Terugkeerbeleid; Verslag algemeen overleg over de Terugkeernotitie (nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25386, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-06-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25386 nr. 2

13-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een algemeen overleg van de vaste commissie
voor JustitieEerste
termijn van de zijde van de commissieEerste
termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25386Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 159 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 386Terugkeerbeleid nr. 2VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 13 juni 1997De vaste commissie voor Justitie1 heeft op
11 juni 1997 overleg gevoerd met de staatssecretaris van Justitie over de Terugkeernotitie (25 386, nr. 1).Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,V. A. M. van der BurgDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,PeStenografisch verslag van een algemeen overleg van de vaste commissie
voor JustitieWoensdag 11 juni 1997 14.00 uurDe voorzitter: V.A.M. van der BurgAanwezig zijn 9 leden der Kamer, te weten:V.A.M. van der Burg, Verhagen, Rijpstra, Dittrich, Sipkes, Schutte, Van
den Berg, Rouvoet en Van Oven,alsmede mevrouw Schmitz, staatssecretaris van Justitie, die vergezeld
is van enige ambtenaren van haar ministerie.Aan de orde is de behandeling van:de Terugkeernotitie
(25 396, nr. 1);de brief van de staatssecretaris van Justitie
d.d. 22 mei 1997 inzake capaciteit centrale opvang asielzoekers (19 637,
 nr. 256);de problematiek van het terugsturen van uitgeprocedeerde
etnische Albanese asielzoekers uit Kosovo.Eerste
termijn van de zijde van de commissieDe heerVerhagen(CDA)Voorzitter! De CDA-fractie is van mening dat Nederland opvang en bescherming
moet blijven bieden aan degenen die in hun land van herkomst vervolging te
vrezen hebben omdat ze een ander ras, een andere godsdienst of andere opvattingen
hebben dan de machthebbers. Tegelijkertijd zullen we ook degenen die in Nederland
verblijven en wonen een toekomstperspectief moeten bieden. Willen we in de
Nederlandse samenleving voldoende draagvlak blijven houden voor de opvang
en bescherming van vluchtelingen, dan zullen degenen die op grond van een
zorgvuldige asielprocedure onze bescherming behoeven, die ook moeten krijgen.
Degenen die niet in aanmerking komen voor een vluchtelingenstatus of tijdelijke
bescherming zullen daadwerkelijk Nederland moeten verlaten.Bij de behandeling van de Koppelingswet heeft de CDA-fractie reeds duidelijk
aangegeven dat het sluitstuk van een rechtvaardig doch strikt vreemdelingenbeleid
het daadwerkelijke vertrek uit Nederland betekent van degenen die niet worden
toegelaten. In tegenstelling tot het kabinet meende de CDA-fractie toen nadrukkelijk
dat de Koppelingswet niet het sluitstuk is van het vreemdelingenbeleid.Ik onderken dat het daadwerkelijke sluitstuk van het asielbeleid, de daadwerkelijke
terugkeer, het moeilijkste onderdeel is van het asielbeleid. Ook ik word als
Kamerlid vaak geconfronteerd met emotionele pleidooien om uitgeprocedeerde
asielzoekers niet te laten terugkeren. Dit is het moeilijkste en minst leuke
onderdeel van het beleid. Dat wil echter niet zeggen dat we de verantwoordelijkheid
daarvoor kunnen ontlopen of de handdoek in de ring kunnen gooien door bij
voorbaat te stellen dat daadwerkelijke terugkeer niet te realiseren is. De
verantwoordelijkheid voor dat in het algemeen zeer moeilijke beleid telt ook
de verantwoordelijkheid daar waar "neen" gezegd moet worden tegen mensen die
zo heel graag "ja" horen.De CDA-fractie had eigenlijk verwacht in de nota over het terugkeerbeleid
een invulling te zien van het sluitstuk die zich, naast voorstellen over vrijwillige
terugkeer, ook zou richten op de gedwongen terugkeer. Terwijl in de nota staat
dat het sluitstuk van het Nederlandse beleid de gedwongen terugkeer is, het
ultimum remedium waaraan niet valt te ontkomen, wordt daaraan echter geen
uitwerking en invulling gegeven. Ten aanzien van de velen die niet willen
terugkeren blijft in de nota niet de daadwerkelijke terugkeer, maar nog steeds
het beëindigen van de opvang het sluitstuk.De nota brengt ons niet veel verder op het punt van de gedwongen terugkeer
van afgewezen asielzoekers. In die zin stelt de nota teleur. Niet alles stelt
teleur, maar wel dat voorbij wordt gegaan aan het moeilijkste onderdeel. De
staatssecretaris vraagt in haar nota aandacht voor een zo humaan mogelijke
invulling van het terugkeerbeleid. De CDA-fractie ondersteunt dit. Aandacht
voor een zo humaan mogelijke invulling is overigens bij de overgrote meerderheid
van de Kamer gelukkig nooit een punt van discussie of kritiek geweest. Ook
het gegeven dat asielzoekers voortaan van meet af aan duidelijk gemaakt zal
worden dat beslissing op hun aanvraag om toelating twee uitkomsten kan hebben –
toelating tot Nederland of vertrek uit Nederland – heeft onze instemming.
In een zo vroeg mogelijk stadium van de procedure moet dit duidelijk worden
gemaakt. Het wekken van valse verwachtingen, zo stelt de staatssecretaris
terecht, zal leiden tot veel onbegrip en verzet, zowel bij de asielzoeker
als bij de samenleving. Het wekken van de illusie dat men hoe dan ook in Nederland
zul kunnen verblijven is in wezen wegvluchten voor de consequenties van een
restrictief toelatingsbeleid. Ik heb waardering voor de vluchtelingenorganisaties
die meer en meer aandacht hebben voor dit feit.Voorzitter! Ook al veranderen wij het bij de Koppelingswet nog door dit
kabinet gehanteerde adagium "niet toelaten, is uitzetten" in "niet toelaten,
is terugkeren", feit blijft dat de overheid consequenties moet verbinden aan
het besluit om iemand niet toe te laten tot Nederland. Wij kunnen daarbij
niet uit onder het gegeven dat er op dit moment te weinig afgewezen uitgeprocedeerde
asielzoekers daadwerkelijk worden teruggestuurd. Wij kunnen niet uit onder
het gegeven dat de achterstanden in de behandeling van asielverzoeken weer
oplopen. Vluchtelingen die wel asiel hebben gekregen, moeten te lang verblijven
in de opvangcentra. In alle centra horen wij verhalen van talloze mensen die
al twee tot drie jaar in de centra verblijven, mensen die al een status hebben
en wachten op uitplaatsing. Vluchtelingenwerk stelt daarnaast dat van de afgewezen
uitgeprocedeerde asielzoekers slechts 35% daadwerkelijk terugkeert. En ook
uit de nota blijkt dat veel afgewezen asielzoekers die moeten terugkeren met
onbekende bestemming vertrekken. Slechts ten aanzien van een zeer beperkt
deel kan met zekerheid worden vastgesteld dat zij Nederland daadwerkelijk
hebben verlaten. Voorts blijkt uit de nota dat het aantal adrescontroles fors
is gestegen in de afgelopen periode. Het aantal malen dat vertrek onder toezicht
heeft plaatsgevonden, was in 1996 lager dan in 1995. En het aantal uitzettingen
is nauwelijks gestegen. Gelet op het feit dat in de nota nadrukkelijk wordt
gesteld dat bij adrescontrole geen zekerheid bestaat dat betrokkene Nederland
ook daadwerkelijk heeft verlaten, roep ik het debat over de Koppelingswet
in herinnering. Ik heb daarbij heel nadrukkelijk namens de CDA-fractie gepleit
voor een groter gebruik van gecontroleerd vertrek dan wel begeleid uitzetten.De heerDittrich(D66)Voorzitter! De staatssecretaris heeft in de Terugkeernotitie aangegeven
dat gecontroleerd vertrek naar de grens tussen Nederland en België of
tussen Nederland en Duitsland in wezen niets oplost. Je kunt niet controleren
of iemand wellicht via een andere grensovergang weer terugkomt. Waar komt
het enthousiasme van de heer Verhagen vandaan voor dat onderdeel?De heerVerhagen(CDA)Als ik de keuze heb tussen het vermijden van illegaliteit en het onverkort
vasthouden aan artikel 24 van de Vreemdelingenwet, verdient het voorkomen
van het verdwijnen in de illegaliteit de voorkeur. Ik wil in dit verband een
citaat uit het stappenplan voorleggen: illegaal verblijf moet worden voorkomen,
omdat het te gemakkelijk kan leiden tot verpaupering en uitbuiting.De heerDittrich(D66)Voorkomt u illegaal verblijf door voor te stellen: gecontroleerd vertrek
naar de grens?De heerVerhagen(CDA)Ik voorkom in ieder geval dat van mensen niet met zekerheid kan worden
vastgesteld dat zij Nederland daadwerkelijk hebben verlaten en wellicht in
de illegaliteit verdwijnen. Als iemand daadwerkelijk Nederland moet verlaten,
moet je al het mogelijke doen om dat te realiseren, om te vermijden dat mensen
in de illegaliteit terechtkomen. Het voorkomen van illegaal verblijf is humaner
dan iemand de illegaliteit in brengen. Illegaliteit doet daarnaast afbreuk
aan de geloofwaardigheid van je vreemdelingenbeleid in het algemeen. Op het
moment dat je middelen kunt gebruiken die zekerder maken dat iemand daadwerkelijk
Nederland heeft verlaten, lever je in ieder geval een bijdrage aan het voorkomen
van de illegaliteit. Dat doe je niet als je alleen stelt: iemand is met onbekende
bestemming vertrokken.De heerDittrich(D66)Daarmee suggereert u dat iedereen van wie men niet weet waar die uiteindelijk
is gaan wonen, in de illegaliteit is gekomen. Maar wij weten uit onderzoek
dat mensen naar Scandinavië, de VS en andere immigratielanden vertrekken.
Soms gaan zij terug naar de regio van herkomst. Het betekent absoluut niet
dat iedereen maar in Nederland over straat blijft zwerven of zoiets.De heerVerhagen(CDA)U stelt dat wij niet hard kunnen maken dat iemand die met onbekende bestemming
is vertrokken, in de illegaliteit is verdwenen. Maar het omgekeerde kan evenmin.
Ik kan ook niet hard maken dat iemand die met onbekende bestemming is vertrokken
niet in de illegaliteit is verdwenen. Daarnaast heeft u zelf in het verleden...De heerDittrich(D66)...een motie ingediend.De heerVerhagen(CDA)En daarin zegt u zelf:...De heerDittrich(D66)...adrescontrole is een onbetrouwbaar middel. Maar dat leidt niet tot
de conclusie dat je dan moet komen tot vertrek onder toezicht. Ik onderkende
al in 1995, ruim voordat u daarover sprak, dat adrescontrole geen betrouwbaar
middel is. Iemand kan gewoon verhuisd zijn. Op dat punt heb ik toen gewezen.
Toen heb ik in de motie gevraagd te onderzoeken welke ander methoden er zijn
die wel betrouwbaar zijn. Ik vind dat de staatssecretaris in de Terugkeernotitie
dan een goed punt heeft als zij zegt dat het onder toezicht naar de grens
brengen niet echt veel betrouwbaarder is.De heerVerhagen(CDA)Dat is in ieder geval betrouwbaarder dan een adrescontrole, waarbij u
zelf ook vraagtekens plaatst. Je moet alleen stappen zetten als je hard kunt
maken dat deze niet leiden tot een vergroting van de illegaliteit. Ik vind
het niet humaan om te accepteren dat mensen die uitgeprocedeerd zijn, over
straat zwerven. Wij moeten meer stappen zetten om te proberen die mensen daadwerkelijk
naar het land van herkomst te laten terugkeren. Bij vertrek onder toezicht
en het begeleid uitzetten heb je in ieder geval op dat punt meer zekerheid.
Verder is het voor de geloofwaardigheid van je asielbeleid van belang. Na
een zorgvuldige procedure betekent het niet toelaten: uitzetten of terugkeren.
De overheid kan dan niet accepteren dat een toename plaatsvindt van het aantal
mensen dat met onbekende bestemming is vertrokken. Dat bleek al in het debat
dat wij enige tijd geleden hebben gehad over de AMA's, waarbij sprake is van
een heel zorgvuldige terugkeerprocedure. Maar zelfs dan kan eigenlijk niet
worden vastgesteld dat mensen daadwerkelijk terugkeren naar hun familie in
het land van herkomst en constateert men dat mensen met onbekende bestemming
zijn vertrokken. Daarom zeg ik dat in ieder geval die stappen moeten worden genomen die dat zoveel mogelijk kunnen voorkomen. Als u daar
anders over denkt, laat ik uw motie weer herleven. Dan zal ik die zelf indienen.
Als u dat niet wenst, is dat uw goed recht. De CDA-fractie vindt dat wij zoveel
mogelijk moeten voorkomen dat mensen in de illegaliteit verdwijnen.Voorzitter! Gelet op de tijd, moet ik mijn betoog vervolgen.De voorzitter:De interrupties gaan altijd af van uw zuivere spreektijd, maar gaat u
verder.De heerVerhagen(CDA)Uitstekend. Uit de huidige situatie blijkt in ieder geval dat een samenhangend
beleid met betrekking tot de daadwerkelijke terugkeer van afgewezen asielzoekers
hoognodig is. Wij bespreken vandaag uiteraard de notitie om dat te bewerkstelligen.
De Terugkeernotitie richt zich op de eerste plaats op de vrijwillige terugkeer.
Als afgewezen en uitgeprocedeerde asielzoekers gebruikmaken van geassisteerde
terugkeer in plaats van gedwongen uitzetting of een leven als illegaal, is
dat op zichzelf natuurlijk te prefereren. Dat onderdeel steunen wij in zijn
algemeenheid. Maar tegelijkertijd lezen wij op blz. 18 van de nota dat in
1996 nog minder mensen via het IOM zijn teruggekeerd dan het jaar daarvoor:
1198 tegen 1354 in het jaar daarvoor. Dat is teleurstellend, gezien het feit
dat het IOM al jaren aan de weg timmert en wij ook al jaren in verschillende
nota's bij die vrijwillige terugkeer aan de weg timmeren. Hieruit kun je in
ieder geval afleiden dat de vrijwillige terugkeer slechts mondjesmaat lukt.
Het is dan ook terecht om te vragen of je daarop dan alle hoop moet vestigen.De staatssecretaris stelt dat nu wordt geprobeerd meer mensen te bewegen
vrijwillig terug te keren, onder andere door de terugkeersubsidie of individuele
terugkeerondersteuning in de vorm van de onderhoudstoelage. Bij het vragenuur
heb ik daarbij al kanttekeningen geplaatst vanwege het feit dat de terugkerende
dan in een uitzonderingspositie wordt gebracht ten opzichte van de lokale
bevolking. Dat zal niet worden geaccepteerd, zoals uit ervaringen in Bosnië
op dat punt blijkt. Bovendien zal het een aanzuigende werking hebben. De staatssecretaris
stelt in de notitie dat het geen aanzuigende werking zal hebben, omdat het
gelimiteerd is in de tijd. Maar naar mijn mening zal men daar in Ethiopië
of Eritrea niet echt een boodschap aan hebben. Het signaal dat er namelijk
van uitgaat is dat, als men niet in aanmerking komt voor een asielstatus aangezien
men uit economische nood naar Nederland is gegaan, men in ieder geval met
individuele ondersteuning terug kan keren.De CDA-fractie is wel sterk voorstander van het andere onderdeel op dit
punt, namelijk het opzetten van projecten in de landen van herkomst die de
opvang en herintegratie van de terugkerenden mogelijk moeten maken. Dat kan
een bijdrage leveren aan de oplossing van de problemen waarmee de gemeenschap
daar geconfronteerd wordt. Dat zijn dus projecten die bijdragen aan het herstel
van de samenleving in de landen van herkomst, inclusief het bieden van een
toekomstperspectief voor die hele gemeenschap. Dat is dus de community oriented-ondersteuning
die ook in de nota zeer veel aandacht krijgt en waarvoor de CDA-fractie wel
haar steun uitspreekt. Onzes inziens kan ook gebruikgemaakt worden van particuliere
organisaties als het Knooppunt vrijwillige terugkeer om in die landen van
herkomst terugkeerprojecten op te zetten. Overigens wil ik erop wijzen dat
als het particulier initiatief, dat zich richt op dit soort terugkeerprojecten,
erin slaagt om te komen tot een bundeling van activiteiten via dat Knooppunt
vrijwillige terugkeer, het aanbeveling zou verdienen om de subsidiestromen
ten behoeve van de ondersteuning van dit soort activiteiten ook te bundelen
en daar niet allerlei verschillende subsidiestromen op los te laten, waar
men als afzonderlijke organisaties gebruik van kan maken.Ik ga er overigens van uit dat die terugkeerprojecten in de landen van
herkomst zich ook zullen uitstrekken tot de niet-vrijwillige terugkeer. De
nota is daar niet heel duidelijk over. Gekoppeld aan die terugkeerprojecten
zullen er naar de mening van de CDA-fractie hoe dan ook terugnameovereenkomsten
moeten komen met de landen van herkomst, die ook de niet-vrijwillige terugkeer
betreffen. Daar zit namelijk het probleem. Het probleem in Ethiopië en
dergelijke zit hem niet in de vrijwillige terugkeer, maar in niet-vrijwillige
terugkeer. Als je dus een terugnameovereenkomst sluit zal dat element erin
betrokken moeten worden.De heerVan Oven(PvdA)Ik ben geïntrigeerd door de term "hoe dan ook". Het is toch bekend
dat die terugnameclausules met name effect hebben in verdragen tussen de Europese
Unie en geassocieerde landen van de Europese Unie. Er is een grote weerstand,
zoals de heer Verhagen heel wel weet, van de kant van kandidaat-associatielanden,
om dat soort terugnameclausules op te nemen. Als hij zegt "hoe dan ook" betekent
dat dan bijvoorbeeld dat hij vindt dat Nederland eventueel zijn vetorecht
zou moeten gebruiken om dat soort clausules in dat soort overeenkomsten af
te dwingen?De heerVerhagen(CDA)Wij hebben bij de laatste associatieovereenkomst met Israël, de Euromediterrane
overeenkomst, het feit gekapitteld dat er geen terugnameclausule in opgenomen
was. Wij hebben steeds aangedrongen op de opname van terugnameclausules. Dat
hebben wij niet alleen gedaan bij de Euromediterrane overeenkomst, maar dat
doen wij al jaren. Overigens praat het kabinet al jaren over het feit dat
het in onderhandeling is met de verschillende landen. Buitenlandse Zaken besteedt
er al langere tijd extra aandacht aan. Dat kunnen wij lezen in het stappenplan,
in de Terugkeernotitie van februari 1996 en in de verslagen van bijna ieder
debat dat over dit soort overeenkomsten is gevoerd. Tegelijkertijd moet ik
constateren dat er nog steeds geen concreet resultaat is bereikt. Dat komt
omdat wij geen consequentie willen verbinden aan het weigerachtig optreden.
Op het moment dat wij zeggen dat wij bereid zijn om ondersteuning te geven
aan terugkeerprojecten, aan het opzetten van programma's ter voorkoming van
problemen die bij de terugkeer kunnen ontstaan, moeten wij ook de bereidheid
uitspreken om zo nodig negatieve consequenties te verbinden aan weigerachtig
optreden van landen van herkomst.Als Ethiopië weigert om haar onderdanen terug te nemen, als het niet-vrijwillige
terugkeer betreft, vinden wij dat dat consequenties moet hebben voor de ontwikkelingsrelatie.
Wij kunnen nu wel zeggen dat het in EU-verband effectiever is –
natuurlijk is dat effectiever – maar wij zijn ook een grote bilaterale
donor van Ethiopië. Wij ondersteunen Ethiopië op verschillende punten.
Ik vind dan ook dat wij wel degelijk druk kunnen uitoefenen. Ik vind ook,
als je ziet wat de problemen zijn met betrekking tot de terugkerende Palestijnen
naar Israël en dat men zich verschuilt achter het feit dat eerst de Oslo-overeenkomst
moet worden nageleefd, dat wij daar in Europees verband wel degelijk negatieve
consequenties aan moeten verbinden. Ik vind dat het Nederlandse voorzitterschap
gebruikt moet worden om druk uit te oefenen op die landen, juist als er nog
maar net een associatieovereenkomst is gesloten. Waarom lopen die discussies
zo lang? Omdat dat er nog steeds geen overeenkomst is, omdat wij niet bereid
zijn om de negatieve stap te zetten, namelijk een sanctie indien men er niet
aan meewerkt. Het is niet voor het eerst dat de CDA-fractie pleit voor een
ruimhartige ondersteuning, maar bij een weigerachtig optreden moeten daar
wel consequenties aan worden verbonden. Met andere woorden, sancties in het
kader van de bijdrage die wij, ook bilateraal, leveren in het kader van ontwikkelingssamenwerking.De heerVan Oven(PvdA)Ik vind uw betoog zeer interessant, maar ik was geïntrigeerd door
de term "hoe dan ook". In dat verband vroeg ik naar het eventuele gebruik
van het vetorecht, maar daar heb ik u niet meer over gehoord.De heerVerhagen(CDA)Als u de discussies over de Euromediterrane overeenkomsten had gevolgd,
was u duidelijk geworden dat de CDA-fractie geen nieuwe associatieovereenkomsten
zonder terugnameclausule meer accepteert. Ik geef het kabinet in overweging
om niet met een overeenkomst akkoord te gaan als die geen terugnameclausule
bevat. Wij verwachten een actiever beleid van het kabinet op dit punt. Wij
mogen niet verwachten dat landen van herkomst die weigeren hun onderdanen
terug te nemen, na een vrijblijvende reactie van de regering alsnog overstag
gaan.Wij hadden ook een actiever beleid verwacht ten aanzien van het grote
aantal documentloze asielzoekers. Terecht wordt er in de nota op gewezen dat
het ontbreken van reisdocumenten een centraal probleem is. Wij weten al langer –
ook uit het plan van aanpak mensensmokkel van maart 1996 – dat 60% van
de asielzoekers over geen of onvoldoende documenten beschikt. Er wordt echter
geen enkele concrete maatregel voorgesteld om dit tegen te gaan. Naar mijn
mening is het nodig dat de luchtvaartmaatschappijen die de passagiers vervoeren
het paspoort kopiëren, scannen, dan wel innemen. Je komt tegenwoordig
zonder paspoort geen vliegtuig meer binnen. Ik begrijp niet waarom de maatschappijen
niet gedwongen worden tot het innemen of scannen van het paspoort. Als wij
stellen dat de vervoerder strafbaar is, moeten wij daar ook consequenties
aan verbinden. In de nota staat dat daar nog overleg over gevoerd moet worden.
Dat lijkt mij overbodig. Dit probleem is langer bekend.De voorzitter:Ik wijs de heer Verhagen erop dat hij nu aan zijn spreektijd voor de tweede
termijn is begonnen. Hij kan zijn betoog vervolgen. Ik maak hem hier alleen
maar op attent.MevrouwSipkes(GroenLinks)In het verleden gaf de CDA-fractie toe dat het simpele ontbreken van een
document niet wilde zeggen dat men geen toegang kreeg tot de asielprocedure.
Het kan aannemelijk zijn dat een vluchteling eenvoudig geen document heeft.
Bepleit de heer Verhagen nu een verdere aanscherping van het beleid? Eerder
heeft hij gezegd dat de documenten niet tijdens de vlucht mogen verdwijnen.De heerVerhagen(CDA)Ik kom een vliegtuig niet in als ik geen geldige documenten heb. In het
vliegtuig vol Tamils dat op Schiphol landde, lagen de paspoorten versnipperd
in de wc. Zij zijn dus wel degelijk met een paspoort het vliegtuig ingestapt.
Er zullen maatregelen genomen moeten worden om te voorkomen dat paspoorten
gedurende de vlucht worden vernietigd. Ik kan mij heel goed voorstellen dat
een vluchteling alleen het vege lijf kan redden. Op dit moment lijkt het er
echter op dat er meer paspoorten in de wc verdwijnen dan er het land binnenkomen.
Daar moeten de maatregelen op gericht worden.Als men buiten zijn schuld niet over een geldig document beschikt, mag
ook verwacht worden dat dit op een bepaalde manier wordt aangetoond. Wij kunnen
er niet klakkeloos van uitgaan dat iedereen die geen paspoort heeft daar geen
schuld aan heeft. In een eerder stadium van de asielprocedure moet de identiteit
vastgesteld worden. Op dit moment is de gang van zaken zo dat wij de hele
asielprocedure doorlopen en aan het eind vaststellen dat iemand geen papieren
heeft, waarna wij ons intensief gaan bemoeien met het vaststellen van de identiteit
en het verkrijgen van een laissez-passer. Als je na de aanmelding in een aanmeldcentrum
constateert dat iemand geen reisdocumenten heeft, dan mag je op dat moment
vragen om aan te tonen dat dit buiten zijn schuld is. Voordat je voortgaat
met de asielprocedure in het OC, moet je vervolgens eerst de activiteiten
richten op het verkrijgen van zekerheid over de identiteit van de persoon,
zodat je in een veel vroeger stadium van de procedure het vaststellen van
de identiteit realiseert. Het zoekmaken van de pas lijkt er op dit moment
in het merendeel van de gevallen op gericht te zijn om de terugkeer bij voorbaat
onmogelijk te maken. Ik vind dat je dan in ieder geval maatregelen moet nemen
om te zorgen dat deze groep kleiner wordt. Hiervoor worden geen concrete voorstellen
gedaan. Integendeel, de enige concreet voorgestelde maatregel is om een nieuwe
status in het leven te roepen voor diegenen die wel meewerken aan het vaststellen
van de identiteit maar die niet uitgezet kunnen worden omdat het land van
herkomst niet bereid is een laissez-passer te verstrekken. Los van het gegeven
dat zo'n tijdelijke status in de praktijk altijd een definitieve status betekent,
neem je door zo'n maatregel afstand van je uitgangspunt. Dit uitgangspunt
is een zorgvuldige procedure om te kijken of iemand in aanmerking komt voor
verblijf in Nederland. Als je besluit dat dit niet het geval is maar iemand
toch een status geeft, dan is dat het failliet van het beleid.MevrouwSipkes(GroenLinks)Het is in ieder geval helder dat de heer Verhagen toch ook vindt dat het
documentloos zijn niet altijd de schuld van de asielzoeker is. Ik ageerde
tegen zijn standaard aanname dat het allemaal moedwillig zou gebeuren.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter! Ik heb al aangegeven dat ik op dat punt een aantal stappen
van het kabinet verwacht en dat ik in ieder geval niet voor het verlenen van
die status ben. Wanneer je na de procedure vaststelt dat iemand niet in aanmerking
komt voor toelating tot Nederland en dan toch een status verleent, dan zou
dat dus naar mijn mening het failliet inhouden van het asielbeleid. Er is
steeds gesteld dat, indien de toetsing negatief uitvalt, de vreemdeling moet
terugkeren. In plaats van terugkeer wordt hier gekozen voor bestendig verblijf.
Tot nu toe konden de mensen die het betreft steeds verwijderd worden. De driejarentermijn
gold niet als het land van herkomst de oorzaak was van het niet-uitzetten.Voorzitter! Als we als sluitstuk van het vreemdelingenbeleid aanvaarden
dat ook bij een negatief besluit niet overgegaan wordt tot terugkeer, dan
komt de geloofwaardigheid van het beleid in het geding. Een consequent terugkeerbeleid
is niet alleen van belang omdat het een volstrekt logisch vervolg is op een
negatieve toelatingsbeslissing, er gaat ook een belangrijk signaal van uit
dat doorwerkt naar eerdere schakels in de keten. De schaarse opvang blijft
daardoor beschikbaar voor diegenen die er recht op hebben. Daarnaast biedt
dit duidelijkheid aan de individuele asielzoeker en de Nederlandse samenleving.
En ten slotte vormt het een belangrijk signaal naar potentiële migranten
in een land van herkomst, namelijk dat een oneigenlijk beroep op de asielprocedure
niet wordt beloond met verblijf in Nederland.Voorzitter! Wij konden dat ook lezen in het Stappenplan. Ik neem aan dat
de staatssecretaris deze laatste zin herkent. Blijkbaar is zij daar nu van
afgestapt. De CDA-fractie wenst hier wel degelijk aan vast te houden en zal
niet instemmen met een nieuwe status ten behoeve van mensen die na een zorgvuldige
procedure zijn afgewezen.Het asielbeleid mag niet blijven steken in goede bedoelingen, hoe goed
bedoeld ook. Wij mogen ook niet al onze hoop richten op vrijwillige terugkeer
zonder invulling te geven aan het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers
die zich tegen het vertrek verzetten. We kunnen niet lijdzaam constateren
dat er meer en meer documentloze asielzoekers zijn. Wij kunnen evenmin lijdzaam
constateren dat landen weigerachtig blijven, hun eigen onderdanen terug te
nemen. De staatssecretaris zegt dat zij geen spectaculaire resultaten verwacht
van deze Terugkeernotitie. Ik moet haar gelijk geven. De CDA-fractie meent
echter dat het onacceptabel is om ten aanzien van de daadwerkelijke terugkeer
de handdoek in de ring te gooien en verwacht van dit kabinet derhalve een
ander terugkeerbeleid. Daarmee dient werkelijk invulling gegeven te worden
aan de consequentie die verbonden is aan het niet toelaten van degenen die
na een zorgvuldige asielprocedure niet in aanmerking komen voor een verblijfsstatus.De heerVan Oven(PvdA)Verwacht de heer Verhagen wel spectaculaire resultaten van het terugbrengen
van uitgeprocedeerden naar niet meer bestaande Schengen-binnengrenzen?De heerVerhagen(CDA)Ik verwacht dat het resultaat zal hebben dat het niet in meerderheid blijft
bij adrescontrole, gevolgd door de constatering "met onbekende bestemming
vertrokken". In het kader van de ontwikkelingsrelatie verwacht ik meer resultaten
van het zo nodig verbinden van negatieve consequenties aan de weigering van
landen om hun eigen onderdanen terug te nemen. Ik verwacht consequenties van
het aanspreken van de luchtvaartmaatschappijen op het vervoeren van passagiers
zonder documenten. Ik verwacht consequenties van het signaal dat wordt afgegeven
door alles in het werk te stellen om te zorgen voor een daadwerkelijke terugkeer
nadat een persoon na een oneigenlijk beroep op de asielprocedure niet wordt
toegelaten. Ik verwacht ten slotte meer resultaat zodra wij meer terugnameovereenkomsten
sluiten met landen.Op een aantal punten moeten dus gewoon de consequenties aanvaard worden
van hetgeen wij zeggen. Daar is echter tot nu toe te weinig invulling aan
gegeven. In de Terugkeernotitie zijn geen andere concrete voorstellen opgenomen
dan die welke in februari 1996 en in het stappenplan naar voren zijn gebracht.
Het enige wat echt nieuw is, is het in het leven roepen van een nieuwe status
voor mensen die in een eerder stadium na een zorgvuldige procedure niet in
Nederland mochten blijven. Dat element vind ik een volstrekt verkeerd signaal:
het zal eerder in de hand werken dat documenten worden vernietigd en derhalve
een aanzuigende werking hebben. Dat element wijzen wij dan ook af. Ik verwacht
van de voorstellen die ik heb gedaan meer resultaat dan van de voorstellen
van het kabinet.De heerRouvoet(RPF)Ik kom terug op hetgeen de heer Verhagen heeft gezegd over de luchtvaartmaatschappijen.
Komt het er in de praktijk niet op neer dat men nooit meer zonder document
het vliegtuig in kan? Als dat niet gebeurt en als niet van meet af aan de
toegang tot de procedure wordt onthouden, is het enige wat wordt bereikt dat
het moment van vernietiging wordt verschoven. Er kan wel worden vastgesteld
dat iemand zonder document het vliegtuig in gaat en dat is dan winst, maar
het moment van vernietiging is wel verschoven naar vlak daarvoor. Ik zie hierin
niet de oplossing.De heerVerhagen(CDA)Ik zie er in elk geval geen oplossing in om enerzijds te stellen dat het
strafbaar is om documentloze passagiers te vervoeren en daar anderzijds geen
invulling aan te geven. Het is ook geen oplossing om in allerlei verdragen,
ook in Europees verband, dit soort eisen te stellen en ook daar geen invulling
aan te geven. Ik zie er niets in om als enige land de luchtvaartmaatschappijen
geen boetes op te leggen, terwijl alle andere landen dat wel doen. Bij een
dergelijk afwijkend beleid zullen er meer mensen proberen om via Nederland
Europa binnen te komen.De heerDittrich(D66)Collega Verhagen verwijt de staatssecretaris dat zij maar met één
concreet nieuw voorstel is gekomen, namelijk de nieuwe status. Ik had eigenlijk
van een oppositiepartij als het CDA toch wel verwacht dat het zelf concrete
nieuwe voorstellen zou doen, maar dat is helemaal niet gebeurd. Het enige
wat de heer Verhagen heeft gezegd, is dat het een wat anders moet en het ander
wat geïntensiveerd. Waar zijn zijn nieuwe voorstellen?De heerVerhagen(CDA)Ik heb heel helder aangegeven op welke punten ik een ander beleid verwacht,
en die zijn vrij concreet, in elk geval concreter dan de voorstellen van het
kabinet. In het algemeen kan ik immers rustig zeggen: regering regeer en Kamer
controleer. Ik heb in ieder geval een aantal punten aangegeven waarop het
beleid naar mijn mening veranderd moet worden. Ik had meer van dit soort voorstellen
verwacht in een notitie waaraan in principe zeven maanden is gewerkt. In de
Terugkeernotitie van februari 1996 worden ook meer voorstellen gedaan. Wij
kunnen de handen niet in de lucht steken en stellen dat het probleem nog even
groot is en niks doen. Integendeel, alles loopt vast. Ik heb een aantal concrete
voorstellen gedaan. Ik verwacht daar meer van dan het aangaan van een privaatrechtelijke
overeenkomst die niet meer inhoudt dan dat de overheid wordt verplicht tot
hetgeen waartoe zij al verplicht is op grond van het Vluchtelingenverdrag.
Dat las ik in de krant van vanochtend. Als de heer Dittrich meent dat asielzoekers
die na een procedure worden afgewezen, massaal terug zullen keren omdat zij
aan het begin van de procedure een briefje hebben ondertekend waarop staat
dat zij beloven terug te gaan, wens ik hem veel succes.De heerRijpstra(VVD)Voorzitter! Bij de behandeling van de Koppelingswet heeft de fractie van
de VVD om een terugkeernota gevraagd. Zij is immers van mening dat het terugkeerbeleid
onvoldoende in beeld wordt gebracht en een analyse van de knelpunten die zich
voordoen inzake de terugkeer naar het land van herkomst, ontbreekt. Tevens
hebben wij aandacht gevraagd voor de problematiek van de niet rechtmatig in
Nederland verblijvenden, de illegalen. De regering heeft bij verschillende
gelegenheden benadrukt, dat het terugkeervraagstuk ver van eenvoudig is en
een sluitende aanpak niet voorhanden is, ook niet in andere landen. De fractie
van de VVD ziet deze nota dan ook als een eerste aanzet tot het verder ontwikkelen
van beleid dat tot terugkeer moet leiden.Ik wil beginnen met de documenten. Diverse malen wordt in de nota gesteld
dat de meeste asielzoekers zonder documenten naar Nederland komen. Percentages
van 60 tot 70 worden genoemd. De VVD en anderen hebben de afgelopen jaren
verschillende keren aangedrongen op maatregelen, onder andere bij het instappen
in vliegtuigen. Een van die maatregelen is het kopiëren, of beter, het
scannen van documenten met behulp van computerapparatuur. Op dit moment wordt
ervan uitgegaan dat asielzoekers vanaf zo'n twintig luchthavens naar Nederland
komen. Een groot aantal van hen heeft geen documenten meer als zij op Schiphol
aankomen of zij hebben ze later niet meer. De KLM voert een groot deel van
deze "inadmissibles" aan. Mijn fractie vraagt dan ook concreet om tot het
scannen van documenten over te gaan. Op die wijze kan later sneller achter
de mogelijke identiteit van de asielzoeker gekomen worden. Kan de staatssecretaris
in samenspraak met andere landen – dat kunnen Europese landen zijn,
maar bijvoorbeeld ook Canada of de Verenigde Staten – zogenaamde vliegende
brigades inzetten? Deze bestaan al. Het zijn de zogenaamde "air marshals".
Dat zijn teams die ingezet kunnen worden op vluchtroutes of om mensensmokkelorganisaties
in beeld te brengen, maar zij kunnen ook worden ingezet om onverwachte controles
uit te voeren. Mijn fractie wil dat op de luchthavens meer voorlichting wordt
gegeven over het verplicht hebben van documenten. Als laatste wil de fractie
van de VVD dat daadwerkelijk tot het geven van boetes wordt overgegaan indien
luchtvaartmaatschappijen mensen zonder documenten naar Nederland brengen.
Daar hebben wij in het verleden al op aangedrongen, ook via schriftelijke
vragen. Welke maatregelen zijn tot nu toe genomen?Toch zal ook deze aanpak niet verhinderen dat mensen zonder documenten
in Nederland asiel aanvragen. Dat is eenmaal het recht dat zij altijd zullen
blijven hebben. Tegelijk lijkt het echter wel zo, dat het hebben van geen
documenten het gemakkelijker maakt om een verblijfsvergunning te krijgen.
Dat willen wij in ieder geval niet. Want hoe gaat het een en ander? Een asielzoeker
komt zonder documenten in de AC-procedure. Als hij na die AC-procedure niet
wordt teruggestuurd en daarna de OC-procedure, de onderzoeksfase, doorloopt,
kan daaruit de beslissing komen dat hij weer terug moet gaan. Dan staan wij
voor het probleem dat die persoon geen geldige documenten heeft. Dan moeten
dus in korte tijd documenten geregeld worden. Dat moet dan bij een consulaat
of bij een ambassade gebeuren. Nu het probleem van de documenten zo groot
is, wil de fractie van de VVD dat de asielzoeker vanaf het begin wordt voorgehouden
dat het opgeven van de juiste identiteit in feite een voorwaarde is om de
procedure verder te doorlopen. Natuurlijk heeft iemand zonder documenten recht
om in die procedure opgenomen te worden, ik onderschrijf de vraag van mevrouw
Sipkes hierover. Maar ik denk dat je hem wel voor moet houden dat het hebben
van een identiteit van groot belang is. Waarom kan er niet in een eerder stadium
door de IND worden begonnen met het verifiëren van de identiteit? Wie
stelt in Nederland de voorwaarden? Dat is niet de asielzoeker, maar de Nederlandse
overheid.De heerDittrich(D66)In welke fase controleert de IND volgens u nu de identiteit?De heerRijpstra(VVD)In het begin geeft een asielzoeker zijn naam en gegevens op. Het gaat
mij erom dat men pas aan het eind van de procedure, als iemand is uitgeprocedeerd,
overgaat tot het voor elkaar brengen van documenten. Wij zouden daarmee in
een veel eerder stadium willen beginnen. Ik heb de heer Dittrich vanochtend
op de radio een contract horen voorstellen.De heerDittrich(D66)Ik zou dat graag zelf willen voorstellen, want ik ben bang dat het misgaat,
als u het voorstelt.De heerRijpstra(VVD)Ik ben heel benieuwd naar uw uitleg en of je beide zaken met elkaar zou
kunnen combineren. Ik verneem graag een reactie van de staatssecretaris hierop.Een ander knelpunt in de uitvoering is te vinden aan het eind van de procedure,
als de asielzoeker het land moet verlaten. Hij kan naar de rechter stappen
tegen het feit dat hij uit een asielzoekerscentrum of uit een woning moet.
Als hij is uitgeprocedeerd, kan hij nog een keer naar de rechter stappen.
Is het nu niet mogelijk om dat anders te regelen? Als een asielzoeker is uitgeprocedeerd en de rechter heeft gesteld dat er geen belemmeringen
zijn om terug te gaan, dan moet dat toch betekenen dat hij de opvang of woning
binnen een bepaalde tijd verlaten dient te hebben? De huisvesting dient dan
binnen een bepaalde termijn, bijvoorbeeld drie maanden, te vervallen.Er lopen nogal wat procedures vanuit de asielzoekerscentra. Het is aan
te bevelen om deze wat meer te bundelen. Waarom zou de unit procesvertegenwoordiging
van de IND dat soort zaken niet onder haar hoede kunnen nemen? Nu moet de
COA of de gemeente dat zelf doen. Voor de gemeenten worden teams voorgesteld
om daarbij te helpen. Breng dat gewoon onder bij de IND. COA en gemeenten
zijn in feite faciliterend en moeten zich niet met de uitzetting bemoeien.Dan kom ik bij de notitie over de terugkeer zelf. Er wordt een onderscheid
gemaakt tussen vrijwillige en gedwongen terugkeer. Je vraagt je af of dat
een goed onderscheid is. Vrijwillig betekent in mijn ogen: je hoeft niet,
het mag, maar in feite is het gewoon terugkeren. In Nederland ligt er voor
een uitgeprocedeerde helaas geen toekomst.Hebben wij zicht op waar mensen die Nederland moeten verlaten, daadwerkelijk
heen gaan? De simpele adrescontrole biedt geen zekerheid dat mensen Nederland
hebben verlaten. Wij vinden dat wij hierover wel zekerheid moeten hebben.
Evenals collega Verhagen zijn wij voorstander van begeleid uitzetten. Wij
denken dat je daarmee toch meer resultaat kunt bereiken.De UNHCR heeft gerapporteerd dat er in 1994 en 1995 64.000 afwijzingen
zijn geweest in Nederland. In 1995 en 1996, een jaar later, heeft Justitie
30.000 mensen op adres gecontroleerd, begeleid uitgezet of vertrek onder toezicht
gegeven. 34.000 mensen zijn dus verdwenen. Waar zijn zij heen gegaan? Daar
ben ik benieuwd naar. Kunnen wij daar inzicht in krijgen? Op welke wijze?
De Rekenkamer heeft een eigen Internetpagina, waarop zij heeft gemeld dat
zij onderzoek in voorbereiding heeft naar het verwijderen van vreemdelingen.
Ik ben benieuwd wat daar uitkomt. Het intrigeert mij wel wat er met die grote
groep is gebeurd.De heerVan Oven(PvdA)De VVD-fractie heeft de totstandkoming van Schengen, de opheffing van
de personencontrole aan de binnengrenzen, daadwerkelijk gesteund. Wat heeft
het nu voor zin om mensen naar een niet bestaande grens te brengen? Hoe zeker
weet u dan dat die mensen zijn vertrokken?De heerRijpstra(VVD)Ik denk dat er nog steeds zogenaamde grenzen zijn.De heerVan Oven(PvdA)Er staat een lijn op de grond.De heerRijpstra(VVD)Natuurlijk kun je mensen daarnaartoe brengen waar de grens van Nederland
in feite ophoudt. Ik heb het liefst dat mensen op het vliegtuig worden gezet
en terugkeren naar het land van herkomst. Dat is de meest zekere gang van
zaken in het begeleid uitzetten. Het lijkt mij dat er meer dwang van uitgaat
als je mensen daadwerkelijk begeleid uitzet en zegt: dit is Nederlands grondgebied
en dat niet meer. Daarvan ben ik een voorstander.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! Dat kan de heer Rijpstra niet menen! Na Schengen kan hij niet
meer zeggen: hier houdt Nederland op, wij voeren de Roosendaal-procedure weer
in of wij zetten mensen bij Duitsland over de grens!De heerRijpstra(VVD)Ik denk dat het een signaal is voor die asielzoeker. Hij is vrijwillig
hier gekomen en hij kan vrijwillig terugkeren. Als hij dat niet doet, zijn
wij bereid hem een handje te helpen en naar het einde van Nederlands grondgebied
te brengen, want die grens is er nog steeds. Ik heb liever dat zo iemand op
het vliegtuig wordt gezet. Dat werkt beter.De heerDittrich(D66)Als je de betrouwbaarheid vergelijkt, wat is dan betrouwbaarder aan dit
middel dan aan die adrescontrole waarvan iedereen zegt dat die niet echt betrouwbaar
is?De heerRijpstra(VVD)De betrouwbaarheid bestaat hieruit dat iemand onder begeleiding een eind
op weg wordt geholpen. Dat is het verschil. Daarnaar gaat onze voorkeur uit.De heerDittrich(D66)Het wezenlijke is juist dat wij willen weten wie in Nederland woont en
wie niet. Met het middel dat de heer Rijpstra propageert, kom je niet veel
verder. Je weet dan toch niet of mensen teruggekomen zijn en hier zijn blijven
wonen?De heerRijpstra(VVD)Mensen kunnen altijd terugkeren. Dat weet de heer Dittrich net zo goed
als ik. Zelfs als zij met het vliegtuig teruggebracht zijn naar een land in
Afrika, komen zij ook nog wel eens terug. Het terugkeren is de mens blijkbaar
eigen. Wij denken dat van het begeleid uitzetten een duidelijke signaalwerking
uitgaat en dat het meer effect heeft.Voorzitter! Een volgend punt betreft de plannen die ontwikkeld worden
door de ministeries van Justitie en voor Ontwikkelingssamenwerking voor projecten
in Ethiopië en Eritrea. De VVD-fractie steunt deze ontwikkeling. Wij
hebben er al eerder over gesproken. Dit biedt de mogelijkheid ook in de landen
van herkomst projecten te starten voor de achterblijvers en bovendien geeft
het mensen de kans met opgeheven hoofd terug te keren. Wij zijn echter wel
van mening dat het heel duidelijk moet zijn dat het project wordt uitgevoerd
in het land van herkomst. Daar wordt iets opgezet, daar kunnen mensen aan
deelnemen. De suggestie die werd gewekt dat iemand een zak met geld meekrijgt,
heeft de staatssecretaris in het mondelinge vragenuur al weersproken. Die
beeldvorming wenst de VVD ook niet. Het gaat om het project ter plekke en
niet om een uitkering waarmee men maar wat moet gaan doen.Voorzitter! Dat ook hulporganisaties hierbij betrokken zullen worden,
vindt mijn fractie juist. De vraag is wel of de projecten die worden voorbereid
in de toekomst ook toegankelijk moeten zijn voor mensen die niet uitgeprocedeerd
zijn, maar wel willen terugkeren. Is het project, zoals de staatssecretaris
schrijft, alleen voor de uitgeprocedeerden, of kunnen mensen die zich zelfstandig
aanmelden, omdat zij graag aan een dergelijk project meewerken daarvan ook
gebruikmaken?De heerDittrich(D66)Voorzitter! De fractie van D66 is van dat laatste een voorstander. Wij
zien het als een soort remigratieregeling. De heer Rijpstra
stelde de vraag, maar wat vindt hij zelf?De heerRijpstra(VVD)Het lijkt mij een zeer goede zaak als ook niet-uitgeprocedeerden aan dergelijke
projecten hun krachten kunnen geven. Het gaat er ook om de opbouw in het land
van herkomst een kans te geven.De heerDittrich(D66)Mits het op vrijwillige basis geschiedt? Daarover hebben wij het. Geldt
het ook voor mensen die zelf terug willen keren, ook al hebben zij hier een
A-status?De heerRijpstra(VVD)Ik heb het over die categorie en niet over de uitgeprocedeerden.De heerDittrich(D66)Als het vrijwillig gaat, moet het naar de mening van de heer Rijpstra
ondersteund worden zodat op die manier de lokale gemeenschap in het land van
herkomst geholpen kan worden met de opbouw.De heerRijpstra(VVD)Daar gaat het mij om. Dat vind ik essentieel, want heel veel mensen die
hier in Nederland zijn, hebben talenten en kunnen wellicht wat betekenen voor
de mensen in de landen van herkomst.De heerDittrich(D66)En als zij zelf terug willen, ondersteunt de heer Rijpstra dat.De heerRijpstra(VVD)Precies.De staatssecretaris schrijft over de opzet van de vrijwillige terugkeer.
Dat is in een aantal vergaderingen besproken, maar ook tijdens congressen.
Je merkt dat daarvoor een breder draagvlak ontstaat in Nederland. Het gaat
om het bieden van perspectief. Ik heb al gezegd dat een asielzoeker ook talenten
heeft. Wij vinden dat een goede benadering. Wij zijn ook benieuwd naar de
resultaten en hopen vooral dat dit niet vervalt in een bureaucratisch vergadercircus
met competentiestrijd tussen de diverse hulporganisaties en departementen.Voorzitter! In de nota worden een groot aantal onderwerpen aangekaart
die met terugkeer te maken hebben, onder andere de ambtsberichten. De staatssecretaris
schrijft dat, wanneer een ambtsbericht over zogenaamde landen wordt uitgebracht,
het kabinet zich zal beraden over de conclusies die aan dat bericht moeten
worden verbonden. Dat er meer inzicht moet komen in de wijze waarop de ambtsberichten
worden opgesteld en in de criteria die worden aangelegd, is voor mijn fractie
helder, maar Justitie blijft verantwoordelijk voor het beleid met betrekking
tot toelating en terugkeer van asielzoekers.Ik wil hier overigens gezegd hebben dat de opstelling van de rechterlijke
macht mijn fractie enige zorgen baart. Nadat de Kamer akkoord is gegaan met
het ambtsbericht en het beleid inzake Soedan, zoals verwoord door de staatssecretaris
van Justitie, schoffelt de rechter dat volledig van tafel. Hetzelfde geldt
voor Iran: de Zwolse rechtbank schort zaken over Iraniërs op, andere
rechtbanken gaan gewoon door. Dat is geen goede beeldvorming in Nederland.
Natuurlijk is de rechterlijke macht onafhankelijk – daar hebben wij
eerder over gesproken – maar ik weet niet of het feit dat dit zo kan,
een goed beeld geeft.De heerDittrich(D66)Ik hoor de heer Rijpstra eigenlijk pleiten voor meer eenheid in de rechtspraak.
Zou het dan geen goed idee zijn om met kracht het recht op hoger beroep te
steunen?De heerRijpstra(VVD)Die vraag had ik natuurlijk kunnen verwachten en die heb ik afgelopen
maandag in Nijmegen ook gekregen. De VVD-fractie is heel helder geweest over
het hoger beroep. Voorzover ik weet, ligt het hoger beroep nu bij de Raad
van State. Er zal dus een wetsvoorstel naar de Kamer komen. Wij hebben duidelijk
gezegd dat het hoger beroep door ons bekeken wordt in het totale licht van
de procedure en dat wij tegen een verlenging van de procedure zijn, maar pas
als dat wetsvoorstel er ligt, kan ik beoordelen hoe het met het hoger beroep
gaat.De heerDittrich(D66)Maar u onderschrijft de grondgedachte van het hoger beroep.De heerRijpstra(VVD)Natuurlijk hebben wij in de rechtsstaat een hoger beroep. Of wij dat in
het vreemdelingenrecht moeten toepassen, kan ik pas beoordelen als ik de feiten
naast elkaar zet. Ik kan wel vooruit gaan lopen, een mooi verhaal houden en
tegen collega Verhagen zeggen: "Ik denk het niet", maar ik moet dat eerst
feitelijk zien.De heerVerhagen(CDA)Ik stelde de vraag niet.De heerRijpstra(VVD)Nee, maar de vraag had ook van u kunnen komen.MevrouwSipkes(GroenLinks)De heer Rijpstra zegt dat de ambtsberichten in het algemeen beter moeten,
maar afgelopen maandag zijn er een aantal zeer heldere criteria geformuleerd
op basis waarvan de ambtsberichten beter zouden worden. Voorbeelden zijn:
bij ieder feit de bronvermelding vermelden en de afspraken tussen Justitie
en Buitenlandse Zaken en de procedures helder weergeven. U hebt maandagavond
gezegd dat u het daar helemaal mee eens bent. Is dat nog steeds zo?De heerRijpstra(VVD)Ik wil dat herhalen; waarom? Omdat juist een ambtsbericht van essentieel
belang is. Ik heb vertrouwen in de opstelling van de ambtsberichten door Buitenlandse
Zaken, mits voor ons inzichtelijk is hoe zij tot stand komen. De criteria
van afgelopen maandag kent de staatssecretaris natuurlijk niet.MevrouwSipkes(GroenLinks)Zij heeft die criteria ongetwijfeld van haar ambtenaren gehoord.De heerRijpstra(VVD)Ook wij vonden dat er met die criteria iets meetbaars en toetsbaars is
als basis voor de beoordeling. Ik denk dat wij daarmee verder moeten gaan,
maar die criteria moeten wel ontwikkeld worden door Buitenlandse Zaken. Ik
ben benieuwd of het komende ambtsbericht over Iran al zo uitvoerig is als
wij wellicht hopen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Betekent dit dat u nog steeds vindt dat ambtsberichten in de toekomst
volgens die criteria moeten worden opgesteld? Zegt u nu eens gewoon "ja" of
"nee".De heerRijpstra(VVD)Nee, want daarmee gaat u te kort door de bocht. Deze criteria zijn opgesteld
door mensen uit het veld en werkgroepleden. Ik weet niet of zij uitputtend
genoeg zijn. Europese criteria werden bijvoorbeeld niet genoemd.
Die zouden er ook bij kunnen, omdat je in de ambtsberichten ook graag wilt
lezen hoe andere EU-landen naar die landen kijken. Dat zou ook een criterium
kunnen zijn en wellicht zijn er nog meer criteria. Ik denk dat wij daar binnen
korte tijd uit zullen komen.Voorzitter! Een cruciaal punt in de nota betreft het voornemen van de
staatssecretaris om te overwegen – zij formuleert het heel voorzichtig –
om een specifieke voorwaardelijke vergunning tot verblijf in het leven te
roepen voor degenen van wie wordt vastgesteld dat zij in alle opzichten meewerken
aan het bepalen van hun identiteit en aan terugkeer, maar voor wie geen reisdocumenten
kunnen worden verkregen. Nu is de vraag om hoeveel mensen het hier gaat. Wordt
het aantal statussen op deze wijze niet onnodig vergroot? Wie garandeert dat
onze advocatuur, die heel handig is, niet weer mazen in de wetgeving vindt?
Ik zal een voorbeeld geven. De vreemdelingendienst treft in een bepaalde plaats
een illegaal aan die geen papieren heeft, maar wel wil terugkeren. Komt die –
evenals iemand die wil terugkeren, wat door de ambassade wordt geweigerd –
dan ook in aanmerking voor een specifieke VVTV? Dan denk ik aan het gelijkheidsbeginsel.
Creëren wij niet iets waarvan wij de consequenties nog niet hebben doorzien?
Ik vraag mij eigenlijk af of het een diepere betekenis had toen het zo werd
geformuleerd.Wij hebben vorig jaar juni de statusdiscussie gevoerd. Wil de staatssecretaris
die statusdiscussie nu opnieuw opvoeren door hier met een nieuwe status op
de proppen te komen? Overigens erkent mijn fractie ook wel de problemen die
wij in Nederland hebben. Daar hoeven wij ook niet omheen te draaien. Ik denk
aan de stateloze Palestijnen. Als iemand hier acht jaar rondzwerft, moet de
overheid ook maar eens een daad stellen. Tegelijkertijd vraag ik mij af hoe
de druk richting Israël en Libanon wordt uitgeoefend. Collega Verhagen
wees daar al op. Doen wij dat wel voldoende? Daar ligt natuurlijk in eerste
instantie het probleem.De heerRouvoet(RPF)De heer Rijpstra benadrukt nogal dat de regering heel voorzichtig is.
Er wordt ook voorzichtig geformuleerd: "De regering overweegt ...". Ik meen
in de nota ook gelezen te hebben dat er op korte termijn een voorstel terzake
zal worden aangeboden aan de Kamer, nadat een bespreking met Buitenlandse
Zaken is gehouden. Zo voorzichtig lijkt mij dat toch niet. Het is een vrij
stevig voornemen. Misschien kunt u daarop reageren.De heerRijpstra(VVD)Het laatste heb ik zo niet gelezen, maar ik geloof u op voorhand. Ik heb
met mijn stelling willen aangeven dat de VVD-fractie die extra status niet
nodig vindt en niet ziet zitten op dit moment.De heerVerhagen(CDA)Wat is er gebeurd met de heer Rijpstra dat hij nu zo voorzichtig formuleert,
dat hij om een toelichting vraagt – hij zegt ook dat hij meent dat het
niet nodig is – terwijl hij toch goed geciteerd is? Toen de Terugkeernotitie
uitkwam, zei hij heel nadrukkelijk dat de rechter beslist had dat deze mensen
geen status hebben. Hij heeft toen gezegd dat iemand zo snel mogelijk terug
moet, als hij is uitgeprocedeerd en dat een definitieve beleidsstatus niet
acceptabel is. Ik kan er ook andere kranten bij halen. De VVD-fractie heeft
gezegd dat dit voorstel niet acceptabel was. Daar komt hij toch niet op terug?De heerRijpstra(VVD)Nee, ik kom daar ook niet op terug, maar een algemeen overleg is ook bestemd
voor het uitwisselen van stellingnames. Ik wil wel eens weten wat de diepere
gedachte van de staatssecretaris is geweest. Ik heb gevraagd of zij een hernieuwde
statusdiscussie wilde. Daar wil ik met alle plezier aan meedoen. Ik herinner
mij ook nog de discussie over de drie- en vijfjarentermijn van vorig jaar,
die toen een andere kant op is gegaan dan u en ik hebben gewenst. Ik heb ook
voorgesteld om terug te gaan naar twee statussen in plaats van de huidige
drie. Ik wil die discussie dus graag weer aangaan voor de VVD-fractie. Ik
herhaal dat ik niet zit te wachten op een extra status en ik ben er ook geen
voorstander van.De heerVerhagen(CDA)Vindt u het nu acceptabel of niet?De heerRijpstra(VVD)Nee, ik vind het niet acceptabel.Voorzitter! Mijn fractie vindt de passage over de niet-rechtmatig verblijvenden
of de illegalen zeer mondjesmaat. Wij hadden een analyse verwacht. Waar krijgen
de mensen van de vreemdelingendienst bijvoorbeeld mee te maken als zij illegalen
aantreffen? Wij kennen natuurlijk het fenomeen van in vreemdelingenbewaring
stellen, maar is dat voldoende. Zou het niet beter zijn om de duur van het
in vreemdelingenbewaring stellen te verhogen van een halfjaar naar één
jaar? In België wordt het ook gedaan en het blijkt daar ontmoedigend
te werken. Ook de opmerking in de nota over gesloten opvang vinden wij te
summier. Ik herinner mij de discussies van vorig jaar nog, ook die bij de
Koppelingswet. Wij hadden verwacht dat er een betere analyse gemaakt zou worden.
Er had ook best een analyse gemaakt kunnen worden van de voor- en nadelen
die zijn verbonden aan een dergelijke vorm van gesloten opvang, anders dan
een cel in een huis van bewaring. Dat hebben wij gemist.Ter Apel vervult een belangrijke schakel in het terugkeerbeleid. Er wordt
tevens gesteld dat er de komende jaren duizenden, misschien wel tienduizenden,
uitgeprocedeerden bij komen. Waarom zou niet vooruitlopend hierop een tweede
vertrekcentrum kunnen worden opgezet in de buurt van Schiphol? Er worden plannen
gemaakt naar ik meen voor een nieuw onderzoekscentrum in de buurt van Schiphol.
Ik denk dat, als wij daar ook een tweede vertrekcentrum oprichten, de procedure
in dat district veel gestroomlijnder kan verlopen.Voorzitter! In de nota wordt ook ingegaan op de terugkeer van Bosniërs.
De staatssecretaris heeft ons een brief gestuurd die wij morgen zullen behandelen
en waarin valt te lezen dat in de top tien-overzichten van de eerste drie
maanden van dit jaar het aantal Bosniërs toeneemt. In het kader van Schengen
moet Nederland een Schengen-claim leggen op Duitsland. Dit duurt ongeveer
drie maanden. Vervolgens kan er een voorlopige voorzieningen bij de rechter
aangevraagd worden. De rechter, zo heb ik begrepen, kent er geen prioriteit
aan toe. Dat wil zeggen dat dit dossier onderop komt te liggen. De rechter
heeft nog tienduizenden zaken die behandeld moeten worden. De looptijd van
de procedure wordt dus alleen maar langer. Wij vinden dit een zorglijke ontwikkeling.
Is de staatssecretaris bereid met de rechterlijke macht te bekijken
hoe Schengen-zaken eerder behandeld kunnen worden? Wil zij op korte termijn
samen met haar collega uit Denemarken, want het schijnt dat de Deense autoriteiten
met dezelfde problemen te maken hebben, contact opnemen met de Duitse autoriteiten
over de ontstane problematiek?De heerVan Oven(PvdA)Met welk doel? Wat zou de afspraak met Duitsland dan moeten worden?De heerRijpstra(VVD)Wij hebben al eerder verwoord dat wij vinden dat Duitsland veel te ver
voor de troepen uitloopt met het terugsturen van Bosniërs.De heerVan Oven(PvdA)Dat heeft u wel eens gezegd, maar toen heeft u er, als ik mij goed herinner,
bij gezegd: ik sluit niet uit dat wij ons bij de Duitse werkwijze zouden moeten
aansluiten. Dat hoor ik u nu gelukkig niet zeggen.De heerRijpstra(VVD)De brief van de staatssecretaris en ook andere brieven die wij hebben
gekregen, geven heel duidelijk aan dat Bosnië op het ogenblik niet in
staat is om de eigen onderdanen een nieuw bestaan te geven. En je stuurt geen
mensen terug naar een land waar zij geen nieuw bestaan kunnen krijgen. Ik
vind dat Duitsland op deze wijze het Europese beleid doorkruist en ik vind
dat niet goed. Ik vraag de staatssecretaris – en zij spreekt haar collega
deze weken waarschijnlijk – om daarover indringend overleg te voeren.De heerVan Oven(PvdA)Ik ben heel gelukkig met uw uitspraak, die overigens een geheel andere
is dan de uitspraak die u enkele maanden geleden voor de radio deed.De heerRijpstra(VVD)Nee, nee.De heerVan Oven(PvdA)Ik kan het nog wel eens voor u opzoeken.De heerVerhagen(CDA)Wil de heer Rijpstra hierbij ook het standpunt betrekken dat in de brief
inzake Bosnië naar voren wordt gebracht, namelijk dat geen statussen
worden verleend aan Bosniërs die nu naar ons land komen? Dat zal toch
ook gelden voor de Bosniërs die uit Duitsland komen? Ik neem niet aan
dat ten aanzien van een Bosniër die uit Duitsland komt een ander beleid
wordt gehanteerd dan ten aanzien van een Bosniër die uit Bosnië
komt. Of denkt de heer Rijpstra daar anders over?De heerRijpstra(VVD)In het ene geval is een Bosniër uit Duitsland afkomstig. Hij is in
een Schengen-land gebleven en dan is Duitsland verantwoordelijk voor deze
persoon. Dit betekent dat hij in feite geen asiel in Nederland kan aanvragen
en dat wij een Schengen-claim op Duitsland leggen. Verder kan iedereen naar
Nederland komen om asiel aan te vragen. De staatssecretaris heeft in haar
brief geschreven dat zij geen nieuwe statussen meer zal verlenen. Met andere
woorden: de noodzaak tot het verlenen van de vluchtelingenstatus is in haar
ogen niet meer aanwezig. Alleen hebben wij Bosnië nog niet tot een volledig
veilig land verklaard. Anders zouden wij in de 24-uursprocedure niets meer
hoeven te doen en zouden wij kunnen zeggen na die 24 uur: u moet terug. Dat
is de consequentie op het moment waarop de Kamer heeft besloten dat Bosnië
een veilig land is.Voorzitter! Ik kom tot mijn laatste opmerkingen. Coördinatie, afstemming
en aansturing zijn van groot belang in het gehele proces. Mijn fractie stemt
ermee in dat de IND in de regio meer ondersteuning aan de vreemdelingendienst
gaat geven. Ook zal de controle op de output van de vreemdelingendienst worden
verbeterd. Maar er zijn meer actoren bij betrokken, zoals de COA, de Koninklijke
marechaussee en de gemeenten. Gaat de IND nu meer als een centraal aansturingspunt
fungeren per district? Wat de terugkeerteams betreft: gaat dit ten koste van
de huidige sterkte van de IND of mag men extra mensen aantrekken?Een tweede punt met betrekking tot de coördinatie van de afstemming
en aansturing baart de VVD zorgen. Het betreft de uitvoering van het terugkeerbeleid
met de ministeries van Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken, Justitie, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast hebben we te maken met het COA, de
VNG en afzonderlijke gemeentebesturen. U stelt dat de coördinatie omtrent
afstemming en aansturing lastig is, omdat er niet steeds sprake is van samenvallende
prioriteiten of omdat er geen directe sturingsrelatie is. U schrijft: dit
alles heeft mede tot gevolg dat het uitgangspunt "niet toelaten betekent terugkeren"
in de praktijk minder efficiënt en effectief wordt uitgevoerd dan wenselijk
is. Dat vindt mijn fractie zorgelijk. Hoe kunt u op deze basis beleid uitvoeren?
Wanneer wordt de mate van efficiency en effectiviteit wel gehaald? Waarom
lukt dat op dit moment niet? Ik wil duidelijk horen hoe u dit denkt te verbeteren.Het mag duidelijk zijn dat op zich de Terugkeernotitie een goede zaak
is. Ik wijs de staatssecretaris op het vervolg dat hierop moet komen. De notitie
mist een duidelijke passage over het niet rechtmatige en illegale verblijf
in Nederland. Zij mist ook concrete stappen hoe tot een betere aansturing
van de actoren gekomen moet worden. Verder ontbreekt een werkplan hoe met
terugkeer de komende maanden wordt omgegaan en hoe de Kamer op de hoogte gehouden
moet worden van de vorderingen, ook met betrekking tot de luchtvaartmaatschappijen,
de ambassades en het uitwerken van nadere juridische belemmeringen.Mijn fractie vraagt niet om een stappenplan. Dat heeft een te beladen
klank. Op zich heeft een soort stappenplan waarin alle fasen van beleid zitten
mijn voorkeur. Dan kan de Kamer haar controlerende taak naar behoren uitvoeren.De heerDittrich(D66)Ik heb geluisterd en gelezen wat collega Rijpstra in de media voor dit
debat heeft gesteld. Over de Terugkeernotitie zei hij: het is een typische
Schmitz-notitie die de persoonlijke filosofie van de staatssecretaris ademt.
Onderschrijft de VVD de notitie van de staatssecretaris?De heerRijpstra(VVD)Ik zal hier niet met "ja" of "neen" antwoorden. U moet de opmerking "een
typische Schmitz-nota" niet negatief interpreteren.De heerDittrich(D66)Dan verzoek ik u, zorgvuldiger met uw woorden om te gaan.De heerRijpstra(VVD)Soms worden woorden anders weergegeven.De heerDittrich(D66)Bent u dan niet goed geciteerd? Dan moet u dat zeggen.De heerRijpstra(VVD)Een typische Schmitz-notitie houdt voor mij in dat de persoon van de staatssecretaris
duidelijk haar stempel op een aantal onderdelen heeft gezet. Dat is haar kracht
en haar filosofie.De heerDittrich(D66)Gelukkig maar, daar is ze staatssecretaris voor.De heerRijpstra(VVD)Het manco in de notitie is de formelere kant, de wat onaangename en hardere
kant van het uitzetten. Deze kant is in onze ogen onvoldoende aan het licht
gekomen. Ik heb dit aangegeven met de passage over het niet rechtmatig in
Nederland verblijven. Je kunt beslissingen nemen die minder vrolijk zijn en
die mis ik in deze notitie.De heerDittrich(D66)Mijn vraag betreft een politiek oordeel. Ondersteunt u de notitie?De heerRijpstra(VVD)Ik ga in eerste termijn natuurlijk mijn politieke oordeel niet geven.De heerVerhagen(CDA)Verwacht de heer Rijpstra dat het voorgestelde beleid voldoende resultaat
zal opleveren?De heerRijpstra(VVD)Mijn andere collega stelde dezelfde vraag. Ik heb een aantal dilemma's
in het midden gelegd. Ik vind dat de staatssecretaris eerst maar eens op mijn
vragen antwoord moet geven. In tweede termijn kan ik daarover mijn oordeel
geven. Ik mis nu een aantal zaken. Daarvan heb ik gezegd dat ik het te bereiken
resultaat betwijfel. Het gaat mij niet ver genoeg, maar ik wil eerst het antwoord
van de staatssecretaris horen.De heerVerhagen(CDA)Dat begrijp ik, maar we bespreken nu een notitie waarin een beleid wordt
voorgesteld met betrekking tot de terugkeer. Het beleid hoort erop gericht
te zijn om resultaat te bereiken. Derhalve blijft mijn vraag: verwacht u,
mijnheer Rijpstra, op basis van het voorgestelde beleid een resultaat dat
voldoende is om tegemoet te komen aan het grote probleem waarmee wij op het
punt van de uitzetting en de terugkeer geconfronteerd worden?De heerRijpstra(VVD)Voorzitter! Ik zal mijn oordeel in tweede termijn geven en niet nu.MevrouwSipkes(GroenLinks)Dat is inderdaad te doen gebruikelijk. Alleen heeft u ons voordat de notitie
uitkwam ook via de media laten weten dat het wat de VVD betreft niet vanzelfsprekend
is dat de staatssecretaris deze rit uitzit. En een en ander werd mede afhankelijk
gemaakt van de notitie. Toen zag u de notitie, mijnheer Rijpstra. En wat dacht
u toen?De heerRijpstra(VVD)Wij hebben wat dit dossier betreft wel degelijk verschillende keren met
de staatssecretaris gesproken over wat voor mijn fractie – laat ik daar
maar voor spreken – haalbaar is in het beleid, in de zin van: tot hoe
ver steunen wij de staatssecretaris? Deze notitie is één van
de kernpunten. Ik heb ook gezegd: het is de eerste keer dat een notitie over
het terugkeerbeleid is geschreven. Het is voor ons van belang dat dit een
vervolg krijgt. Het politieke oordeel van mijn fractie hangt af van het verloop
van dit debat. Plenair krijgt het ook nog wel een vervolg. Wij zullen dan
wel tot een eindoordeel komen. Maar het is een belangrijk punt, zoals de eindrapportage
van het stappenplan over 1996. Toen hebben wij tegen de staatssecretaris gezegd:
u heeft de achterstand ingehaald, u heeft toentertijd de procedure verkort,
wij zijn daar tevreden over, u kunt verder. Zo beoordelen wij het beleid ook.MevrouwSipkes(GroenLinks)Dit is niet direct een antwoord op mijn vraag. Er is toen gezegd: dat
hangt af van de Terugkeernotitie. Uw fractie zag de Terugkeernotitie. Natuurlijk
heeft u daar vragen over. Maar de notitie lag voor. Volgt en steunt de VVD-fractie
op basis wat er nu ligt in het algemeen de staatssecretaris, haar intentie
en haar beleidsvoornemens?De heerRijpstra(VVD)Dat antwoord krijgt u van mij, straks in tweede termijn of later in het
plenaire debat. Ik wil gewoon eerst de antwoorden horen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Wij horen straks of later plenair of u überhaupt de staatssecretaris
steunt? Dat is nogal een verschil. Gaat u er hier mee akkoord of verbindt
u er de positie van een bewindspersoon aan? Als u dat in de media doet, moet
u dat hier ook helder maken.De heerRijpstra(VVD)Dan had ik het heel anders geformuleerd. U heeft mijn hele bijdrage gehoord.
Ik heb gezegd wat ik mis. Ik heb gezegd dat een werkplan ontbreekt. Ik heb
toch niet gezegd: u doet dat, anders steun ik u niet meer.MevrouwSipkes(GroenLinks)Daarom heb ik die vraag gesteld. U bent eerder in de media helder geweest.
Daarom wil ik nu helder horen: "ja, de VVD-fractie steunt de staatssecretaris"
of "nee, er moet aan voorwaarden worden voldaan, willen wij de staatssecretaris
steunen".De heerRijpstra(VVD)De notitie die nu voorligt, bevat een groot aantal elementen waar wij
ons achter kunnen scharen, zonder meer. Ik ben niet uit op de val van deze
staatssecretaris. Ik neem deel aan het debat om het beleid mede vorm te geven.
Ik heb een aantal voorstellen gedaan. Ik vind het ook onze taak om het beleid
mede vorm te geven. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris reageert op onze
voorstellen. Dat bepaalt hoe wij uiteindelijk tegen deze notitie aankijken.
Wat ik gezegd heb, heb ik gezegd.De heerRouvoet(RPF)De laatste opmerking van de kant van één van de coalitiepartners
was natuurlijk wel heel erg minimalistisch: zij is niet op voorhand uit op
de val van één van de bewindslieden. De heer Rijpstra heeft
natuurlijk het volste recht om te zeggen: mijn politieke oordeel geef ik in
tweede termijn. Dat zal ik niet betwisten. Maar hij heeft over één
heel concreet voorstel een heel helder politiek oordeel gegeven: onacceptabel
waar het gaat om de nieuwe status. Mag ik daaruit afleiden dat alle andere
punten van een totaal andere orde zijn? Zijn dat punten waarover hij nog wil
praten, waarover hij aarzelingen en vragen heeft? Op dit ene punt heeft hij
een helder politiek oordeel gegeven. Is de rest van een andere orde en dus
op te lossen? Anders had hij daar ook een stevig oordeel over gegeven.De heerRijpstra(VVD)In de notitie staat dat niemand dé oplossing voor het
terugkeerbeleid voorhanden heeft. Dat geldt voor alle partijen achter deze
tafel. Voor ons is de extra status niet acceptabel omdat daaraan te veel haken
en ogen zitten. Daarmee kunnen wij dus niet akkoord gaan. Bij de andere zaken
heb ik een groot aantal alternatieven aangedragen. Daaruit blijkt in welke
richting de VVD denkt. Ik wacht het antwoord van de staatssecretaris daarop
af.De heerVerhagen(CDA)De heer Rijpstra heeft in het Algemeen Dagblad gezegd: "wij kunnen onze
geloofwaardigheid niet in de waagschaal stellen door een beleid te accepteren
dat onvoldoende resultaat heeft". Hij is daarbij niet verkeerd geciteerd,
want hij heeft deze uitspraken onder ogen gekregen voordat zij werden afgedrukt.
Het ging dus om de geloofwaardigheid van de VVD. Hieraan werd de consequentie
verbonden dat het geen uitgemaakte zaak was dat de staatssecretaris aanblijft.
Als het beleid namelijk onvoldoende resultaat oplevert, is de VVD niet bereid
haar eigen geloofwaardigheid in de waagschaal te stellen. Derhalve blijft
het de vraag of naar de mening van de heer Rijpstra nu een beleid moet worden
geaccepteerd dat onvoldoende resultaat oplevert.De heerRijpstra(VVD)Die vraag krijgt u ook nog wel. Voor mijn fractie gaat het als volgt.
Wij voeren dit overleg en daar komt iets uit. Op dat moment zullen wij zorgvuldig
afwegen of wij de notitie al dan niet zullen steunen. Als wij de notitie niet
steunen, zal de staatssecretaris daarover haar opvattingen kenbaar maken.De heerVerhagen(CDA)En steunt u die?De heerRijpstra(VVD)Mij wordt nu voor de vierde keer gevraagd of ik de notitie steun. Wij
zijn koud een uur bezig. Wij zijn in debat, wij overleggen over feiten en
meningen. Daar moet je dan toch eerst met elkaar over spreken? Ik geef daar
nu dus geen antwoord op. Wat ik heb gezegd, is zo helder als glas.De heerVan Oven(PvdA)Voorzitter! Net als de VVD-fractie heeft de PvdA-fractie met instemming
kennisgenomen van een groot aantal elementen in de Terugkeernotitie. Met andere
woorden: wij steunen de Terugkeernotitie in grote trekken. Met name de nieuwe
aandacht voor de terugkeer van uitgeprocedeerden stemt hoopvol. Het gevolg
van de inhaalslag die in 1996 met betrekking tot de achterstanden is gepleegd,
is immers een sterk toegenomen aantal uitgeprocedeerden. Als de voortekenen
niet bedriegen, zal dat aantal in 1997 nog fors toenemen.Tot dusver waren wij allemaal geneigd om niet erg veel verder te kijken
dan de formele eindstreep, de laatste streep achter de asielprocedure. Wie
dat niet haalde, was als het ware verkocht, moest vertrekken en had nergens
meer recht op. Men moest weg. Wat achter die streep lag, interesseerde ons
hier niet zozeer. Ik chargeer nu een beetje, maar in formele zin gaat dit
in ieder geval op. Gegeven het moeizame traject dat veel asielzoekers bij
die eindstreep al achter zich hadden, leek dat vaak te veel gevraagd. Ook
in verband met de lange duur van de asielprocedures had men zich nooit op
een eventuele terugkeer ingesteld. Door de laatste afwijzing, de finale afwijzing,
verviel voor betrokkene als het ware ook het laatste perspectief. Dat leidde
bij de verwijdering dan weer tot gebrek aan medewerking of regelrechte obstructie
en soms tot een voortdurend verblijf in de illegaliteit en het daaromheen
gaan staan van particuliere organisaties en allerlei individuen. In dat perspectief
werd ook veel te veel van dwang verwacht. Laten wij praktisch zijn: de mogelijkheden
zijn uiterst beperkt. De binnengrenzen van Schengen zijn open. De buitengrenzen
zijn voor uitgeprocedeerden alleen open als de betrokken landen in staat en
bereid zijn de betrokkenen op te vangen of terug te nemen. Daar wordt wat
aan gedaan, dat wordt bevorderd. Dat houd ik staande, ook na hetgeen de heer
Verhagen daarover heeft gezegd. Dat levert tot dusver echter nog onvoldoende
resultaat op.De heerVerhagen(CDA)Waarom denkt de heer Van Oven dat het tot op heden te weinig resultaat
oplevert?De heerVan Oven(PvdA)Omdat er landen blijven die weigeren terugkeerclausules op te nemen in
verdragen. Ik ga niet zover dat ik in verband daarmee een veto zou willen
uitspreken met betrekking tot die associatieverdragen. Er moet diplomatieke
druk worden uitgeoefend. Dat kan een druk zijn in de vorm van bijvoorbeeld
de inwerkingstelling van handelsakkoorden, maar om, zoals de heer Verhagen
regelmatig heeft voorgesteld, daar het wapen van de ontwikkelingssamenwerking
voor te hanteren, gaat mijn fractie veel te ver.De heerVerhagen(CDA)Op 9 november 1994 wordt gesteld dat er met verschillende landen besprekingen
gevoerd worden om te komen tot zo'n terugnameovereenkomst. Dat is een reactie
op de commissie-Geelhoed. In het stappenplan staat hetzelfde: thans vinden
er besprekingen plaats. Wij zien het overal. De heer Van Oven blijft bij zijn
mening dat wij jarenlang in discussie kunnen blijven, zonder dat wij daar
consequenties aan moeten verbinden.De heerVan Oven(PvdA)Ik zei al dat de resultaten te mager waren, maar niettemin is er een terugnameakkoord
met Marokko gesloten en is het een onderwerp dat voortdurend op de Europese
agenda staat en bij het opstellen van akkoorden wordt ingebracht.De heerVerhagen(CDA)Waarom is het met Marokko gelukt? Omdat het een voorwaarde was in de discussie
over de overeenkomst met Marokko. In de Europese Unie is toen door commissaris
Metoutez heel nadrukkelijk gesteld, onder andere vanwege de informatie die
hij kreeg van de Amsterdamse politie over de onwil van Marokko om Marokkaanse
criminelen wederom op te nemen: jongens, jullie kunnen lang en breed praten,
maar dit akkoord komt er alleen maar als er een terugnameovereenkomst komt.
Toen is er, omdat de discussie al in een gevorderd stadium was, besloten om
een protocol toe te voegen. Dat is de realiteit. Juist vanwege de druk heeft
Marokko dat toen geaccepteerd en niet omdat het vrijblijvend gevraagd werd.De heerVan Oven(PvdA)Wij zijn er niet tegen om invloed uit te oefenen bij de bespreking over
akkoorden en inwerkingstelling daarvan, maar het gaat ons te ver om dit als
enig doorslaggevend criterium te gebruiken, zeker als dat zover
zou moeten gaan als de heer Verhagen zojuist heeft gesteld, namelijk dat het
een eventueel veto ten aanzien van het aangaan van die overeenkomst tussen
de Europese Unie en een dergelijk land zou moeten inhouden.Voorzitter! Ook in de gevallen waarin de barrière met betrekking
tot moeilijke terugnamelanden wel kan worden genomen, blijft er het probleem
van de lokale situatie van de teruggekeerde. Materieel en moreel zal hij een
nieuw bestaan moeten opbouwen. Wanneer hij zich daar niet toe in staat voelt
of daar niet toe in staat is, volgt verloedering, hetzij daar, hetzij hier.
Een grote verdienste van de Terugkeernotitie is dat getracht wordt om perspectief
te bieden door vergemakkelijking van het voortraject, de reis en de periode
direct na de terugkeer in het land van herkomst. De vraag is overigens wel
of de financiële uitkering de betrokken uitgeprocedeerde of de lokale
omgeving als geheel ten goede zou moeten komen. Ook al zou de toelage op de
plaatselijke omstandigheden toegesneden zijn, dan nog is denkbaar dat de verstrekking
daarvan lokaal kwaad bloed zou kunnen zetten. Is er overleg geweest met particuliere
organisaties die zich ter plekke met hulpverlening en begeleiding bezighouden?
Wat is het oordeel van dergelijke organisaties?Mijn fractie is van de dwangalternatieven, dat moge duidelijk zijn, ook
van die welke hier vanmiddag opnieuw door het CDA op tafel zijn gelegd, allerminst
onder de indruk. Wij beschouwen het als een illusiepolitiek en denken dat
dat geen reëel alternatief is voor datgene wat in de Terugkeernotitie
is voorgesteld. De vraag is overigens of het terugkeertraject beperkt moet
blijven tot uitgeprocedeerden. Ook onder titelhouders lijkt er na verloop
van tijd belangstelling voor te zijn. Er is geen enkel bezwaar tegen om initiatieven
van die kant te steunen. Is de staatssecretaris bereid, die trajecten ook
tot titelhouders uit te breiden? Vindt hierover gedachtevorming plaats?De heerVerhagen(CDA)Parallel aan de discussie over de Terugkeernotitie voeren wij een discussie
met minister Dijkstal over de remigratieregeling. Ik heb zelf niet over dit
element gesproken omdat ik het zuiverder vind om dat bij de discussie met
minister Dijkstal te betrekken.De voorzitter:Ik heb een enkele zinsnede van de heer Rijpstra op dit punt toegelaten.
Ik vraag ook de heer Van Oven zich te beperken. Eigenlijk valt dit punt buiten
de orde van dit debat.De heerVan Oven(PvdA)Zeker nu blijkt dat hierover brede overstemming bestaat, laat ik het bij
bovenstaande opmerkingen.Ik sluit mij met nadruk aan bij het voorstel inzake de vaststelling van
specifieke criteria voor ambtsberichten dat in Nijmegen is gedaan. Dit behoeft
wat mij betreft geen uitputtende lijst te zijn. Ik ben zeer geïnteresseerd
in het verloop van de besprekingen van de besprekingen tussen Justitie en
Buitenlandse Zaken op dit punt. Ik stel het op prijs wanneer de criteria die
in Nijmegen zijn geformuleerd ook daadwerkelijk voor de opstelling van ambtsberichten
zullen gelden. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer het resultaat van
dit overleg te verwachten is? Wij praten nu al enige jaren over ambtsberichten
en niet altijd met evenveel voldoening. Ik hoop dat deze discussie dit kalenderjaar
afgerond kan worden.De heerVerhagen(CDA)Ik sluit mij in het algemeen aan bij de genoemde criteria, met uitzondering
van de openbaarheid van de rol van de ambassade. Houdt de heer Van Oven daaraan
vast en, zo ja, levert dit dan geen problemen op voor het functioneren van
de ambassade?De heerVan Oven(PvdA)Ik heb uw partijgenoot Van de Camp afgelopen maandag geen bezwaren tegen
dit criterium horen maken. Ik was wel op die bijeenkomst aanwezig en u niet.De heerVerhagen(CDA)Uit de aantekeningen van de heer Van de Camp blijkt dat hij gezegd heeft
dat hij het eens is met de criteria met uitzondering van het vierde, namelijk
de openbaarheid van de rol van de desbetreffende ambassade. Ik beschik over
zijn aantekeningen, dus ik weet precies wat hij gezegd heeft.De voorzitter:Wat hier gezegd wordt, telt.De heerVan Oven(PvdA)De rol van de ambassades moet verantwoord worden. Dat wil nog niet zeggen
dat daarmee ook de namen van vertrouwenspersonen moeten worden prijsgegeven,
maar dat is ook geen onderdeel van de criteria die in Nijmegen zijn opgesomd.Voorzitter! Te elfder ure hebben wij een brief ontvangen van de permanente
commissie van deskundigen in internationaal vreemdelingenrecht, vluchtelingenrecht
en strafrecht. Deze brief betreft de instructies die aan immigratiemedewerkers
in den vreemde worden gegeven. De commissie wijst erop dat zij in oktober
1996 een brief aan de staatssecretaris heeft gestuurd waarin concrete voorstellen
zijn gedaan in de richting van een gedragscode voor immigratiemedewerkers.
Tot op heden heeft zij daarop geen antwoord gekregen. Ik vind de voorstellen
van de permanente commissie ten minste interessant. Ik verzoek de staatssecretaris
op de voorstellen van de commissie te reageren en een kopie daarvan aan de
Kamer te doen toekomen.Voorzitter! Mijn fractie kan zich geheel verenigen met de behandeling
van Bosnische vluchtelingen. De guide lines van de UNHCR worden gevolgd. Wat
zijn de consequenties van de Duitse inspanningen op dit spoor? Wat gebeurt
er met de Bosnische asielzoekers die daadwerkelijk uit Duitsland worden verwijderd?
Ik heb daarover een en ander in de krant gelezen en ik verneem daarop graag
het commentaar van de staatssecretaris.Op het punt van de opvangvoorzieningen herhaalt mijn fractie haar instemming
met het beleid ten aanzien van de uitgeprocedeerden die hun vertrek door eigen
gedrag onmogelijk maken. Het toelatingsselectiesysteem op basis van het vluchtelingenverdrag
zou ondergraven worden, wanneer Nederland in de praktijk voor hardnekkig uitgeprocedeerden
open zou gaan. Er mag geen premie komen op non-coöperatief gedrag.Wij kunnen ons verenigen met de opzet van terugkeerteams tot hulp en begeleiding
van de gemeenten en ook met de beëindiging van de verstrekkingen aan
diegenen die absoluut niet weg willen maar dat wel zouden kunnen. In dat verband
moeten wij ons van de Ter Apel-plaatsing voor gezinnen in deze categorie
feitelijk niet te veel voorstellen. Als zij niet willen meewerken, eindigt
ook voor hen op enig moment de voorziening, maar er wordt hun zo wel een nieuwe
vertrekkans geboden. Wij vinden dat uit humanitaire overwegingen gerechtvaardigd.De fractie van de PvdA heeft er geen moeite mee dat aan diegenen die zijn
uitgeprocedeerd maar ondanks hun medewerking niet kunnen terugkeren, een voorwaardelijke
titel wordt verschaft. De benaming VVTV is echter verwarrend en ongelukkig,
omdat het een geheel andere VVTV is dan de klassieke VVTV die wij tot nu toe
kennen. Tot nu toe gaat het telkens om de toekenning van een titel op eigenlijke
gronden, zoals vluchtmotieven, humanitaire gronden of de situatie in het land
van herkomst. In dit geval zou het gaan om de toekenning van een titel onder
geheel andere omstandigheden, namelijk dat zij niet verwijderd kunnen worden.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! Ik ben het met de heer Van Oven eens dat wij een andere VVTV
krijgen, namelijk niet vanwege de situatie maar vanwege het technisch niet
verwijderbaar zijn. Steunt de heer Van Oven de gedachte dat we snel moeten
overgaan tot een toetsingskader voor de VVTV-oude stijl en vervolgens voor
de VVTV die erbij komt?De heerVan Oven(PvdA)Ja. U heeft gehoord dat ik dat voorstel afgelopen maandag in Nijmegen
heb omarmd, zij het dat ik nog wat vraagtekens plaats bij de concrete uitwerking.
Ik geloof niet dat het verstandig is om criteria in de wet vast te leggen,
maar ik kan me wel voorstellen dat dit in de onderliggende regeling gebeurt.De voorzitter:Mag ik vragen om het hele Nijmeegse debat hier niet over te doen?MevrouwSipkes(GroenLinks)Soms is het belangrijk. Wat hier gezegd wordt, telt. Dat zei u zojuist
ook.De voorzitter:Wat hier gezegd wordt, telt, maar laten we toch proberen niet buiten de
oevers van de agenda te treden. Ik weet dat dat heel erg moeilijk is, maar
laten we ons enige zelfbeperking opleggen.De heerVan Oven(PvdA)Het gevolg van de achtergrond van titel moet ook doorwerken. Duidelijk
moet zijn dat deze heel andere titel, die ik voor het gemak de nieuwe VVTV
noem, weer vervalt wanneer de uitzetting alsnog mogelijk blijkt. Het is niet
aanvaardbaar dat mensen wier langer verblijf praktisch wordt gedoogd, zeer
lange tijd zonder titel en dus ook zonder minimale bestaanszekerheid in ons
land verblijven. Natuurlijk moet vaststaan dat, wanneer de barrière
weer gaat ontbreken, alsnog de verwijdering kan worden gerealiseerd, zij het
uiteraard binnen een bepaalde periode zoals ook in het buitenland kennelijk
al het geval is.Voorzitter! Er is tijdens de algemene beschouwingen voor het asielbeleid
extra geld gereserveerd. Het gaat om een post van 30 mln. Krachtens de tekst
van de Terugkeernotitie zal dit geld worden besteed aan preventieve maatregelen,
buitengrenscontrole, bestrijding van mensensmokkel en intensivering van het
binnenlandse vreemdelingentoezicht. Wat dit laatste betreft, waarbij het gaat
om een post van 9 mln., is de notitie naar de mening van mijn fractie niet
voldoende gespecificeerd. Met hoeveel mensen zou de marechaussee worden uitgebreid?
Hoe snel is dat te verwezenlijken en wat voor specifieke taken zouden door
de marechaussee worden opgenomen? In hoeverre komt de uitbreiding ten goede
aan de intensivering van het optreden tegen illegale criminelen enerzijds
en werkgevers van illegalen anderzijds? Graag een verduidelijking van de zijde
van de staatssecretaris.Voorzitter! Wij hebben al uitgebreid gesproken over de vervoerderssancties.
De PvdA-fractie is voorstander van het opleggen van een duplicatieplicht of
een scanplicht aan luchtvaartmaatschappijen, voorzover dat in de praktijk
verwezenlijkbaar is. Ik vind het heel interessant om te horen wat de vertegenwoordigers
van luchtvaartmaatschappijen daar zelf over hebben gezegd. Wij kunnen wel
roepen dat wij ze daartoe willen dwingen, maar het zal niet makkelijk zijn
om in de vertrekhal van Abu Dhabi een Nederlands scanapparaat te laten functioneren.De heerVerhagen(CDA)Maar er is toch boarding-apparatuur en apparatuur om te controleren of
het ticket klopt? De heer Van Oven doet of men verstoken is van iedere vorm
van techniek, maar bij de incheckbalie is de modernste apparatuur aanwezig.
Daar hoeft de heer Van Oven zich niet ongerust over te maken.De heerVan Oven(PvdA)Ik weet niet of de heer Verhagen ervaring heeft bij luchtvaartmaatschappijen,
maar ik heb mij in de afgelopen dagen laten vertellen dat een en ander niet
zo makkelijk te realiseren is. Ik hoor dit echter graag van de staatssecretaris.
Ik hoor ook graag op welke termijn zij op dit gebied resultaat denkt te bereiken.Ik laat de heer Dittrich het eerst over Kosovo aan het woord, aangezien
hij dit punt heeft opgebracht.Voorzitter! Mijn slotopmerkingen betreffen de brief over het COA van 22
mei. Men heeft de minister van Financiën kennelijk om extra gelden gevraagd
in verband met de 2000 extra plaatsen. Is er al een antwoord van Financiën
ontvangen?Ik spreek mijn steun uit voor het plan om een buffercapaciteit te creëren,
al moet ik eerlijk zeggen dat een maximum van 5000 plaatsen hoog klinkt op
het totaal aan vluchtelingen dat wij op dit ogenblik hebben, maar gezien de
omstandigheid dat vluchtelingenstromen nu eenmaal afhankelijk zijn van externe
factoren die wij niet of vrijwel niet kunnen beïnvloeden, zouden wij
wel eens een grotere buffercapaciteit nodig kunnen hebben. Ik kan mij wel
voorstellen dat het niet doenlijk is om voortdurend een heel hoge buffercapaciteit
beschikbaar te houden, maar het is misschien denkbaar dat er trapsgewijze
reserves worden ingebouwd. Ik zou het erg verstandig vinden als deze weg door
de staatssecretaris en de IND werd gekozen.De heerDittrich(D66)Voorzitter! Er is langer dan een halfjaar uitgekeken naar de Terugkeernotitie.
Door die lange periode is de verwachting ontstaan dat er een reële aanzet
gevonden zou zijn tot de oplossing van het vraagstuk van de terugkeer. Nu
de notitie op tafel ligt, valt bij de fractie van D66 bij sommige onderdelen
een gevoel van teleurstelling niet te onderdrukken. Het is als met een gerecht
dat aan lang wachtende tafelgasten wordt opgediend: in feite licht de staatsse cretaris met de Terugkeernotitie de laatste deksel van het asielbeleid
en dan zien wij op de schotel de onmacht van de overheid om mensen terug te
laten keren naar hun land van herkomst. Deze onmacht vloeit voort uit factoren
waar de overheid weinig beslissende invloed op kan uitoefenen, zoals de medewerking
van de landen van herkomst en de medewerking van de asielzoeker zelf.Terecht stelt de staatssecretaris dat een sluitende aanpak niet voorhanden
is. Dat is wel zo, maar ik vind dat het ons niet ontslaat van de verplichting
om op een energieke manier te proberen om zo goed en zo kwaad als het kan
naar oplossingen te zoeken. Mijn fractie vindt dat dit op sommige onderdelen
van de Terugkeernotitie niet is gebeurd en zij mist een soort "fighting spirit"
om deze problemen aan te pakken.Ik begin met het probleem van de reispapieren. Veel uitgeprocedeerde asielzoekers
kunnen niet terugkeren naar hun land omdat zij geen identiteitspapieren meer
hebben. In 1996 arriveerden 6000 mensen op Schiphol zonder papieren, terwijl
men die vaak wel had bij de aanvang van de reis. Wij vinden dat het van vervoerders
gevraagd mag worden dat zij het paspoort kopiëren, scannen of op welke
manier dan ook dupliceren bij het controleren van het vervoerbewijs vóór
de aanvang van de reis. Vraagt men dan na aankomst op Schiphol asiel aan zonder
nog te beschikken over het paspoort, dan kan bijvoorbeeld de kopie of het
duplicaat later bij een eventuele afwijzing de terugkeer vergemakkelijken.
Landen van herkomst kunnen zich dan moeilijker verschuilen achter de uitspraak
dat ze een identiteitsonderzoek moeten gaan doen.Op dit punt hebben wij in de Terugkeernotitie een visie van het kabinet
gemist. De staatssecretaris zegt wel dat zij overleg pleegt om vervoerders
sancties op te kunnen leggen. Dat ondersteunen wij, maar dat stond naar ik
meen ook al in het stappenplan en in een brief die wij vorig jaar hebben gekregen.
Hoe is het mogelijk dat dit zo ontzettend lang duurt? Ik verwijt dat niet
direct de staatssecretaris, want er zijn een heleboel spelers op dat veld,
zoals misschien het openbaar ministerie en dergelijke. Toch mogen wij onderhand
wel eens resultaten op dit punt zien.Iets anders is dat vrij laconiek in de Terugkeernotitie wordt gesproken
over de "pre-boarding-checks". Mijn fractie vindt nu juist dat deze misschien
waardevol kunnen zijn, mits maar duidelijk wordt dat vluchtelingen niet geweerd
worden. Het inhoudelijk beoordelen van een asielverzoek mag toch niet bij
de balie in het land van vertrek plaatsvinden door personeel dat daar niet
gekwalificeerd voor is. Wij hebben op dit punt een brief gekregen van een
permanente commissie, de commissie-Meijers. Collega Van Oven heeft daar ook
al vragen over gesteld. Kortheidshalve sluit ik mij bij deze vragen aan.In de Terugkeernotitie wordt niet gesproken over de kwaliteit van de asielprocedure.
Ik vind dat ten onrechte. Wij hebben het immers over mensen die van de rechter
te horen hebben gekregen dat zij veilig naar hun land kunnen terugkeren, maar
dat niet doen. D66 vindt dat de Nederlandse overheid sterker staat in het
stimuleren van die terugkeer, wanneer zij haar eigen asielprocedure goed op
orde heeft. Dat is nu nog niet het geval. Ambtsberichten lokken veel discussie
uit. Een op de vijf afwijzingen wordt door de rechter teruggedraaid. Wij horen
allerlei klachten over het nader gehoor. Dat zou toch nog te snel worden afgenomen.
Ik heb al voorgesteld, een contactambtenaar maar een nader gehoor per dag
te laten afnemen. De staatssecretaris vindt dan altijd dat ik te gedetailleerd
te werk ga, maar ik vind het echt belangrijk om dat hier te herhalen. Er is
ook geen hoger beroep mogelijk. Als asielzoekers nadat zij zijn uitgeprocedeerd
soms op zeer klemmende wijze aandacht voor hun zaak vragen, wordt die zaak
opnieuw bekeken. Soms zien wij dat mensen dan alsnog toestemming krijgen om
te blijven. Als dat gebeurt op basis van juridische argumenten, toont dat
volgens mij alleen aan dat de procedure nog niet goed is. De weigering van
mensen om terug te keren, hangt nauw samen met hun gebrek aan vertrouwen dat
hun zaak op het aspect van de veiligheid om terug te keren, goed is bekeken.Tegenover de overheid die de eigen asielprocedure goed op orde moet brengen,
staat de asielzoeker. Hij vraagt asiel. Mijn fractie vindt dat wie dat vraagt,
een "ja", maar ook een "nee" als antwoord kan krijgen. Heeft de overheid haar
eigen zaken goed op orde, dan kan zij ook met recht verlangen dat de asielzoeker
gehoor geeft aan de uitspraak van de onafhankelijke rechter als hij een "nee"
te horen heeft gekregen. Wij vinden het dan ook belangrijk dat de optie van
de terugkeer een duidelijke plaats krijgt in de asielprocedure. Daarom wil
ik het volgende voorstel doen. De overheid legt aan het begin van de asielprocedure,
bijvoorbeeld ter gelegenheid van het nader gehoor door de contactambtenaar,
aan de asielzoeker een contract ter tekening voor. Wij zouden dat voorlopig
het "asielcontract" willen noemen. In dat contract staan de verplichtingen
van de overheid. Die moeten bestaan uit het organiseren van een goede, kwaliteitsvolle
procedure binnen een redelijke termijn. Het is echter een wederkerig contract.
Behalve verplichtingen aan de kant van de overheid, moet de asielzoeker door
ondertekening zich eraan binden, na een negatief oordeel van de rechter, mee
te werken aan terugkeer. Wij denken dat het psychologische effect van een
dergelijke zelfbinding niet onderschat moet worden. In de beleving van de
asielzoeker neemt de optie van terug te moeten keren na een negatieve beslissing
door de rechter, door ondertekening van dat contract een prominentere plaats
in. Hij neem als het ware eigen verantwoordelijkheid voor de situatie die
ontstaat nadat hij "nee" heeft gehoord van de rechter.Bij allerlei gesprekken met asielzoekers heb ik gemerkt dat vaak de gedachte
leeft dat terugkeer louter en alleen de verantwoordelijkheid is van de Nederlandse
overheid. Graag hoor ik van de staatssecretaris of zij wil onderzoeken of
dat soort wederkerige contracten, waar ook die verplichting van de overheid
een rol in speelt, de asielprocedure en het terugkeren een meerwaarde zouden
kunnen geven. Deze gedachtegang past heel erg in het voorstel van de staatssecretaris
om de mogelijkheden van terugkeer eerder in de procedure in te brengen.De heerRijpstra(VVD)Dit is hét voorstel van D66.De heerDittrich(D66)U hebt mijn tekst nog niet gelezen. Ik kom straks met nog wat andere voorstellen.De heerRijpstra(VVD)Daar ga ik ook van uit. U stelt dat contract voor. Ik heb
dat vanochtend ook op de radio gehoord. Als een asielzoeker weigert dat contract
te tekenen of zijn handtekening na een aantal maanden terugtrekt, wat moet
er dan gebeuren? Hoe gaat dat verder? Zegt de Nederlandse overheid: als u
zich niet aan het contract houdt, doen wij ook niets meer voor u? Hoe moet
ik dat zien?De heerDittrich(D66)Nee, zeker niet. Ik denk dat die situatie zich niet zo gauw zal voordoen.
Als je het contract waarin de overheid en de asielzoeker zich binden, aan
het begin van de procedure voorlegt, dan is een asielzoeker nog in het stadium
dat hij iets vraagt. Hij hoopt natuurlijk dat hij uiteindelijk van de onafhankelijke
rechter "ja" te horen krijgt. Hij zal sterk geneigd zijn om dat contract te
ondertekenen.De heerVerhagen(CDA)Wat verwacht de heer Dittrich van een privaatrechtelijke overeenkomst,
want meer kan het blijkbaar niet zijn? De overheid heeft reeds verdragsverplichtingen
om zorg te dragen voor een zorgvuldige procedure bij een asielverzoek op basis
van de vluchtelingenconventie van Genève. Dat is een verdragsrechtelijke
verplichting. Van de overheid wordt niets meer verwacht dan de verdragsverplichtingen
die nu al gelden.Hoe denkt de heer Dittrich te bewerkstelligen dat op basis van een privaatrechtelijke
overeenkomst, zo deze al getekend zou worden, een afgewezen, uitgeprocedeerde
asielzoeker nu opeens wel bereid zou zijn om terug te keren? Dat is toch illusiepolitiek?De heerDittrich(D66)Nee, ik heb van de Partij van de Arbeid begrepen dat het CDA illusiepolitiek
bedrijft.De heerVerhagen(CDA)U hebt toch zelf ook denkbeelden?De heerDittrich(D66)Absoluut en die breng ik hier naar voren. Ik denk dat het een psychologische
waarde heeft. Ik zal even een uitstapje maken naar het inburgeringsbeleid
voor nieuwkomers. Daarbij hebben wij min of meer dezelfde discussie gevoerd.
Toen werd deze vraag ook gesteld. Als de lokale overheid, de gemeente, een
inburgeringscontract aanbiedt aan de nieuwkomer, wat voor meerwaarde heeft
dat dan voor de overheid, want die overheid moet toch al die cursus Nederlands
aanbieden? Bij alle werkbezoeken die wij afleggen, merken wij dat ambtenaren
zeggen dat zij door het ondertekenen van het contract nog eens extra worden
opgepord om hun best te doen en de zaak niet te laten versloffen. Je ziet
dat het resultaat heeft. Ik neem aan dat u het met mij eens bent dat er in
de asielprocedure nog het een en ander mis is en verbeterd moet worden. Wij
moeten alle mogelijkheden aangrijpen om aan de kant van de overheid de druk
op de ketel te zetten, zodat de procedure beter wordt, want daar heeft de
asielzoeker recht op, in de visie van D66.Dan kom ik op de kant van de asielzoeker zelf. Als zij uitgeprocedeerd
zijn en de onafhankelijke rechter heeft gezegd dat zij veilig terug kunnen
naar hun land, merk ik dat de meesten van hen dan zeggen dat de overheid dat
maar moet zien te regelen. Na de gesprekken die ik hierover heb gehad, is
mijn stelling dat een heleboel mensen zich door ondertekening ook moreel verplicht
voelen zich in te spannen en mee te werken aan die terugkeer. Dat is meer
dan nu het geval is.De heerVerhagen(CDA)Als ik vind dat de procedure niet zorgvuldig is, kan ik de overheid daar
op grond van verdragsrechtelijke verplichtingen op aanspreken. Dat doen wij
hier ook. Daar heb ik geen contract voor nodig. Dat is gewoon het aanspreken
van het kabinet op zijn plichten.Een contract waar je je niet aan houdt, moet wel bepaalde consequenties
hebben. Zowel aan de weigering van een asielzoeker om zo'n contract te tekenen
als aan het niet-naleven van het contract als het eenmaal getekend is, verbindt
de heer Dittrich geen enkele consequentie, omdat hij dat niet kan. Hij hoopt
alleen maar op een psychologisch effect. Als het een asielzoeker van meet
af aan duidelijk is dat de uitkomst van zijn verzoek om toelating tot Nederland
kan betekenen dat hij wordt toegelaten, maar ook dat het kan betekenen dat
hij niet wordt toegelaten, dan is dat psychologische effect naar mijn mening
zeer wel aanwezig.De voorzitter:Dit was geen interruptie meer, maar een commentaar.De heerDittrich(D66)Ik wil hier kort op reageren. Dat psychologische effect is wel degelijk
van belang. Het hele terugkeerbeleid heeft te maken met psychologische effecten,
omdat mensen bang zijn en er niet op vertrouwen dat zij veilig kunnen terugkeren.
Dat heeft alles te maken met informatie die zij over de terugkeer kunnen hebben
en het vertrouwen dat zij in de asielprocedure kunnen hebben. Als in het contract
duidelijk aangegeven wordt dat de Nederlandse overheid de kwaliteit van de
asielprocedure opkrikt – dat moet dan ook daadwerkelijk gebeuren, om
die reden komen wij steeds met voorstellen om haar te verbeteren – dan
ben ik ervan overtuigd dat het werkt.MevrouwSipkes(GroenLinks)De heer Dittrich haalt het inburgeringscontract erbij. Dat inburgeringscontract
heeft twee kanten. Aan de ene kant verplicht de overheid zich, te zorgen voor
een inburgeringstraject waarbij sancties horen. Aan de andere kant bevinden
zich de nieuwe Nederlanders die daaraan deelnemen. Het is mij bij dit contract
niet duidelijk op wie de heer Dittrich zich richt. In de Vreemdelingenwet
staat in artikel 17a dat de asielzoeker zich inderdaad moet onderwerpen aan
de procedure. Doet hij dat niet dan staan daar sancties tegenover. Je kunt
voorlichting geven aan de vreemdeling over het verloop van de procedure en
wat het einde daarvan is. Dat staat in het huidige voorstel. Voor de asielzoeker
liggen de zaken duidelijk in de wet vast.Ik krijg nu meer het idee dat de heer Dittrich zich richt op de ambtenaren
van de IND, namelijk dat zij de verplichting op zich hebben genomen, zorgvuldig
te werk te gaan. Die verplichting bestaat al. Als zij al niet zou vastliggen
in het Verdrag van Genève, ligt die verplichting ook vast door het
ondertekenen van zijn arbeidscontract. Dat lijkt mij nog duidelijker. De "beslisambtenaar"
moet volgens de heer Dittrich nog zorgvuldiger gaan werken op basis van een
contract dat ondertekend is in een aanmeldcentrum. Werkt dat de hele procedure
door? De heer Dittrich moet helder zijn en zeggen dat hij het contract voorstelt
omdat hij de houding van de ambtenaar kwalitatief wil verbeteren. Ik vind
het niet terecht als hij zegt dat het contract twee kanten uitwerkt en ook
 duidelijkheid schept voor de asielzoeker. Voor die asielzoeker
ligt die duidelijkheid al vast in de wet. Die krijgt in de toekomst meer informatie.
Hij moet wel kiezen en duidelijk maken waarom hij dit voorstelt en welke sancties
daarbij horen. Welke sanctie heeft de overheid op een bepaald moment als de
procedure niet zorgvuldig wordt uitgevoerd en het niet duidelijk is wanneer
de asielzoeker een status krijgt? In het contract dat de heer Dittrich voorstelt,
moet nadrukkelijk een termijn worden genoemd. Als hij dat doet, ga ik er misschien
wel mee akkoord. Als hij zegt dat binnen anderhalf jaar de asielzoeker zekerheid
heeft, wordt het mij wat duidelijker. De heer Dittrich moet dat dan wel nu
nadrukkelijk zeggen.De heerDittrich(D66)Voorzitter! Ik heb gezegd dat het een kwalitatief hoogstaande procedure
moet zijn binnen een redelijke termijn. Aangezien mensen soms wel twee of
drie jaar in een centrum wachten totdat zij de beslissing te horen krijgen –
collega Verhagen heeft daar zo-even ook op gewezen – heeft de overheid
de verantwoordelijkheid om die termijn af te perken. Wij moeten dan ook staan
voor hetgeen wij zeggen. Wij roepen allemaal dat de overheid aan internationaalrechtelijke
verplichtingen gebonden is, maar toch zien wij op soms vitale onderdelen in
de asielprocedure dat wij deze nog niet optimaal hebben gemaakt. Daarom dient
naar mijn mening de overheid in een contract zich daartoe te verplichten.
Dat contract is niet alleen bedoeld voor IND-ambtenaren. Het moet verder gaan
en de hele procedure behelzen. Ik zou mij heel goed kunnen voorstellen dat
de staatssecretaris van Justitie partij is bij dat verdrag. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook, deze gedachte verder te ontwikkelen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Naar de mening van de heer Dittrich moet de hele procedure sneller. Voor
de overheid betekent het contract een verplichting om zorgvuldig binnen een
redelijke termijn een beoordeling te geven. Daarvoor is toch geen contract
nodig? Dat is toch iets wat politiek in Den Haag wordt afgesproken. Wij zijn
van een redelijke termijn van drie maanden gegaan naar zes maanden en naar
twee, drie jaar! Daar is de heer Dittrich toch zelf bij! Hij moet dan niet
met zo'n contract aankomen!De heerDittrich(D66)Dat is precies dezelfde discussie als de discussie die wij bij de behandeling
van het inburgeringscontract hebben gevoerd.MevrouwSipkes(GroenLinks)Nee.De heerDittrich(D66)Jawel. Ook toen hebben wij gezegd dat de overheid cursussen Nederlands
moest aanbieden, dat er geen wachttijden moesten zijn en dat de kwaliteit
goed moest zijn. Vervolgens zijn wij met dat contract gekomen. Dat laat onverlet
dat de overheid natuurlijk gehouden is aan de Vreemdelingenwet. Daarom zeg
ik met klem en met nadruk dat met name het psychologisch effect zo belangrijk
is. Ik verwacht daar een meerwaarde van ten opzichte van datgene wat wij nu
al jarenlang zien gebeuren.De heerSchutte(GPV)Een asielzoeker die zich hier meldt, heeft recht op een bepaalde procedure.
Als die asielzoeker zich dat realiseert, zou hij kunnen zeggen dat hij geen
behoefte heeft aan een contract, omdat hij het recht heeft om een bepaalde
procedure te volgen. Kan zo'n weigering die asielzoeker ooit in de procedure
worden aangerekend? Formeel kan dat ongetwijfeld niet, maar zal dat feitelijk
niet gaan meespelen in de verdere procedure onder het mom van: "Hij is van
begin af aan al onwillig geweest"?De heerDittrich(D66)Dat vind ik inderdaad een heel belangrijke vraag. Het is absoluut niet
mijn voorstel dat niet op basis van de criteria uit het vluchtelingenverdrag
of de Vreemdelingenwet bekeken moet worden hoe de zaak afgewikkeld wordt als
een asielzoeker het contract niet wil ondertekenen. Wij gaan daar overigens
helemaal niet over, want uiteindelijk beoordeelt de onafhankelijke rechter
op basis van alle juridische criteria. Ik kan niet voorzien dat dit op een
andere manier wordt beoordeeld – dat adviseer ik ook niet – maar
ik sluit dat niet uit. Non-coöperatief gedrag van de asielzoeker kan,
zoals collega Van Oven zojuist al heeft gezegd, wel degelijk een bepaalde
rol spelen. Dat kun je echter niet van tevoren in criteria vastleggen. Dat
zou ik ook niet willen.De heerVan Oven(PvdA)Ik zei dat niet in het kader van de beslissing over het al of niet verlenen
van een asielstatus.De heerDittrich(D66)Nogmaals: daar gaan wij niet over. Daar hebben wij nou juist een onafhankelijke
rechter voor en die moet maar kijken hoe hij die zaak beoordeelt.De heerVan den Berg(SGP)Ik begrijp het werkelijk niet. Voorzover men al van een rechtsverhouding
tussen de staat en de asielzoeker kan spreken, is die publiekrechtelijk geregeld.
Ik begrijp niet wat de meerwaarde en betekenis ervan kan zijn om datgene wat
publiekrechtelijk vastligt, vervolgens in een privaatrechtelijk contract vast
te leggen. Ik vind het een slechte oplossing om het privaatrecht in de plaats
van het publiekrecht te stellen. Als u toch die kant op wilt gaan, heb ik
een tweede vraag. Zoals ik ook in de krant heb gelezen, beroept u zich met
name op een moreel grotere druk op de ambtenaren. Gaat u, afgezien van het
feit dat zij – zoals mevrouw Sipkes al heeft aangegeven – krachtens
hun rechtsverhouding de procedures vanzelf wel in acht zullen nemen, straks
dan ook voorstellen om bijvoorbeeld allen die zich bij de sociale dienst aanmelden,
met de ambtenaar een contract te laten sluiten over een zorgvuldige procedure
en idem voor aanvragers van huursubsidie? Kortom: waar blijven wij op die
manier?De heerDittrich(D66)Wij moeten constateren dat wij een maatschappelijk probleem hebben. Het
valt mij op dat iedereen zegt: waarom wilt u dit en waarom wilt u dat? Verder
komt men niet met iets concreets wat ons verder brengt. Wat de publiekrechtelijke
rechtsverhouding betreft, ben ik het helemaal met u eens, maar dit kan daarnaast
staan. Ik zeg helemaal niet dat het daarvoor in de plaats komt. Dat hebt u
mij absoluut niet horen zeggen. Het gaat erom dat wij het maatschappelijke
probleem proberen op te lossen van mensen die uitgeprocedeerd zijn en die
volgens de onafhankelijke rechter terug kunnen keren naar hun land van herkomst,
maar dat niet doen, vaak omdat zij denken dat dat toch niet veilig voor hen
is. Uiteindelijk accepteren zij dus niet de regels die wij in
onze rechtsstaat hebben. Vandaar kom ik op de gedachte om te proberen de mensen
meer te stimuleren – dan heb ik het nu over de kant van de asielzoeker –
door de verantwoordelijkheid meer naar zich toe te halen. Nu is het nog steeds
zo dat de overheid daar maar voor moet zorgen.De heerVan den Berg(SGP)Mijn vraag wat de juridische meerwaarde kan zijn van het vastleggen in
een privaatrechtelijk contract van publiekrechtelijke regels die al bestaan
en waar iedereen aan gebonden is, is niet beantwoord. U zegt dat u het beleid
een impuls wilt geven, maar welke impuls kan dit, formeel gezien, geven?De heerDittrich(D66)Ik heb het nou juist de hele tijd over het psychologische effect. Daar
gaat het mij met name om. In een statuut of een code staan vaak allerlei regelingen
die elders hun juridische grondslag hebben. Die regelingen stel je overzichtelijk
vast; iemand zet zijn handtekening daaronder, voelt zich er daardoor moreel
veel meer aan gebonden en haalt de terugkeer dan meer naar zich toe. Dat is
een belangrijke meerwaarde.De heerRouvoet(RPF)Ik denk dat de heer Van Oven ook nog wel wil interrumperen. Het wordt
inderdaad wat eentonig, maar ik word hier toch een beetje door geprikkeld.
Ik moet de heer Dittrich nageven dat hij bij menig debat met voorstellen komt.
Toch houd ik iedere keer mijn hart weer een beetje vast als hij zegt: "En
daarom doet D66 het volgende voorstel." Nu heeft hij mij toch wel een beetje
verbaasd. Hij trekt een vergelijking met een inburgeringscontract. Dat is
een wezenlijk andere positie. Het heeft niets te maken met het asielrecht
als zodanig en al helemaal niet met de statuten van een vereniging, waar een
morele binding uit voort zou vloeien. Hij kan die vergelijking dus absoluut
niet maken. Ik zou zeggen: terug naar de realiteit en ik nodig de heer Dittrich
uit om mij in die richting te vergezellen. Er staat een asielzoeker aan de
poort die in feite "help" roept en vraagt of hij binnen mag. Dan moet de Nederlandse
overheid gaan zeggen: "Jawel, mits u uw handtekening zet, het liefst uw eigen,
onder een opsomming van rechten en verplichtingen." Past een dergelijk contract
nu bij het karakter van het Vreemdelingenrecht? Dat is in de kern mijn vraag.Dan heb ik nog een tweede vraag. Als het de heer Dittrich er inderdaad
om te doen is om de werkwijze van de IND te verbeteren, vindt hij dan niet
dat het primair onder de vlag van de ministeriële verantwoordelijkheid,
de politieke verantwoordelijkheid van de staatssecretaris, moet worden aangestuurd –
daar heeft hij direct een rol in – en niet via een privaatrechtelijke
binding van een asielzoeker?De heerDittrich(D66)Voorzitter! Die vraag is heel gemakkelijk te beantwoorden. Het past inderdaad
in het karakter van het Vreemdelingenrecht. Ik stel mij voor dat wij ook veel
meer informatie gaan geven over wat er in een procedure gebeurt en dat er
wordt gezegd dat er ook een mogelijkheid is van terugkeer. De D66-fractie
vindt dus dat het nader gehoor in de beginfase van de procedure een belangrijker
rol moet gaan spelen dan tot nu toe. Bij dat nader gehoor wordt doorgenomen
wat in het contract staat. Daarbij wordt ingegaan op de verplichtingen van
de overheid, die een juridische grondslag in het publiekrecht hebben –
daar kom ik ook verder niet aan – en op het stimuleren van de terugkeer,
mits de rechter uiteindelijk na een lange procedure heeft gezegd dat die persoon
terug kan. Daar ga ik van uit. Ik heb dat besproken met een aantal mensen,
onder anderen asielzoekers. Zij zeggen nu dat de Nederlandse overheid maar
moet zien hoe zij terugkomen als zij worden afgewezen. Dit kan volgens mij
een middel zijn om de eigen verantwoordelijkheid te leggen bij degene die
is uitgeprocedeerd, niet meer en ook niet minder.De heerRouvoet(RPF)Dit is een nieuw gegeven. Heeft u die asielzoekers ook gevraagd of hun
houding anders was geweest als zij in het begin hun handtekening hadden gezet
onder een dergelijk contract? Hebben zij daar met een overtuigend "ja" op
geantwoord?De heerDittrich(D66)Dat is nou juist het verschil in de benadering. Nu hebben mensen het gevoel
dat de Nederlandse overheid maar moet zorgen dat zij terug kunnen keren als
zij afgewezen zijn. Dan gaat het met name om mensen zonder documenten. Men
krijgt nu zelf de verantwoordelijkheid als in het gesprek met de contactambtenaar
die optie van terugkeer is besproken en als men een handtekening heeft gezet.
Er wordt immers iets gevraagd; men kan als antwoord "ja" krijgen, maar men
kan ook het antwoord "nee" krijgen. Het psychologische effect is dat men de
eigen verantwoordelijkheid naar zich toetrekt door die handtekening te zetten.De heerVan Oven(PvdA)Ook van mijn kant bewondering voor de onversaagde pogingen van de heer
Dittrich om tot alternatieven te komen en dat meen ik, maar dit voorstel slaat
mij toch met stomheid. Hij privatiseert het publieke en juridiseert het psychologische.
Als hij rechter was, wat zou hij dan doen met een beroep op misbruik van omstandigheden
bij het aangaan van het contract? Dat is "undue influence". De asielzoeker
heeft toch praktisch geen keuze op een dergelijk moment?Ik heb de heer Dittrich vanochtend horen zeggen dat de aanvraag extra
kritisch moet worden bekeken als de asielzoeker niet tekent. Hij bedoelde
misschien niet door de rechter, maar door een ambtenaar. Wat doet een rechter
als een ambtenaar bij hem komt die zegt dat hij het heeft afgewezen omdat
in de marge staat dat er extra kritisch naar moet worden gekeken omdat er
geen handtekening was gezet? Dan vervalt toch het beroep op het Vluchtelingenverdrag.
Heeft hij geen beter alternatief?De heerRijpstra(VVD)Als die asielzoeker het contract wil ontbinden, moet hij dan naar de rechter
stappen of niet?De heerDittrich(D66)De criteria zijn natuurlijk duidelijk. Die staan in de Vreemdelingenwet
en die liggen in de verdragen. Dat zijn de criteria die moeten worden toegepast.
De heer Van Oven heeft gezegd dat het "undue influence" is als iemand aan
het begin van de procedure te kennen geeft dat hij het eindoordeel van de
onafhankelijke rechter respecteert. Daar stel ik een vraag tegenover. Wij
hebben in Nederland een systeem met asielprocedures met een onafhankelijke
rechter die uiteindelijk toetst of het goed gegaan is. Als uiteindelijk de
einduitspraak van de rechter op tafel ligt, zouden wij accepteren
dat iemand zegt: toch wil ik hier blijven. Wij signaleren dat daar juist het
probleem zit. Dat proberen wij naar voren te halen. Ik kan niet vaak genoeg
herhalen dat dit de bedoeling is. Als vervolgens de beslisambtenaar zegt:
"deze persoon weigert een contract te ondertekenen want hij weigert tevoren
de regels van de Nederlandse rechtsstaat te erkennen", kan de contactambtenaar
daar wellicht rekening mee houden en er kritischer naar kijken. Ik weet niet
hoe de rechter dat beoordeelt. De rechter is volkomen onafhankelijk en het
kan best zijn dat de rechter zegt dat die ambtenaar er niet kritischer naar
had moeten kijken. Maar daar gaat het mij niet om.De heerVan Oven(PvdA)Ik denk niet dat alle Nederlandse rechters daar zo over zullen denken.De heerRouvoet(RPF)Dat maakt het probleem zo duidelijk. De heer Dittrich spreekt over een
privaatrechtelijke overeenkomst en zegt: als men zoiets niet wil tekenen,
schaadt men daarmee de regels van de Nederlandse rechtsstaat. Daarmee haalt
hij publiek en privaat door elkaar.De heerDittrich(D66)Dat heb ik niet gezegd. Ik heb het volgende gezegd. Als iemand niet aanvaardt
dat de onafhankelijke rechter uiteindelijk beslist dat iemand veilig terug
kan keren naar zijn eigen land zodra de hele procedure is doorlopen en toch
niet weg wil, vind ik dat hij die regel van de rechtsstaat niet accepteert.
Dat is toch volkomen logisch? Wil iemand beweren dat het anders zou moeten
zijn? Waar hebben wij dan de asielprocedure nog voor? Dan hoeven wij helemaal
niet meer te selecteren wie wel en wie niet een vluchtelingenstatus zou kunnen
krijgen.De voorzitter:Ik wijs de heer Dittrich erop dat hij nog twee zuivere minuten spreektijd
in eerste termijn heeft.De heerDittrich(D66)Dan kan niet waar zijn. Ik ben continu geïnterrumpeerd.De voorzitter:Wij hebben een stopwatch.De heerDittrich(D66)Die hoeft niet de goede tijd aan te geven.De voorzitter:U moet het niet te bont maken. Wij hebben een onafhankelijke griffier
die het bijhoudt.De heerDittrich(D66)Ik verzoek de staatssecretaris te reageren op mijn voorstel. Ik begin
het gevoel te krijgen wat de staatssecretaris misschien ook wel eens heeft
als zij met een voorstel komt, namelijk dat iedereen in de randen van het
voorstel allerlei bezwaren oppert, terwijl geen echte oplossingsrichtingen
worden aangedragen.Voorzitter! Over de ambtsberichten heb ik in een vorig debat een heel
concreet voorstel gedaan. Ik duid op een onafhankelijke commissie, net als
de Raad van State. Ik heb de staatssecretaris gevraagd daarop in te gaan.
Daarover moest overleg gepleegd worden. In de Terugkeernotitie staat dat nog
nader overleg tussen Buitenlandse Zaken en Justitie moet plaatsvinden. Ik
wil daarop graag antwoord, want voor D66 zijn die ambtsberichten echt belangrijk.
Die moeten verbeterd worden.Voorzitter! Ik kom tot de nieuwe voorwaardelijke vergunning tot verblijf.
Ik vind het opmerkelijk dat dit voorstel van de staatssecretaris komt, omdat
in eerdere discussies is gezegd dat het aantal statussen niet vergroot moet
worden. Bij de afweging wat te doen in de situatie dat iemand zelf wil terugkeren,
maar de ambassade van het land van herkomst niet meewerkt, ligt voor ons als
het ware de solidariteit bij de persoon. Wij vinden de keuze van de staatssecretaris
om die voorwaardelijke vergunning toe te kennen een juiste. Dat moet dan wel
onder strikte voorwaarden. Als bijvoorbeeld iemand geen identiteitspapieren
heeft, omdat hij ze heeft weggegooid of anderszins, zou niet tot het verstrekken
van die vergunning overgegaan moeten worden. Anders wordt een verkeerd signaal
afgegeven. Dan zou het het belonen zijn van het weggooien van documenten.
Ik vraag de staatssecretaris hoe zij het risico inschat dat de landen die
nu al weigerachtig zijn om de eigen onderdanen terug te nemen daardoor als
het ware gestimuleerd worden om weigerachtig te blijven.De heerVerhagen(CDA)Ik ben het volledig eens met wat de heer Dittrich het laatst zei. Daarvoor
zei hij iets wat ik heel opmerkelijk vind. Hij gaat akkoord met die nieuwe
status, maar er mogen geen mensen voor in aanmerking komen die geen papieren
hebben. Die nieuwe status is juist bedoeld voor de mensen die geen papieren
hebben. Wat wilt u nu? Bent u voor of tegen de nieuwe status?De heerDittrich(D66)De nieuwe status is voor mensen die terug willen keren. Soms hebben ze
wel papieren, andere papieren dan een paspoort, maar het land van herkomst
is weigerachtig mee te werken. Het wil identiteitsonderzoek, e.d. doen. Er
moet een onderscheid worden gemaakt tussen mensen die hun papieren hebben
weggegooid en die dat niet hebben gedaan. Ik vind het geen wijs beleid om
de vergunning toe te kennen aan hen die moedwillig hun papieren verscheurd
hebben.De heerVerhagen(CDA)Dat laatste ben ik met u eens, maar als iemand een paspoort heeft, kan
hij terug naar het land van herkomst.De heerDittrich(D66)Als iemand een geldig paspoort heeft, moet een land van herkomst goede
argumenten hebben om terugkomers te weigeren. Er zijn echter andere documenten,
zoals reisdocumenten. Daarop moet dan ook worden getoetst. De voorwaardelijke
verblijfsvergunning wil ik niet aan iedereen toekennen.Kan, wanneer een voorwaardelijke verblijfsvergunning is verleend maar
de overheid vindt dat betrokkene terugmoet, tegen zo'n besluit bezwaar en
beroep mogelijk zijn? Het uitrekken van zo'n procedure lijkt ons niet van
wijs beleid getuigen. Misschien heeft de staatssecretaris een oplossing.Ik kom nu te spreken over het stimuleren van vrijwillige terugkeer. D66
vindt het belangrijk dat de staatssecretaris voorstelt om de gemeenschap in
het land van herkomst te ondersteunen. Wij vinden het stimuleren van vrijwillige
terugkeer een winstpunt in de notitie. Wij zijn wat voorzichtiger bij de individuele
uitkering. Het zou een verkeerd signaal zijn voor de gemeenschap aldaar als
iemand tot negen maanden lang individueel financieel ondersteund
wordt. Men kan dan een outcast worden.De voorzitter:U soupeert wel uw tweede termijn op.De heerDittrich(D66)Het beginsel vinden we echter belangrijk.Ik heb Kamervragen gesteld over de etnische Albanezen in Kosovo. Deze
zijn beneden de maat beantwoord. In de beantwoording staat dat geconstateerd
wordt dat etnische Albanezen door de politie lastig worden gevallen. Ze worden
mishandeld hetgeen tot de dood van een paar mensen heeft geleid. Geconstateerd
wordt dat de situatie alleen nog maar verslechtert. Daarna wordt gesteld dat
het risico van terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers niet hoger is
dan voor de mensen die daar al in die ellendige situatie zitten. We weten
ook nog dat Duitsland uitgeprocedeerde mensen heeft teruggestuurd die in de
negatieve belangstelling staan. De staatssecretaris constateert dat die mensen
zelf niet kunnen bewijzen dat dit direct verband hield met hun verblijf in
Duitsland. Deze manier van redeneren is niet juist. Die mist de essentie van
het vreemdelingenrecht. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat wij bescherming
onthouden aan mensen die dat klaarblijkelijk nodig hebben. De fractie van
D66 vindt dat dit eerder een reden is om een voorwaardelijke-vergunning-tot-verblijf-beleid
af te kondigen voor Kosovo. Wat zijn de criteria en wat is het toetsingskader
wanneer de staatssecretaris in het ene geval bij een bepaald land –
Afghanistan bijvoorbeeld – over een VVTV-beleid spreekt, maar voor een
ander land zoals Algerije of Kosovo dat niet wil.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! In de zes minuten spreektijd die u mij hebt toebedacht, zal
ik enkele hoofdpunten aanstippen. Mijn fractie vindt het in principe een goede
notitie. Met "in principe" doel ik op het door ons gedeelde uitgangspunt dat
terugkeer op een humane wijze moet gebeuren. Vervolgens spreek ik over "in
principe" omdat het een goede notitie zou zijn geweest als we op dit moment
waren begonnen met een terugkeerbeleid. Met andere woorden, het was goed geweest
als deze notitie een onderdeel was van een vreemdelingenbeleid dat circa een
jaar geleden was ingezet. Dat is echter niet het geval. Het probleem is heel
erg groot. Ik verneem graag van de staatssecretaris of er naar haar mening
met deze notitie werkelijk een oplossing wordt gevonden voor de problemen
van alle mensen om wie het gaat. Wij hebben het over veel mensen. Op dit moment
gaat het om circa 7500 mensen. Volgens de cijfers van de staatssecretaris
komen er in het komende anderhalf jaar nog 10.000 mensen bij. Dan spreken
wij over 17.500 mensen. Dan heb ik de mensen die hier na 1 april komen nog
niet meegerekend. Kortom, de komende anderhalf of twee jaar wil de staatssecretaris
op basis van deze beleidsvoornemens ongeveer 20.000 mensen op een humane manier
laten terugkeren.Dat lijkt mij absoluut onmogelijk. Er staan in deze notitie initiatieven,
voorstellen, die wij in het afgelopen anderhalf jaar allemaal de revue hebben
zien passeren. Er is één nieuw voorstel, waarover ik straks
een aantal vragen zal stellen. Het gaat dan om de nieuwe VVTV. Dit voorstel
steun ik in principe. Maar de overige voorstellen zijn oud. En met die voorstellen
is het eerder niet gelukt.Wij praten buiten deze Kamer ook met mensen. U heeft gezegd, voorzitter,
dat wij niet allemaal het voorbeeld van Nijmegen moeten aanhalen. Maar daar
waren vluchtelingen, vrijwilligers, advocaten, rechters en andere deskundigen.
Uit verschillende hoeken heb ik de vraag gehoord: waarom niet die eenmalige
onorthodoxe oplossing, waarom niet gekeken naar alle mensen die soms maanden
maar meestal jaren hier zitten? Dat is, lijkt mij, de enige absolute mogelijkheid,
willen wij in de toekomst een zorgvuldig beleid gaan voeren. Volgens de staatssecretaris
zouden nu al 7500 mensen kunnen terugkeren. Dat zijn echter mensen uit, wat
wij noemen, de risicolanden. Ik denk aan Iran, Bosnië, China, Somalië,
Zaïre, Ethiopië, Libanon etc. Ook zitten er Palestijnen tussen.
De mensen komen niet uit landen waar je, als je een paspoort hebt, zo naar
toe kunt gaan.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter! Hoe kan dit volgens mevrouw Sipkes eenmalig blijven? Over
anderhalf jaar hebben wij wederom te maken met 10.000 mensen, zoals u zelf
al schetste. Over drie jaar hebben wij ook te maken met mensen die afgewezen
zijn, die niet toegelaten worden op basis van de zorgvuldige procedure. Komt
u dan weer met een eenmalige maatregel? En zal die eenmalige maatregel ieder
jaar genomen worden?MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik mag het niet hopen, mijnheer Verhagen. Als een eenmalige maatregel
ieder jaar of iedere twee jaar wordt genomen, betekent dit dat de procedure
nog steeds niet op orde is. Dan hebben wij dus nog steeds het beleid niet
op orde. Wij kregen in een aantal jaren verschillende rapporten. Wij hebben
de afgelopen vijf, zes jaar op het punt van de procedure veel veranderd. Vervolgens
hebben wij veel in de regelgeving veranderd. Daarna is de procedure aan alle
kanten doorgelicht door onder andere Berenschot en de Algemene Rekenkamer.
De Kamer was daarbij. Wat was de conclusie van Berenschot toen: als je dit
beleid vlot wilt trekken, als je het zorgvuldig wilt doen, dan zul je nu over
moeten gaan op een eenmalige maatregel. U kunt van alles en nog wat zeggen,
mijnheer Verhagen. Maar als iemand mij kan vertellen hoe op basis hiervan
er het komende anderhalf 20.000 mensen op een zorgvuldige wijze terug kunnen
gaan, als iemand mij kan vertellen hoe er een oplossing kan worden gevonden
voor alle mensen die al maanden in de opvang zitten, dan ga ik meteen akkoord.
Maar dat kan niemand mij vertellen. Het blijft zo maar doorgaan. Voor mensen
die hier anderhalf tot twee jaar en in sommige gevallen nóg langer
in de centrale opvang moeten verblijven – sommigen verblijven daar zes
tot acht jaar – lijkt een eenmalige oplossing geboden. Laten wij hopen
dat het in de toekomst niet meer nodig is.De heerVan Oven(PvdA)Voorzitter! Er is moed voor nodig om dat voorstel te doen, omdat dit het
vluchtelingenbeleid als zodanig behoorlijk doorkruist. Maar als je het doet,
moet je duidelijk zijn over de omgrenzing ervan. Je moet duidelijk aangeven
voor welke nationaliteiten, voor welke groep en in welke omstandigheden het
moet gelden. Als je dat niet doet, ontstaat het effect dat de heer Verhagen
noemde. Dan kunnen, met een beroep op het gelijkheidsbeginsel,
nog vele anderen volgen. Is mevrouw Sipkes bereid om dat voor haar rekening
te nemen?MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik weet dat het lastig is. Er wordt ook buiten deze Kamer nadrukkelijk
gekeken naar uitsluitend de mensen die afkomstig zijn uit Iran. Daar ben ik
het niet mee eens, omdat je dan aan het gelijkheidsbeginsel tornt. Het gaat
om die mensen die hier al lang tot zeer lang verblijven: anderhalf tot twee
jaar en meer. Vervolgens gaat het ook om een aantal landen. Ik heb die heel
moeilijke landen opgenoemd. De staatssecretaris zegt dat het op diplomatiek
niveau al lastig is om de relaties met die landen te onderhouden. Hoe wil
je dan in vredesnaam bereiken dat mensen daar veilig naartoe terug kunnen
keren? Het is dus in de tijd beperkt, afhankelijk van de periode dat men hier
al aanwezig is. Ik denk dan aan anderhalf tot twee jaar. Als de staatssecretaris
dat iets te ver vindt gaan en het iets wil oprekken, met name voor de mensen
bij wie het naar verwachting op korte termijn verandert, dan is dat prima.
Maar er moet nu wel eens een concreet voorstel komen. Ik wil ook graag om
inhoudelijke redenen van de staatssecretaris horen waarom dit niet zou kunnen.
Indertijd is met Berenschot alleen gezegd dat het een aanzuigende werking
heeft, maar het gaat om mensen die hier al heel lang zitten. Voor hen heeft
het dus helemaal geen aanzuigende werking.De heerVan Oven(PvdA)Ik krijg de indruk dat u doelt op de groep die in de opvangvoorzieningen
zit. Maar waarom geldt het dan niet voor mensen uit dezelfde landen die met
onbekende bestemming zijn vertrokken, maar die nog in het land blijken te
verkeren?MevrouwSipkes(GroenLinks)Het gaat inderdaad om de mensen die in de centrale en decentrale opvang
zitten, de mensen die hier nog steeds in de procedure zitten. Als je daaruit
bent, dan ben je eruit. Anders komt er inderdaad een bepaalde willekeur. Ik
neem aan dat de aantallen geregistreerd zijn, anders kan de staatssecretaris
die niet geven. Het gaat om de mensen die al eindeloos lang in de procedure
zitten. Daar moet nu een eind aan komen.De heerDittrich(D66)Maar dat zijn dus mensen die uitgeprocedeerd zijn.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voor een deel. Voor een ander deel wachten zij nog steeds.De heerDittrich(D66)Dat is dus geen oplossing voor de mensen die uitgeprocedeerd zijn, maar
niet in de opvang zitten.MevrouwSipkes(GroenLinks)Wij hebben het over het algemeen over die mensen die uit de zogenaamde
gedooglanden komen, maar die nu zijn uitgeprocedeerd of van wie gezegd wordt
dat zij terugkunnen. Ik heb het nadrukkelijk over de mensen op wie de Terugkeernotitie
betrekking heeft.Als de staatssecretaris niet wil overgaan tot een onorthodoxe maatregel,
zoals dat dan heet, dan hoop ik dat zij mij duidelijk kan maken hoe zij een
en ander binnen deze korte tijd wil gaan realiseren.Wat dat betreft, betreur ik het dat er niets is opgenomen over Ter Apel.
Als de terugkeerteams goed functioneren, is de capaciteit van Ter Apel dan
toereikend? Ik krijg ook graag iets meer informatie over de wijze waarop de
terugkeerteams precies gaan werken. Ik meende eerst begrepen te hebben dat
zij voornamelijk voorlichting zouden geven, maar nu zie ik dat zij ook daadwerkelijk
betrokken zullen zijn bij de uitzetting, met name als het gaat om mensen in
de voormalige ROA-voorzieningen.De capaciteit van de COA wordt nu uitgebreid met 2000 plaatsen. Is dat
genoeg? Stel dat het beleid lukt en dat alle mensen die nu in de ROA zitten,
op dit moment 3400, willen meewerken aan de terugkeer. Hoe gaat dat dan? Zij
kunnen niet via Ter Apel gaan. Gaat dat dan via een andere centrale opvang?
De 2000 extra plaatsen waren toch op andere asielzoekers gericht? Waar gaan
wij dan met de mensen uit de ROA naartoe?De staatssecretaris herhaalt het uitgangspunt "niet toelaten betekent
terugkeer". Dat uitgangspunt ligt ook ten grondslag aan de Koppelingswet.
Maar dan moet de overheid natuurlijk wel zelf het voorbeeld geven. Ik hoor
dat de VVTV's nu worden ingetrokken, maar dat vervolgens een papiertje van
uitstel van vertrek wordt afgegeven. Wat is dat dan? Je bent dan niet toegelaten,
maar je hoeft niet terug te keren. Dat komt de helderheid niet ten goede.
Dat levert voor de desbetreffende uitgeprocedeerde nog meer onzekerheid op.De heerRijpstra(VVD)Waar ligt volgens GroenLinks de eigen verantwoordelijkheid van de persoon
zelf die uitgeprocedeerd is? Mevrouw Sipkes zegt steeds: de overheid moet
dit, de overheid moet dat. Maar de persoon zelf heeft toch ook een verantwoordelijkheid?MevrouwSipkes(GroenLinks)Ja.De heerRijpstra(VVD)Hij kan toch teruggaan? Hij is hier gekomen en dan kan hij toch ook terugkeren?
Dat is toch zijn zaak?MevrouwSipkes(GroenLinks)In principe heeft iedereen die hier komt een verantwoordelijkheid, ook
wat betreft het vertrek. Ik neem echter wel heel serieus waar die mensen vandaan
komen en de vraag of ze wel terug kunnen. Ik vind dat daar hier te gemakkelijk
overheen gewalst wordt.De heerRijpstra(VVD)Uitgeprocedeerd zijn betekent dat ze terug kunnen. Dan kun je wel zeggen
dat je eigenlijk niet vindt dat ze terug kunnen. Maar je moet als overheid
zeggen: of ze kunnen terug of ze kunnen niet terug. Ik vind dat ook zij zelf
die verantwoordelijkheid moeten nemen. Ze zijn hier vrijwillig gekomen. Als
de overheid beslist dat er geen beletsels zijn om terug te keren, dan moeten
ze ook terug en wel binnen een bepaalde tijd.MevrouwSipkes(GroenLinks)Als je terug kunt, wordt je VVTV ingetrokken. Waarom krijgt je dan een
briefje van de overheid, waarin staat dat je uitstel van vertrek krijgt, omdat
het kennelijk niet kan? Hoe doe je het verder als stateloze Palestijn? Je
ben uitgeprocedeerd en je moet dus terug. Terug naar Libanon, maar Libanon
vertikt het om je een laissez-passer te geven. Kun je dan terug? Iemand uit
China zegt dat hij terug wil, maar hij krijgt geen papieren. Blijft u dan
volhouden dat het de verantwoordelijkheid is van de asielzoeker? In heel veel
gevallen gaat het echter zo. Ik zeg niet dat het in alle gevallen zo is en
er zullen gevallen zijn, waarin het duidelijk is, maar u doet te gemakke lijk alsof iedereen terug kan en dat het zijn of haar verantwoordelijkheid
is. Dat kunt u niet volhouden als u naar de vele gevallen en naar de landen
van herkomst kijkt.De heerRijpstra(VVD)Ik heb zelf de staatssecretaris gevraagd in hoeveel gevallen het gaat
om personen die stateloos zijn. Ik vraag mij af of dat er wel zo veel zijn.
Wat dat papiertje betreft, dat vind ik net zo vreemd als u. Je gaat niet iets
intrekken en vervolgens uitstel van vertrek verlenen, tenzij dat gebeurt binnen
een bepaalde tijdsperiode. Ik erken het probleem dat een land echt weigert
om mee te werken, terwijl de asielzoeker wel terug wil. Hoe lang ga je dan
door? Ik kies er dan echter niet voor om een status te gaan verlenen. Dat
is ook de vraag die ik heb neergelegd bij de staatssecretaris. Ik wil niet
toe naar een nieuwe status. Ik heb al aangegeven wat voor juridische consequenties
dat kan hebben.De heerVan Oven(PvdA)Maar hoelang wilt u die situatie dan laten voortbestaan?De heerRijpstra(VVD)Ik vraag mij af of alles in het werk is gesteld om mensen terug te laten
keren. Ik vraag mij dat echt af. Ter Apel werkt ook nog niet zo lang. En ik
weet niet of alle mogelijkheden al geprobeerd zijn. Hoeveel mensen zijn er
nu in Ter Apel geweest? Lang niet die 3400 die de staatssecretaris in de opvang
heeft zitten.MevrouwSipkes(GroenLinks)Maar ook in Ter Apel zagen wij dat mensen, ook al werkten zij mee, niet
uitgezet konden worden.Voorzitter! Ik kom nu toe aan de nieuwe VVTV. In principe zijn wij daar
positief over. Men herinnert zich wel dat ik in het laatste overleg dat wij
hebben gevoerd over Ter Apel, de U-status heb voorgesteld, de uitgeprocedeerdenstatus.
In mijn voorstel was die alleen wat korter. Ik vind dat als mensen niet terug
kunnen, je moet zeggen dat zij hier mogen blijven. Dat is namelijk de andere
kant. Je kunt als overheid niet meewerken aan het sturen van mensen in de
illegaliteit. Maar wat mag een asielzoeker straks allemaal met die nieuwe
VVTV? Krijgt hij meer integratiemogelijkheden dan bij de laatste VVTV? Mag
er meer op het punt van werk en dergelijke? Ik wil daar echt voor pleiten,
omdat het over mensen gaat die hier al heel lang zitten. Krijgen zij meer
uitzicht op en betere mogelijkheden tot integratie dan bij de huidige VVTV?
Hoe en door wie wordt precies getoetst of iemand al dan niet meewerkt? Wordt
dat helderder? Wat betekent dat? Wat betekent het niet-meewerken en dan dus
buiten de boot vallen? Als je spreekt over het toetsingskader en het al dan
niet meewerken van een asielzoeker, is de andere kant het toetsingskader van
de huidige VVTV, waar nadrukkelijk om gevraagd is. Ik hoop dat de staatssecretaris
daar nog haar licht over kan laten schijnen.De voorzitter:U soupeert nu al uw tweede termijn op.MevrouwSipkes(GroenLinks)Dat vreesde ik al.Ik wil snel nog iets zeggen over de pilotlanden, Ethiopië en Eritrea.
Waarom zijn juist deze landen uitgezocht? Het zijn niet de landen waar de
meeste mensen vandaan komen en ook niet de meeste uitgeprocedeerden. Ik vind
het jammer dat er nog steeds staat dat er overleg wordt gevoerd. In het plenaire
debat kreeg ik van de staatssecretaris de indruk dat er concrete maatregelen
zouden worden aangekondigd. Ik heb dan ook met nadruk gevraagd waarom deze
regeling alleen openstaat voor de mensen die op dit moment in ons land zijn.
Ik meen dat deze Terugkeernotitie een aantal jaren mee moet. Het is niet uitgesloten
dat de situatie in Ethiopië en Eritrea verandert. Het is vreemd dat toekomstige
vluchtelingen geen gebruik van deze regeling kunnen maken.Ik vind de staatssecretaris erg optimistisch over de situatie in Bosnië.
Zij gaat er kennelijk van uit dat de aanwezigheid van de internationale troepenmacht
blijvend is. De staatssecretaris schrijft dat zij vooralsnog niet overweegt
om de A-status van Bosnische vluchtelingen in te trekken. Het lijkt mij uit
een oogpunt van zorgvuldigheid beter dat de staatssecretaris zegt dat zij
überhaupt niet overweegt om de A-status voor deze vluchtelingen in te
trekken.Ten aanzien van Kosovo sluit ik mij aan bij de opmerkingen van de heer
Dittrich. Voor de betrokkenen is een VVTV een eerste vereiste.De heerRouvoet(RPF)Voorzitter! De langverwachte Terugkeernotitie van de staatssecretaris
heeft ook bij mijn fractie enige teleurstelling opgeroepen. In de notitie
wordt omstandig uitgelegd op welke problemen het terugkeerbeleid stuit. Er
is sprake van een complexe interactie tussen een mogelijk onwillige uitgeprocedeerde
en een land waarvan het ook niet helemaal zeker is of het wel onderdanen wil
terugnemen. Verder worden er nog veel meer moeilijkheden aangeduid.Het is de vraag of de Kamer op deze 40 bladzijden tellende opsomming van
voornamelijk problemen zat te wachten. De problemen in het terugkeerbeleid
zijn niet van vandaag of gisteren. Zij zijn iedereen ongeveer wel bekend.
Natuurlijk is een inventarisatie noodzakelijk voordat er over oplossingen
gesproken kan worden. Daar gaat het namelijk om: of er zicht is op adequate
oplossingen en of er nieuwe concrete maatregelen kunnen worden aangekondigd.
Ik geef toe dat het vreemdelingenbeleid niet het gemakkelijkste onderdeel
is, maar toch ben ik net zo teleurgesteld als collega Dittrich.Deze notitie zal niet tot een doorbraak leiden. Veel van de voorgestelde
maatregelen behoren tot beleid dat al wordt uitgevoerd of zijn betrekkelijk
marginaal. Soms is er sprake van een regelrechte open deur. Ik verwijs naar
het achtste hoofdstuk waarin de belangrijkste maatregelen zijn opgesomd. Als
dat de belangrijkste zijn, hoef ik mij over de rest geen zorgen te maken.Ik noem er enkele. Het aspect "terugkeer" moet worden ingebed in de asielprocedure.
Daarover bestaat nauwelijks verschil van mening in de Kamer. Uiteindelijk
zal iedereen die hier komt om toelating te vragen met een positieve of een
negatieve beslissing geconfronteerd worden. In het laatste geval zal er iets
moeten gebeuren. Ik heb het dan over het sluitstuk van de gehele asielprocedure.
Ik vraag mij af waarom dit apart genoemd wordt. Schrikken sommige instanties
er soms voor terug om die nare boodschap over te brengen?Vervolgens staat er dat vergroting van het draagvlak – zoals bekend
is mijn fractie daar een groot voorstander van – nodig is, onder andere
door het verstrekken van eerlijke en betrouwbare informatie. Dit ligt zo voor
de hand dat het niet had hoeven worden opgeschreven of er is
een reden om dit te melden. In dat geval wil ik er liever niet verder over
nadenken. Waarom wordt dit punt met zoveel nadruk in de Terugkeernotitie genoemd?Voorzitter! Dit neemt niet weg dat een aantal maatregelen op zichzelf
nuttig is en een steentje aan een succesvol terugkeerbeleid kan bijdragen.
Ik ben het eens met de drie uitgangspunten die heel kort in de inhoudsopgave
worden weergegeven: niet toelaten is terugkeren, de integrale benadering en
de zorgvuldige toetsing. Het kost geen moeite om het daarmee eens te zijn.
Ik ben het ook eens met het uitgangspunt dat vreemdelingen in beginsel zelf
verantwoordelijk zijn en blijven om het land te verlaten. De verantwoordelijkheid
van Nederland houdt een keer op. Ik heb dat namens mijn fractie meer dan eens
naar voren gebracht. Er komt een moment waarop de Nederlandse Staat, hoe onsympathiek
en impopulair dat ook kan zijn, de handen van een uitgeprocedeerde asielzoeker
moet aftrekken. Wij moeten als overheid die duidelijkheid in zijn geheel genomen
handhaven en van meet af aan die consequentie van een eventuele afwijzing
duidelijk aan een asielzoeker voorhouden. Wij kunnen niet anders dan die beleidslijn
strikt toepassen.Voorzitter! Ondanks de eigen verantwoordelijkheid voor terugkeer is behulpzaamheid
van de zijde van Nederland bepaald niet verkeerd, zeker wanneer je deze beziet
in het bredere verband van de achterliggende oorzaken van migratiestromen
van Zuid naar Noord. Het is echter in zijn algemeenheid zeker geen recht waarop
de individuele vreemdeling aanspraak kan maken.Voorzitter! Ik heb evenals anderen het element van de invulling van de
verantwoordelijkheid van luchtvaartmaatschappijen gemist. Ik duid het kortheidshalve
op deze manier aan omdat ik mij kan aansluiten bij de vragen van de andere
sprekers hierover. Wel heb ik in de richting van collega Verhagen geventileerd
dat ik enige aarzeling voel, omdat ik me afvraag of dit het probleem van het
vernietigen van documenten inderdaad oplost en niet wellicht verschuift. Niettemin
hebben wij al eerder gezegd dat wij in die richting willen meedenken om de
verantwoordelijkheid die er krachtens de Vreemdelingenwet is, daadwerkelijk
invulling te geven. Ik hoor graag de reactie van de staatssecretaris op de
vragen die collega Verhagen en anderen daarover gesteld hebben.Voorzitter! Ik heb zelf meer dan eens suggesties gedaan als het ging om
de terugkeerprojecten, in de zin van: stuur de vreemdeling niet nodeloos met
lege handen terug. Dit kan op verschillende momenten en verschillende manieren
gestalte krijgen. Ik zou er nu in algemene zin voor willen waarschuwen om
het "eenvoudig te houden" en niet allerlei projectorganisaties en platforms
het wiel opnieuw te laten uitvinden. We hebben al een terugkeerbureau IOM
met ruime ervaring. Ik kan me in de vorm van de terugkeerprojecten heel wel
vinden.Voorzitter! De notitie blijft helaas in het vage als het gaat om de "onwillige"
landen. Je hoort natuurlijk wel eens wat, maar is er heldere informatie over
welke landen het betreft? Er worden er steeds een paar genoemd, die ook hier
over tafel gaan. Wat zijn precies de oorzaken van die onwillige houding? Welke
concrete stappen kunnen gezet worden of worden al gezet om die problemen op
te lossen? Dit is een van de grote knelpunten. Juist op dit punt mag de notitie
niet vager blijven dan nodig is. Ik nodig de staatssecretaris daarom uit,
meer concreet invulling te geven aan het probleem van de "onwillige" landen.
Op werkbezoeken heb ik horen spreken over de problemen die er zouden zijn
met China. Ik kom China niet tegen in de notitie. Is de informatie die ik
krijg verkeerd? Of heeft de staatssecretaris China over het hoofd gezien?
Kan zij deze problemen meer specifiek benoemen? Misschien zijn de problemen
met "onwillige" landen niet eenvoudig op korte termijn op te lossen, maar
het is altijd beter om dit tijdig te weten.De voorzitter:Ik moet u even waarschuwen dat u uw tweede termijn aan het opsouperen
bent.De heerRouvoet(RPF)Voorzitter! Ik zal daar ernstig rekening mee houden.Voorzitter! Over de nieuwe VVTV voor de meewerkende asielzoeker heb ik
bij interruptie al iets gezegd. Ik aarzel op dit punt. Het betreft hier ten
diepste een probleem tussen twee staten. Ik vraag mij af of wij op de goede
weg zijn als wij na verloop van drie jaar tot een verblijfsvergunning over
zouden gaan. Hoe je het ook wendt of keert, dat is in ieder geval een forse
inbreuk op het eerste uitgangspunt wat de staatssecretaris formuleert in de
notitie: niet toelaten is terugkeren. Ik vind evenals anderen de benaming
verwarrend, omdat je niet meer weet om welk type VVTV het dan gaat. Wij zouden
daarover moeten nadenken. Overweegt de staatssecretaris tot een dergelijke
regel over te gaan of heeft zij hier reeds toe besloten? Ik heb bij interruptie
al gewezen op de verschillende toonzettingen in de verschillende alinea's.
Ik hoor graag wat nu precies de stand van zaken is. Ik heb er nog geen definitief
oordeel over. Anders dan de heer Rijpstra spreek ik hier het "onacceptabel"
niet over uit. Ik heb echter wel aarzelingen over de vormgeving. Ik schort
mijn oordeel nog even op. Ik heb de heer Rijpstra dat recht op andere punten
ook gegund.Voorzitter! Ik mis met mevrouw Sipkes de rol die Ter Apel speelt en kan
spelen in het terugkeerbeleid. Vroeger is steeds gezegd: dat komt allemaal
bij de Terugkeernotitie. Ik was er dan ook verbaasd over dat ik de rol van
Ter Apel in de Terugkeernotitie bijna niet terugvond. Ik heb eerder vragen
gesteld over de begeleiding vanuit Ter Apel in plaats van vanaf Schiphol door
de marechaussee van Schiphol. Ik heb in een eerder overleg ook de vraag aan
de orde gesteld of vertrek vanaf Eelde een oplossing zou zijn, omdat die gedachte
in Ter Apel zelf leeft. Ik zou dit soort vragen graag beantwoord zien.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter! Ik begin met het uitspreken van mijn erkentelijkheid voor
het feit dat de notitie er ligt. Ik zeg niet dat ik het op alle punten met
de inhoud eens ben; zoals straks zal blijken, heb ik op een aantal punten
ook vrij fundamentele kritiek. Ik vind het echter van groot belang dat wij
een notitie hebben waarin een aantal zaken in samenhang aan de orde wordt
gesteld, zodat wij dit cruciale sluitstuk van het asielbeleid ook in onderling
en integraal verband kunnen bespreken. Dit is op zichzelf winst, want aan
die bredere aanpak heeft het tot nu toe ontbroken. De eerste insteek is dus
positief.Ik zeg dit ook omdat op dit punt volstrekte helderheid nodig is, ook en vooral voor de asielzoekers. Er moet een duidelijk beleid zijn
met betrekking tot de perspectieven die er zijn. Dit lijkt mij overigens vrij
vanzelfsprekend. Het verbaasde mij dan ook, op pagina 29 te lezen dat men
de asielzoekers direct moet attenderen op de mogelijkheid dat men niet kan
blijven. Dat lijkt mij zo vanzelfsprekend dat ik mij afvroeg of ik a contrario
moet veronderstellen dat tot nu toe het tegenovergestelde werd beweerd. Dat
kan ik mij haast niet voorstellen, dus ik vond het merkwaardig dat dit zoveel
nadruk kreeg. Maar ik ben het er wel geheel mee eens dat van de aanvang af
geen overspannen verwachtingen mogen worden opgeroepen.Ik merk wel op dat wij natuurlijk ook moeten denken aan datgene wat ik
in dit verband maar "preventie" zal noemen. Daarbij denk ik aan de grensbewaking,
waarover in de notitie ook wordt gesproken. Terzake heb ik vragen over de
financiële aspecten, met name voorzover die betrekking hebben op de Koninklijke
marechaussee. Is hierin nu een extra uitbreiding van de Koninklijke marechaussee
begrepen – dat zou ik op zichzelf toejuichen – of is het een uitvoering
van eerder gemaakte afspraken? Een extra inspanning zou naar mijn mening zeker
op zijn plaats zijn. Worden hiermee ook de eerder gesignaleerde problemen
rond de rivierpolitie en de capaciteit daarvan opgelost?Een ander "preventief" aspect is de verantwoordelijkheid van luchtvaartmaatschappijen.
Andere woordvoerders hebben hier ook over gesproken en daar sluit ik mij kortheidshalve
bij aan. Ik vind ook dat de verantwoordelijkheid van luchtvaartmaatschappijen
zwaarder moet worden geaccentueerd, dat er ook sprake moet zijn van sancties
en dat bijvoorbeeld het scannen van papieren een heldere maatregel is die
snel genomen zou kunnen en moeten worden.Voorzitter! De filosofie van het stuk is dat niet toelaten terugkeren
betekent. Dit straalt enige duidelijkheid uit. De grote vraag bij de notitie
is echter – hiermee kom ik bij mijn fundamentelere kritiek – of
met het geheel van de maatregelen die in deze notitie zijn voorgesteld, dat
doel ook wordt bereikt. En dan komen mijn reserves. Ik stel voorop dat het
op zichzelf goed is om uit te gaan van vrijwilligheid. Wij moeten ons echter
goed realiseren dat die vrijwilligheid in veel gevallen natuurlijk maar een
schijnvrijwilligheid is. Als ik aan een afgewezen asielzoeker uit Iran vraag
of hij vrijwillig terug wil naar Iran, zal niemand veronderstellen dat hij
daarop "ja" antwoordt, zeker niet als hij zelf stelt dat dit zijn doodvonnis
zou betekenen. Dus wat is die vrijwilligheid? Naar mijn mening kan die in
deze gevallen zelfs niet verondersteld worden. Op dit punt dient het beleid
helder te zijn. Hoe pijnlijk het ook is, wij zullen er rekening mee moeten
houden dat gedwongen uitzetting een onvermijdelijke component en ook sluitstuk
van het totale beleid is. Op dit punt vind ik de notitie wat verhullend. Dat
is begrijpelijk gezien de humane benadering die de staatssecretaris vooropstelt
en die ik deel, maar daar hoort ook bij dat onder ogen wordt gezien dat er
altijd een "hard" sluitstuk zal kunnen en moeten zijn, anders wordt het totale
beleid ongeloofwaardig.In dit verband wijs ik er ook op dat de controlemethodieken die nu worden
toegepast, juist in deze slotfase, ontduiking in de hand werken. Er zijn veel
van deze signalen. Een groot percentage van de personen wordt in die laatste
fase gecontroleerd met "controle adres". Al eerder heb ik erop gewezen dat
dit zelfs in 60% van de gevallen gebeurt. Dit wordt dan weer verhuld met "met
onbekende bestemming vertrokken". Wij weten allemaal dat juist hier sprake
is van een grote portie illegaliteit. Wij zullen dus meer toe moeten naar
een vertrek onder toezicht in allerlei vormen, gaand tot en met gedwongen
uitzetting, hoe triest dat ook is. Onderkent de staatssecretaris dat voldoende?
Wil zij meer aandacht besteden aan dit onderdeel van het beleid? Als dit niet
gebeurt, lokken wij onherroepelijk weer een toename van illegaliteit uit en
die kant moeten wij juist niet op.Bij het sluitstuk hoort ook een verantwoord beleid ten aanzien van de
landen waarheen wij wel en niet uitzetten. Daarover moet ook helderheid bestaan.
Ik heb kennisgenomen van het verslag van de discussiebijeenkomst van maandag
met verschillende collega's in Nijmegen. Ik denk hierbij aan de Iraanse asielzoekers.
De onzekerheid die op dat terrein bestaat, is gewoon fnuikend. Bij een humane
aanpak kun je mensen niet zo lang in onzekerheid laten. Er moet duidelijkheid
zijn en er moeten heldere ambtsberichten zijn die een verantwoord beleid kunnen
onderbouwen. Denk ik aan de positie van moslims die bekeerd zijn en christen
zijn geworden in relatie tot de godsdienstvrijheid in Iran, dan meen ik dat
de ambtsberichten absoluut geen verantwoorde basis voor het beleid kunnen
vormen. Wanneer kan op dit punt concreet meer helderheid worden gegeven? Wanneer
kan meer duidelijkheid in het beleid ontstaan? Dat is hard nodig.De heerVan Oven(PvdA)Meent de heer Van den Berg dat een specifieke uitzondering moet worden
gemaakt voor Iraanse uitgeprocedeerden?De heerVan den Berg(SGP)Ik kan mij dat voorstellen als de situatie daartoe aanleiding geeft. Wij
hebben het toch altijd over een individuele beoordeling?De heerVan Oven(PvdA)De heer Van den Berg noemt nu een bepaalde groep. Daarom vraag ik het.De heerVan den Berg(SGP)Deze groep wordt in mijn ogen niet gevormd door een bepaalde nationaliteit.
Het gaat om een individuele beoordeling. Het is best mogelijk dat uitzetting
naar een bepaald land voor bepaalde personen wel toelaatbaar is, maar door
omstandigheden voor anderen niet.De heerVan Oven(PvdA)Bedoelt de heer Van den Berg dat per geval moet worden getoetst of doelt
hij op 1250 individuele Iraanse uitgeprocedeerden?De heerVan den Berg(SGP)Wij hechten toch zo aan een individuele toets? Daar wil ik ook in deze
fase aandacht voor vragen. Dat lijkt mij essentieel. Daar moet het beleid
op kunnen inspelen. Ik meen dat dit altijd de benadering van de staatssecretaris
is geweest, anders hoor ik het graag.Voorzitter! Ik wil mij aansluiten bij de vragen die gesteld zijn over
de Bosniërs. Daar wordt natuurlijk meer over gediscussieerd, maar ik
denk nu ook aan de recente berichten uit Duitsland. Wat betekent dit voor
ons? Ik wil nog wel eens ten principale over dat beleid praten, maar
daartoe ontbreekt mij nu de tijd.De voorzitter:U soupeert nu ook uw tweede termijn.De heerVan den Berg(SGP)Dat vreesde ik al. Daarom ga ik nu vrij abrupt afronden met een samenvattende
conclusie. Ik ben blij met de discussie op dit moment. Ik heb echter zeer
grote twijfels over het antwoord op de vraag of het doel dat ons voor ogen
staat met dit onmisbare sluitstuk van het totale beleid, door de maatregelen
uit deze notitie wordt bereikt.De heerSchutte(GPV)Voorzitter! Als hekkensluiter in deze rij kan ik kort zijn. Wij hebben
lang op de notitie moeten wachten. Dat had de indruk kunnen wekken dat wij
iets substantieels zouden krijgen. Dat is het niet geworden. Veel van wat
erin staat, is al beleid of was al bekend en bij de nieuwe zaken, is de concreetheid
niet erg groot. Dat is jammer.Dat brengt mij tot een algemene vraag. Wat ziet de staatssecretaris eigenlijk
als het doel van een notitie zoals deze? Wil zij hier concreet iets mee bereiken
in de bestaande situatie? Denkt zij aan enige kwantificering of moet ik tussen
de regels door lezen dat wij wel ons best doen en dat zij haar best doet,
maar dat het probleem als zodanig misschien onoplosbaar is? Ik zou daar toch
graag een visie van haar op krijgen, zodat wij weten wat haar inzet is. Dan
kunnen wij bezien of de instrumenten die daarvoor worden aangedragen, daarbij
passen.Informatieverstrekking wordt benadrukt. Zowel het wijzen op de mogelijkheid
van terugkeer als de informatie over de actuele veiligheidssituatie in het
land van herkomst valt daaronder. Het laatste heeft natuurlijk alleen zin
als de betrokkenen de ambtsberichten ook kunnen vertrouwen. Daar hebben wij
een discussie over gevoerd. Daar hoef ik nu niet op in te gaan. Daarmee is
echter wel een heel nauwe samenhang.De voorstellen die worden gedaan voor de facilitering van de terugkeer
en de ondersteuning van degenen die willen meewerken aan hun terugkeer, hebben
mijn instemming. Daarbij ga ik ervan uit, dat het toekennen van een financiële
bijdrage niet zozeer aan de persoon van een vreemdeling wordt gekoppeld, als
wel aan het project waar het om gaat. De plaatselijke bevolking kan daar dan
ook profijt van hebben. Als dat gebeurt, is het risico van een aanzuigende
werking volgens mij niet of nauwelijks aanwezig.De heerVerhagen(CDA)Zo is het niet geformuleerd in de notitie.De heerSchutte(GPV)Ik formuleer mijn eigen opvatting.Dan kom ik op het veel besproken thema van de VVTV-nieuw. Dat is geen
eenvoudige zaak en er is geen direct voor de hand liggende oplossing. Als
je dit niet zou willen, moet je je wel afvragen waar je dan wel verantwoordelijkheid
voor wil nemen. Wil je dan verantwoordelijkheid nemen voor het accepteren
respectievelijk medebevorderen van een onbekende mate van illegaliteit? Of
wil je dan toch maar accepteren dat deze mensen veel langer in de centra of
in de gesloten opvang terechtkomen dan waarvoor deze bestemd zijn?Die twee alternatieven zijn naar mijn gevoel alleen in een bepaalde periode
als overgangssituatie verantwoord, als het gaat om mensen die alles in het
werk hebben gesteld om weg te komen, maar die daarvoor de noodzakelijke medewerking
niet krijgen. Dan kun je wel als uitgangspunt hebben dat je daar je eigen
verantwoordelijkheid in hebt, maar ik geloof dat je op een gegeven moment
het stadium bereikt dat je niet meer kunt zeggen: ga heen en wordt warm, als
zij niet heen kunnen gaan.Tegen die achtergrond benader ik dit voorstel met een positieve grondhouding,
maar ik wil graag de uitwerking ervan zien. Een punt van kritiek is wel dat
er zo lang over deze notitie is gedacht. Dit is een nieuw punt, maar het wordt
heel summier aangekondigd. Dat vind ik erg jammer. Er komen natuurlijk allerlei
vragen aan de orde, zoals hoe dit zich verhoudt tot andere vormen van VVTV
en hoe het zit met de risico's van beroepsprocedures die hieraan gekoppeld
kunnen worden. Al dat soort vragen moeten wel beantwoord worden om een eindoordeel
te kunnen geven, maar ik heb een positieve grondhouding, omdat ik vind dat
de alternatieven slechter zijn.Ik sluit mij aan bij de opmerkingen die over de luchtvaartmaatschappijen
zijn gemaakt. Waarom is dat niet al veel eerder gebeurd? Hoe zit het met de
concrete maatregelen voor het mobiel toezicht op vreemdelingen? Er wordt een
extra budget voor beschikbaar gesteld. Als dat gerealiseerd wordt, zijn wij
dan af van de kritiek die je nu hoort, dat er veel te weinig manschappen zijn
om dit allemaal te kunnen doen?Hoe reëel is de genoemde buffercapaciteit van 5000 plaatsen, als
je deze in relatie brengt met de andere doelstellingen op dit terrein, zoals
vergroting van de privacy in een aantal opvangcentra? Je ziet nog steeds problemen,
zoals woningweigering door verblijfsgerechtigden. Kortom, het vraagstuk staat
niet op zichzelf. Wil je die 5000 plaatsen kunnen realiseren, dan zijn er
ook andere maatregelen nodig.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Eerste
termijn van de zijde van de regeringDe voorzitter:Ik verzoek de collega's, minimaal te interrumperen zodat de staatssecretaris
de gelegenheid krijgt, de Kamer in een vloeiend betoog te antwoorden.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Ik spreek mijn dank uit voor het feit dat de Kamer heel kort
na het verschijnen van de notitie deze discussie voert. Mogelijke misverstanden
die hetzij door de notitie ontstonden, hetzij door de berichten daarover en
de discussies die dan plaatsvinden, kunnen nu worden opgehelderd.De heer Schutte vroeg naar het doel van de notitie. De heer Rijpstra heeft
bij de behandeling van de Koppelingswet opgemerkt dat daaraan vele aspecten
zijn verbonden. Hij heeft mij gevraagd, het totale kader van het terugkeerbeleid
op een rij te zetten en vast te leggen in een notitie. Die samenhang van alle
daarbij betrokken aspecten zouden wij in een notitie vastleggen. Deze notitie
was van meet af aan gepland te verschijnen in het voorjaar. De Kamer zegt
lang op de notitie te hebben gewacht. Wij werken met een planning. Vorig jaar
hadden wij ook al een bepaalde planning. Vorig jaar heb ik een beleidsdocument
toegezegd. Als de Kamer nu zegt al een jaar op dat beleidsdocument
te wachten, dan is dat niet helemaal terecht. Wij lopen slechts een maand
achter op de planning van dit moeilijke beleid.Ik ben ook blij dat wij vandaag deze notitie kunnen bespreken, omdat anders
wellicht een soort misverstand zou kunnen ontstaan. De notitie gaat over uitgeprocedeerden,
dat zijn mensen die hier een asielaanvraag hebben gedaan, maar ook over alle
anderen die hier niet rechtmatig verblijven. De notitie gaat dus over beide
groeperingen. In de notitie wordt een groot aantal knelpunten genoemd, die
vaker voorkomen bij uitgeprocedeerde asielzoekers dan bij mensen die om een
andere reden geen legale verblijfsvergunning in ons land hebben gekregen.Het doel van de notitie is dat wij aan dat terugkeerbeleid effectief,
daadwerkelijk inhoud proberen te geven. Ik ben wat verbaasd over de simplistische
manier waarop de heer Rouvoet dit vraagstuk benadert. Hij vraagt zich af waarom
dit nu moet en stelt dat wij hier al lang mee bezig zijn. Dat is echter niet
het geval. Als je kijkt naar het draagvlak dan wordt over terugkeren en het
daadwerkelijk uitwerken daarvan – ik bedoel daarmee ook de gedwongen
terugkeer – nog niet zo lang op deze manier gepraat. Ik verwijs naar
de nota van bijvoorbeeld Vluchtelingenwerk Nederland. Daarin wordt nu erkend
dat bij een selectief beleid voor toelating en opvang aan het eind van de
procedure die terugkeer absoluut noodzakelijk is. Wij moeten die terugkeer
op de een of andere manier uitwerken.Het is nu het juiste moment om die extra maatregelen op een rij te zetten.
Alle partners die daarbij op de een of andere manier een rol kunnen spelen,
hebben wij daarbij nodig. Dat zijn niet alleen het ministerie van Justitie
en alle partners van de rijksoverheid, maar ook particuliere organisaties
die op de een of andere manier een positieve rol zouden kunnen spelen. Ik
hoop en verwacht dat dit zal lukken.Aan het uitgangspunt proberen wij in deze notitie meer inhoud te geven.
Niet-toelaten betekent terugkeren en terugkeren is een absolute noodzaak.
Sommige leden zeggen wat teleurgesteld te zijn. Maar ik heb heel bewust mijn
pleidooi realistisch willen houden. Ik heb niet gezegd: hier is een reeks
aan maatregelen en het zal allemaal wel lukken, inclusief de taakstelling.
Ik ben realistisch. Daarom heb ik in een commentaar gezegd dat de resultaten
niet spectaculair zullen zijn, maar er zullen wel resultaten zijn. Onze inzet
is, daadwerkelijk wat te bereiken. Met "bereiken" bedoel ik zowel de vrijwillige
terugkeer – daar geven alle fracties duidelijk steun aan, ook al kom
ik natuurlijk nog terug op specifieke vragen – als de gedwongen terugkeer.
De vrijwillige terugkeer staat uitgebreid in de notitie, omdat dat een nieuwe
invulling is, maar laat dat niet de indruk wekken dat wij de gedwongen terugkeer –
dat beleid was al ingezet – zouden verwaarlozen en dat wij daar niet
achteraan zouden zitten. Dat is uitdrukkelijk niet de bedoeling. De bedoeling
is om een actief beleid te voeren: enerzijds werken met prikkels en stimulansen
ten aanzien van een terugkeer eigener beweging – men kan best kanttekeningen
plaatsen bij "vrijwillig", maar het gaat om een terugkeer waar men eigener
beweging toe komt en waar de overheid enige hulp bij wil bieden – en
anderzijds werken met duidelijke maatregelen ten aanzien van de preventie
en de uitvoering van de gedwongen terugkeer. Sommige van die maatregelen zijn
al lang in werking en sommige zijn extra uitgebreid.Bij terugkeer staat voorop dat de verantwoordelijkheid van de vreemdeling
zelf uitdrukkelijk in beeld blijft, maar omdat wij allen beseffen dat het,
als je naar een land trekt, teleurstellend is om "nee" te horen, hebben wij
de prikkels ingevoerd om het terugkeren eigener beweging te stimuleren. Nogmaals:
het doel is om zowel ten aanzien van de uitgeprocedeerde asielzoekers als
de op een andere manier hier niet legaal verblijvenden de mogelijkheid –
en het bieden van hulp daarbij – voorop te stellen om eigener beweging
terug te gaan en dat te stimuleren, maar het aspect van de gedwongen terugkeer
is uitdrukkelijk een voortzetting van het op dat punt al ingezette beleid.Ik heb het een en ander gezegd in de richting van de heer Rouvoet, die
heeft opgemerkt dat het logisch is om duidelijke, eerlijke en betrouwbare
informatie in te bedden in het hele proces. Daar moeten wij eerlijk in zijn:
dat hebben wij de afgelopen jaren eigenlijk niet duidelijk gedaan. Wij –
daarmee bedoel ik ook Justitie – zijn zo bezig geweest met toelaten,
opvang en de wijze waarop wij hier met het vraagstuk bezig waren dat wij –
ook al wisten wij natuurlijk dat dat aan het eind van de rit kwam –
pas actief werden op punten als het bieden van informatie en actieve voorlichting,
bijvoorbeeld over de ontwikkelingen in het land van herkomst, wanneer men
bij het moment was aangekomen waarop men terug moest. Nu zeggen wij uitdrukkelijk
dat dit een fundamenteel onderdeel van het hele beleid behoort te zijn. Op
het moment dat men in eerste instantie te horen heeft gekregen dat er, wat
ons betreft, "nee" tegen het verblijf wordt gezegd, maar dat men natuurlijk –
dat blijft overeind – toegang tot de rechtsprocedures heeft, behoort
men ook te horen dat men vanaf dat moment de mogelijkheid dat terugkeer aan
de orde moet zijn, reëel onder ogen moet zien; wij laten de betrokkene
op dat punt alvast zien welke hulp daarbij mogelijk is, maar wij laten ook
zien dat gedwongen terugkeer, als men dat alles weigert, een noodzaak is.De heerRouvoet(RPF)U kunt het natuurlijk simplistisch noemen, maar ik ben een beetje verbaasd.
Ik herinner mij een aantal momenten – in ieder geval in mijn eigen bijdragen –
waarop keer op keer in allerlei overleggen benadrukt is dat dit een weinig
populair onderwerp is en dat wij er wellicht meer over moeten spreken, maar
dat wel degelijk duidelijk moet zijn dat een sluitend terugkeerbeleid het
sluitstuk behoort te zijn van de hele asielprocedure. Dat is in ieder geval
van de kant van de Kamer benadrukt en ik heb het ook u menigmaal horen zeggen.
Dat staat nu niet voor het eerst in deze Terugkeernotitie, want daarover hebben
wij het hier al menigmaal gehad. Het is prima dat de notitie is geschreven
om nu meer invulling te geven aan het geheel, maar het zou mij verbazen als
uw stelling is dat het van belang is om op te schrijven dat wij betrouwbare
en eerlijke informatie geven omdat wij dat in het verleden niet zo met elkaar
hebben besproken. Daar hebben wij immers meer dan eens met elkaar over gesproken.StaatssecretarisSchmitzMijn stelling is dat wij er hier en daar wel over gesproken hebben, maar
dat er in de richting van asielzoekers die in de procedure duidelijk
in de richting van afwijzing gaan, geen daadwerkelijke invulling heeft plaatsgevonden
van een soort communicatiestrategie over dat onderdeel. Vandaar dat wij dat
hier uitdrukkelijk als maatregel hebben ingezet. Dat vraagt ook om een verdere
aanpak van dat punt en om personele inzet daarvoor. De IND heeft niet voor
niets de opdracht gekregen om een aantal van die zaken nader handen en voeten
te geven.MevrouwSipkes(GroenLinks)De staatssecretaris schrijft inderdaad dat IND en COA daar samen een plan
voor zullen opstellen. Ik kan mij voorstellen dat het vooral ingaat op nieuwe
asielzoekers. Er is waarschijnlijk iets van vooroverleg geweest met COA en
ik ga ervan uit dat ook is gekeken naar de situatie in de centra. Die is op
sommige momenten vrij explosief, om het zachtjes uit te drukken. Wat zijn
de effecten als het plan ineens in zijn geheel wordt doorgevoerd? Tot nu toe
was er een duidelijke scheiding tussen de justitiekant en de opvang. Dat wil
de staatssecretaris nu anders gaan doen. Hoe schat de staatssecretaris de
situatie in en dan denk ik vooral aan de onrust bij de mensen die langdurig
in de centra zitten?StaatssecretarisSchmitzTot voor kort was er een vrij duidelijke scheiding tussen de juridische
kant van IND en de opvangkant van COA. Er is natuurlijk enig vooroverleg geweest.
Al sinds wij met de voorbereiding van de notitie bezig zijn, zijn wij met
COA en IND in gesprek over de manier waarop het wordt ingevuld. COA heeft
er met eigen medewerkers al een paar conferenties over gehouden. IND en COA
groeien in het kader van deze taak naar elkaar toe, met behoud van de eigen
verantwoordelijkheid. Het is niet zo dat COA dadelijk alle informatie moet
bieden. Er is duidelijk afgesproken dat medewerkers en directie van COA uitdrukkelijk
op de hoogte zijn van de stand van zaken van de bij hen wonende mensen en
de manier waarop wij daar verder mee omgaan. Het meedenken over terugkeer
en de manier waarop mensen kunnen worden gestimuleerd tot het aanpakken van
hulp bij vrijwillige terugkeer, gebeurt in een soort joint venture met behoud
van ieders verantwoordelijkheid.Er is uitdrukkelijk in de notitie gezet dat daarover een gezamenlijk plan
van aanpak komt. Ik zal de Kamer in een later stadium ook laten zien hoe dat
plan van aanpak en de samenwerking IND en COA gestalte zullen krijgen. Dat
vraagt best enig overleg omdat het verschillende disciplines zijn. Juist omdat
al die mensen die in die centra wonen met beide aspecten te maken hebben,
zijn wij bezig om een samenwerkingsverband op te zetten. Ik wil het geen stappenplan
noemen omdat het zo'n beladen term is, maar wij zetten in een schema welke
activiteiten wanneer plaatsvinden. Er is dus op dat punt toch een zekere bewaking
van het proces en de manier waarop wij met de onderscheiden aspecten van vrijwillige
en gedwongen terugkeer omgaan.Voorzitter! Ik wil beginnen bij de vragen van de heer Verhagen. Misschien
stelt hem dat gerust. Ik zal wat sprekers in positieve zin door elkaar halen.
Het valt mij met de heer Dittrich op dat een aantal mensen met suggesties
komt over de manier waarop het gedaan moet worden. Dat kan gecontroleerd vertrek
zijn, gesloten opvang – hoewel wij dat idee niet overnemen – het
contract van de heer Dittrich of mijn eigen gedachten over de VVTV. Wij verschillen
zo van mening dat daaruit al de moeilijkheidsgraad is af te lezen. Over geen
enkel idee roept iedereen "eureka". Dat vind ik op zichzelf niet erg, zo lang
wij maar met elkaar proberen na te denken over de manier waarop wij stap voor
stap verder komen met dit beleid. Daarom herhaal ik maar even, als men teleurgesteld
is, dat dit een realistisch verhaal is. Het is veel ingewikkelder. Ik heb
geen enkel voorbeeld waaraan ik mij kan optrekken. Andere landen hebben ook
geen oplossing en geen duidelijke aanpak. Integendeel, men heeft gevraagd
om in Europees verband ervaringen uit te wisselen, met name over die vrijwillige
terugkeerprogramma's en Nederland heeft het op de agenda gezet. Andere landen
kijken hoe Nederland het doet. Ik verschuil mij er niet achter dat andere
landen dat niet doen. Wij zijn er buitengewoon actief mee bezig. Op het moment
dat wij verantwoording proberen af te leggen, mag men vragen: wat is er bereikt?
Ik laat de moeilijkheidsgraad zien en geef aan dat wij actief bezig zijn en
dat wij een aantal stappen voorwaarts maken.In dit verband wijs ik op de operatie van vorig jaar van de IND om achterstanden
in te halen en met name om de nieuwe instroom bij te houden. Als ik daarbij
betrek de kwaliteitsslag van de IND denk ik dat wij een procedure krijgen
waarmee wij qua kwaliteit steeds verder komen. Het blijft echter een moeilijk
terrein.Ik kom tot een paar andere zaken, waarbij ik begin met de vrijwillige
terugkeer. De meeste woordvoerders hebben gezegd: dat is een goede benadering.
Daarbij zijn wel wat kanttekeningen gemaakt. Overigens merk ik op dat ik het
woord voer namens het kabinet, maar dat hier net zo goed de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking, de minister van Buitenlandse Zaken, de minister
van Binnenlandse Zaken of nog een ander lid van het kabinet aanwezig zou kunnen
zijn. Ik vond het best aardig dat de heer Rijpstra mijn invloed in deze notitie
heeft herkend – ik zeg altijd: daar ben ik ook voor ingehuurd –
maar het is uitdrukkelijk een kabinetsnotitie. Het kabinet heeft er grondig
en bij herhaling over gesproken.Ik had het over de vrijwillige terugkeer. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
heeft Ethiopië en Eritrea – er zijn ook al wat contacten gelegd
met Angola; mogelijk volgt daarna Somalië, maar dat ligt allemaal veel
moeilijker – eruit gehaald. Hij heeft daarmee goede contacten in het
kader van zijn ontwikkelingstaak. Bovendien hebben deze landen nee gezegd
tegen de gedwongen terugkeerders. Bij de onderhandelingen van minister Pronk
met die landen gaat het ook over degenen die gedwongen worden terug te keren.Verder is minister Pronk bezig geweest, het scala van hulpmogelijkheden
op een rij te zetten in de onderhandelingen met de autoriteiten. Daarbij staat
hulp aan de gemeenschap als zodanig voorop. Ook is gesproken – dit heeft
in het vragenuurtje even een rol gespeeld – over het gegeven dat de
mensen die je beweegt terug te keren een nieuwe start moeten kunnen maken.
Zij moeten een toelage krijgen. Daarbij gaat het over heel bescheiden bedragen
per maand. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft voor dit onderdeel
een soort werkplan ontwikkeld ten behoeve van deze twee landen.
Ik zal hem vragen dat ter informatie aan de Kamer toe te sturen.Mijn laatste informatie op dit punt luidt dat met Ethiopië en Eritrea
vergaande overeenstemming is bereikt en dat de zaak wat Ethiopië betreft
is geaccordeerd door de minister van Buitenlandse Zaken en nu besproken wordt
door de ministerraad. Minister Pronk hoopt binnen afzienbare tijd de handtekening
van de verantwoordelijke autoriteiten in Ethiopië en Eritrea te krijgen.Om praktische redenen heeft minister Pronk dus deze landen uitgezocht.
Gedwongen terugkeerders zijn uitdrukkelijk in de onderhandelingen betrokken.
Gemeenschapshulp staat daar voorop, maar er is ook sprake van een kleine prikkel –
bescheiden bedragen – voor individuen.Er ligt een werkplan, in het kader waarvan uitdrukkelijk wordt gerekend
op het meedenken en meewerken waar mogelijk door particuliere organisaties.
Vandaar dat hier, gestimuleerd door Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse
Zaken, een werkconferentie met particuliere organisaties heeft plaatsgevonden.
Daar is besproken wie een bijdrage zou kunnen leveren, welke bijdrage dat
zou kunnen zijn en waar die bijdrage aan geleverd zou kunnen worden.MevrouwSipkes(GroenLinks)Het lag redelijk voor de hand dat minister Pronk zou zeggen dat dit de
gemakkelijkste landen zouden zijn. Het gaat echter over een veel breder probleem,
waarbij het hele kabinet betrokken is. Hoe gaat het dan met de andere ministeries?
Die paar projecten waarover de staatssecretaris spreekt, betreffen de kleinste
groep.StaatssecretarisSchmitzDe intentie is uitdrukkelijk: als dit een geslaagd model is, kan dat naar
andere landen worden uitgebreid. Het is een eerste stap. "Proef" klinkt terughoudend.
Het is echter een eerste stap in de richting van bepaalde landen waarvoor
het, volgens de heer Pronk, zou kunnen werken. Wij doen ervaringen op. En
dan kan het model in bredere zin worden toegepast. Dat is de achtergrond van
de benadering.MevrouwSipkes(GroenLinks)De invalshoek is echter Ontwikkelingssamenwerking en in mindere mate de
andere instrumenten van de regering, zoals Buitenlandse Zaken en Economische
Zaken.StaatssecretarisSchmitzHierover is naar aanleiding van de nota van de heer Pronk al uitdrukkelijk
gesproken op 14 november vorig jaar. De heer Pronk is ook vaak op pad met
de staatssecretaris van Economische Zaken naar bepaalde landen om te bezien
of een koppeling kan worden gelegd. Dit punt is duidelijk in het kabinet aan
de orde geweest. Het kabinet staat hierachter, vanuit de verschillende disciplines
die erbij betrokken zijn. In het werkplan wordt een helder onderscheid aangegeven.
Wat moet Ontwikkelingssamenwerking doen? Waar liggen de actiepunten bij Justitie?
En welke plaats krijgt de remigratieregeling van Binnenlandse Zaken? Zo zijn
er verschillende invalshoeken. Daaraan proberen wij handen en voeten te geven.
Hoewel het om een vrij kleine groep gaat, hoop ik dat een en ander kans van
slagen heeft en kan worden uitgebreid.De heerVerhagen(CDA)Laat ik niet teruggaan naar 1994, maar naar februari 1996. Ruim een jaar
geleden werd in de notitie over de hoofdlijnen van de geïntegreerde aanpak
van het terugkeerbeleid gesteld dat het ging om Angola, Eritrea en Ethiopië.
Ook toen leefde de hoop dat het snel tot stand zou komen. Er was toen ook
nog sprake van Somalië, Sri Lanka en andere landen. Er zou een lijst
komen van landen waarmee tot zaken gekomen zou kunnen worden. Ik herhaal mijn
vraag: wanneer komen de concrete resultaten? Wat is het nieuwe ten opzichte
van het beleid dat in februari 1996 al gangbaar beleid van het kabinet zou
zijn? Ik roep een uitspraak van de heer Dittrich in herinnering. Er is op
zichzelf niets tegen deze maatregel. Maar het duurt allemaal zo lang voordat
het tot stand komt. Dat is het probleem. De verwachting is dat het beleid
concreter vorm wordt gegeven met de Terugkeernotitie. Maar dan wil ik ook
de voortgang zien ten opzichte van de situatie van anderhalf jaar geleden.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! De heer Verhagen spreekt over de brief van 23 februari 1996,
een brief van de heer Pronk en mij. Wij hebben toen de koers uitgezet dat
wij gezamenlijk zouden optrekken op dit punt. Daarna is er een nota verschenen
en heeft de heer Pronk een projectcoördinator aangesteld die nu al diverse
malen met de landen heeft onderhandeld. De heer Pronk is overigens ook al
diverse malen in die landen geweest. Ontwikkelingshulp en de onderhandelingen
daarover zijn niet mijn vak. Maar ik wil er toch op wijzen dat dergelijke
onderhandelingen lang duren. Het debat daarover kan beter met de heer Pronk
worden gevoerd. Dan kan worden ingegaan op de problemen die hij daarbij ondervindt.
Men wil garanties hebben voor hulp. Het is natuurlijk een kwestie van de hulp
die wij willen en kunnen geven. Dan kan worden gezegd: mensen die gedwongen
moeten terugkeren, moet u ook terugnemen. Dat is een stevig punt geweest in
de onderhandelingen. De heer Pronk heeft daaraan vastgehouden. De autoriteiten,
die al geconfronteerd worden met andere stromen van vluchtelingen die terugkeren,
willen daar niet direct mee geconfronteerd worden. Nogmaals, Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamenwerking zijn geen onderdeel van mijn vakterrein.
Maar ik heb voortdurend van de heer Pronk begrepen dat men er actief achterheen
is geweest. Men kan dan ook beter met de heer Pronk bespreken welke haken
en ogen eraan zitten. Als de definitieve handtekening snel kan worden gezet
en wij dus daadwerkelijk kunnen beginnen, dan is dat de vrucht van een dik
jaar werken. Dat heeft inderdaad lang geduurd. Maar dat is inherent aan deze
problematiek.Voorzitter! Dan kom ik te spreken over de gedwongen terugkeer, de instrumenten
daarvoor, "controle adres" versus gecontroleerd vertrek enz. Het is goed dat
de Kamer de cijfers krijgt over de "controle adres". Maar als ik zelf wil
zien welke resultaten wij boeken, dan tel ik de cijfers van "vertrek onder
toezicht" en "uitzetting" op. Dan weet je namelijk dat men werkelijk vertrokken
is. Bij die cijfers kun je hardmaken dat de mensen niet meer in Nederland
wonen. Ik verwijs dan naar de tabellen op blz. 10. Ik heb er ook de cijfers
over de eerste vijf maanden van 1997 bij gepakt. Het blijkt dat de realisering
makkelijker ligt bij de mensen die niet tot de asielgroep behoren dan bij
de mensen die wel tot de asielgroep behoren. Als je de kolommen
"vertrek onder toezicht" en "uitzetting" optelt, dan zie je dat de cijfers
wel degelijk stijgen. In 1994 komt het daadwerkelijk vertrek op ongeveer 18.000,
in 1995 op 28.000 en in 1996 op 37.000. Er zit dus duidelijk een stijgende
lijn in, al zullen wij er zeker meer aan moeten doen.De heerVerhagen(CDA)Maar dat geldt niet voor de asielgroep, want dan is er een dalende lijn.StaatssecretarisSchmitzIk heb het inderdaad over de totalen van de kolommen. Ik zei ook al dat
het bij die andere groep veel makkelijker ligt. Er is concreet gevraagd of
de voorstellen voor verdeling van de 30 mln. resulteren in meer mensen bij
de marechaussee en het mobiel vreemdelingentoezicht. Het antwoord daarop is
"ja". Maar hier zitten nog meer aspecten aan. Ik heb de Kamer al een brief
toegezonden van de commissie buitengrenzen, waarin geen aanmerkingen zijn
gemaakt over het toezicht op Schiphol maar wel over het toezicht van de rivierpolitie
in de zeehavens. Op dit moment wordt overlegd tussen Defensie, Binnenlandse
Zaken en Justitie over de vraag wie de extra inzet pleegt bij de zeehavens.
In de maatregelen zit uitdrukkelijk een uitbreiding ten aanzien van de aanpak
van de daadwerkelijke terugkeer.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik heb nog een vraag over de gedwongen terugkeer. De staatssecretaris
zegt dat de ingezette lijn daarbij wordt doorgezet. Bij gedwongen terugkeer
wordt vaak uitsluitend naar de kant van de asielzoeker gekeken, maar hoe zit
het met het ontvangende land? Als ik goed ben geïnformeerd, wordt toch
uitzetting overwogen naar Somalië. De president zegt echter: ik neem
geen asielzoekers op die gedwongen terugkeren. Maar er wordt dan toch doorgegaan.
Volgens mij staat dat echt haaks op internationale afspraken, want je bent
er niet zeker van dat men daar toegang heeft en wordt opgevangen.StaatssecretarisSchmitzIk kom nog op de terugnameovereenkomsten en dergelijke. Ik had al toegezegd
dat ik de Kamer tevoren zou laten weten als wij met Somalië stappen verder
waren geweest.Ik kom dan op de vraag op welke manier wij binnen de Europese Unie en
ook als Nederland zelf met dit soort landen bezig zijn om de terugname van
uitgeprocedeerden te garanderen. De meeste landen erkennen in theorie dat
zij hun eigen onderdanen moeten terugnemen, maar de daadwerkelijke invulling
ligt veel gecompliceerder. Ik heb hier een heel lijstje van landen die in
theorie mensen terug willen nemen, maar waar in individuele gevallen concrete
problemen ontstaan, bijvoorbeeld door langdurig onderzoek in het land van
herkomst in verband met de minder goede bevolkingsadministratie. Ik noem bijvoorbeeld
Algerije, Angola, China, Iran, Joegoslavië en Libanon.Dit punt staat voortdurend op de agenda van de Europese Unie. Bij samenwerkingsovereenkomsten
wordt een terugnameclausule uitdrukkelijk meegenomen. Net is in dit verband
al Marokko genoemd. Over Egypte wordt nog gesproken, want dat land had het
er bepaald moeilijk mee dat dit in die overeenkomst moest worden meegenomen.
De heer Verhagen vroeg in dit kader naar de Euromediterrane verdragen. Er
is een duidelijke werking van de conferentie uitgegaan. Algerije heeft zelf
het initiatief genomen om besprekingen te beginnen met diverse landen van
de Europese Unie. Er zijn nu onderhandelingen gaande met Egypte, Syrië
en Libanon. Jordanië heeft op de conferentie de overeenkomst geparafeerd.
Het punt staat dus voortdurend op de agenda van de EU. Dat neemt overigens
niet weg dat het een zeer uitgebreid traject vergt totdat men daadwerkelijk
een handtekening onder de overeenkomst wil zetten.Vervolgens kom ik te spreken over de wijze waarop omgegaan wordt met de
ambtsberichten. Van de criteria die terzake tijdens het symposium van afgelopen
maandag in Nijmegen aan de orde zijn geweest, zijn, voorzover ik zo snel heb
kunnen overzien, de meeste heel bruikbaar. Zoals bekend, is besloten om de
ambtsberichten ten aanzien van de gevoelige landen in de ministerraad te bespreken.
Buitenlandse Zaken geeft informatie op grond waarvan Justitie een uitspraak
doet over al dan niet terugkeer. Dat betreft een pittige verantwoordelijkheid
voor Justitie die zij ook na de zo-even genoemde maatregel overigens behoudt.
In het geval van Iran was er sprake van dat Buitenlandse Zaken, mede in EU-verband,
bezig was om vanuit de diplomatie allerlei stappen te ondernemen naar aanleiding
van het Mykonos-proces in Duitsland. Dat wekt bij elkaar dan toch de indruk
dat de Nederlandse overheid met de ene hand dít aan het doen is en
met de andere hand dát aan het doen is. Dat wringt dus. Misschien is
dat onvermijdelijk in een situatie zoals bij Iran, maar dan moet het kabinet
zich daarvan wel in volle omvang bewust zijn in het kader van de verantwoordelijkheden
die eenieder heeft. Het eerste ambtsbericht dat onderweg is naar de ministerraad
betreft ook inderdaad Iran. Nadat het daar besproken is, krijgt de Kamer er
nadere informatie over.De heer Rijpstra heeft gesproken over de rol van de rechtbank in relatie
tot de ambtsberichten. Dat is een nogal lastig punt, zeker als een ambtsbericht
door Justitie en Kamer worden gesteund en de rechtbank zich er vervolgens
van distantieert. Niettegenstaande dat de rechtbank uiteraard onafhankelijk
blijft, is het zeker een punt dat het waard is om in het overleg met vreemdelingenrechters
aan de orde te stellen. Ik wil ook gaarne achtergrondinformatie hebben op
grond waarvan de rechtbank tot een oordeel komt. De grenzen tussen beleid
en toetsing zijn namelijk niet altijd even eenvoudig waar te nemen.Vervolgens kom ik te spreken over de documentlozen en hun vervoerders.
Inherent aan het echte vluchtelingenvraagstuk is dat wij het niet hebben van
een document, een vluchteling nooit zonder meer kunnen tegenwerpen. Niettemin
ben ik het ermee eens dat het percentage mensen dat hier zonder documenten
komt, verontrustend hoog is en dat je dat niet alleen kunt zien in het licht
van het feit dat men in het kader van zijn vluchtelingschap geen papieren
meer heeft. Vandaar dat wij zoeken naar mogelijkheden om dat zo veel mogelijk
te voorkomen, maar als je de controle verlegt, vindt men wel weer andere mogelijkheden.In de ministerraad hebben wij ook gesproken over de economische belangen
van de Nederlandse vervoerders. Het hele kabinet is van mening dat wij de
vervoerders aan moeten spreken op wat in die Vreemdelingenwet
staat en dat wij onze lagere regelgeving aan moeten passen. Wij zullen eerst
met de KLM overleggen. De problematiek is weer extra actueel geworden door
het incident rondom het toestel uit Turkmenistan. Wij bleken toen namelijk
wat moeilijkheden te hebben met dat aspect. Sommige van de ons omringende
landen, zoals Engeland, heeft het daadwerkelijk ingevoerd. Wij zullen daar
ook verder handen en voeten aan geven en wij zullen op dat punt afspraken
maken. Daarbij gaat het overigens ook om praktische problemen waar vervoerders
wellicht mee zitten. Ik ben het eens met degenen die hebben gezegd dat je
waar mogelijk een scan moet maken van de paspoorten. Het is onze inzet om
op die manier te proberen het documentloos zijn terug te dringen. Het zal
nooit totaal voorkomen kunnen worden, maar de inzet van onze inspanningen
is om het terug te dringen.De heerVerhagen(CDA)Wanneer krijgen wij antwoord op de vragen die wij hebben gesteld naar
aanleiding van dat vliegtuig met Tamils? Ik neem aan dat de mensen waarom
het ging inmiddels vertrokken zijn.De heerRijpstra(VVD)Ik heb het antwoord van de staatssecretaris gehoord. Zij weet net zo goed
als wij dat dit al wat langer speelt. Kan zij aangeven binnen welke termijn
wij concrete maatregelen voor de luchtvaartmaatschappijen kunnen verwachten?StaatssecretarisSchmitzDit najaar.De heerRijpstra(VVD)Wij moeten nu echt een vuist maken op dit terrein.De heerDittrich(D66)De argumenten die zijn gewisseld over het scannen en kopieën maken,
zijn niet nieuw. Die zijn verleden jaar al eens naar voren gebracht en ook
toen hoorden wij dat vervoerders daar vanwege economische motieven eigenlijk
niet voor voelen. Volgens mij is het dan ook geen nieuw element in die discussie.
Daarom wil ik graag van de staatssecretaris horen waarom dat niet in de Terugkeernotitie
duidelijker naar voren is gebracht. Er staat namelijk alleen maar dat sancties
worden overwogen en nader onderzocht. Dat is prima, maar volgens mij had het
voordien tot resultaten kunnen leiden, zodat het in de Terugkeernotitie had
kunnen worden beschreven.StaatssecretarisSchmitzDat is niet gebeurd. Ik hoop dat ik het dit najaar heb ingevuld. In het
kader van alle acties die wij hebben ondernomen, heeft dit niet de hoogste
prioriteit gehad. Dat is het enige dat ik op dit moment kan zeggen. Naar aanleiding
van het debat over het incident hebben wij wel gezegd dat het hoger op de
agenda moest komen te staan. Vandaar dat het is geformuleerd, zoals het is
geformuleerd.De heer Rijpstra heeft de suggestie gedaan om de rol van de unit procesvertegenwoordiging
hierbij in beeld te brengen. Dat lijkt mij een goede suggestie. Ik moet daarover
even overleggen, maar ik denk dat wij dat wel kunnen meenemen.Voorzitter! Er zijn zeer veel actoren bij het terugkeerbeleid betrokken.
Er is een aparte stuurgroep ingesteld waarin IND, COA, Justitie, Binnenlandse
Zaken en Buitenlandse Zaken zijn vertegenwoordigd. De stuurgroep valt onder
de verantwoordelijkheid van Justitie en dient om de uitvoering zo centraal
mogelijk gestalte te geven.Ik heb beluisterd dat de Kamer steun geeft aan de inzet van de terugkeerteams.
Na het gesprek met de VNG en met de vier grote gemeenten hadden wij voorlopig
een aantal contactpersonen per district aangewezen. Op dit moment zijn er
per district speciale terugkeerteams werkzaam. Mevrouw Sipkes meende dat deze
teams zich vooral met voorlichting bezighouden. Zij hebben echter ook een
duidelijk begeleidende taak. De individuen die moeten terugkeren, krijgen
te horen dat zij daarbij geholpen kunnen worden. Daarnaast wordt juridische
hulp verleend bij rechtsprocedures. Ik moet nog overleg voeren over de mogelijkheid
om de inschakeling van de terugkeerteams direct te koppelen aan het afwijzende
oordeel van de rechter. Deze teams beschikken ook over praktische informatie
over de landen van herkomst.Voorzitter! In de terugkeerteams zijn de diverse disciplines vertegenwoordigd,
toegespitst op de problematiek waar men mee geconfronteerd wordt. In de vier
districten en op het hoofdkantoor zijn er ongeveer 80 mensen werkzaam. Er
is ook een speciale projectcoördinator terugkeer in dienst. Al deze mensen
kunnen vanaf dit voorjaar worden ingezet, uiteraard met inachtneming van de
geografische indeling. Morgen komen wij wellicht nog te spreken over de verhouding
tot het totale personeelsbestand van de IND. Het optuigen van de teams is
een extra taak van de IND.MevrouwSipkes(GroenLinks)De staatssecretaris heeft gezegd dat ik ongelijk heb en dat deze teams
niet speciaal op informatie zijn gericht.StaatssecretarisSchmitzIk heb begrepen dat u dacht dat de teams speciaal zijn gericht op voorlichting.
Het gaat om veel meer.MevrouwSipkes(GroenLinks)De staatssecretaris noemt nu activiteiten die passen in het geheel van
de motiverende en de voorlichtende taak.StaatssecretarisSchmitzAls dat niet helpt, komt de gedwongen terugkeer in beeld.MevrouwSipkes(GroenLinks)Wordt door het team ook met harde hand uitgezet? Dat is toch een geheel
andere taak? Daar is toch ander personeel voor nodig?StaatssecretarisSchmitzDe vreemdelingendienst is ook in het team vertegenwoordigd. Er zijn verschillende
disciplines die samenwerken. Daarbij geldt de volgorde die ook in de notitie
tot uitdrukking komt. Eerst wordt geprobeerd, mensen uit eigen beweging te
laten terugkeren. Lukt dat niet, dan komt het andere aspect aan de orde.De heerDittrich(D66)Wordt het personeel daartoe uitgebreid? De teams hebben een groot takenpakket.
Als er geen versterking komt, ben ik bang dat een en ander ten koste gaat
van de oorspronkelijk taak, dat er een soort waterbedeffect ontstaat.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! We voeren morgen een debat over de achterstanden en de taken
van de Immigratiedienst. Ik kom daar op dit aspect nog nader terug. Ik word
nu door de voorzitter enigszins opgejaagd, qua tijd terecht maar ik wil toch graag een bepaalde inhoud overbrengen.Voorzitter! Ik wil graag nog enkele opmerkingen maken over het punt van
de terugkeer. Ik heb het punt Ter Apel hier bewust niet opnieuw meegenomen,
omdat ik de Kamer op dat punt had gerapporteerd, waarbij ik ook een datum
had gegeven voor een vervolgrapportage. De capaciteit van Ter Apel is inmiddels
300 plaatsen geworden, zoals de Kamer dacht ik bekend is. Ik overweeg op dit
moment geen "tweede Ter Apel". Een van de sprekers suggereerde om dit in de
buurt van Schiphol te doen. Als we het al zouden overwegen, zou dit geografisch
gezien een voor de hand liggend gebied zijn. Ik wil echter eerst duidelijk
zien dat Ter Apel met zijn 300 plaatsen volledig draait, met het beoogde effect.
Daarvoor is het nu nog te vroeg. Bovendien past hier ook in de wijze waarop
de vreemdelingendiensten rechtstreeks kunnen werken met uitzetting en gedwongen
terugkeer vanuit de centra. Ik ben nog niet zover dat ik de noodzaak van een
"tweede Ter Apel" zie. Als dat het geval zou zijn, dan kom ik daar zeker bij
de Kamer op terug.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter! Wij hebben in februari jongstleden een debat gehad over het
functioneren en de cijfers van Ter Apel. Daarin is de vraag gesteld of er,
gelet ook op de beëindiging van de ROA-voorzieningen en de problematiek
in de gemeenten, een uitbreiding van Ter Apel zou moeten komen. Er is toen
toegezegd dat hierover bij de Terugkeernotitie zou worden gesproken. Ik heb
de desbetreffende Handelingen voor mij. Daar staat deze toezegging in. De
staatssecretaris zegt nu opnieuw dat zij hier later op terug zal komen. Ik
constateer dan dat juist die punten die wij nu bespreken, aan de orde zijn
geweest in het debat over het functioneren van Ter Apel en dat toen de toezegging
is gedaan dat hier bij de bespreking van de Terugkeernotitie op teruggekomen
zou worden. Deze toezeggingen worden nu dus niet gestand gedaan. Ik heb dan
maar voor lief te nemen dat wij hier nog nader op terug zullen komen. Volgens
mij kan een steuntje in de rug om nu reeds een "tweede Ter Apel" in de overwegingen
te betrekken, alleen maar een welkome aanleiding zijn om het denkproces te
versnellen.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! In mijn hoofd zit dat wij het debat toen hebben beëindigd
in die zin dat ik in oktober opnieuw bij de Kamer zou rapporteren. Als dit
niet goed naast elkaar loopt, zullen wij dit nagaan.De heerRijpstra(VVD)Voorzitter! Ik begrijp het antwoord van de staatssecretaris heel goed,
maar ik ga een stapje verder en kijk naar de toekomst. De staatssecretaris
heeft zelf aangegeven dat meer mensen uitgeprocedeerd raken en terug zullen
gaan keren. Ik denk dat je dan juist zo'n centrum nodig hebt, al zou het alleen
maar als vertrekcentrum of buffer zijn, om de doorstroming en het vervolgtraject
handzamer te laten verlopen. Dat was de strekking van mijn vraag. De locatie
in Noord-Holland zou dan juist heel goed zijn. Mijn vraag is om dat verder
uit te werken en te komen met een notitie over een tweede vertrekcentrum.De heerRouvoet(RPF)Voorzitter! Ik heb hetzelfde gevoel als collega Verhagen. Na een werkbezoek
aan Ter Apel heb ik in het debat over Ter Apel een aantal suggesties gedaan.
Het gaat om suggesties die te maken hebben met terugkeerbeleid vanuit het
vertrekcentrum, met een mogelijk betere vormgeving van de terugkeer. Ik denk
bijvoorbeeld aan de begeleiding door de marechaussee van Ter Apel in plaats
van overdracht aan de marechaussee op Schiphol. Ik heb Eelde genoemd. Van
al deze suggesties is gezegd dat het wellicht goede ideeën zijn en dat
hier integraal in de Terugkeernotitie op teruggekomen zou worden. Nu spreken
we over de Terugkeernotitie. Het verbaast me dan dat Ter Apel in die zin in
de notitie niet voorkomt. Als de staatssecretaris meer informatie nodig heeft,
dan had zij dat in de notitie kunnen schrijven. Nu missen we het punt Ter
Apel gewoon.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Ter Apel komt wel in de notitie voor, maar kennelijk te summier
in de ogen van de Kamer, het debat dat daarover gevoerd is in aanmerking nemende.
Ik heb als afloop van het debat in mijn hoofd gehad dat wij bij de evaluatie
in oktober, zoals wij die hebben toegezegd, op een aantal punten zouden terugkomen.
Ik zal kijken of er tussentijds iets te melden is. Ik geloof echter niet dat
er nu nieuwe informatie is. De heer Rijpstra denkt al over een "tweede Ter
Apel". Ik blijf dat nog te vroeg vinden.De heerRijpstra(VVD)Het lijkt mij goed voor het debat om het volgende aan te geven. Als mensen
uitgeprocedeerd zijn en moeten terugkeren, zit een groot aantal daarvan in
een AZC, maar dat is niet bedoeld om terug te keren. Van daaruit wordt de
stap gezet naar integratie of gemeente.StaatssecretarisSchmitzDat hoeft niet per se.De heerRijpstra(VVD)Maar dat is wel de "ketengedachte" die wij hebben ontwikkeld. Laten wij
gebruikmaken van een vertrekcentrum dat gericht is op terugkeer.De heerRouvoet(RPF)Ziet de staatssecretaris iets in de gedachte die in Ter Apel leeft dat
men zelf bij geleide terugkeer een rol speelt in plaats van de marechaussee?
Wij hebben terzake geen nieuwe informatie nodig, maar een standpunt.StaatssecretarisSchmitzDaar kom ik apart op terug. Het debat heeft eind januari plaatsgevonden
en ik moet eerst precies nagaan wat er is afgesproken, wat wij hebben uitgewerkt
en waarop wij bij de evaluatie zullen terugkomen. Anders roep ik misschien
iets wat ik niet helemaal kan invullen.De heerDittrich(D66)In het debat over Ter Apel heb ik een concreet voorstel gedaan. Ik heb
de notulen voor me liggen. De staatssecretaris heeft toegezegd dat zij in
de Terugkeernotitie zou ingaan op mijn suggestie om de vreemdelingendiensten
een tijdslimiet op te leggen voor het plaatsen van mensen in Ter Apel, alsmede
om de marechaussee mensen te laten begeleiden die worden teruggezonden. In
de notitie zou zij ook cijfers opnemen over het functioneren. Ter Apel wordt
wel een paar keer genoemd in de notitie, maar op mijn suggesties en concrete
voorstellen is niet gereageerd. Ik dring dan ook aan op spoed, zodat wij dit
vóór het zomerreces kunnen bespreken.StaatssecretarisSchmitzIk bied de heer Dittrich mijn verontschuldigin gen aan. Ik
heb in mijn hoofd dat wij hadden afgesproken dat deze aspecten bij de evaluatie
aan de orde zouden komen. Klaarblijkelijk is dit misgegaan en heb ik toegezegd
dat het in de Terugkeernotitie zou worden opgenomen. Ik zal proberen om mijn
reactie wat vroeger te geven dan oktober, maar het is niet reëel om binnen
tien dagen nieuwe informatie te verstrekken.De heerVerhagen(CDA)In het verslag is te lezen dat de staatssecretaris ertegen wilde waken
dat de moeilijkheden vooruitgeschoven zouden worden.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Eén maal excuus lijkt mij genoeg.Ik ga nu in op Bosnië. Helaas is in Europa sprake van uiteenlopende
meningen. Zo zijn de autoriteiten in Duitsland duidelijk voorstander van gedwongen
terugkeer, terwijl iedereen daarvoor waarschuwt gezien alle gevolgen die dat
kan hebben. Wat betekent dit voor de mogelijke komst in Nederland van Bosnische
vluchtelingen uit Duitsland? Het is inderdaad een reëel punt en daarom
zijn wij al in overleg getreden met Duitsland over de vraag of het proces
bespoedigd kan worden. In de afgelopen weken hebben al diverse besprekingen
plaatsgevonden en ik zal de Kamer rapporteren zodra het overleg is afgerond.
Ook vindt overleg plaats met de rechterlijke macht over de vraag hoe wij hiermee
moeten omgaan. Wij proberen overigens ook samen te werken met een land als
Denemarken, dat dezelfde problematiek kent. Wij blijven ons op dit punt vasthouden
aan het beleid inzake Bosnië en worden daarin gesteund door alle landen,
behalve door Duitsland.De heerVan Oven(PvdA)Zou dit punt in Europees verband niet opnieuw aan de orde gesteld kunnen
worden onder het Nederlandse voorzitterschap?StaatssecretarisSchmitzHet is wel aan de orde geweest tijdens de JBZ-raad, maar de laatste formele
bijeenkomst heeft al plaatsgevonden en in de komende drie weken is voor een
andere bijeenkomst geen moment meer. Dit laat overigens onverlet dat wij op
dit punt alert blijven, ook als Luxemburg voorzitter is.Voorzitter! Natuurlijk is er over de opvang en de capaciteit van de COA
gesproken. Op de vraag van de heer Van Oven antwoord ik dat de 2000 extra
plaatsen bij de Voorjaarsnota zijn geregeld. Over de vragen omtrent de buffer –
is 5000 nou een juist getal? – hebben wij gezamenlijk uitvoerig overleg
gevoerd. De oorspronkelijke en nu wat minder uitgebreide krimp die wij in
gedachten hadden en de kwaliteitswensen zoals meer privacy, vallen samen.
Natuurlijk denk ik hierbij ook aan het overleg over de financiële consequenties.
Daarom hebben wij het op die 5000 gehouden. Voor het COA en voor de IND is
de flexibiliteit van de organisatie een absolute noodzaak voor het adequaat
kunnen opvangen van pieken in de toekomst. Dat blijft mijn zorg voor beide
organisaties voor de toekomst. Hebben wij een zodanig capaciteit en kwaliteit
en de reserveruimte die daarvoor nodig is, dat zich geen nieuwe pieken zullen
voordoen?Voorzitter! Ik ga nog op twee punten in, maar dan laat ik zeker een aantal
dingen liggen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik kom nog even op het COA. Het is mij nog steeds niet duidelijk hoe het
terugkeerproject werkt. Dat heb ik ook gekoppeld aan de ruimte binnen het
COA. Als de 3400 mensen op decentraal niveau willen meewerken aan terugkeer,
hoe gaat dat dan? Gebeurt dat vanuit de oude ROA-woning of via de opvang van
het COA, de centrale opvang? Heeft de staatssecretaris daar rekening mee gehouden?
Die 300 plaatsen in Ter Apel zijn toch nooit genoeg?StaatssecretarisSchmitzDat gebeurt vanuit de ROA. De gemeenten vroegen of zij mensen op straat
moesten zetten als zij een ontruimingsbevel hadden. Daarop had de zorg van
de gemeenten betrekking. In de brief die na het overleg met de gemeenten is
opgesteld, heeft de Kamer gezien dat gezinnen met kinderen een laatste opvang
kunnen krijgen in Ter Apel dan wel in een AZC. Daarin zit nog een hardheidsclausule
voor heel uitzonderlijke gevallen bij alleenstaanden. In principe gebeurt
dat vanuit de ROA.Voorzitter! Ik maak nog twee opmerkingen. Ik wil nog iets zeggen over
de VVTV die ik zelf heb voorgesteld en over de gedachte die de heer Dittrich
naar voren heeft gebracht.De heerDittrich(D66)Wil de staatssecretaris de etnische Albanezen in Kosovo toch nog kort
bespreken? Het is een hoofdpunt van de agenda.StaatssecretarisSchmitzDe heer Dittrich heeft volstrekt gelijk. Dat zal ik als derde element
bespreken.Ik blijf waardering hebben voor iedereen die een suggestie doet, ook al
zien wij daar onmiddellijk haken en ogen aan. Zo zie ik ook de gedachte van
de heer Dittrich. Ik erken overigens de kanttekeningen die hierbij zijn gemaakt.
Hoe gaat het met dat contract? Wat zijn de sancties en op welke manier worden
deze uitgevoerd? Het is trouwens interessant dat in het rapport-Geelhoed –
dat er al lag bij ons aantreden – eenzelfde soort suggestie is gedaan:
sluit een contract. Daarbij ging het echter uitsluitend over de groep van
de VVTV'ers; als zij zo'n contract sluiten en de vergunning wordt niet verlengd,
dan moeten zij terugkeren. Dat is toen niet door het kabinet overgenomen.
Toen is wel gezegd dat daar misschien nog eens naar gekeken moest worden.
De heer Dittrich gaf aan, dat er ook een psychologisch effect is. Daar zit
zeker wel wat in. Zonder dit idee te omarmen – er zitten te veel haken
en ogen aan – is het misschien goed om te bekijken hoe wij dat zouden
moeten inkleden. In de notitie hebben wij weergegeven hoe sommige andere landen
omgaan met een aantal mensen dat blijft hangen na zoveel jaar. Ik noem Canada,
Duitsland, Denemarken, Zweden. De een zegt vijf jaar, de ander tien jaar.
De gedachte van de heer Dittrich wil ik, met erkenning van de problematische
aspecten die eraan zitten, in ieder geval oppakken om eens weer te geven wat
mijn gedachten zijn als men hier zo lang blijft hangen. Nu kom ik meteen op
mijn VVTV-voorstel.MevrouwSipkes(GroenLinks)Wat doet de staatssecretaris nou met het contract?StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Mag ik misschien even uitspreken? Het is anders echt niet
meer mogelijk om zelfs maar je denken te formuleren. Ik kom even terug op de VVTV. Waarom heb ik dat nou gedaan? Ik heb gezegd
dat het over kleine aantallen gaat. Vanuit een humanitair oogpunt komt er
terecht voortdurend commentaar. Als mensen echt niet terug kunnen, zet je
ze dan op straat? Dat is niet humaan. Dat mag je niet doen. Als wij alles
hebben geprobeerd, als men de lange procedure heeft doorlopen, waarbij men
ook nog een hulpaanbod krijgt, als het land veilig is en men terug zou kunnen,
is de harde kant van het beleid dat men gedwongen wordt om terug te keren.Dan is er nog een andere categorie, waarbij de bewijslast ligt bij betrokkene
dat hij echt alle medewerking heeft gegeven. Daar zijn voorbeelden van te
geven, zoals iemand uit China die al drie jaar in een opvangcentrum zit. De
autoriteiten van dat land zeggen in het algemeen dat zij meewerken, maar net
niet bij deze persoon, en in geen enkele toonaard. Dan zeg ik: moet je die
op straat zetten en alle voorzieningen onthouden? Toen hebben wij juist niet
gezocht naar een nieuwe status, maar wij hebben ons afgevraagd of er een aansluiting
is te vinden bij wat wij hebben. Het zou wellicht meer voor de hand liggen
om te denken dat je voor zo'n geval een humanitaire oplossing moet vinden.
Maar dan kom je meteen bij de VTV-humanitair. Dan heb je het weer definitiever
gemaakt.Toen ben ik uitgekomen bij de volgende gedachte. Geef hem wel een status,
want dan kan hij uit de centrale opvang en dan kan hij wat verder komen, maar
houdt het wat tijdelijk, want misschien worden die barrières opgelicht.
Dan kom je bij die tijdelijke voorlopige status van een VVTV. Die paste niet
in de wetgeving, zodat wij hebben gezegd dat wij daarover verder moeten praten.
Dan zit zo iemand toch nog drie jaar te wachten tot hij uiteindelijk de VTV-humanitair
krijgt, als hij dan nog niet terug kan.Het is een humanitair vangnet voor die mensen die laten merken, laten
zien en zelf aantonen dat zij alle medewerking hebben gegeven, maar die wij
desondanks niet kunnen laten terugkeren, omdat het land van herkomst in dat
individuele geval weigert. Daarvan zeggen wij dat wij hem een status geven,
zodat hij verder kan en wij hem niet in alle onzekerheid en duisternis laten
zitten, omdat hij meewerkt.Dat is mijn suggestie geweest. Ik begrijp best dat er bij sommigen zorgen
zijn over een aanzuigende werking, enz. Het is niet mijn bedoeling om iedereen
die hier blijft hangen, een status te geven. Het gaat precies over die groep
die ik net heb geschilderd, waarvan het in mijn ogen om humanitaire reden
nodig is dat je ze een stap verder helpt. Ik hang niet per se het standpunt
aan dat het de status VVTV moet worden, omdat dat dé oplossing zou
zijn. Dan moet ik met de humanitaire status uit de voeten kunnen, maar daar
zat het nadeel aan dat ik net heb geschetst.Voor dat probleem zoek ik een oplossing. Ik ben in voor iedere suggestie.
Ik zit niet vast op de suggestie die ik heb gedaan, maar ik vind wel dat er
een humanitaire oplossing voor moet zijn. Zo heb ik het bedoeld.De heerVan Oven(PvdA)Er is natuurlijk wel een essentieel verschil tussen de VVTV-oud, zoals
deze nu geldt, die wordt verlengd in verband met de algemene situatie in het
land van herkomst, en de VVTV-nieuw, die uitsluitend vanwege de feitelijke
beletselen tot uitzetting zou worden gegeven. Ik vind dat je bij die nieuwe
verblijfstitel niet dezelfde procedurele garanties zou moeten inbouwen. Dat
betekent dat die titel automatisch zou vervallen, wanneer die feitelijke beletselen
zijn weggevallen. Daarom zou het ook een aparte titel moeten zijn. Daarover
moet niet opnieuw worden geprocedeerd. Over de algehele situatie in het land
van herkomst kun je procederen, maar niet over de vraag of iemand daadwerkelijk
kan worden uitgezet of niet.De heerDittrich(D66)Voorzitter! Ik had aan de staatssecretaris gevraagd of zij een idee had
hoe dat snel kan aflopen, zonder dat het weer nieuwe procedures genereert.
Ik hoop dat zij daar een antwoord op heeft.StaatssecretarisSchmitzIk ben het van harte eens met de opmerking van de heer Van Oven en de
toevoeging van de heer Dittrich. Zoals ik al zei, kom ik met een nadere suggestie
en daar hoort dat aspect dan bij.Dan kom ik op Kosovo. Daar kan ik mij iets over voorstellen. Wij hebben
sinds april 1996 slechts eenmaal iemand naar Kosovo uitgezet, maar de zorgen
zijn daar groot. Er loopt een zaak voor de rechtbank, waarbij aanvullende
vragen zijn gesteld die op dit moment bij Buitenlandse Zaken zitten. Een actueel
ambtsbericht ligt voor de hand, gezien de recente berichten over de zorgelijke
toestand. Ik zeg de heer Dittrich toe en in hem alle leden dat ik met actuele
informatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken over de zorgwekkende
toestand zal terugkomen.De heerDittrich(D66)Kan de staatssecretaris toezeggen of er een toetsingskader kan komen waarom
het ene land wel een VVTV-beleid heeft en het andere niet? Zij behoeft dat
niet nu te doen. Is de staatssecretaris bereid, daarin meer inzicht te geven?
Het is zo moeilijk te vatten, niet alleen voor ons, maar ook voor rechters
waarom het ene land nu wel een VVTV-beleid kent en een ander land niet.StaatssecretarisSchmitzDit maakt onderdeel uit van de criteria die maandag bij het ambtsbericht
besproken zullen worden. Misschien moeten wij de criteria voor de VVTV meer
expliciteren, maar het gaat om een inschatting van zaken: hoe schatten wij
de veiligheid in, wat is er op dit moment aan de hand. Daar blijf ik bij.
Ik zal een poging wagen die criteria nader te expliciteren. Dat lijkt mij
van belang.De voorzitter:Gezien het gevorderde tijdstip voor, stel ik voor, in algemene zin af
te zien van een tweede termijn. Er is echter één collega die
recht heeft op een tweede termijn, gezien zijn spreektijd in eerste termijn
en dat is collega Rijpstra.De heerRijpstra(VVD)Er komt nu geen tweede termijn. De staatssecretaris heeft veel vragen
beantwoord en een aantal toezeggingen gedaan. Enkele zaken zijn absoluut nog
niet aan de orde gekomen, onder andere het eerder proberen documenten te verkrijgen
voor mensen die zonder documenten naar Nederland komen. Ik verwacht dat dit
debat plenair zal worden afgerond. Ik hoop daarbij op voldoende spreektijd.
Wij zullen een aantal moties voorbereiden en indienen.Mijn politieke oordeel is dat de VVD-fractie op hoofdlijnen deze nota
ondersteunt. Wij gaan echter niet akkoord met de status die
de staatssecretaris voorstelt. Ik zal de Kamer om uitspraken vragen over een
tweede vertrekcentrum, hetgeen mijn voorkeur heeft, over de wijze waarop de
vreemdelingendienst met illegalen moet omgaan alsmede over de documenten voor
mensen die zonder papieren naar Nederland komen. Als deze moties worden aangenomen,
zal de staatssecretaris wel zeggen wat zij daarmee doet.De heerVerhagen(CDA)Voorzitter! Om met de staatssecretaris te spreken: wij kunnen de moeilijkheden
niet voor ons uitschuiven. Om die reden hebben wij behoefte aan standpunten
en concrete voorstellen in een plenaire afronding. Ik zal namens de CDA-fractie
een aantal moties indienen om het beleid te concretiseren. Ik wil dat debat
gebruiken om te vragen of de fractie van de VVD haar geloofwaardigheid in
de waagschaal wenst te stellen met dit beleid, zoals zij zelf voorafgaand
aan dit debat nadrukkelijk heeft gesteld.Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording, maar toch wens ik
een plenaire voortzetting van het debat.De heerRijpstra(VVD)De heer Verhagen speelt de bal terug en vraagt of de VVD-fractie haar
geloofwaardigheid in de waagschaal wil stellen. De CDA-fractie neemt wel deel
aan dit debat, ook al maakt zij geen deel uit van de coalitie. Begrijp ik
het goed en heeft de heer Verhagen nog geen eindoordeel over de notitie? Steunt
hij het beleid dat de staatssecretaris vandaag heeft verwoord totaal niet?De heerVerhagen(CDA)De beleidsnotitie is onvoldoende voor een daadwerkelijk terugkeerbeleid.
Er zullen meer concrete maatregelen genomen moeten worden. In eerste termijn
heb ik geen onduidelijkheid laten bestaan over het feit dat wij tegen het
verlenen van een status zijn nadat na een zorgvuldige procedure besloten is
dat iemand niet in aanmerking komt voor toelating tot Nederland. Ik heb een
aantal andere voorstellen gedaan die ik middels moties aan de Kamer wil voorleggen.
Voorafgaande aan dit debat heb ik nooit gezegd dat ik mijn geloofwaardigheid
in de waagschaal zou stellen door een beleid te accepteren dat onvoldoende
resultaat zou opleveren. Dat zijn uw woorden. Ik heb alleen gezegd dat het
bootje omslaat als de VVD in de Kamer even hard blaast als buiten de Kamer.De heerDittrich(D66)Voorzitter! Ik ben blij met de manier waarop de staatssecretaris, onder
verwijzing naar de commissie-Geelhoed, mijn suggestie heeft opgepakt. Ik ben
heel benieuwd naar de notitie die wij daarover krijgen. Ik heb in andere debatten
een aantal andere voorstellen gedaan waarvan ik had verwacht dat die in de
Terugkeernotitie aan de orde zouden komen. Dat betreft onder andere de onafhankelijke
commissie bij de ambtsberichten. Ik zal daar in het plenaire debat op terugkomen.
Ik had daar al moties voor ingediend. Het politieke oordeel van de fractie
van D66 is echter heel duidelijk: op hoofdlijnen steunen wij de staatssecretaris.
Dat was overigens al voor het debat zo en dat is zeker zo na de beantwoording
die wij hier hebben gekregen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! Vooraf merk ik op dat ik dit een uitermate onbevredigende
manier van doen vind. Dat geldt niet alleen voor mij, maar volgens mij voor
iedereen, met name voor de staatssecretaris. Een groot aantal vragen zijn
immers niet beantwoord. De staatssecretaris heeft in grote lijnen kunnen reageren,
maar verder niet. Men kan wel zeggen dat het een algemeen patroon is...De voorzitter:Het komt.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik help het u hopen.StaatssecretarisSchmitzIk heb dat tot nu toe altijd ingevuld. Ik heb zojuist echter vergeten
te zeggen dat ik een aantal resterende concrete vragen schriftelijk zal beantwoorden.
Dat heb ik tot nu toe altijd gedaan. Het komt dus echt.MevrouwSipkes(GroenLinks)Daar twijfel ik niet aan. Ik zei dat het voor iedereen onbevredigend is.
Natuurlijk krijgen wij die schriftelijke antwoorden, maar het blijft zo dat
wij over een vrij belangrijke notitie praten. Dat gaat verder dus niet goed.Ik heb geen concreet antwoord gekregen op de vraag hoe het traject nu
gaat lopen en of dat traject mogelijk is. Bij de behandeling van de Voorjaarsnota
kunnen wij bekijken of er voldoende financiële middelen voor zijn. Ik
zet daar grote vraagtekens bij, maar ik weet niet hoe ik die moet invullen,
omdat de antwoorden er niet zijn. Ik wil ook graag een inhoudelijk oordeel
van de staatssecretaris krijgen over de eenmalige onorthodoxe maatregel. Ook
wil ik graag van haar weten welke plek zij het contract wil geven. Indertijd
was dat in het kader van "Geelhoed" een hele juridische discussie, want dat
lekte, vlak voordat dit kabinet aantrad, voortijdig uit, waarna van het contract
werd afgezien. Nu dacht ik op een gegeven moment dat er niet aan het begin –
zoals de heer Dittrich heeft gezegd – sprake moet zijn van dat contract,
omdat dat gewoon niet kan, maar op het moment dat er sprake is van de nieuwe
VVTV, zodat je dan helder maakt dat dit geen status is om door te procederen.
Kortom: dit zou niet het eerste initiatief of voorstel van de zijde van de
Kamer zijn waarvan ik zou zeggen: laat ik dat eens verder uitwerken. De staatssecretaris
denkt daar echter ongetwijfeld anders over.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter! Ik heb er geen behoefte aan om weer vragen te stellen. De
gang van zaken is inderdaad onbevredigend. Wij krijgen nog een schriftelijk
antwoord. Dat is prima, maar het debat is nog niet afgelopen. De discussie
is nog gaande en ik vrees dat een tweeminutendebat – veel meer tijd
zal er niet zijn – absoluut geen recht doet aan de inhoud van deze materie.
Ik vrees dus dat wij geen bevredigende afsluiting krijgen.Wat het politieke oordeel betreft, heb ik overigens al eerder gezegd dat
bepaalde elementen in de nota mij aanspreken en dat ik onvoldoende effect
verwacht van andere elementen. Dat zal duidelijk worden in een aantal concrete
uitspraken over moties die ik al dan niet steun.De heerRouvoet(RPF)Voorzitter! Ook ik vind dit een onbevredigende gang van zaken. Dat is
niet aan de staatssecretaris toe te schrijven, maar aan de manier waarop deze
discussie nu vorm krijgt. Wij krijgen op dit dossier overigens wel vaker schriftelijke
antwoorden. Dan krijgen wij weer een verzamel-AO'tje. Daarin komen dan 20
onderwerpen aan de orde en daar krijgen wij weer een vervolg
op. Ik ben daar niet gelukkig mee.Wat de conclusie over de notitie betreft, heb ik in eerste termijn gezegd
dat ik teleurgesteld was. Dat ben ik natuurlijk nog, omdat de notitie in de
tussentijd niet veranderd is. Ik vind de notitie nog steeds teleurstellend,
niet omdat ik het oneens ben met wat erin staat, maar omdat de notitie op
een aantal punten waarvan wij, gelet op voorgaande debatten, juist hadden
mogen verwachten dat zij nu beantwoord zouden worden, te kort schiet en onvoldoende
is. Dat betreft niet alleen Ter Apel, maar ook de onwillige landen. Nu blijkt
ineens dat er een heel lijstje beschikbaar is. Ik had verwacht dat dat lijstje
in de notitie zou staan. Zo zijn er meer punten geweest.Op één punt trek ik wel een belangrijke conclusie. Dat betreft
de nieuwe VVTV. Ik heb op dat punt goed geluisterd naar de staatssecretaris.
Ik vond dat dit in de notitie nog wat weinig was uitgewerkt. Ik heb al gezegd
dat ik op dat punt aarzelingen heb. Ik heb absoluut niet gezegd dat ik het
niet zal steunen, maar bij het voorstel dat wij tegemoet zien, verwacht ik
een grondige memorie van toelichting. Ik bied daar absoluut de ruimte voor.
Ik sta daar voor open. Ik onderken het probleem omdat de staatssecretaris
dat duidelijk heeft geschetst. Ik wacht dat voorstel dus nog af.De heerVan Oven(PvdA)Voorzitter! De PvdA-fractie steunt de notitie van de staatssecretaris
op hoofdpunten en blijft dat ook doen. Wij hopen dat er nog een kopie naar
de Kamer komt van het antwoord op de brief van de permanente commissie van
vreemdelingendeskundigen.Dan kom ik aan de procedurele gang van zaken. Een aantal onderwerpen is
inderdaad nog niet behoorlijk uitgediscussieerd. Nu hebben wij hier vier uur
gepraat en ik vraag mij af of dat zou zijn gebeurd als wij hier acht uur over
hadden gesproken. Er zijn twee punten waar ik mij in het bijzonder zorgen
over maak. In de eerste plaats is dat de discussie over het scannen en het
kopiëren. Ik denk dat daar veel meer aan vastzit dan wij ons op dit ogenblik
realiseren. In de tweede plaats is dat de discussie over die eventuele nieuwe
status. Het zou mij bijzonder verdrieten als er straks in een plenair debat
allerlei moties worden afgeschoten, zonder dat het debat zich verder heeft
kunnen ontwikkelen. Ik kan niet anders doen dan de collegae en de staatssecretaris
te vragen om daar rekening mee te houden. De staatssecretaris vraag ik om
te proberen ons alsnog van materiaal te voorzien. Ik vraag de collegae een
gelegenheid te zoeken om de zaak behoorlijk door te spreken als zij overwegen
op bepaalde punten met moties te komen die werkelijk sturend van aard zijn.De heerRijpstra(VVD)In de Terugkeernotitie wordt een voorstel gedaan dat blijkbaar een eerste
verkenning is. Wij hebben daarvan duidelijk gezegd dat wij dat niet willen.
Vorig jaar was de statusdiscussie. Ik zie het zo dat er nu een nieuwe status
bij komt. De staatssecretaris heeft de beperkingen wel aangegeven, maar het
is in feite een heropening van de statusdiscussie. Nu wil ik best die statusdiscussie
heropenen, maar dan kom ik wel terug op hetgeen ik vorig jaar ook heb gezegd.De heerVerhagen(CDA)De heer Van Oven wil nu een nadere discussie over die sancties ten aanzien
van die luchtvaartmaatschappijen. Ik heb hier het PvdA-vlugschrift voor mij
en daarin zegt de PvdA-woordvoerder dat staatssecretaris Schmitz de luchtvaartmaatschappijen
meer onder druk moet zetten. Zij horen alle persoonsgegevens te registreren,
anders mogen zij de passagiers niet meenemen. Dat is toch vrij duidelijk.
Ik begrijp nu dat het ontijdig in het PvdA-vlugschrift terecht is gekomen.De heerVan Oven(PvdA)Ik begrijp dat de vraag aan mij is gesteld. Ik heb mij niet tegen die
methoden verklaard, maar ik wil graag meer informatie over de praktische uitvoerbaarheid
daarvan. Ik heb inmiddels gesproken met vertegenwoordigers van luchtvaartmaatschappijen
en mij is gebleken dat het niet zo eenvoudig is als het op papier lijkt.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Ik denk niet dat ik nog op alle punten kan ingaan. Ik weet
van de problemen met de agenda, maar ik hoop dat er enige tijd te vinden is
voor het plenaire debat. Dat is voor iedereen veel bevredigender en dat heeft
straks ook meer effect op het beleid zelf. Hier laat ik het maar bij.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris en de ambtenaren voor de verstrekte inlichtingen.Sluiting 18.17 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: V. A. M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte (GPV), Korthals
(VVD), Janmaat (CD), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), ondervoorzitter, M. M. van der Burg (PvdA), Scheltema-de Nie (D66),
Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA), Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels),
Rabbae (GroenLinks), Koekkoek (CDA), J. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA),
Van der Stoel (VVD), Dittrich (D66), Verhagen (CDA), Dijksman (PvdA), De Graaf
(D66), Rouvoet (RPF), B. M. de Vries (VVD), O. P. G. Vos (VVD) en Van Vliet
(D66). Plv. leden: Smits (CDA), Van den Berg (SGP), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Marijnissen (SP), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA), Van Traa (PvdA), Van Heemst
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
R. A. Meijer (groep-Nijpels), Sipkes (GroenLinks), Biesheuvel (CDA), Rijpstra
(VVD), Middel (PvdA), Passtoors (VVD), Van Boxtel (D66), Van der Heijden (CDA),
Apostolou (PvdA), Roethof (D66), Leerkes (Unie 55+), Van den Doel (VVD), Weisglas
(VVD) en De Koning (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25386-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl