Behoeftestelling vervanging F-16; Verslag algemeen overleg op 30 juni 2004, over jaarrapportage over 2003 van het project Vervanging F-16 en over ontwikkelingen in het JSF-programma
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26488, nr. 22

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

31-08-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

26488 nr. 22

23-08-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26488Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 488Behoeftestelling vervanging F-16nr. 22VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 23 augustus 2004De vaste commissies voor Defensie1, voor Economische
Zaken2 en voor Financiën3 en de commissie voor de Rijksuitgaven4
hebben op 30 juni 2004 overleg gevoerd met staatssecretaris Van der Knaap
van Defensie en staatssecretaris Van Gennip van Economische Zaken over hun
brieven:– d.d. 25 mei 2004 houdende de jaarrapportage
van het project Vervanging F-16 over 2003 (26 488, nr. 19 H);– d.d. 4 juni 2004 inzake het JSF (Joint
Strike Fighter)-project (26 488, nr. 20);– d.d. 25 juni 2004 inzake de ontwikkelingen
in het JSF-programma (26 488, nr. 21).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Blom (PvdA) memoreert dat de Kamer
de regering enkele weken geleden een update van de business case heeft gevraagd,
een schematisch overzicht van allerlei investeringen en opbrengsten die te
maken hebben met het ontwikkelingsprogramma van de JSF, met name omdat enkele
aspecten inmiddels waren veranderd, zoals de prijsstelling, het te produceren
aantal en de kleinere hoeveelheid orders die het Nederlandse bedrijfsleven
in de ontwikkelingsfase zou mogen verwachten. Gebleken is dat sommige cijfers
in de business case niet meer de cijfers waren waarvan kan worden uitgegaan.
Het project is oorspronkelijk opgedeeld in drie fasen; een ontwikkelingsfase
de zogenaamde LRIP-fase (low rate initial production) en de zogenaamde FRP-fase
(full rate production), maar nu blijken de eerste twee fasen ineens één
fase te zijn geworden. Die business case zou dus sowieso moeten worden veranderd.
De heer Blom blijft ervan overtuigd dat er nogal wat gaten in kunnen worden
geschoten en heeft de indruk dat die gaten er inmiddels niet kleiner op zijn
geworden. Ook heeft hij de indruk dat de ontwikkeling van het programma niet
zodanig verloopt dat enig optimisme op zijn plaats zou zijn. Hij kan zich
nauwelijks voorstellen dat dit optimisme nog wel zou leven op het ministerie
van EZ. Nu dat stellig volhoudt dat het programma goed verloopt en er niets
aan de hand is, waarom komt het dan niet met voldoende goede cijfers? Bij
de start werd gesproken over een totale orderportefeuille voor het Nederlandse
bedrijfsleven tussen de 8 mld en 10 mld euro. In de brief van 25 juni
wordt echter gesproken van 5,5 mld! Blijkens het schrijven van Lockheed Martin
is dat bedrag dan ook nog eens gebaseerd op de totale productie van 6000 vliegtuigen,
terwijl in de business case wordt uitgegaan van 4500. Gezien de manier waarop
EZ in de business case de cijfers hanteert, zou de heer Blom daaruit de conclusie
kunnen trekken dat het dan ook geen 5,5 mld is maar driekwart daarvan, dus
4,2 mld. Zo wordt het verschil met 8 mld natuurlijk wel heel erg groot.Volgens de Auditdienst die volgt hoe EZ het project aanpakt liggen er
op EZ nog helemaal geen contracten en kan het effect van de investering van
800 mln om de kenniseconomie te kunnen behouden en wellicht uit te breiden
helemaal niet worden gemeten. De heer Blom ziet dat graag nader toegelicht
en verwacht gelet op dit alles dat er direct na het zomerreces een goed geupdate
versie van die business case ligt. Op basis daarvan zal dan kunnen worden
bekeken of Nederland niet beter direct uit dit programma kan stappen.In de business case zitten ook enkele aannames die het ministerie van
Defensie raken. De uiteindelijke beslissing om de JSF al dan niet aan te schaffen
is voorzien in 2006 – het komt hem voor dat die beter kan worden genomen
in 2008 of zelfs 2010, want het programma is inmiddels twee jaar verlengd –
en er wordt nog steeds vastgehouden aan 85 vliegtuigen, terwijl Defensie volgens
hem al heeft laten blijken dat zij er tegen die tijd waarschijnlijk niet meer
zoveel nodig heeft omdat zij tegen die tijd ook andere taken zal hebben en
de ontwikkeling van onbemande vliegtuigen al weer veel verder zal zijn. Ook
wordt gesteld dat als die business case niet verloopt zoals wordt verwacht,
ook gekeken zou moeten worden naar alternatieven. De heer Blom vraagt wanneer
dat laatste wordt gedaan, want hij heeft in ieder geval de indruk dat in de
business case eigenlijk wordt gesteld dat het hoe dan ook de JSF zal worden,
wat het uiteindelijke resultaat ook zal blijken te zijn.Volgens mevrouw Karimi (GroenLinks) begint
het er nu wel echt op te lijken dat de regering met open ogen in een financieel
fiasco is gelopen. Er bestonden al grote twijfels aan alle oorspronkelijke
plannen, berekeningen en aannames, reden waarom onder andere haar fractie
tegen deelname aan dit programma was en nog steeds is. Zij vermoedde op dat moment echter niet dat al die berekeningen en aannames zo snel onderuit
zouden worden gehaald.Zij heeft inmiddels begrepen dat de ontwikkelingsfase langer gaat duren,
dat de ontwikkelingskosten hoger zijn geworden, dat de aanschafprijs omhoog
gaat, dat er minder vliegtuigen zullen worden geproduceerd, dat er waarschijnlijk
minder door de VS zelf en ook door Nederland zullen worden besteld en dat
er op dit moment nog weinig orders los zijn gekomen voor het Nederlandse bedrijfsleven.
Het valt dan wel op dat in de reactie van de staatssecretaris van EZ op het
verzoek om een geupdate business case alleen maar wordt gesproken van enkele
plussen en minnen en dat de conclusie is dat alles uiteindelijk hetzelfde
is gebleven. Zo wordt wel heel erg laconiek en haars inziens ook onverantwoord
omgegaan met alle tegenvallende ontwikkelingen in dit zo dure project.Hoe kan de regering blijven volhouden dat de productie, de omzet en de
orders voor het Nederlandse bedrijfsleven hetzelfde blijven als eerder werd
aangenomen, terwijl alleen al die orders achterblijven bij de verwachting?
Zijn die orders voor Nederland überhaupt nog wel te verwachten?De conclusie van de GroenLinksfractie is vooralsnog dat het beter is om
nu met het project te stoppen en dat, als toch wordt besloten om ermee door
te gaan, in deze kabinetsperiode zeker geen besluit mag worden genomen over
het vervolg.De heer Herben (LPF) denkt dat een dergelijke
beslissing toch wel in deze kabinetsperiode nodig is als hij in de stukken
leest dat in 2007 een besluit zal moeten worden genomen over de LRIP-fase.
Dat houdt toch in dat het desbetreffende MoU (Memorandum of Understanding)
in de zomer van 2006 zal moeten worden getekend. Ook hij is daarom van mening
dat er zo spoedig mogelijk een geupdate versie van de business case moet komen
en dat de Kamer tot aan 2006 nauwgezet moet worden geïnformeerd over
bijvoorbeeld de omzetmogelijkheden. Hij begrijpt dat moet worden gewacht op
een rapportage van Lockheed Martin die na de zomer wordt verwacht, maar wat
doet de regering zelf aan het verkrijgen van orders? De heer Van Hoof, recent
de speciaal vertegenwoordiger voor industriële aangelegenheden, was toch
een belangrijke trekker van de kar waarmee orders moesten worden binnengehaald.De Amerikanen hebben de kosten van het hele project inclusief 2500
vliegtuigen berekend op circa 245 mld dollar, maar welke dollars zijn dat
dan? Hoe wordt dat teruggerekend tot de netto contante waarde? Wat betekent
al dat Amerikaanse gegoochel met cijfers tot omstreeks 2030 voor de Nederlandse
meerjarenramingen? Ook lijkt het de heer Herben verstandig en niet al te veel
werk om een beknopte vergelijking te maken met de Eurofighter en de Rafale
om te bezien of het toch niet beter is om van de plank te kopen. Hij is daar
vooralsnog niet van overtuigd, maar zou dat toch wel graag willen weten om
te bezien of het, gelet op het belang voor de Nederlandse kenniseconomie en
de Nederlandse defensie-industrie, uiteindelijk toch voordeliger zal zijn
om met de JSF door te gaan. Daarbij kan zijns inziens niet alleen worden gekeken
naar de meerwaarde voor Nederland tijdens de ontwikkelingsfase, maar moet
ook worden gekeken naar de mogelijke meerwaarde tijdens de gehele levensduur
van het JSF-project, dus inclusief de productiefase.Volgens de heer Brinkel (CDA) heeft de regering
met dit JSF-project een route willen inslaan om én de Koninklijke luchtmacht
én de Nederlandse luchtvaartindustrie een kans te bieden om hun kwalitatieve
koppositie te behouden, een route die moet leiden tot het beste toestel voor
de beste prijs en die ruimte moet bieden aan de bewezen innovatiekracht en
het ondernemerschap van de Nederlandse industrie. Nederland stapte in de SDD
(System Development and Demonstration)-fase en de activiteiten van de Nederlandse
industrie in die ontwikkelingsfase is groeiende. Hoewel de CDA-fractie
dat positief waardeert, heeft zij nog wel de nodige vragen.Het is goed om te zien dat er tot op dit moment al contracten zijn afgesloten
voor meer dan 200 mln euro maar het is niet zonder reden dat de heer Van Hoof
indertijd als speciale vertegenwoordiger is aangesteld. Zijn taak was met
name om het midden- en kleinbedrijf te ondersteunen bij hun acquisitie van
SDD-werk. Door zijn benoeming tot staatssecretaris is zijn plaats nu vrij.
De regering zegt zich te beraden over zijn opvolging. De heer Brinkel gaat
ervan uit dat zij snel een opvolger zal vinden die het werk van de heer Van
Hoof met dezelfde voortvarendheid en intensiteit zal voortzetten.De ontwikkelingen rondom de kostprijs baren ook hem zorgen. In september
liet de regering al weten dat die zou stijgen van circa 38 naar 42 mln dollar
per stuk en in de laatste brief wordt zelfs gesproken over 45 mln, met name
door programmawijzigingen. Echter, ook de kostprijs van de Eurofighter en
de Rafale blijken de laatste jaren te zijn gestegen. Dat lijkt wel een eigenschap
van alle straaljagers in de ontwikkelingsfase.Er komen drie varianten van de JSF. Als hij het goed heeft begrepen, zijn
de huidige programmawijzigingen vooral gerelateerd aan de gewichtsproblemen
van de STOVL (Short take-off and Vertical Landing)-variant en niet van de
Nederlandse. Die blijkt alleen een softwareprobleem te hebben. Als dat probleem
is opgelost, zal dat daarna nauwelijks gevolgen hebben voor de productieprijs.
De staatssecretaris heeft al laten weten dat Nederland geen extra bijdrage
voor de ontwikkeling zal betalen: dat is en blijft 800 mln dollar! Toch krijgt
ook graag zijn fractie een beter inzicht in de ontwikkeling van de kostprijs
van de drie varianten en wat dat betekent voor de variant die Nederland op
het oog heeft.Met het bedrijfsleven is afgesproken dat als de gegevens eenmaal op een
rij staan de business case nogmaals zal worden berekend, waarna een hard afdrachtpercentage
zal worden bepaald waarmee de zaak voor de staat sluitend zou moeten zijn.
In die tijd werd uitgegaan van een bepaalde tijdspanne tussen bevriezing van
het afdrachtpercentage en het starten van de productie en werd over de onzekerheden
over die twee tijdsmomenten afgesproken «for better and for worse».
In haar laatste brief stelt de regering dat die tijdspanne met twee jaar toeneemt.
Met dat for better and for worse loopt er in ieder geval dus één
partij risico, de staat of de luchtvaartindustrie. Wat betekent dit met andere
woorden voor de staat en de inschakeling van de Nederlandse luchtvaartindustrie?De heer Brinkel stelt dat zowel de Nederlandse luchtmacht als de Nederlandse
luchtvaartindustrie verdienen om het eerder door hem genoemde perspectief
te houden, hetgeen voor zijn fractie vooralsnog betekent doorgaan met de uitgezette
route. In een van de brieven staat dat het eventuele besluit tot aanschaf
in deze kabinetsperiode zal worden genomen. Zij gaat ervan uit dat dit ook
zal gebeuren. Lukt dat niet, dan verwacht zij dat de staatssecretaris dat
goed onderbouwd aan de Kamer zal voorleggen.De heer Van Beek (VVD) heeft met enige zorg
moeten constateren dat de ontwikkeling van het project minder voorspoedig
verloopt dan was verwacht, onder andere vanwege technische problemen. Kan
de staatssecretaris na zijn bezoek aan de VS daar wellicht al wat meer over
vertellen?Er is bewust gekozen voor deelname aan de ontwikkeling op basis van een
business case. Een van de problemen daarvan is dat vrijwel alle cijfers die
daarin staan eigenlijk niet worden gerelateerd aan afspraken, hetgeen de een
de mogelijkheid biedt om te zeggen dat het eigenlijk heel slecht gaat en de
ander om te zeggen dat het er eigenlijk toch wel goed uitziet. Zo worden de
kostprijzen in dollars aangeduid, maar Nederland betaalt toch in euro's. Het
maakt dus nogal wat uit dat de verhouding tussen de dollar en de euro in de
loop der tijd bijna met 40% is veranderd. In euro's gezien zijn de kostprijzen
in ieder geval gedaald, want het verschil tussen de twee prijzen
is immers minder dan 40%. Hij vindt het dan ook van het grootste belang dat
het cijfermateriaal van de business case kan worden vergeleken met de uitgangspunten
op basis waarvan het besluit tot participatie is genomen. De ontwikkelingskosten
stijgen, maar als dat geen gevolgen heeft voor de prijs van de machines die
Nederland moet betalen, omdat het immers deelnemer is in het project en de
ontwikkelingsbijdrage gefixeerd is, kan deelname aan het project achteraf
gezien dan een steeds betere beslissing worden genoemd? Het gaat hem er op
dit moment om dat je om of een positief of een negatief oordeel te kunnen
geven, de cijfers uit de business case moet kunnen vergelijken met afspraken
die in het verleden zijn gemaakt.Hetzelfde geldt zijns inziens voor de binnengehaalde orders. De verwachte
omvang staat weliswaar in de business case, maar niet in welke fase die bereikt
zou moeten zijn. De heer Van Beek kan dan ook niet beoordelen of die omvang
op dit moment al dan niet redelijk kan worden genoemd.Hij meent dat het voor de politieke maar ook maatschappelijke discussie
goed zou zijn als die vergelijking snel kan worden gemaakt, want het is niet
uitgesloten dat die beter uitpakt dan sommigen nu denken. Daarbij realiseert
hij zich heel wel dat er halverwege een project op sommige punten alleen maar
schattingen zijn te geven.Hij verneemt ook graag of de functie van speciaal vertegenwoordiger ook
effect heeft gesorteerd en, zo ja, of die vacature dan niet snel moet worden
ingevuld.Mevrouw Van Velzen (SP) heeft zich altijd
al grote zorgen over dit dossier gemaakt en die zijn na de laatste brieven
alleen maar groter geworden. Er zijn nog veel onzekerheden, maar duidelijk
is inmiddels wel dat de JSF te zwaar is, te duur is en te laat komt in vergelijking
met de aanvankelijke verwachtingen. De gedachte prijs per stuk van 38,1 mln
dollar is al gestegen tot 45,2 mln dollar, meer dan 18% stijging in nog geen
twee jaar! Dat geeft te denken als je aan de termijn denkt waarop het vliegtuig
daadwerkelijk in de markt komt, zo omstreeks 2010! Wat zal naar de verwachtingen
van de staatssecretarissen de uiteindelijke prijs per stuk worden?In de brief van 25 mei stelt de regering dat de Kamer tijdig zal
beschikken over de benodigde informatie om nog in deze kabinetsperiode een
verwervingsbesluit te kunnen nemen. Dat betekent dus maximaal drie jaar. Waar
is dat optimisme op gebaseerd als Lockheed Martin nog niet eens met omzetverwachtingen
kan komen? De kosten van het totale project blijken nu al 22,5% hoger te worden.
Dat is toch geen reden tot optimisme? Tijdens de onderhandelingen werd er
nog van uitgegaan dat zo'n 6000 toestellen zouden worden geproduceerd. De
business case is gebaseerd op 4500 à 5000 toestellen, maar aan reserveringen
wordt alleen maar genoemd het aantal van 2443 toestellen die de VS zelf willen
aanschaffen. Dat lijkt mevrouw Van Velzen al met al een business case die
op drijfzand is gebaseerd. Moet die dan ook niet heel snel worden bijgesteld
opdat er een reële inschatting kan worden gemaakt?Er wordt gesproken over zo'n 210 mln aan inmiddels binnengehaalde orders,
maar zij begrijpt dat dit ontwikkelingsorders en nog geen productieorders
zijn. Zij neemt aan dat dit in de huidige fase normaal is, maar kan niet beoordelen
wat dat voor de rest van het project betekent. Worden de aanvankelijk zo hoog
ingeschatte opbrengsten wel echt gehaald? Er werd gesproken over zo'n 10 mld
maar op papier is alleen maar 7,5 mld euro te vinden en in de laatste brieven
zelfs 5,5 mld! De bewindslieden zeggen natuurlijk niet voor niets dat het
zou kunnen leiden tot zo'n bedrag aan orders, want er is helemaal niets zeker.Indertijd vroeg het CPB zich al af of die omzetstijging ook toegevoegd
werk zou betekenen of alleen maar vervangend werk zou zijn. Het totaal blijkt
op dit moment 112 mln te zijn maar wat betekent dit qua werkgelegenheid? Is
dat inderdaad additioneel?De SP-fractie blijft tegenstander van het mee ontwikkelen, het mee produceren
en uiteindelijk het aanschaffen, onder andere omdat er helemaal geen vijand
meer is die vliegtuigen van een dergelijk niveau heeft. Zij herhaalt dat dit
project op drijfzand is gebaseerd. Hoe langer je daar in zit, hoe dieper je
erin wegzakt. Zij vindt het hoog tijd worden dat de Kamer de plank uitlegt
om de staatssecretaris uit dat drijfzand te trekken, hetgeen alleen maar kan
door direct uit het project te stappen. Voordeel daarvan zou zijn dat met
het geld dat daarmee wordt bespaard heel veel radiosymfonieorkesten kunnen
worden gered, veel meer agenten op straat kunnen komen en er veel meer verpleegkundig
personeel kan komen. Dat zijn voor haar fractie in ieder geval veel meer lonkende
horizonten.De voorzitter merkt op dat mevrouw Karimi
en de heer Herben wegens verplichtingen in de plenaire vergaderzaal dit overleg
hebben moeten verlaten.Antwoord van de bewindsliedenDe staatssecretaris van Defensie merkt op
dat de huidige F-16's tussen 2010 en 2015 moeten worden vervangen en dat er
dan nieuwe straaljagers moeten komen die ook dan een bijdrage zullen moeten
leveren aan een veilige wereld, zoals de huidige in enkele gevallen al hebben
bewezen, bijvoorbeeld in Kosovo en Afghanistan. In hoeverre het uitstel problemen
voor Defensie oplevert, wordt nog bezien. Natuurlijk hoeven niet alle toestellen
ineens te worden vervangen, maar mochten zich problemen voordoen, dan kunnen
er wellicht nog nadere afspraken worden gemaakt.Voor Defensie maakt het niet uit of die nieuwe straaljagers van de plank
worden gekocht dan wel of wordt geprobeerd het Nederlandse bedrijfsleven een
bijdrage te laten leveren in de ontwikkeling ervan die toch al door de Amerikanen
ter hand zou worden genomen. Het was de bedoeling om de hoogwaardige technologische
Nederlandse industrie de kans te geven om zich in de ontwikkelingsfase te
bewijzen opdat daarna zoveel mogelijk werkgelegenheid in het kader van de
productie van dat vliegtuig in Nederland zou kunnen plaatsvinden. Het is dus
met name een industrieel project om de Nederlandse industrie de kans te geven
om mee te werken aan een hoogwaardig technologisch product, hetgeen ook een
spin off kan betekenen voor andere hoogwaardige sectoren van de Nederlandse
industrie. Het kabinet staat daar achter en heeft ook aangegeven dat het zal
proberen om in deze kabinetsperiode een besluit over de verwerving te nemen.
Dat blijft het streven, maar om dat te realiseren, moet er natuurlijk wel
zicht bestaan in de behoeftestelling van de Klu (Koninklijke luchtmacht) –
het aantal van 85 is immers gebaseerd op een rekenmodel – waarbij diverse
ontwikkelingen worden meegenomen. Ook zal duidelijk moeten zijn of het ontwikkelingsproject
op tijd zal zijn afgerond, wat de prijs per toestel zal zijn en zal er meer
bekend moeten zijn over inschakeling van de Nederlandse industrie bij de productie.
Bij dat besluit zal er, zoals is afgesproken, ook een vergelijking moeten
liggen met alternatieven, zoals de Rafale, de Eurofighter, de nieuwe F-16.
In dit verband zegt de staatssecretaris graag toe dat bij de volgende jaarrapportages
over de JSF de ontwikkeling van die alternatieven zal worden geschetst. Echter,
ook als het kabinet tot de conclusie komt dat het te vroeg is om een dergelijk
besluit aan de Kamer voor te leggen, zal het over zoveel mogelijk goed gefundeerde
informatie moeten beschikken om zich op dat punt ten opzichte van de Kamer
te kunnen verantwoorden.Voordat het besluit tot deelname aan de ontwikkeling van de JSF is genomen,
heeft er een studie plaatsgevonden naar de al genoemde alternatieven. Daaruit
is gebleken dat de JSF beter scoorde dan alle andere, ook qua prijs. Uiteraard
schat eenieder de bedreigingen van de wereldvrede anders in. Het kabinet is
in ieder geval van mening dat een land als onderdeel van de internationale
gemeenschap op sommige momenten ook zijn verantwoordelijkheid daarvoor moet
tonen en in dat geval zijn dergelijke toestellen noodzakelijk.De staatssecretaris is het er zeker niet mee eens dat het kabinet zo laconiek
met dit project omgaat; het volgt de ontwikkelingen nauwgezet en informeert
de Kamer zeer regelmatig – en niet alleen in de jaarrapportage –
welke stappen het zet. Zijn collega en hij gaan regelmatig naar de VS, niet
alleen om zich zo goed mogelijk te informeren, maar ook om zoveel mogelijk
op te komen voor de belangen van de Nederlandse industrie. Alle problemen
worden de Kamer gemeld en talloze Kamervragen over dit onderwerp worden gedegen
beantwoord.Er zijn inderdaad drie varianten. Die worden natuurlijk niet apart ontwikkeld.
Het is de bedoeling om voor die drie varianten één productiestructuur
te hebben. Nu er bijvoorbeeld moet worden gesleuteld aan het gewicht van de
STOVL, dan heeft dat gevolgen voor de productiestructuur, dus ook voor de
variant waar Nederland aan denkt. De totale ontwikkelingskosten kunnen dan
wel zijn gestegen, maar dat heeft geen gevolgen voor de Nederlandse bijdrage,
want partners in het ontwikkelingsproces hoeven niet dat deel van de kostprijs
te betalen dat aan de ontwikkelingskosten is gerelateerd. Je zou inderdaad
kunnen zeggen dat het product op dat punt weliswaar duurder wordt, maar voor
Nederland in feite alleen maar goedkoper. De stijging van de stuksprijs heeft
met name te maken met kostenstijgingen binnen de Amerikaanse industrie, zoals
stijging van de pensioenkosten, ziektekostenverzekeringen en loonstijgingen.Met name tijdens zijn laatste bezoek aan de VS heeft de staatssecretaris
geprobeerd een inschatting te maken of de problemen met het gewicht van de
STOVL wel kunnen worden opgelost zoals Lockheed Martin zich dat voorstelt.
Het Pentagon beschikt over de deskundigheid om te toetsen of voorgestelde
oplossingen wel kans van slagen hebben. Daarbij zijn risico's die in het verleden
ietwat laag werden ingeschat, wat hoger ingeschat. Hij is ervan overtuigd
geraakt dat er alles aan zal worden gedaan om die gewichtsproblemen binnen
anderhalf jaar op te lossen.De staatssecretaris van Economische Zaken
ziet het als haar verantwoordelijkheid om te bewerkstelligen dat de Nederlandse
industrie zoveel mogelijk wordt ingeschakeld in het JSF-programma. Daartoe
volgt zij niet alleen Lockheed Martin zeer kritisch, maar ook de inzet van
de Nederlandse industrie zelf en de rol van de Nederlandse regering in dezen.
Op dit moment staat de teller voor de inschakeling van de Nederlandse industrie
op 212 mln dollar, bestaande uit contracten verworven door zo'n 20 Nederlandse
partijen, waaronder een groot aantal mkb-bedrijven en enkele kennisinstellingen.
Dat wil natuurlijk niet zeggen dat alle bedrijven uit het Nederlandse luchtvaartcluster
tevreden zijn. Ook in antwoorden op schriftelijke vragen, onder andere van
mevrouw Van Velzen, heeft zij al eerder gesteld dat het een best value programma
is, hetgeen betekent dat ook het Nederlandse bedrijfsleven zelf zijn best
moet doen om een opdracht te verwerven, maar dat kan nu eenmaal niet altijd
lukken. Dat het Nederlandse bedrijfsleven niet tevreden zou zijn, kan zij
zich dan ook niet voorstellen. Het Nifarp, de vertegenwoordigende organisatie
van het Nederlandse bedrijfsleven, heeft haar laten weten dat op basis van
de tot nu toe behaalde resultaten en de verwachtingen op korte en middellange
termijn op basis daarvan, kan worden aangenomen dat het in de medefinancieringsovereenkomst
meegenomen totale volume aan werk nog steeds realistisch is.Het is op dit moment nog moeilijk in te schatten wat dit totaal aan werkgelegenheid
zal opleveren, net als het moeilijk te voorspellen is wat dit in totaal aan
extra werkgelegenheid en technologische impuls zal betekenen, maar die 212
mln dollar leveren op dit moment al heel wat werkgelegenheid op. Hoeveel dat
is en hoeveel dat aan extra werkgelegenheid is, kan eveneens moeilijk
worden ingeschat. Het genoemde CPB-rapport is mede basis geweest voor de besluitvorming
over het al dan niet meedoen aan de ontwikkeling, maar in wezen gaat het natuurlijk
om de effecten van de productie en die komt pas over een aantal jaren aan
de orde.In 2002 is de business case gemaakt waarin wordt geschetst wat straks
het afdrachtpercentage van de Nederlandse industrie zal zijn. Dat is op dit
moment op 3,5% bepaald. De daarbij gehanteerde aannames zijn twee jaar geleden
uitvoerig met de Kamer besproken. In de brief van Lockheed Martin van 20 mei
wordt aangegeven wat Nederland op basis van die 212 mln tot nu toe mag verwachten
aan productiewerk, namelijk zo'n 5,5 mld. Dat wil niet zeggen dat de eerder
genoemde 8 mld neerwaarts zijn bijgesteld tot 5,5 mld, want die zijn gebaseerd
op de hoeveelheid werk die nu is verkregen, hetgeen de staatssecretaris in
haar gesprek met de directeur van Lockheed Martin op 22 juni jl. ook
is verzekerd. Die ontwikkelingsfase loopt nog tot 2013 en er zijn ook nog
kansen voor zogenaamde second sourcing contracten. Lockheed Martin is er nog
steeds van overtuigd dat die 8 mld in de productiefase kunnen worden waargemaakt.
Omdat zij niet alleen wilde volstaan met mooie woorden, heeft zij gevraagd
om die verwachting goed gefundeerd op papier te zetten en haar is beloofd
dat zij dat na de zomer zal krijgen. Als de Nederlandse industrie inderdaad
die 8 mld binnenhaalt, zal zij die 3,5% moeten afdragen en is de business
case daarmee gedicht. Tegenover Lockheed Martin zal zij altijd uitspreken
dat zij niet tevreden is en dat het altijd meer kan.Zij erkent dat de business case in theorie natuurlijk altijd dicht rekent,
want als het gat straks groter blijkt te zijn, gaat het afdrachtpercentage
van de Nederlandse industrie omhoog. Dat percentage kan echter natuurlijk
nooit op 100 worden gesteld. Op dit moment kan in ieder geval niet worden
voorzien dat het percentage onrealistisch hoog wordt. Uit de brief van de
Nifarp blijkt dat de Nederlandse industrie dat zelf ook niet verwacht. Inderdaad
veranderen de in de business case gehanteerde aannames per dag, bijvoorbeeld
alleen al door verandering van de koers van de dollar. Het heeft volgens haar
geen zin om tussentijds op basis van een momentopname een herberekening uit
te voeren om te bezien wat op dit moment het afdrachtpercentage voor de industrie
zou zijn, want uiteindelijk gaat het om dat percentage. Zoals gezegd is de
business case gebaseerd op enkele aannames waarvan heel veel van de uitkomsten
in 2008 nog niet bekend zijn. Er is nog geen verwervingsbesluit, het aantal
toestellen is nog niet bekend, er is nog geen gegarandeerde dollarkoers voor
het aankoopmoment, de totale productie is nog niet bekend. Je kunt op dit
moment hoogstens bezien wat het effect op het afdrachtpercentage zal zijn
als je slechts één aanname verandert, maar dat blijft een momentopname.
Overigens is al in de medefinancieringsovereenkomst met het Nederlandse bedrijfsleven
vastgelegd dat de business case in 2008 wordt herberekend om alsdan naar het
afdrachtpercentage te kijken waarmee de business case wordt gedicht.In haar brief heeft zij al aangegeven wat er in de business case verandert
als je iets aan de aangenomen dollarkoers verandert of als de ontwikkelingskosten
stijgen, hetgeen voor Nederland niet slecht is, al lijkt dat inderdaad wat
paradoxaal. Effecten van wijzigingen op één punt kunnen worden
berekend en dat heeft zij in haar brief ook voor sommige punten gedaan. Er
is op dit moment geen aanleiding om de business case op al die punten te herberekenen
omdat er geen sprake is van grote en bijzondere ontwikkelingen.Het gaat op dit moment vooral om het binnenhalen van opdrachten door en
voor het Nederlandse bedrijfsleven, want dat creëert de basis van het
succes straks. Het bestaande ondersteuningsteam JIST (JSF Industrial Support
Team) is fors uitgebreid en bestaat uit vertegenwoordigers van EZ, de KLu,
de industrie en het NIVR. Grote Nederlandse ondernemingen kennen vrij goed
zelf de weg in de VS en daarom zijn de inspanningen van dat JIST met name
gericht op het mkb. Zijzelf en haar collega van Defensie spannen
zich natuurlijk ook in voor het verkrijgen van zoveel mogelijk orders en spreken
dan ook vertegenwoordigers van de Amerikaanse industrie met regelmaat aan
op hun verantwoordelijkheid om de Nederlandse industrie in te schakelen. Ten
slotte is er dan ook nog de speciale vertegenwoordiger die op hoog niveau
bij Amerikaanse en Britse bedrijven probeert opdrachten voor het Nederlandse
bedrijfsleven los te krijgen. Het vertrek van de heer Van Hoof zadelt haar
wel degelijk met een probleem op. Hij heeft heel goed werk verricht en was
er gelet op zijn vorige functie ook wel de juiste man voor. Een opvolger van
zijn kaliber is niet zomaar gevonden, maar er wordt natuurlijk wel naar gezocht.
Tegelijkertijd wordt bezien of de opdracht niet enige wijziging dan wel aanvulling
behoeft. Zo snel iets meer bekend is, zal zij de Kamer daar natuurlijk over
informeren.EZ krijgt van bedrijven die in dit kader orders hebben gekregen schriftelijke
informatie over de omvang en de aard van de contracten en de bedrijven waarmee
ze gesloten zijn. Het is volgens de staatssecretaris ook moeilijk in te schatten
in hoeverre hiermee de technologische ontwikkeling op de lange termijn wordt
gestimuleerd. Het zijn over het algemeen researchopdrachten en dat is dus
wel degelijk in het belang van innovatie en kenniseconomie.De staatssecretaris herhaalt dat de inspanningen van haarzelf en haar
collega van Defensie erop zijn gericht om er voor de Nederlandse industrie
het maximale uit te halen.Nadere gedachtewisselingDe heer Blom (PvdA) gaat ervan uit dat als
de Kamer om een herberekening van de business case vraagt de staatssecretaris
dat gewoon doet, ook al vindt zij dat zelf weinig zinvol. In ieder geval zijn
fractie heeft daar behoefte aan en alleen daarom kan het al niet zinloos zijn.
Van hem mag de staatssecretaris er zelfs nog mee wachten tot na de zomer wanneer
de nieuwe cijfers van Lockheed Martin er zijn. Hij begrijpt werkelijk niet
waarom de staatssecretaris daartoe niet bereid is. Je zou denken dat er veel
meer achter zit. Het ministerie van EZ zal toch voortdurend bezien hoe deze
zaak verloopt? Je zou dat dan gewoon een update kunnen noemen en hij vraagt
zich in gemoede af, waarom het niet mogelijk is de laatste daarvan aan de
Kamer voor te leggen.De heer Brinkel (CDA) blijft zitten met de
vraag in hoeverre extra kosten voor de ene variant worden doorberekend naar
de andere varianten. De ontwikkelingskosten staan vast, namelijk 800 mln en
zijn vraag blijft of de ontwikkelingskosten van de andere varianten ook worden
doorberekend in de productiekostprijs voor de Nederlandse variant.De heer Van Beek (VVD) wordt de laatste maanden
geconfronteerd met nogal wat krantenberichten en informatie van het kabinet
en via andere bronnen die op de meest bizarre manier worden misbruikt om dit
project in een slecht daglicht te stellen. Het lijkt hem dan ook van belang
om de cijfers die tot nu toe bekend zijn in relatie te kunnen brengen met
de business case. Dan zal er wellicht meer duidelijkheid zijn ontstaan over
de relatie van de 212 mln tot de 8 mld, over de invloed van de stijging van
de ontwikkelingskosten in dollars voor de Nederlandse positie als deelnemer
in het project, over de consequentie van het feit dat de stuksprijs in dollars
stijgt in een situatie waarin rekening is gehouden van een verhouding van
1 euro is 1,15 dollar, terwijl de verhouding op dit moment 0,85 en 1 is. Waarom
komt de staatssecretaris niet met een nadere risicoanalyse want hij is ervan
overtuigd dat zij daar trots op kan zijn.De fractie van mevrouw Van Velzen (SP) verschilt
inderdaad met de staatssecretaris van Defensie over de analyse van de veiligheid
in de wereld, maar dat maakt in dit geval niets uit. Het is zijn
taak om met voorstellen te komen en het is de taak van de Kamer om die te
beoordelen. Waarom is hij bijvoorbeeld nu al zo'n twee jaar bezig met een
behoeftestelling? Hij heeft toch een duidelijke analyse van de bedreigingen
van de wereldvrede?Ten tijde van de besluitvorming werd ook mevrouw Van Velzen van alle kanten
bestookt met berichten over het unieke karakter van dit project, met zijn
unieke financiële mogelijkheden en de vaste stuksprijs. Dat blijkt nu
helemaal niet het geval te zijn. Daarom heeft zij niet veel aan een risicoanalyse,
maar blijft zij een herberekening van de business case noodzakelijk vinden.
Het argument van een momentopname vindt zij onvoldoende, want zo kan wel alles
worden afgedaan. Op basis van de huidige feiten en vooronderstellingen wil
ook haar fractie weten hoe het er precies mee staat. Net als de staatssecretaris
moet ook de Kamer met onzekerheden leven. De Kamer kan haar taak om de regering
te controleren alleen maar goed uitvoeren als die haar voorziet van de benodigde
informatie.De staatssecretaris van Defensie merkt op
dat stijging van de ontwikkelingskosten gevolgen kan hebben voor de prijs
van ook de Nederlandse variant bijvoorbeeld als het lichter maken van de STOVL
duurdere componenten vergt die ook in de andere varianten worden gebruikt.De staatssecretaris van Economische Zaken
neemt elke vraag van de Kamer serieus en begrijpt heel goed dat de Kamer meer
informatie wenst over de business case, informatie die ook zij lang niet altijd
heeft, want het blijven aannames en die zijn per definitie onzeker. Zij wil
daarom zoveel mogelijk aan de informatiebehoefte van de Kamer tegemoet komen.
Nadat Lockheed Martin na de zomer met nieuwe gegevens is gekomen en de nadere
onderbouwing van die 8 mld zal zij de Kamer een analyse sturen met de stand
van zaken, waarbij zij van een aantal punten aangeeft welke kant die opgaan,
welke onzekerheden er nog zijn en wat de gevolgen hiervan zijn en wat dat
voor het afdrachtpercentage betekent. Dat is dus iets anders dan een dagkoers
van het afdrachtpercentage. Dat geeft ook te veel werk en dat is zij dan ook
niet van plan.De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,AlbayrakDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,TichelaarDe voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,Bibi de VriesDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Defensie,KokXNoot1Samenstelling:Leden: Klaas de Vries (PvdA), Bakker (D66), Koenders (PvdA), Van Beek
(VVD), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Duyvendak
(GroenLinks), Albayrak (PvdA), voorzitter, Wilders (VVD), Balemans (VVD),
Van Baalen (VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van Winsen (CDA), Van den Brink
(LPF), Mastwijk (CDA), Herben (LPF), ondervoorzitter, Kortenhorst (CDA), Huizinga-Heringa
(ChristenUnie), Van Velzen (SP), Algra (CDA), Haverkamp (CDA), Aasted Madsen-van
Stiphout (CDA), Straub (PvdA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA) en Brinkel (CDA).Plv. leden: Van Dam (PvdA), Lambrechts (D66), Waalkens (PvdA), Cornielje
(VVD), Halsema (GroenLinks), Fierens (PvdA), De Ruiter (SP), Vendrik (GroenLinks),
Adelmund (PvdA), Veenendaal (VVD), Van Miltenburg (VVD), Visser (VVD), Oplaat
(VVD), De Haan (CDA), Nawijn (LPF), Smilde (CDA), Hermans (LPF), Bruls (CDA),
Van der Staaij (SGP), De Wit (SP), Jan de Vries (CDA), Ormel (CDA), Ferrier
(CDA), Van Heemst (PvdA), Tichelaar (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA) en Van
Dijk (CDA).XNoot2Samenstelling:Leden: Crone (PvdA), Hofstra (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA),
ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Van
Egerschot (VVD), Ten Hoopen (CDA), Slob (ChristenUnie), Van den Brink (LPF),
Duyvendak (GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van
Velzen (SP), Varela (LPF), Algra (CDA), Van Fessem (CDA), Aptroot (VVD), Blom
(PvdA), Smeets (PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Van der Laan (D66), Heemskerk
(PvdA), Van Dam (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Örgü (VVD), De Nerée tot
Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Vos (GroenLinks), Weekers
(VVD), Jan de Vries (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van Gent (GroenLinks),
Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De Ruiter (SP), Van As (LPF), De
Haan (CDA), Van Dijk (CDA), Blok (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA),
Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Giskes (D66), Tjon-A-Ten (PvdA),
Waalkens (PvdA) en Szabó (VVD).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Giskes (D66), Crone (PvdA), Van Egerschot
(VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), Bussemaker (PvdA), Vendrik (GroenLinks),
Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Eurlings (CDA), Blok (VVD), Ten Hoopen (CDA),
ondervoorzitter, Smits (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA), Van As (LPF),
Tichelaar (PvdA), voorzitter, Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Varela
(LPF), De Nerée tot Babberich (CDA), Koomen (CDA), Fierens (PvdA),
Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Heemskerk (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD).Plv. leden: Rouvoet (ChristenUnie), Bakker (D66), Koenders (PvdA), Van
Beek (VVD), Balemans (VVD), Kortenhorst (CDA), Van Nieuwenhoven (PvdA), Duyvendak
(GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), De Ruiter (SP), Mosterd (CDA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Atsma (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Omtzigt (CDA), Eerdmans (LPF), Noorman-den
Uyl (PvdA), Van Bommel (SP), Jan de Vries (CDA), Hermans (LPF), Mastwijk (CDA),
Rambocus (CDA), Samsom (PvdA), Luchtenveld (VVD), Smeets (PvdA), Douma (PvdA)
en Bibi de Vries (VVD).XNoot4Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Giskes (D66), ondervoorzitter, Crone (PvdA),
Rouvoet (ChristenUnie), Bibi de Vries (VVD), voorzitter, De Haan (CDA), Atsma
(CDA), Vendrik (GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Blok (VVD),
Ten Hoopen (CDA), Balemans (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Van As (LPF),
Rambocus (CDA), Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Varela (LPF), De Nerée
tot Babberich (CDA), Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Douma (PvdA), Stuurman (PvdA),
Heemskerk (PvdA), Van Dam (PvdA) en Schippers (VVD).Plv. leden: Noorman-den Uyl (PvdA), Bakker (D66), Fierens (PvdA), Van
der Vlies (SGP), Van Egerschot (VVD), Mosterd (CDA), Kortenhorst (CDA), Van
Gent (GroenLinks), Duyvendak (GroenLinks), De Ruiter (SP), Dezentjé
Hamming (VVD), Schreijer-Pierik (CDA), Hofstra (VVD), Ferrier (CDA), Eerdmans
(LPF), Vergeer (SP), Jan de Vries (CDA), Hermans (LPF), Mastwijk (CDA), De
Krom (VVD), Smeets (PvdA), Van Heemst (PvdA), Smits (PvdA), Boelhouwer (PvdA),
Kalsbeek (PvdA) en Van Beek (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26488-22.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl