Wijziging van o.a. Successiewet 1956 i.v.m. o.a. vereenvoudiging bedrijfsopvolgingsregeling; Nader Voorlopig verslag van de vaste commissie voor Financiën
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138537
 2009-2010
 
 31 930
 Wijziging van de Successiewet 1956 en enige andere belastingwetten (vereenvoudiging
bedrijfsopvolgingsregeling en herziening tariefstructuur in de Successiewet
1956, alsmede introductie van een regeling voor afgezonderd particulier vermogen
in de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Successiewet 1956)
 
 
 
 
 E
 NADER VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR FINANCIËN
 Vastgesteld 9 december 2009
 De leden van de CDA-fractie danken de regering
voor de uitgebreide beantwoording van hun vragen in de memorie van antwoord.
Deze leden wensen ter voorbereiding op de plenaire behandeling van het onderhavige
wetsvoorstel nog een aantal vragen te stellen.
 
 Voorafgaande aan het stellen van deze vragen, hechten de leden van de
CDA-fractie eraan te reageren op hetgeen de regering in de memorie van antwoord
heeft opgemerkt omtrent het onderscheid tussen ANBI’s en SBBI’s.
De regering merkt terecht op dat ook de leden van de CDA-fractie bij de behandeling
van het Belastingplan 2009 ervoor hebben gepleit om het huidige 50%-criterium
te verhogen naar 90%. Daarmee wordt namelijk oneigenlijk gebruik van
de ANBI-regeling uitgesloten in die gevallen dat de niet-publieke activiteiten
weliswaar minder dan 50% uitmaken maar deze wel commerciële belangen
dienen. Uitdrukkelijk heeft de CDA-fractie er destijds de voorwaarde aan gekoppeld
dat deze uitbreiding niet ten koste mag gaan van verenigingen als koren, gildes,
schutterijen en muziekverenigingen die thans onbetwist onder de ANBI-status
vallen en doorgaans geen commerciële activiteiten als vorenbedoeld verrichten.
Naar de mening van de leden van de CDA-fractie wordt in dit verband vaak een
verkeerde uitleg gegeven aan het zogenoemde brassband-arrest van 13 juli
1994, BNB 1994/280. Het is niet zo dat verenigingen als de in dat arrest aan
de orde zijnde brassband eerst na dit arrest als ANBI’s konden worden
aangemerkt. Wel heeft dit arrest de eventuele twijfel weggenomen dat dergelijke
verenigingen als zodanig kunnen kwalificeren. Het probleem is echter dat de
Hoge Raad deze twijfel niet heeft weggenomen door te zeggen dat de activiteiten
van dergelijke verenigen doorgaans geheel of nagenoeg geheel in het algemeen
belang zijn, maar dat heeft gedaan door een vijftigprocentstoets aan te leggen
en te bepalen dat het voldoende is om als een ANBI te worden aangemerkt indien
komt vast te staan dat de werkzaamheden ongeveer in gelijke mate het algemene
en een particulier belang dienen. Daarmee werd de deur opengezet voor het
deels benutten van ANBI’s voor commerciële doeleinden, overigens
door andere instellingen dan de hier bedoelde verenigingen. Uit het tweede
brassbandarrest (HR 8 januari 1997, BNB 1997/67) blijkt ook dat de Hoge
Raad ruimhartig wenst om te gaan met het toerekenen van de activiteiten van
deze verenigingen aan het algemeen belang (bijvoorbeeld ten aanzien van het
toerekenen van de repetitietijd aan publieke optredens). Dat zou naar alle
waarschijnlijkheid heel anders hebben uitgepakt als de Hoge Raad had moeten
oordelen over de toerekening van activiteiten van een ANBI die deels ook puur
commerciële activiteiten verricht. Daar komt bij dat de Hoge Raad zich
niet heeft uitgelaten over de exacte omvang van de activiteiten die in het
algemeen belang zijn van de procederende brassband. Deze kunnen derhalve in
voorkomende gevallen net zo goed feitelijk ruim boven de 50% van alle
activiteiten hebben gelegen, zo niet 90% of meer. Vandaar dat het onterecht
zou zijn om de thans voorgestelde – op zich terechte – verhoging
van het 50%-criterium naar een 90%-criterium ten koste te laten
gaan van de hier bedoelde culturele instellingen.
 
 In dit verband hebben de leden van de CDA-fractie met instemming de opmerking
van de regering in de memorie van antwoord gelezen dat voor het nastreven
van de doelen van een ANBI het «irrelevant (is) of de bestuurders of
medewerkers zelf mogelijk plezier ontlenen aan het nastreven van de doelen
van de ANBI». De daarna komende zin «Het doel van de ANBI is daar
immers niet op gericht», verstaan wij in die zin dat deze doelstelling
(het hebben van plezier) in de opvatting van de regering kennelijk ondergeschikt
moet zijn (dat wil zeggen minder dan 10%) aan het doel om het algemeen
belang te dienen. Daarmee wekt de regering de indruk dat het hebben van plezier
en het dienen van het algemeen belang elkaar weliswaar niet hoeven uit te
sluiten maar dat dit wel geldt (althans voor het verkrijgen van de ANBI-status)
voor het hebben van de doelstelling om zowel het algemene belang te dienen
als het hebben van plezier. Naar de mening van de leden van de CDA-fractie
is het enige dat hoort te tellen voor het in aanmerking komen van de ANBI-status
of het algemeen nut wordt nagestreefd. Dat men daarbij twee vliegen in één
klap slaat door er voor te zorgen dat dit algemeen nut wordt nagestreefd door
mensen die tegelijkertijd daar ook nog plezier aan beleven doordat ze hun
hobby in het openbaar kunnen beoefenen, doet aan de ANBI-status niets af,
zolang het algemeen belang maar voorop blijft staan. Daarvan uitgaande, onderschrijven
de leden van de CDA-fractie nadrukkelijk de opmerking van de regering in de
memorie van antwoord, dat «in die gevallen waarin de doelstellingen
van een instelling niet primair gericht zijn op de particuliere belangen van
de leden, maar de doelstellingen (en de feitelijke activiteiten) zodanig zijn
dat er sprake is van een culturele instelling, (...) de instelling nog steeds
(kan) kwalificeren als ANBI». Graag vernemen deze leden een bevestiging
van de juistheid van deze opvatting.
 
 In het derde lid van art. 10 is bepaald dat er alleen geen genot is als
jaarlijks 6% van de waarde van het goed wordt vergoed. In veel gevallen
hebben ouders het huis overgedragen aan hun kinderen en het vruchtgebruik
behouden. Door de intrekking van BNB 1965/96 wordt nu ook de waardestijging
van het pand sinds de rechtshandeling in de heffing betrokken.
 Ook de situatie dat destijds het huis gesplitst is aangekocht, valt als
gevolg van het wetsvoorstel in de toekomst onder art. 10. Indien de hier bedoelde
ouders art. 10 willen vermijden, kan dat door voortaan huur aan de kinderen
te betalen. Op grond van art. 10 moet die huur echter minimaal 6% bedragen.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of dit in bepaalde gevallen niet
te veel is. Voor een huis van € 400 000 moet dan immers € 24 000
per jaar worden betaald. Ouders die niet over veel liquiditeiten beschikken,
zouden in die gevallen een reële huur misschien nog wel aan hun kinderen
kunnen betalen, maar niet 6%. Ofschoon de 6%-eis is opgenomen
met het oog op schuldigerkenningen, blijkt deze beperking niet uit de wettekst.
Kan de regering toezeggen dat in de hier bedoelde situaties een
marktconforme huur niet leidt tot toepassing van art. 10 alsmede dat de 6%-eis
alleen geldt voor schuldigerkenningen?
 
 De in art. 35c, tweede lid opgenomen eis dat een CV-participatie moet
worden verkregen door een beherend vennoot dient waarschijnlijk om te voorkomen
dat participanten in scheepvaart- of film-CV’s gebruikmaken van de bedrijfsopvolgingsfaciliteit.
De vraag is echter of deze bepaling haar doel niet voorbijschiet in het geval
de erfgenamen (meestal de kinderen of de langstlevende echtgenoot) als commanditaire
vennoten verder gaan teneinde het commanditaire kapitaal ter beschikking te
blijven stellen aan de door de beherende vennoot (een niet-familielid) gedreven
onderneming in deze CV.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering naar de budgettaire gevolgen
die verbonden zijn aan het eventueel uitbreiden van de verhoogde vrijstelling
van € 50 000 ten behoeve van de aankoop van een eigen woning
tot de vervroegde aflossing van een eigenwoningschuld. Tegenover de verminderde
opbrengst van schenkbelasting staat dan immers een geringere hypotheekrenteaftrek
in de inkomstenbelasting.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een reactie op de brief
van Van de Kooij Amersfoort Vastgoed BV van 30 november 2009.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering om een reactie op de brief
van 1 december 2009 van de Vereniging familiebedrijven over de bedrijfsopvolgingsregelingen.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen de regering tevens om een reactie op
het volgende commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (ontvangen
op 30 november 2009) op de bedrijfsopvolgingsfaciliteit:
 
 «De Orde heeft met belangstelling kennis genomen van de behandeling
van het wetsvoorstel Herziening Successiewet in de Tweede Kamer. Dit heeft
de Orde aanleiding gegeven tot de volgende vragen met betrekking tot de voorgestelde
bedrijfsopvolgingsfaciliteit.
 Bedrijfsopvolgingsfaciliteit (BOF)
 Met betrekking tot voortzettingseis van 5 jaar die wordt gesteld aan de
verkrijger krachtens erfrecht resp. krachtens schenking gelden er onder de
huidige regeling versoepelingen als de verkregen onderneming door de verkrijger
wordt ingebracht in een BV en als de verkrijger terugkeert uit de BV met een
beroep op 14c VpB. Dit volgt uit art. 7d Uitv.reg. SW. Ingevolge art. 7b Uitv.reg.
SW geldt iets soortgelijks voor de 5-jaarstermijn voor de schenker; beide
perioden van onderneming en ab (en vice versa) mogen dan worden samengeteld.
Op grond van het besluit van 18 oktober 2007, nr. CPP2007/383M, V-N 2007/49.23,
geldt een goedkeuring bij inbreng van de onderneming in een samenwerkingsverband.
En in geval van ab-aandelen geldt eveneens een goedkeuring indien de ab-aandelen
worden gecertificeerd. De Orde mist hier echter goedkeuringen bij inbreng
van de verkregen ab-aandelen door de verkrijger in een nieuwe vennootschap
met een beroep op art. 3.55 Wet IB 2001. Hetzelfde geldt voor splitsing en
juridische fusie ex art. 3.56 Wet IB 2001 resp. art. 3.57 Wet IB 2001. Het
ligt naar de mening van de Orde voor de hand dat de 5-jaarstermijn dan ook
kan worden voortgezet op de in het kader van de aandelenfusie, splitsing of
juridische fusie verkregen aandelen. Ten overvloede vermeldt de Orde dat een
dergelijke voortzetting ook is toegestaan bij de conserverende aanslagen die
worden opgelegd in het kader van een emigratie.
 
 In het voorgestelde art. 35e, lid 1, onderdeel c, ten tweede, SW 2010
is het de verkrijger na de schenking/vererving niet toegestaan zijn verkregen
(gewone) aandelen om te zetten in preferente aandelen. Dit verbod is naar
de mening van de Orde erg absoluut gesteld. De Orde kan zich voorstellen dat
omzetting van gewone aandelen in preferente aandelen wel is toegestaan als
de omzetting voldoet aan de voorwaarden van onderdeel 6 van het besluit van
23 november 2006, nr. CPP2006/2674M, BNB 2007/169. Voor het ab is een
dergelijke omzetting dan gefacilieerd (dwz geen vervreemding), zodat het naar
de mening van de Orde dan voor de hand ligt dit ook voor genoemde bepaling
uit de SW te laten gelden.
 
 In het voorgestelde art. 35e, lid 1, onderdeel c, ten derde, SW 2010 wordt
bij de verkrijger van ab-aandelen geëist dat de BV die is overgedragen,
niet ophoudt uit de onderneming winst te genieten. Feitelijk is dit een voortzettingseis
van 5 jaar voor de ondernemingsuitoefening van de overgedragen BV. Ook met
betrekking tot deze voorwaarde vraagt de Orde of het wel is toegestaan dat
de werk-BV haar onderneming overdraagt in het kader van een fiscaal gefaciliteerde
bedrijfsfusie, splitsing of juridische fusie ex art. 14, 14a resp. 14b Wet
VpB 1969. Juist het feit dat thans gepoogd wordt de regelingen in de SW 1956
af te stemmen op die in de Wet IB 2001 en Wet VpB 1969 pleit naar de mening
van de Orde voor een gelijke behandeling voor alle relevante fiscale heffingswetten.
 
 In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen
2010 is aangegeven dat door middel van een splitsing een werk-BV kan worden
afgesplitst van de holding-BV naar een nieuwe holding-BV en dat daarop de
faciliteit van art. 3.56 Wet IB 2001 van toepassing zal zijn, ook als de aandelen
in de nieuwe holding-BV kort daarna worden geschonken; er is dan geen sprake
van (in overwegende mate) ontgaan of uitstellen van belastingheffing. Voor
de BOF-regeling in de SW 1956 is voor een gefaciliteerde schenking nog wel
vereist dat de schenker de ab-aandelen ten minste 5 jaren vóór
de schenking heeft gehouden. De Orde vraagt of daaraan in casu is voldaan,
want de aandelen in de nieuwe holding-BV zijn in het kader van de splitsing
nieuw verkregen. Meer specifiek vraagt de Orde of de aandelen in de nieuwe
holding-BV de plaats innemen van de oude aandelen in de holding-BV (die door
de splitsing in waarde dalen) en de 5-jaarstermijn ter zake van de oude aandelen
kan gelden voor die nieuwe aandelen. Is dit namelijk niet het geval, dan zal
de schenker de aandelen in de nieuwe holding-BV eerst een nieuwe termijn van
5 jaar aanhouden alvorens hij die fiscaal vriendelijk kan schenken. De Orde
ziet graag bevestiging dat dit zo is. Eenzelfde vraag kan worden gesteld met
betrekking tot een juridische fusie, waarin aandelen in een vennootschap verdwijnen
en er nieuwe aandelen in een nieuwe vennootschap worden verkregen (ter vervanging
van die oude aandelen). Ook dan is de vraag of voor de 5-jaarstermijn de in
het kader van de juridische fusie nieuw verkregen aandelen de positie innemen
van de verdwenen aandelen.
 Iets soortgelijks geldt voor de éénjaarstermijn voor de
BOF-regeling in de SW 1956 in geval van vererving van ab-aandelen. Ook voor
die termijn vraagt de Orde bevestiging of die kan worden overgezet op de in
het kader van een splitsing of juridische fusie nieuw verkregen aandelen.
 
 Tot slot vraagt de Orde aandacht voor het volgende. Op verschillende plaatsen
in de voorgestelde wetteksten wordt verwezen naar nog op te stellen ministeriële
regelingen. Dit geldt niet alleen voor de bedrijfsopvolgingsfaciliteit in
de SW 1956 maar ook voor de ermee samenhangende verervings- en schenkingsfaciliteiten
in de Wet IB 2001, voorgesteld bij het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen
2010. Voor de toepasbaarheid van deze regelingen in de praktijk is de inhoud
van deze ministeriële regelingen uiterst essentieel. De Orde acht het
derhalve niet goed mogelijk onderhavige regelingen op haar merites te kunnen
beoordelen zonder deze ministeriële regelingen te kennen.
De Orde dringt er derhalve op aan deze ministeriële regelingen nog tijdens
de behandeling van onderhavig wetsvoorstel bij de Eerste Kamer bekend te maken
en niet pas begin 2010, opdat die ministeriële regelingen onderdeel kunnen
vormen van de gedachtewisseling in de Eerste Kamer en de parlementaire controle.»
 
 De leden van de CDA-fractie zien met belangstelling de antwoorden van
de regering tegemoet.
 
 De leden van de fractie van de CDA en de leden
van de fractie van de VVD vragen de regering om
reacties op de brief van de Vereniging van Estate Planners in het Notariaat
van 7 december 2009, op de brief van de KNB van 8 december 2009
en op de brief van de Federatie van Particulier Grondbezit van 7 december
2009.
 
 De leden van de fracties van de ChristenUnie
en de SGP stellen nog de volgende vragen.
 Bekrachtiging van onderhandse schuldigerkenningen
 In het verleden zijn vele «papieren schenkingen» niet in een
notariële akte maar in een onderhandse akte vastgelegd. Uit hetgeen is
opgemerkt in TK 31 930, nr. 13 leiden de leden van de fracties van
ChristenUnie en SGP af dat de regering zich op het standpunt stelt dat een
schuldigerkenning uit vrijgevigheid in een notariële akte moet zijn vervat
gelet op artikel 7:177 BW. Volgt de regering de gedachte dat onderhandse schuldigerkenningen
middels een notariële akte kunnen worden bekrachtigd? Uit een brief van
7 mei 2009 blijkt het Specialistenteam Succesie en Schenking deze vraag
bevestigend te beantwoorden (zie Notamail 2009, nr. 187). En mocht de
regering dit standpunt volgen, heeft een dergelijke bekrachtiging dan tot
gevolg dat een overeengekomen zakelijke rente dan moet worden gesteld op 6%
indien de bekrachtiging ná 1 januari 2010 plaatsvindt?
 Zakelijke rente bij «oude» schuldigerkenningen
 Mede door uitlatingen van verschillende Specialistenteams is onder het
huidige regime onduidelijkheid ontstaan over de hoogte van een zakelijke rente
die moet worden betaald bij een schuldigerkenning uit vrijgevigheid. Zelfs
in de literatuur is hierover een stevige discussie gevoerd (zie Stubbé
in FBN 2005, nr 63 en Verstraaten in FBN 2006, nr. 7). Het wetsvoorstel
maakt aan deze onduidelijkheid een einde door in artikel 10 lid 3 (nieuw)
SW te bepalen dat de rente minimaal 6% moet zijn. Voor schuldigerkenningen
die vóór 1 januari 2010 zijn overeengekomen is overgangsrecht
gecreëerd waardoor kan worden gewerkt met het rentepercentage dat is
overeengekomen. Voorwaarde is dat «de betrokkenen in redelijkheid mochten
aannemen dat deze zakelijk was». Is de regering met de leden van onze
fracties van mening dat op basis van de twee uitspraken van Hof Amsterdam
in BNB 1989/131 en BNB 1989/268 kan worden aangenomen dat een rente als zakelijk
kwalificeert als deze ten tijde van het aangaan van de schuldigerkenning ten
minste 75% van de rente op staatsleningen bedroeg? De leden van onze
fracties zouden graag een bevestiging van deze vraag willen ontvangen opdat
partijen niet worden gedwongen om een nieuwe rente overeen te komen omdat
men in onzekerheid verkeert.
 Artikel 10 lid 3 nieuw SW ook bij onroerende zaken?
 Klopt het dat artikel 10 lid 3 nieuw SW zodanig ruim is omschreven dat
deze bepaling ook geldt voor woningen die ouders aan hun kind hebben overgedragen
onder voorbehoud van een (persoonlijk of zakelijk) genotsrecht?
Ofwel moeten de ouders dan jaarlijks minimaal 6% van de waarde van
de woning in onverhuurde staat als vergoeding betalen om te vermijden dat
artikel 10 SW van toepassing is?En zo ja, waarom geldt voor bestaande situaties
dan geen overgangsregeling als bedoeld in artikel XII? En wat zijn de gevolgen
voor het schenkingsrecht als partijen in het verleden een vaste huur van bijvoorbeeld
4% per jaar zijn overeengekomen en thans omwille van artikel 10 SW
een hogere huur van 6% afspreken?
 
 De leden van de fracties van de CU en de SGP verzoek de regering om een
reactie op de brief van de Vereniging Familiebedrijven Nederland van 2 december
2009.
 
 De leden van de SP-fractie danken de regering
voor de beantwoording van vragen uit het voorlopig verslag van het wetsvoorstel.
Zij vragen de regering nog een aantal nadere vragen te beantwoorden.
 Doelstelling m.b.t. vermogensverdeling
 Wat zijn de politieke doelstellingen van de regering met betrekking tot
de vermogensverdeling? Wil de regering door haar fiscale politiek een meer
ongelijke, een ongewijzigde of een minder ongelijke vermogensverdeling bereiken?
 Effect van de voorgestelde tariefstructuur op de vermogensverdeling
 De leden van de SP-fractie vroegen in het voorlopig verslag: «Kan
de regering aan de hand van cijfers de stelling weerleggen dat het onderhavige
wetsvoorstel de scheefheid van de vermogensverdeling bestendigt of vergroot?»
Zij antwoordt onder andere «de regering [beschikt] thans niet
over empirische data om uitspraken over het verband tussen de omvang van erfrechtelijke
verkrijgingen en de inkomens- of vermogensposities van de verkrijgers te ontkennen
dan wel te bevestigen.» Daarbij stelt de
regering onder andere dat«het CBS heeft aangegeven thans in onderzoek
te hebben op welke wijze voor de statistiek verkrijgers van erfrechtelijke
verkrijgingen gekoppeld kunnen worden aan inkomens- en vermogensgegevens van
die verkrijgers». De leden van de SP-fractie
zijn van mening dat de regering bij de indiening van een wetsvoorstel een
eigen verantwoordelijkheid heeft. Indien en voorzover de regering een verdere
scheeftrekking van de vermogensverdeling onwenselijk acht, en voorzover de
regering meent dat zij het vermogensverdelingseffect van het voorstel niet
kan beoordelen, had zij dat CBS-onderzoek moeten afwachten.
 Opmerkelijk is wel dat de regering stelt: «Zoals elders in deze
memorie al is opgemerkt is een van de doelstellingen van de herziening van
de tariefstructuur van de schenk- en erfbelasting verlaging van de (top)tarieven.
Inherent aan deze doelstelling is dat geïsoleerd bezien (grote) verkrijgingen
in de voorgestelde tariefstructuur minder zwaar worden belast dan in de huidige
tariefstructuur.» Heeft de tussen haakjesstelling van «top»tarieven
en «grote» verkrijgingen hier betekenis?
 
 Hoe dan ook wensen de leden van de SP-fractie het wetsvoorstel mede op
het punt van de vermogensherverdeling te beoordelen. Zij maken daarbij dankbaar
gebruik van de cijfers uit de tabellen 1 en 4 uit de memorie van antwoord. In de onderstaande tabel zijn deze samengebracht en iets
bewerkt.
 Uitsplitsing vermindering erfbelasting naar grootte verkrijging
(2010)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 klasse verkrijging
 kinderen
 niet-
en ververwanten
 
 
 
 
 
 aantal
 aandeel
in tot. aant. 
 bedrag
(x € 1 ln) 
 gem. bedrag (€)
 aandeel in vermindering 
 aantal 
 aandeel in tot.aant.
 bedrag (x €1 ln) 
 gem. bedrag (€) 
 aandeel in vermindering
 
 
 0–25 000
 29 455
 33%
 9
 306
 11%
 23 725
 69%
 17
 717
 8%
 
 
 25 000–100 000
 44 695
 51%
 22
 492
 27%
 7 705
 22%
 50
 6 489
 23%
 
 
 100 000–500 000
 12 820
 15%
 21
 1 638
 26%
 2 790
 8%
 92
 32 975
 43%
 
 
 500 000–hoger
 1 030
 1%
 29
 28 155
 36%
 280
 1%
 57
 203 571
 26%
 
 
 
 Totaal
 
 
 88 000
 
 
 100%
 
 
 81
 
 
 920
 
 
 100%
 
 
 34 500
 
 
 100%
 
 
 216
 
 
 6 261
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 Bron: cijfers van het ministerie van Financiën (Eerste Kamer, 31 930
D, 4 dec. 2009) bewerkt door de SP-fractie.
 
 De regering wordt gevraagd om overeenkomstige cijfers voor de erfbelasting
partnerverkrijgingen te verstrekken. De bovenstaande cijfers zijn grafisch
weer te geven zoals in Grafiek 1 en 2 (een beter leesbare weergave van deze
grafieken staat in Bijlage 1).
 
 Bron: cijfers van het ministerie van Financiën (Eerste Kamer, 31 930
D, 4 dec. 2009) bewerkt door de SP-fractie.
 
 Betreffende erfbelasting kinderen (grafiek 1) blijkt dat in het voorstel:
 11% van de belastingvermindering terecht komt bij de 33%
laagste verkrijgingen (gemiddeld € 306), terwijl 36% van
de belastingvermindering terecht komt bij de 1% hoogste verkrijgingen
(gemiddeld € 28 155) – een verschil van een factor 108 –,
enzovoorts. Dit duidt op een vergroting van de vermogensverschillen. Weliswaar
kan op grond van deze cijfers niet vastgesteld worden of iemand met een relatief
geringe erfverkrijging (laagste klasse) wellicht al hoogvermogend was; wél
kan vastgesteld worden dat iemand die meer dan € 500 000 verkrijgt,
als hij niet reeds hoogvermogend was, daarmee hoogvermogend wordt (top 5%
in 2006) en dan – gemiddeld – € 28 155 minder belasting
gaat afdragen. Omdat de gemiddelde belastingreductie € 920 per verkrijging
is (ergens voorin de 3e klasse ligt het gemiddelde), kunnen we stellen dat,
bij benadering, de top 12% verkrijgers bovengemiddeld profiteert
en de 88% daaronder dus benedengemiddeld (een grote groep verkrijgers
aan de onderkant blijft bovendien helemaal buiten beeld). Onderschrijft de
regering een en ander? Onderschrijft de regering dan ook dat bij geïsoleerde
beschouwing van dit onderdeel van het wetsvoorstel
de absolute vermogensverschillen toenemen? Zo nee, welk argument brengt zij
in tegen het bovengestelde?
 
 In Grafiek 2 volgt de weergave van de bovenstaande cijfers voor erfverkrijgingen
van niet- en ververwanten (tariefgroep 2).
 
 Bron: cijfers van het ministerie van Financiën (Eerste Kamer, 31 930
D, 4 dec. 2009) bewerkt door de SP-fractie.
 
 Zoals kon worden verwacht op grond van de cijfers en grafieken over de
effectieve belastingdruk, zijn de verschillen hier nog groter: de onderste
69% verkrijgers gaat 8% van de belastingreductie genieten (gemiddeld € 717),
maar de top 1% geniet 26% van de belastingreductie (gemiddeld € 203 571) –
een verschil van een factor 224. Of: de top 9% geniet 69% van
de reductie. Ook hier geldt dat op grond van deze cijfers niet kan worden
vastgesteld of een verkrijger laag of hoogvermogend wás; wél
kunnen we vaststellen dat verkrijgers van meer dan € 100 000
tot de top 35% van de vermogensverdeling behoren of gaan behoren en
dat verkrijgers van meer dan € 500 000 tot de top 5%
behoren of gaan behoren (CBS, vermogenscijfers 2006) én dat dit onderdeel
van het wetsvoorstel door de belastingreductie de absolute vermogensverschillen
versterkt. Bevestigt de regering een en ander? Onderschrijft de regering dan
ook dat bij geïsoleerde beschouwing van dit onderdeel van het wetsvoorstel de absolute vermogensverschillen toenemen?
Zo nee, welk argument brengt zij in tegen het bovengestelde?
 
 Het verband met de vermogensverdeling staat aangegeven in Grafiek 3 –
een beter leesbare weergave van deze grafiek staat in Bijlage 1. (De cijfers
voor de vermogensverdeling over 2006 zijn afkomstig van het CBS – dit
is het laatst beschikbare jaar. Het bij de hoogste klasse ingevoerde cijfer
voor belastingreductie voor partnervekrijgingen uit erfenis (€ 65 000)
is een schatting – zoals eerder aangegeven wordt de regering gevraagd
het correcte cijfer te verstrekken.)
 
 Bron: cijfers over de vermogensverdeling 2006 van het CBS (7 december
2009, voorlopig); cijfers over belasting erfverkrijging van het ministerie
van Financiën (Eerste Kamer, 31 930 D, 4 dec. 2009); beide
bewerkt door de SP-fractie.
 
 De witte kolommen geven de vermogensverdeling 2006 aan: de 49%
van de huishoudens in de vermogensklasse negatief – € 25 000
heeft een gemiddeld vermogen van – € 9 000. De top 5% heeft een gemiddeld vermogen van € 1 291 000.
Uit deze grafiek blijkt dat (afgezien van erfverkrijgingen kleinkinderen en
grootouders) de reductie in de tariefstructuur erfbelasting overwegend terecht
komt bij degenen die al tot de top 5% vermogens behoren, of bij hen
die er door de verkrijging toe behoren. Deelt de regering deze conclusie?
Zo nee, welke argumenten brengt zij daartegen in?
 De regering kan wellicht van mening zijn dat een vergroting van de vermogensverschillen
gewenst is, maar de discussie daarover is zuiverder te voeren indien verdere
twist over de overwegende vermogenseffecten van het voorstel – althans
wat betreft de tariefstructuur erfbelasting – achterwege kan blijven.
 Erfbelasting partnerverkrijgingen
 Kan de regering bevestigen dat bij de erfbelasting partners de belastingvrijevoetverhoging
met € 67 430 (van € 532 570 tot € 600 000)
en vervolgens de tariefsverlaging:
 (a) uitsluitend betrekking heeft op de top 2% nalatenschappen (cijfer
2005)?
 (b) voor een standaardsituatie juist voordat een partner overlijdt (twee ouders met twee kinderen) betrekking heeft op huishoudvermogens van
groter dan ± € 3,2 mln.? (in 2005 betrof dit de top
0,2% nalatenschappen).
 Deelt de regering de conclusie dat bij geïsoleerde beschouwing van dit onderdeel van het wetsvoorstel de absolute vermogensverschillen
toenemen? Zo nee, welk argument brengt zij in tegen het bovengestelde?
 Effect van reductie erfbelasting partners op kindverkrijgingen
 Kan de regering bevestigen dat bij de nalatenschap van samenwonende ouders
de tariefs- en voetverlaging voor erfverkrijging van partners, bij partnerverkrijgingen
boven € 532 570, doorwerkt op de kindverkrijgen uit de nalatenschap
van de laatstoverleden ouder (d.w.z. indien de langstlevende partner het vermogen
in stand houdt)?
 Erfverkrijging «overige verkrijgers»
 De leden van de fractie van de SP hebben met belangstelling kennis genomen
van tabel 1 uit de Memorie van Antwoord. Zij verzoeken de regering om een
nadere specificering naar vermogensklassen in deze tabel.
 
 Vanaf de grens van verkrijging van € 125 000 gaat het ongeveer
om de top 30% van de vermogensverdeling uit 2006 (CBS, Statline). De
onderstaande tabel geeft de samenvatting van deze cijfers:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 erfverkrijgingsklasse
 (EVK) vermogenspercentiel topgrens EVK*
 belastingvoordeel EVK (% totaal)
 aantal verkrijgers EVK
 gemiddeld belastingvoordeel
per verkrijger 
 
 
 
 
 <€125 000
 30%
 €133 mln. (57½%)
 47 070
 €2 833
 
 
 >€125 000
 –
 €98 mln. (43½%)
 3 260
 €29 959
 
 
 
 
 * Voor 2006
 
 Stel dat de bovenstaande cijfers ongeveer correct zijn. Kan de regering,
indien mogelijk, analoog aan de bovenstaande cijfers, voor de volgende twee
tabellen de (geschatte) cijfers verstrekken?
 Tabel 1: Vermogensverdelingseffect wetsvoorstel erfverkrijging «overige
verkrijgers»
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 erfverkrijgingsklasse (EVK)
 vermogenspercentie topgrens EVK*
 belastingvoordeel EVK (%
totaal)
 aantal verkrijgers
EVK
 gemiddeld belastingvoordeel
per verkrijger
 
 
 
 
 € 2 000–€ 20 000
 
 
 
 
 
 
 € 20 000–€ 50 000
 
 
 
 
 
 
 € 50 000–€ 100 000
 
 
 
 
 
 
 € 100 000–€ 250 000
 
 
 
 
 
 
 € 250 000–€ 500 000
 
 
 
 
 
 
 € 500 000–€ 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 € 1 mln.–€ 1,5 mln.
 
 
 
 
 
 
 >€ 1,5 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 * Voor 2006 of 2007, op één decimaal (m.n. voor
de klassen > € 0,5 mln.)
 Tabel 2: Vermogensverdelingseffect wetsvoorstel erfverkrijging «overige
verkrijgers»
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 erfverkrijgingsklasse (EVK)
 vermogenspercentiel topgrens EVK*
 belastingvoordeel EVK (%
totaal)
 aantal verkrijgers
EVK
 gemiddeld belastingvoordeel
per verkrijger
 
 
 
 
 € 2 000–€ 22 763
 
 
 
 
 
 
 € 45 519–€ 91 026
 
 
 
 
 
 
 € 91 026–€ 118 000
 
 
 
 
 
 
 € 118 000–€ 182 042
 
 
 
 
 
 
 € 182 042–€ 364 073
 
 
 
 
 
 
 € 364 073–€ 910 163
 
 
 
 
 
 
 > € 910 163
 
 
 
 
 
 
 
 
 * Voor 2006 of 2007, op één decimaal
 De «voeding» voor de erfbelasting in tariefgroep
2: hoofdzakelijk de nalatenschap van kinderloze overledenen
 De leden van de SP-fractie vragen de regering om de volgende stellingen
en de orde van grootte van de volgende cijfers te bevestigen, dan wel deze
te verbeteren.
 • De nalatenschap van kinderloze overledenen vormt hoofdzakelijk
de voeding voor de erfbelasting in tariefgroep 2 uit het wetsvoorstel.
 • Van de vrouwen van ± 60 jaar is 11% kinderloos,
waarvan 45% onvrijwillig. Beschikt het
CBS ook over een cijfer van kinderloze mannen van ± 60 jaar?
 • De kinderloosheid bij middelbaar en hoogopgeleiden, daarmee mensen
met doorgaans grotere nalatenschappen, ligt hoger. Successiebelasting wordt
slechts geheven uit een beperkt deel van de totale nalatenschapsverdeling
(zie de betreffende CBS-statistiek, waaraan nog de groep «onbekend»
is toe te voegen (waarvan verondersteld kan worden dat de nalatenschappen
nihil of verwaarloosbaar zijn). Kunnen we voor de groep die relevant is voor
de successiebelasting ruwweg het percentage van 15% kinderlozen aanhouden
(het gaat slechts om een ruwe schatting)?
 • Tariefgroep 2 kent een drie- tot tweemaal hogere tarifering dan
de eerste. Deze tarifering heeft tot resultaat dat deze 15% (?) van
de nalatenschappen 46% van de opbrengst erfbelasting genereert. Anders gezegd, deze nalatenschappen worden met een factor
5 hoger belast dan die neerslaan in tariefgroep 1 (thans is deze factor hoger,
namelijk 7).
 Terminologie: «bestedingen»
 Bij tabel 2 uit de memorie van antwoord, betreffende de budgettaire effecten
van het voorstel, hebben de leden van de SP-fractie nog een algemene vraag
(die eveneens slaat op andere stukken van het ministerie). Doorgaans, maar
zeker in de macro-economie, worden onder «bestedingen» «aankopen»
verstaan (consumptie, investeringen). Macro-economisch zijn bestedingen, en
dat geldt ook voor overheidsbestedingen, relevant omdat ze rechtstreeks tot
economische activiteit leiden – terwijl bijvoorbeeld een belastingreductie
niet automatisch tot economische activiteit hoeft te leiden. Waarom noemt
het ministerie van Financiën een «belastingderving» een «besteding»?
 Afgezonderd particulier vermogen
 Hoe verloopt, afgezien van de voorgestelde wetgeving, het huidige proces
van het aanpakken van «constructies» bij afgezonderd particulier
vermogen (APV)? Wat zijn op dit gebied de extra belastinginkomsten 2008 en
wat is de omvang van de extra belastinginkomsten en/of de extra opgelegde
aanslagen in het lopende jaar 2009?
 
 BIJLAGE 1
 Vergrote weergave van de drie grafieken bij de vragen
van de leden van de SP-fractie
 
 Bron: cijfers van het ministerie van Financiën (Eerste Kamer, 31 930
D, 4 dec. 2009) bewerkt door de SP-fractie.
 
 
 Bron: cijfers van het ministerie van Financiën (Eerste Kamer, 31 930
D, 4 dec. 2009) bewerkt door de SP-fractie.
 
 Bron: cijfers over de vermogensverdeling 2006 van het CBS (7 december
2009, voorlopig); cijfers over belasting erfverkrijging van het ministerie
van Financiën (Eerste Kamer, 31 930 D, 4 dec. 2009); beide bewerkt
door de SP-fractie.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Essers
 De griffier van de commissie,
 Hester Menninga
 
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Van den Berg (SGP), Bemelmans-Videc (CDA), Terpstra (CDA), Ten Hoeve (OSF),
Kox (SP), Vedder-Wubben (CDA), Biermans (VVD), Essers (CDA) (voorzitter),
Noten (PvdA), Sylvester (PvdA), Schouw (D66), Van Driel (PvdA), Doek (CDA),
Leijnse (PvdA), Peters (SP), De Boer (CU) (vice-voorzitter), Reuten (SP),
Hofstra (VVD), Asscher (VVD), Laurier (GL), Hermans (VVD), Koffeman (PvdD),
Böhler (GL), Elzinga (SP) en Yildirim (Fractie-Yildirim).
 
 
 Memorie van Antwoord blz. 52 [document 4 december 2009; alle
paginaverwijzingen in het vervolg verwijzen naar dit document].
 
 
 Idem, blz. 53.
 
 
 Idem, blz. 45 en 54.
 
 
 De 9%-punt aan de onderkant heeft een negatief vermogen van gemiddeld € 80 000;
de volgende 40%-punt, in de klasse € 0–€ 25 000,
heeft een gemiddeld vermogen van € 6 000).
 
 
 In een standaardsituatie bezitten beide partners de helft van deze € 3,2
mln., d.w.z. € 1,6 mln. Bij twee kinderen krijgt de partner hiervan één
kindsdeel, d.w.z. ± € 532 570.
 
 
 Een ruwe schatting is beter dan geen schatting. Voor de vermogenspercentielen
gelieve het CBS te raadplegen.
 
 
 CBS-onderzoek uit 2008 en 2005: http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/9D7FC98D-6655–46FB-9BD6–534E0091F570/0/2008k1b15p14art.pdf;
http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/7154F372-CB30–4FA0–9269–557F65EB5455/0/2005k1b15p042art.pdf
 
 
 Op basis van: Nota naar aanleiding van het verslag TK (31 930, nr. 9),
Tabel 9, blz. 76.