Wijziging Boek 2 en 6 BW (stilzwijgende verlenging en opzegtermijn bij lidmaatschappen, abonnementen en overige overeenkomsten); Voorlopig verslag van de vaste commissie voor Justitie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138207
 2009-2010
 
 30 520
 Voorstel van wet van het lid Van Dam houdende wijziging van Boek 2 en
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek (stilzwijgende verlenging en opzegtermijn
bij lidmaatschappen, abonnementen en overige overeenkomsten)
 
 
 
 
 B
 VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR JUSTITIE
 Vastgesteld 4 december 2009
 Het voorbereidend onderzoek heeft de commissie aanleiding gegeven tot
het maken van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.
 Inleiding
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Zij achten het een prijzenswaardig
initiatief van de initiatiefnemer om de situatie aan te pakken, dat een consument
vaak ongewild wordt geconfronteerd met een stilzwijgende verlenging van een
abonnement en dat het bovendien vaak heel lastig is om een abonnement of lidmaatschap
op te zeggen. Tijdens de parlementaire behandeling zijn door de initiatiefnemer
diverse wijzigingen in het voorstel aangebracht en daarmee is enerzijds de
verhouding tussen consument en producent of aanbieder meer in evenwicht gebracht
en anderzijds bereikt dat niet al te zeer wordt ingegrepen in de mogelijkheden
die de contractsvrijheid burgers en bedrijven dient te bieden. Deze leden
hebben na de uitvoerige en degelijke uiteenzettingen van de indiener alleen
nog enkele vragen ter verduidelijking van de voorgestelde tekst.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling
kennis genomen van het wetsvoorstel. Zij hebben nog een vraag met betrekking
tot de verhouding tot de conceptrichtlijn consumentenbescherming, waar de
fractie van de PvdA zich bij aansluit.
 
 In aansluiting op de vraag van de VVD-fractie heeft de fractie van GroenLinks een vraag aan de regering over de inzet bij
de onderhandelingen over deze richtlijn.
 
 De leden van de SP-fractie constateren dat
door de initiatiefnemer en de Tweede Kamer hard gewerkt is om een wetsvoorstel
tot stand te brengen dat aan de ergernis van veel mensen een einde zal maken,
ergernis over het gemak waarmee een abonnement kan worden gesloten en de moeite
die je als consument moet doen om er weer vanaf te komen. Deze leden zijn dan ook verheugd over dit wetsvoorstel. Wel leven er enkele vragen
met betrekking tot de praktische uitvoerbaarheid.
 
 De leden van de SGP-fractie, alsmede de leden
van de CU-fractie, hebben met belangstelling van
het initiatiefvoorstel kennisgenomen. Zij onderschrijven de strekking van
het wetsvoorstel, dat een einde wil maken aan de praktijk dat consumenten
ongewenst lang aan stilzwijgend verlengde of vernieuwde contracten vastzitten.
 Contractvrijheid
 De leden van de fracties van SGP en ChristenUnie zijn van oordeel dat ook ter zake van verlenging
(beëindiging van overeenkomsten het algemeen rechtsbeginsel van de contractvrijheid
voorop gesteld dient te worden. Zij vragen of de initiatiefnemer dit uitgangspunt
in algemene zin alsook in zijn initiatiefvoorstel respecteert en honoreert.
 De wetgever heeft via twee lijsten, een zwarte (art. 6: 236 BW) en een
grijze (art. 6:237 BW) met vernietigbare bedingen een ondergrens in de algemene
voorwaarden ingebouwd, vooral ter bescherming van de consument. Het gaat om
een evenwicht tussen de belangen van bedrijven/aanbieders en die van consumenten/afnemers.
Om onevenwichtigheid te voorkomen mag het beginsel van contractvrijheid niet
ingewisseld worden voor het beginsel van de keuzevrijheid van de consument.
Onderschrijft de initiatiefnemer dit standpunt en kan hij duidelijk maken
dat dit uitgangspunt in zijn wetsvoorstel wordt gerespecteerd en gehonoreerd?
 «Verrichtingen»
 De wijzigingen van art. 6: 236 sub j BW betreffen «overeenkomsten
tot het geregeld afleveren van zaken, elektriciteit daaronder begrepen en
dag-, nieuws- en weekbladen en tijdschriften niet daaronder begrepen, of tot
het geregeld doen van verrichtingen.» Weliswaar is deze omschrijving
met uitzondering van de vermelding van de dag-, nieuws- en weekbladen en tijdschriften
conform de oude tekst van dit artikel, maar nu deze omschrijving in een nieuwe
wet aan de orde wordt gesteld, is het volgens de leden van de CDA-fractie opportuun om te vragen wat de initiatiefnemer onder «verrichtingen»
verstaat. Het gaat uiteraard om diensten, maar vallen daar ook alle soorten telecommunicatiediensten onder (denk aan het hele pakket
van mogelijkheden dat internet service providers (ISP’s) zoal aanbieden
en aan de verwevenheid met het bepaalde in de Telecommunicatiewet) Hoe zit
het met lidmaatschappen, die zijn gecombineerd met «verrichtingen»
of het leveren van zaken zoals expliciet geldt voor coöperatieve verenigingen,
die een afnameverplichting van zaken kennen? In het laatste geval zou (de
afname van) de levering van een dergelijke zaak als voorwaarde voor het lidmaatschap
kunnen gelden en daarmee niet worden gedekt door de omschrijving van het wetsartikel,
maar in tegenstelling tot de opmerking van de initiatiefnemer tijdens de plenaire
behandeling in de Tweede Kamer tot het verenigingsrecht behoren. Hoe zit het
bijvoorbeeld met het verstekken van omroepbladen, die zijn gekoppeld aan het
lidmaatschap van een bepaalde omroep?
 
 Elektriciteit is expliciet in het wetsartikel genoemd, maar voor gas-
en waterleveranties geldt dat niet. Dit laatste zal waarschijnlijk door sectorale
wetgeving worden geregeld, maar gelden daar dezelfde voorwaarden? Wordt een
en ander niet erg verwarrend voor de burger/consument? De Memorie van Toelichting
op de Invoeringswet Boek 6 BW (Parl. Gesch. InvW 6, p.17D6) geeft aan, dat
huur-, pacht- en verzekerings-overeenkomsten buiten het bereik van dit artikel
vallen. Kan de initiatiefnemer dit ook bevestigen voor alle soorten van financiële
producten waarmee de burger/consument tegenwoordig wordt geconfronteerd? En
hoe zit het met de relatie van een burger/consument met de Sponsorloterij,
die krachtens machtiging maandelijks bedragen van een rekeninghouder afschrijft,
terwijl nota bene de mailings van deze instelling niet of bij uitzondering
een afzendadres vermelden? Is hier behalve het afschrijven van een bedrag
van de rekening van de burger nog wel sprake van een «verrichting»?
Zou het tenslotte niet de voorkeur verdienen om in overeenstemming met de
recente Belgische wetgeving in plaats van«verrichtingen» van «diensten»
te spreken?
 Stilzwijgende verlenging
 Hoezeer de leden van de fracties van SGP en ChristenUnie de strekking van het wetsvoorstel kunnen
onderschrijven, niettemin menen zij dat de wetgever oog zou moeten hebben
voor het gegeven dat de automatische verlenging van de contractverhouding
niet door iedere consument als (onredelijk) bezwarend zal worden ervaren en
die stilzwijgende verlenging van bijvoorbeeld hun abonnementen met een jaar
als een gemak ervaren. Deze leden vroegen of de initiatiefnemer concreet duidelijk
kan maken dat zijn wetsvoorstel ook met deze categorie consumenten rekening
houdt, althans dat zijn voorstel geen belemmering opwerpt aan de voorkeur
van deze categorie consumenten.
 
 De regering heeft er in een brief d.d. 7 oktober jl. aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer (TK 30 520, 18) eveneens op gewezen dat niet met
volledige zekerheid te zeggen valt dat de onmogelijkheid om een overeenkomst
stilzwijgend te verlengen of te vernieuwen met een bepaalde duur in alle gevallen
onverdeeld gunstig uitvalt voor consumenten. Zij noemt in dit verband artikel
7.2a lid 2 van de Telecommunicatiewet, waarin ervoor gekozen is dat telecommunicatiecontracten,
die voor een bepaalde duur zijn aangegaan, stilzwijgend kunnen worden verlengd
of vernieuwd, terwijl de consument bevoegd is om de overeenkomst vanaf het
moment van verlenging te allen tijde op te zeggen. De regering acht een uniform
regime voor alle telecommunicatiecontracten en andere consumentencontracten
wenselijk. Deze leden wilden graag van de initiatiefnemer een reactie op dit
standpunt van de regering vernemen.
 Opzegtermijnen
 Er blijkt niet alleen sectorale wetgeving te zijn (bijvoorbeeld de Telecommunicatiewet)
die afwijkende mogelijkheden tot verlenging en opzegging van overeenkomsten
inhoudt, maar ook in het wetsvoorstel zelf wordt voor de kranten- en tijdschriftenbranche
gekozen voor twee verschillende opzegtermijnen, te weten één
maand indien de aflevering één keer per maand plaatsvindt en
drie maanden indien de aflevering minder dan één keer per maand
plaatsvindt. Denkt de initiatiefnemer, zo vragen de leden van de CDA-fractie, niet dat deze verschillende regelingen tot verwarring
bij de burger/consument kunnen leiden? Zou hij niet alsnog voor een uniformering
van termijnen willen kiezen?
 
 Enige zorg hebben de leden van de SP-fractie
wel over de uitvoering in de praktijk van de diverse regelingen die in boek
6 in dit voorstel zijn opgenomen. De nieuwe artikelen lezen niet bepaald als
een roman. Zullen kranten en tijdschriften verplicht zijn de regeling voor
opzegging in hun colofon op te nemen? Of krijgt een nieuwe abonnee een standaard
brief waarop staat voor welke periode het abonnement geldt en hoe hij zijn
abonnement kan verlengen of opzeggen?
 
 De artikelen die gewijzigd worden staan in titel 5 afdeling 3 van boek
6 BW: algemene voorwaarden. De algemene voorwaarden zijn altijd wel ergens
te vinden maar niet bepaald prettige lectuur. De klant moet het dus hebben
van de colofon.
 
 Een bloemlezing van mededelingen in kranten en tijdschriften over opzegging
op dit moment:
 1. NRC : 4 weken voor einde abonnementsperiode.
 Meestal neemt de klant een abonnement voor onbepaalde tijd. Wat is dan
einde abonnementsperiode?
 2. AD: een maand voor afloop van de laatste betaalperiode.
 Betekent dit dat het afhangt van de wijze van betalen? Betaal je per kwartaal,
bedenk je 3 weken voor afloop van het kwartaal dat je wilt opzeggen dan zit
je er nog 3 maanden en 3 weken aan vast. Betaal je echter per jaar en bedenk
je 3 weken voordat je een jaar geabonneerd bent dat je wilt opzeggen dan zit
je er nog een jaar en 3 weken aan vast.
 3. VARA Gids: uiterlijk 4 weken voor het aflopen van de betalingstermijn.
 Ook hier is het dus afhankelijk van de periode waarvoor je betaalt hoe
lang je er na opzegging nog aan vast zit.
 4. FJR (tijdschrift voor familie-en jeugdrecht: abonneren moet voor minimaal
een jaar, opzegging tot 3 maanden voor het nieuwe abonnementsjaar, bij niet
tijdige opzegging automatische verlenging.
 5. Trema, tijdschrift voor de rechterlijke macht: opzeggen tegen het einde
van de abonnementsperiode met inachtneming van een opzegtermijn van 2 maanden.
Abonnementen kunnen slechts per jaar worden afgesloten.
 6. NJB: opzegging tot 3 maanden voor het nieuwe abonnementsjaar, bij niettijdige
opzegging automatische verlenging met een jaar.
 
 Begrijpen de leden van de SP-fractie goed dat al deze mededelingen vervangen
kunnen worden door de volgende mededelingen:
 Het abonnement eindigt op het moment dat de periode waarvoor het is afgesloten
ten einde is. Verlenging graag schriftelijk of telefonisch of per e-mail aanvragen.
 of
 Wanneer niet opgezegd wordt loopt, na afloop van de termijn waarvoor abonnement
gesloten is, het abonnement 3 maanden door. U kunt een maand voor het einde
van deze termijn opzeggen. Wanneer U dat niet doet loopt het abonnement wederom
3 maanden door met wederom de mogelijkheid tot opzegging tot een maand voor
afloop van de termijn. etc. etc.
 
 Er zal dus in het algemeen voor de tweede optie gekozen worden. Begrijpen
deze leden goed dat deze stilzwijgende verlenging met 3 maanden onbeperkt
door kan lopen? Is dan de vraag of per kwartaal, per half jaar of per jaar
betaald word niet relevant? Of wordt de periode waarvoor men betaalt geacht
de periode te zijn waarvoor een abonnement is genomen?
 
 Kortom, de leden van de SP-fractie vinden dit een mooi wetsvoorstel, maar
vragen zich af hoe het in de praktijk zal uitwerken en wie daarop toeziet.
 
 In de eerder door de fracties van SGP en ChristenUnie genoemde brief van 7 oktober 2009 is
tevens gewezen op de verschillende opzegtermijnen met betrekking tot de overeenkomsten
in de kranten- en tijdschriftenbranche. Onderschrijft de initiatiefnemer het
standpunt van de regering dat zulks tot verwarring voor de consument zal kunnen
leiden? Zo ja, welke aanpassing zou het voorstel behoeven om dit bezwaar weg
te nemen?
 Mondelinge opzegging
 De leden van de CDA-fractie achten een enkele
mondelinge opzegging, ook bij telefonisch tot stand gekomen overeenkomsten,
bezwaarlijk in verband met de daaraan verbonden bewijsproblematiek. Wil de
indiener misschien dit punt nog eens in overweging nemen?
 In onderdeel o van artikel 6:236 BW is bepaald dat overeenkomsten die
schriftelijk, elektronisch of mondeling zijn aangegaan, door de consument
moeten kunnen worden opgezegd op dezelfde wijze als waarop zij zijn aangegaan.
 
 In meergenoemde brief is erop gewezen dat bij mondelinge opzegging voor
zowel de consument als de ondernemer een schriftelijk bewijs van de opzegging
ontbreekt. Erkent de initiatiefnemer dat dit tot bewijsproblematiek kan leiden?
Wat is de reactie van de initiatiefnemer op het standpunt van de regering
dat er waarde aan gehecht moet worden dat bij overeenkomsten de mogelijkheid
blijft bestaan dat aanbieders schriftelijke opzegging verplicht kunnen stellen?
Is de initiatiefnemer met de leden van de fracties van SGP en ChristenUnie de mening toegedaan
dat een aanpassing van zijn voorstel op dit punt wenselijk is?
 Verhouding tot de ontwerprichtlijn consumentenrechten
 Met het op 8 oktober 2008 uitgebrachte voorstel voor een richtlijn
betreffende consumentenrechten (COM (2008) 614 definitief) wil de Europese
Commissie de versnippering van consumentenbeschermende wetgeving op het gebied
van de oneerlijke bedingen aanpakken. Het voorstel is gericht op de herziening
van vier richtlijnen waaronder de richtlijn oneerlijke bedingen bij consumentenovereenkomsten.
De andere drie richtlijnen waarop de herziening is gericht, zijn de richtlijn
betreffende buiten verkooppunten gesloten overeenkomsten, de richtlijn betreffende
op afstand gesloten overeenkomsten en de richtlijn betreffende bepaalde aspecten
van de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen. De vier richtlijnen
worden in het voorstel gecombineerd in één horizontaal instrument.
Gekozen is voor de benadering van volledige harmonisatie, hetgeen inhoudt
dat de lidstaten geen bepalingen mogen handhaven of invoeren die afwijken
van de richtlijn.
 De leden van de VVD-fractie vragen of de initiatiefnemer
kan aangeven hoe het wetsvoorstel zich verhoudt tot de regelingen met betrekking
tot stilzwijgende verlenging en opzegtermijn in de conceptrichtlijn? De leden
van de fractie van de PvdA sluiten zich aan bij
deze vraag.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks willen
graag weten, nu de regering over het initiatief wetsvoorstel positief heeft
geadviseerd, welke opstelling de regering kiest bij de onderhandelingen over
bovengenoemde conceptrichtlijn. Zet de regering zich in om de voorgestelde
consumentenbescherming in onderhavig initiatiefwetsvoorstel zodanig in de
richtlijn op te nemen, dat ze onderdeel uitmaakt van de Europese harmonisatie?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is op de opstelling van de andere lidstaten
in dit opzicht? Wat is het effect voor de harmonisatie en voor de Nederlandse
wetgeving, als het wetsvoorstel wordt aangenomen, maar niet wordt opgenomen
in de conceptrichtlijn?
 Tijdstip van inwerkingtreding
 De staatssecretaris van Economische Zaken maakt in zijn brief aan de Tweede
Kamer van 7 oktober 2009 (TK 30 520, nr. 18) een opmerking over het tijdstip van inwerkingtreding van de voorgestelde wet. De leden
van de CDA-fractie zouden het op prijs stellen
wanneer de initiatiefnemer op de opmerking van de staatssecretaris wil ingaan.
 
 De leden van de commissie Justitie zien de reactie van de minister met
belangstelling tegemoet.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,
 Van de Beeten
 De griffier van de vaste commissie voor Justitie,
 Kim van Dooren
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Holdijk (SGP), Dölle (CDA), Tan (PvdA), Van de Beeten (CDA) (voorzitter),
Broekers-Knol (VVD), De Graaf (VVD), Kneppers-Heynert (VVD), Kox (SP), Westerveld
(PvdA) (vice-voorzitter), Doek (CDA), Engels (D66), Franken (CDA), Peters
(SP), Quik-Schuijt (SP), Haubrich-Gooskens (PvdA), Ten Horn (SP), Janse de
Jonge (CDA), Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Van Bijsterveld (CDA), Strik
(GL), Lagerwerf-Vergunst (CU), De Vries (PvdA), Duthler (VVD) en Yildirim
(Fractie-Yildirim).