Governance in de zorgsector; Brief minister over stand van zaken vier ziekenhuizen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134138
 2008-2009
 
 32 012
 Governance in de zorgsector
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 25 augustus 2009
 
 Op 19 juni 2009 verzocht de vaste commissie voor Volksgezondheid
Welzijn en Sport om een brief met daarin «de stand van zaken over de
majeure onderwerpen die in de desbetreffende voorgaande overleggen met de
kamer over de Zeeuwse Ziekenhuizen, de IJsselmeerziekenhuizen, het Vlietlandziekenhuis
en het ziekenhuis Orbis aan de orde zijn geweest». Met deze brief voldoe
ik gaarne aan dat verzoek. Alvorens nader in te gaan op de genoemde individuele
instellingen hecht ik er aan ter inleiding enkele opmerkingen te maken.
 
 In mijn brieven over deze instellingen en in de debatten die ik met u
heb gevoerd, heb ik aangekondigd in te zullen gaan op de lering die ik uit
deze casus en andere casuïstiek trek. In de brief getiteld «Ruimte
en rekenschap voor zorg en ondersteuning» (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 32 012 nr. 1.) bepleiten de staatssecretaris en
ik een versterking van het bestuur en het interne toezicht over de volle breedte
van de zorg. Recente casuïstiek heeft laten zien dat meer aandacht nodig
is voor de kwaliteit van het bestuur en het interne toezicht. In de voornoemde
brief stellen wij een aantal governancemaatregelen voor, waaronder het aanscherpen
en wettelijk verankeren van de taken en bevoegdheden van het bestuur en de
interne raad van toezicht, de verbetering van de maatschappelijke inbedding
en het verbeteren van de afrekenbaarheid bij falen. Ook hebben de staatssecretaris
en ik in de hiervoor genoemde brief aangegeven hoe in de toekomst de continuïteit
van cruciale zorg geborgd kan worden, indien deze wordt bedreigd als gevolg
van financiële en/of kwaliteitsproblemen bij een zorgaanbieder.
 Zeeuwse ziekenhuizen
 Korte terugblik
 Op 9 maart 2009 (kamerstuk 27 295, nr. 133) heb ik uw Kamer
per brief geïnformeerd over de uitkomst van het onderzoek door het College
sanering zorginstellingen (CSZ) naar de aard en omvang van de
(financiële) problemen bij de Zeeuwse ziekenhuizen, waarna op 12 maart
2009 (kamerstuk 27 295, nr. 137) overleg heeft plaatsgevonden met
de vaste kamercommissie over het dossier Zeeuwse ziekenhuizen. Op 26 maart
2009 (kamerstuk 27 295, nr. 136) heb ik uw Kamer per brief geïnformeerd
over het besluit van de NMa over de fusie tussen de Zeeuwse ziekenhuizen.
Uw kamer heeft vervolgens in april 2009 twee moties, ingediend op 2 april
2009, aangenomen:
 de motie van het lid Van der Vlies c.s. over een «klein volwaardig
ziekenhuis op Walcheren» (kamerstuk 27 295, nr. 140)
 de motie van het lid Sap c.s. over het RIVM onderzoek naar de bereikbaarheid
van de acute zorg in Zeeland (kamerstuk 27 295, nr. 139)
 Stand van zaken Zeeuwse ziekenhuizen
 Op mijn verzoek rapporteren de Zeeuwse ziekenhuizen mij regelmatig over
de stand van zaken en monitort het CSZ actief de ontwikkelingen bij de Zeeuwse
ziekenhuizen. De IGZ houdt geïntensiveerd toezicht op de Zeeuwse ziekenhuizen.
 De IGZ heeft aangegeven op dit moment geen indicaties te hebben dat de
kwaliteit en bereikbaarheid van zorg in Zeeland zorgelijk is.
 
 De Zeeuwse ziekenhuizen en het CSZ hebben mij gerapporteerd dat het jaar
2008 is afgesloten met een (voor beide Zeeuwse ziekenhuizen geaggregeerd)
positief resultaat van € 2 miljoen, waardoor het eigen vermogen
is gegroeid van (geaggregeerd) € 2 miljoen naar € 4 miljoen.
Het positieve resultaat is behaald dankzij een aantal incidentele maatregelen
(vacaturestop, investeringsstop en inkooptaakstelling). De Zeeuwse ziekenhuizen
werken nog aan verdere structurele besparingen.
 
 Stichting Ziekenhuis Walcheren is als deelnemer aangesloten bij het Waarborgfonds
voor de Zorgsector (WfZ). Het WfZ heeft leningen van het ziekenhuis Walcheren
geborgd. Daarom moet de voorgenomen fusie door het WfZ worden goedgekeurd.
Het WfZ heeft als voorwaarde gesteld dat het eigen vermogen van de fusiestichting
minimaal op het niveau blijft van de huidige deelnemer (Ziekenhuis Walcheren).
Het ziekenhuis heeft aangegeven dit te willen realiseren door het aantrekken
van achtergestelde leningen. In afwachting van formele resultaten op dit gebied
heeft het WfZ vanuit haar positie bij de rechtbank bezwaar aangetekend. Het
ziekenhuis heeft mij aangegeven te verwachten dat de betreffende achtergestelde
leningen voor 1 september 2009 rond zullen komen.
 
 De Zeeuwse ziekenhuizen hebben voorts ook aangegeven dat zij verwachten
in het najaar onderbouwde fusieplannen, inclusief financiële paragraaf,
gereed te hebben. Daarna zou de juridische fusie tussen beide ziekenhuizen
op 1/1/2010 zijn beslag kunnen krijgen. Het CSZ monitort op mijn verzoek ook
nauwlettend de totstandkoming van deze fusieplannen.
 
 Ik zal de komende tijd de verdere ontwikkelingen nauwgezet volgen. Zoals
hiervoor reeds aangegeven rapporteren de Zeeuwse ziekenhuizen op mijn verzoek
mij regelmatig over de stand van zaken en monitort het CSZ actief de ontwikkelingen
bij de Zeeuwse ziekenhuizen. Ik zal uw Kamer, indien toekomstige ontwikkelingen
daartoe aanleiding geven, nader informeren.
 Motie Van der Vlies c.s. en motie Sap c.s.
 In het kader van de motie van het lid Van der Vlies c.s. over een «klein
volwaardig ziekenhuis op Walcheren» en de motie Sap c.s. over het RIVM-onderzoek
naar de bereikbaarheid van de acute zorg wijs ik erop dat de Zeeuwse ziekenhuizen
mij hebben geïnformeerd dat er op 1 september 2009 een
business case zal liggen. Dit plan vormt de grondslag voor de fusieplannen.
In de fusieplannen zal aandacht worden besteed aan de functieverdeling over
de verschillende locaties. Vooruitlopend hierop heeft het ziekenhuis aangegeven
dat er op Walcheren een ziekenhuisvoorziening zal komen die de volgende faciliteiten
zal kennen:
 – SEH (in nauwe samenwerking met de HAP)
 – Poliklinische functies (spreekuren, functieonderzoeken)
 – Beeldvormende technieken (röntgen, echo, etc.)
 – Front office laboratorium
 – OK-complex
 – IC, level 1
 – Verpleegafdeling
 – De opnames voor Interne Geneeskunde, Neurologie, Cardiologie,
 – Longgeneeskunde, Kindergeneeskunde, Obstetrie en Traumatologie
zullen plaatsvinden te Goes.
 
 Ten aanzien van de motie van het lid Sap c.s. over het RIVM onderzoek
naar de bereikbaarheid van de acute zorg in Zeeland wijs ik er nog op dat
bij de definitieve functieverdeling over de toekomstige locaties de uitkomst
van nader RIVM-onderzoek naar de bereikbaarheid van de acute zorg binnen 45
minuten zal moeten worden meegenomen.
 IJsselmeerziekenhuizen
 Korte terugblik
 Eind 2008 en begin 2009 heb ik u regelmatig geïnformeerd over de
stand van zaken met betrekking tot de IJsselmeerziekenhuizen. In september
2008 constateerde de IGZ dat de operatiekamers in de ziekenhuizen niet voldeden
aan de voorwaarden voor verantwoorde zorgverlening, waardoor patiënten
onnodige en vermijdbare risico’s liepen. Na gesprekken met de IGZ besloot
het ziekenhuis beide operatiecomplexen buiten gebruik te stellen totdat ze
in ieder geval weer zouden voldoen aan de, in het kader van verantwoorde zorg
aan operatiepatiënten, minimaal te stellen eisen aan luchtkwaliteit.
Daarnaast diende het ziekenhuis een functionerend kwaliteitssysteem te ontwikkelen
met betrekking tot infectiepreventie. Op basis hiervan heeft de IGZ de IJsselmeerziekenhuizen
destijds onder verscherpt toezicht geplaatst.
 
 Op 17 november 2008 zijn de operatiekamers in Emmeloord weer in gebruik
genomen. Op 24 november 2008 zijn in Lelystad twee tijdelijke operatiekamers
in gebruik genomen. Deze tijdelijke operatiekamers worden in Lelystad nog
steeds gebruikt. MC Lelystad verwacht de verbouwde operatiekamers halverwege
augustus 2009 te kunnen openen en in september weer volledig in gebruik te
hebben.
 
 Op 2 februari 2009 besloot de NZa tot steunverlening aan de IJsselmeerziekenhuizen.
In mijn laatste brief van 3 februari 2009 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 27 295 nr. 126) heb ik u geïnformeerd over
het NZa besluit, waarbij ik het financiële arrangement heb toegelicht.
 Stand van zaken
 Op 13 februari 2009 heeft de MCρoep de bestuurlijke verantwoordelijkheid
voor de ziekenhuizen overgenomen. Inmiddels is de naam van de ziekenhuizen
gewijzigd in MClZuiderzee in Lelystad en MClEmmeloord. Na de bestuurlijke
overname door de MClgroep is het verscherpt toezicht van de IGZ van kracht
gebleven. Dat betekent dat de IGZ de instelling elke zes weken bezoekt. De
IGZ heeft aangegeven een goede algemene indruk te hebben. De IGZ is tevreden
over de voortgang en ziet en herkent de verbeteringen die over
de volle breedte binnen de organisatie plaatsvinden. Dit geldt met name voor
het oplossen van de problematiek van een aantal disfunctionerende specialisten
en medewerkers die inmiddels het ziekenhuis hebben verlaten, het aantrekken
van nieuwe specialisten en medewerkers, het oplossen van een aantal organisatorische
en logistieke knelpunten, het verbeteren van de service aan de patiënt.
Het is nu wel van belang dat het ziekenhuis ook op het gebied van professionele
kwaliteit en patiëntveiligheid duidelijke doelstellingen formuleert en
deze naar de organisatie toe vertaalt en operationaliseert. Het ziekenhuis
is momenteel, onder supervisie van de IGZ, bezig met het ontwikkelen van zo’n
kwaliteits/veiligheidsplan. Dit plan is halverwege september 2009 gereed en
zal binnen de komende twee jaar volledig worden ingevoerd. Het verscherpte
toezicht blijft vooralsnog in stand.
 Uit de jaarrekening van 2008 blijkt dat het totale verlies van de Stichting
over 2008 ruim € 26 mln bedraagt. De resultaten in 2008 zijn daarmee
in lijn met de verwachtingen zoals destijds verwerkt in de balanssteunaanvraag.
Na de bestuurlijke overname is de MClgroep voortvarend gestart met de reorganisatie
en noodzakelijke bezuinigingen. De MClgroep geeft in haar rapportage over
het eerste kwartaal aan financieel op koers te liggen en verwacht 2009 met
een licht positief resultaat te kunnen afsluiten.
 
 Ik laat mij geregeld informeren over zowel de financiën als de kwaliteit
van de zorg. Indien daartoe aanleiding is zal ik u nader informeren.
 Motie Sap c.s.
 In het algemeen overleg op 18 december 2008 is de motie Sap c.s.
aanvaard. Deze motie vroeg om versterking van het interne toezicht vanuit
de overheid, gelet op de omvangrijke publieke betrokkenheid. Op basis van
deze motie zijn een aantal extra waarborgen ingebracht ter versterking van
het interne toezicht van de Stichting. Deze waarborgen heb ik beschreven in
mijn brief van 3 februari 2009. Eén van deze waarborgen betreft
de benoeming van een lid van de Raad van Toezicht door de gezamenlijke overheden:
de gemeente Lelystad, de provincie Flevoland en het Rijk. Inmiddels is mevrouw
ir. J.M. Leemhuis-Stout door de overheden voorgedragen en benoemd
in de raad van toezicht.
 Orbis Medisch en Zorgconcern
 Korte terugblik
 Op 2 april 2009 is een interpellatiedebat gewijd aan deze zorginstelling.
Dat gebeurde naar aanleiding van ingrijpende maatregelen die door de Raad
van Bestuur van Orbis op 15 maart 2008 waren bekend gemaakt. Op 20 mei
2009 heeft een spoed AO plaatsgevonden. In dat AO stond het ontbreken van
financiering voor het sociaal plan centraal. Toen is het initiatief van de
Raad van Bestuur om een rondetafelconferentie te beleggen, vanuit de Kamer
gesteund. De Kamer ontving op 29 mei 2009 een afschrift van mijn brief
aan de Raad van Bestuur over die rondetafelconferentie.
 Stand van zaken
 De hiervoor genoemde rondetafelconferentie heeft inmiddels op 18 juni
2009 plaatsgevonden. Deze rondetafelconferentie had mede tot doel partijen
te betrekken bij de financiering van het sociaal plan, zodat het sociaal plan
daadwerkelijk tot uitvoer gebracht zou kunnen worden. Uitvoering van het sociaal
plan is noodzakelijk om de exploitatie op orde te brengen. Een
ordentelijke en sluitende exploitatie is op haar beurt mede nodig om de (her)financiering
van een lening die vorig jaar vooréén jaar werd verstrekt, rond
te kunnen krijgen.
 
 Per brief van 21 juli 2009 heeft het ziekenhuis mij geïnformeerd
over het feit dat de borgstelling voor de financiering van het sociaal plan
rond is. Banken, gemeente Sittard-Geleen, provincie Limburg, CZ-zorgverzekeraar
en medisch specialisten hebben borgstellingen afgegeven. Naar verwachting
van het zorgconcern kan de reorganisatie ná de zomervakantie daadwerkelijk
van start gaan waardoor het businessplan 2009–2013 geïmplementeerd
kan worden. De jaarcijfers 2008 zijn op dit moment (nog) niet beschikbaar.
De instelling is gemaand deze cijfers ten snelste te publiceren.
 
 In een persbericht van 20 juli 2009 geven Orbis Medisch Centrum (onderdeel
van Orbis Medisch en Zorgconcern) en AtriumMC Parkstad aan op korte termijn
een haalbaarheidsonderzoek te starten naar een intensieve samenwerking tussen
de beide ziekenhuizen. Het onderzoek, dat helderheid moet bieden over de voordelen
van zo’n samenwerking, dient op 1 januari 2010 te zijn afgerond.
Indien de samenwerking tot stand komt is een splitsing van Orbis Medisch en
Zorgconcern (OMC) noodzakelijk, waardoor Orbis Thuis (verpleeg-en verzorgingshuizen
en thuiszorgorganisaties) zonder OMC verder gaat.
 
 De IGZ heeft ook deze zorginstelling (zowel de cure als care-instellingen)
onder geïntensiveerd toezicht geplaatst. Op verzoek van de IGZ is door
de instelling een risicoanalyse gemaakt: in welke mate wordt de patiëntenzorg
bedreigd door de brede instellingsproblemen en wat doet het bestuur om deze
risico’s te vermijden c.q. op te vangen? De IGZ brengt aangekondigde
en onaangekondigde bezoeken bij de instelling en ziet op dit moment geen aanleiding
nadere stappen te zetten.
 
 Gegeven het feit dat dit ziekenhuis niet noodzakelijk is voor de bereikbaarheid
van de spoedeisende hulp binnen 45 minuten, zie ik voorshands geen aanleiding
voor aanvullende maatregelen vanuit het oogpunt van het waarborgen van de
continuïteit van cruciale zorg. Wel zal ik mij de komende tijd laten
informeren door ondermeer het ziekenhuis over de ontwikkelingen ten aanzien
van de sanering en samenwerking in de regio. Het verheugt mij dat de gezamenlijke
partijen de sanering van het Orbis Medisch en Zorgconcern actief lijken op
te pakken.
 Vlietlandziekenhuis
 In de achter ons liggende maanden is er enige malen contact geweest tussen
mijn departement en het Vlietlandziekenhuis. In een brief van d.d. 5 augustus
jl. aan mijn departement onderscheidt de Raad van Bestuur van het Vlietlandziekenhuis,
in aansluiting op eerdere correspondentie, een aantal vraagstukken waarmee
het ziekenhuis wordt geconfronteerd.
 
 Allereerst is het ziekenhuis geconfronteerd met bouwschade tengevolge
van het optreden van complicaties bij de nieuwbouw. Het College Bouw Zorginstellingen
heeft onderzoek laten verrichten naar deze kwestie en heeft een eindafrekening
vastgesteld. Ook heeft het ziekenhuis een arbitragezaak aangespannen. De uitkomst
daarvan is dat een derde deel van de bouwschade bij de aannemer kon worden
neergelegd.
 De NZa heeft recentelijk een voor het ziekenhuis positief besluit genomen
op het verzoek om de (resterende) bouwschade versneld te mogen afschrijven.
Ter verduidelijking, het gaat hier om een hardheidsclausule op basis van de
beleidsregel Afschrijving van de NZa en niet om de hardheidsclausule kapitaallasten.
De NZa heeft rekening gehouden met de huidige financiële
positie en de omstandigheden (overmacht) waaronder de hogere bouwkosten zijn
ontstaan. Het onverkort vasthouden aan de beleidsregel Afschrijving zou naar
het oordeel van de NZa onevenredig nadelige gevolgen hebben voor de instelling.
De Raad van Bestuur van het Vlietlandziekenhuis geeft in genoemde brief van
5  augustus jl. aan dat het bouwschadeprobleem voor het Vlietlandziekenhuis
als afgesloten en ook opgelost kan worden beschouwd.
 
 De aanvraag bij de NZa handelde behalve over de bouwschade ook over een
negatief verschil tussen de huidige boekwaarde en de in de toekomst te realiseren
waarde (het zgn. impairment). In de hierbovengenoemde brief van het Vlietlandziekenhuis
van 5 augustus 2009 wordt daar ook aan gerefereerd en wordt aangegeven
dat in het Jaardocument Vlietlandziekenhuis 2008 in dat kader een vordering
van € 60 miljoen op de overheid is opgenomen.
 De NZa heeft dat deel van de aanvraag afgewezen. De NZa overweegt daarbij
dat die vordering op de overheid voor het verslagjaar 2008 geen gevolgen heeft
voor het instellingsbudget en geen ernstige gevolgen heeft voor de bedrijfsvoering
van de instelling. De NZa overweegt voorts dat de gevolgen mogelijkerwijs
gedeeltelijk zullen kunnen worden opgevangen door het overgangsregime kapitaallasten.
 
 Naast hiervoor beschreven vraagstukken geeft het Vlietlandziekenhuis aan
problemen te hebben ten aanzien van de liquiditeit. Ook is er sprake van exploitatieproblemen
over de eerste maanden van 2009 ten gevolge van de overgang naar het nieuwe
ziekenhuis per 1 januari 2009. In de brief van 5 augustus 2009 geeft
het ziekenhuis aan dat de liquiditeitsproblemen geen enkel verband hebben
met exploitatieproblemen over de eerste maanden van dit jaar dan wel met het
kapitaallasten- en/of bouwschadeprobleem. De liquiditeitsproblemen worden
veroorzaakt door een vertraging in de levering door het ziekenhuis van de
oude locatie te Vlaardingen aan de koper en dientengevolge ook een vertraging
van de betaling van de koper aan het ziekenhuis.
 
 Het Vlietlandziekenhuis heeft aan mij gevraagd een garantstelling te verlenen,
ter hoogte van de koopsom van de oude locatie te Vlaardingen (€ 18
miljoen), voor een door de bank te verstrekken overbruggingskrediet. Richting
de Raad van Bestuur van het Vlietlandziekenhuis heb ik aangegeven dat ik de
gevraagde garantie niet zal geven. Ik heb daarvoor geen titel. Dat houdt verband
met het feit dat het VlietlandZiekenhuis niet noodzakelijk is voor de continuïteit
van cruciale zorg (bereikbaarheid van acute zorg binnen 45 minuten). Bovendien
staat het liquiditeitsprobleem los van de afschaffing van de nacalculatie
op de kapitaallasten.
 
 Ten aanzien van de geconstateerde exploitatieproblemen over de eerste
maanden van 2009 heeft het Vlietlandziekenhuis aan mij aangegeven in mei jl.
te zijn gestart met de ontwikkeling van een ombuigingsprogramma van circa € 10
miljoen, waarvan de helft nog dit jaar is te realiseren. Hiertoe richt een
task force zich op adherentie- en productiegroei, personeelsreductie, kwaliteitszorg,
zorginnovatie en kostenbeheersing.
 
 Het Vlietlandziekenhuis verkeert, zo schrijft de Raad van Bestuur, ondertussen
vanwege het acute liquiditeitsprobleem nog altijd in grote onzekerheid omtrent
de continuïteit van het ziekenhuis in de eerstkomende maanden. Hoewel
het Vlietland Ziekenhuis niet noodzakelijk is voor de continuïteit van
cruciale zorg acht ik het wel van het grootste belang dat de zorglevering
van voldoende kwaliteit blijft. Daarom voert de IGZ ook voor dit ziekenhuis
geïntensiveerd toezicht uit, vergelijkbaar met dat bij de Zeeuwse ziekenhuizen
en Orbis Medisch en Zorgconcern. Ook vind ik het van groot belang dat cliënten
zo min mogelijk last hebben van de financiële problemen bij
het ziekenhuis. Ik ga er van uit dat de dominante verzekeraars uit de betreffende
regio zich voorbereiden op een uiterst scenario waarbij het Vlietland Ziekenhuis
als gevolg van de liquiditeitsproblemen niet langer zorg zou kunnen leveren.
In zo’n uiterst geval hebben zorgverzekeraars op grond van hun zorgplicht
de verantwoordelijkheid om te voorzien in continuering van zorg voor hun cliënten,
eventueel in nauwe samenspraak met andere aanbieders van ziekenhuiszorg in
de regio.
 
 Ik hoop u op deze manier voldoende te hebben geïnformeerd op uw vraag
naar de in de brief van de griffier genoemde vier ziekenhuizen en zal u, zodra
daar aanleiding toe is, nader informeren.
 
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink