Wijziging Wetboek v. Strafvordering met oog op herziening vonnissen/arresten op grond van uitspraken EHRM; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-27726, nr. 216b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

24-06-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27726 nr. 216b

20-06-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenHet verband met de artikelen 41 en 46 EVRMInhoud WetsvoorstelOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27726Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 31 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 726Wijziging van het Wetboek van Strafvordering met het oog op de herziening
van vonnissen en arresten op grond van uitspraken van het Europees Hof voor
de Rechten van de Mensnr. 216bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 20 juni 2002Door de vaste commissie voor Justitie van Uw Kamer is een voorlopig verslag
uitgebracht over bovengenoemd wetsvoorstel. Het verheugt mij, dat de leden
van de aan het woord zijnde fracties het wetsvoorstel positief tegemoet traden.
Graag beantwoord ik de vragen die daarin gesteld worden, en reageer ik op
opmerkingen die daarin gemaakt worden.AlgemeenDe leden van de CDA-fractie informeerden of
overwogen is de herzieningsregeling ook van toepassing te laten zijn bij uitspraken
van VN comités over individuele klachten krachtens verdragen als het
IVBPR. Dit is inderdaad overwogen. De aanpassing van de herzieningsregeling
is evenwel tot uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
(verder EHRM) beperkt, omdat deze uitspraken juridisch bindend zijn, anders
dan bijvoorbeeld die van het Comité voor de rechten van de Mens als
bedoeld in het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten.
Daarnaast is de behoefte aan de onderhavige voorziening tot dusver slechts
in verband met uitspraken van het EHRM op strafrechtelijk terrein gerezen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de
regering kan meedelen waarom zij in het verleden – ondanks aandrang
daartoe vanuit wetenschap en praktijk – niet eerder deze regeling heeft
willen treffen. In dat verband kan er op worden gewezen dat de Hoge Raad eerst
in het arrest in de zaak Van Mechelen (HR 6 juli 1999, NJ 1999, 800 m.nt.
De Hullu) beslist heeft dat een uitspraak van het EHRM op grond van de huidige
wettelijke regeling niet tot herziening kan leiden. Overigens wezen de geluiden
uit wetenschap en rechtspraktijk voordien niet eenstemmig in de richting van
wetswijziging. Verwezen kan bijvoorbeeld worden naar A.E. Harteveld, in Het
EVRM en het Nederlandse strafprocesrecht, 2e druk, 1996, p. 46, die toepassing
van de herzieningsregeling niet ondenkbaar achtte, en daarbij verwees naar
rechtspraak van de Hoge Raad waarin uitspraken van andere rechters, zoals
de civiele rechter, wel als novum is beschouwd.Ook de leden van de fracties van SGP en ChristenUnie refereerden aan het arrest in de zaak Van
Mechelen. Het verheugt mij dat deze leden het waardeerden dat de regering
na dit arrest een voorstel tot wetswijziging heeft ingediend.Het verband met de artikelen 41 en 46 EVRMDe leden van de PvdA-fractie vroegen zich af of, in het geval in het kader
van de strafvordering in Nederland een grondrecht is geschonden, de Nederlandse
overheid niet zelf initiatieven zou behoren te ontwikkelen om dat vonnis te
herzien. Zij meenden dat de overheid, tenzij de justitiabele te kennen geeft
dit niet te willen, initiatieven behoort te ontplooien om rechtsherstel te
bevorderen. Het OM zou daartoe het initiatief behoren te nemen, tenzij rechtsherstel
mogelijk is zonder tot herziening over te gaan. Zij vroegen, refererend aan
de zaak Hakkar, in hoeverre de regeling als nu in het wetsvoorstel voor Nederland
voorzien, mogelijkheden biedt om de verdere rechtsgang te vertragen, en of
ook de regering niet van mening is dat het juist op de weg van de overheid
en van het OM ligt zo spoedig mogelijk rechtsherstel mogelijk te maken aan
de hand van een vonnis gewezen in een eerlijk proces.Vooropgesteld kan worden dat de regeling als in het wetsvoorstel voorzien
de voortgang van de herzieningsprocedure niet afhankelijk maakt van activiteiten
van het Openbaar Ministerie. Als de veroordeelde een herzieningsverzoek indient,
bepaalt de Hoge Raad op welke termijn dit verzoek wordt behandeld; indien
het verzoek gegrond wordt verklaard en de zaak ter verdere berechting wordt
verwezen naar een gerechtshof, bepaalt dit gerechtshof op welke termijn deze
nieuwe berechting plaats vindt. Met de leden van de PvdA-fractie kan voorts
worden geoordeeld dat het onder omstandigheden in de rede kan liggen dat de
overheid initiatieven ontplooit om rechtsherstel te bevorderen. De bevoegdheid
van de procureur-generaal bij de Hoge Raad tot het aanvragen van herziening
waarborgt, dat het initiatief in die gevallen ook kan worden genomen. Het
voert evenwel te ver om heel in het algemeen op de overheid de verplichting
te leggen om in gevallen waarin het EHRM een verdragsschending heeft vastgesteld,
herziening aan te vragen. Het is primair aan de veroordeelde, die een klacht
in Straatsburg aanhangig heeft gemaakt, om te bepalen of zijn belangen zijn
gediend met een herzieningsaanvraag. Dit temeer daar er tal van redenen kunnen
zijn waarom de veroordeelde tot de vaststelling kan komen dat dit niet het
geval is. Zo kan de veroordeelde opzien tegen de belasting die een nieuw proces,
met de bijbehorende publiciteit, met zich mee kan brengen. Zeker in gevallen
waarin de veroordeelde verwacht dat de uitkomst van het herzieningsproces
wederom een veroordeling zal zijn, kan dat een goede reden zijn om geen herzieningsverzoek
in te dienen.Inhoud WetsvoorstelDe leden van de CDA-fractie vroegen op welke wijze na een behandeling
in drie instanties, inclusief de Hoge Raad, en vervolgens bij het Europees
Hof nog belangrijke rechtsvragen over kunnen zijn gebleven of zijn gerezen
die het rechtvaardigen dat tegen de zin van de veroordeelde herziening plaatsvindt.
Ten antwoord kan erop worden gewezen dat juist een uitspraak van het EHRM
nieuwe rechtsvragen kan oproepen. Er zijn vele arresten van de Hoge Raad,
waarin de gevolgen van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens voor de Nederlandse rechtspraktijk nader zijn geduid. Een goed voorbeeld
van dergelijke rechtspraak is met name de reeks arresten waarin de Hoge Raad
na het Kostovski-arrest de bewijskracht van bewijsmiddelen bevattende verklaringen
van anonieme getuigen heeft beperkt. Gewezen kan onder meer worden op HR 2
juli 1990, NJ 1990, 692; HR 16 oktober 1990, NJ 1991, 203; HR
25 september 1990, NJ 1991, 97; HR 2 oktober 1990, NJ 1991, 130; HR 16 oktober
1990, NJ 1991, 442. Voorts kan worden aangetekend dat de omstandigheid dat
de procureur-generaal bij de Hoge Raad herziening aanvraagt nog niet impliceert
dat de behandeling daarvan tegen de zin van de veroordeelde plaatsvindt.De aan het woord zijnde leden wilden voorts weten of, na opschorting van
de executie van een rechterlijke veroordeling in het kader van een nieuwe
herzieningsregeling, die executie weer hervat kan worden op grond van het
arrest dat uit die herziening voortvloeit. Dit is inderdaad het geval. Gewezen
kan worden op artikel 476, vierde lid, Sv, ingevolge welk artikellid bij de
uitspraak na herziening wordt bepaald dat daarbij de reeds voor het feit ondergane
straf, en de krachtens artikel 470 ondergane voorlopige hechtenis in mindering
zal worden gebracht. Deze consequentie is een logisch gevolg van het rechtskarakter
van de herziening. Het gegrond verklaren van een herzieningsaanvrage impliceert
niet dat de onschuld van de veroordeelde is komen vast te staan, maar dat –
gewoonlijk – een nieuw onderzoek naar de feiten noodzakelijk is. Als
uit dat nieuwe onderzoek naar voren komt dat de schuld van de verdachte wederom,
en wellicht minder omstreden, kan worden vastgesteld, is er geen reden om
de straf die op deze schuldvaststelling gebaseerd wordt niet ten uitvoer te
leggen. Te bedenken valt daarbij, dat de herzieningsaanvrage ook een veroordeling
tot levenslange gevangenisstraf kan betreffen.De leden van de CDA-fractie vroegen in dit verband ook nog naar een reactie
op de kritiek op dit onderdeel van het wetsvoorstel zoals die is verwoord
door mr. T. Barkhuysen en mr. M.L. van Emmerik in hun artikel in NJB 2001/28.
Deze auteurs gaan in dit artikel ook in op de vraag of herziening louter op
verzoek van de procureur-generaal bij de Hoge Raad mogelijk moet zijn. Zij
menen dat de omstandigheid dat de Straatsburgse procedure in eerste instantie
gericht is op het bieden van effectieve rechtsbescherming, met zich meebrengt
dat de herzieningsprocedure daar een vervolg op zou moeten zijn. Het tegen
de wil van de veroordeelde heropenen van een zaak zou ingaan tegen doel en
strekking van het EVRM. Deze opvatting wordt niet gedeeld. De omstandigheid
dat herziening eerst na een geslaagde klacht in Straatsburg aan de orde kan
zijn, impliceert niet dat het voortouw in die situatie uitsluitend bij de
verdachte zou moeten blijven. Niet de verdachte, maar de Nederlandse Staat
wordt in Straatsburg veroordeeld en dient, als zulks met het oog op het algemeen
belang of andere belangen zoals die van (bedreigde) getuigen wenselijk is,
de mogelijkheid te hebben herziening te bevorderen. Met doel en strekking
van het EVRM is zulks geenszins in strijd, integendeel. Op de verdragstaten
rust de verplichting het EVRM na te leven en zich te houden aan uitspraken
van het Hof. Daarmee zou toch niet sporen, dat de verdragstaat een vastgestelde
schending niet recht zou mogen zetten. De zaak Windisch ondersteunt, anders
dan de genoemde auteurs menen, het aan het wetsvoorstel ten grondslag liggende
standpunt. Zoals ook uit de bespreking van deze zaak door de genoemde auteurs
impliciet volgt, blijkt niet dat de klager met heropening van de strafzaak
instemde. Het EHRM acht dat – terecht – klaarblijkelijk niet van
belang. Aangestipt zij nog dat ingevolge het later in Oostenrijk ingevoerde
artikel 363a Strafprozessordnung ook zowel de veroordeelde als de procureur-generaal
een mogelijkheid hebben om herziening aan te vragen (vgl. ook T. Barkhuysen,
M. van Emmerik en P.H. van Kempen, The execution of Strasbourg and Geneva
Human Rights Decisions in the National Legal Order, 1999, p. 176–177).De aan het woord zijnde leden refereerden ook aan opmerkingen van de genoemde
auteurs over de beperkte kring van personen die op de toe te voegen grond
herziening kunnen aanvragen, en vroegen om een reactie. De genoemde auteurs
stellen terecht vast dat het wetsvoorstel is beperkt tot de veroordeelde die
zijn zaak bij het EHRM heeft gewonnen en personen die wegens hetzelfde feit
en op grond van dezelfde bewijsmiddelen zijn veroordeeld. Zij
achten deze openstelling te beperkt nu personen in een vergelijkbare positie
geen gebruik kunnen maken van de herzieningsregeling en zich gedwongen zien
een klacht aan het EHRM voor te leggen, terwijl op voorhand al duidelijk kan
zijn dat het Hof ook in hun zaak een verdragsschending zal constateren. Dit
laatste zou zich met name kunnen voordoen indien uit een uitspraak van het
EHRM kan worden afgeleid dat een algemeen gehanteerde praktijk of een bepaalde
rechtsregel in strijd is met het EVRM. Bij de reactie op deze stellingname
van eerder genoemde auteurs kan worden vooropgesteld dat andere personen dan
de personen wier klacht door het EHRM alsmede de personen die wegens hetzelfde
feit en op grond van dezelfde bewijsmiddelen zijn veroordeeld, per definitie
niet in dezelfde positie verkeren. Alleen ten aanzien van de klager en diens
«medepleger» kan op basis van de uitspraak van het EHRM immers
met zekerheid een grondrechtenschending worden vastgesteld. Rechtsvinding
in andere afgesloten strafzaken op basis van algemene overwegingen, door het
EHRM geformuleerd naar aanleiding van een andere strafzaak, is niet zonder
problemen. De in antwoord op een eerdere vraag van de leden van de CDA-fractie
gememoreerde jurisprudentie, gewezen na het Kostovski-arrest, illustreert
dat. Het zou buitengewoon onwenselijk zijn wanneer op basis van dergelijke
algemene overwegingen tal van afgesloten strafzaken opnieuw tegen het licht
gehouden zouden moeten worden. Een beperking van het klachtrecht tot personen
die op het moment van het bekend worden van het betreffende EHRM-arrest al
een klacht hebben ingediend of dit nog kunnen doen, vormt geen remedie tegen
deze bezwaren; ook bij deze personen geldt dat afgesloten strafzaken op basis
van algemene overwegingen opnieuw tegen het licht zouden moeten worden gehouden.
Daar komt bij dat de voorgestelde beperking betrekkelijk willekeurig is en
een deugdelijke rechtsgrond mist.De leden van de CDA-fractie gaven vervolgens aan zich zorgen te maken
over de positie van de benadeelde. Zij wilden weten of er altijd een restitutieverplichting
voor de benadeelde bestaat na een succesvolle herziening. Ten antwoord daarop
kan worden vooropgesteld dat uit de gegrondverklaring van een herzieningsaanvraag
op de voorgestelde toe te voegen herzieningsgrond nog geen restitutieverplichting
voortvloeit. De gegrondverklaring kan er slechts toe leiden dat de Hoge Raad
de opschorting of schorsing van de tenuitvoerlegging van het gewijsde beveelt
(artikel 467 Sv). Wel kan bijvoorbeeld een restitutieverplichting rijzen in
het geval de berechting na de gegrondverklaring van de herzieningsaanvraag
tot een vrijspraak leidt. In dat opzicht verschilt de toepassing van de voorgestelde
herzieningsgrond evenwel niet van de bestaande herzieningsgronden.De aan het woord zijnde leden stelden vervolgens een aantal vragen, verband
houdend met de positie van de benadeelde. Zo informeerden zij naar de aansprakelijkheid
van de benadeelde voor gevolgschade bij executie, en naar de aansprakelijkheid
van de Staat jegens de ex-veroordeelde. Ook wilden zij weten wat het effect
is van een schorsing van de tenuitvoerlegging van het strafvonnis op de lopende
executie van de titel tot schadevergoeding, bijvoorbeeld in het geval de benadeelde
onroerend goed executeert en de executie door de hypotheekhouder is overgenomen.
Zij vroegen wat er moet gebeuren met eventuele reeds verhaalde executiekosten,
en wilden weten of een benadeelde altijd moet wachten op een volledig onherroepelijke
eindbeslissing alvorens een titel tot schadevergoeding te executeren. In dat
verband informeerden zij, of zulks niet onredelijk is, mede gelet op de duur
van procedures, zowel bij de nationale als de Europese rechters. De aan het
woord zijnde leden meenden dat het niet van zorgvuldigheid getuigt dat deze
vragen niet nader zijn onderzocht en de stukken hierop zelfs niet het begin
van een antwoord bevatten.Het onderhavige wetsvoorstel brengt op dit punt geen wijziging in het
bestaande recht. De bestaande herzieningsgronden maken reeds dat een onherroepelijke
veroordeling die, ook voor zover zij een titel tot schadevergoeding voor de
benadeelde partij omvat, reeds volledig ten uitvoer kan zijn gelegd (de benadeelde
partij hoeft niet op de uitspraak van het EHRM te wachten), nader onder de
loep genomen kan worden. Dat een titel tot schadevergoeding die uit een strafproces
voortvloeit eerst kan worden geëxecuteerd als zij naar nationaal recht
onherroepelijk is, komt ook niet onredelijk voor. Verder geldt op grond van
het bestaande artikel 467, eerste lid, Sv reeds dat bij een gegronde herzieningsaanvraag
wegens een novum de tenuitvoerlegging wordt geschorst of opgeschort. Die schorsing
kan ook thans derhalve de lopende executie van een titel tot schadevergoeding
raken, ook in het geval de benadeelde onroerend goed zou executeren. Overigens
zij opgemerkt dat de berechting na een gegrond verklaarde herzieningsaanvraag
gewoonlijk op betrekkelijk korte termijn plaatsvindt, zodat uitstel van verdere
executie in dat geval – vooralsnog – veelal kan volstaan. Tenslotte
geldt dat, indien na de nieuwe berechting een vrijspraak resulteert, ook thans
reeds naar de gewone regels van civiel recht moet worden beoordeeld in hoeverre
de benadeelde kan worden verplicht tot terugbetaling van hetgeen hij uit hoofde
van de veroordeling heeft ontvangen en tot vergoeding van de door de tenuitvoerlegging
ontstane gevolgschade. Daarbij geldt het uitgangspunt dat tenuitvoerlegging
van een executoriale titel in het civiele recht voor risico van de executant
komt. Dat brengt mee dat het ontvangene als onverschuldigd zal moeten worden
terugbetaald en dat de executant ook aansprakelijk is voor de eventuele gevolgschade.
Aansprakelijkheid van de Staat jegens de veroordeelde kan zich voordoen in
verband met het leerstuk van aansprakelijkheid uit onrechtmatige rechtspraak.
Die aansprakelijkheid kan zich voordoen wanneer bij de voorbereiding van een
beslissing zo fundamentele rechtsbeginselen zijn geschonden dat van een eerlijke
en onpartijdige behandeling van de zaak niet meer kan worden gesproken (zie
o.a. HR 3 december 1971, NJ 1972, 137, m.nt. GJS). De Staat zal slechts onder
die uitzonderlijke omstandigheden aansprakelijk zijn jegens de veroordeelde
voor diens schade. Die schade zal mede kunnen omvatten hetgeen de veroordeelde
door de tenuitvoerlegging is kwijtgeraakt, alsmede de bij de tenuitvoerlegging
ontstane overige schade. Dat is ook thans reeds het geval.Bij deze stand van zaken kan het ontbreken van een specifiekere uiteenzetting
terzake niet als een gebrek aan zorgvuldigheid worden aangemerkt. Daarbij
kan nog in aanmerking worden genomen dat er geen reden is om te veronderstellen
dat de voorgestelde herzieningsgrond, waarvan gehoopt en verwacht mag worden
dat zij zowel in absolute aantallen als afgezet tegen de reeds bestaande herzieningsgronden
betrekkelijk zelden zal worden toegepast, in dit verband tot specifieke problemen
aanleiding zal geven.Vervolgens wilden de leden van de CDA-fractie weten waarom de formu-lering
van het Hof de noodzakelijkheid als voorwaarde voor herziening rechtvaardigt.
Zij waren door het Nader rapport niet geheel overtuigd, omdat het begrip «nature
of things» in de «restitutio in integrum»-formule van het
Hof vooral zou zien op de situatie dat een vrijheidsbenemende straf al geheel
is ondergaan of de ontzegging van passief kiesrecht bij gepasseerde verkiezingen
niet meer herstelbaar is. Zij wilden, zo begrijp ik, weten of het ondenkbaar
is dat buiten afwezigheid van enig materieel belang in de zin van beëindiging
van een executie of schadevergoeding sprake is van noodzakelijkheid. Graag
beantwoord ik deze vraag als volgt.Het wetsvoorstel wil herziening – onder nadere voorwaarden –
mogelijk maken indien herziening «noodzakelijk is met het oog op rechtsherstel»
als bedoeld in artikel 41 EVRM. Het begrip «rechtsherstel», in
deze formulering, kan in verband worden gebracht met de verplichting «to bring about a situation as close to restitutio in integrum as is possible
in the nature of things». Met de aan het woord zijnde leden kan worden
vastgesteld dat in gevallen waarin een vrijheidsbenemende straf geheel is
ondergaan volledig herstel in de oude toestand niet meer mogelijk is; –
gedeeltelijk – rechtsherstel is echter ook in deze gevallen mogelijk.
Uit de rechtspraak van het EHRM volgt, dat genoemde verplichting ook in die
situatie geldt. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de omstandigheid dat zij wordt
gebruikt in de zaak Windisch tegen Oostenrijk, waarin, als bekend, sprake
was van een veroordeelde die, nadat zijn klacht in Straatsburg succes had
gehad, opnieuw berecht en veroordeeld werd. Met dit voorbeeld is tevens gegeven
dat geen materieel belang in de zin van beëindiging van een executie
of mogelijkheid van schadevergoeding vereist is wil herziening«noodzakelijk
met het oog op rechtsherstel» kunnen zijn.Ook vroegen de leden van de CDA-fractie of schending van materiële
rechten tot herziening kan leiden. Met hen ben ik van mening dat deze vraag
bevestigend kan worden beantwoord. De tekst van de voorgestelde herzieningsgrond
maakt in voldoende mate duidelijk dat ook schending van deze verdragsrechten
in beginsel tot toepassing van de voorgestelde herzieningsgrond kan leiden.Tenslotte deden de in het wetsvoorstel aangebrachte beperkingen op de
mogelijkheid tot herziening bij de aan het woord zijnde leden de vraag rijzen
of als gevolg daarvan de burgerlijke rechter als rest-rechter een taak behoudt.
Zij verwezen daarbij naar een artikel van Hartlief en Spronken in NJB 2001/36.
Graag voldoe ik aan hun verzoek om een reactie. Vooropgesteld kan daarbij
worden dat de omstandigheid dat herziening onder nader omschreven omstandigheden
mogelijk wordt gemaakt impliceert dat het niet meer aan de burgerlijke rechter
is de rechtskracht van het strafrechtelijk vonnis of arrest waarvan herziening
kan worden aangevraagd in te perken. De tenuitvoerlegging van een opgelegde
gevangenisstraf kan, bij aanwezigheid van een specifieke en toereikende rechtsgang,
niet door de burgerlijke rechter worden opgeschort. Het aanvragen van herziening
kan evenwel geen soelaas bieden in gevallen waarin slechts het toekennen van
schadevergoeding voor de vastgestelde schending van mensenrechten passend
is. In die gevallen kan aan de bugerlijke rechter zonder belemmering schadevergoeding
worden gevraagd.De leden van de PvdA-fractie gaven aan dat zij moeite hadden met de restrictieve
formulering van de voorgestelde herzieningsgrond. Zij wilden weten wie uitmaakt
of herziening noodzakelijk is, en aan de hand van welke criteria. Deze beslissing
wordt, zo kan deze vraag worden beantwoord, in het systeem van het wetsvoorstel
genomen door de Hoge Raad; criterium daarbij is of herziening noodzakelijk
is voor rechtsherstel.De aan het woord zijnde leden betreurden het dat de regering de door de
Raad van State gesuggereerde formulering «indien herziening tot rechtsherstel
kan leiden» niet heeft overgenomen, daar deze meer geobjectiveerd zou
zijn, en ertoe zou dwingen na te gaan of een nieuw proces redelijkerwijs tot
een andere uitkomst zou kunnen leiden als recht gesproken wordt zonder de
gewraakte grondrechtenschending. Graag reageer ik op deze stellingname als
volgt. Zowel de formulering die het wetsvoorstel bevat als die welke de Raad
van State heeft gesuggereerd is objectief van karakter; ook het noodzakelijk
zijn voor rechtsherstel moet objectief vaststaan. Verder dwingt ook de formulering
van het wetsvoorstel ertoe, een herzieningsaanvrage gegrond te achten als
een nieuw proces redelijkerwijs tot een andere uitkomst zou kunnen leiden
als recht gesproken wordt zonder de gewraakte grondrechtenschending. Het criterium
van het wetsvoorstel impliceert dat een herzieningsaanvraag zelfs gegrond
kan worden geacht wanneer een andere uitkomst niet waarschijnlijk is. Het
gaat er namelijk om of herziening voor rechtsherstel noodzakelijk is, niet
of een andere uitkomst waarschijnlijk is. Een voorbeeld kan dit illustreren.
De veroordeelde zou op grond van overvloedig bewijsmateriaal kunnen
zijn veroordeeld door een partijdige rechter. Ook dan is herziening noodzakelijk
voor rechtsherstel, al is een nieuwe veroordeling zeer waarschijnlijk. Met
het voorgaande is gegeven dat ook in het geval waarin de schending van artikel
6 EVRM daarin heeft bestaan dat de verdachte niet is bijgestaan door een advocaat,
herziening noodzakelijk is voor rechtsherstel. Alleen berechting door een
onpartijdige rechter dan wel een berechting waarbij rechtsbijstand wordt verleend
kunnen in deze gevallen tot rechtsherstel leiden. De redenen waarom de formulering
van de Raad van State niet is overgenomen zijn dan ook niet daarin gelegen
dat beoogd zou zijn deze gevallen buiten de toepassing van de herzieningsgrond
te brengen. Die redenen zijn hoofdzakelijk daarin gelegen dat in gevallen
waarin een geldelijke vergoeding de meest passende remedie is, zoals bij schending
van de redelijke termijn het geval kan zijn, herziening niet in aanmerking
komt.De aan het woord zijnde leden hadden ook moeite met een ander onderdeel
van de voorgestelde herzieningsgrond: die waardoor herziening ten aanzien
van «derden» alleen mogelijk is wanneer het gaat om een veroordeling
wegens hetzelfde feit op grond van dezelfde bewijsmiddelen. Zij refereerden
daarbij aan het geval waarin, bij een grootschalige wetsovertreding met vrijwel
identieke casusposities en het gebruik van dezelfde rechtsmiddelen, in een
enkele zaak door Straatsburg wordt vastgesteld dat artikel 6 EVRM is geschonden.
Zij wilden weten hoe in zo'n geval recht kan worden gedaan. Graag verwijs
ik deze leden voor een antwoord op deze vraag in de eerste plaats naar het
antwoord dat in het voorgaande gegeven is op een vraag van de leden van de
CDA-fractie. Alleen ten aanzien van de klager en diens «medepleger»
kan op basis van de uitspraak van het EHRM met zekerheid een grondrechtenschending
worden vastgesteld. Dat rechtvaardigt een verschil in rechtspositie in het
kader van herziening. Daarbij past het bij het karakter van rechtsmiddelen,
dat zij slechts effect sorteren voor degenen die hen aanwenden. Daarmee spoort
dat op een uitspraak van het EHRM geen beroep kan worden gedaan door derden
wier veroordeling in kracht van gewijsde is gegaan, een uitgangspunt dat slechts
ten aanzien van de «medepleger» die op grond van dezelfde bewijsmiddelen
veroordeeld is, gerelativeerd is. Wellicht ten overvloede kan aan het voorgaande
nog worden toegevoegd dat «vrijwel identieke casusposities», een
overigens nauwelijks te begrenzen categorie, per definitie niet identiek zijn,
en dat het altijd de vraag is of het verschil een andere uitkomst rechtvaardigt.De leden van de fracties van SGP en ChristenUnie tenslotte merkten op
dat het wetsvoorstel in de wetenschappelijke pers een aantal kritische beschouwingen
en vragen heeft opgeroepen. Zij verwezen daarbij naar de eerder genoemde artikelen
van Barkhuysen en Van Emmerik alsmede Hartlief en Spronken. Zij verzochten
de regering uitvoerig in te gaan op de door de genoemde auteurs ingenomen
stellingen en geleverde beschouwingen voor zover hierboven niet al expliciet
aan de orde gesteld. Graag voldoe ik aan dat verzoek, daarbij zal ook verwezen
worden naar in eerdere Kamerstukken behorend bij dit wetsvoorstel gevoerde
discussies Barkhuysen en Van Emmerik uiten in de eerste plaats kritiek op
de omstandigheid dat niet gekozen is voor een algemene herzieningsregeling,
dat wil zeggen een regeling voor het bestuursrecht, het civiele recht en het
strafrecht. Uit de uitwerking van hun bezwaren blijkt, dat het hen daarbij
niet zozeer gaat om een uniforme regeling op alle rechtsterreinen, als wel
om het feit dat ook voor het bestuursrecht en het civiele recht een regeling
zou moeten worden getroffen. Dienaangaande kan worden gemeld dat nog dit kalenderjaar
een wetsvoorstel voor het civiele recht en het bestuursrecht in consultatie
zal worden gegeven. De overige punten die door de genoemde auteurs worden
aangesneden zijn naar aanleiding van vragen van de leden van de CDA-fractie
reeds aan de orde gekomen.Het artikel van Hartlief en Spronken kwam eveneens reeds aan de orde naar
aanleiding van een vraag van de leden van de CDA-fractie. In het artikel wordt
betoogd dat de rol van de civiele rechter indien het onderhavige wetsvoorstel
wordt aangenomen en in werking treedt niet volledig is uitgespeeld. Uit het
antwoord, gegeven op voormelde vraag, volgt dat dit juist is: in gevallen
waarin schadevergoeding de passende remedie is, blijft de civiele rechter
een taak behouden. Een verbod op – verdere – tenuitvoerlegging
kan bij de civiele rechter evenwel niet meer worden verkregen: dat kan slechts
worden gevraagd in een strafrechtelijke herzieningsprocedure, op basis van
een veroordeling in Straatsburg. Anders dan genoemde auteurs verdedigen is
de herzieningsprocedure in deze een «effective remedy», effectiever
zelfs dan de procedure bij de burgerlijk rechter nu in herziening niet slechts
de verdere tenuitvoerlegging voorkomen kan worden maar ook de daaraan ten
grondslag liggende veroordeling kan worden vernietigd. In dit verband kan
nog worden opgemerkt dat het wetsvoorstel bij nota van wijziging in die zin
is aangepast, dat de Hoge Raad de tenuitvoerlegging van het gewijsde hangende
de beslissing op de aanvrage tot herziening te allen tijde kan opschorten.
De opmerkingen die Hartlief en Spronken dienaangaande maken over het oorspronkelijke
wetsvoorstel zijn om die reden niet langer actueel. Verder valt niet in te
zien waarom daarbij sprake zou zijn van een «ongerijmde ongelijkheid
met de gevallen waarin de rechter zelf in de nationale procedure vaststelt
dat zo fundamentele rechtsbeginselen zijn geschonden dat van een eerlijke
behandeling geen sprake meer is», en het OM om die reden niet ontvankelijk
verklaart. Als een dergelijke schending aan de orde is in een strafzaak die
na een geslaagde herzieningsaanvraag berecht wordt, zal het OM niet ontvankelijk
worden verklaard. Dat kan bijvoorbeeld de uitkomst zijn als het OM doelbewust
de rechter zou hebben misleid. Indien uit de Straatsburgse veroordeling, zoals
tot dusver het geval is, niet van een dergelijke schending blijkt, maar –
bijvoorbeeld – van een schending van het recht op het horen van getuigen,
is er juist met het oog op de rechtsgelijkheid geen enkele reden het OM niet
ontvankelijk te verklaren. In andere, vergelijkbare strafzaken die na de Straatsburgse
veroordeling worden berecht zal deze einduitspraak immers ook niet het logische
gevolg zijn. Als getuigen in onvoldoende mate door de verdediging kunnen worden
gehoord, en hun verklaringen om die reden onbruikbaar zijn voor het bewijs,
ligt vrijspraak in de rede.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-27726-216b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl