Planologische Kernbeslissing Vijfde Nota ruimtelijke ordening; Kabinetsstandpunt
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27578, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27578 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVE blz. HOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1 Inleiding1.2 Leeswijzer1.3 Sturing1.4 Centrale beleidskeuzenRuimtelijke kwaliteitContourenLandelijk gebiedStedelijke netwerken1.5 Specifieke onderwerpenLandbouwMilieuEconomieVerkeer en vervoerEmancipatie1.6 Nieuwe instrumenten voor uitvoering ruimtelijk beleidNota GrondbeleidHerziening Wet Ruimtelijke OrdeningHOOFSTUK 2 NEDERLAND ALS EUROPESE REGIO2.1 Algemeen2.2 Grensoverschrijdende stedelijke netwerken2.3 Grensoverschrijdende natuur en landschap2.4 Grensoverschrijdende watersystemen2.5 NoordzeeHOOFDSTUK 3 STAD EN LAND3.1 Grenzen aan de verstedelijkingTabel 3.1 Aandeel wonen en werken in de bundelingsgebieden
per provincie (bronnen: CBS, bewerking ABF en IBIS) StructuurvisiesGrens bebouwd gebiedIntensiveringStatus van de rode contourDe ruimtevraag3.2 Behoud en ontwikkeling van het landelijk gebiedGroene contourenRobuuste ecologische verbindingenOntwikkelingsgerichte landschapsstrategie3.3 Nationale en Provinciale Landschappen3.4 Landbouw3.5 Andere ruimtelijke functiesRecreatiewoningen en attractieparkenVrijkomende bebouwing in het buitengebiedWindenergieOntgrondingenMilitaire terreinen3.6 GebiedsgerichtHet Open Noorden en FlevolandDe ZandgebiedenRivierengebiedZeeuws – Zuid-Hollandse DeltaDe droogmakerijen in Noord- en Zuid-Holland en de veenweidegebiedenHOOFDSTUK 4 STEDELIJKE NETWERKEN4.1 AlgemeenSchaalniveau stedelijke netwerkenInstrumentenCentrumvormingRegionale parken4.2 Infrastructuur en vrijwaringzonesInfrastructuur als ontwerpRuimtelijk beleid vrijwaringzones4.3 Locatiebeleid4.4 Externe veiligheid4.5 GebiedsgerichtStedelijke netwerkenRegionale parkenInfrastructuur en stedelijke netwerkenHOOFDSTUK 5 WATER5.1 Water in het ruimtelijk beleid5.2 GebiedsgerichtKustRivierengebiedIJsselmeergebiedRegionale watersystemen5.3 NoordzeeWindenergieWinning van oppervlaktedelfstoffen van de zeebodemKabels en leidingenHOOFDSTUK 6 DELTAMETROPOOL6.1 Algemeen6.2 Water en groenWaterGroen6.3 Verkeer en vervoerSnelle verbindingenFrequente verbindingenFijnmazige verbindingen6.4 VerstedelijkingCentraBebouwd gebiedVerstedelijkingsoptiesDorps wonenBedrijventerreinenGlastuinbouw en verstedelijking in de Zuidplaspolder6.5 VervolgprocesHOOFDSTUK 7 OVERGANGSBELEIDHOOFDSTUK 8 UITVOERING8.1 Uitvoeringsprogramma8.2 Doorwerking van rijksbeleid in streekplannen8.3 Beleidsverantwoording8.4 Financieel kaderVIJFDE NOTA OVER DE RUIMTELIJKE ORDENINGTekst Planologische KernbeslissingA. AlgemeenA.1Aard en werkingssfeer van de PKBA.2Algemene hoofdlijnenA.3Ruimtelijke kwaliteitB. Nederland als Europese regioB.1HoofdlijnenB.2Open ruimtenB.3Grensoverschrijdende stedelijke netwerkenB.4Samenwerking natuurbehoud en -ontwikkelingB.5Internationale concurrentiepositieB.6Samenhang internationale stedelijke netwerkenB.7Lucht- en zeehavensB.8Transnationale stroomgebiedenB.9NoordzeeC. Stad en landC.1HoofdlijnenC.2Grenzen aan de verstedelijkingC.2aBundelingsgebiedenC.2bZoekgebieden voor rode contourenC.2cBepalen van rode contourenC.2dBeleid binnen rode contourenC.3De ruimtevraagC.4Recreatiewoningen en attractieparkenC.5Ontwikkeling van de landschappelijke kwaliteitC.6Groene contourenC.6aRegime voor gebieden onder de herziene NatuurbeschermingswetC.6bRegime voor andere natuurgebiedenC.6cRegime voor landschappelijk en cultuurhistorische
waardevolle elementenC.7Robuuste ecologische verbindingenC.8Nationale LandschappenC.9Provinciale LandschappenC.10LandbouwC.10aHerstructurering glastuinbouwgebiedenC.10bGrondgebonden landbouwC.10cIntensieve veehouderijC.10dAgrarische bedrijventerreinenC.11WindturbinesC.12OntgrondingenC.13Vrijkomende bebouwing in het buitengebiedC.13aFunctieverandering van vrijkomende bebouwing in het
buitengebiedC.13bRuimte voor ruimteC.14Militaire terreinenD. Stedelijke netwerkenD.1HoofdlijnenD.2CentrumvormingD.3Regionale parken en recreatieve groengebiedenD.4Nationale stedelijke netwerkenD.5Regionale stedelijke netwerkenD.6Infrastructuur in en tussen stedelijke netwerkenD.7LocatiebeleidD.8Externe veiligheidD.8aNormstellingD.8bBesluitvormingD.8cAanpassen wet- en regelgevingD.8dAanpak risicovolle situatiesD.9Vrijwaringszones hoofdinfrastructuurD.10Vrijwarings- en beperkingenbeleid SchipholE. WaterE.1HoofdlijnenE.2Afstemming met waterbeleidE.2aDuurzaam waterbeheerE.2bInbedding waterbeleid in ruimtelijke planontwikkelingE.2cWatertoetsE.3Functiecombinaties met waterE.4StroomgebiedsbenaderingE.5Regionale watersystemenE.6KustE.6aVersterking van de zeeweringE.6bBebouwd gebied op het kustfundamentE.7RivierengebiedE.7aBeleidslijn Ruimte voor de RivierE.7bDoelstellingen en aanpakE.7cPKB RivierengebiedE.8IJsselmeergebiedE.9Externe werking Derde Nota WaddenzeeE.10Beleidsuitspraken voor het Nederlandse deel van de
NoordzeeE.10aUitgangspunt NoordzeeStap 1 Nut en noodzaakStap 2 Definiëring van de ruimtelijke claimStap 3 VoorzorgStap 4 ZoekruimteStap 5 Van zoekruimte naar locatiekeuzeStap 6 Beperking en compensatie van effectenE.10bVogelrichtlijn- en Habitatrichtlijngebieden op zeeE.10c12-mijlszoneE.10dWindenergieE.10eWinning van oppervlaktedelfstoffen van de zeebodemE.10fGebieden met bijzondere ecologische waardenE.10gKabels en leidingenE.10hScheepvaartroutesF. DeltametropoolF.1HoofdlijnenF.2Water en groenF.3Verkeer en vervoerF.4VerstedelijkingG. OvergangsbeleidH. UitvoeringH.1UitvoeringsprogrammaH.2Doorwerking in streekplannen en regionale structuurplannenH.3BeleidsverantwoordingH.4Ruimtelijke investeringenBIJLAGE IRUIMTEVRAAG PER LANDSDEELInleidingRelatie met de verstedelijkingsafsprakenExogeen bepaalde functies: wonen en werkenTabel 1 Bruto dichtheden van stads- en dorpsmilieus in
Nederland WonenTabel 2 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Noord 2000–2030 (x 1000) Tabel 3 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Oost 2000–2030 (x 1000) Tabel 4 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel West 2000–2030 (x 1000) Tabel 5 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Zuid 2000–2030 (x 1000) Tabel 6 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor Nederland 2000–2030 (x 1000) WerkenTabel 7 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Noord
(x 1000) Tabel 8 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Oost
(x 1000) Tabel 9 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel West
(x 1000) Tabel 10 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Zuid
(x 1000) Tabel 11 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in Nederland (x 1000) Functies met een beleidsgedreven ruimtebehoefteRecreatieTabel 12 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Noord 2000–2030 in hectare Tabel 13 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Oost 2000–2030 in hectare Tabel 14 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
West 2000–2030 in hectare Tabel 15 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Zuid 2000–2030 in hectare Tabel 16 Raming behoefte aan recreatie en sport in Nederland
2000–2030 in hectare InfrastructuurWaterTabel 17 Ruimtevraag water in 2050 per landsdeel in duizenden
hectares NatuurTabel 18 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Noord 2000–2030 in hectare Tabel 19 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Oost 2000–2030 in hectare Tabel 20 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
West 2000–2030 in hectare Tabel 21 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Zuid 2000–2030 in hectare Tabel 22 Raming ruimtebehoefte aan natuur in Nederland
2000–2030 in hectare LandbouwBIJLAGE II:Lijst van voorkomende afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27578Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 280 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 578Planologische Kernbeslissing Vijfde Nota ruimtelijke ordeningnr. 5DEEL 3: KABINETSSTANDPUNT1INHOUDSOPGAVE blz. TOELICHTING Hoofdstuk 1 Algemeen4 Hoofdstuk 2 Nederland als Europese regio13Hoofdstuk 3 Stad en land16 Hoofdstuk 4 Stedelijke netwerken32 Hoofdstuk 5 Water39 Hoofdstuk 6 Deltametropool44 Hoofdstuk 7 Overgangsbeleid57Hoofdstuk 8 Uitvoering58   PKB TEKST A. Algemeen62 B. Nederland als Europese regio65 C. Stad en land68 D. Stedelijke netwerken85 E. Water93 F. Deltametropool103G. Overgangsbeleid107 H. Uitvoering107  Bijlage I: Ruimtevraag per landsdeel109Bijlage II: Lijst van voorkomende afkortingen121HOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1 InleidingDe nota «Ruimte maken, ruimte delen», de Vijfde Nota over
de Ruimtelijke Ordening bevat het nieuwe nationaal ruimtelijk beleid en vervangt
de Vierde Nota extra. Het richtjaar van de nota is 2020 met een doorkijk naar
2030. Op 15 december 2000 heeft het kabinet het ontwerp vastgelegd in
deel 1 van de Vijfde Nota. Overeenkomstig de Wet op de Ruimtelijke Ordening
is het Ontwerp ter inspraak en advies voorgelegd. Bovendien is bestuurlijk
overleg gevoerd met de provincies en gemeenten uit de verschillende landsdelen
en zijn overheden in Duitsland, België, Luxemburg, Denemarken, het Verenigd
Koninkrijk en Frankrijk gevraagd om een reactie. De resultaten van inspraak,
advies en overleg zijn neergelegd in deel 2 van de Vijfde Nota. In dit deel
3 van de Vijfde Nota legt het kabinet zijn standpunt neer, gehoord de inspraak,
de adviezen en het overleg. De in het Ontwerp aangekondigde uitwerkingen zijn
opgenomen en er zijn nadere ruimtelijke keuzen gemaakt. Het voorgenomen beleid
is op een aantal punten verduidelijkt en op onderdelen aangepast. Deze toelichting
bij de PKB waarin het kabinetsstandpunt is neergelegd, gaat met name in op
de veranderingen ten opzichte van het Ontwerp en bouwt voort op de toelichting
bij deel 1. De tekst moet dan ook in samenhang met deel 1 worden gelezen.
Alleen de bijgaande PKB tekst vervangt de Ontwerp PKB tekst uit deel 1 geheel.De Vijfde Nota is het integratiekader van het rijksbeleid op het gebied
van de ruimtelijke inrichting. Dat geldt voor het rijksbeleid voor wonen (Nota
Mensen, Wensen, Wonen), verkeer en vervoer (Nationaal Verkeers- en Vervoersplan),
economie (Nota Ruimtelijk-Economisch Beleid), groene ruimte (Structuurschema
Groene Ruimte), winning van oppervlaktedelfstoffen (Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen),
natuur (Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur), milieu (Vierde Nationaal
Milieubeleidsplan), water (Vierde Nota Waterhuishouding en 3e Kustnota)
defensie (Structuurschema Militaire Terreinen), architectuur (Architectuurnota),
cultuurhistorie (Nota Belvedere), landbouw, zeehavens (ontwikkeling zeehaven
Rotterdam en Tweede Voortgangsnota Zeehavenbeleid) en luchthavens (ontwikkeling
nationale luchthaven en regelgeving regionale en kleine luchthavens). De Vijfde
Nota is tevens het ruimtelijk kader voor het in ontwerpfase verkerende nieuwe
rijksbeleid voor de groene ruimte (Tweede Structuurschema Groene Ruimte) voor
militaire terreinen (Tweede Structuurschema Militaire Terreinen) en voor de
winning van oppervlaktedelfstoffen (Tweede Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen).
De Vijfde Nota is complementair met de PKB Derde Nota Waddenzee. Bij deze
nota is een overzicht gevoegd van kaartbeelden uit nota's die zijn vastgesteld,
dan wel waarover door het kabinet een standpunt is ingenomen c.q. een beslissing
is genomen.Uit de reacties blijkt zorg over de afstemming van deze nota's, met name
die tussen de Vijfde Nota en het NVVP. Er is gesteld dat de bestuurlijke structuur
waar het NVVP vanuit gaat niet goed aansluit bij de Vijfde Nota. Door sommige
insprekers wordt een visie op de ontwikkeling van hoofdinfrastructuur in relatie
tot gewenste ruimtelijke ontwikkelingen gemist. Het kabinet vindt dat de samenhang
met het NVVP goed tot uiting komt in het beleid voor stedelijke netwerken
dat voorziet in centrumvorming in relatie tot infrastructuur en in bundeling
van de verstedelijking. Voorts staat in beide nota's de keuze voor kwaliteit
centraal en zijn beide gericht op maximale benutting van het bestaande. Om
de samenhang te verduidelijken is de PKB-kaart uit het NVVP met
de hoofdinfrastructuur geïntegreerd in het Ontwikkelingsbeeld Stedelijke
Netwerken (kaart 6) en voor wat betreft de nieuwe tracés voor weg,
spoor en water ook in de PKB-kaart Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13).
De ruimtelijk relevante beleidsaspecten voor wonen, economie, natuur, landschap
en landbouw maken integraal onderdeel uit van het nationaal ruimtelijk beleid.
In Europees verband moeten EU-richtlijnen doorwerken in het nationaal beleid.
Het Europees Ruimtelijk Ontwikkelings Perspectief (EROP) is het referentiekader
voor het nationaal ruimtelijk beleid.1.2 LeeswijzerIn dit hoofdstuk wordt ingegaan op het commentaar op de hoofdlijnen van
de Vijfde Nota. Het vormt tevens een toelichting op onderdeel A van de planologische
kernbeslissing. Hoofdstuk 2 is dat voor onderdeel B, hoofdstuk 3 voor C enzovoorts.
Een aantal PKB-artikelen is ten opzichte van het Ontwerp verplaatst. Zo zijn
alle artikelen die betrekking hebben op de Deltametropool samengevoegd onder
F en toegelicht in hoofdstuk 6. Bij de PKB horen de kaarten 13 tot en met
20. De PKB-kaart Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13) verbeeldt het beleid
uit de PKB, voor zover dat betrekking heeft op geografisch bepaalde elementen
en is gebaseerd op de ontwikkelingsbeelden. De PKB-kaarten 14 tot en met 20
geven een beeld van de begrenzing van de Nationale Landschappen.In het toelichtende deel van de Vijfde Nota is een aantal kaarten opgenomen
die de kaartenreeks uit het Ontwerp deels vervangt, deels aanvult. De kaart
van de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur, de Ontwikkelingsbeelden en de
PKB-kaarten vervangen de betreffende ontwikkelingsbeelden, de PKB-kaart en
de kaart van de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur uit het Ontwerp. Daarnaast
is een aantal nieuwe kaartbeelden opgenomen die passen bij de bijstelling
van het beleid (kaarten 3, 7 en 8). Op deze kaarten worden de bundelingsgebieden
voor verstedelijking aangegeven, de Nationale Landschappen begrensd en de
Noordzee en toetsingscriteria voor ruimtelijke plannen vanuit de wateroptiek
in beeld gebracht. Tevens is het Ontwikkelingsbeeld voor de Deltametropool
(kaart 12) en de Verkenning voor het IJsselmeergebied in deze toelichting
opgenomen (kaart 9).1.3 SturingDe Vijfde Nota is een strategische nota op hoofdlijnen over het nationaal
ruimtelijk beleid. De verantwoordelijkheid voor de gebiedsgewijze invulling
en uitvoering ervan ligt bij de provincies, de kaderwetgebieden1 en de gemeenten. Uit veel reacties blijkt zorg over de vraag hoe kan
worden verzekerd dat het beleid uit de Vijfde Nota daadwerkelijk wordt uitgevoerd.
Kort samengevat worden de volgende vragen gesteld:• Wat zijn de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verschillende
overheden bij de uitvoering van de in de Vijfde Nota opgenomen beleidsconcepten
en hoe verhouden de verantwoordelijkheden en bevoegdheden zich tot elkaar?
Of met andere woorden: wie doet wat, wanneer?• Zijn de verschillende overheden krachtig genoeg om de doelstellingen
van de Vijfde Nota daadwerkelijk te realiseren?• Zijn er voldoende financiële middelen beschikbaar om het beleid
uit te voeren?• Is het beleid voldoende ontwikkelingsgericht en is het voldoende
sturend? De vragen over de verdeling van de verantwoordelijkheden zijn aanleiding
geweest de in de Ontwerp-PKB opgenomen beleidsuitspraken kritisch te bezien
op de verdeling van en samenhang tussen de verantwoordelijkheden van rijk,
provincies, kaderwetgebieden en gemeenten. Dit heeft ertoe geleid dat de rolverdeling
tussen de overheden in de PKB nader is afgebakend. Elke bestuurslaag dient
de op haar (schaal)niveau geëigende besluiten te nemen. Het rijk is verantwoordelijk
voor behoud en ontwikkeling van de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur, voor
de algemene beleidskaders bij de afstemming van ruimtevragende functies (intensiveren,
combineren en transformeren van ruimtegebruik) en voor de bevordering van
de ruimtelijke kwaliteit. Het rijk neemt besluiten die verband houden met
de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur, provincies en kaderwetgebieden nemen
besluiten die verband houden met regionale structuren en gemeenten nemen besluiten
die verband houden met de lokale structuren. Daarbij heeft het kabinet ervoor
gekozen om bij de uitvoering van de diverse beleidsonderdelen van deze PKB
een cruciale rol toe te kennen aan het (gemeentelijke) bestemmingsplan als
uiteindelijk juridisch bindende neerslag van het ruimtelijk beleid. Dit sluit
aan bij de door de Tweede Kamer gewenste rol van het bestemmingsplan. Het
kabinet is voornemens die rol in de herziening van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening te verankeren.Uit de commentaren blijkt dat men vindt dat provincies en gemeenten beter
moeten samenwerken en gezamenlijk visies moeten ontwikkelen op de ruimtelijke
inrichting. Er is gevraagd om een verduidelijking van de rijksvisie op het
ontwikkelingsbeeld voor Nederland. Dat heeft geleid tot enkele aanpassingen
in dit deel 3 van de PKB.In diverse reacties is gevraagd om een gecoördineerde, rijksbrede
inzet van middelen, zowel voor generiek beleid als voor gebiedsgerichte programma's.
In het uitvoeringsprogramma Vijfde Nota is hier invulling aan gegeven. Het
rijk wil krachtig sturen op de uitvoering van het nationaal ruimtelijk beleid.
Voor de invulling van de uitvoeringsstrategie maakt het rijk gebruik van planologische,
juridische en financiële instrumenten en maatregelen in de sfeer van
de bestuurlijke coördinatie. Door middel van het tweejaarlijkse uitvoeringsprogramma
kunnen periodiek de prioriteiten en de inzet van financiële middelen
worden bijgestuurd.Er zijn veel opmerkingen gemaakt over de mate waarin het beleid ruimte
moet geven aan initiatieven en deze ondersteunen, of dat het zich juist moet
richten op de bescherming van met name groene waarden door ongewenste ontwikkelingen
te weren. In het eerste geval zou sprake zijn van ontwikkelingsplanologie,
in het tweede van toelatingsplanologie. Door diverse insprekers en door de
SER en de VROM-raad is gesteld dat ontwikkelingsgerichte planologie onvoldoende
uit de verf komt in het Ontwerp van de Vijfde Nota (deel 1). Die discussie
komt vooral naar voren in reacties op het contourenbeleid en het beleid betreffende
de Nationale Landschappen. Binnen het bedrijfsleven en de landbouwsector bestaat
de vrees dat dergelijke instrumenten beperkingen zullen opleggen aan de economische
ontwikkeling en de noodzakelijke ruimte voor wonen, werken en landbouw. Daarentegen
vrezen anderen aantasting van groene en cultuurhistorische waarden. Zij vragen
om een actievere bescherming. Ontwikkelingsplanologie vraagt om actieve interventies
door investeringen van zowel publieke als van private partijen. De overheid
moet daarvoor de beleidskaders bieden en de investeringen op elkaar af te
stemmen. Toelatingsplanologie stelt vooral grenzen en voorwaarden aan ruimtelijke ontwikkelingen. Naar het oordeel van het kabinet zijn beide
nodig. Vernieuwing en ontwikkeling in stad en land vragen ruimte en accommodatie.
Maar er zijn letterlijk grenzen. Niet alles kan op alle plaatsen en tegelijkertijd.
Kwetsbare gebieden vragen nu eenmaal om een zekere bescherming.Verschillende maatschappelijke organisaties hebben in hun reacties op
deel 1 naar voren gebracht dat marktpartijen, burgers en maatschappelijke
organisaties een te geringe rol hebben gekregen. Bij de formulering van nieuw
beleid is de inbreng van maatschappelijke actoren en burgers nodig en nuttig.
Daar is bij de totstandkoming van PKB deel 1 veel aandacht aan besteed. De
aanpassingen in dit kabinetsstandpunt zijn in belangrijke mate op inbreng
vanuit de samenleving gebaseerd. Bij de verdere invulling van het ruimtelijk
beleid op provinciaal en gemeentelijk niveau is deze inbreng zeker zo belangrijk
als op nationaal niveau. Interactieve beleidsontwikkeling draagt bij aan een
zo groot mogelijk draagvlak en vergroot de kansen op succesvolle uitvoering
van het beleid. Het kabinet meent echter dat uiteindelijk alleen het openbaar
bestuur democratisch gelegitimeerd is om besluiten te nemen van algemeen belang.1.4 Centrale beleidskeuzenDe voornaamste kritiek die op PKB deel 1 is geuit heeft betrekking op
de introductie van rode en groene contouren en balansgebieden. Vooral de rode
contouren riepen vragen op. Het concept stedelijke netwerken is goed ontvangen,
maar de invulling heeft reacties losgemaakt. Deze gingen in op de schaal,
het aantal en de omvang van de netwerken en op de vraag wie de regie binnen
de netwerken voert. Ook het concept «Meebewegen met water» vindt
ondersteuning. Wel zijn opmerkingen gemaakt over mogelijkheden voor functiecombinaties
met water en over het feit dat er nog geen beslissingen zijn genomen over
gebieden voor waterberging.Ruimtelijke kwaliteitHet streven naar een mooie en functionele leefomgeving, uitgewerkt in
zeven criteria van ruimtelijke kwaliteit, is met instemming begroet. Wel is
opgemerkt dat het introduceren van criteria op zich zelf onvoldoende houvast
biedt om te beoordelen of het beleid zal resulteren in een verhoging van de
ruimtelijke kwaliteit. Het kabinet onderstreept het belang van dit streven
door de zeven criteria van ruimtelijke kwaliteit op te nemen in de PKB.Het verband tussen de Ruimtelijke Hoofdstructuur en het geformuleerde
ruimtelijk beleid was voor verschillende insprekers niet duidelijk. Het beleid
is erop gericht de bestaande ruimtelijke kwaliteiten te behouden en te versterken.
Het huidige kwaliteitsniveau komt tot uitdrukking in de Ruimtelijke Hoofdstructuur
zoals verbeeld op kaart 1. De Ruimtelijke Hoofdstructuur vormt daarmee een
actueel referentiekader voor het ruimtelijk beleid. Het kaartbeeld ervan is
dan ook aangewend als onderlegger van de ontwikkelingsbeelden: de weergave
van de acties, die het rijk noodzakelijk acht om behoud en versterking van
de ruimtelijke kwaliteit daadwerkelijk te realiseren. De ontwikkelingsbeelden
per beleidsthema zijn op basis van inspraak en advisering nader verduidelijkt
en, waar mogelijk en nodig, gepreciseerd. Zij zijn in de toelichting bij de
betreffende hoofdstukken opnieuw opgenomen. Daarnaast zijn, gelet op het specifieke karakter van de gebieden en de rol van het rijk daarbij,
twee ontwikkelingsbeelden toegevoegd: het ontwikkelingsbeeld Deltametropool
en het ontwikkelingsbeeld Noordzee.ContourenDoor sommige insprekers wordt gesteld dat rode contouren contraproductief
zouden kunnen werken. Het trekken en handhaven van rode contouren zou een
integrale gebiedsontwikkeling en het inspelen op nieuwe ontwikkelingen en
veranderende preferenties kunnen belemmeren. Dit zou kwaliteitsverbetering
in de weg staan. Daarnaast lokt het vastleggen van rode contouren mogelijk
«strategisch» gedrag van gemeenten uit, waardoor balansgebieden
als «zoekruimte» het jachtterrein van elkaar beconcurrerende gemeenten
worden. Bovendien, als rode contouren daadwerkelijk effectief zijn en stringent
gehandhaafd worden, zou de kans bestaan dat voor suboptimale oplossingen wordt
gekozen («rood» drukt «groen» uit de stad). Een ontwikkelingsplanologie
zou zich niet goed verhouden met stringente rode contouren. Door anderen wordt –
uit vrees dat het buitengebied onvoldoende wordt beschermd – gesteld
dat rode contouren een goed instrument zijn als deze stringent worden toegepast.
Daarom zouden rond bebouwingskernen «strakke» rode contouren getrokken
moeten worden als vertrekpunt voor intergemeentelijke planvorming. Zodoende
wordt binnen duidelijke grenzen richting gegeven aan verstedelijking. Contouren
die overal ruimte bieden aan uitbreiding (en hoge ruimtedruk) zouden de verstedelijking
onvoldoende sturen. Kort gezegd werkt volgens een groot aantal insprekers
de rode contour, zoals opgenomen in deel 1, òf te belemmerend òf
te weinig sturend.In reactie op deze commentaren is het instrument van de rode contouren
ingebed in een brede benadering van het verstedelijkingsbeleid, mede geïnspireerd
op het interim-advies van de VROM-raad en het advies van de SER. Door de positionering
van de rode contouren als resultaat van het planproces, zijn gebiedsgericht
maatwerk en flexibiliteit gewaarborgd. Daarmee zijn de contouren per definitie
onderwerp van maatschappelijk en politiek debat en vastgelegde procedures.
Aldus wordt zeker gesteld dat maatschappelijk zorgvuldig wordt omgegaan met
de ruimte van Nederland en dat ongebreidelde verspreiding van de verstedelijking
wordt tegengegaan. Voor het gebied binnen de rode contouren zullen de plannen
worden gemaakt die nodig zijn voor bijvoorbeeld herstructurering en centrumontwikkeling.
In die zin is met bepaling van de rode contouren de opgave voor ruimtelijke
planning en ordening niet afgerond.Landelijk gebiedVoor het landelijk gebied wil het kabinet de ruimtelijke kwaliteit vergroten
via een ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie. Voor de ontwikkeling en
bescherming van de kwaliteit van een aantal landschappen is in eerste instantie
het rijk verantwoordelijk. Dit komt tot uiting in zeven Nationale Landschappen
die op kaart zijn gezet en begrensd (zie kaart 14 tot en met 20). Provincies
kunnen vergelijkbare gebieden tot provinciaal landschap benoemen. Om een aantal
bijzondere waarden in het landelijk gebied te beschermen en te behouden zullen
deze binnen groene contouren worden gebracht. Met de bundelingsgebieden voor
verstedelijking, de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie, de Nationale
en Provinciale Landschappen en de rode en groene contouren, heeft het kabinet
het ontwikkelingsbeeld voor Nederland in hoofdlijnen ingevuld.
De categorie«balansgebieden» uit deel 1 is hiermee overbodig geworden.Stedelijke netwerkenHet concept «stedelijke netwerken» is in het algemeen goed
ontvangen. In diverse reacties en adviezen zijn vraagtekens gezet bij het
hoge schaalniveau van het netwerk Deltametropool en het netwerk Brabantstad.
Het kabinet heeft de ambitie met name het stedelijk netwerk Deltametropool
sterk te profileren binnen Europa. Dat vraagt om afstemming bij de ontwikkeling
van bijvoorbeeld topmilieus en productiemilieus op een hoog schaalniveau.
Voor alle nationale stedelijke netwerken geldt dat ze als aantrekkelijke internationale
vestigingsplaats met goede verbindingen worden gepositioneerd (zie hoofdstuk
4 en 6).1.5 Specifieke onderwerpenLandbouwDe geconstateerde afname van de ruimtebehoefte voor de landbouwsector
in de komende decennia heeft veel reacties losgemaakt. Sommigen, met name
binnen de landbouwsector, hebben dit opgevat als zou de landbouw in het ruimtelijk
beleid minder belangrijk zijn. Dat is geenszins het geval. Het kabinet onderstreept
het belang van de landbouw, met name de grondgebonden landbouw. Deze heeft
niet alleen een belangrijke productiefunctie, maar ook als beheerder van de
groene ruimte. Om de positie van de verschillende vormen van landbouw ruimtelijk
te duiden is in deze PKB voor verschillende delen van het land op hoofdlijnen
aangegeven hoe de landbouw zich daar kan ontwikkelen (zie hoofdstuk 3). MilieuHet nationaal ruimtelijk beleid en het milieubeleid hangen nauw met elkaar
samen. Het Vierde Nationaal Milieubeleidsplan, dat in juni 2001 door het kabinet
aan de Tweede Kamer is verzonden, bevat diverse acties en voornemens op het
gebied van gezondheid en veiligheid, die mede van invloed zijn op de ruimtelijke
ontwikkeling van Nederland. De daaraan verbonden wet- en regelgeving is kaderstellend
voor ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld de grenswaarden voor externe
veiligheid en geluid. Hiertoe hoort ook de EU-richtlijn voor luchtkwaliteit.
Deze PKB is hiermee in overeenstemming gebracht. Het nationale milieubeleid
vraagt om integratie met het ruimtelijk beleid wat betreft de realisatie van
vitale natuur, kwaliteit in het stedelijk gebied en de aansluiting op de watersysteembenadering.
Dat is ook gebeurd voor zover het aspecten betreft die vanuit het oogpunt
van milieubeleid wenselijk zijn en ruimtelijk geaccommodeerd moeten worden,
bijvoorbeeld de windmolenparken op de Noordzee.EconomieEr zijn insprekers die vragen om meer ruimte voor bedrijvigheid en insprekers
die pleiten voor meer intensivering van het ruimtegebruik op bedrijfslocaties.
Ontwikkelingen in vrijwel alle sectoren van de Nederlandse economie leiden
tot een dynamisch ruimtelijk-economisch beeld. Het kabinet wil ruimte geven
aan deze dynamiek, maar wel binnen de randvoorwaarden van ruimtelijke kwaliteit
en onder de voorwaarde dat er sprake is van intensief ruimtegebruik
en van voorrang voor hergebruik van verouderde bedrijventerreinen. Zo wordt
er bijvoorbeeld in Nationale Landschappen ruimte gegeven aan een beheerste
ontwikkeling van de toeristisch-recreatieve sector. Het is aan de provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten om de ruimtebehoefte die zich als gevolg van
bevolkingsgroei en economische groei voordoet, onder deze voorwaarden te accommoderen.
Een gezonde economie is gebaat bij kwalitatief hoogwaardige vestigingsmilieus.
Dat komt tot uitdrukking in het beleid voor centrumvorming, het nieuwe locatiebeleid,
het beleid gericht op differentiatie van stads- en dorpsmilieus, inclusief
de specifieke werkmilieus en het beleid gericht op een landelijk dekkend netwerk
van multimodale overslagcentra.In deze context is extra aandacht gevraagd voor de mainports en industriële
complexen. Binnen de mondiale netwerkeconomie vormen verkeers- en vervoerssystemen
de verbindende schakel tussen de verschillende stappen in productieprocessen.
De nationale zeehavens, met name Rotterdam, de luchthaven Schiphol, de grote
industriegebieden en de topkantoorlocaties zijn hierin belangrijke schakelpunten.
Samenwerking tussen de Noordzeehavens, die ten goede komt aan de gezamenlijke
belangen ten opzichte van andere havencomplexen, wordt dan ook bevorderd.Verkeer en vervoerHet kabinet heeft zijn keuzen met betrekking tot verkeer en vervoer neergelegd
in het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan. Deze keuzen passen bij de gewenste
ruimtelijke ontwikkeling zoals neergelegd in deze Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening. Een betere benutting van de bestaande infrastructuur heeft prioriteit
boven nieuwe infrastructuur bouwen. Er blijven verschillen in bereikbaarheid1 bestaan. De stedelijke netwerken en de belangrijke centra
daarbinnen zijn beter bereikbaar dan grote delen van het landelijk gebied.
Daarmee wordt het beleid gericht op bundeling van de verstedelijking ondersteund
en ongewenste verstedelijking in landelijke gebieden voorkomen. De samenhang
in de uitvoering van de Vijfde Nota en het NVVP wordt benadrukt, door bij
de decentralisatie van de rijksmiddelen voor verkeersinfrastructuur rekening
te houden met toekomstige ontwikkelingen binnen en tussen de stedelijke netwerken,
zodat de toe te passen verdeelsleutel recht doet aan het ruimtelijke programma
van stedelijke netwerken. Daarmee wordt onderstreept dat de aandacht in het
verkeers- en vervoersbeleid wordt gericht op verdere verbetering van de infrastructuur
binnen de stedelijke netwerken.EmancipatieVoor PKB deel 1 van de Vijfde Nota is een Emancipatie Effectrapportage
uitgevoerd. Hierin worden aanbevelingen gedaan om emancipatieoverwegingen
een grotere rol te laten spelen in het ruimtelijk beleid. In dit kader wordt
aandacht gevraagd voor sociale veiligheid. Ook al kan ruimtelijke ordening
geen directe invloed op emancipatoire ontwikkelingen uitoefenen, toch zijn
ruimtelijke inrichtingspatronen van belang. In deel 1 heeft het kabinet aangegeven
centrumontwikkeling, inclusief de daarbij horende ontwikkeling van zorgknooppunten,
belangrijk te vinden. De positie van deze knooppunten wordt in dit deel 3
verbreed tot «dienstenknooppunten», met meer dan alleen zorgvoorzieningen,
zodanig bereikbaar en beschikbaar, dat het voor een ieder eenvoudiger wordt
om zorg- en werktaken te combineren. 1.6 Nieuwe instrumenten voor uitvoering ruimtelijk beleidInmiddels zijn belangrijke instrumentele vernieuwingen bij de uitvoering
van het ruimtelijk beleid gepubliceerd: een voorontwerp ter herziening van
de Wet Ruimtelijke Ordening en de Nota Grondbeleid. Daarnaast bereidt het
kabinet een wetsvoorstel Bestuur in stedelijke regio's voor dat de continuering
van de niet-vrijblijvende samenwerking in de huidige zeven kaderwetgebieden
regelt. Bij inwerkingtreding van deze wet moet derhalve voor kaderwetgebieden
de term stedelijke regio's worden gelezen.Nota GrondbeleidHet kabinet heeft in de Nota Grondbeleid onder andere voorstellen gedaan
om het gemeentelijk grondbeleid te verbeteren. Belangrijke voorstellen voor
de uitvoering van het Vijfde Notabeleid zijn onder meer de introductie van
de exploitatievergunning, een verbreding van het voorkeursrecht voor gemeenten,
een regeling voor sanering van ongewenste bestemmingen en afspraken met gemeenten
en marktpartijen over grondprijsberekeningsmethoden.Met de exploitatievergunning krijgen gemeenten een instrument voor het
kostenverhaal en kunnen zij kwalitatieve eisen stellen aan de te (her-) ontwikkelen
locaties. (o.a. ruimtelijke inrichting en particulier opdrachtgeverschap).
Dit betekent dat de gemeente, ook wanneer zij de grond niet in handen heeft,
eisen aan kwaliteit en inrichting van een exploitatiegebied stelt om een integrale
planontwikkeling te realiseren. Daarmee wordt de realisatie van doelstellingen
als intensiveren, combineren en transformeren, uit deze nota ondersteund.
Ook wordt hiermee speculatie – zijnde grond kopen om met winst te verkopen –
tegengegaan, omdat grondkopers verplicht worden tijdig een exploitatievergunning
aan te vragen. Hiervan zal een enigszins matigende invloed op de grondprijsontwikkeling
uitgaan.Er is een budget van 113,45 miljoen Euro (250 miljoen gulden) voor de
jaren 2001 t/m 2004 gereserveerd voor een saneringsregeling van ongewenste
bestemmingen. Mogelijkheden voor een structurele financiering worden momenteel
onderzocht, mede in samenhang met het onderzoek naar de open-ruimteheffing1.Het huidige systeem van grondprijsberekening, de grondquotebenadering,
heeft ondanks tal van voordelen twee nadelen. Het ontmoedigt de realisatie
van extra kwaliteit en belemmert de diversiteit in het woningbouwprogramma.Tenslotte krijgen in het voorontwerp voor een nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening
rijk en provincies in bepaalde situaties bestemmingsplanbevoegdheden. Bij
dit voorstel hoort dat rijk en provincie ook de daaraan gekoppelde bevoegdheden
met betrekking tot voorkeursrecht en onteigening krijgen. In het nastreven
van ruimtelijke doelstellingen kunnen economische uitgangspunten gehanteerd
worden. Een heffingsinstrument is een mogelijk aanvullend instrument om het
in deze nota geformuleerde beleid uit te voeren. Het in deel 1 van deze nota
aangekondigde onderzoek naar de open ruimte heffing is afgerond. In het onderzoek
zijn de volgende vijf varianten grondig geanalyseerd:1) een open-ruimteheffing, met als doelstelling het internaliseren van
externe effecten van het verlies aan open ruimte; 2) een bestemmingswijzigingswinstheffing, die waardestijgingen als gevolg
van een bestemmingswijziging afroomt;3) een sturende heffing, die de open ruimte open moet houden;4) een financieringsheffing, die opbrengsten moet genereren voor een nader
te bepalen doel; en5) een ruimtegebruiksheffing, die een duurzame ontwikkeling en intensief
ruimtegebruik stimuleert.Het kabinet zal haar standpunt betreffende het heffingsinstrument apart
aan de Tweede Kamer toezenden.Herziening Wet Ruimtelijke OrdeningVoor de uitvoering van het nationaal ruimtelijk beleid is de nieuwe Wet
Ruimtelijke Ordening van belang. De ruimtedruk en de ambities om ruimtelijke
kwaliteit te vergroten stellen eisen aan het wettelijk kader en het daarin
opgenomen beleidsinstrumentarium. Het in augustus 2001 gepresenteerde voorontwerp
voor een nieuwe wet bevat voorstellen voor een samenhangend pakket van regels
waarmee het ruimtelijk beleid adequaat tot uitvoering kan worden gebracht.In het voorontwerp wordt nadruk gelegd op de samenhang in het ruimtelijk
beleid en op een scherpere verdeling van verantwoordelijkheden tussen de bestuursniveaus.
Twee nieuwe instrumenten worden geïntroduceerd: (ruimtelijke) structuurvisies,
te ontwerpen op ieder bestuursniveau, en het instrument van inhoudelijke instructies
ter uitvoering van het nationaal of provinciaal ruimtelijk beleid. Bestemmingsplannen
die in strijd zijn met een instructie kunnen worden «bevroren».
Hierdoor kan het ruimtelijk beleid sneller en effectiever doorwerken in de
ruimtelijke plannen van de andere overheden. De instructies komen in de plaats
van de huidige aanwijzing, het «nimby-instrumentarium» en de concrete
beleidsbeslissing. Verder is de verplichting tot het maken van bestemmingsplannen
uitgebreid tot het gehele gemeentelijke grondgebied. Bovendien kunnen bestemmingsplannen,
meer dan nu, ruimtelijk relevante (milieu)kwaliteitseisen bevatten, waaraan
ook milieuvergunningen kunnen worden getoetst. Het voorontwerp voorziet in
de bevoegdheid van provincies om de ruimtelijke besluitvorming op regionaal
niveau af te stemmen of dwingend te sturen, indien gemeenten gezamenlijk niet
in staat blijken regionaal beleid te maken of uit te voeren. Stedelijke regio's
(zoals voorzien in het wetsvoorstel Bestuur in stedelijke regio's) beschikken
volgens het voorontwerp voor het betreffende gebied over dezelfde bevoegdheden
als de provincie. Over het voornemen tot de uitoefening van deze bevoegdheden
moet het regiobestuur het provinciaal bestuur informeren, zodat de provincie
op de afstemming van haar beleid en dat van de in de provincie liggende regio's
kan toezien. Bij een inhoudelijk geschil van beleidsinzichten kan de provincie
de regio «overrulen» door zelf haar bevoegdheden uit te oefenen.
Verder wordt het handhavingsinstrumentarium uitgebreid. HOOFSTUK 2 NEDERLAND ALS EUROPESE REGIO2.1 AlgemeenDe positionering van Nederland als Europese regio is met instemming ontvangen.
Er is overleg gevoerd met de Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen,
de Belgische Gewesten (Vlaanderen, Brussel en Wallonië), Luxemburg en
de Franse regio Nord-Pas de Calais. Daarnaast hebben het Verenigd Koninkrijk
en Denemarken schriftelijk gereageerd op de nota. Uit de reacties is gebleken
dat ook in de buurregio's behoefte is aan het uitbouwen van de grensoverschrijdende
samenwerking op ruimtelijk gebied. Meer ruimtelijke samenhang en samenwerking
in Noordwest-Europa past bij het wegvallen van EU-binnengrenzen. Met de aanvaarding
van het Europees Ruimtelijk Ontwikkelings Perspectief (EROP) is door de EU-ministers
van ruimtelijke ordening een referentiekader geschapen voor het nationaal
ruimtelijk beleid en de ruimtelijke aspecten van het sectorale beleid van
alle lidstaten.In het internationaal bestuurlijk overleg is aangegeven dat verdergaande
grensoverschrijdende samenwerking in het ruimtelijk beleid tussen de stedelijke
samenwerkingsverbanden Deltametropool, Vlaamse Ruit1, Rijn-Ruhrmetropool2 en Waalse steden3 wenselijk is. Op een hoger schaalniveau kunnen aldus
de internationale concurrentiepositie, de bescherming tegen overstromingen
en de algehele ruimtelijke kwaliteit van dit gebied worden vergroot. In het
overleg is afgesproken om deze beleidsambities gezamenlijk uit te werken en
om te zetten in concrete acties. Het Europese Interreg III-programma, gericht
op transnationale en interregionale samenwerking, wordt door de partners als
een belangrijk financieel instrument gezien om tot uitwerking van dergelijke
gezamenlijke projecten te komen.Voor de internationale hoofdverbindingen en de positionering van de Nederlandse
lucht- en zeehavens in het ruimtelijk beleid is een relatie gelegd met het
EU-beleid voor de Trans-Europese Netwerken (TEN's) en daarmee met de verscheidenheid
aan internationale verbindingen van Nederland en de positie van verschillende
landsdelen in de internationale netwerken. Schiphol en de Rotterdamse haven
hebben, gezien hun karakter als grootschalige internationale transferpunten,
een bijzondere betekenis voor de Deltametropool en voor de overige stedelijke
netwerken. Het kabinet ziet het beleid voor Schiphol en de Rotterdamse haven
in samenhang met de ontwikkeling van de Deltametropool en de andere stedelijke
netwerken. Met name voor de zeehavens acht het kabinet meer samenwerking en
afstemming van beleid nodig, om de ruimte efficiënt te gebruiken en de
algehele ruimtelijke kwaliteit te vergroten. De Noordzeehavens hebben gezamenlijke
belangen in de concurrentie met mediterrane havens. Samenwerking die aan deze
belangen ten goede komt wordt bevorderd. Bij deze samenwerking gaat het niet
alleen om de Nederlandse havens.De beleidsonderwerpen met een internationale dimensie zijn verbeeld op
kaart 2 (Ontwikkelingsbeeld Nederland als Europese regio).2.2 Grensoverschrijdende stedelijke netwerkenDoor grensgemeenten en buurregio's is aandacht gevraagd voor grensoverschrijdende
oplossingen voor wonen, werken en milieu. In het internationale overleg hebben
de Vlaamse en Waalse gesprekspartners hun zorgen geuit over het
contourenbeleid. De vrees bestaat dat de vaststelling van rode contouren in
het grensgebied zal leiden tot export van ruimtedruk naar de buurlanden. Verder
is in het bestuurlijk overleg aandacht gevraagd voor gezamenlijk beleid voor
factory-outlet centers in het grensgebied, windenergie en grondstofwinning.Het kabinet acht voor een aantal stedelijke netwerken grensoverschrijdende
samenwerking en afstemming van ruimtelijk beleid nodig. Ter ondersteuning
hiervan zal de bijbehorende rijksinzet worden geleverd. Dit geldt bijvoorbeeld
voor de grensoverschrijdende samenwerking bij de planning van bedrijventerreinen.
De mogelijkheden voor samenwerking verschillen per stedelijk netwerk, evenals
het stadium waarin de samenwerking zich bevindt. De betrokken decentrale overheden
zullen de internationale partners in buurregio's moeten betrekken bij de bepaling
van de contouren.2.3 Grensoverschrijdende natuur en landschapDiverse insprekers bepleiten een andere uitwerking van de bescherming
van het Benelux-Middengebied en de grensoverschrijdende watersystemen en Noordzee.
Daarbij zou het rijk niet kunnen volstaan met een stimulerende en faciliterende
rol. Voor de bescherming van grensoverschrijdende ecologische (en landschappelijke)
waarden en kenmerken sluit het kabinet zich aan bij de initiatieven tot ontwikkeling
van een Pan-Europees Ecologisch Netwerk. De deelnemende landen zijn overeengekomen
dat dit netwerk in 2005 wordt vastgesteld en een bijdrage zal leveren aan
de instandhouding en ontwikkeling van ecosystemen, habitats, soorten en landschappen
van Europese betekenis. Om de aantasting van de natuurwaarden in transnationaal
verband terug te dringen, zet het rijk samen met de buitenlandse partners
in op bescherming van de Waddenzee, het Eems-Dollard-gebied en de Zeeuws-Zuid-Hollandse
Delta. Het IJsselmeer is, als Vogelrichtlijngebied van internationale betekenis.
Samen met de buitenlandse partners zal het rijk programma's opstellen voor
de instandhouding van het open karakter van het Benelux Middengebied, het
grensgebied Noord-Nederland/Nedersaksen en enkele andere delen van het Nederlands-Duitse
grensgebied.2.4 Grensoverschrijdende watersystemenNaar aanleiding van de extreem hoge waterstanden in 1993 en 1995 hebben
de ministers van ruimtelijke ordening en milieu van de Rijn- en Maasoeverstaten
in 1995 een tweetal verklaringen opgesteld (Arles en Straatsburg). Daarin
wordt het stroomgebiedconcept centraal gesteld om zodoende voor de toekomst
dergelijke waterstanden en schade te voorkomen. In oktober 2000 is door de
Europese Raad en het Europees Parlement de Kaderrichtlijn Water aangenomen.
Hierin staat het stroomgebied eveneens centraal. Gelet op een goede gesteldheid
van oppervlakte-, grond- en kustwateren is de stroomgebiedbenadering binnen
het Europese waterbeheer als uitgangspunt gekozen.De grenzen van de internationale stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde
en Eems zijn inmiddels bepaald. Bij de totstandkoming van de Europese Kaderrichtlijn
Water is afgesproken dat uiterlijk in 2009 integrale beheersplannen voor deze
stroomgebieden worden vastgesteld. Deze beheersplannen gaan in ieder geval
in op de waterkwaliteit en ecologische doelstellingen betreffende deze internationale
stroomgebieden. Het rijk zal zorg dragen voor een integrale, ruimtelijke aanpak
van de beheersplannen en voor de doorwerking in het beleid van
andere openbare lichamen. Dat betekent onder meer dat de problemen rond veiligheid,
wateroverlast en zoetwatervoorziening worden benaderd als samenhangende ruimtelijke
opgaven.2.5 NoordzeeHet rijk zal in overleg treden met de buurlanden om te komen tot afstemming
van het ruimtelijk beleid voor de territoriale zee en de Nederlandse Exclusieve
Economische Zone (de Noordzee). Daarbij zullen bestaande internationale overlegkaders
worden benut. Dat kan uitmonden in een transnationale ruimtegebruiksvisie
voor de Noordzee die onder meer betrekking heeft op vrije horizon, tracés
voor kabels en leidingen en activiteiten als energieopwekking met windturbines,
zand- en grindwinning, baggeren, exploitatie van diepe delfstoffen als gas
en olie en de installatie van platforms.Bij de ontwikkeling van een internationale visie op de Noordzee wordt
eveneens gestreefd naar een integrale aanpak. Tijdens de komende Noordzeeministersconferentie
zal Nederland zich inzetten om de ambities uit Vijfde Nota te vertalen in
afspraken over gezamenlijke beleidsontwikkeling. Er worden initiatieven genomen
om, als eerste stap op weg naar internationale gebruiksafspraken, waardevolle
en kwetsbare gebieden aan te wijzen. Ook in het kader van het Interreg III
B programma is een voorstel ingediend voor het maken van een transnationale
visie voor het ruimtegebruik van de Noordzee. De afstemming met de buurlanden
kan in een dergelijke ruimtegebruiksvisie uitmonden, waarin in elk geval de
volgende onderwerpen worden meegenomen: vrije horizon, tracés voor
kabels en leidingen en activiteiten als energieopwekking met windturbines,
zand- en grindwinning, baggeren, exploitatie van diepe delfstoffen als gas
en olie en de installatie van platforms. HOOFDSTUK 3 STAD EN LAND3.1 Grenzen aan de verstedelijkingOm het buitengebied te vrijwaren van bebouwing en om voor de langere termijn
de grenzen van de verstedelijking vast te leggen, heeft het kabinet in deel
1 van de Vijfde Nota het beleid voor rode contouren geïntroduceerd. Dit
heeft tot veel discussie geleid. Met name de verantwoordelijkheden van de
verschillende overheden bij het bepalen, vaststellen en handhaven van de contouren
bleken niet voor iedereen helder te zijn. Er zijn voorstanders van het streng
toepassen van de contouren, maar ook van een flexibele en gedifferentieerde
toepassing of zelfs het achterwege laten ervan. De rode contouren worden in
verschillende adviezen en inspraakreacties gekenschetst als een generiek concept
waarmee slechts in geringe mate ingespeeld kan worden op gebiedsspecifieke
kwaliteiten dan wel op de noodzaak van een integrale gebiedsontwikkeling.
Naar aanleiding van deze reacties is het Ontwerp aangepast. Het instrument
van de rode contouren is nu ingebed in een brede benadering van het verstedelijkingsbeleid,
waarbij uitgangspunten en criteria helder zijn geformuleerd in de PKB-tekst.
In een aantal stappen doen zowel het rijk als de provincies, de kaderwetgebieden
en de gemeenten richtinggevende uitspraken over de verstedelijking op het
voor hen passende niveau. De uiteindelijke rode contouren worden zo het resultaat
van een proces van samenwerking, afweging en maatwerk.Met het aangeven van bundelingsgebieden in de stedelijke netwerken zet
het rijk een eerste stap in het proces om de ruimte
voor verstedelijking te bepalen. Deze gebieden zijn globaal op kaart 3 en
op de PKB-kaart weergegeven en bevestigen het beeld van de Nationale Ruimtelijke
Hoofdstructuur. De bundelingsgebieden omvatten zowel bebouwde als onbebouwde
gebieden. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat deze gebieden geheel verstedelijken.
In de bundelingsgebieden ligt wel het accent op verstedelijking, maar er moet
in samenhang daarmee ook onbebouwde ruimte gepland worden voor groen, recreatie,
natuur, water en – waar wenselijk – vormen van landbouw. Vooral
in de bundelingsgebieden moeten «stad en land» dus in onderlinge
samenhang worden ontwikkeld. Overigens is het begrip «woon/werkmilieu»
uit deel 1 vervangen door het begrip «stads- en dorpsmilieu»,
omdat daarmee de menging van alle bij de milieus behorende functies wordt
benadrukt.In tabel 3.1 zijn per provincie de huidige aandelen woningen, arbeidsplaatsen
en oppervlakte bedrijventerreinen van de bundelingsgebieden weergegeven, evenals
de aandelen in de toevoeging van de afgelopen tien jaar. Het beleid is er
op gericht de bundeling te versterken; dat is ook met bestuurders van de provincies
afgesproken. Het aandeel van de groei van woningen, werkgelegenheid en de
oppervlakte bedrijventerreinen dat in de bundelingsgebieden wordt ondergebracht,
moet dan ook toenemen ten opzichte van het huidige percentage en het percentage
dat de afgelopen tien jaar is gerealiseerd. Ook wanneer een deel van het bouwprogramma
in een andere provincie wordt gerealiseerd, blijft de bundelingsdoelstelling
voor het resterende programma overeind. In het ontwikkelingsbeeld van de stedelijke
netwerken (kaart 6) en de PKB-kaart Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13)
zijn ook de tot regionale parken te transformeren bufferzones aangegeven.
Deze parken zijn zo gesitueerd dat alle bewoners van de stedelijke netwerken
voldoende mogelijkheden voor dagrecreatie in de buurt hebben en zodanig dat
de steden niet langs de infrastructuur aan elkaar groeien (voorkomen van corridorvorming). Tabel 3.1 Aandeel wonen en werken in de bundelingsgebieden
per provincie (bronnen: CBS, bewerking ABF en IBIS)  Bundelingspercentage woningvoorraad Bundelingspercentage
arbeidsplaatsenBundelingspercentage bedrijventerreinen** 2000Toename* 1990–20001999Toename* 1989–19992000Toename* 1991–2000Groningen64,5%55,8%81,6%96,3%66,7%70,9%Friesland50,0%54,5%63,9%69,0%54,5%51,8%Drenthe67,5%69,1%79,5%78,3%87,0%86,3%Overijssel60,3%58,1%67,9%64,9%59,8%53,1%Gelderland45,3%44,9%51,7%50,1%38,5%35,0%Flevoland45,6%66,7%40,0%54,0%30,7%36,1%Utrecht75,2%73,5%82,0%82,9%66,6%63,5%Noord-Holland85,5%83,0%91,3%93,8%82,8%88,6%Zuid-Holland78,6%74,2%81,0%71,9%58,8%58,3%Zeeland51,2%47,8%65,3%57,6%58,2%41,1%Noord-Brabant62,9%65,2%71,0%71,7%67,1%65,2%Limburg67,8%68,8%76,9%73,6%73,8%68,5%Nederland68,3%66,9%75,6%73,7%62,6%62,9%* Aandeel van het bundelingsgebied in de in deze periode aan het totaal
«toegevoegde» woningen, arbeidsplaatsen en bedrijventerreinen.** Oppervlakte netto uitgegeven bedrijventerreinen, exclusief zeehaventerreinen.Als tweede stap bepalen de provincies uiterlijk
in 2003, in nauwe samenwerking met de gemeenten en de kaderwetgebieden, de
zoekruimte voor de rode contouren binnen de bundelingsgebieden. Om die zoekruimte
te bepalen stellen de provincies en de kaderwetgebieden integrale structuurvisies
op. Die visies moeten op regionale schaal laten zien waar ruimte is voor natuur
en landschap, recreatie, water, infrastructuur, landbouw en de gewenste stads-
en dorpsmilieus. In de structuurvisies wordt een verband gelegd tussen een
kwaliteitsvisie op landschap, de verstedelijking, water en verkeer en vervoer.
Nieuwe ruimte voor verstedelijking mag in de structuurvisie worden opgenomen
voor zover die nodig is nadat alle mogelijkheden tot intensiveren en transformeren
in het bestaand bebouwd gebied aantoonbaar zijn benut. De omvang van de zoekruimte
voor de rode contouren is per definitie kleiner dan de omvang van de bundelingsgebieden
en sluit aan op de bestaande steden. De ruimte die dan nog nodig is, wordt
gevonden in een beperkt aantal, door de provincie te bepalen, opvangkernen.
Op die manier wordt ook de benodigde bebouwing buiten de bundelingsgebieden
geconcentreerd. Voor overige kernen geldt de grens bebouwd gebied als rode
contour, zoals omschreven in artikel C.2b in de PKB. Stichting van een nieuwe
kern is mogelijk, wanneer dit de ruimtelijke kwaliteit verbetert. De nieuwe
kern zal dan uiteraard voorzien zijn van een rode contour.StructuurvisiesIn kaderwetgebieden wordt de regionale structuurvisie door het regionaal
openbaar lichaam opgesteld. In de rest van de provincie bepalen de provincies
de indeling en omvang van de gebieden waarvoor de structuurvisies worden gemaakt.
Het ligt voor de hand om bij de gebiedsindeling rekening te houden met bestaande
gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Het is van belang dat de structuurvisies
in nauw overleg en in samenwerking met de betrokken gemeenten worden ontwikkeld
en dat de gemeenten bij de beleidsvoorbereiding een actieve rol vervullen.
De provinciale en regionale structuurvisies zijn nadrukkelijk niet bedoeld
als een extra formele planfiguur, maar moeten worden gezien als bouwstenen
voor de streekplannen en in kaderwetgebieden voor de regionale structuurplannen.
De in deel 1 van de Vijfde Nota genoemde deelvisies op onder
meer landschap en deelstroomgebieden, komen in de structuurvisies samen. De
hoofdlijnen van het streekplan worden zo zichtbaar, inclusief de visie op
de ontwikkeling van Nationale Landschappen, de Provinciale Landschappen, groene
contouren, regionale parken en de zoekgebieden voor de versterking van de
waterkeringen en voor waterberging. In een aantal gevallen bevatten bestaande
streek-, structuur- of omgevingsplannen al een actuele, bij het nieuwe nationaal
ruimtelijk beleid passende, visie op de ruimtelijke structuur die kan dienen
als structuurvisie.Als derde stap werken de samenwerkende gemeenten
de structuurvisies uit en doen voorstellen aan de provincie voor de exacte
ligging van rode contouren rond alle bebouwingsconcentraties groter dan 5
hectare. De rode contouren omvatten een ruimtereservering voor een periode
van tien jaar. In deel 1 van de Vijfde Nota is aangekondigd dat programmatische
eisen als toetsingskader voor de rode contouren in deel 3 worden vastgesteld.
Dit heeft geleid tot een aanvulling van de criteria uit deel 1 voor zowel
het bepalen van de exacte ligging van de rode contouren, als voor de inrichting
van het gebied binnen de rode contouren (zie PKB C.2c en C.2d). Het ruimtelijk
beleid binnen de rode contouren wordt uiteindelijk door gemeenten in bestemmingsplannen
vastgelegd.In het kader van het verstedelijkingsbeleid maakt het rijk integrale intentieafspraken
met provincies, kaderwetgebieden en de dertig steden uit het grote stedenbeleid1 over de uitvoering van de verstedelijking tot 2010.
De definitieve «verstedelijkingsafspraken» worden gemaakt in relatie
tot de regioconvenanten (per landsdeel) en worden in 2003 vastgelegd. Die
afspraken bepalen al voor een deel hoe de invulling van het gebied binnen
de rode contour er uit komt te zien. Provincies, kaderwetgebieden en gemeenten
kunnen aanvullende kwaliteitsinstrumenten inzetten en kwantitatieve taakstellingen
formuleren.Grens bebouwd gebiedHet bebouwd gebied is de grens van de bebouwing in 1996 met daaraan toegevoegd
de gebieden die na 1996 zijn bebouwd en de gebieden waarop bebouwing mogelijk
is op grond van geldende bestemmingsplannen en onherroepelijke bouwvergunningen.
De methodiek voor het bepalen van de grens van de bebouwing 1996 is gebaseerd
op de werkwijze bij de Actualisering Vinex en zal separaat worden gepubliceerd.IntensiveringOmdat de ruimte binnen bestaand bebouwd gebied efficiënt moet worden
gebruikt, worden in het kader van het verstedelijkingsbeleid afspraken gemaakt
over de opgave voor wonen en werken die binnen de bebouwingsgrens 1996 gerealiseerd
moet worden. Het bestaande beleid wordt versterkt doorgezet. Als richtinggevend
uitgangspunt wordt voor alle landsdelen gesteld dat 50% van de vraag naar
stedelijke functies (waaronder wonen en werken) tot 2015 in het bebouwd gebied
1996 gerealiseerd moet worden. In de definitieve verstedelijkingsafspraken
in 2003 zullen regio-specifieke verdichtingspercentages worden vastgelegd.
Hierbij wordt rekening gehouden met de opvangcapaciteit van het bebouwd gebied
1996. Voor bestaande en nieuwe bedrijventerreinen behoort een ruimtewinst
van 5 tot 15% tot de mogelijkheden. Op basis van nader onderzoek naar haalbaarheid
en mogelijkheid van herstructurering en intensivering zal bij de definitieve
verstedelijkingsafspraken de gewenste toename van het vloeroppervlak
in relatie tot het grondoppervlak regiospecifiek worden vastgesteld.De ruimtelijke mogelijkheden voor intensivering en transformatie lopen
per stad of kaderwetgebied sterk uiteen vanwege onder meer de verschillen
in ruimtelijke opbouw, bevolkingssamenstelling verschillen in draagkracht
van de markt en bestuurlijke grenzen. Met name in Amsterdam lijken veel mogelijkheden
voor intensivering te bestaan. Om de doelstellingen te kunnen realiseren zijn
ingewikkelde en kostbare ruimtelijke ingrepen nodig. Daarom gaan rijk, provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten de kennis over complexe ingrepen verzamelen,
verbeteren en verspreiden door middel van een stimuleringsprogramma. Thans
wordt een handreiking opgesteld voor gemeenten om de locaties, waar intensivering,
transformatie en combineren mogelijk en wenselijk is, te inventariseren en
te beschrijven. De handreiking zal tevens de mogelijkheid bieden om onder
andere knelpunten op het vlak van intensief ruimtegebruik en externe veiligheid
te expliciteren.Na de evaluatie van het project Stad & Milieu bepaalt het kabinet
zijn standpunt over de relatie tussen milieu en ruimtelijke ordening in het
stedelijk gebied. Dit experiment is gericht op delegatie van het beleid naar
de stedelijke gebieden zelf, voorzover het de kwaliteit van de leefomgeving
betreft, door middel van een minder gecompartimenteerde aanpak. Bij de voorbereiding
van de herziening van de Wet Milieubeheer wordt met dit streven reeds rekening
gehouden.Status van de rode contourDe PKB bevat criteria voor het bepalen van de rode contouren en voor het
binnen de rode contouren te voeren beleid. Hiermee wordt richting gegeven
aan het verstedelijkingsbeleid van provincies, kaderwetgebieden en gemeenten.
Het beleid moet worden uitgewerkt en verankerd in de ruimtelijke plannen van
de andere overheden. Teneinde het richtinggevende en het bestuurlijk bindende
karakter van de rode contouren te verzekeren, is in de PKB vastgelegd dat
verlegging van de contour alleen mogelijk is via een herziening van het streekplan.
Het beleid binnen de rode contouren moet vervolgens door de gemeenten in bestemmingsplannen
worden vastgelegd. Vanwege dit richtinggevende stelsel van criteria zijn provincies,
in tegenstelling tot wat in deel 1 is voorgesteld, niet verplicht de rode
contouren als een «concrete beleidsbeslissing» als bedoeld in
de WRO op te nemen. Hiermee wordt ook tegemoet gekomen aan de reacties van
provincies over de hoge bestuurslast die vastlegging als concrete beleidsbeslissing
met zich meebrengt. Bovendien blijkt uit recente jurisprudentie dat de bestuursrechter
zodanig gedetailleerde eisen van afgewogenheid en concreetheid aan een concrete
beleidsbeslissing stelt, dat deze in redelijkheid slechts op het schaalniveau
van een bestemmingsplan kan worden ingevuld.De ruimtevraagDe omvang van de toekomstige vraag naar ruimte is afhankelijk van een
aantal factoren met verschillende graden van onzekerheid. Zo is de vraag naar
woningen en de kwaliteit ervan, de groei van het aantal en het soort arbeidsplaatsen
en de ruimtevraag voor andere stedelijke functies, afhankelijk van de economische
groei, de bevolkingsgroei en het aantal en de samenstelling van huishoudens.
De vraag naar nieuwe ruimte voor woningen, bedrijfsgebouwen en bedrijventerreinen
is voor een deel afhankelijk van de mogelijkheden met betrekking
tot de transformatie van bestaande wijken en stadsdelen. Die transformatie
is nodig om het aanbod van bepaalde stads- en dorpsmilieus af te stemmen op
de vraag. De analyse daarvan en het beleid is neergelegd in de Nota Mensen,
Wensen, Wonen. De vraag naar nieuwe ruimte is vervolgens afhankelijk van de
mate waarin het lukt om, aansluitend op het transformatieproces, het bebouwd
gebied 1996 (waaronder bestaande bedrijventerreinen) intensiever te benutten.
Een goed beargumenteerde en met berekeningen gestaafde onderbouwing van streek-
en structuurplannen, die rekening houdt met de genoemde factoren, is noodzakelijk.
Vraag en aanbod met betrekking tot vestigingsmogelijkheden in de verschillende
stads- en dorpsmilieus, inclusief de bedrijventerreinen, zullen met elkaar
in evenwicht moeten worden gebracht in samenhang met de benodigde ruimte voor
voorzieningen en aanpassingen in het verkeers- en vervoerssysteem.Het rijk heeft enkele macro-scenario's opgesteld op basis van CPB scenario's,
en heeft voor enkele functies schattingen gemaakt van de ruimtevraag per landsdeel
tot 2030, verdeeld over perioden van 10 jaar (zie bijlage I). De scenario's
geven een beeld van de mogelijke ontwikkelingen op langere termijn. In tegenstelling
tot deel 1 zijn de berekende getallen voor woningen en arbeidsplaatsen niet
omgerekend naar hectaren ruimtevraag, omdat de ruimte die in plannen gereserveerd
wordt mede afhankelijk is van de transformatiemogelijkheden en van de uiteindelijk
te realiseren stads- en dorpsmilieus. Voor het deel van de arbeidsplaatsen
dat op specifieke bedrijventerreinen terecht komt, is wel aangegeven om hoeveel
hectaren het gaat. De getallen en gemiddelde dichtheden in de bijlage vormen
voor het rijk een referentie om in het kader van de streekplanprocedure te
beoordelen of er per provincie of landsdeel niet te veel ruimte wordt gereserveerd.
Er is echter geen één op één relatie tussen de
exacte ligging van de rode contouren en de kwantitatieve ruimtevraag volgens
de scenario's De bepaling van rode contouren is het resultaat van een ontwerp-
en planproces waarbij de in de PKB genoemde criteria in acht worden genomen.De zoekgebieden voor de rode contouren moeten zodanig van omvang zijn,
dat de ruimtevraag van het hoge ruimtevraagscenario tot 2015 kan worden geaccommodeerd.
Deze gebieden worden met een toelichting aangegeven in het streekplan en regionaal
structuurplan. Dit zorgt ervoor dat er keuzemogelijkheden zijn met betrekking
tot de uiteindelijk te ontwikkelen nieuwe uitleglocaties en dat duidelijk
is welke afwegingen daarbij aan de orde zijn. Daarbij geldt de in de PKB aangegeven
wijze waarop de verstedelijkingsopgave moet worden gerealiseerd. De ruimtelijke
ordening is daarmee voorbereid op een situatie waarin gedurende langere tijd
een hoge bevolkingsgroei gepaard gaat met hoge economische groei.Bij de bepaling van de rode contouren moet rekening gehouden worden met
voornoemde onzekerheden en de maatschappelijke dynamiek. Met als referentie
de gegeven kwantitatieve scenario's voor wonen en werken, de gegeven schattingen
van de ruimtevraag voor de andere functies en de kwantitatieve doelstellingen
met betrekking tot intensivering, bepalen de provincies samen met kaderwetgebieden
(en in overige gebieden met de samenwerkende gemeenten) de totale provinciale
ruimtebehoefte tot 2015. De rode contour moet zo worden bepaald dat wordt
voorzien in ruimte om het proces van transformatie c.q. stedelijke vernieuwing
op gang te brengen. Aard en omvang van deze transformatieruimte moet worden
meegenomen in het afstemmingsproces tussen de samenwerkende gemeenten
bij het bepalen van de rode contouren. Het hoge ruimtevraagscenario geldt
als kwantitatief maximum bij de bepaling van de rode contouren. Gezien de
onzekerheden op langere termijn wordt de decentrale overheden sterk aanbevolen
om de contouren niet te krap te dimensioneren.Indien de ruimtevraag niet binnen het streekplangebied kan worden opgevangen,
moet in beginsel naar alternatieven worden gezocht binnen het landsdeel. Pas
indien ook dat onmogelijk is, kan voor specifieke functies en in beperkte
omvang worden uitgeweken naar andere landsdelen. In de streekplannen en de
regionale structuurplannen zal een globale fasering opgenomen moeten worden
die inzicht biedt in het tempo waarin de ruimte binnen de rode contouren wordt
benut.Door de bovengeschetste afwegingsruimte kunnen de decentrale overheden
inspelen op de regionale behoeften, veranderingen van marktomstandigheden
en op meevallers of tegenvallers in het proces van intensiveren en transformeren.
In het streekplan en het regionaal structuurplan en in het provinciale monitoringsprogramma
dienen provincie en kaderwetgebieden te verantwoorden hoe haar beleid rekening
houdt met veranderende omstandigheden. Bij vaststelling van het streekplan
en het regionaal structuurplan is het daarnaast van belang dat door de provincie
of het kaderwetgebied duidelijkheid wordt geboden welke gevolgen het streekplan
of regionaal structuurplan heeft voor het woningaanbod op het niveau van woningmarkten
als bedoeld in de Huisvestingswet.3.2 Behoud en ontwikkeling van het landelijk gebiedGroene contourenVeel insprekers zijn van mening dat er, naast de in deel 1 van de PKB
benoemde groene contourgebieden, nog andere bijzondere groene waarden planologisch
beschermd moeten worden met een groene contour. Er zijn immers plekken in
Nederland die zo uniek, kenmerkend of anderszins waardevol zijn, dat ze –
zeker gezien de enorme ruimtelijke dynamiek in Nederland – ook voor
toekomstige generaties veilig moeten worden gesteld. Dat is in lijn met de
aankondiging in deel 1 van de Vijfde Nota dat in deel 3 zou worden bepaald
welke gebieden nog meer in aanmerking komen voor een groene contour. Er is
voor gekozen om ook voor de robuuste ecologische verbindingen een groene contour
te introduceren, omdat deze van essentieel belang zijn voor het functioneren
van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De uiteindelijke «netto-»
begrenzingen van deze verbindingen krijgen een groene contour.Ook elementen in gebieden met zeer hoge landschappelijke en cultuurhistorische
waarde krijgen een groene contour. Het beleid is er daarbij op gericht de
aanwezige waarden te behouden. De in de PKB genoemde gebieden zijn de gebieden
waarvan in de Nota Belvedere is aanbevolen om een PKB-bescherming te continueren
of te introduceren (zie kaart 4: Natuurlijk en Cultuurhistorisch waardevolle
gebieden). Voor de andere «Belvedere-gebieden» ligt het voortouw
voor behoud en ontwikkeling bij de provincies, kaderwetgebieden en gemeenten,
die de waarden en kenmerken van deze gebieden betrekken bij de uitwerking
van de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie. Waarden en kenmerken in
de Belvedere-gebieden worden vertegenwoordigd door die elementen die tezamen
een ensemble of eenheid vormen en kenmerkend zijn voor de verschijningsvorm
van een landschap en/of van grote cultuurhistorische betekenis zijn. In de
Nota Belvedere staat beschreven om welke waarden en kenmerken het gaat. Voor
de in de PKB genoemde gebieden gaat het primair om de volgende elementen en
kenmerken:• Stelling van Amsterdam: forten, dijken, sluizen, inlaatwerken en
(een deel van) inundatiegebieden;• Molencomplex Kinderdijk: molens en watergangen;• Schokland: steilrand en voormalige haven;• Beemster: stolpen en watergangen;• Westelijke Waddenzee: scheepswrakken;• Zeevang: watergangen, openheid;• Waterland: vaarakkers en watergangenstructuur, openheid;• Vecht- en Plassengebied: watergangenstructuur, openheid;• Nieuwkoop-Harmelen: watergangenstructuur, openheid;• Lopiker- en Krimpenerwaard: watergangenstructuur, openheid;• Den Haag-Wassenaar: landgoederen;• Oud Aade: watergangenstructuur, meren;• Zoeterwoude-Weipoort: watergangenstructuur, openheid;• Midden Delfland: watergangenstructuur, openheid;• Alblasserwaard: watergangenstructuur, openheid;• Heuvelland: holle wegen, boomgaarden, hellingbossen;• Nieuwe Hollandse Waterlinie: forten, dijken, sluizen, inlaatwerken
en (een deel van de) inundatiewerken.De provincies en – waar relevant – de kaderwetgebieden, werken
dit beleid uit in de streekplannen en regionale structuurplannen. Uiteindelijk
wordt het ruimtelijk beleid binnen de groene contouren door gemeenten in bestemmingsplannen
vastgelegd. Voor alle groene contourgebieden maken de provincies en kaderwetgebieden
een gebiedsbeschrijving met een specificatie van de te behouden waarden en
kenmerken en bepalen vervolgens de exacte ligging van de groene contour, zoals
ze dat ook al hebben gedaan voor de Ecologische Hoofdstructuur. Om ook anderszins
de Ecologische Hoofdstructuur veilig te stellen, maar zonder omvangrijke aanliggende
gebieden onder de groene contour te brengen, zijn voor de grondgebonden landbouw
ruimtelijke randvoorwaarden geformuleerd (C.9). Deze randvoorwaarden richten
zich voornamelijk op activiteiten die via bodem, water of lucht de kwaliteit
van de Ecologische Hoofdstructuur beïnvloeden. Op de PKB-kaart Nationaal
Ruimtelijk Beleid zijn de gebieden waar groene contouren moeten worden getrokken
globaal weergegeven. Het beleid voor de landbouw dat in deze nota is opgenomen,
wordt nader uitgewerkt in het Tweede Structuurschema Groene Ruimte.In deel 1 van de Vijfde Nota is een éénduidig planologisch
beschermingsregime, het «nee-tenzij» regime voor de groene contourgebieden,
geïntroduceerd. Gebleken is dat dit beschermingsregime niet op alle punten
voldoet aan de strengere eisen die de Europese regelgeving stelt aan de bescherming
van Vogel- en Habitatrichtlijn-gebieden. Daarom heeft het kabinet ervoor gekozen
om voor het beschermingsregime van de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden en
gebieden die vallen onder de Natuurbeschermingswet, te verwijzen naar de Europese
richtlijn (i.c. de Habitatrichtlijn) en de vigerende Natuurbeschermingswet.
Deze richtlijn zal door middel van een wijziging van de Natuurbeschermingswet
1998 in het Nederlandse rechtsstelsel worden geïmplementeerd. Hiermee
worden de Vogelrichtlijn-, Habitatrichtlijn- en Natuurbeschermingswetgebieden
eenduidig beschermd en wordt voldaan aan de Europese regelgeving. Voor het beschermingsregime van de overige groene contourgebieden is het
«nee-tenzij» regime uit het Ontwerp van deze nota (deel 1) gehandhaafd.
Wel is, uit een oogpunt van harmonisatie en transparantie van begrippen en
ter voorkoming van niet noodzakelijke verschillen, bij de verwoording van
het beschermingsregime beter aangesloten op de terminologie van het wetsvoorstel
tot wijziging van de Natuubeschermingswet. Zo gebruikt het «nee-tenzij»
regime nu de formulering «nieuwe plannen of projecten met significante
gevolgen voor de te behouden waarden en kenmerken», in plaats van de
in deel 1 opgenomen formulering «nieuwe ingrepen die leiden tot aantasting
van de bestaande waarden en wezenlijke kenmerken». Voorts wordt in de
rechtvaardigingsclausule de term «redenen van groot openbaar belang»
gehanteerd, in plaats van de in deel 1 opgenomen term «zwaarwegend maatschappelijk
belang». Ten opzichte van het Europese beschermingsregime is dit «nee-tenzij»
regime minder streng en biedt het meer mogelijkheden voor een nationale beoordeling
van nieuwe plannen of projecten. Het regime heeft geen betrekking op het bestaande
gebruik binnen of in de nabijheid van deze groene contourgebieden. Voorts
kunnen nieuwe plannen of projecten worden toegestaan als er geen reële alternatieven zijn èn er sprake is van redenen
van groot openbaar belang, in plaats van het strengere dwingende redenen van
groot openbaar belang. Tenslotte voorziet het regime in de mogelijkheid van
financiële compensatie als fysieke compensatie niet mogelijk is.Het in deze PKB opgenomen beschermingsregime voor de groene contourgebieden
(C.6) komt in de plaats van de beschermingsregimes die voor deze gebieden
zijn opgenomen in het vigerende Structuurschema Groene Ruimte en is uitgangspunt
voor het Tweede Structuurschema Groene Ruimte.Uit de inspraak is gebleken dat er onduidelijkheid bestaat over de groene
contouren op de grote wateren en de Noordzee. De grote wateren, voor zover
vallend onder de Vogel- en Habitatrichtlijn, worden met een groene contour
opgenomen in het streekplan (en voor zover van toepassing in het structuurplan
van het kaderwetgebied). Op de Noordzee worden geen groene contouren bepaald,
met uitzondering van de Vogel- en Habintatrichtlijngebieden. Het beleid voor
de Noordzee is omschreven in E.10 van de PKB en toegelicht in hoofdstuk 5.In de nota Belvedere staan gebieden aangegeven met bijzondere cultuurhistorische
waarden. De waardevolle elementen en kenmerken in een selectie van de Belvedere-gebieden1 krijgt een planologische bescherming met het «neet,
tenzij» regime c.q. het afwegingskader van de groene contouren. Voor
de overige Belvedere-gebieden, en de daarin liggende waardevolle elementen,
geldt dat zij weliswaar van nationaal belang zijn uit oogpunt van hun cultuurhistorische
waarde, maar dat ruimtelijke vraagstukken binnen deze gebieden niet direct
van invloed zijn op de Ruimtelijke Hoofdstructuur van Nederland. Om die reden
is gekozen om het voortouw voor het ruimtelijke beleid van deze gebieden bij
de provincies neer te leggen. Provincies kunnen cultuurhistorisch waardevolle
gebieden bijvoorbeeld benoemen tot Provinciaal Landschap en een daarop toegesneden
ontwikkelingsprogramma opstellen. Binnen de bebouwingsgrenzen van de steden
en dorpen beschermen de gemeenten gebouwen en gebouwde structuren die, in
historisch perspectief, van architectonische of stedenbouwkundige betekenis
zijn, de sociaal-culturele of religieuze geschiedenis en verscheidenheid zichtbaar
maken, of in een ander opzicht van cultuurhistorische waarde zijn. Robuuste ecologische verbindingenEr is sprake van twee soorten robuuste ecologische verbindingen: verbindingen
waar de nadruk ligt op ecologische aspecten (de Natte As, Veluwe-Utrechtse
Heuvelrug, Veluwe-Duitsland, Drents Plateau-Holterberg, Stroomgebied Beerze
en Dommel, Schinveld-Sittard-Susteren) en verbindingen die vooral vanuit cultuurhistorisch
perspectief moeten worden gerealiseerd (Nieuwe Hollandse Waterlinie en Stelling
van Amsterdam). Een aantal robuuste ecologische verbindingen die in de Nota
Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur is aangegeven, zal nader worden beschouwd
in het kader van het SGR2. Het gaat hierbij om de verbinding tussen Mariapeel
en de Stippelberg en de verbinding tussen Winterswijk en omgeving van Ruurlo.
In F van de PKB en in hoofdstuk 6 is de groenblauwe structuur van de Deltametropool
opgenomen, als uitwerking van de Randstadgroenstructuur.Aangezien infrastructuur dikwijls een barrière vormt tussen natuurgebieden,
is het streven is om in 2020 de belangrijkste barrières in de Ecologische
Hoofdstructuur, inclusief de robuuste ecologische verbindingen, opgeheven
te hebben. In 2010 zal 90% van de geïnventariseerde knelpunten met het
hoofdwegennet, zoals geïnventariseerd in 1994, zijn opgelost, voor zover
de doorsnijding met alleen een maatregel aan de infrastructuur kan worden
opgeheven.Ontwikkelingsgerichte landschapsstrategieIn deel 1 is aangekondigd dat de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie
verder zou worden uitgewerkt. In de PKB zijn daartoe nadere eisen gesteld
aan streekplannen, met als doel het landschap een volwaardige plek te geven
in ruimtelijke plannen. Eén van de eisen is dat de actuele landschappelijke
kwaliteit van de verschillende landschapstypen wordt beschreven. In het uitvoeringsprogramma
worden daartoe de kernkwaliteiten van het landelijk gebied1 beschreven. Op basis van de geïnventariseerde kwaliteiten bepaalt
de provincie welke gebiedsgedifferentieerde ontwikkelingsmogelijkheden er
in het landelijk gebied zijn en welke eisen er worden gesteld aan de inpassing
van die ontwikkelingen. Om te voorkomen dat er door de provincie te veel visies
naast elkaar moeten worden opgesteld is de term landschapsvisie, als een verplicht
op te stellen document, geschrapt. De landschapsvisie zal een integraal onderdeel
vormen van de structuurvisies en uiteindelijk van het streekplan of het regionaal
structuurplan. Het Tweede Structuurschema Groene Ruimte zal de ontwikkelingsgerichte
landschapsstrategie verder uitwerken en instrumenteren.Er blijkt onduidelijkheid te bestaan over de ontwikkelingsmogelijkheden
van «nieuwe landgoederen» en «nieuwe buitenplaatsen»
in het buitengebied. Nieuwe landgoederen worden door het kabinet beschouwd
als een vorm van bebouwing die bij kan dragen aan de kwaliteit van het buitengebied.
De ontwikkeling van nieuwe landgoederen is daarom toegestaan in het buitengebied.
Nieuwe buitenplaatsen bevatten, vergeleken met nieuwe landgoederen, verhoudingsgewijs
meer bebouwing en minder groen en worden door het kabinet als een rode ontwikkeling
beschouwd. Nieuwe buitenplaatsen kunnen daarom alleen ontwikkeld worden binnen
de rode contouren. 3.3 Nationale en Provinciale LandschappenDe introductie van nieuwe Nationaal Landschappen werd in het algemeen
toegejuicht, maar er bleek onzekerheid over het planologisch beleid dat binnen
Nationale Landschappen gaat gelden. De onzekerheid betreft de status, de mate
van bescherming en ontwikkeling, en de begrenzing van Nationale Landschappen.
Gemeenten willen sterker worden betrokken bij het beleid voor Nationale Landschappen.
De PKB is op deze punten ten opzichte van deel 1 verder uitgewerkt.De zes Nationale Landschappen, zoals voorgesteld in deel 1, krijgen alle
de status van Nationaal Landschap. Naar aanleiding van inspraakreacties en
bestuurlijk overleg is «De Veluwe» als zevende Nationaal Landschap
toegevoegd. Suggesties om ook andere gebieden dan de voorgestelde Nationale
Landschappen op te nemen, zijn niet overgenomen. Het rijk is selectief bij
het aanwijzen van Nationale Landschappen. Het moet gaan om gebieden met bijzondere
landschappelijke, cultuurhistorische en/of recreatieve waarden en functies
die van belang zijn voor het functioneren van de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur.
Het zijn gebieden waarvan de openheid en andere landschappelijk of cultuurhistorische
kenmerken door verstedelijking of andere ruimtelijke ontwikkelingen nu of
in de toekomst in het geding zijn. Daarom heeft het rijk ook een rol bij de
opstelling van de ontwikkelingsprogramma's die voor de Nationale Landschappen
gemaakt gaan worden. De afbakening van de Nationale Landschappen volgt heldere
landschappelijke grenzen. Op de bij de PKB horende kaarten zijn de Nationale
Landschappen begrensd. Bij de vaststelling in het streekplan van de gedetailleerde
begrenzing van het Nationaal Landschap De Veluwe zal de provincie Gelderland
rekening houden met het advies van de commissie Evenhuis.Provinciale Landschappen voldoen aan dezelfde eisen als Nationale Landschappen,
zij het dat de structurerende werking van deze gebieden zich op provinciaal
en minder op nationaal niveau voordoet. Voor de Provinciale Landschappen valt
bijvoorbeeld te denken aan de volgende suggesties: het Fries-Gronings wierden-
en terpenlandschap; Westerwolde en Oldambt; Zuidwest-Friesland; Zuidoost-Friesland;
Noord-Friese Wouden en Zuidelijk Westerkwartier; Noord-Drente (onder andere
Drentse Aa); Zuid-Drente (onder andere Zuidwest-Drente); Oude Veenkoloniën;
Vecht-Regge; Twente, IJssel-Delta en Noordwest-Overijssel; Midden-Brabant
(Groene Woud); Achterhoek (onder andere Graafschap en Winterswijk); Gelderse
Poort; en Midden-Limburg (ten oosten van de Maas).De ontwikkeling en het behoud van de ruimtelijke kwaliteit binnen Nationale
Landschappen en Provinciale Landschappen rechtvaardigt een beperking van de
verstedelijking in combinatie met investeringen in landschap, cultuurhistorie,
natuur, water en landbouw. Zoals eerder aangegeven, zijn de verstedelijkingsmogelijkheden
buiten de bundelingsgebieden beperkt. De methodiek voor het trekken van rode
contouren is weliswaar dezelfde als in andere gebieden, maar de kwantitatieve
programma's voor wonen en werken in Nationale Landschappen zijn relatief zeer
beperkt. Die programma's kunnen per landschap verschillend zijn. In een op
te stellen ontwikkelingsprogramma van de Nationale Landschappen bepaalt het
rijk, in overleg met de provincie(s), de opvangkernen, het programma voor
wonen en werken en de ontwikkelingsrichting van de toeristisch-recreatieve
sector. Tevens biedt een kwaliteitszonering inzicht in deelgebieden waar verbetering
en transformatie nodig is. Het nu reeds bestaande ontwikkelingsprogramma
Groene Hart is een goed voorbeeld voor alle Nationale Landschappen. Binnen
Nationale en Provinciale Landschappen zal zorgvuldig moeten worden omgegaan
met de ontwikkeling van grootschalige dag- en verblijfsrecreatieve ontwikkelingen,
omdat deze het karakter van een Nationaal of Provinciaal Landschap kunnen
aantasten.In tegenstelling tot wat in deel 1 was aangekondigd, krijgt de aanwijzing
van de Nationale Landschappen in de PKB niet de status van een «concrete
beleidsbeslissing». Aanleiding voor deze wijziging zijn recente ontwikkelingen
in de jurisprudentie. De bestuursrechter stelt zodanige gedetailleerde eisen
aan een concrete beleidsbeslissing, dat deze in redelijkheid alleen op het
schaalniveau van een bestemmingsplan kunnen worden ingevuld.Voor elk Nationaal en Provinciaal Landschap wordt een ontwikkelingsprogramma
opgesteld. In Nationale Landschappen ontwikkelt het rijk dat, in overleg met
de provincie(s), en betrekt daar de in het gebied liggende gemeenten bij.
In Provinciale Landschappen stellen de provincies in overleg met gemeenten
de ontwikkelingsprogramma's op. De ontwikkelingsprogramma's bevatten in ieder
geval de volgende onderdelen:• een uitwerking van de richtinggevende structuurdragers en opgaven,
toegesneden op de kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden en -behoeften;• een kwaliteitszonering als basis voor prioriteitstelling in aanpak
en investeringen in transformatiezones en verbeterprojecten;• een overzicht van beschikbare financiële (rijks)middelen;• projectvoorstellen mede op basis van de rijksbudgetten voor groen-blauwe
dooradering;• de aanwijzing van opvangkernen en afspraken over kwantitatieve
programma voor wonen en werken;• de kwalitatieve en kwantitatieve ontwikkelingsmogelijkheden voor
recreatiewoningen en dagrecreatieve voorzieningen.De kwaliteitszonering vormt een belangrijk middel voor het bepalen van
de ontwikkelingsmogelijkheden en investeringen binnen de Nationale Landschappen.
Via deze zonering kunnen landschappelijke eenheden, randzones, transformatiezones
en -gebieden worden geïdentificeerd. Aan de hand hiervan kan worden bepaald
waar behoud en herstel nodig is, welke ontwikkelingsmogelijkheden er voor
bijvoorbeeld landbouw, water, recreatie, groen wonen en toerisme zijn en in
welke gebieden een actieve kwaliteitsverbetering noodzakelijk is. Het ruimtelijk
beleid binnen de Nationale Landschappen wordt door gemeenten uiteindelijk
in bestemmingsplannen vastgelegd.3.4 LandbouwUit inspraak en advies blijkt dat de meningen over het thema landbouw
zeer uiteen lopen. De landbouwsector, maar ook diverse gemeenten, provincies
en natuurorganisaties vinden dat de toekomst van de landbouw in deel 1 onvoldoende
aan bod komt. Zij vragen om een eenduidige ruimtelijke visie. Volgens de landbouwsector
wordt voorbij gegaan aan het economisch belang van de sector en wordt de landbouw
teveel als grondleverancier en landschapsbeheerder gezien. Een deel van de
reacties richt zich op de uitkomsten van de berekeningen van de ruimtebehoefte
voor de landbouw in 2010. Uit deze berekeningen bleek dat er
bij verdergaande liberalisering van de wereldmarkt voor de primaire productiefunctie
van de landbouw de ruimtebehoefte in Nederland tot 2020 met 270 000 hectaren
afneemt. Maar bij de uitkomsten zijn enkele kanttekeningen te plaatsen. De
berekeningen houden er bijvoorbeeld geen rekening mee dat de landbouw ook
ruimte geeft aan belangrijke recreatieve, cultuurhistorische en natuurlijke
waarden. Daarnaast is de noodzaak tot extensivering van de grondgebonden landbouw
onvoldoende bij de berekeningen betrokken. Bovendien zullen landbouwgronden,
zelfs wanneer er sprake is van een marginale bedrijfseconomische opbrengst,
niet zomaar vrijkomen. Pas wanneer functieverandering wordt toegestaan vanwege
verstedelijkingswensen of ruimtebehoefte voor natuur, water of recreatie worden
gronden daadwerkelijk aan de landbouw onttrokken. Ondanks deze kanttekeningen
geven de uitkomsten wel een belangrijk signaal. Als de grondgebonden landbouw
ook in de toekomst haar beherende functie van de groene ruimte moet kunnen
blijven vervullen zijn maatregelen van de overheid nodig. De grondgebonden
landbouw zelf is een belangrijke partner bij het realiseren van de doelen
voor het ruimtelijk beleid voor het landelijk gebied. Daar waar de landbouw
niet meer in staat is de kwaliteit van die groene ruimte te garanderen, zal
de overheid een bijdrage moeten leveren, zeker in gebieden waar met oog op
landschap, cultuurhistorie, water, milieu of natuur forse beperkingen aan
de productie worden opgelegd. In gebieden waar minder beperkingen gelden kunnen
landbouwbedrijven zich volop ontwikkelen, mits zij voldoen aan de eisen van
een Goede Landbouwpraktijk. De Goede Landbouwpraktijk is de concrete beschrijving
van een agrarische productiemethode die plaatsvindt met respect voor en in
harmonie met de omgeving waar geen financiële bijdrage van overheidswege
tegenover staat. Deze minimale vereisten voor een normale zorg voor de kwaliteit
van de omgeving zullen nader worden uitgewerkt in het Tweede Structuurschema
Groene Ruimte.Er is geen blauwdruk gemaakt van de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen
van de grondgebonden landbouw. De ontwikkelingen in de landbouwsector zijn
daarvoor te divers. Wel worden in de PKB richtinggevende uitspraken gedaan,
afhankelijk van de kenmerken en kwaliteiten van gebieden (zie verder 3.6).
Deze zullen op provinciaal niveau, gebiedsgericht en in nauw overleg met de
landbouwsector en maatschappelijke organisatie in het streekplan worden uitgewerkt,
uitgaande van de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie.In gebieden waar het agrarisch gebruik de kwaliteit van de Ecologische
Hoofdstructuur beïnvloedt – via bodem, water en/of lucht –
wordt een gebiedspecifieke milieukwaliteit gerealiseerd. Op gebiedsniveau
moet de intensiteit en omvang van de agrarische productie dalen om negatieve
effecten op de Ecologische Hoofdstructuur te minimaliseren. Het doel is om
op gebiedsniveau grondgebondenheid van de landbouw te realiseren. Dit is mogelijk
door extensivering op bedrijfsniveau te combineren met een alternatief inkomen
en door actieve bedrijfsverplaatsing in combinatie met inrichtingsmaatregelen
zoals kavelruil.Voor de niet-grondgebonden landbouw is de afgelopen jaren een aantal processen
in gang gezet zoals de herstructurering van de glastuinbouw en de reconstructie
van de intensieve veehouderij. De economische betekenis van deze sectoren
is, zeker ten opzichte van de grondgebonden landbouw, relatief groot. Door
de intensiteit en de mate van bebouwing is de negatieve belasting voor milieu
en de ruimtelijke kwaliteit echter aanzienlijk. De ontwikkelingsruimte
voor deze sectoren vindt daarom plaats onder de in de PKB genoemde randvoorwaarden.Wat betreft de glastuinbouw bestaat er steun om solitaire vestiging van
glastuinbouw in de toekomst te voorkomen en om bestaande solitaire vestigingen
op termijn te saneren. Bij de sector en bij sommige provincies bestaat kritiek
op het voornemen de groei van glastuinbouw alleen nog toe te laten op de tien
aangewezen projectlocaties. Voor opvang van de regionale behoefte zou ook
groei van regionale projectlocaties mogelijk moet zijn. Het kabinet deelt
deze mening niet. Groei van regionale locaties is alleen mogelijk wanneer
verspreid gelegen glastuinbouwbedrijven in de regio worden gesaneerd, zodat
de gewenste bundeling van glastuinbouw tot stand komt. De groei van de regionale
locatie moet evenredig zijn met de sloop van de bedrijven in de betreffende
regio, zodat per saldo het glasareaal in de regio gelijk blijft. In andere
gevallen zal groei van de glastuinbouwsector plaats vinden op een van de tien
speciaal daarvoor aangewezen en optimaal ingerichte projectlocaties. Bij de
nadere uitwerking kunnen zich ook elders mogelijkheden voor projectmatige
vestiging voordoen. Te denken valt daarbij aan locaties als Hoogezand-Sappemeer.
In 2005 wordt een tussentijdse evaluatie uitgevoerd met betrekking tot de
ontwikkeling van de projectlocaties.In deel 1 was het beleid voor agrarische bedrijventerreinen gekoppeld
aan de reconstructie van de intensieve veehouderij. Het kabinet wil de ontwikkeling
van agrarische bedrijventerreinen ook buiten de concentratiegebieden veehouderij
mogelijk maken, omdat de ontwikkeling van deze bedrijventerreinen een belangrijke
bijdrage kan leveren aan de ruimtelijke kwaliteit in heel Nederland. Een agrarisch
bedrijventerrein biedt de mogelijkheid om productie, verwerking en logistieke
activiteiten samen te brengen en biedt voordelen op het gebied van economie,
milieu, energie- en waterverbruik. Een agrarisch bedrijventerrein draagt bovendien
bij aan het verminderen van het risico voor de verspreiding van dier- en plantenziekten.
Tenslotte biedt het de mogelijkheid om bedrijven, die nu nog verspreid in
het buitengebied plaatsvinden en het landschap ontsieren, te clusteren op
één locatie.Benadrukt moet worden dat deze bedrijventerreinen alleen plaats bieden
aan sterk aan de agrarische sector gelieerde bedrijven. Aangetoond moet worden
dat plaatsing op agrarisch bedrijventerrein een aanzienlijke meerwaarde biedt
ten opzichte van plaatsing op een «normaal» bedrijventerrein.
Er mag geen oneerlijke concurrentie optreden. Voor agrarische bedrijventerreinen
gelden daarom ook de normale voorwaarden van het locatiebeleid.3.5 Andere ruimtelijke functiesRecreatiewoningen en attractieparkenRecreatiewoningen mogen niet permanent worden bewoond. Er zijn in de PKB
wel regels opgenomen voor de omzetting van de recreatieve functie in een permanente
woonfunctie voor recreatiewoningen. Dat is alleen mogelijk als deze aansluiten
aan het bestaand bebouwd gebied èn de rode contour ruimer mag worden
getrokken dan de bebouwingsgrens. Dat kan dus alleen binnen de bundelingsgebieden
en bij opvangkernen. In het buitengebied kunnen nieuwe recreatiewoningen en
complexen worden ontwikkeld, maar dit mag niet ten koste gaan van de ruimtelijke
kwaliteit van het buitengebied. Recreatiewoningen en -complexen mogen dan
ook niet ontwikkeld worden in gebieden die omsloten zijn met een groene
contour die getrokken is op basis van natuurwaarden en -kenmerken. In de overige
gebieden worden de ontwikkelingsmogelijkheden door provincies uitgewerkt in
de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie en in de ontwikkelingsprogramma's
voor Nationale en Provinciale Landschappen. Het rijk toetst in alle gevallen
of een nieuw recreatiecomplex met het oog op aantasting van landschappelijke
waarden kan worden toegestaan. Gezien de mogelijk grote invloed van nieuwe
attractieparken op de ruimtelijke kwaliteit, heeft het rijk ook hier een toetsende
rol.Vrijkomende bebouwing in het buitengebiedDe beleidslijn die aangeeft dat in het buitengebied vrijkomende bebouwing
in principe moet worden herbenut, wordt breed ondersteund. Het is een manier
om de aantasting van de openheid in het buitengebied tegen te gaan, bestaande
bebouwing te benutten en de economische dynamiek van het landelijk gebied
te versterken. De voorwaarden waaronder dit mogelijk is, zijn in de PKB aangegeven.
Als sloop nodig is, kunnen provincies een «ruimte voor ruimte regeling»
ontwikkelen, waarbij één of meer compensatiewoningen kunnen
worden gebouwd. Het gaat bij deze sloop om bebouwing die niet in het landschap
past of dit «ontsiert». «Ruimte voor ruimte» is bedoeld
om de «verstening» van het buitengebied te stoppen en te verminderen.
Naar aanleiding van de reacties is het voorgenomen beleid aangescherpt. De
provincies kunnen zelf bepalen welk type bebouwing als niet passend in het
landschap moet worden beschouwd. «Ruimte voor ruimte» wordt door
sommigen onderschreven, maar ondervindt ook weerstand. Zo geven noordelijke
provincies te kennen geen gebruik te willen maken van een dergelijke regeling.
Dat hoeft ook niet.WindenergieIn de inspraak is naar voren gebracht dat de mogelijkheden van toepassing
van windenergie onvoldoende zijn uitgewerkt. Zo werden de nationale doelstellingen
in de PKB gemist. Tegelijkertijd is gewezen op het gevaar van horizonvervuiling
en verstoring van natuurwaarden door windturbines. Over turbineparken in en
aan zee wordt zeer verschillend gedacht. De nationale doelstellingen zijn
nu in de PKB opgenomen. Vanwege de tegenvallende groei van andere opties voor
duurzame energie, is windenergie nog belangrijker geworden. Gezien de beperkte
realisatiemogelijkheden op het land is de taakstelling voor windturbines op
zee verhoogd.Inmiddels is een bestuursovereenkomst afgesloten waarin is vastgelegd
op welke wijze de provincies de verantwoordelijkheid zullen invullen voor
de aanwijzing van plaatsingslocaties voor windturbines op het provinciaal
ingedeelde deel van Nederland. Daarmee is de door sommigen gevraagde aanwijzing
van locaties door het kabinet en ook het geven van richtinggevende instructies
aan andere overheden niet meer aan de orde. Verder zijn de criteria voor de
keuze van de plaatsingsgebieden zodanig aangepast dat het accent op functiecombinaties
zwaarder wordt benadrukt. Bij de uitspraken over de Noordzee zijn uitspraken
over off-shore voorkeursgebieden toegevoegd en heeft een precisering plaatsgevonden
van de aanduiding van de bouwmogelijkheden in de territoriale zee. OntgrondingenOver ontgrondingen zijn weinig inspraakreacties ontvangen. Ook de ontvangen
adviezen besteden er weinig aandacht aan. Gewezen is op de voordelen van diepe
ontgrondingen, de ecologische gevolgen op de lange termijn, de mogelijkheden
om ondiepe ontgrondingen te combineren met natuurontwikkeling en op de relatie
met het Tweede Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen. De gemaakte opmerkingen
over de diepte van ontgrondingen, de aangedragen alternatieven en het voorziene
tekort aan beton- en metselzand zijn aanleiding om de verschillende mogelijkheden
in beeld te brengen. In het Rivierengebied bestaan mogelijkheden om de verlaging
van uiterwaarden als maatregel tegen hoog water door middel van «omputten»
te combineren met diepe zandwinning. Voor de grote wateren zijn nieuwe technieken
in ontwikkeling waarbij op grote diepte zand wordt gewonnen, zonder dat er
onherstelbare schade aan de natuur wordt aangericht. Vanuit het bedrijfsleven
is de mogelijkheid geopperd om diepe delfstofwinning te combineren met drijvend
wonen. Ook bestaan er mogelijkheden om bestaande monofunctionele bassins te
verdiepen. Om dergelijke mogelijkheden niet uit te sluiten is de PKB genuanceerd
en is de nadruk gelegd op het behoud van een multifunctionele bestemming van
nieuwe ontgrondingen, nadat de ontgronding heeft plaatsgevonden.Militaire terreinenHet beleid voor militaire terreinen is op één punt verduidelijkt.
Het betreft de criteria waaronder (delen van) militaire complexen met een
rode contour worden begrensd.3.6 GebiedsgerichtDe consequenties van het beleid voor stad en land voor specifieke gebieden
spitsen zich toe op de aanduiding van de bundelingsgebieden, de groene contouren
en de beleidslijnen voor de landbouw in verschillende regio's. Binnen de stedelijke
netwerken zijn de gebieden aangewezen om de verstedelijking te bundelen. De
bundelingsgebieden zijn op kaart 3 weergegeven. Het ontwikkelingsbeeld voor
stad en land is weergegeven op kaart 5 en geïntegreerd in de PKB-kaart
Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13). In de PKB zijn in artikel C.6 gebieden
voor groene contouren aangegeven. Het rijk heeft zeven Nationale Landschappen
aangewezen. Daarnaast verzoekt het rijk aan provincies ook de Provinciale
Landschappen aan te wijzen en in 2005 in het streekplan op te nemen (zie ook
3.3). Voor verschillende regio's in Nederland is globaal de ruimtelijke ontwikkeling
van de landbouw aangegeven.Het Open Noorden en FlevolandIn het Open Noorden, waar de landbouw een belangrijke drager is van cultuurhistorische
waarden, bestaan, net als in Flevoland, mogelijkheden voor verdere schaalvergroting.
Die moeten behouden blijven. De zeekleigebieden leveren een vruchtbare ondergrond
voor de grondgebonden landbouw. Grote delen ervan zijn geschikt voor goed
renderende landbouwsectoren die op zoek zijn naar ruimte, zoals boomteelt,
bloembollen en vollegronds groenteteelt. Precisielandbouw (grote productie
op een relatief klein oppervlak door een precieze toediening van meststoffen
en gewasbeschermingsmiddelen) biedt perspectieven om deze sectoren op een
milieuvriendelijke wijze in te passen. Met behulp van kavelruil
kunnen bedrijven worden ingepast. De waterhuishouding blijft gericht op de
functie landbouw. Er worden voorzieningen getroffen om de afwenteling op de
grote wateren te verkleinen. De ontwikkeling van zoet-zout overgangen mag
geen onoverkomelijke problemen opleveren voor de landbouw.De ZandgebiedenIn deze gebieden wordt de komende jaren de reconstructie van de intensieve
veehouderij uitgevoerd, met als doelen productievermindering, concentratie
van intensieve veehouderijbedrijven op specifieke vestigingslocaties en vermindering
van de milieubelasting (zie PKB C.10c). Mede hierdoor ontstaat meer ruimte
voor de grondgebonden landbouw. Het vasthouden van water heeft per saldo geen
negatief effect op de grondgebonden landbouw (verdrogingsschade vermindert,
vernattingschade neemt toe). Om het kleinschalig landschap van de zandgebieden
te behouden wordt minder ingezet op schaalvergroting en meer op verbreding
van de bedrijfsvoering.RivierengebiedIn deze regio moet ruimte blijven voor melk- en fruitproductie. In bepaalde
delen van het Rivierengebied zullen de ontwikkelingsmogelijkheden van de landbouw
de komende jaren worden ingeperkt door de noodzaak van rivierverruimende maatregelen
en binnendijkse maatregelen ter opvang van de wateroverlast.Zeeuws – Zuid-Hollandse DeltaIn grote delen van de Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta zijn problemen
te voorzien voor de aanwezige akkerbouw. Slechte marktperspectieven gecombineerd
met de voorziene toename van de verzilting geven aanleiding om te zoeken naar
andere teelten of andere vormen van grondgebonden landbouw. De vestiging van
melkveehouderijen biedt economisch perspectief. Belangrijk is dat dit ingepast
worden in de bestaande cultuurhistorische elementen en structuren en onderdeel
uitmaakt van het op te stellen ontwikkelingsprogrammavoor het Nationaal Landschap.De droogmakerijen in Noord- en Zuid-Holland en de veenweidegebiedenDe veenweidegebieden en de droogmakerijen in Noord- en Zuid-Holland hebben
nu vooral een functie voor respectievelijk de rundveehouderij en de akkerbouw.
De productieomstandigheden zijn niet optimaal en zullen in de toekomst verslechteren
vanwege de voortgaande bodemdaling – die tot meer verzilting leidt –
èn vanwege de noodzaak om in deze gebieden ruimte voor water te creëren.
In een deel van het gebied zal het waterpeil te hoog worden voor de landbouw
en wordt gekozen voor functieverandering, terwijl in andere delen alleen extensief
agrarisch grondgebruik mogelijk is. In delen van de Deltametropool zal boeren
beheersvergoedingen geboden gaan worden. HOOFDSTUK 4 STEDELIJKE NETWERKEN4.1 AlgemeenSchaalniveau stedelijke netwerkenDe introductie van het concept stedelijke netwerken heeft discussie opgeroepen
over de schaalniveaus van ruimtelijk beleid. De kern van de kritiek richt
zich op de grootte van met name de Deltametropool en Brabantstad. Deze netwerken
zouden te groot zijn en intern te weinig samenhang vertonen. De kracht van
het concept is echter dat de steden in de netwerken niet allemaal hetzelfde
doen, maar kansen benutten om elkaar aan te vullen en een zekere taakverdeling
af te spreken. Het kabinet is van mening dat de reikwijdte van de samenwerking
tussen de steden wordt bepaald door de aard van de opgaven. Het criterium
is het ruimtelijk schaalniveau waarop de effecten van ruimtelijke keuzen van
de afzonderlijke deelnemers aan het netwerk, zich voordoen. Niet de geografische
grens van bestuurlijke eenheden, maar de gewenste ruimtelijke samenhang en
de daaruit voortvloeiende noodzaak tot gezamenlijke afweging van alternatieven
bepaalt de benodigde samenwerking.In sommige inspraakreacties en adviezen is voorgesteld de Deltametropool
op te splitsen in twee tot vier stedelijke netwerken. Iets dergelijks is ook
voor Brabantstad gesuggereerd. Het kabinet deelt deze mening niet en meent
dat voor de internationale profilering en positionering van Nederland binnen
Noordwest-Europa meer samenhang en samenwerking, juist op de schaalniveaus
zoals voorgesteld in het Ontwerp van deze nota, moet worden bewerkstelligd.
Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hebben samen met de andere steden
van de Deltametropool veel meer te bieden dan elk afzonderlijk en moeten als
samenhangend geheel worden ontwikkeld en geprofileerd. Bovendien biedt een
gezamenlijke aanpak meer mogelijkheden tot behoud en verbetering van de kwaliteit
in stad en land. Hetzelfde geldt voor de Noord-Brabantse steden. Binnen deze
grootste stedelijke netwerken zijn voor bepaalde afwegingen uiteraard ook
de lagere schaalniveaus relevant, waaronder de schaal van provincies en de
kaderwetgebieden. Maar om goede besluiten te nemen over de grote verstedelijkingsopgaven
in relatie met de verkeers- en vervoersstructuren, de locatie van topvoorzieningen
en behoud en ontwikkeling van de grootschalige landschappen, regionale parken
en andere recreatiegebieden, is het noodzakelijk om het beleid op een hoger
schaalniveau af te stemmen. Dat is het schaalniveau van de stedelijke netwerken
(zie ook hoofdstuk 6). Het kabinet is van mening dat voor samenwerking in
stedelijke netwerken geen nieuwe bestuurslaag nodig is. Samenwerking vindt
primair plaats tussen gemeenten onderling, tussen gemeenten en provincie(s),
binnen kaderwetgebieden en met het rijk. Daarmee is de democratische legitimatie
van beleid gewaarborgd.Provincies (en kaderwetgebieden) spelen binnen stedelijke netwerken een
coördinerende rol. Binnen de nationale stedelijke netwerken bestaan verschillende
samenwerkingsverbanden op verschillende schaalniveaus. Met het rijk worden
dan ook uitvoeringsafspraken op verschillende schaalniveaus gemaakt. Op het
schaalniveau van het stedelijk netwerk is dat primair tussen rijk en provincie(s),
respectievelijk kaderwetgebied(en). De coördinerende rol van de provincies
betekent niet in alle netwerken hetzelfde. In de Deltametropool vervult het
rijk een coördinerende rol, in overleg met de vier provincies (Noord-Holland,
Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland), de vier kaderwetgebieden
(Regionaal Orgaan Amsterdam, Stadsregio Rotterdam, Stadsgewest Haaglanden,
Bestuur Regio Utrecht) en de vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den
Haag en Utrecht). Het gaat bij deze coördinatie met name om de bovenprovinciale
aspecten.In Maastricht-Heerlen, Groningen-Assen en de regionale stedelijke netwerken
vervullen de provincie(s) de coördinerende rol. In Brabantstad ligt de
coördinerende rol bij de provincie Noord-Brabant, in overleg met de gemeenten
en het kaderwetgebied Eindhoven-Helmond. Coördinatie in een stedelijk
netwerk heeft in elk geval betrekking op:• waar nodig initiatief nemen tot de opstelling van afspraken over
de lange termijnontwikkeling en de bewaking van die afspraken;• waar nodig initiatief nemen tot afstemming met andere stedelijke
netwerken voor netwerkoverschrijdende zaken;• waar nodig initiatief nemen tot afstemming tussen het stedelijk
netwerk en de rest van de regio.Voor Twente en Arnhem-Nijmegen is de coördinerende rol van de provincie
vooral gericht op de laatste twee elementen en wordt het eerste element ingevuld
door het kaderwetgebied in overleg met de provincie. Voor een goed functioneren
van het stedelijk netwerk, is voor Twente en Arnhem-Nijmegen en met name voor
Maastricht-Heerlen (in het kader van MHAL), grensoverschrijdende afstemming
en samenwerking aan de orde. Binnen het stedelijk netwerk Groningen-Assen
is het bestaande samenwerkingsverband met dezelfde naam actief. Deze samenwerking
wordt voortgezet, waarbij ook de relatie wordt gelegd met Veendam en Winschoten.De in hoofdstuk 3 genoemde provinciale en regionale structuurvisies worden
in samenhang ontwikkeld met de afspraken over de lange termijnontwikkeling
voor de stedelijke netwerken. Deze afspraken hebben als horizon 2030 en bepalen
de agenda van de betrokken overheden voor zowel de lange termijn als voor
de middellange en korte termijn.InstrumentenHet kabinet is van mening dat er in beginsel voldoende instrumenten beschikbaar
zijn om binnen stedelijke netwerken tot afspraken betreffende de lange termijnontwikkeling
te komen, gekoppeld aan uitvoeringsprojecten. In het uitvoeringsprogramma
Vijfde Nota wordt een reeks van financiële en stimuleringsregelingen
opgenomen voor onder meer centrumvorming, regionale parken en infrastructuur.
De eindverantwoordelijkheid om stedelijke netwerken tot een succes te maken
ligt bij de samenwerkende gemeenten, kaderwetgebieden en provincies. Rijksmiddelen
kunnen beschikbaar gesteld worden als aannemelijk is gemaakt dat de afspraken
over de lange termijnontwikkeling zullen leiden tot een efficiënter ruimtegebruik.
In de af te sluiten regioconvenanten worden voor ieder stedelijk netwerk de
afspraken tussen het rijk en de decentrale overheden vastgelegd.CentrumvormingCentrumvorming is essentieel voor stedelijkheid. Stedelijke centra bieden
naast de mogelijkheid om er te wonen en te werken een breed scala aan voorzieningen
(zorg, kunst, cultuur, sport, recreatie en overige diensten). De ruimtelijke
kwaliteit verbetert wanneer voorzieningen zoals (kinder)opvang, bibliotheken,
theaters, sportgelegenheden en winkels integraal deel uitmaken van de centra.
Veel mensen moeten verschillende taken kunnen combineren. De stedelijke centra
bevatten daarom, naast woningen, kantoren en verkeers- en vervoersknooppunten,
ook tal van voorzieningen en ze fungeren daarmee als «dienstenknooppunten».
De centra1 zullen toegankelijk, bereikbaar en
aantrekkelijk moeten zijn, niet alleen voor een elite of voor bepaalde bevolkingsgroepen,
maar voor alle burgers. Anders gaat de stedelijkheid verloren.Regionale parkenRegionale parken komen in de plaats van de bestaande rijksbufferzones
èn worden ontwikkeld voor nationale stedelijke netwerken waar eerder
geen bufferzones waren aangewezen. In deze parken staat de ontwikkeling van
dagrecreatiemogelijkheden en verbetering van de openbare toegankelijkheid
voorop. De parken voorzien daarmee in de behoefte van stadsbewoners aan ruimte
voor ontspanningsmogelijkheden buiten de steden. Door een goed ontwerp moeten
de parken herkenbaar geschakeld worden aan groenstructuren in de stad. De
inrichting van de parken houdt rekening met de bestaande landschapsstructuur
en de aanwezige natuurwaarden. De grondgebonden landbouw heeft wat dat betreft
voornamelijk een beheersfunctie.Net als voor de bufferzones is een solide planologische bescherming van
regionale parken essentieel. Voor de meeste stedelijke netwerken zijn er geen
alternatieve plekken voor grote parkgebieden. De voormalige bufferzones zijn
vaak de enige overgebleven open en groene gebieden tussen de steden. In regionale
parken is uitbreiding van het stedelijk ruimtebeslag en uitbreiding van permanente
verblijfsrecreatie daarom niet toegestaan. Ingrepen die de dagrecreatieve
functie en publieke toegankelijkheid versterken zijn wel mogelijk. De provincie
en – waar relevant – het kaderwetgebied, stelt in overleg met
de betrokken gemeenten een ontwikkelingsplan op voor de parken. Daarin wordt
aangegeven op welke wijze de bereikbaarheid en toegankelijkheid vanuit het
stedelijk gebied wordt verbeterd. Verder is de ruimtelijke samenhang tussen
binnenstedelijk groen, regionale parken, andere recreatiegebieden en Nationale
en/of Provinciale Landschappen van belang. Uitgangspunt voor de begrenzing
van het regionaal park zijn de huidige bufferzonegrenzen. Op de PKB-kaart
zijn de huidige grenzen van de bufferzones weergegeven. Deze worden als uitgangspunt
gehanteerd bij de omvorming tot regionaal park. Daarnaast zijn er mogelijkheden
voor nieuwe regionale parken.4.2 Infrastructuur en vrijwaringzonesInfrastructuur als ontwerpDe komende jaren worden grote infrastructurele projecten uitgevoerd, zoals
realisatie van de Betuweroute, de vijfde baan van Schiphol, de Hanzelijn en
de HSL-Zuid. Het kabinet schenkt bij al deze projecten extra aandacht aan
het ontwerp, met het oog op inpassing in het landschap, archeologische waarden
en monumenten en beperking van de milieu- en geluidsbelasting. Een betere
ontwerpkwaliteit is mogelijk door grote ruimtelijke ingrepen van meet af aan
te behandelen als een ontwerpopgave. Het rijk zal daarbij gebruik maken van
de instrumenten voor kwaliteit in vormgeving uit de Architectuurnota. De toepassing
van dit «total design» principe wordt samen met de betrokken partners
verkend bij de A12 tussen Utrecht en Arnhem en in de Deltametropool. Ruimtelijk beleid vrijwaringzonesDe bereikbaarheid van stedelijke en economische centra moet ook in de
toekomst goed zijn. Er is een toenemende vraag naar verkeers- en vervoerscapaciteit.
Nieuwe tracés van infrastructuur zijn echter duur en leiden vaak tot
verdere versnippering van het landschap. In het NVVP heeft het kabinet daarom
besloten dat de aanleg van nieuwe tracés zoveel mogelijk achterwege
blijft en dat er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van bestaande tracés.
Om toekomstige ontwikkelingen in goede banen te leiden worden aan weerszijden
van de hoofdinfrastructuur (weg, rail en vaarwegen) zones van 50 à
75 meter benoemd, waarbinnen geen nieuwe bebouwing is toegestaan. Deze zones
zijn bedoeld om ruimte te houden voor de oplossing van huidige en toekomstige
capaciteitsknelpunten en/of voor verbetering van ongewenste situaties met
betrekking tot de externe veiligheid, de verkeersveiligheid, geluidsbelasting
en luchtverontreiniging. Vigerende bestemmingsplannen worden hierbij niet
terzijde gesteld.Het kabinet zal, in overleg met de andere overheden, het vrijwaringsbeleid
uitwerken tot een rijkskader met toetsingscriteria voor de beoordeling van
ruimteclaims binnen de vrijwaringzones. Daarbij worden de beleidsdoelstellingen
voor intensivering van ruimtegebruik, centrumvorming, veiligheid en milieu
in acht genomen. Uitgangspunt van dit toetsingskader is dat alleen die functies
worden toegelaten die eventuele uitbreiding van infrastructuur niet in de
weg staan en niet strijdig zijn met de andere doelstellingen van het vrijwaringsbeleid.
Binnen het stedelijk gebied kan het rijk voor bepaalde gebieden, waar intensivering
van het ruimtegebruik gewenst is, vrijstelling van het vrijwaringsbeleid verlenen
op basis van een integrale afweging. Daarbij spelen milieu- en veiligheidsaspecten
een belangrijke rol. Voor de stedelijke netwerken is intensivering van bebouwing
een voorwaarde voor centrumvorming en realisering van de bouwopgave binnen
de steden. In elk geval zal voor de twintig centra en de zes toplocaties van
de Deltametropool in het regioconvenant voor het landsdeel West een besluit
over vrijstelling van het vrijwaringsbeleid worden opgenomen. In de regioconvenanten
voor de andere landsdelen is het voornemen een soortgelijk besluit op te nemen.
Het rijk zal onderzoek doen naar de feitelijke situatie van bestaande bouwplancapaciteit
in vigerende bestemmingsplannen binnen de vrijwaringszones, naar de consequenties
van dit beleid in relatie tot de optimale benutting van de ruimte rond infrastructuur
in het stedelijk gebied, en naar de wettelijke en juridische voorwaarden en
implicaties.4.3 LocatiebeleidTen aanzien van het locatiebeleid zijn vragen gesteld over de rolverdeling
tussen de verschillende overheden. Het nieuwe locatiebeleid heeft een bredere
doelstelling dan het oude. Doelstellingen met betrekking tot economie, bereikbaarheid
en milieu moeten per locatie, zowel bij inrichting van de locatie als bij
toelating van bedrijven op de locatie tegen elkaar worden afgewogen. De gekozen
decentrale opzet maakt het mogelijk verantwoordelijkheden te leggen bij de
passende bestuursniveaus. Het rijk stelt normen voor milieu, gezondheid en
veiligheid, maar niet voor andere aspecten (zoals lokale en regionale bereikbaarheid,
parkeren en typen bedrijven). Daar zijn provincies, kaderwetgebieden en gemeenten
verantwoordelijk voor, binnen het door hen uit te werken rijkskader. De primaire
beleidsopgave is de ontwikkeling van een voldoende en gedifferentieerd aanbod
van vestigingsmogelijkheden. Op al deze aspecten verschilt het
nieuwe locatiebeleid wezenlijk van het oude «ABC-» en «PDV/GDV»-beleid.Het is aan de andere overheden om, in samenhang met het verstedelijkingsbeleid,
het locatiebeleid uit te werken in nadere specificaties en die vast te leggen
in hun ruimtelijke plannen. De beleidshandhaving door het rijk richt zich
primair op de toetsing van die plannen en die specificaties en niet primair
op beoordeling van individuele «gevallen». Toelating van bedrijven
op locaties die strijdig zijn met de algemene locatiedoelstellingen (weidewinkels
of grote kantoren in specifieke werkmilieus), dienen te worden geweerd door
een goede decentrale uitwerking van het rijkskader. Vestiging van bedrijven
en voorzieningen mag alleen worden toegestaan binnen de rode contouren. Het
beleid is uitvoerbaar als gemeenten, kaderwetgebieden en provincies voorzien
in een voldoende gevarieerd aanbod van geschikte vestigingsmogelijkheden,
in regionale afstemming van de vestiging van bedrijven en voorzieningen met
effecten die de gemeentegrens overschrijden, en er selectiecriteria zijn opgesteld
voor vestigingen in specifieke werkmilieus.In samenhang met de besluitvorming over het NVVP is als uitgangspunt opgenomen
dat bedrijven met omvangrijke goederenstromen geconcentreerd worden gevestigd.
Voor realisatie en financiering van transport-, overslag- en distributiecentra
ligt het initiatief en de verantwoordelijkheid in eerste instantie bij het
bedrijfsleven, in overleg met provincies, kaderwetgebieden en gemeenten. Wanneer
op basis van een maatschappelijke kosten-baten analyse is aangetoond dat er
sprake is van een bovenregionaal belang, kan het rijk besluiten om financieel
bij te dragen.Aan de in deel 1 geformuleerde toetsingscriteria is een nieuw criterium
toegevoegd. Uit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit is het gewenst om versnippering
van specifieke werkmilieus over kleine terreinen met ieder een eigen milieu-
en veiligheidszonering en eigen transportsysteem te voorkomen. Voorzover decentraal
geen goede uitwerking is gemaakt of het beleid niet wordt gehandhaafd, kan
het rijk ingrijpen op basis van het rijksbeleid.4.4 Externe veiligheidHet kabinet geeft hoge prioriteit aan het verbeteren van de veiligheid
voor burgers. In deel 1 van de Vijfde Nota is een richtlijn aangekondigd met
betrekking tot externe veiligheid. Het veiligheidsvraagstuk is echter te complex
om met een enkele richtlijn te worden opgelost. Er is een samenhangend geheel
van maatregelen nodig. Dat geheel is in artikel D.8 van de PKB beschreven
en sluit aan bij de «septemberbrief» die het kabinet in 2001 aan
de Tweede Kamer heeft gestuurd. Er is een direct verband tussen de gewenste
veiligheidsniveaus en de ruimtelijke inrichting.Op bepaalde plaatsen kan er spanning optreden tussen de gewenste intensivering
of transformatie van het ruimtegebruik en de gewenste veiligheidsniveaus.
Het gaat vooral om plekken in het stedelijk gebied dichtbij belangrijke transportroutes
en vervoersknooppunten. De maatschappelijke kosten en baten van risicovolle
activiteiten moeten nadrukkelijk worden afgewogen tegen de noodzaak van efficiënt
ruimtegebruik. Structureel overschrijden van normen is niet toegestaan. Slechts
in incidentele gevallen kan sprake zijn van een tijdelijke normoverschrijding.
Voldoende veiligheid en een goede ruimtelijke inrichting zijn overigens
veelal goed te combineren. Dat vraagt om een vroegtijdige inbreng van kennis
van veiligheidsrisico's in het ruimtelijk planproces en om voorrang van bron-
en inpassingmaatregelen boven effectgerichte maatregelen en om financiële
middelen voor sanering of uitplaatsing van functies. Effectieve maatregelen
zijn bijvoorbeeld: sanering van gevaarlijke inrichtingen, snelheidsbeperkingen
voor goederentreinen, regulering van vervoer van gevaarlijke stoffen en, als
blijkt dat dit maatschappelijk en milieuhygiënisch verantwoord is, stoppen
met LPG-gebruik voor vervoer. De effecten van dit soort maatregelen moeten
afgewogen worden tegen de kosten en maatschappelijke gevolgen.Het rijk zal het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor reguleren.
Het rijk zal in dit kader bekijken welke bronmaatregelen mogelijk zijn, zodat
de spanning tussen wonen en dit vervoer in het stedelijk gebied vermindert.
Er zullen spoorroutes worden aangewezen waar vervoer van gevaarlijke stoffen
niet toegestaan is, routes waarbij dat vervoer gebonden zal worden aan grenzen
in verband met veiligheid en routes waar het vervoer van gevaarlijke stoffen
toegestaan wordt. Ten aanzien van dit laatste type routes geldt dat de veiligheid
zal worden gegarandeerd door eisen te formuleren die kwetsbare bestemmingen
vrijwaren. Het voornemen is een soortgelijke benadering te volgen voor wegen
en waterwegen. In dat kader zal een onderzoek worden gestart om te verhelderen
welke transportroutes niet noodzakelijk zijn voor het transport van gevaarlijke
stoffen. Het rijk zal eveneens locaties aanwijzen waar vuurwerkbedrijven zich
kunnen vestigen.Het is van groot belang dat provincies, kaderwetgebieden en gemeenten
zorgdragen dat voldoende locaties voor specifieke werkmilieus op goede locaties
beschikbaar zijn voor riskante opslag en riskante bedrijfsprocessen en dat
nieuwbouwlocaties voor woningbouw en kantoren zodanig gesitueerd zijn dat
voldaan wordt aan de normen voor externe veiligheid.Risico's worden zoveel mogelijk bij de bron gereduceerd. Waar bronbeleid
en inpassingsmaatregelen onvoldoende reductie van het risico opleveren, wordt
afstand geschapen tussen risicobron en kwetsbare functies. Deze veiligheidsafstanden
worden eveneens in ruimtelijke plannen vastgelegd. Bestaande onveilige situaties
worden gesaneerd. Daar waar zich knelpunten voordoen wil het rijk een stimulerende
rol vervullen. De relatie tussen externe veiligheid en ruimtelijke ordening
wordt geïntensiveerd door een heldere normstelling, door de harmonisatie
ruimtelijke en milieuwet- en regelgeving, door de aanpak van risicovolle situaties
en door vergroting van de financiële ruimte voor sanering. Er is onderzoek
gaande naar de ruimtelijke effecten van het vernieuwde veiligheidsbeleid,
gericht op het vinden van een oplossing voor een aantal concrete gevallen
(met name in gebieden waar intensivering gewenst is). De resultaten daarvan
zullen worden betrokken bij de op te stellen regioconvenanten.4.5 GebiedsgerichtDe consequenties van het nationale beleid voor stedelijke netwerken voor
specifieke gebieden, zullen met name tot uiting komen in de agenda's voor
nationale en regionale stedelijke netwerken, de omvorming van bufferzones
tot regionale parken en infrastructuurprojecten.Het beleid voor de stedelijke netwerken is gevisualiseerd op kaart 6 en
geïntegreerd in de PKB-kaart Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13). Stedelijke netwerkenHet kabinet heeft in deel 1 de provincies uitgenodigd om het concept eveneens
op provinciaal niveau toe te passen. Dit heeft geleid tot drie extra regionale
stedelijke netwerken: een aantal Noord-Hollandse gemeenten vormt samen het
stedelijke netwerk Noordwest 8, in Noord-Brabant is het stedelijk netwerk
Brabantse Buitensteden gevormd en in Limburg het stedelijk netwerk Venlo-Roermond.
De omschrijving van het stedelijk netwerk Maastricht-Heerlen en Twente is
naar aanleiding van het bestuurlijk overleg aangepast zodat het grensoverschrijdend
karakter van deze netwerken beter blijkt. Naar aanleiding van bestuurlijk
overleg is toegezegd dat Leeuwarden, als tweede hoofdstad van Noord-Nederland,
financieel-economisch en ruimtelijk-instrumenteel op gelijke voet zal worden
behandeld als de hoofdsteden in het nationaal stedelijk netwerk Groningen-Assen.
Er is in dit overleg bevestigd dat er afstemming plaats moet vinden tussen
Groningen, Assen, Leeuwarden en Emmen. Zoals eerder opgemerkt moet elk van
de nationale en regionale stedelijke netwerken afspraken maken betreffende
de lange termijn ontwikkeling.Regionale parkenAlle rijksbufferzones uit de Actualisering Vinex, met uitzondering van
Blaricum–Huizen, worden getransformeerd tot regionaal park. Het gaat
om de zones: Amsterdam–Haarlem, Midden-Delfland, Maastricht–Sittard/Geleen,
Sittard/Geleen–Heerlen en IJsselmonde. De bufferzones Amsterdam–Purmerend,
Amstelland–Vechtstreek, Den Haag–Leiden–Zoetermeer en Utrecht–Hilversum
worden als regionaal park geheel of gedeeltelijk opgenomen in het Nationaal
Landschap Noord-Hollands Midden of het Nationaal Landschap Groene Hart. De
bufferzone Blaricum–Huizen/Oostermeent vervalt vanwege de geringe omvang
en karakter. Dit gebied behoort in zijn geheel tot de Ecologische Hoofdstructuur
en zal daarom met een groene contour worden begrensd.Infrastructuur en stedelijke netwerkenIn het NVVP en de bijbehorende uitvoeringsprogramma's heeft het kabinet
projecten aangegeven die van belang zijn voor de uitwerking van het concept
stedelijke netwerken. In aanvulling hierop is een aantal nieuwe projecten
geformuleerd. Doel is om alle nationale stedelijke netwerken goed aan te sluiten
op de internationale verkeers- en vervoersnetwerken. Daarom zal het rijk in
elk geval onderzoeken hoe de aansluiting van Brabantstad, Twente en Maastricht-Heerlen
op het internationaal netwerk van hogesnelheidstreinen verbeterd kan worden.
Voor het goederentransport per spoor door Zuid-Nederland wordt maximaal gebruik
gemaakt van de Betuweroute en de IJzeren Rijn. Tevens zullen verkenningen
worden gestart naar een «Deltametro» en een snelle verbinding
tussen Utrecht en Rotterdam/Den Haag. In het kader van het op te stellen integraal
ontwikkelingsplan Almere, zullen de benodigde aanpassingen aan de verkeers-
en vervoersinfrastructuur worden bezien (zie hoofdstuk 6 en F uit de PKB).De beleidsagenda van het NVVP zal hierop worden aangepast. HOOFDSTUK 5 WATER5.1 Water in het ruimtelijk beleidDe beleidsvernieuwing met betrekking tot de rol van het water in de ruimtelijke
ordening is veelal goed ontvangen. Er zijn vragen gesteld over de doorwerking
van het waterbeleid in het ruimtelijk beleid. Als vervolg op de werkzaamheden
van de Commissie Waterbeheer in de 21e eeuw hebben het rijk, het Interprovinciaal
Overleg, de Vereniging van Nederlandse gemeenten en de Unie van Waterschappen
inmiddels afspraken gemaakt over onder meer de wijze waarop met de wateropgaven
in het ruimtelijk beleid rekening kan worden gehouden. Deze afspraken zullen
uiteindelijk in 2002 worden vastgelegd in een nationaal bestuursakkoord water.
De voor het rijk relevante ruimtelijke consequenties van deze afspraken zullen
worden vastgelegd in het Tweede Structuurschema Groene Ruimte.De aanpassingen ten opzichte van deel 1 hebben vooral betrekking op de
afstemming tussen het waterbeleid en het ruimtelijk beleid. Naar aanleiding
van vragen hierover is de wijze waarop het rijk de watertoets zal toepassen
verduidelijkt. Daartoe zijn de criteria uit de recent vastgestelde handreiking
watertoets voor een aantal aspecten geconcretiseerd. Het rijk zal die hanteren
wanneer zij de toetsende instantie is. Belangrijk is dat nieuwbouw wordt tegengegaan
waar dat met het oog op de bescherming tegen mogelijke overstromingen en het
voorkomen van wateroverlast nodig is. De beleidslijn «Ruimte voor de
Rivier» vervult deze functie voor het winterbed van de grote rivieren.
Voor de Delta, de kust en het IJsselmeer zal voor dit doel nog een beleidslijn
worden ontwikkeld. Op dit moment kan nog niet exact worden aangegeven welke
gebieden voor de lange termijn nodig zijn voor de bescherming tegen overstromingen.
Om te voorkomen dat tijdens de periode die nodig is om deze reserveringen
goed te onderbouwen en vast te leggen in streekplannen, ruimte verloren gaat,
wordt in de op kaart 7 (Watertoets) aangegeven gebieden voorlopig geen toename
van de bebouwing toegestaan. Zoals in deel 1 van de Vijfde Nota aangegeven,
wordt de ontwikkeling van watervriendelijke bouwvormen gestimuleerd. Hierbij
kan gedacht worden aan paalwoningen, drijvende woningen of soms zelfs bouwen
op terpen.De benodigde gebiedsreserveringen voor het rivierengebied zullen worden
vastgelegd in een aparte PKB voor het Rivierengebied. In die PKB zal ook het
planologisch regime voor de retentiegebieden worden uitgewerkt. Het Rijnstrangengebied,
de Ooypolder en de Biesbosch zijn in het Kabinetsstandpunt «Anders omgaan
met water» genoemd als potentiële retentiegebieden.Om te verzekeren dat bij de vaststelling van rode contouren rekening wordt
gehouden met de wateropgaven, zullen de provincies en – waar relevant –
de kaderwetgebieden de strategische visies op de deelstroomgebieden in de
provinciale en regionale structuurvisies en vervolgens in het streekplan of
regionaal structuurplan verwerken. In deze strategische visies worden de doelstellingen
voor veiligheid, wateroverlast, waterkwaliteit, verdroging en waterwinning
uitgewerkt. In de structuurvisies worden de daaruit voortvloeiende gevolgen
voor het ruimtegebruik globaal uitgewerkt en worden de zoekgebieden voor de
versterking van de waterkeringen en voor de waterberging aangegeven. Deze
gebieden worden in de streekplannen en – waar relevant – de regionale
structuurplannen begrensd. Plannen die in procedure zijn of die nog
niet zijn gerealiseerd, maar waarvan het bestemmingsplan wel is goedgekeurd,
kunnen in strijd zijn met de wateropgaven. Om na te gaan in hoeverre dit het
geval is, zullen provincies, kaderwetgebieden en waterschappen de gevolgen
van deze pijplijnplannen voor de wateropgaven in beeld brengen. In de periode
tot het nieuwe beleid in streekplannen is vertaald, zal het rijk kaart 7 (Watertoets)
hanteren bij de beoordeling van ruimtelijke plannen.Zorgen over de kwaliteit van het grondwater hebben het kabinet doen besluiten
de vervuiling van het grondwater in grondwaterbeschermingsgebieden versneld
te verminderen. Daartoe is de watertoets aangevuld. Bovendien wordt de ontwikkeling
van «schone» functie-combinaties met water in deze gebieden gestimuleerd.De suggestie om algemeen geldende regels op te nemen over mogelijke compensatie
van de gevolgen van de wateropgave voor ruimtelijke plannen, wijst het kabinet
af. Provincies, kaderwetgebieden, waterschappen en gemeenten zullen voor die
gevallen waar de wateropgave leidt tot compensatiemaatregelen buiten het plangebied,
afspraken moeten maken over de wijze van compensatie en de financiering ervan.5.2 GebiedsgerichtKustEr wordt afgezien van een aparte PKB voor de kust. Het kabinet heeft vertrouwen
in het in deze PKB opgenomen beleid en in een effectieve samenwerking tussen
de kustprovincies. Voor de bescherming van het laag gelegen deel van Nederland
tegen mogelijke overstromingen vanuit zee is het kustfundament van groot belang.
Het kustfundament zorgt voor de stabiliteit van de kust en voor enige natuurlijke
dynamiek. Er wordt geen uitbreiding van het bestaand bebouwd gebied op het
kustfundament toegestaan. Op dit moment voldoet de waterkering langs de kust
aan de veiligheidsnormen. De stijgende zeespiegel, de te verwachten stevigere
stormen en de bodemdaling maken versterking van een aantal zwakke schakels
in de waterkering noodzakelijk. Het kabinet heeft prioriteit gegeven aan de
versterking van de zwakke schakels. Er zijn ook randvoorwaarden geformuleerd
waaraan ontwikkelingen binnen het bestaand bebouwd gebied op het kustfundament
moeten voldoen, ter voorkoming van afslag van de kust. Het is aan de provincies
en – waar relevant – de kaderwetgebieden om deze beleidslijnen
uit te werken en vast te leggen in het streekplan en – waar relevant –
het regionaal structuurplan. Het kabinet houdt vast aan de keuze voor de natuurfunctie
van de duinen. Mogelijke ruimtelijke implicaties hiervan worden opgenomen
in een herziening van het beleid voor de waterwinning.RivierengebiedDe voorbereiding van de in deel 1 aangekondigde PKB-Rivierengebied is
inmiddels gestart. Deze PKB krijgt een dubbele doelstelling: bescherming tegen
hoogwater en bevordering van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Over
de mogelijke aanwijzing van noodoverloopgebieden (gebieden voor gecontroleerde
overstromingen) zal in 2002 de Commissie Luteijn aan het kabinet advies uitbrengen.
Mogelijke ruimtelijke consequenties van dit advies, zal het kabinet, na overleg
met de betrokken overheden, in de PKB-Rivierengebied opnemen. De beleidslijn «Ruimte voor de Rivier» is geëvalueerd.
Deze nota bevat de conclusies die het kabinet trekt op basis van die evaluatie
en op basis van de reacties op het Ontwerp van de Vijfde Nota. Allereerst
wordt het besluit dat de beleidslijn onderdeel uitmaakt van de Vijfde Nota
gehandhaafd. Tevens is de beleidslijn op een aantal onderdelen aangepast.
(zie E.7)Het restrictieve karakter van de beleidslijn voor woningbouw is gehandhaafd.
Uit oogpunt van verhoging van de ruimtelijke kwaliteit, innovatie en uit oogpunt
van meervoudig ruimtegebruik wil het rijk de realisatie van nader te bepalen
experimentele bouwvormen niet uitsluiten. Als minimum eis geldt daarbij dat
nieuwbouw plaatsvindt binnen de rode contour en dat geen aantasting van het
specifieke open karakter van het rivierengebied optreedt. Tevens dient voldaan
te worden aan de eis dat de doorstroom capaciteit en de bergingsruimte van
de rivier positief worden beïnvloed. In het kader van de voorbereiding
en de besluitvorming van de PKB-Rivierengebied zal worden aangegeven waar
experimenten kunnen plaatsvinden.Het ontwikkelingsbeeld voor water is weergegeven op kaart 10.IJsselmeergebiedHet beleid voor het IJsselmeergebied – dat nader is verkend in de
Integrale Visie IJsselmeergebied1 – beoogt
nieuwe ontwikkelingen zodanig te geleiden dat de kernkwaliteiten van het gebied
worden versterkt. Deze kernkwaliteiten zijn: open horizon, de van nature aanwezige
rijkdommen en cultuur. De kenmerkende verschillen tussen de voormalige Zuiderzeekusten
met een fijnmazig en grillig karakter en de meer grootschalige strakke lijnen
van de kusten van het nieuwe land worden gehandhaafd. Ontwikkelingen vinden
plaats vanuit het perspectief dat de wateren van het IJsselmeergebied één
samenhangend systeem zijn. De bestaande regionale verschillen in het gebied
moeten worden geaccentueerd. Hiertoe zijn in de opgestelde verkenning drie
zones onderscheiden (zie kaart 9: Verkenning IJsselmeergebied).Aan de provincie Flevoland en de gemeenten Lelystad en Almere wordt gevraagd
om, in lijn met het nationaal ruimtelijk beleid te komen met een voorstel
op welke wijze de oriëntatie van de genoemde steden op het water kan
worden vormgegeven. Alleen deze twee steden van het IJsselmeergebied kunnen
hierbij ook mogelijkheden voor buitendijks bouwen, net over de rand van de
primaire waterkering, betrekken. De plannen zullen worden getoetst aan het
nationaal ruimtelijk beleid en aan de nog op te stellen regels voor buitendijks
bouwen2. Wat betreft Almere kan dit onderdeel
worden van het op te stellen integraal ontwikkelingsplan (zie hoofdstuk 6).Om het water uit het IJsselmeer zo lang mogelijk onder vrij verval te
kunnen lozen op de Waddenzee zullen op termijn (mogelijk vanaf 2050)
de dijken rond het IJsselmeer3 moeten worden
verhoogd. Daartoe wordt rond de dijken de benodigde ruimte gereserveerd. Als
gevolg van de decentralisatie van het dijkbeheer zullen provincies tot een
concrete ruimtereservering moeten komen. Vooruitlopend daarop zal het rijk
de ontwikkeling van bebouwing in de aangegeven zone tegengaan door de toepassing
van de watertoets.Er zijn inmiddels diverse verkennende studies verricht naar de mogelijkheden
voor een randmeer bij de Noordoostpolder. Ook hebben diverse belangenorganisaties
en marktpartijen voorstellen gedaan. Hieruit blijkt dat de aanleg van een
randmeer kansen biedt. Daarom zal op initiatief van het rijk een haalbaarheidsonderzoek
en een maatschappelijke kosten-baten analyse uitgevoerd worden. De aanleg
van een randmeer bij Wieringen biedt op regionaal niveau mogelijkheden voor
recreatie, waterhuishouding en ontgronding. Het initiatief voor de realisatie
ligt daarom bij de provincie Noord-Holland en de betreffende gemeenten. De
provincie wordt gevraagd hiervoor de benodigde ruimte te reserveren. Voor
een meer geleidelijke overgang van het zoete IJsselmeer naar de zoute Waddenzee,
zal door het rijk een verkenning worden gestart.Regionale watersystemenDe uitspraken in de PKB over het waterbeheer in de gebieden met een dik
laagveenpakket zijn aangepast. Om het tempo van de bodemdaling af te remmen,
wordt het grondwaterpeil niet langer aangepast aan de daling van het maaiveld
en worden geen ruimtelijke besluiten genomen die leiden tot peilverlaging.
Zo kan het karakter van deze bijzondere agrarische cultuurlandschappen in
stand worden gehouden.5.3 NoordzeeZoals in het Ontwerp van deze nota aangekondigd, is de doorgaande NAP
-20 meter lijn nu vastgelegd en zijn voorkeursgebieden voor de bouw van windturbineparken
op zee aangeduid. Verder is het beleid voor de winning van oppervlaktedelfstoffen
van de zeebodem en voor de bundeling van kabels en leidingen aangepast. Het
in het Ontwerp van deze nota opgenomen stappenplan dat aangeeft hoe vergunningplichtige
ruimtelijke initiatieven in de Noordzee door het rijk zullen worden afgewogen,
is in de PKB opgenomen. Het stappenplan is richtinggevend voor zowel particuliere
initiatiefnemers als voor de rijksoverheid zelf. Op internationale wateren
van toepassing zijnde verdragen moeten vanzelfsprekend in acht worden genomen.
Een klein gedeelte van de Noordzee is aangewezen als Vogel- en Habitatrichtlijngebied
en krijgt een groene contour. Voor de beoordeling van plannen, projecten of
handelingen in deze gedeelten is het bijbehorende Europeesrechtelijke afwegingskader
van toepassing, in plaats van het stappenplan.De Noordzee bevat veel belangrijke ecologische waarden en is tevens van
grote economische betekenis, en van belang voor de krijgsmacht. De bepaling
welke ecologische waarden precies waar liggen en hoe de nodige bescherming
daarvan zich verhoudt tot de economische belangen in de Noordzee, wordt momenteel
in beeld gebracht in een Plan van Aanpak Duurzaam Gebruik Noordzee en het
project «Ecosysteemdoelen Noordzee». Er zijn reeds vijf gebieden
geïdentifeerd met mogelijk bijzondere ecologische waarden: de Kustzee
(het natte gedeelte van het kustfundament inclusief het strand), het Friese
Front, de Centrale Oestergronden, de Klaverbank en de Doggersbank. Deze gebieden
zijn op kaart 8 aangegeven.WindenergieHet kabinet streeft naar een substantiële vergroting van het aandeel
van duurzame energie in de totale energievoorziening. Windenergie is daarbij
van cruciaal belang. In het Ontwerp van deze nota (deel 1) is de realisering
van 1500 MW op de Noordzee als doel gesteld. Dit heeft het rijk verhoogd tot
6000 MW in 2020. Met het oog op de windcondities en op de aanwezige
ruimte zijn voorkeursgebieden aangewezen voor de bouw van windmolenparken
(kaart 11 en 13). Bij de bepaling van die gebieden is onder meer rekening
gehouden met scheepvaartroutes, reeds verleende concessies voor onder andere
zandwinning en de stand van de techniek voor windenergie. Uit onderzoek is
gebleken dat het eerste voorkeursgebied voor de bouw van windmolens het meest
geschikt is. Dit gebied zal in tranches uitgegeven worden. In afwachting van
de inwerkingtreding van het in deze PKB geformuleerde beleid, worden vergunningaanvragen
voor windturbineparken op zee niet meer in behandeling genomen, met uitzondering
van formeel reeds ontvankelijk verklaarde aanvragen in het voorkeursgebied,
waarvoor reeds een milieueffectrapport is opgesteld.Winning van oppervlaktedelfstoffen van de zeebodemIn het Ontwerp van de deze nota (deel 1) staat vermeld dat zandwinning
alleen zeewaarts van de feitelijke NAP -20 meterlijn mag plaatsvinden, conform
het (Tweede) Structuurschema Oppervlakte Delfstoffen. Deze lijn is nu vastgelegd
op kaart 11 (Ontwikkelingsbeeld Noordzee) en op de PKB kaart. Landwaarts van
deze lijn mag geen zandwinning plaatsvinden. Een uitzondering hierop vormt
oppervlaktedelfstoffenwinning uit vaargeulen, de aanleg van overslagputten,
oppervlaktedelfstoffenwinning waarbij de verwijdering van oppervlaktedelfstoffen
uit de winlocatie bijdraagt aan de kustverdediging en het in oorspronkelijke
staat brengen van de zeebodem van voormalige stortgebieden.Kabels en leidingenHet aantal elektriciteitskabels en in mindere mate het aantal telecommunicatiekabels
en buisleidingen in de Noordzee zal groeien. Zand-, grind- en schelpenwinning,
landaanwinning en het bouwen van bijvoorbeeld windturbines leiden tot een
toename van het bodemgebruik. De bodem zal daarom efficiënt moeten worden
gebruikt, zodat ruimtelijke conflicten worden vermeden. Er wordt gestreefd
naar intensivering van het bestaande ruimtegebruik, in plaats van uitbreiding
van het ruimtebeslag. Om tot een zo goed mogelijke afstemming te komen wordt
een lijst met criteria opgesteld waaraan een initiatief voor een nieuw dan
wel te wijzigen tracé wordt getoetst door een overlegcommissie waarin
belanghebbende partijen zitting hebben. Deze overlegcommissie adviseert het
bevoegd gezag binnen een vast te stellen termijn. Er bestaat nog onvoldoende
inzicht in de voor- en nadelen van het opruimen van oude kabels en leidingen.
Het afwegingskader en het beleid hiervoor wordt uiterlijk in 2003 in beeld
gebracht. HOOFDSTUK 6 DELTAMETROPOOL6.1 AlgemeenDe Deltametropool is een nationaal stedelijk netwerk van internationaal
niveau waarin de interne samenhang tussen het deltagebied en het metropolitane
stedelijke gebied sterk zal worden vergroot. Door de unieke kwaliteiten van
het gebied te versterken, ontstaat een aantrekkelijk leefklimaat en een gevarieerd
vestigingsmilieu. Hierdoor zal de Deltametropool de concurrentie met andere
Europese metropolitane gebieden kunnen blijven aangaan.De Deltametropool is anders van aard dan metropolen als Parijs of Londen.
Het is een meerkernige en gespreide metropool waarvan de kwaliteit bepaald
wordt door het contrast tussen stad en land. In de beleving van velen vormen
Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht samen met een aantal andere steden
al veel langer een geheel: de Randstad. Deze naam is ontleend aan de ligging
van de steden en de fysieke verschijningsvorm van het geheel rond een relatief
open middengebied: het Groene Hart. De relaties tussen de samenstellende delen
nemen, mede onder invloed van de zich ontwikkelende netwerksamenleving en
-economie, sterk toe. Met het oog op de toekomst is ingezet op verdere versterking
van de interne relaties, zodat het geheel ook daadwerkelijk als een samenhangend
stedelijk netwerk gaat functioneren: de Deltametropool. De historische steden
bepalen samen met het open landschap en de diversiteit van het alom aanwezige
water het beeld van dit nationaal stedelijk netwerk.Het is voor de positie van Nederland van grote betekenis een dergelijk
metropolitaan gebied met een internationaal niveau en uitstraling te ontwikkelen.
De steden afzonderlijk zijn daarvoor te klein. Zowel in economische als in
sociale en culturele zin biedt het schaalniveau van de Deltametropool kansen
en mogelijkheden, ook voor internationale profilering. Een aantrekkelijk woon-,
werk- en leefmilieu is hierin belangrijk. De kwaliteiten van de Deltametropool
moeten dan ook verder worden versterkt. Aanbod van centrum-stedelijke en dorpse
woonvormen zijn belangrijk, maar ook stedelijke «broedplaatsen»
en échte centra.De Deltametropool moet bereikbaarheid, veelzijdige economische groei en
differentiatie bieden. Historische en nieuwe centra spelen hierin als ontmoetingsplaats
een grote rol. In internationaal opzicht zijn hoogwaardige openbaar vervoers-
en ICT-verbindingen belangrijk, evenals een goede opname in de lucht- en scheepvaartnetwerken.
De internationale positie en het aanzien van kunst en cultuur is voor Nederland
als geheel van grote betekenis; dit geldt ook voor de opleidings-, onderzoeks-
en kennisinstellingen. Versterking van de differentiatie en specialisatie
van de steden van de Deltametropool in samenhang met verbetering van de onderlinge
bereikbaarheid, schept een klimaat waarin bedrijven, voorzieningen en organisaties
van internationale betekenis kunnen gedijen. Het is belangrijk om de complementariteit
tussen de verschillende steden te versterken. Ook de samenhang van het gehele
stedelijke gebied met natuur, recreatie en landschap moet worden verstevigd.
De synergie tussen de samenstellende delen van de Deltametropool moet worden
vergroot. Om goede besluiten te kunnen nemen die overeenkomen met de ambitie
voor de Deltametropool als geheel, is het noodzakelijk om het beleid op een
hoger schaalniveau af te stemmen dan voorheen. Het kabinet geeft
daartoe in deze ruimtelijke nota een aanzet.Vanuit de algemene ruimtelijke beleidsdoelstellingen voor stad en land,
stedelijke netwerken en water, alsmede op basis van het beleid met betrekking
tot verkeer en vervoer, groene ruimte en economie heeft het rijk de volgende
doelstellingen geformuleerd:• ontwikkeling van toplocaties en centra rond bestaande en potentiële
knooppunten van de vervoersystemen in het stedelijk netwerk, met een breed
scala aan voorzieningen die bereikbaar en toegankelijk zijn voor iedereen
en bijdragen aan de vitaliteit van de steden en aan integratie en emancipatie
van de burgers. Het gaat hierbij om een intensief, hoogwaardig en gemengd
stedelijk programma dat past bij de metropolitane ambitie van de Deltametropool;• instandhouding van de positie in de internationale vervoersnetwerken
en verbetering van de interne bereikbaarheid van de Deltametropool, waarbij
wordt gestreefd naar verkorting van de reistijden met het openbaar vervoer
tussen de belangrijkste centra en optimalisering van de infrastructuur van
spoor, weg en water;• ontwikkeling van een woon-, werk- en leefklimaat waarbij een evenwicht
ontstaat tussen de groene en blauwe kwaliteiten en de stedelijke kwaliteiten.
Hierbij is zowel realisatie van een volledig scala aan stads- en dorpsmilieus
essentieel, als een vergroting van de kwaliteit en belevingsmogelijkheden
van landschap, natuur en cultuurhistorie: culturele en ruimtelijke diversiteit
en toeristisch-recreatieve mogelijkheden bepalen mede de aantrekkelijkheid
van de Deltametropool, ook vanuit internationaal gezichtspunt;• versterking van het deltakarakter van de metropool door onder andere
vergroting van de mogelijkheden voor waterberging en door verbetering van
de samenhang tussen natuur- en recreatiegebieden;• opvang van de ruimtevraag van de Deltametropool in het gebied zelf.Om deze doelstellingen te realiseren kiest het kabinet als ontwikkelingsperspectief
voor een versterking van de bestaande Ruimtelijke Hoofdstructuur van de Deltametropool.
Het kabinet komt tot de conclusie dat ontwikkelingen aan de buitenflanken
of binnenflanken van de Deltametropool onvoldoende synergie-effecten hebben
om de aantasting van landschappelijke en ecologische kwaliteiten en hoge investeringskosten
in infrastructuur te verantwoorden.Door aan te sluiten op de bestaande structuur van de Deltametropool kunnen
de mogelijkheden van de bestaande vervoersnetwerken en het bestaand bebouwd
gebied optimaal worden benut en kan daadwerkelijk invulling worden gegeven
aan de interventiestrategieën intensiveren, combineren en transformeren.
Alle aspecten van ruimtelijke kwaliteit worden in dit ontwikkelingsperspectief
optimaal benut.De versterking van de Ruimtelijke Hoofdstructuur van de Deltametropool
krijgt een invulling op alle drie de structuurlagen (ondergrond, netwerken
en occupatie). Aan de randen van de Deltametropool en in het hart ervan wordt
de groenblauwe structuur beschermd en ontwikkeld door transformatie van de
bufferzones tot regionale parken en de aanwijzing van drie Nationale Landschappen:
Groene Hart, Noord-Hollands-Midden en Hoeksche Waard. Nieuwe verstedelijking
zal vooral op en aan de Randstadring worden gebundeld in combinatie met versterking
van bestaande verkeers- en vervoersnetwerken. Van grote betekenis daarin is
de mogelijke toevoeging van een snelle verbinding tussen Utrecht en Den Haag/Rotterdam, een aanbod van frequente interregionale verbindingen
(voorgenomen verkenning van een «Deltametro») en de verbetering
van het fijnmazige stedelijke en «stadsgewestelijke» openbaar
vervoer. In internationale context is behoud van de positie van de lucht-
en zeehavens van belang, evenals de aansluiting op het internationale netwerk
van hogesnelheidstreinen en de Trans-Europese Netwerken (TEN's). Het ontwikkelingsperspectief
biedt tot 2030 voldoende mogelijkheden om, ook bij een hoog groeiscenario,
de verstedelijkings- en mobiliteitsvraag te accommoderen. Voor verstedelijking
en infrastructuur is een differentiatie aan te brengen tussen op korte termijn
te nemen beslissingen waarvan we onder alle omstandigheden geen spijt zullen
krijgen, en oplossingen die afhankelijk zijn van verdere ontwikkeling van
de ruimtebehoeften en mobiliteitspatronen.6.2 Water en groenDe groenblauwe structuur van de Deltametropool bestaat uit kenmerkende
landschappelijke eenheden: de veenweidegebieden, de droogmakerijen en de kustzone.
De grote rivieren, het IJsselmeergebied en de Utrechtse Heuvelrug zijn hier
nauw mee verbonden.Om de groenblauwe structuur te versterken zullen ontbrekende schakels
worden aangelegd, barrières weggenomen en het areaal voor water, natuur
en recreatie worden vergroot. Instandhouding van cultuurhistorische waarden
en versterking van de algehele karakteristiek en identiteit van het landschap
is hierbij belangrijk. Van de provincies, kaderwetgebieden en gemeenten van
de Deltametropool wordt verwacht dat deze, net als het rijk, hun ruimtelijke
plannen en investeringen hierop richten. In de gezamenlijk op te stellen ontwikkelingsprogramma's
voor de Nationale Landschappen Groene Hart, Noord-Hollands-Midden en Hoeksche
Waard zal dit tot uiting moeten komen.WaterIn heel Nederland is de komende jaren behoefte aan extra ruimte voor water,
ook in grote delen van de Deltametropool is dit het geval. Het gaat om extra
ruimte voor waterberging, tegengaan van verdroging (met name in de veenweidegebieden)
en tegengaan van verzilting (met name in de diepe droogmakerijen in de Westflank
van het Groene Hart en Noord-Hollands Midden). Voor de waterberging is 5 000
hectare nodig. Daarnaast gaat het om peilaanpassing in veengebieden, teneinde
de bodemdaling tegen te gaan en gebiedseigen water vast te houden en een meer
natuurlijk peilbeheer in grote delen van het veenweidegebied (met name in
het noordelijk deel van het Groene Hart en grote delen van Noord-Hollands
Midden). Voorgesteld wordt om een substantieel deel van de veengebieden te
«vernatten» en daartoe een flexibel peilbeheer in te stellen.
In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte wordt hiervoor de «strategie
veengebieden» opgesteld. Deze keuzen versterken het deltakarakter in
het hart en aan de noordrand van het stedelijke gebied. Dit betekent tevens
een transformatie van delen van de landbouwsector die vooral voor de grondgebonden
landbouw in delen van het veengebied aanpassingen vereist. Voortzetting van
de huidige bedrijfsvoering zal in gebieden met een grote wateropgave niet
altijd mogelijk zijn. In de overige delen van de veengebieden zal flexibel
peilbeheer niet leiden tot ingrijpende aanpassingen in het agrarische grondgebruik.Besluiten die samenhangen met de wateropgave zullen per deelstroomgebied
worden uitgewerkt en onderdeel uitmaken van de ontwikkelingsprogramma's
voor de Nationale Landschappen en de inrichtingsplannen voor de regionale
parken en opgenomen worden in de streekplannen en – waar relevant –
de regionale structuurplannen.GroenDe realisatie van de groene opgave ligt voor een aanzienlijk deel besloten
in het beleid voor de Nationale Landschappen, de tot regionale parken te transformeren
bufferzones en de «poorten» op de Randstadring1.De drie Nationale Landschappen bevatten een groot aantal waardevolle landschappelijke
eenheden, die als belangrijke dragers worden beschouwd van de groenblauwe
structuur van de Deltametropool. Er is een landschappelijk herkenbare begrenzing
gekozen van deze landschappen. Gebieden waar nieuwe verstedelijking kan worden
gebundeld vallen buiten de Nationale Landschappen.Ter versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de Deltametropool is
meer ruimte voor natuur en recreatie nodig. Bereikbaarheid en toegankelijkheid
vanuit de verschillende steden van de Deltametropool zijn hierbij essentieel.
Bij de transformatie van de bufferzones in regionale parken zal circa 5 000
hectare extra nodig zijn om de natuurwaarde en recreatieve functie van deze
gebieden te vergroten. Daarnaast is er circa 5 000 hectare nodig voor
aanvullende groenontwikkeling «om de stad». Dit geldt met name
in de nabijheid van de gebieden die voor verstedelijking zijn aangewezen.De bufferzones Purmerend–Amsterdam, Amsterdam–Haarlem, Amstelland–Vechtstreek,
Utrecht–Hilversum, Den Haag–Leiden–Zoetermeer, Midden-Delfland
en Oost-IJsselmonde worden omgevormd tot regionaal park. De bufferzone Blaricum-Huizen
komt te vervallen, maar wordt als onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur
beschermd binnen een groene contour. De grens van de bufferzone Den Haag–Leiden–Zoetermeer
wordt aangepast ten behoeve van verstedelijking op het huidige marinevliegkamp
Valkenburg. De grens van de bufferzone Haarlem–Amsterdam wordt aangepast
ten behoeve van realisering van bedrijventerreinen. Ook bij Almere zal een
regionaal park worden ontwikkeld. Een voorstel daartoe zal in een op te stellen
integraal ontwikkelingsplan worden opgenomen en moet passen bij de gewenste
groenblauwe ontwikkeling en de verstedelijking ter plaatse. De regie voor
de transformatie van de bufferzones ligt bij de provincies. In beperkte mate
kunnen delen van de bufferzones voor (nieuwe) verstedelijkingsdoeleinden worden
gebruikt. Nut en noodzaak moeten dan zijn aangetoond en de algehele ruimtelijke
kwaliteit moet verbeteren.Voor de ruimtelijke en functionele samenhang is realisatie van robuuste
ecologische verbindingen van grote betekenis aangezien deze het landschap
«dragen». Waar de robuuste ecologische verbindingen kruisen met
de stedenring dienen «poorten» open te blijven. De groenblauwe
structuur in de steden wordt verbonden met de grote landschappelijke eenheden
aan de binnen- en buitenzijde van de Randstadring. Deze structuur is niet
alleen van ecologische, maar ook van recreatieve en soms cultuurhistorische
betekenis. 6.3 Verkeer en vervoerVerschillende vervoerssystemen zouden kunnen passen bij de metropolitane
ambitie van de Deltametropool. Het kabinet heeft de kosten en baten van deze
verschillende vervoersystemen onderzocht. Met name is gekeken naar toevoeging
van een nieuw, snel vervoerssysteem in de binnenflank van de Randstadring
en naar een versterking van de bestaande spoorverbindingen door uitbreiding
en intensivering van de interregioverbindingen (IR-plus) in combinatie met
realisatie van een snelle verbinding tussen Utrecht en Den Haag/Rotterdam
(HSL- of HST-West). Het kabinet komt tot de conclusie dat voor de onderzochte
modellen de kosten-baten verhouding voor een HSL- of HST-West voldoende perspectief
biedt voor een verder onderzoek. Het kabinet constateert ook dat verdere verkenning
van de configuraties, zowel wat betreft nieuwe systemen als het interregionale
treinsysteem nog verder moet worden uitgewerkt. Met name op het gebied van
benutting, innovatie van de organisatie en de techniek, en bouwen op deeltrajecten
valt winst te behalen.Bij de Deltametropool hoort een vervoerssysteem dat past bij de stedelijkheid
van de metropool en de bewoners en bezoekers in staat stelt zich snel, frequent,
veilig en comfortabel te verplaatsen binnen het gehele stedelijk netwerk.
Daarnaast zijn goede nationale en internationale verbindingen voor personen
en goederen over weg, spoor en water van essentieel belang voor een goed functioneren
van de Deltametropool. Waar, ondanks het in het NVVP opgenomen prijsbeleid,
knelpunten ontstaan, komen benuttings- en bouwmaatregelen aan de orde. Bouwen
is pas een optie als benutten onvoldoende oplossing biedt en wanneer het zowel
economisch, als uit oogpunt van ruimtelijke inpassing verantwoord is. Als
toetscriterium voor de basiskwaliteit op het autosnelwegennet geldt de trajectsnelheid
gedurende het drukste uur, gemiddeld over alle werkdagen van het jaar. Als
deze gemiddelde snelheid naar verwachting structureel onder de 60 kilometer
per uur komt, is dat aanleiding tot het doen van een verkenning. Daarin wordt
op netwerkniveau gekeken naar de aard van het knelpunt en naar de meest efficiënte
oplossing ervan, gerelateerd aan de effecten voor veiligheid en kwaliteit
van de leefomgeving. Aanvullend hierop kunnen verbeteringen van infrastructuur
in de Deltametropool ook vanuit de markt worden aangedragen. Een aantal reserveringen
voor nader te verkennen nieuwe hoofdwegen is voor de Deltametropool van betekenis.
Het gaat om de mogelijk nieuwe tracés voor de rijkswegen A4 (Delft–Schiedam),
A5 (Westrandweg Amsterdam), A6/A9 (ten zuidoosten van Amsterdam), A8 (Zaandstad–A9),
A11 (ten zuiden van Leiden), A16/A13 (bij Rotterdam), A24 (Blankenburgtunnel)
en de eveneens in het NVVP aangegeven uitbreidingsruimte voor verschillende
bestaande hoofdwegen. Voor de mogelijke doortrekking van de A8 naar de A9
geldt dat het zwaarwegend maatschappelijk belang hiervan moet zijn aangetoond
en compenserende en/of mitigerende maatregelen moeten worden genomen. Om die
reden heeft bundeling met bestaande infrastructuur de voorkeur.Mede vanwege een inhoudelijke betekenis van het openbaar vervoer voor
de stedelijkheid van de metropool, is voor dit systeem een kwaliteits- en
schaalsprong vereist, met name op het organisatorisch vlak. Het rijk onderscheidt
daarbij drie lagen:• snelle verbindingen tussen de grote steden en tussen de Deltametropool
en andere Europese metropolen; • frequente verbindingen tussen de belangrijkste centra van de Deltametropool
(waaronder verkenning «Deltametro»);• fijnmazig stedelijk en «stadsgewestelijk» vervoer.In het algemeen geldt dat de verkeers- en vervoerssystemen voor spoor
èn weg in relatie tot de in deze nota gemaakte verstedelijkingskeuzen
moeten worden verbeterd. Voor het goederenvervoer over weg en spoor zullen
de mogelijkheden worden verkend meer transport buiten de steden om te leiden.Snelle verbindingenHoogwaardige, snelle (maar ook frequente) verbindingen tussen de toplocaties
als onderdeel van een (inter-)nationaal spoornetwerk, voegen een belangrijke
kwaliteit aan de Deltametropool toe. In aanvulling op de realisatie van de
HSL-Zuid (Amsterdam–Schiphol–Rotterdam), de HST-Oost (Schiphol–Amsterdam–Utrecht)
en de verkenning naar een snelle verbinding met Noord-Nederland (Schiphol–Amsterdam–Almere–Groningen),
zal een verkenning van een snelle verbinding tussen Den Haag en Utrecht en
tussen Rotterdam en Utrecht worden gestart. Het beschikbare spoor op deze
verbinding vormt hiervoor naar verwachting de basis. Door het realiseren van
de hoogwaardige, snelle verbindingen, zal op termijn het aanbod aan intercity's
tussen de toplocaties af kunnen nemen. Daardoor ontstaat ruimte voor ander
vervoer op dit spoorwegnetwerk en wordt het algehele vervoersniveau verhoogd.
De genoemde snelle verbindingen zijn onderdeel van het internationale netwerk
van hogesnelheidstreinen. Het zijn vooral deze treinen die, samen met de weg-,
lucht- en scheepvaartverbindingen, de Deltametropool verbinden met Parijs,
Londen, de Vlaamse Ruit, de Rijn-Ruhrmetropool, het Frankfurtse Rijn-Maingebied
en (indirect) de Waalse steden.Frequente verbindingenBij de tweede laag in het netwerk staat het interregionaal vervoer centraal,
waarbij de knooppunten in diverse centra en overige vervoersknooppunten in
de totale Deltametropool met elkaar verbonden worden. Het kabinet zal de mogelijkheden
van een hoogfrequente «Deltametro» die past bij de metropoolontwikkeling
verkennen. Innovatie in de organisatie en (infrastructuur) techniek van het
bestaand openbaar vervoer is hierbij essentieel. Diverse vervoerders, marktpartijen
en overheden zullen uitgenodigd worden om de uitdaging die de verkenning vormt,
op te pakken. Het kabinet heeft de intentie hiertoe een prijsvraag uit te
schrijven. Daarbij zijn de randvoorwaarden met betrekking tot de vervoerskwaliteit
uitgangspunt. Snel, hoogfrequent, flexibel, comfortabel, (sociaal) veilig
en (fysieke) toegankelijk vervoer past bij de metropolitane ambitie voor de
Deltametropool als geheel.De verkeers- en vervoerssystemen voor spoor èn weg zullen in relatie
tot de in deze nota gemaakte verstedelijkingskeuzen moeten worden verbeterd.
Met name de verdere groei van Almere en de verstedelijking in de Zuidplaspolder
vergt een uitwerking van de consequenties voor het wegennetwerk en (de organisatie)
van de bereikbaarheid per openbaar vervoer. Op dit moment gaan de gedachten
uit naar een «prijsvraagmodel» voor twee samenhangende integrale
plannen: Utrecht–Den Haag/Rotterdam (inclusief mogelijke ontsluiting
Zuidplaspolder en Rijnenburg) en als onderdeel van het op te stellen integraal
ontwikkelingsplan Almere. Bij dit alles speelt een rol dat in het kader van de uitwerking van het
beleid ten aanzien van het spoorwegnetwerk (benutten en bouwen spoor) zal
worden bezien welke concrete infrastructuurmaatregelen voor welke doeleinden
nodig zijn. Spoorverdubbelingen zijn geen panacee. Het effectieve gebruik
van de capaciteit op (delen van het bestaande) spoorwegnetwerk kan worden
verkend door een betere benutting, kleinere infrastructuurmaatregelen, minder
intercity's en goederentreinen in het stedelijk gebied. De interregionale
mogelijkheden van busbanen, lightrail, trams en nieuwe technologiëen,
zoals Trans Rapid, zullen in de te starten verkenning aan de orde komen.Fijnmazige verbindingenVoorop staat dat het fijnmazige stedelijke en «stadsgewestelijke»
openbaar vervoer een grote impuls moet krijgen. Essentieel hierbij is een
aantal kwaliteitsvoorwaarden dat maatgevend is voor de uiteindelijke oplossingen.
Er moet vaak kunnen worden vertrokken (hoogfrequent), veel worden gestopt
(fijnmazig, flexibel), rekening worden gehouden met (sociale) veiligheid en
met toegankelijkheid voor iedereen (inclusief minder validen). Daarbij is
een palet aan concrete (deels nog ontluikende, innovatieve) vervoersmiddelen
en vervoerstechnieken denkbaar.Provincies, kaderwetgebieden en gemeenten zijn in eerste instantie verantwoordelijk
voor een (creatieve) aanpak van deze laag van het netwerk. Op dit schaalniveau
vraagt ook de stedelijke distributie aandacht. De voortvarende uitvoering
van de concrete plannen voor «stadsgewestelijke» systemen Randstadrail,
Randstadspoor, Regionet en de Rijn-Gouwe lijn is voor de komende jaren een
concrete bijdrage aan de Deltametropool.Het verkeers- en vervoersbeleid geeft op deze samenhangende wijze een
stevige en concrete impuls aan de ambities van de Deltametropool tot 2020.
Tegelijkertijd wordt door een verkenning naar een «Deltametro»
te starten een begin gemaak met de noodzakelijke systeem- en schaalsprong.6.4 VerstedelijkingHet kabinet kiest als ontwikkelingsperspectief voor een versterking van
de bestaande Ruimtelijke Hoofdstructuur van de Deltametropool. Voor verstedelijking
betekent dit dat wordt ingezet op een verdere intensivering van bestaand bebouwd
gebied en nieuwe verstedelijking op en aan de Randstadring. Grootschalige
ontwikkelingen in de binnenflank en aan de buitenflank zijn niet wenselijk
vanwege de aantasting van landschappelijke en ecologische kwaliteiten en hoge
investeringskosten in ontsluitende infrasstructuur. Versterking van de stedelijke
centra en verdichting van de steden, maar ook meer ruimte voor dorps wonen,
is van grote betekenis voor de verdere ontwikkeling van het gevraagde aanbod
aan gevarieerde vestigingsmilieus. Dit vergroot de ruimtelijke diversiteit
en vitaliteit van de steden en van de Deltametropool als geheel. Een gevarieerd
vestigingsmilieu is essentieel om de metropolitane ambitie van de Deltametropool
vorm te geven.CentraDe centra van het stedelijk netwerk Deltametropool vormen de brandpunten
van economische en maatschappelijke activiteiten, waaronder kunst, cultuur,
onderwijs en zorg. De centra worden gekenmerkt door een ontwikkeling
van nieuwe centrum-stededlijke milieus met gemengde stedelijke programma's
waarin ruimte is voor hoogwaardige voorzieningen en internationale functies.
De bestaande en nieuwe centra vormen de ontmoetingsplaatsen van bewoners en
bezoekers van de Deltametropool. In de centra spelen de vervoersknooppunten
dan ook een belangrijke rol. Ze zijn de schakelpunten tussen het vervoerssysteem
en de steden. De diversiteit van de centra in de Deltametropool is groot.
Zo verschillen de schaal, het karakter en de internationale betekenis en oriëntatie.
Die veelzijdigheid maakt de Deltametropool bijzonder en moet worden versterkt.
Aandacht moet ondermeer uitgaan naar de cultuurhistorische waarden in de steden
en de toeristisch-recreatieve mogelijkheden. Voor versterking van het functioneren
van het stedelijk netwerk als geheel zijn afspraken over taakverdeling en
specialisatie tussen de centra nodig zodat zij elkaar aanvullen. Zo heeft
het stedelijk netwerk in de toekomst ook daadwerkelijk meer te bieden dan
de optelsom van de afzonderlijke steden.Voor een zestal centrumgebieden in de Deltametropool wil het rijk actief
bijdragen aan het creëren van topkwaliteit. In deze toplocaties worden
topvoorzieningen en internationale functies geconcentreerd. De toplocaties
zijn daartoe goed aangesloten op het internationale netwerk van hogesnelheidstreinen.
De toplocaties in de Deltametropool zijn de vier Nieuwe Sleutelprojecten:
Amsterdam Zuidas, Rotterdam Centraal, Den Haag Centraal en Utrecht Centraal.
Ook Schiphol wordt als toplocatie aangewezen. In verband met de verdergaande
bundeling van de verstedelijking in Almere en de bijbehorende opgave voor
voorzieningen, wordt door het rijk Almere eveneens als toplocatie aangewezen.
Dit betekent dat het rijk samen met de gemeente Almere en de provincie Flevoland
een integraal ontwikkelingsplan zal opstellen. In dit ontwikkelingsplan zal
wonen, werken, recreatie, groen, water, infrastructuur en andere bij een dergelijke
groei passende voorzieningen in samenhang worden uitgewerkt. Afstemming zal
plaatsvinden met de provincies Noord-Holland en Utrecht en de gemeenten Amsterdam
en Utrecht. Aanwijzing van een Nieuw Sleutelproject in Almere ter verdere
ondersteuning van de centrumontwikkeling kan onderdeel uitmaken van dit integraal
ontwikkelingsplan.Voor het functioneren van de Deltametropool acht het rijk verder een twintigtal
centra van belang. Deze centra zijn zowel bestaande centra met een al langer
bestaande veelheid aan stedelijke functies, als nieuwe en te ontwikkelen centra.
Als bestaande centra worden onderscheiden de centrumgebieden van Amsterdam,
Rotterdam, Den Haag en Utrecht en die van Amersfoort, Delft, Dordrecht, Haarlem,
Hilversum, Leiden en Zaandam. Deze centrumgebieden1
worden ruimer opgevat dan alleen de historische binnensteden. Onder de nieuwe
en verder te ontwikkelen centra ziet het rijk Almere-Poort, Amsterdam-Zuidoost,
Amsterdam Sloterdijk, Hoofddorp, Leidsche Rijn, Rotterdam Alexander, Voorburg/Ypenburg,
Zoetermeer en Zuidplas. Naast deze twintig zijn ook andere centra te onderscheiden
in de Deltametropool; van een lager voorzieningenniveau (vernieuwd stadshart
Amstelveen, stadscentrum Schiedam) of gericht op een bepaald type activiteiten
en voorzieningen als toerisme en recreatie (Scheveningen, Zandvoort en andere
badplaatsen), kennis en innovatie (Uithof Utrecht) en logistiek en industrie
(Rotterdamse en Amsterdamse haven). Voor de ontwikkeling van de centra wordt
aan de provincies, kaderwetgebieden en gemeenten gevraagd een programma en
prioritering op te stellen en dit herkenbaar in de ruimtelijke plannen tot uitdrukking te laten komen. In de prioritering dienen de twintig genoemde
centra een vooraanstaande positie te krijgen.Bebouwd gebiedEen belangrijk deel van de verstedelijking moet worden gerealiseerd in
het bestaand bebouwd gebied. Uitgegaan wordt van tenminste 40% van het totaal
tot 2030 (tussen 2010 en 2030 gaat het naar verwachting om circa 190 000
woningen). Voor deze ambitie bestaat een groot draagvlak. Voor de periode
tot 2015 is het streven om, net als in de andere delen van Nederland, 50%
binnen het bestaande bebouwde gebied te realiseren. Realisatie zal echter
niet eenvoudig zijn, gezien de hoge kosten van intensivering en transformatie
en vanwege de randvoorwaarde van handhaving van de rood-groen balans binnen
de rode contouren (zie Hoofdstuk 3 en deel C van de PKB). De ruimtelijke mogelijkheden
lopen per stad of kaderwetgebied sterk uiteen vanwege onder meer de verschillen
in ruimtelijke opbouw, bevolkingssamenstelling verschillen in draagkracht
van de markt en bestuurlijke grenzen. Met name in Amsterdam lijken veel mogelijkheden
voor intensivering te bestaan. Om de verdichtingsdoelstellingen te kunnen
realiseren zijn ingewikkelde ruimtelijke ingrepen nodig. Daarom gaan rijk,
provincies, kaderwetgebieden en gemeenten de kennis over complexe ingrepen
verzamelen, verbeteren en verspreiden in een stimuleringsprogramma. Na de
evaluatie van het project Stad & Milieu bepaalt het kabinet zijn standpunt
over de relatie tussen milieu en ruimtelijke ordening in het stedelijk gebied.
Dit experiment is gericht op delegatie van het beleid naar de stedelijke gebieden
zelf, voorzover het de kwaliteit van de leefomgeving betreft, door middel
van een minder gecompartimenteerde aanpak. Bij de voorbereiding van de herziening
van de Wet Milieubeheer wordt met dit streven reeds rekening gehouden.VerstedelijkingsoptiesVoor de Deltametropool is de bestaande Randstadring het bundelingsgebied
voor het bepalen van de zoekgebieden voor verstedelijking. Binnen dit bundelingsgebied
is door het rijk een aantal reële verstedelijkingsopties in beeld gebracht.
Dit zijn gebieden waar een omvangrijk en gedifferentieerd verstedelijkingsprogramma
kan worden gerealiseerd in samenhang met bestaande en zo nodig aanvullende
infrastructuur voor spoor, weg en water. Belangrijk is in deze gebieden tevens
waterberging en groenstructuur in samenhang met de verstedelijking te plannen.
Het is een opgave deze verdere verstedelijking zo te realiseren dat de ruimtelijke
kwaliteit wordt versterkt. Er wordt een integraal gebiedsgericht ontwerp voor
alle verstedelijkingslocaties opgesteld, teneinde aantrekkelijke stads- en
dorpsmilieus te scheppen waar landschappelijke waarden worden behouden. Nivellering
van stedelijke en landschappelijke waarden moet worden voorkomen. Een uitgekiende
fasering zorgt ervoor dat nieuwe uitleg de verdergaande benutting van het
bestaande bebouwde gebied niet ondermijnt. Aantakking op de verkeers- en vervoersinfrastructuur
van het stedelijke netwerk moet vroegtijdig zijn gewaarborgd.Voor de verdere ontwikkeling van de Deltametropool is het belangrijk dat
de verschillende onderdelen meer en meer als een samenhangend geheel gaan
functioneren. Dit neemt niet weg dat voor verschillende functies ook lagere
ruimtelijke schaalniveaus, zoals die van de vier kaderwetgebieden, relevant
blijven. De keuze om in de steden per saldo te verdichten en nieuwe verstedelijking
op en aan de ring te lokaliseren versterkt de bestaande steden
en de ruimtelijke structuur van de Deltametropool. De nieuwe verstedelijking
is vanuit verschillende delen van de Deltametropool bereikbaar en van invloed
op meer dan één regionale woningmarkt en vastgoedmarkt.Conform het algemene ontwikkelingsperspectief wordt gekozen voor een concentratie
van de nieuwe verstedelijking op en aan de Randstadring. Hiermee worden grootschalige
uitleglocaties, dat wil zeggen locaties van meer dan 10.000 woningen, ten
noorden van het Noordzeekanaal, ten zuiden van de Oude Maas en in de Bollenstreek
tot 2020 uitgesloten.Voor realisatie van voldoende uitleglocaties op en aan de Randstadring
is het nodig dat de begrenzing van Nationale Landschappen en bufferzones op
onderdelen wordt aangepast. Het gaat om wijzigingen van de grens van het Nationaal
Landschap Groene Hart bij de Zuidplaspolder, de Bloemendalerpolder en bij
Rijnenburg. De begrenzing van de bufferzone Den Haag–Wassenaar wordt
aangepast voor verstedelijking van het huidige marinevliegkamp Valkenburg
en de bufferzone Haarlem–Amsterdam wordt aangepast voor realisering
van circa 500 hectare droge bedrijventerreinen. Dit betreft globaal het gebied
aan de zuidkant van Zwanenburg en de driehoek A4/A5/A9, ten behoeve van bijvoorbeeld
Schipholgebonden bedrijven, kennisintensieve bedrijven en combinatievestigingen
van logistieke bedrijven/kantoren. Vanzelfsprekend zal het vrijwarings- en
beperkingenbeleid Schiphol in acht worden genomen (zie D.10).Om te kunnen voldoen aan de forse vraag naar nieuwe stads- en dorpsmilieus
is ervoor gekozen Almere te laten doorgroeien, waarbij een aantal van 60.000
à 70.000 woningen in de periode 2010–2030 mogelijk kan zijn.
Dit is een zware opgave voor Almere en betekent dat Almere qua volume gaat
horen tot de grote steden van de Deltametropool en daarmee ook van Nederland.
Hiervoor moeten de voorzieningen op een bij een groot centrum behorend niveau
worden gebracht, in de meest brede zin des woords. Zoals aangegeven zal hiervoor
een integraal ontwikkelingsplan worden opgesteld.In Rotterdam is in de toekomst waarschijnlijk aanvullende ruimte nodig
voor woningen en droge bedrijventerreinen en het verbeteren van de leefkwaliteit
van het bestaand stedelijk gebied bij de havens. In het kader van het Project
Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) zal een toekomstvisie op Waalhaven-Oost
worden ontwikkeld. Onderzocht zal worden of en in welke mate transformatie
van dit gebied tot stedelijk woon- en werkgebied mogelijk is.Dorps wonenIn de Deltametropool ontstaat de komende jaren een grote vraag naar het
woonmilieu dorps wonen. Om aan deze vraag tegemoet te kunnen komen stelt het
rijk de provincies, kaderwetgebieden en gemeenten voor om door middel van
een gezamenlijke werkgroep het aanbod aan dorps wonen in beeld te brengen
en, wanneer knelpunten worden geconstateerd, hiervoor oplossingen aan te geven.
Het rijk zal, als onderdeel van zijn verantwoordelijkheid voor de Nationale
Landschappen, de ruimtelijke mogelijkheden en de knelpunten van dorps wonen
in deze gebieden onderzoeken. De provincies, kaderwetgebieden en gemeenten
zullen zich richten op het bundelingsgebied en de daarbinnen aangegeven reële verstedelijkingsopties. Hierbij zal met name de Westlandse Zoom, worden
betrokken.BedrijventerreinenHet merendeel van de bedrijvenlocaties is of wordt gecombineerd met woonlocaties
in de verschillende stads- en dorpsmilieus. Op specifieke werklocaties worden
alleen die bedrijven toegelaten die uit veiligheids- en hinderoverwegingen
niet inpasbaar zijn in gemengde locaties, die ruimte- en/of arbeidsextensief
zijn èn die zijn aangewezen op een goede ontsluiting op het (hoofd)wegennet.
Deze uitgangspunten moeten op regionaal niveau concreet worden ingevuld op
basis van het nieuwe locatiebeleid (zie hoofdstuk 4).Volgens het hoge ruimtevraagscenario bestaat er in de Deltametropool tussen
2010 en 2030 een vraag naar 7100 hectare bedrijventerreinen. Deze behoefte
kan met name in het zuidelijk gedeelte van de Deltametropool, naar het zich
laat aanzien, niet volledig worden geaccommodeerd. Uitgaande van het principe
dat ieder landsdeel zijn eigen behoefte moet accommoderen, dient daarom in
eerste instantie naar oplossingen elders in landsdeel West te worden gezocht.
Om aan de acute behoefte in met name de omgeving van Rotterdam aan ruimte
voor havengerelateerde bedrijvigheid te voldoen en uit het oogpunt van tijdige
beschikbaarheid, is aan de oostzijde van het HSL-tracé in de Hoeksche
Waard, buiten het Nationaal Landschap, ruimte voor een bedrijventerrein van
100 hectare netto vóór 2005 en nog eens 100 ha vóór
2010. Het rijk zal de tijdige beschikbaarheid van deze bedrijventerreinen
stimuleren. Voorts zal het rijk stimuleren dat het bedrijventerrein Dordtse
Kil IV eerder dan gepland in gebruik kan worden genomen. Met deze voorzieningen
wordt bevorderd dat voor Rotterdam en omgeving belangrijke bedrijvigheid zich
zoveel mogelijk daar (her)vestigt. Voorts zal een verkenning worden gestart
naar de mogelijkheden om in het gebied Waalhaven-Zuid vóór 2020
terreinen beschikbaar te hebben voor dit doel. Bij de ontwikkeling van de
bedrijventerreinen zal het rijk intensief ruimtegebruik en een mooie landschappelijke
inpassing stimuleren. In 2010 zal worden bezien of deze ruimte voldoende is
voor de dan vastgestelde vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven.Glastuinbouw en verstedelijking in de ZuidplaspolderDe stedelijke en landschappelijke transformatie van de Zuidplaspolder
vormt een complexe en langjarige opgave. Een integrale planontwikkeling voor
groen, water, glastuinbouw, wonen, bedrijventerreinen en infrastructuur voor
het gehele gebied en zijn omgeving is daarom vereist. Realisering van een
aanzienlijke wateropgave in deze diepe polder, ontwikkeling van een duurzame
projectlocatie voor glastuinbouw en fasering van de forse verstedelijkingsopgave,
vormen de kern van deze regionale opgave. De bijzondere kwaliteit van het
gebied moet worden benadrukt door het landschappelijke raamwerk van bos- en
recreatiegebieden en de ontwikkeling van een herkenbaar centrum.De integrale planontwikkeling zal moeten worden begeleid met een adequate
monitoring van het daadwerkelijke proces. Directe aanleiding hiervoor vormen
de glasverplaatsingen, waarvoor met name de reconstructie van Westland aanleiding
geeft. De monitoring van dit proces is van belang voor de afweging in welke
omvang er ruimte in de Zuidplaspolder is voor zowel de glasverplaatsing als
voor de verstedelijking en de centrumontwikkeling. Wanneer minder
ruimte nodig is voor glastuinbouw omdat er minder verplaatsingen naar de Zuidplaspolder
plaatsvinden, is meer ruimte voor verstedelijking beschikbaar.Het ontwikkelingsbeeld Deltametropool is weergegeven op kaart 12.6.5 VervolgprocesVoor de uitvoering van het beleid zijn investeringen noodzakelijk. Deze
zullen voor een groot deel worden gedaan door marktpartijen en andere overheden.
Daarnaast is de inzet van rijksmiddelen noodzakelijk. Voor de periode tot
2010 is een aantal financiële afspraken gemaakt. Een deel van het beleid
kan worden uitgevoerd op basis van een extrapolatie van bestaande middelen.
Voor een aantal onderdelen van het beleid kan daarmee echter niet worden volstaan.
Extra inspanningen zijn nodig voor de Nationale Landschappen, groen in en
om de stad en regionale parken. Ook voor duurzaam regionaal waterbeheer en
grondgebonden landbouw, de totstandkoming van robuuste ecologische verbindingen
en sanering van verrommelde zones en glastuinbouw zijn extra middelen nodig.
Hetzelfde geldt voor stedelijke structuurverbetering (o.a. door overkluizingen),
saneren van spoorwegemplacementen, de verplaatsing van het marinevliegkamp
Valkenburg en centrumontwikkeling in de stedelijke netwerken, inclusief de
bereikbaarheid.Bij de nieuwe stedelijke gebieden vormt Almere een speerpunt: het gaat
hierbij om extra investeringsbijdragen ten behoeve van een schaalsprong. Ook
gaat het om de integrale ontwikkeling van de Zuidplaspolder en Rijnenburg.
De benodigde investeringen voor de Deltametropool bestrijken een lange periode.
Extra investeringen spelen vooral na 2010. Besluitvorming over extra inzet
van middelen op korte en middellange termijn zal plaatsvinden in het kader
van de bredere afweging bij de formatie van het volgende kabinet. Dit kabinet
zal aan de hand van de aanbevelingen van de ICES, ten behoeve waarvan door
de planbureaus analyses worden verricht, daarvoor nog een nieuwe Impulsbrief
uitbrengen. De komende jaren zal de financiële inzet van het rijk nader
worden geconcretiseerd in uitvoeringsprogramma's.Het besluit over de Ruimtelijke Hoofdstructuur voor de Deltametropool
leidt tot een breed scala van deelbesluiten en uitvoeringsactiviteiten. Het
is van belang de voortgang en samenhang te bewaken tussen met name die activiteiten
die van belang zijn voor het gehele stedelijk netwerk op het gebied van verstedelijking,
infrastructuur, groenblauwe structuur en economie. Daarvoor worden twee lijnen
onderscheiden.Ten eerste zullen rijk en regio afspraken maken over een uitvoerings-
en investeringsprogramma dat begin 2003 in een regioconvenant zal worden vastgelegd.
Aan de betrokken provincies, kaderwetgebieden en gemeenten zal hiervoor gevraagd
worden afspraken te maken in verband met de gewenste lange termijn ontwikkeling.
Het regioconvenant vormt de start voor een voortrollend programma van afspraken
tussen rijk en regio, die samen invulling geven aan het besluit over de Deltametropool.
Het regioconvenant is nauw verbonden met de verstedelijkingsafspraken (zie
hoofdstuk 3). Het regioconvenant wordt ondersteund door uitwerking van het
in deze nota opgenomen Ontwikkelingsbeeld Deltametropool door de regionale
overheden in de Deltametropool. In deze uitwerking wordt ook recht gedaan
aan de ontwikkelingsvisie van het Landsdeel West «Naar een groenblauwe
Deltametropool» en de hiermee samenhande «Keuzen voor de Deltametropool».
Deze uitwerking waarborgt de samenhang en integraliteit van het
stedelijk netwerk Deltametropool en dient als kader voor de door de provincies
en kaderwetgebieden op te stellen provinciale en regionale structuurvisies.Ten tweede beoogt het rijk nauwkeurig de uitvoering te bewaken van alle
andere vervolgactiviteiten aan rijkszijde, die volgen op het in deze nota
vastgestelde beleid voor de Deltametropool. Daarbij gaat het name om de toetsing
van de voortgang rond het stedelijk netwerk, waarbij de samenhang tussen verstedelijking,
infrastructuur, groenblauwe structuur en economie aan de orde is. Die interventies
hebben betrekking op programma's, projecten, regelgeving, communicatie en
organisatie. Gezien de ambities voor vergroting van het samenhangend functioneren
van de Deltametropool is er immers groot belang bij in tijd en kwaliteit afgestemde
ontwikkelingen.Het rijk zal zorgen voor een procesarrangement waarin de afstemming tussen
de departementen rond zowel convenant als uitvoeringsprogramma vorm krijgt.
De coördinatie berust bij een in te stellen Ambtelijke Stuurgroep Deltametropool.
Deze zal ondersteund worden door een Secretariaat Deltametropool. Daarin zullen
alle departementen vertegenwoordigd zijn die verantwoordelijk zijn voor, of
betrokken zijn bij, afzonderlijke vervolgactiviteiten. HOOFDSTUK 7 OVERGANGSBELEIDIn de inspraakreacties en bij het bestuurlijk overleg is aandacht gevraagd
voor de overgang van het geldende naar het nieuwe nationale ruimtelijke beleid.
De overgang betreft zowel de periode tot bekendmaking van deel 4 van de Vijfde
Nota als de periode tussen de bekendmaking van deel 4 en de uitwerking en
doorwerking van de PKB Vijfde Nota in de visies en ruimtelijke plannen van
de andere overheden.In de periode tot de bekendmaking van deel 4 van de Vijfde Nota (de PKB
zoals deze luidt na parlementaire instemming), geldt formeel nog steeds de
PKB Nationaal Ruimtelijk Beleid behorende bij de (Actualisering van de) Vierde
nota Extra. Tegelijkertijd is in diezelfde periode het kabinetsstandpunt over
het nieuwe rijksbeleid bekend (dit deel 3 van de Vijfde Nota). In deze periode
worden de ruimtelijke plannen en initiatieven van de andere overheden daarom
door het rijk niet alleen getoetst aan het geldende nationaal ruimtelijk beleid,
maar ook aan de beleidsdoelstellingen van de Vijfde Nota. Daarbij wordt ook
bekeken of de nieuwe plannen verenigbaar zijn met de normen en criteria voor
de uitwerking en doorwerking van het ruimtelijk beleid uit dit deel 3. Dit
sluit aan op de beleidsuitspraak over de overgang van het oude naar het nieuwe
beleid, die is opgenomen in de rapportage «Activiteiten handhaving ruimtelijk
beleid 2000», die de minister van VROM op 9 april 2001 aan de Tweede
Kamer heeft aangeboden en daarna aan alle provincies en gemeenten heeft toegezonden.Met de bekendmaking van deel 4 van de Vijfde Nota vervalt de PKB Nationaal
Ruimtelijk Beleid, behorende bij de (Actualisering van de) Vierde nota Extra
en geldt de PKB Nationaal Ruimtelijk Beleid van deze Vijfde Nota.Toch is ook in de periode na de bekendmaking van deel 4 nog sprake van
een overgangssituatie. Bepaalde onderdelen van de Vijfde Nota zijn namelijk
procesmatig ingevuld en moeten nog nader worden uitgewerkt in de ruimtelijke
visies en plannen van de andere overheden. Zolang de uitwerking en doorwerking
van deze beleidsonderdelen nog niet heeft plaats gevonden, zal het moeilijk
zijn om tussentijdse plannen en initiatieven van de andere overheden op overeenstemming
met deze PKB te beoordelen.Om in deze overgangsperiode duidelijkheid en zekerheid te scheppen en
planologische ontwikkelingen die strijdig zijn met de nieuwe PKB, te voorkomen,
is in deze PKB een clausule opgenomen voor het overgangsbeleid voor de periode
tot uitwerking en doorwerking van de Vijfde Nota in de visies en ruimtelijke
plannen van de andere overheden. Als de andere overheden bij de ruimtelijke
onderbouwing van tussentijdse plannen en initiatieven niet aannemelijk kunnen
maken dat deze passen bij het nieuwe rijksbeleid, zal van rijkswege aan deze
tussentijdse plannen en initiatieven geen medewerking worden verleend. De
in deze PKB opgenomen clausule biedt een goede basis voor maatwerk in de beoordelingspraktijk,
maar voorkomt ongewenste planologische ontwikkelingen in de op het eerste
gezicht «beleidsarme» periode tussen bekendmaking en doorwerking
van de PKB Vijfde Nota. Met de provincies is afgesproken dat in samenhang
met de publicatie van dit kabinetsstandpunt van de Vijfde Nota (deel 3) wordt
overlegd over eventuele nadere regels voor het overgangsbeleid. HOOFDSTUK 8 UITVOERING8.1 UitvoeringsprogrammaIn deel 1 van de Vijfde Nota is een «Uitvoeringsprogramma Nationaal
Ruimtelijk Beleid» aangekondigd als instrument waarmee het kabinet invulling
geeft aan de nieuwe uitvoeringsstrategie. Het eerste uitvoeringsprogramma
is selectief en geeft prioriteiten aan voor programma's, projecten en andere
uitvoeringsacties. Gezien de functie van het uitvoeringsprogramma richt het
zicht op:• koppeling van een gebiedsgerichte en integrale aanpak van ruimtelijke
opgaven aan een goed gecoördineerde inzet van investeringen. Daartoe
wordt een aantal (inter)nationale ruimtelijke programma's gestart;• stimulering van initiatieven van lagere overheden, marktpartijen,
maatschappelijke organisaties en burgers om bij te dragen aan de uitvoering
van beleid. Daartoe wordt een aantal «stimuleringsprogramma's»
gestart;• verankering van de afspraken tussen rijk en de regio's;• geregelde bijsturing van uitvoeringsacties en een betere beleidsverantwoording
(VBTB1 ).Bij de inzet van financiële instrumenten neemt het rijk verschillende
posities in, afhankelijk van de mate van verantwoordelijkheid die het rijk
wil nemen. Voor een aantal onderdelen wil het rijk ervoor verantwoordelijk
zijn dat de beoogde resultaten worden bereikt.
Het gaat hier om de nationale ruimtelijke investeringen waarvan de beoogde
ruimtelijke kwaliteit van strategisch belang wordt geacht voor de uitvoering
van het nationaal ruimtelijk beleid. Het rijk geeft hieraan invulling in een
beperkt aantal internationale en nationale ruimtelijke programma's die voortvloeien
uit de verantwoordelijkheid van het rijk voor de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur.
Bij deze programma's is het rijk weliswaar verantwoordelijk voor het bereiken
van de resultaten, maar worden de uitwerking en uitvoering van beleid overgelaten
aan lagere overheden. In een aantal stimuleringsprogramma's stimuleert (ook
in financiële zin) en faciliteert het rijk waar nodig de uitvoering van
het beleid door anderen. De verantwoordelijkheid voor het bereiken van de
resultaten van deze programma's – bijvoorbeeld in de vorm van projecten
en acties – ligt bij de initiatiefnemer(s).Voor de nationale ruimtelijke programma's en stimuleringsprogramma's beschikt
het ministerie van VROM in elk geval over een Budget Investeringen Ruimtelijke
Kwaliteit van 1 miljard gulden (of 453,78 miljoen euro) tot 2010. Een
verruiming van de financiële middelen is mogelijk na de besluitvorming
over de ICES middelen en door bundeling en afstemming van bestaande investeringsstromen
van andere departementen met het Investeringsbudget Ruimtelijke Kwaliteit.8.2 Doorwerking van rijksbeleid in streekplannenIn verschillende inspraakreacties is gevraagd om toetsbaar en handhaafbaar
beleid van de verschillende overheden. Zowel voor rijk als provincie en kaderwetgebied
geldt dat in ruimtelijke plandocumenten een balans gevonden moet worden ten
aanzien van de concreetheid van beleidsuitspraken. Als de uitspraken heel
concreet zijn, bestaat het risico dat plannen snel ingehaald worden door de
dagelijkse beleidspraktijk, nieuwe inzichten en nieuwe informatie. Als de
uitspraken te algemeen zijn gaat er te weinig sturende werking
van uit. Uit onderzoek van actuele streekplannen blijkt dat streekplannen
tenderen in de richting van visiedocumenten waarbij steeds minder concrete
uitspraken worden gedaan over toelaatbaarheid van ruimtelijke ingrepen. Voor
een goede doorwerking van het rijksbeleid is voor bepaalde onderwerpen een
concreetheid nodig die nu onvoldoende in de streekplannen, omgevingsplannen
en regionale structuurplannen is terug te vinden. Voor een effectieve doorwerking
van het nationaal ruimtelijk beleid dient het provinciaal beleid, en dat van
de kaderwetgebieden, te voldoen aan de criteria van toetsbaarheid en handhaafbaarheid,
zodat het sturend is voor concrete ruimtelijke ingrepen. Die eis mag ook worden
gesteld aan het rijksbeleid zoals geformuleerd in de PKB. Dan kunnen de instrumenten
die de huidige WRO biedt, beter door rijk en provincie worden benut. In de
praktijk blijkt het nuttig en nodig te zijn om op basis van de formele plandocumenten
aanvullende beleidsregels te formuleren waarmee de interpretatieruimte van
de centrale beleidsteksten in die plandocumenten wordt geduid. Het rijk zal
periodiek richtlijnen publiceren, binnen het inhoudelijke kader van de PKB,
ten behoeve van een effectieve doorwerking van het nationaal ruimtelijk beleid
in plannen van decentrale overheden.8.3 BeleidsverantwoordingDoor de rijksoverheid wordt een nieuwe begrotingssystematiek gevolgd.
Doel hiervan is een verschuiving van een technische begrotingsrapportage naar
een inhoudelijke beleidsverantwoording (Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording).
Alle ministers leggen verantwoording af aan de Tweede Kamer voor het door
hen gevoerde beleid, door een relatie te leggen tussen de beleidsdoelen, de
ingezette middelen en bereikte effecten. Hiervoor moet elke minister over
voldoende informatie beschikken betreffende de voortgang van zijn of haar
beleid. Ook voor die rijksdoelstellingen waarbij de minister er voor gekozen
heeft om provincies meer beleidsvrijheid te geven en de realisatie van de
doelen geheel afhankelijk is van de doorwerking bij en de inzet van andere
overheden en partijen, dient de minister toch de voortgang te kunnen verantwoorden.
Voor de benodigde informatie is de minister daarmee afhankelijk van de provincies
en kaderwetgebieden. Daarom zal met de provincies en kaderwetgebieden worden
afgesproken dat zij de minister van VROM jaarlijks inzicht op hoofdlijnen
zullen verschaffen over het door hen ter uitvoering en handhaving van het
nationaal ruimtelijk beleid gevoerde beleid.8.4 Financieel kaderDeze Vijfde Nota over de Ruimtelijke Ordening vormt een kader voor alle
ruimtelijke investeringen van het rijk en de andere overheden zoals die aan
de orde komen in de diverse sectorale nota's. Het nieuwe ruimtelijk beleid
van deze nota is gericht op verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in Nederland
en op een zorgvuldige accommodatie van de ruimtevraag. Daarbij zijn de doelen
in het bijzonder gericht op het realiseren van de zes geschetste ontwikkelingsbeelden
(waaronder die voor stad en land, stedelijke netwerken en water). Het beleid
weerspiegelt een hoog ambitieniveau. Het verwezenlijken van de ambities zal
een aanzienlijke inzet en betrokkenheid vergen en ook forse investeringen,
zowel publieke als private. In het ontwikkelingsbeeld voor stedelijke netwerken
(en Deltametropool) zijn deze ambities gericht op investeringen in centrumvorming
(waaronder de Nieuwe Sleutelprojecten), bereikbaarheid, regionale
parken en stedelijke structuurverbetering. In het ontwikkelingsbeeld voor
stad en land zijn deze ambities gericht op investeringen voor een serie doeleinden:
intensivering en transformatie in bestaand bebouwd gebied, herstructurering
van risico- en hinderlocaties, versterking van groen in en om de stad, reconstructie
van glastuinbouw, bollenteelt en zandgebieden, impuls grondgebonden landbouw,
saneren en transformeren van landelijke gebieden, kwaliteit van de leefomgeving.
In het ontwikkelingsbeeld voor water en Noordzee zijn deze ambities gericht
op investeringen in hoofdwatersysteem, kustzone, regionale watersystemen en
de Waddenzee.De Vijfde Nota is een strategische nota en vormt het integratiekader voor
het rijksbeleid op het gebied van de ruimtelijke inrichting. De planhorizon
van de PKB is 2030 (met de periode 2020–2030 als doorkijk naar de langere
termijn). Het realiseren van de ontwikkelingsbeelden zal een zaak zijn van
lange adem. De beschikbaarheid van financiële middelen maakt fasering
en prioritering van maatregelen en investeringen noodzakelijk. Dat vergt wel
dat er goed inzicht is in de wijze waarop het beleid zal worden geconcretiseerd.
In een eens per twee jaar uit te brengen uitvoerings- en coördinatieprogramma
zal dat inzicht worden geboden. Het uitvoeringsprogramma dat hoort bij dit
kabinetsstandpunt van de Vijfde Nota (deel 3), kan worden aangemerkt als een
eerste proeve. Dat komt, omdat veel maatregelen en daaraan verbonden investeringen
nog onderwerp zijn van nadere besluitvorming en prioriteitenstelling van het
volgende kabinet. Zoals al in deel 1 van de nota is aangegeven voert het kabinet
onderzoek uit naar de (ICES-) investeringsprioriteiten van het rijk en zullen
de bevindingen worden neergelegd in de Impulsbrief aan de Tweede Kamer. Deze
brief zal een aanbeveling vormen voor het komend regeerakkoord.Ten aanzien van de beschikbaarheid van financiële middelen en maatregelen
en investeringsprogramma's is het van belang een onderscheid te maken tussen
de korte, de middellange en de lange termijn, met het jaar 2010 als scharnierpunt
als het gaat om de hardheid van te maken afspraken over de beleidsuitvoering.
De financiering van op korte termijn, dat wil zeggen de periode 2002–2006,
te nemen maatregelen zal moeten passen binnen de meerjarige budgetten van
het ministerie van VROM en de andere betrokken departementen. In het plannen
van de uitvoering van maatregelen ook voor de middellange termijn, te weten
de periode 2007–2010, kan rekening worden gehouden met extrapolatie
van deze meerjarige budgetten.Voor de periode 2002–2010 is daarmee in voldoende mate concreetheid
te geven aan te nemen maatregelen en te maken afspraken. Daarbij behoren de
eerder gemaakte en te herijken uitvoeringsafspraken (Actualisering) VINEX
en het voor de Vijfde Nota gereserveerde budget van 1 miljard gulden tot 2010
(453,78 miljoen Euro). Hiervan is een budget van 113,45 miljoen Euro (250
miljoen gulden) voor de jaren 2001 t/m 2004 gereserveerd voor een saneringsregeling
van ongewenste bestemmingen. Mogelijkheden voor een structurele financiering
worden momenteel onderzocht, mede in samenhang met het onderzoek naar de open-ruimteheffing.
Of ook nog extra middelen beschikbaar komen voor deze periode is afhankelijk
van eerder vermelde besluitvorming door het volgend kabinet en de vrij beschikbare
financiële ruimte. De mate waarin die besluitvorming ook gevolgen zal
hebben voor de beleidsuitvoering voor de lange termijn, te weten de periode
2010–2020, is thans niet aan te geven. Voor deze periode zijn alleen
met betrekking tot enkele sectornota's (infrastructuur, groen,
water) nadere budgettaire afspraken gemaakt die ook voor de uitvoering van
de Vijfde Nota relevant kunnen zijn.Het financieel kader zal in de opeenvolgende uitvoeringsprogramma's verder
worden uitgewerkt. Het eerste uitvoeringsprogramma kan alleen concreet kan
zijn, dus maatregelen en investeringsprogramma's bevatten, voor de eerste
fase van beleidsuitvoering tot 2010 voorzover de huidige budgetten daartoe
toereikend zijn en voor de tweede fase 2010–2020 voorzover daarover
door het kabinet reeds afspraken zijn gemaakt. In het tweede uitvoeringsprogramma
zal een breder en verder reikend investeringsprogramma kunnen worden gepresenteerd,
afhankelijk van de besluitvorming van het volgend kabinet. VIJFDE NOTA OVER DE RUIMTELIJKE ORDENINGTekst Planologische KernbeslissingA. AlgemeenA.1Aard en werkingssfeer van de PKBDeze Planologische Kernbeslissing bevat de uitgangspunten en hoofdlijnen
van het nationaal ruimtelijk beleid. Hiermee wordt de geldende Planologische
Kernbeslissing Nationaal Ruimtelijk Beleid, behorende bij de Vierde Nota over
de Ruimtelijk Ordening Extra (inclusief de Actualisering) herzien. De rijksoverheid
zal bij haar ruimtelijk beleid de beslissingen in deze PKB als uitgangspunt
nemen. Het rijk baseert zich op deze PKB bij beslissingen over internationale
samenwerking op het terrein van de ruimtelijke ordening, bij besluitvorming
over nationale ruimtelijke projecten en bij de voorbereiding van structuurschema's
en sectornota's. Daarnaast is de PKB richtinggevend voor het ruimtelijk beleid
van provincies, kaderwetgebieden1, waterschappen
en gemeenten. Het rijk zal de PKB gebruiken als basis voor de beoordeling
van hun ruimtelijk beleid.Deze PKB bevat geen uitspraken met de juridische status van een concrete
beleidsbeslissing als bedoeld in de artikelen 1, 2a lid 1, 4a lid 1 en 24
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening. De in deze PKB opgenomen uitspraken
zijn beslissingen zoals bedoeld in artikel 3, lid 2 van het Besluit op de
Ruimtelijke Ordening.Bij deze PKB behoren de kaarten 13 tot en met 20. De op deze kaarten aangegeven
beleidsinformatie, zoals verklaard in de legenda, wordt eveneens aangemerkt
als beslissingen als bedoeld in artikel 3, lid 2 van het Besluit op de Ruimtelijke
Ordening. Plaatsaanduidingen en begrenzingen op de PKB-kaarten zijn indicatief.De planhorizon van de PKB is 2030. De periode 2020–2030 geldt als
doorkijk naar de lange termijn. De Planologische Kernbeslissing zal worden
herzien binnen 10 jaar, te rekenen vanaf het moment van inwerkingtreding.Deze PKB vormt het kader voor het Uitvoeringsprogramma Nationaal Ruimtelijk
Beleid. Teneinde de doorwerking en uitvoering van het nieuwe nationaal ruimtelijk
beleid gestalte te geven en de overgang van oud naar nieuw beleid te regelen
bevat deze PKB overgangsbepalingen.A.2Algemene hoofdlijnenHoofddoelstelling van het nationaal ruimtelijk beleid is op het beperkte
oppervlak dat Nederland ter beschikking staat, doelmatig met ruimte om te
gaan en alle ruimtevragende functies zodanig te accommoderen dat er sprake
is van ruimtelijke diversiteit, economische en maatschappelijke functionaliteit,
culturele diversiteit, sociale rechtvaardigheid, duurzaamheid, aantrekkelijkheid
en menselijke maat. Deze zeven criteria van ruimtelijke kwaliteit vormen het
uitgangspunt bij beslissingen omtrent het ruimtegebruik (zie A.3). Om de ruimtevraag
te kunnen accommoderen en gelijktijdig de ruimtelijke kwaliteit te vergroten
is gekozen voor drie interventiestrategieën: intensiveren van het ruimtegebruik
in de steden, combineren van functies en transformeren van gebieden
met een relatief geringe ruimtelijke kwaliteit.Het ruimtelijke beleid gaat uit van een lagenbenadering, waarin onderscheid
gemaakt wordt tussen de lagen ondergrond, netwerken en occupatie. Lange termijnprocessen
zoals klimaatverandering en bodemdaling hebben ingrijpende effecten op de
ondergrond, met name op de waterhuishouding. Daarmee móet water wel
een belangrijk ordenend principe zijn in de ruimtelijke ordening. De netwerken
bestaan uit fysieke infrastructuur die verkeers- en vervoersstromen kanaliseert
en uit onzichtbare verbindingen zoals die voor informatie- en communicatie
en vliegroutes. De fysieke infrastructuur is het geheel van wegen, spoorwegen,
waterwegen, havens, luchthavens, overstap- en overslagpunten. Beide typen
netwerken vormen de dragers van stedelijke netwerken. Met de occupatielaag
worden de ruimtegebruikspatronen aangegeven die voortkomen uit het menselijk
gebruik van de ondergrond en de netwerken. Bij ruimtelijke afwegingen op alle
niveaus worden de processen in de ondergrond, in de netwerkenlaag en in de
occupatielaag met elkaar in verband gebracht. Elke laag stelt condities aan
de andere lagen. Daarbij is geen sprake van een hiërarchie.De ruimtelijke beleidsvisie van het rijk is gebaseerd op de Nationale
Ruimtelijke Hoofdstructuur. Daarin is de kwaliteit van de nationale hoofdstructuur
weergegeven. De Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur is het geheel van samenhangen
in en van de ruimte van Nederland, in zijn omgeving. Voor het bepalen van
de ruimtevraag wordt uitgegaan van een verdeling van de ruimtebehoefte over
de landsdelen volgens het trendmodel: de verdeling van bevolking en arbeidsplaatsen
zoals die zich de afgelopen 25 jaar heeft ontwikkeld. Voor Noord-Nederland
worden daaraan toegevoegd de aantallen arbeidsplaatsen en woningen die voortvloeien
uit de «Langman-afspraken» en uit de effecten van de verbeterde
verbinding tussen het noorden en de Deltametropool. Spreiding van wonen en
werken naar Noord-Nederland wordt niet nagestreefd. De ruimtelijke beleidsvisie
is uitgewerkt in een zestal ontwikkelingsbeelden: internationaal, stad en
land, stedelijke netwerken, water, Noordzee en Deltametropool. Deze ontwikkelingsbeelden
vormen het ruimtelijk ontwikkelingsperspectief, uit te werken door rijk, provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten. De ruimtelijke hoofdelementen van dit perspectief
zijn vastgelegd op de PKB-kaart Nationaal Ruimtelijk Beleid (kaart 13).Het rijk heeft de verantwoordelijkheid om gebieden, plekken en complexen
met een internationaal unieke betekenis in stand te houden en te versterken.
Dat betreft de ruimtelijke karakteristiek van stad en land die uniek is in
de Europese context en een waarde op zich vertegenwoordigt, zoals bijzondere
landschappen en natuurgebieden, maar ook bijzondere, historische steden, dorpen
en gebouwen en het cultuurhistorisch erfgoed in algemene zin. Waar sprake
is van grensoverschrijdende beleidsopgaven is internationale afstemming van
ruimtelijk beleid nodig. In Europees verband zijn EU richtlijnen en het Europees
Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief het referentiekader. Dit beleid is onder
de noemer «Nederland als Europese regio» in deel B van deze PKB
uitgewerkt.Om de ruimtelijke en culturele diversiteit te accentueren en de aantrekkelijkheid
van Nederland te vergroten, is in het nationaal ruimtelijk beleid een onderscheid
gemaakt tussen gebieden waar de verstedelijking wordt gebundeld
en andere gebieden. Handhaven van de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur
betekent dat de landelijke gebieden gevrijwaard worden van massieve verstedelijking.
Voor het geleiden van de ruimtelijke ontwikkeling binnen en tussen de bundelingsgebieden
is bestuurlijke samenwerking nodig om de ruimte efficiënter te gebruiken
en aan te sluiten bij de schaalvergroting van de netwerksamenleving. Daartoe
dient de ordening in stedelijke netwerken. Een adequate, gebiedsgerichte afstemming
van wonen, werken, mobiliteit en andere economische en maatschappelijke functies
wordt hiermee ondersteund. Om grenzen te stellen aan verstedelijking wordt
het instrument van de rode contour geïntroduceerd. Buiten de bundelingsgebieden
voor verstedelijking en de regionale opvangkernen dienen ze strak rond alle
bebouwingskernen komen te liggen. Teneinde specifieke groene waarden te beschermen
en te behouden wordt het instrument van groene contour geïntroduceerd.
Beide instrumenten moeten door provincies, kaderwetgebieden en gemeenten gehanteerd
worden binnen de in deze PKB geformuleerde kaders. Om waardevolle grootschalige
landschappelijke structuren in Nederland te behouden zijn Nationale Landschappen
aangewezen en begrensd. Het rijksbeleid voor stad en land en voor stedelijke
netwerken in deel C en D van deze PKB, moet nadrukkelijk in samenhang worden
gelezen.De vitaliteit van de steden is gediend met ruimtelijke diversiteit aan
stads- en dorpsmilieus. Dit betekent een aanzienlijke opgave om het ruimtegebruik
van de centra van het bestaand bebouwd gebied te intensiveren en stadsdelen
met een ruimtelijke kwaliteit of een woon-, werk- en leefomgeving die tekort
schiet te transformeren in kansrijke stads- en dorpsmilieus. De ontwikkeling
van intensief bebouwde multifunctionele stedelijke centra biedt kansen voor
integratie en emancipatie. Dat wordt mede mogelijk gemaakt door een nieuw
locatiebeleid voor bedrijven en voorzieningen. Bij het landelijk gebied horen
functiecombinaties – vooral met water – en transformaties. Met
het oog op versterking van de identiteit en verscheidenheid van het landschap,
vergroting van de belevingswaarde en toevoeging van nieuwe landschappelijke
waarden, werken provincies een ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie uit.Ter bescherming tegen overstromingen en wateroverlast, ter veiligstelling
van de zoetwatervoorraad en ter voorkoming van de vervuiling van grond- en
oppervlaktewater, is water in het ruimtelijk beleid één van
de ordenende principes.De PKB nationaal ruimtelijk beleid is het integratiekader op het gebied
van de ruimtelijke inrichting. Dat geldt voor het rijksbeleid met betrekking
tot wonen, verkeer en vervoer, economie, groene ruimte, winning van oppervlaktedelfstoffen,
natuur, milieu, water, defensie, architectuur, cultuurhistorie, landbouw,
zeehavens en luchthavens.Aansluitend op deze PKB is een uitvoeringsprogramma opgesteld. De minister
van VROM zal eens per twee jaar rapporteren over de voortgang van het uitvoeringsprogramma
en het uitvoeringsprogramma bijstellen voor de daarop volgende twee jaar.
Deze rapportage zal worden opgesteld in het kader van de nieuwe begrotingssystematiek
(Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording). A.3Ruimtelijke kwaliteitDe behoefte aan en het streven naar een mooie en functionele leefomgeving
is samengevat in een zevental dimensies of criteria van ruimtelijke kwaliteit.
Het zijn deze zeven criteria voor ruimtelijke kwaliteit, die richting geven
aan de ruimtelijke inrichting van Nederland:• Ruimtelijke diversiteit:Verschillen tussen stad en land moeten worden geaccentueerd. Uiteenlopende
stedelijke milieus en landschappen moeten hun eigen karakter kunnen behouden
en versterken;• Economische en maatschappelijke functionaliteit:Functies als wonen, werken, mobiliteit en ontspanning mogen elkaar niet
verdringen, maar moeten goed op elkaar aansluiten, zodat ze elkaar versterken.
Daardoor verbetert het vestigingsklimaat en wordt verspilling tegengegaan;• Culturele diversiteit:Mensen en groepen moeten zich op hun eigen manier kunnen ontplooien. Er
moet ruimte zijn voor een verscheidenheid aan culturele, recreatieve en bewegingsactiviteiten.
De historie moet naast de technologische vernieuwingen zichtbaar blijven en
waar mogelijk als inspiratiebron dienen;• Sociale rechtvaardigheid:Zowel tussen sociale groepen als tussen regio's bestaat ongelijkheid.
Deze ongelijkheid moet worden tegengegaan. Ook lagere inkomensgroepen moeten
toegang hebben tot wonen, werken, recreatie en mobiliteit. Voorkomen moet
worden dat er een rijk landelijk gebied ontstaat, in contrast met arme steden.
De ruimtelijke omstandigheden moeten iedereen kans bieden op een gezond bestaan;• Duurzaamheid:Ecologisch waardevolle systemen moeten in stand blijven of worden hersteld.
Ook het ruimtelijk systeem van steden en platteland moet duurzaam zijn, wil
het vitaal blijven in economische en sociaal-culturele zin. De ruimtelijke
ordening moet bijdragen aan de bestrijding van milieuproblemen en aan de zorg
voor een veilige omgeving;• Aantrekkelijkheid:Behoud van landschaps- en stedenschoon is een cultuuropgave. Er is meer
aandacht nodig voor ontwerp en inrichting, niet alleen van stad en landschap,
maar ook van de inpassing van infrastructuur;• Menselijke maat:De inrichting van de ruimte moet passen bij de behoeften en de belevingswereld
van de burgers. Zij mogen niet worden overweldigd door gebouwen en infrastructuur.
Waar de maatvoering groot is, moet extra aandacht worden besteed aan de inrichting
van de openbare ruimte.B. Nederland als Europese regioB.1HoofdlijnenTwee doelen staan centraal in het nationaal ruimtelijk beleid vanuit internationaal
perspectief. Specifieke ruimtelijke kwaliteiten van internationale betekenis
dienen in stand te worden gehouden en te worden versterkt. Hierbij gaat het
om de ruimtelijke karakteristiek (van stad en land) die uniek is in de Europese
context en een waarde op zich vertegenwoordigt. Het rijk heeft de verantwoordelijkheid
voor de instandhouding en ontwikkeling van deze waarden. Het ruimtelijk beleid
draagt eveneens bij aan de versterking van de internationale
concurrentiepositie van Nederland. Dit betekent dat het rijk in het ruimtelijk
beleid aanstuurt op aansluiting bij het zich verder ontwikkelende en integrerende
Europese netwerk van fysieke en digitale verbindingen, waarbij de Rotterdamse
haven en de luchthaven Schiphol als mainport van belang zijn. In samenhang
hiermee gaat het om versterking van de steden en de stedelijke netwerken zodat
deze functioneren als vitale, internationaal georiënteerde en multicultureel
opgebouwde centra van economie, kennis en cultuur en versterking van enkele
sterk internationaal georiënteerde sectoren.Voor een aantal gebieden is grensoverschrijdende samenwerking en afstemming
van ruimtelijk beleid nodig om de ruimtelijke kwaliteit te beschermen en vergroten.
Voor het rijk gaat het hierbij om de open ruimten van het Benelux-Middengebied
en het grensgebied van Noord- en Oost-Nederland met Nedersaksen, de Waddenzee,
het Eems-Dollardgebied en de Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta en andere
delen van het nog vast te stellen Pan-Europees Ecologisch Netwerk. Ter voorkoming
van overstromingen en wateroverlast in Nederland zal het rijk zich inzetten
voor een internationale aanpak. Ook voor de Noordzee is een internationale
aanpak gewenst. Beleidsuitspraken die betrekking hebben op het Nederlandse
deel van de Noordzee zijn in deze PKB opgenomen in deel E. Voor verschillende
stedelijke netwerken zal grensoverschrijdende samenwerking door het rijk worden
ondersteund.Om de benoemde doelen te kunnen bereiken is samenwerking en afstemming
van ruimtelijk beleid binnen de Europese Unie noodzakelijk, in het bijzonder
met de buurregio's. Met de aanvaarding van het Europees Ruimtelijk Ontwikkelings
Perspectief (EROP) is door de EU-ministers van ruimtelijke ordening een referentiekader
geschapen voor het nationaal ruimtelijk beleid en de ruimtelijke aspecten
van het sectorale beleid van alle lidstaten. De bestaande samenwerkingsmogelijkheden
in het kader van communautaire initiatieven voor transnationale samenwerking
en in het kader van grensoverschrijdende afstemming zullen bij de uitvoering
van het ruimtelijk beleid worden gebruikt. In EU-verband opgestelde richtlijnen,
zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn, werken door in het nationaal beleid.B.2Open ruimtenHet rijk zet zich, in samenspraak met buitenlandse partners, in voor een
transnationaal ontwikkelingsprogramma voor de open ruimten van het Benelux-Middengebied
en van het grensgebied van Noord- en Oost-Nederland en Nedersaksen. Omdat
behoud van het nog relatief open karakter van deze gebieden van essentieel
belang is voor de geleding van de Transnationale Ruimtelijke Hoofdstructuur,
neemt het rijk het initiatief om tot afspraken te komen.B.3Grensoverschrijdende stedelijke netwerkenProvincies, kaderwetgebieden en gemeenten ontwikkelen grensoverschrijdend
ruimtelijk beleid voor alle (nationale en regionale) stedelijke netwerken
die (deels) gelegen zijn in grensgebieden. Het rijk biedt hierbij ondersteuning. B.4Samenwerking natuurbehoud en -ontwikkelingHet rijk zet zich in voor een grensoverschrijdende bescherming van de
Waddenzee, het Eems-Dollardgebied en de Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta.
Dit zijn de gebieden die in internationaal verband uniek zijn en waar grensoverschrijdende
samenwerking noodzakelijk is. Het rijk zal zich ook inzetten voor versterking
van andere gebieden, zoals de duingebieden, die deel uitmaken van het in 2005
vast te stellen Pan-Europees Ecologisch Netwerk. Het rijk ondersteunt het
behoud en de ontwikkeling van kleinschaliger grensoverschrijdende ecologische
verbindingen.B.5Internationale concurrentiepositieHet rijk zet zich in voor een goede aansluiting van de nationale stedelijke
netwerken, en de verschillende daartoe behorende centra, op de Trans-Europese
Netwerken en de internationale digitale netwerken. Hierbij past, conform het
NVVP, een goede aansluiting van de Nederlandse hoofdinfrastructuur op deze
netwerken. Dit draagt bij aan vergroting van de concurrentiepositie van Nederland
als geheel.B.6Samenhang internationale stedelijke netwerkenHet rijk zet zich in internationaal verband in voor het verder verbeteren
van de infrastructurele hoofdverbindingen tussen de Deltametropool, de Vlaamse
Ruit, de Waalse steden en de Rijn-Ruhrmetropool om daarmee de samenhang van
deze stedelijke gebieden te versterken.B.7Lucht- en zeehavensHet beleid ten aanzien van de luchthaven Schiphol is gericht op het accommoderen
van duurzame groei en behoud van de positie in het internationale luchtverkeer,
met inachtneming van de grenzen die met het oog op de veiligheid en het milieu
noodzakelijk zijn, teneinde een duurzame balans te bewaren tussen het gebruik
van de luchthaven en de kwaliteit van het leefmilieu. Daarbij zijn in nauw
overleg met de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer
ruimtelijke maatregelen bepaald, die zijn gericht op de beheersing van de
groei van het groepsrisico (zie D.10). Het rijk toetst de mainportontwikkeling
aan vastgestelde milieu- en veiligheidsgrenzen en aan gevolgen voor de ruimtelijke
ontwikkelingen in de betreffende gebieden en gevolgen voor de hoofdtransportsystemen.
Daarbij weegt mee of, met het oog op duurzame ontwikkeling, in en rond lucht-
en zeehavengebieden een kwaliteitsverbetering kan worden gerealiseerd. De
financiële betrokkenheid van het rijk bij investeringen zal afhangen
van het bredere maatschappelijk belang ervan. Voor die afweging staat een
nieuw type kosten-batenanalyse ter beschikking (Onderzoek Effecten Infrastructuur).
Beslissingen ten aanzien van de ontwikkelingsmogelijkheden van de Rotterdamse
haven en de luchthaven Schiphol worden neergelegd in aparte project-PKB's
en/of in de herziene Wet Luchtvaart. Bij besluitvorming over nieuwe ruimteclaims
voor de periode na besluitvorming in het kader van de project-PKB's, zullen
nut en noodzaak worden afgewogen (zie ook D.10 en F.4).Het beleid ten aanzien van de zeehavens – en het internationale
logistieke en industriële netwerk van transportassen en inlandterminals
waartoe zij behoren – is gericht op duurzame economische versterking,
werkgelegenheid en toegevoegde waarde. De Noordzeehavens hebben gezamenlijke belangen in de concurrentie met mediterrane havens. Samenwerking
die aan deze belangen ten goede komt wordt bevorderd. Het rijk stimuleert
daarom verdergaande afstemming en samenwerking tussen de grote Nederlandse
zeehavens. Ter versterking van de complementariteit en de gezamenlijke Vlaams-Nederlandse
concurrentiepositie worden bestaande grensoverschrijdende initiatieven in
de Schelderegio door het rijk ondersteund.B.8Transnationale stroomgebiedenOm Nederland te beschermen tegen overstromingen en wateroverlast en om
strategische zoetwatervoorraden veilig te stellen is een internationale aanpak
vereist. Het rijk zet zich in om zodanige afspraken te maken dat ook bovenstrooms
gelegen staten principes als vasthouden, bergen en «niet afwentelen»
hanteren (zie E.2c en E.4). Tevens zal het rijk uitwerking geven aan de Europese
Kaderrichtlijn Water. Er zijn vier transnationale stroomgebieddistricten aangewezen:
Rijn, Maas, Schelde en Eems. Voor deze gebieden worden in overleg met buitenlandse
partners uiterlijk in 2009 stroomgebiedsbeheersplannen opgesteld. Rijk, provincies,
kaderwetgebieden, waterschappen en gemeenten moeten daarop anticiperen (zie
E.4). Vooruitlopend op de vaststelling van de stroomgebiedsbeheersplannen
wordt een aantal pilotprojecten uitgevoerd waarin combinaties van technische
en ruimtelijke maatregelen worden onderzocht.B.9NoordzeeHet rijk zal in overleg treden met de buurlanden om te komen tot afstemming
van het ruimtelijk beleid voor de territoriale zee en de Nederlandse Exclusieve
Economische Zone (de Noordzee). Daarbij zullen bestaande internationale overlegkaders
worden benut. Dat kan uitmonden in een transnationale ruimtegebruikvisie voor
de Noordzee die onder meer betrekking heeft op vrije horizon, tracés
voor kabels en leidingen en activiteiten als energieopwekking met windturbines,
zand- en grindwinning, baggeren, exploitatie van diepe delfstoffen als gas
en olie en de installatie van platforms.C. Stad en landC.1HoofdlijnenDe verschillende ruimtelijke kwaliteiten van de Nederlandse steden, dorpen
en landschappen zullen worden beschermd en ontwikkeld. Versnippering en rommeligheid
worden verminderd, evenals ruimtelijke monotonie en eenvormigheid. Belangrijke
waarden worden versterkt en de algehele ruimtelijke kwaliteit verder ontwikkeld.
Een integrale benadering van stad en land, die uitgaat van de in deel 1 van
de Vijfde Nota beschreven lagenbenadering, is hiervoor nodig.Op landsdelig niveau1 zal de vraag naar ruimte
voor de verschillende functies worden geaccommodeerd en gelijktijdig de ruimtelijke
kwaliteit verbeterd. Intensiveren, combineren en transformeren zijn de interventiestrategieën
die het rijk centraal stelt in het nationaal ruimtelijk beleid om dit te kunnen
waarmaken. Differentiatie van gebieden en voldoende en gedifferentieerde ontwikkelingsruimte
in stad en land dragen bij aan vitale en aantrekkelijke steden en landschappen.
Bereikbaarheid en toegankelijkheid van de verschillende functies en voorzieningen
stellen belangrijke randvoorwaarden, evenals milieu, gezondheid en veiligheid. De differentiatie tussen stad en land wordt versterkt door bebouwingsgrenzen
aan te geven met rode contouren en de verstedelijkingsopgave te bundelen in
de stedelijke netwerken. Buiten de bundelingsgebieden is uitbreiding mogelijk
in opvangkernen om de overige verstedelijking op te vangen. Een strakke rode
contour is het uitgangspunt voor alle overige kernen. Buiten de bundelingsgebieden
ontwikkelt en verbetert het rijk de landschappelijke, cultuurhistorische en
recreatieve kwaliteiten van enkele waardevolle gebieden: de Nationale Landschappen.
Het rijk draagt bij aan ontwikkeling en verbetering van de recreatieve en
landschappelijke kwaliteiten van de Provinciale Landschappen die door de provincies
kunnen worden benoemd en begrensd. De algehele identiteit en karakteristiek
van deze Landschappen wordt beschermd. Voor het gebied buiten de rode contouren,
het buitengebied, is een aantal specifieke beleidsuitspraken in deze PKB opgenomen
ter verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Om sterk verrommelde plekken
in het buitengebied te verbeteren zijn soms creatieve oplossingen nodig. Het
rijk zal een nadere richtlijn publiceren waarin wordt vastgelegd welke oplossingen
wel en niet binnen de kaders van deze PKB mogelijk zijn.In de bundelingsgebieden wordt aangegeven waar binnen deze gebieden de
reële verstedelijkingsopties liggen. In deze PKB is ook vastgelegd welke
gebieden of elementen met behulp van een groene contour extra beschermd worden
ten behoeve van de natuurwaarden, de cultuurhistorische of de landschappelijke
waarden of combinaties hiervan.In de planvorming zal optimaal gebruik gemaakt worden van het bestaand
bebouwd gebied en de bestaande infrastructuur. Verder wordt het locatiebeleid
voor bedrijven en voorzieningen toegepast. De te maken plannen worden in wisselwerking
met het gemaakte afsprakenkader binnen de stedelijke netwerken ontwikkeld.
De differentiatie binnen het bebouwd gebied wordt versterkt door uit te gaan
van de vraag naar zes verschillende stads- en dorpsmilieus waarbinnen wonen,
werken en recreëren indien mogelijk worden gecombineerd. De transformatieopgave
wordt gekoppeld aan deze milieus.De diversiteit en aantrekkelijkheid in het landelijk gebied zal worden
versterkt door ontwikkeling en bescherming van landschappelijke, cultuurhistorische
en natuurlijke waarden en de recreatieve functies en de mogelijkheden de ruimtevraag
voor water, te combineren met andere functies. In de PKB is voor het landelijk
gebied de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie opgenomen, die provincies
uitwerken voor het gehele landelijk gebied. Voor het gebied buiten de rode
contouren («het buitengebied») is een aantal specifieke beleidsuitspraken
in deze PKB opgenomen ter verbetering van de ruimtelijke kwaliteit.C.2Grenzen aan de verstedelijkingIn de ruimtelijke planvorming worden grenzen aan de verstedelijking gesteld.
Deze zijn het resultaat van een integraal proces waarin rijk, provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten richtinggevende uitspraken doen op het schaalniveau
waarop zij primair verantwoordelijk zijn. Het rijk heeft in deze PKB de bundelingsgebieden
voor verstedelijking binnen de stedelijke netwerken aangegeven. Provincies
maken ter voorbereiding van het streekplan provinciale structuurvisies waarin,
op basis van reële verstedelijkingsopties, zoekgebieden voor rode contouren
zijn opgenomen. In kaderwetgebieden maakt het regionaal openbaar lichaam ter
voorbereiding van het regionaal structuurplan en het streekplan, een regionale structuurvisie, waarin eveneens de zoekgebieden voor rode
contouren zijn opgenomen. Op basis van de structuurvisies volgt een integrale
uitwerking, waarbij als sluitstuk door de gemeenten voorstellen worden gedaan
voor de exacte ligging van de rode contouren. Deze voorstellen worden door
de provincie getoetst en opgenomen in het streekplan. In kaderwetgebieden
neemt het regionaal openbaar lichaam de rode contouren in het regionaal structuurplan
op.C.2aBundelingsgebiedenTer versterking van de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur is een aantal
gebieden binnen de stedelijke netwerken aangewezen om de verstedelijking te
bundelen. In de bij deze PKB horende kaart zijn deze bundelingsgebieden voor
verstedelijking globaal aangegeven. Doelstelling van beleid is de verhouding
tussen gebundelde en verspreide verstedelijking tenminste gelijk te houden.C.2bZoekgebieden voor rode contourenTer voorbereiding van het streekplan stellen provincies, in nauw overleg
en in samenwerking met gemeenten, voor het eind van 2003 één
of meer provinciale structuurvisies op. In kaderwetgebieden stelt het regionaal
openbaar lichaam, ter voorbereiding van het regionaal structuurplan, voor
het eind van 2003 een regionale structuurvisie op. Voor bundelingsgebieden
blijkt uit de structuurvisie(s) waar reële verstedelijkingsopties zijn
en waar water, landbouw, natuur, recreatie, cultuurhistorie en landschap beschermd
en ontwikkeld worden in aanvulling op de verstedelijkingsopties. De verstedelijkingsopties
zijn mede geformuleerd op basis van de mogelijkheden tot centrumvorming en
versterking van de complementariteit binnen stedelijke netwerken, de ligging
ten opzichte van de hoofdinfrastructuur en de uitgangspunten van het locatiebeleid
voor bedrijven en voorzieningen. De geformuleerde verstedelijkingsopties vormen
tezamen de zoekgebieden voor de rode contouren.Buiten de bundelingsgebieden ligt de nadruk op bescherming en ontwikkeling
van het landschap en de cultuurhistorie, in combinatie met de benodigde ruimte
voor natuur, water, landbouw en recreatie. Voor deze gebieden blijkt uit de
provinciale structuurvisie(s) welke opvangkernen ruimte bieden voor het deel
van de regionale verstedelijkingsbehoefte dat buiten de bundelingsgebieden
mag worden geaccommodeerd. De verstedelijkingsopties voor deze kernen kunnen
leiden tot rode contouren, die ruimer zijn dan de bebouwingsgrens (de grens
van de bestaande bebouwing, met daarbij gevoegd de bouwcapaciteit op basis
van geldende bestemmingsplannen en onherroepelijke verleende vrijstellingen
als bedoeld in artikel 19 van de WRO). Voor de overige kernen moet de rode
contour overeenkomen met de bebouwingsgrens. Alleen wanneer is aangetoond
dat hierdoor de algehele landschappelijke en stedenbouwkundige kwaliteit wordt
versterkt, kan de contour dienovereenkomstig worden getrokken. In omvang mag
het hierbij slechts om een zeer beperkt extra ruimtebeslag gaan. Voor de beoordeling
van de grens bebouwd gebied hanteert het rijk de methodiek «Grens bestaand
bebouwd gebied» die separaat van deze PKB gepubliceerd zal worden.C.2cBepalen van rode contourenOp basis van de provinciale of, waar van toepassing, de regionale structuurvisies,
doen de betrokken gemeenten voorstellen voor de exacte ligging
van de rode contouren. De rode contouren leggen de uitbreidingsruimte voor
verstedelijking voor tien jaar vast. In uitzonderlijke situaties kan de provincie
c.q. het kaderwetgebied een gemotiveerd voorstel aan het rijk doen voor verlenging
van deze termijn met maximaal vijf jaar. De provincies leggen de rode contouren
uiterlijk in 2005 in het streekplan vast. In kaderwetgebieden legt het regionaal
openbaar lichaam de rode contouren in het regionaal structuurplan vast. De
procedure tot goedkeuring van het regionaal structuurplan door de provincie
vindt uiterlijk in 2005 plaats. Verlegging van de rode contouren kan alleen
geschieden via een herziening van het streekplan of het regionaal structuurplan.
Wanneer provincies of kaderwetgebieden de rode contouren niet of niet tijdig
in streekplannen of in regionale structuurplannen vastleggen, zal het rijk
zijn verantwoordelijkheid nemen en zelf overgaan tot het vaststellen van de
rode contouren.Bij het bepalen van de rode contouren moet aan de volgende criteria worden
voldaan:• in de stedelijke netwerken worden vraag en aanbod van ruimte op
het niveau van het netwerk beschouwd. Daarbij wordt ruimte voor een gedifferentieerd
aanbod aan stads- en dorpsmilieus gereserveerd dat aansluit op de vraag;• benutting van het bestaand bebouwd gebied gaat vóór
nieuwe uitbreidingen, waarbij bijzondere stedenbouwkundige, cultuurhistorische
en groene kwaliteiten in het bebouwd gebied niet mogen worden aangetast. Tot
2015 is het streven om tenminste vijftig procent van de vraag naar stedelijke
functies, zoals wonen en werken, binnen de grens van het bebouwde gebied 1996
te realiseren;• eventuele uitbreidingen worden zo gesitueerd dat deze de bestaande
infrastructuur van weg, spoor en water zo goed mogelijk benutten. Dit moet
bijdragen aan een doelmatig, veilig en goed functionerend verkeers- en vervoerssysteem.
Hiertoe vindt onder meer op stedelijk netwerkniveau afstemming plaats met
provinciale en regionale verkeers- en vervoersplannen;• eventuele uitbreidingen worden zo gesitueerd dat geen nadelige
effecten optreden voor de waterhuishouding in de vorm van kustafslag, vermindering
van de bescherming tegen overstromingen, wateroverlast, bodemdaling, afname
van de waterkwaliteit, aantasting van de drinkwatervoorziening en verdroging
van natuurgebieden. In gebieden die op termijn nodig zijn om de bescherming
tegen overstro-mingen te kunnen waarborgen, geldt de bestaande bebouwingsgrens
als rode contour;• de panorama's in het landschap worden behouden en zo mogelijk versterkt.
Verstedelijking langs vervoerscorridors wordt tegengegaan;• de aanwezige stedelijke en regionale groenstructuren en de ontwikkelingsmogelijkheden
hiervan worden behouden;• de regelgeving voor veiligheid, geluid, stank en luchtverontreiniging
wordt in acht genomen, evenals de vrijwaringszone rond Schiphol (zie B.7 en
D.10).In het kader van de streekplanprocedure, en de ter voorbereiding daarvan
te maken structuurvisies, beoordeelt het rijk of de provincies en samenwerkende
gemeenten deze criteria in de besluitvorming over de rode contouren in acht
hebben genomen. In deze procedure toetst het rijk tevens of bij het bepalen
van de rode contouren is voldaan aan het overige nationaal beleid in deze
PKB en andere PKB's. C.2dBeleid binnen rode contourenVoor de inrichting van het gebied binnen de rode contouren gelden de volgende
criteria:• binnen het invloedsgebied van vervoersknooppunten wordt zoveel
mogelijk gebruik gemaakt van intensiveringsmogelijkheden, gericht op ontwikkeling
van aantrekkelijke stedelijke centra;• parkeervoorzieningen worden zoveel mogelijk ondergronds of inpandig
gerealiseerd;• er worden verschillende stads- en dorpsmilieus aangeboden, die
aansluiten bij de vraag;• wijken hebben zoveel mogelijk een gemengd karakter met woningen
in verschillende prijsklassen, toegankelijk en aantrekkelijk voor iedereen;• er wordt voldoende openbare ruimte gecreëerd die duurzaam
veilig is ingericht, waarbij aan iedereen mogelijkheden worden geboden voor
ontplooiing, ontspanning en ontmoeting. In het bijzonder wordt hierbij aandacht
besteed aan de algehele sociale veiligheid en aan de voor kinderen benodigde
speelruimte;• de nieuwe verstedelijking wordt gefaseerd uitgevoerd, waarbij benutting
van het bestaand bebouwd gebied vóór nieuwe uitbreidingen gaat.
Bijzondere stedenbouwkundige, cultuurhistorische en groene kwaliteiten in
het bebouwd gebied mogen niet worden aangetast;• er wordt zo min mogelijk waterafvoer op het gebied buiten de rode
contour afgewenteld;• bij de vormgeving en ligging van eventuele nieuwe uitleg wordt
rekening gehouden met de externe effecten van bebouwing op het buitengebied;• de kwaliteiten van de stedelijke en regionale groenstructuur wordt
behouden en zonodig vergroot, waarbij het groen in en om de stad in samenhang
met nieuwe stads- en dorpsmilieus wordt ontwikkeld. Per saldo blijft de oppervlakte
die beschikbaar is voor parken en groenvoorzieningen in het bestaand bebouwd
gebied in beginsel gelijk;• de regelgeving voor veiligheid, geluid, stank en luchtverontreiniging
wordt in acht genomen, evenals de vrijwaringszone rond Schiphol (zie B.7 en
D.10);• de toegang van iedereen tot alle stedelijke functies waaronder
wonen, werken, recreëren, sport en mobiliteit wordt gewaarborgd.In het kader van de bestemmingsplanprocedures, beoordelen rijk en provincie
of deze criteria in de besluitvorming over inrichting van de gebieden binnen
de rode contouren door gemeenten in acht zijn genomen. In deze procedures
toetst het rijk tevens of bij de inrichting van het gebied binnen de rode
contouren is voldaan aan het overige nationaal beleid in deze PKB en andere
PKB's.C.3De ruimtevraagProvincies, kaderwetgebieden en gemeenten dragen zorg voor een tijdige
beschikbaarheid van ruimte voor alle functies. Ter ondersteuning van een robuuste
ruimtelijke planvorming geeft het rijk als referentie een schatting van de
ruimtevraag per landsdeel mee. De functies wonen en werken komen daarbij tot
uitdrukking in stads- en dorpsmilieus: centrumstedelijk, buiten-centrum, groen-stedelijk,
centrum-dorps, landelijk-dorps en specifieke werkmilieus. C.4Recreatiewoningen en attractieparkenRecreatiewoningen mogen niet permanent worden bewoond. Voor de uitbreiding
van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe verblijfsrecreatiecomplexen en
ontwikkeling van nieuwe individuele recreatiewoningen geldt dat de gemeenten
moeten voorkomen dat permanente bewoning plaatsvindt. In het streekplan beschrijft
de provincie, uitgaande van de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie (zie
C.5), in welke zones ingrepen mogelijk zijn om te voorzien in de vraag naar
recreatiewoningen. Hetzelfde geldt voor ingrepen die voorzien in de vraag
naar attractieparken. Per zone worden randvoorwaarden gesteld waaraan ontwikkeling
van recreatiecomplexen en woningen en attractieparken moet voldoen, waardoor
een goede inpassing in het landschap gewaarborgd is. In Nationale en Provinciale
Landschappen wordt de ontwikkeling en begrenzing van nieuwe recreatiecomplexen,
individuele recreatiewoningen en attractieparken expliciet meegenomen in het
ontwikkelingsprogramma.Nieuwe recreatiewoningen en -complexen en attractieparken dienen landschappelijk
goed te zijn ingepast. Het rijk toetst alle ruimtelijke plannen en initiatieven
en de bijbehorende onderbouwing aan dit criterium.Wanneer de rode contour ruimer mag zijn dan de grens bestaand bebouwd
gebied (zie C.2), is het mogelijk om de recreatieve functie van bestaande
recreatiewoningen die aansluitend aan het bestaand bebouwd gebied liggen om
te zetten in een woonfunctie. Hierbij wordt rekening gehouden met de regionale
vraag naar en het aanbod van stads- en dorpsmilieus en de vraag naar recreatiewoningen.
De omgezette woningen komen vervolgens beschikbaar voor permanente bewoning,
maken deel uit van de reguliere woningvoorraad en vallen per definitie binnen
de rode contour. De woningen moeten voldoen aan de eisen van bestaande bouw
volgens het Bouwbesluit en aan de externe veiligheidseisen.C.5Ontwikkeling van de landschappelijke kwaliteitVoor het landelijk gebied werken provincies een ontwikkelingsgerichte
landschapsstrategie uit, met het oog op versterking van de identiteit en verscheidenheid
van het landschap, vergroting van de belevingswaarde en toevoeging van nieuwe
landschappelijke waarden. In het landelijk gebied staan de interventiestrategieën
combineren – vooral met water – en transformeren centraal. Behoud
en ontwikkeling van de kwaliteit van het landschap moeten centraal staan,
met aandacht voor een functionele inrichting voor de verschillende gebruiksfuncties.
Ontwikkelingen met direct of indirect ruimtebeslag in het landelijk gebied
moeten zodanig worden ingepast in het landschap dat de ruimtelijke kwaliteit
hierdoor wordt bevorderd. Hierbij dient expliciet aandacht te worden besteed
aan groen, water, natuur, de perspectieven van de landbouwsector, de cultuurhistorische
waarden, zoals beschreven in de Nota Belvedere en aan de verbanden tussen
de verschillende beleidsdoelen en ontwikkelingsmogelijkheden. De gebiedsgerichte
uitwerking van de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie moet opgenomen
worden in het streekplan en bevat beschrijvingen van:• de actuele landschappelijke kwaliteit op basis van de lagenbenadering;• de kernkwaliteiten van de verschillende landschapstypen; • de gebieden waar het landschap behouden en versterkt wordt en de
gebieden waar ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen;• de ontwikkelingsmogelijkheden voor de landbouw met speciale aandacht
voor de gebieden waar het agrarisch gebruik de kwaliteit van de Ecologische
Hoofdstructuur beïnvloedt;• de ingrepen en functies die mogelijk zijn in het landelijk gebied.
Per gebied moet worden gestreefd naar vergroting van de ruimtelijke kwaliteit.
Tevens worden de eisen voor verbetering van de landschapskwaliteit die bij
concrete ingrepen worden gesteld beschreven;• de eisen die worden gesteld aan het hergebruik van vrijkomende
bebouwing. Indien provincies gebruik wensen te maken van de «ruimte
voor ruimte» benadering worden ook de voorwaarden waaronder dit mogelijk
is beschreven;• de publieke functie en toegankelijkheid van het landelijk gebied;• de relatie met de algehele economische dynamiek van het gebied;• de aansluiting op de bestaande verkeers- en vervoersinfrastructuur
voor goederen en personen;• de samenhang met het watersysteem;• de mogelijkheden voor functiecombinaties.In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte vindt nadere uitwerking van
de ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie plaats.C.6Groene contourenGebieden met bijzondere natuurlijke waarden en kenmerken of landschappelijk
en cultuurhistorisch waardevolle elementen, worden voorzien van een groene
contour. De aanwezige bijzondere waarden en kenmerken dienen te worden beschermd
en behouden.De provincies nemen een begrenzing van de groene contourgebieden en een
nadere precisering van de te beschermen en te behouden bestaande waarden en
kenmerken van betreffende gebieden uiterlijk in 2005 op in het streekplan.
In kaderwetgebieden legt het regionaal openbaar lichaam de groene contouren
in het regionaal structuurplan vast. De procedure tot goedkeuring van het
regionale structuurplan door de provincie vindt uiterlijk in 2005 plaats.
Verlegging van de groene contouren kan alleen geschieden via een herziening
van het streekplan of het regionaal structuurplan. Wanneer provincies of kaderwetgebieden
de groene contouren niet of niet tijdig in de betreffende plannen vastleggen,
zal het rijk zijn verantwoordelijkheid nemen en zelf overgaan tot het vaststellen
van de groene contouren. De gebieden die moeten worden voorzien van een groene
contour, zijn op de bij deze PKB horende kaart aangegeven. Bij kernen die
omsloten zijn door een groen contourgebied, geldt de bebouwingsgrens, zoals
omschreven in C.2, als rode contour.C.6aRegime voor gebieden onder de herziene NatuurbeschermingswetVogelrichtlijngebieden, Habitatrichtlijngebieden en gebieden die vallen
onder de Natuurbeschermingswet, worden voorzien van een groene contour. Door
middel van wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 zal het Europeesrechtelijke
afwegingskader uit de Vogel- en Habitatrichtlijn worden geïmplementeerd.
In afwachting van inwerkingtreding van de herziene Natuurbeschermingswet wordt
in deze PKB, voor wat betreft de inhoud van het door het bevoegd gezag te
hanteren afwegingskader voor de beoordeling van plannen, projecten of handelingen
in deze gebieden, volstaan met een verwijzing naar de nu vigerende Natuurbeschermingswet
en het Europeesrechtelijk afwegingskader van de Habitatrichtlijn (zie ook
C.6b). Na inwerkingtreding van de herziene Natuurbeschermingswet geldt het
afwegingskader zoals daar neergelegd. Provincies en gemeenten dienen de afweging
op deze wijze te verrichten en het resultaat te laten doorwerken in hun streek-
en bestemmingsplannen. Indien er meerdere overheden als bevoegd gezag bij
de besluitvorming zijn betrokken, dient besluitvorming gecoördineerd
te worden en procedures geharmoniseerd.De provincies moeten de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden de status toekennen
van provinciaal milieubeschermingsgebied, zoals in de Wet Milieubeheer beschreven.C.6bRegime voor andere natuurgebiedenGebieden met bijzondere natuurlijke waarden en kenmerken voorzover niet
behorend tot Vogelrichtlijngebieden, Habitatrichtlijngebieden of natuurgebieden
waar de Natuurbeschermingswet van toepassing is, worden eveneens voorzien
van een groene contour. Binnen deze groene contouren geldt een «nee-tenzij»
regime. Het betreft de begrensde of gerealiseerde natuurgebieden binnen de
robuuste ecologische verbindingen (zie artikel C.7) en de netto begrensde
Ecologische Hoofdstructuur, inclusief de Nationale Parken voor zover gelegen
binnen de EHS, en met uitzondering van de grote wateren en de Noordzee.Binnen deze gebieden geldt een basisbescherming waarbij de beheerder verplicht
is zorg te dragen voor het behoud van de kwaliteit van het gebied. Nieuwe
plannen, projecten of handelingen binnen en in de nabijheid van gebieden met
een groene contour, die significante gevolgen kunnen hebben voor de te behouden
waarden en kenmerken in deze groene contourgebieden zijn niet toegestaan,
tenzij er geen reële alternatieven zijn èn er sprake is van redenen
van groot openbaar belang. Op basis van een afweging tussen het te beschermen
en te behouden belang en het met het plan of project gemoeide belang wordt
al dan niet toestemming verleend. Wordt een plan of project na afweging van
belangen toch toegestaan, dan dient voordat het plan of project wordt uitgevoerd,
een besluit te worden genomen over compenserende maatregelen. Eisen aan compensatie
zijn: geen netto verlies van de betreffende waarden en compensatie in de nabijheid
van het gebied. Compensatie wordt zoveel mogelijk geboden op het moment dat
het plan of project wordt uitgevoerd. Indien fysieke compensatie onmogelijk
is, wordt compensatie gerealiseerd door creatie van kwalitatief gelijkwaardige
waarden. Indien ook dat onmogelijk is, wordt financiële compensatie geboden.
Het compensatiebeginsel wordt nader uitgewerkt in het Tweede Structuurschema
Groene Ruimte.De te beschermen en te behouden natuurlijke waarden en kenmerken verschillen
en dienen daarom per gebied te worden gespecificeerd en in het streekplan
c.q. regionaal structuurplan te worden vastgelegd. Daarbij kan het gaan om:• bodemopbouw, -structuur en reliëf;• de waterhuishouding (grondwaterstand, grondwaterstromen, kwel en
infiltratie, hydrologische isolatie);• de natuurlijke processen (onder meer migratiemogelijkheden);• de kwaliteit van bodem, water en lucht;• de sedimentatie- en erosieprocessen;• rust, stilte en openheid; • de landschapsstructuur;• gebiedspecifieke planten- en diersoorten.Onder de in dit subartikel en subartikel C.6a bedoelde plannen of projecten
of handelingen met significante gevolgen voor de te behouden waarden en kenmerken,
waarvoor het nee, tenzij regime of het afwegingskader van C.6a van toepassing
is, worden in ieder geval verstaan:• uitbreiding van de rode contour;• aanleg van nieuwe infrastructuur of uitbreiding van bestaande infrastructuur;• vestiging van nieuwe en uitbreiding van bestaande intensieve veehouderijbedrijven
en glastuinbouwbedrijven;• nieuwe voorzieningen voor en omvangrijke uitbreiding van permanente
verblijfsrecreatie (waaronder bungalowparken) en attractieparken;• ontgrondingen ten behoeve van delfstofwinning, waarbij voor de
uiterwaarden het in het Tweede Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen geformuleerde
beleid zal gelden;• afvalstort;• opstelling van windturbines.C.6cRegime voor landschappelijk en cultuurhistorische
waardevolle elementenElementen met bijzondere landschappelijke en cultuurhistorische waarden
en kenmerken worden voorzien van een groene contour. Binnen deze groene contouren
geldt een «nee-tenzij» regime zoals verwoord in C.6b. Het betreft:• elementen in gebieden op de werelderfgoedlijst van de UNESCO te
weten Schokland, het molencomplex Kinderdijk, de Stelling van Amsterdam en
de Beemster. Hetgeen op een later moment aan de werelderfgoedlijst wordt toegevoegd,
hoort automatisch bij deze opsomming voor zover het elementen in het buitengebied
betreft.• elementen in gebieden waarvan het rijk in de Nota Belvedere heeft
aangegeven dat PKB-bescherming moet worden gehandhaafd of geïntroduceerd.
Het betreft elementen in de Westelijke Waddenzee, Zeevang en Waterland, Vecht-
en Plassengebied, Nieuwkoop–Harmelen, Lopikerwaard–Krimpenerwaard,
Den Haag–Wassenaar, Oude-Ade, Zoeterwoude–Weipoort, Midden-Delfland,
Alblasserwaard, Heuvelland (deels), Nieuwe Hollandse Waterlinie en Stelling
van Amsterdam.De te behouden elementen en landschappelijke en cultuurhistorische waarden
worden per gebied gespecificeerd en in het streekplan c.q. regionaal structuurplan
vastgelegd. Wat betreft de winning van oppervlaktedelfstoffen zal het Tweede
Structuurschema Oppervlaktedelfstoffen uitgangspunt zijn.C.7Robuuste ecologische verbindingenOm de ruimtelijke samenhang van de Ecologische Hoofdstructuur te garanderen,
zullen de provincies een aantal robuuste verbindingen aanwijzen en in het
streekplan vastleggen. Deze verbindingen versterken niet alleen de ruimtelijke
samenhang in het ecologisch netwerk, maar hebben ook een functie voor waterbeheer,
landschap, cultuurhistorie en recreatie. In grensgebieden wordt, waar mogelijk,
aangesloten bij natuurgebieden over de grens. In gebieden waar robuuste verbindingen moeten worden gerealiseerd, zijn plannen of projecten met significante,
onomkeerbare gevolgen voor de ontwikkelingsmogelijkheden niet toegestaan.Waar robuuste verbindingen en infrastructuur elkaar kruisen ligt een belangrijke
opgave om barrièrewerking van infrastructuur op te heffen. Het rijk
streeft ernaar de belangrijkste infrastructurele barrières in de Ecologische
Hoofdstructuur, inclusief de robuuste verbindingen, in 2020 opgeheven te hebben.
De volgende nieuwe robuuste verbindingen worden beoogd:• Natte As;• Veluwe-Rivierengebied–Utrechtse Heuvelrug;• Veluwe-Duitsland;• Drents Plateau-Holterberg;• Stroomgebied Beerze en Dommel;• Schinveld–Sittard Susteren;• Nieuwe Hollandse Waterlinie en Stelling van Amsterdam.In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte wordt de te volgen procedure
voor nadere uitwerking van de robuuste verbindingen aangegeven.C.8Nationale LandschappenNationale Landschappen zijn gebieden met bijzondere landschappelijke,
cultuurhistorische en recreatieve waarden die van belang zijn voor het functioneren
van de Ruimtelijke Hoofdstructuur en die nu of in de toekomst worden bedreigd
door verstedelijking of andere ruimtelijke ontwikkelingen. Het rijk heeft
zeven Nationale Landschappen aangewezen:– het Groene Hart;– de Hoeksche Waard;– Noord-Hollands Midden;– een deel van het Rivierengebied;– de Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta;– de Veluwe;– het Limburgse Heuvelland.De Nationale Landschappen zijn op de PKB-kaarten 14 tot en met 20 aangegeven.
De provincies, en waar relevant de kaderwetgebieden, leggen een gedetailleerde
begrenzing in het streekplan respectievelijk regionaal structuurplan vast.
Wijziging van deze begrenzing kan alleen geschieden via een herziening van
het streekplan of het regionaal structuurplan.De ruimtelijke doelstellingen voor de Nationale Landschappen zijn:• versterking en verbetering van de identiteit van de landschappen
door ontwikkeling structuurdragers;• behoud en versterking van cultuurhistorische en ecologische waarden;• versterking van de visuele samenhang tussen bebouwing en omgeving;• handhaving van openheid langs infrastructuur waarmee de «panorama's»
op het landschap behouden blijven;• landschappelijk passende en beheerste ontwikkeling van de toeristisch-recreatieve
sector.Het rijk ontwikkelt en verbetert de landschappelijke en recreatieve kwaliteiten
van deze gebieden en beschermt de algehele landschappelijke en cultuurhistorische
karakteristiek en identiteit. De kwaliteitsverbetering heeft
betrekking op het geheel van steden, dorpen, landschap, natuur, water, recreatie,
landbouw en cultuurhistorie en wordt bepaald door de specifieke gebiedseigen
kenmerken van het Nationaal Landschap. In de Nationale Landschappen mag in
beginsel maar zeer beperkte uitbreiding van het stedelijk ruimtebeslag en
het bebouwd oppervlak plaatsvinden.Het rijk stelt in overleg met provincies een op de kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden
van het gebied toegesneden ontwikkelingsprogramma op. Bij het opstellen van
het ontwikkelingsprogramma worden de in het Nationaal Landschap liggende gemeenten
betrokken. Dit programma fungeert als raamwerk voor de verschillende gebiedsgerichte
uitwerkingen en uitvoeringsprogramma's en bevat de operationele doelen. De
provincies coördineren vervolgens de gebiedsgerichte uitwerking en de
uitvoeringsprogramma's. De landschappelijke hoofdkenmerken c.q. structuurdragers,
die in het uitvoeringsprogramma bij deze PKB zijn opgenomen, vormen de basis
voor de ruimtelijke uitwerking in de ontwikkelingsprogramma's. In deze ruimtelijke
uitwerking wordt een kwaliteitszonering opgesteld, als een algemeen ruimtelijk
kader voor ontwikkelingsmogelijkheden, -beperkingen en bijbehorende investeringen.
In het ontwikkelingsprogramma wordt, in samenhang met de planvorming van de
betreffende provincies en kaderwetgebieden, aangegeven wat de opvangkernen
zijn en worden afspraken gemaakt over de ontwikkeling van recreatiewoningen
en dagrecreatieve voorzieningen. Ook wordt aandacht besteed aan de functie
van het Landschap tot de steden van de stedelijke netwerken. Dit geldt in
het bijzonder voor het Groene Hart, Noord-Hollands Midden en de Hoeksche Waard
in relatie tot de Deltametropool als geheel en de in dat verband gemaakte
afspraken.De ontwikkelingsprogramma's vormen de basis waarop het rijk financiële
middelen inzet. Daartoe is de Kwaliteitsimpuls Nationale Landschappen opgesteld.
Het rijk zal daarnaast de regeling voor groenblauwe dooradering met voorrang
inzetten in de Nationale Landschappen.C.9Provinciale LandschappenProvinciale Landschappen zijn gebieden met bijzondere landschappelijke,
cultuurhistorische en recreatieve waarden die een structurerende functie op
provinciaal niveau hebben en die nu of in de toekomst worden bedreigd door
verstedelijking of andere ruimtelijke ontwikkelingen. De provincies kunnen
Provinciale Landschappen aanwijzen en de landschappelijke, cultuurhistorische
en recreatieve kwaliteiten van deze waardevolle gebieden beschermen en ontwikkelen.
In de Provinciale Landschappen mag in beginsel maar zeer beperkte uitbreiding
van het stedelijk ruimtebeslag en het bebouwd oppervlak plaatsvinden. De Provinciale
Landschappen worden door de provincies opgenomen in de streekplannen.Na de aanwijzing van een Provinciaal Landschap wordt door de desbetreffende
provincie(s) een op de kwaliteiten en ontwikkelingsmogelijkheden van het gebied
toegesneden ontwikkelingsprogramma opgesteld. De kwaliteitsverbetering heeft
betrekking op het geheel van steden, dorpen, landschap, natuur, water, recreatie,
landbouw en cultuurhistorie en wordt bepaald door de specifieke gebiedseigen
kenmerken van het Provinciaal Landschap. Provinciale Landschappen in directe
nabijheid van de verstedelijkte zones van de stedelijke netwerken, worden
ontwikkeld in relatie tot het stedelijk netwerk als geheel en de in dat verband
gemaakte afspraken. De ontwikkelingsprogramma's vormen de basis waarop het
rijk financiële middelen kan inzetten. Het rijk zal de regeling
voor groenblauwe dooradering met voorrang inzetten in de aangewezen Provinciale
Landschappen. In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte vindt de verdere
uitwerking van het instrumentarium voor de Provinciale Landschappen plaats.C.10LandbouwC.10aHerstructurering glastuinbouwgebiedenHet rijk zal mogelijkheden scheppen voor herstructurering van glastuinbouwgebieden.
Dit geldt in elk geval voor de glastuinbouw in het Westland en in de omgeving
van Aalsmeer. De glastuinbouw wordt geconcentreerd op een beperkt aantal grote,
moderne en duurzaam ingerichte projectlocaties. Vóór 2010 stimuleert
en faciliteert het rijk daartoe de realisatie van tien nieuwe nationale projectlocaties:
Zuidplaspolder, Berlikum, Emmen, Grootslag, Californië/Siberië (L),
Luttelgeest, Bergerden, IJsselmuiden, Moerdijkse Hoek en Nieuwdorp.Na 2010 zal in principe in de ruimtebehoefte van de glastuinbouw worden
voorzien door een betere benutting van de tien genoemde projectlocaties. Mocht
er na 2010 één of meer nieuwe locaties voor de glastuinbouw
nodig zijn, dan worden de hierna genoemde criteria in acht genomen:• in of nabij de locatie dienen zich bij voorkeur aanbieders van
restwarmte of kooldioxide te bevinden;• een nieuwe projectlocatie dient een snelle en efficiënte aansluiting
te hebben op bestaande hoofdinfrastructuur;• een locatie die kan beschikken over bestaande ontsluitingen via
meer modaliteiten geniet de voorkeur;• een nieuwe projectlocatie ligt bij voorkeur bij bestaande bedrijventerreinen;
indien mogelijk worden activiteiten die verband houden met de glastuinbouw
in de nabijheid gevestigd;• een nieuwe projectlocatie mag geen problemen veroorzaken voor de
waterhuishouding;• nieuwe projectlocaties liggen buiten de Randstad. Uitzondering
hierop vormt de vrijwaringszone van Schiphol.Bij projectlocaties voor de glastuinbouw wordt ruimte gereserveerd voor
waterberging en infrastructuur. Bij de inrichting wordt aandacht besteed aan
de landschappelijke waarden en inpassing in het landschap.Naast deze projectlocaties staat het rijk in principe ook uitbreiding
van regionale vestigingslocaties toe, met als doel verspreid gelegen glasopstanden
te saneren en de gewenste bundeling van glastuinbouwbedrijven tot stand te
brengen. Per saldo mag het bebouwde oppervlak voor de glastuinbouw hierdoor
niet toenemen. In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte zijn de maatregelen
voor regionale vestigingslocaties gedetailleerd uitgewerkt.Buiten de tien projectlocaties en de hierboven genoemde perspectiefrijke
regionale vestigingslocaties is nieuwe vestiging van glastuinbouwbedrijven
niet toegestaan. De nog niet benutte capaciteit buiten de tien projectlocaties
en perspectiefrijke regionale vestigingslocaties die nog aanwezig is in streek-
en bestemmingsplannen wordt vóór 2005 door provincie en gemeenten
geïnventariseerd. Het rijk bepaalt op basis van voorstellen van de provincie
welke capaciteit wordt geschrapt. Capaciteit die is gelegen in gebieden met
een groene contour krijgt daarbij prioriteit. Voor sanering van bestaand verspreid glas kan de nieuwe Ruimte voor Ruimtebenadering
worden ingezet. Nadere randvoorwaarden hiervoor zijn opgenomen in C.13 van
deze PKB.C.10bGrondgebonden landbouwVanwege de ingrijpende gevolgen van de bollenteelt voor de bodem en het
milieu, streeft het rijk naar een extensiever grondgebruik op gebiedsniveau,
in zowel bestaande bollenteeltgebieden als in gebieden van nieuwe vestiging.
Dat vergt extra ruimte. De bollenteelt wordt geconcentreerd in enkele gebieden.
Nieuwe bollenteeltgebieden zijn gelegen buiten groene contourgebieden en mogen
geen ernstige problemen veroorzaken voor de waterhuishouding. Het kabinet
zal in het op te stellen Tweede Structuurschema Groene Ruimte enkele gebieden
aanwijzen waar nieuwe vestiging van gespecialiseerde bollentelers kan plaatsvinden.
In gebieden waar het agrarisch gebruik de kwaliteit van de EHS negatief beïnvloedt –
via bodem, water en lucht – wordt gebiedsspecifieke milieukwaliteit
gerealiseerd. De intensiteit, omvang, aard en locatie van agrarische productie
moet worden afgestemd op de mogelijkheden van het bodem en watersysteem en
het realiseren van de noodzakelijke milieubescherming van de EHS en andere
ruimtelijke functies.Uitgangspunt voor het rijk is dat de maatschappelijke eisen die worden
gesteld aan de functie en de ruimtelijke en milieukwaliteit van de groene
ruimte de ontwikkelingsmogelijkheden en verschijningsvormen van de landbouw
mede bepalen. De grondgebonden landbouw dient naast het produceren van voedsel
ook een belangrijke rol te spelen bij de instandhouding en het beheer van
het landelijk gebied. Voorwaarde voor een duurzame situatie is dat een economisch
perspectief aanwezig is. De provincies wordt gevraagd hier nader uitwerking
aan te geven.De provincie bepaalt in overleg met de landbouwsector de gewenste ontwikkelingen
van de grondgebonden landbouw in relatie tot de ruimtelijke kwaliteit en de
milieucondities en legt dit geheel vast in het streekplan. Hierbij dient rekening
gehouden te worden met het feit dat de balans in de productie van voedsel,
het aanbieden van vermarktbare maatschappelijke diensten en de levering van
publieke groene diensten regionaal wisselt in aard en omvang, al naar gelang
de keuze van de ondernemer en de mogelijkheden in de verschillende regio's.
Het bij onderstaande gebieden beschreven ontwikkelingsperspectief wordt gestimuleerd:• Noordelijke open ruimte (inclusief Flevoland):In dit gebied ligt het accent op de productie van voedsel met als resultante
dat de grondgebonden landbouw de drager is van het karakteristieke open landschap.
De ontwikkelingsmogelijkheden van de grondgebonden landbouw worden gehandhaafd
en versterkt. Er is ruimte voor verdere schaalvergroting;• Zandgebieden:Deze gebieden kenmerken zich voor een groot deel door een concentratie
van intensieve veehouderij. De komende periode wordt de milieudruk verminderd
door productievermindering in de intensieve veehouderij en concentratie van
intensieve veehouderijbedrijven op specifieke vestigingslocaties. De grondgebonden
landbouw krijgt hierdoor meer ruimte. In de zandgebieden wordt ingezet op
verbreding van de bedrijfsvoering;• Rivierengebied: In dit gebied is de grondgebonden landbouw (rundveehouderij en plantaardige
productie) sterk ontwikkeld. Hierdoor is het open rurale karakter van het
rivierenlandschap ontstaan. Ook hier worden de ontwikkelingsmogelijkheden
van de grondgebonden landbouw gehandhaafd en versterkt met inachtneming van
de noodzaak om «ruimte voor water» te bieden. Er is hier ruimte
voor een beperkte schaalvergroting;• Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta:De toename van de verzilting zal veranderingen met zich mee brengen voor
de grondgebonden landbouw in dit gebied. Andere teelten en andere vormen van
grondgebonden landbouw, zoals melkveehouderij, moeten worden ondersteund;• Droogmakerijen en veenweidegebieden:Het karakter van het landelijk gebied verschuift in dit gebied van een
op de agrarische productie gerichte functie naar een functie die meer gericht
is op het beheer van het landelijk gebied. In bepaalde delen van dit gebied
zullen de productieomstandigheden voor de landbouw ingrijpend veranderen door
bijvoorbeeld veranderingen in het waterbeheer. Door het verlenen van groene
diensten zal de landbouw hierop inspelen. In West-Nederland heeft de landbouw
een unieke positie te midden van de grote steden. Deze positie dient behouden
en versterkt te worden.C.10cIntensieve veehouderijIn de Wet Herstructurering Varkenshouderij zijn twee concentratiegebieden
aangewezen voor de intensieve veehouderij. De concentratiegebieden Zuid en
Oost staan aangegeven op de kaart behorende bij deze PKB. De provincies zullen
voor grote (bij een reconstructieplan te begrenzen) delen van de beide concentratiegebieden
reconstructieplannen opstellen zodra de Reconstructiewet Concentratiegebieden
in werking is getreden. Het reconstructiegebied zal ruimtelijk worden ingedeeld
in landbouwontwikkelingsgebieden, verwevingsgebieden en extensiveringsgebieden.
In het landbouwontwikkelingsgebied krijgt de landbouw het primaat met de mogelijkheid
tot uitbreiding, hervestiging en nieuwe vestiging van intensieve veehouderij.
Het verwevingsgebied is gericht op verweving van landbouw, wonen en natuur,
waar hervestiging of uitbreiding van de intensieve veehouderij mogelijk is
mits de ruimtelijke kwaliteit of functies van het gebied zich daar niet tegen
verzetten. In het extensiveringsgebied krijgen wonen of natuur het primaat,
waar uitbreiding, hervestiging of nieuwe vestiging van in ieder geval intensieve
veehouderij onmogelijk is of in het kader van de reconstructie onmogelijk
zal worden gemaakt. Het rijk zal verplaatsing of beëindiging van intensieve
veehouderijbedrijven binnen de groene contourgebieden stimuleren. Dit geldt
ook voor dit soort bedrijven in een zone van 250 meter rond de voor verzuring
gevoelige delen van de EHS en in de beïnvloedingsgebieden rond de natuurkernen
van de EHS. Bij verplaatsing of beëindiging zal in de periode tot 2010
prioriteit worden gelegd bij bedrijven in de nabijheid de grote natuurgebieden
c.q. de natuurkernen van de EHS. Vestiging in regionale vestigingslocaties
en projectvestigingslocaties geniet de voorkeur boven individuele vestiging.C.10dAgrarische bedrijventerreinenAgrarische bedrijventerreinen bieden de mogelijkheid om een groot aantal
logistieke functies te combineren met faciliteiten voor productie en verwerking,
dragen bij aan verbeteren van ruimtelijke kwaliteit en het verminderen
van milieubelasting, energie- en waterverbruik. Waar agrarische bedrijventerreinen
worden gepland, geldt dat deze:• worden voorzien van een rode contour;• een goede aansluiting moeten hebben op de bestaande infrastructuur
voor weg, spoor en water;• visueel en functioneel goed worden ingepast in het landschap;• waar mogelijk gebruik maken van restwarmte en kooldioxide;• waar mogelijk gebruik maken van overcapaciteit van bedrijven;• voldoen aan de eisen van het locatiebeleid (D.7);• niet concurreren met reguliere, niet-agrarische bedrijventerreinen.C.11WindturbinesHet rijk bevordert de plaatsing van windturbines zodanig dat in 2020 de
doelstelling van een totaal opwekkingsvermogen van 7500 MW is bereikt. Hiervan
zal tenminste 1500 MW reeds in 2010 op het provinciaal ingedeelde deel van
Nederland zijn geplaatst, en tenminste 6000 MW in 2020 in het Nederlandse
deel van de Noordzee alsmede in de Nederlandse exclusieve economische zone
op de Noordzee (zie ook elders in deze PKB en de PKB Derde Nota Waddenzee).Het rijk spreekt in een bestuursovereenkomst met de provincies en de VNG
af, op welke manier de provincies zullen zorgdragen voor een zodanige keuze
van plaatsingsgebieden voor windturbines dat daarmee de doelstelling van tenminste
1500 MW in het provinciaal ingedeelde deel van het Nederlandse territoir wordt
gehaald. Voor de motivering van de noodzaak van hun keuze van plaatsingsgebieden
baseren de provincies zich op de uitspraken in deze PKB en in andere rijksnota's
over duurzame energie en klimaatsbeleid.De provincies gaan uit van een plaatsingsstrategie met grootschalige dan
wel kleinschalige bundeling van windturbines; de keuze van de schaal van deze
bundeling wordt afgestemd op de mogelijkheden per landschapstype en de mogelijkheden
tot combinatie met infrastructuur en bedrijventerreinen.Bij hun keuze van plaatsingsgebieden nemen provincies de volgende criteria
in acht:• op de eerste plaats is plaatsing wenselijk op en nabij bedrijventerreinen,
en nabij autowegen, vaarwegen, spoorwegen en zo mogelijk hoofdwaterkeringen;• op de tweede plaats dienen de plaatsingsmogelijkheden in grootschalige
open landschappen te worden benut, waarbij de voorkeur uitgaat naar plaatsing
aan de rand en waarbij het effect van visuele omheining wordt vermeden.In landschappelijk en/of cultuurhistorisch waardevolle open ruimten waarin
niet kan worden gecombineerd met bedrijventerreinen of infrastructuur, gaat
de voorkeur uit naar plaatsing aan de rand, waarbij het effect van visuele
omheining wordt vermeden; de provincies wordt verzocht aan te geven welke
open ruimten zij als waardevol beschouwen. Plaatsing van windturbines nabij
de hoofdinfrastructuur mag niet conflicteren met de inrichting van vrijwaringszones
en met zonering vanuit het oogpunt van externe veiligheid en milieu. Bij plaatsing
nabij de waterkering moet worden rekening gehouden met de veiligheidsfunctie. C.12OntgrondingenHet rijk is verantwoordelijk voor een tijdige voorziening van grondstoffen
voor de bouw. Het is essentieel dat de provincies op korte termijn hun beleidskeuzes
maken en deze in streekplannen verankeren. Vanwege de grote bouwopgave blijven
ontgrondingen noodzakelijk. Verschillende grote wateren, onder meer de wateren
in het IJsselmeer en het Markermeer, krijgen een taakstelling voor de winning
van grondstoffen voor de bouw. In principe geldt dat ontgrondingen alleen
zijn toegestaan indien vooraf is bepaald dat het gebied multifunctioneel zal
worden heringericht en geen onevenredige schade wordt toegebracht aan de aardkundige,
cultuurhistorische en archeologische waarden en de waterhuishouding.C.13Vrijkomende bebouwing in het buitengebiedVrijkomende bebouwing in het buitengebied welke goed past in het landschap
kan worden herbenut voor kleinschalige functies. Vrijkomende bebouwing die
niet de vereiste kwaliteit heeft, dient indien mogelijk te worden gesloopt.
In ruil voor een aanzienlijke amovering van bebouwing, bestaat de mogelijkheid
om één of meerdere woningen terug te bouwen. In dat geval moet
er sprake zijn van een aanzienlijke reductie van bouwvolume en -oppervlak.C.13aFunctieverandering van vrijkomende bebouwing in het
buitengebiedProvincies geven in het streekplan aan welke kwaliteitseisen worden gehanteerd
en formuleren in het streekplan de voorwaarden waaronder functieverandering
van vrijkomende bebouwing in het buitengebied mogelijk is. Deze voorwaarden
bevatten tenminste een lijst met functies die zijn toegestaan bij functieverandering
van vrijkomende bebouwing en bevatten eventueel restricties voor functieverandering
in bepaalde zones.De provincie neemt daarbij de volgende criteria in acht:• functieverandering vindt plaats binnen de bestaande bebouwing,
uitbreiding van de bebouwing is niet toegestaan;• functieverandering leidt niet tot een substantiële toename
van verkeersbewegingen;• functieverandering leidt niet tot extra beperkingen in de uitbreidingsmogelijkheden
van agrarische bedrijven in de omgeving.Binnen groene contourgebieden staat slopen van vrijkomende bebouwing voorop,
tenzij het een monument of karakteristiek pand of complex betreft. In dat
geval is functieverandering toegestaan, indien de nieuwe bestemming de gebiedsfunctie
aantoonbaar ondersteunt. Wanneer er op grotere complexen een functieverandering
naar de functie wonen plaatsvindt, moet de publieke toegankelijkheid van deze
terreinen gewaarborgd zijn.C.13bRuimte voor ruimteProvincies kunnen een «ruimte voor ruimte regeling» ontwikkelen,
waarbij ter financiering van het slopen van niet-monumentale of niet karakteristieke
gebouwen in het buitengebied, inclusief solitair gelegen glasopstanden, één
of meer compensatiewoningen worden gebouwd. Daarbij is verbetering van ruimtelijke
kwaliteit de hoofddoelstelling. Nevendoelstelling is verbetering van de milieukwaliteit
in het gebied. De compensatiewoningen voorzien in een deel van de ruimtevraag
voor wonen in de desbetreffende provincie. Bij de toepassing
van de «ruimte voor ruimte regeling» moet er een koppeling zijn
tussen bedrijfsbeëindiging en sanering op de betreffende locatie enerzijds
en de bouw van de woningen anderzijds. Verbetering van de ruimtelijke kwaliteit
moet blijken uit een aanzienlijke reductie van bouwoppervlak en -volume, een
goede landschappelijke inpassing en aan de hand van een beeldkwaliteitsplan.
De compensatiewoning mag niet leiden tot extra beperkingen van de uitbreidingsmogelijkheden
van agrarische bedrijven in de omgeving. Compensatiewoningen worden bij voorkeur
gebouwd binnen de rode contour. Zij kunnen ook op de kavel van het gesloopte
gebouw worden gebouwd, tenzij deze kavel in een groene contourgebied is gelegen.
In dat geval is bouwen op de kavel niet toegestaan. Bij bouw op de kavel van
het gesloopte gebouw mag in principe maximaal één compensatiewoning
worden gebouwd.Voor de compensatie woningen die in het kader van de Regeling Beëindiging
Veehouderijtakken, de zogenaamde Brakkestein-woningen, en die niet op de kavel
zelf (daar waar de stallen zijn gesloopt) worden gebouwd, geldt dat zij eveneens
binnen de rode contour worden gebracht. Indien in 2005 voor een op dat moment
te bepalen aantal kavels (met een maximum van 3000) blijkt dat deze niet binnen
de bebouwingsgrens kunnen worden gebouwd, hebben de provincies de mogelijkheid
om deze kavels direct aansluitend aan de bebouwingsgrens te plaatsen. De rode
contour wordt dienovereenkomstig vastgesteld. Dit moet dan gebeuren onder
gelijktijdige en evenredige verkleining van de rode contour op de oorspronkelijk
bestemde locatie voor de desbetreffende woningen.C.14Militaire terreinenGrote bebouwde militaire complexen (kazernes, werkplaatsen, opslagplaatsen,
schietterreinen, luchtmachtbases en vliegkampen) die intensief gebruikt worden
en grotendeels bebouwd en/of verhard zijn, worden opgevat als een specifiek
werkmilieu. Deze complexen, die in veel gevallen tegen de Ecologische Hoofdstructuur
of deels daar in liggen, dienen ruimte te houden om beperkte aanpassingen
in de bebouwing aan te brengen, als dat nodig is voor een adequate functievervulling.
Voor schietterreinen, vliegbases en vliegkampen dienen, indien de aaneengesloten
bebouwde/verharde oppervlakte inclusief daarbinnen gelegen perkgroen meer
dan 5 hectare beslaat, de rode contouren door de provincies om deze bebouwing
en het verharde oppervlak te worden getrokken. In geval van kazernes, werk-
en opslagplaatsen, groter dan 5 hectare, dienen de provincies de rode contouren
op het hekwerk van deze complexen te leggen.Indien deze militaire complexen niet langer voor hun militaire functie
nodig zijn, zullen zij door het rijk worden afgestoten. Daarmee komt tegelijkertijd
de rode contour te vervallen. In die gevallen zal het rijk, belast met de
vervreemding, met de provincie overleggen over de nieuwe status van het vrijkomende
gebied, gelet op het dan vigerende rijksbeleid. Binnen de groene contourgebieden
geldt voor militaire activiteiten dat wijziging in het gebruik (inclusief
modernisering) en beperkte wijzigingen in de inrichting die nodig zijn om
de bestaande militaire functies (redelijkerwijs) te kunnen voortzetten, mogelijk
zijn. Alle andere functiewijzigingen en nieuwe activiteiten worden getoetst
aan het afwegingskader groene contouren (C.6). Over voorgenomen wijzigingen
zal overleg plaatsvinden met andere overheden. Gegeven het intensieve gebruik
van sommige compagniesoefenterreinen en eenheidsoefenterreinen
vallen deze niet binnen de netto EHS en daarmee ook niet binnen de groene
contour. In het Tweede Structuurschema Militaire Terreinen (SMT-2) zal dit
verder worden uitgewerkt en vastgelegd.In verband met benutting van het marinevliegkamp Valkenburg voor verstedelijking,
zal dit vliegkamp worden gesloten (zie D.3 en F.2). De Groep Maritieme Patrouillevliegtuigen
wordt in beginsel naar het marinevliegkamp De Kooy verplaatst. In de daartoe
uit te voeren project-PKB zullen alle relevante afwegingen worden gemaakt.D. Stedelijke netwerkenD.1HoofdlijnenStedelijke netwerken nemen de vorm aan van een aantal goed met elkaar
verbonden compacte grotere en kleinere steden, gescheiden door niet-verstedelijkt
gebied. Stedelijke netwerken verschillen zowel qua omvang als qua samenstelling.Stedelijke netwerken moeten door samenwerking ruimtelijke kwaliteit bevorderen
en een hoogwaardig sociaal, economisch en cultureel vestigingsklimaat bieden.
Daartoe moet elk netwerk beschikken over een compleet scala van stads- en
dorpsmilieus en voorzieningen, dat bijdraagt aan het welzijn en de gezondheid
van alle burgers. De steden in een stedelijk netwerk moeten elkaar aanvullen
en versterken: de steden en centra hebben samen meer te bieden dan elk afzonderlijk.
In de stedelijke netwerken moet een daadkrachtige bestuurlijke samenwerking
tot stand gebracht worden tussen gemeenten en met de provincie(s) en/of kaderwetgebied(en).
Afhankelijk van het schaalniveau van de opgave wordt steeds een passende samenwerkingsvorm
gekozen. De samenwerkingsverbanden zijn vrijwillig, maar de afspraken die
gemaakt worden mogen niet vrijblijvend zijn. Waar nodig, zal het rijk de grensoverschrijdende
samenwerking van stedelijke netwerken ondersteunen.Samenwerkende gemeenten ontwikkelen in overleg met de kaderwetgebieden
en provincies een samenhangend geheel van afspraken over de lange termijnontwikkeling
van het stedelijk netwerk, inclusief de daaruit voortvloeiende taakverdeling.
De provincies vervullen hierbij een coördinerende rol. Voor zover de
afspraken de schaal van een kaderwetgebied niet te boven gaan, heeft het kaderwetgebied
deze rol. Voor het stedelijk netwerk Deltametropool coördineert het rijk
de bovenprovinciale aspecten. Mede op basis hiervan worden de in C genoemde
provinciale (en regionale) structuurvisies ontwikkeld en opgenomen in het
streekplan. Deze afspraken hebben betrekking op het schaalniveau van het stedelijke
netwerk en betreffen de manier waarop:• de steden en dorpen elkaar aanvullen, zodat binnen het stedelijk
netwerk een volledig scala van stads- en dorpsmilieus en voorzieningen tot
stand komt;• ontwikkeling van bestaande en nieuwe centra en verhoging van de
stedelijkheid wordt aangepakt;• een snelle, frequente, hoogwaardige (openbaar vervoers-)verbinding
tussen centra, zoveel mogelijk met gebruikmaking van de bestaande infrastructuur
voor weg, spoor en water;• een netwerk van wegen, openbaar vervoerslijnen en fiets- en voetpaden,
gekoppeld aan de centra, de regionale parken en de recreatiegebieden;• een totaal vervoerssysteem dat zowel de stedelijkheid gestalte
geeft en draagt (stedelijk netwerk), als de mensen die er wonen en werken
in staat stelt zich dagelijks snel, frequent, veilig en comfortabel te verplaatsen;• bedrijven en voorzieningen (waaronder kennisinstellingen) gelokaliseerd
worden, opdat een optimale bijdrage wordt geleverd aan de vitaliteit van het
stedelijk netwerk;• de niet-verstedelijkte gebieden en de verstedelijkte gebieden binnen
het stedelijk netwerk onderling samenhangen;• vasthouden, benutten en bergen van water, met gebruikmaking van
cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische gegevenheden en benutting
van recreatieve mogelijkheden en die van transport over water wordt vormgegeven.Het rijk zal bij het beschikbaar stellen van rijksmiddelen rekening houden
met het geheel aan afspraken gericht op de lange termijn ontwikkeling van
de stedelijke netwerken. De verstedelijking wordt gebundeld in stedelijke
netwerken. In C van deze PKB is het bundelingsbeleid uitgewerkt.D.2CentrumvormingIn stedelijke netwerken is centrumvorming essentieel. Centra vergroten
de stedelijkheid en bieden naast wonen en werken, een breed scala aan voorzieningen
(zorg, kunst, cultuur, sport, recreatie en overige diensten). Bij centrumvorming
worden bereikbaarheid, toegankelijkheid en aantrekkelijkheid op een zodanige
manier ingevuld, dat de centra een bijdrage leveren aan de vitaliteit van
de stad en integratie en emancipatie van alle burgers. Voorzieningen voor
kunst, cultuur en onderwijs en de zorg- en welzijnsvoorzieningen die deel
uitmaken van de sociale infrastructuur moeten goed bereikbaar en toegankelijk
zijn voor iedereen. Ze worden zoveel mogelijk in zogenoemde dienstenknooppunten
gelokaliseerd. Het rijk heeft bij de totstandkoming van centra een stimulerende
rol.Centrumontwikkeling vindt plaats bij bestaande en mogelijk nieuwe knooppunten
van openbaar vervoer en knooppunten van openbaar vervoer en weg (en waar mogelijk
water). De reistijden per openbaar vervoer tussen de centra van de steden
in de stedelijk netwerken worden bekort door de onderlinge verbindingen te
verbeteren. Binnen het invloedsgebied van de vervoersknooppunten is sprake
van een verdere verdichting door intensivering, herstructurering en stedelijke
vernieuwing. Hierbij wordt rekening gehouden met randvoorwaarden vanuit milieu,
gezondheid en veiligheid, bereikbaarheid voor personen en goederen en met
de vrijwaringszones voor infrastructuur (zie D.9).Het rijk stimuleert in het bijzonder de centra die reeds zijn aangewezen
als Nieuwe Sleutelprojecten: Amsterdam-Zuidas, Rotterdam Centraal, Den Haag
Centraal, Utrecht Centraal, Arnhem en Breda (zie ook F.4).D.3Regionale parken en recreatieve groengebiedenEen regionaal park is een herkenbare landschappelijke eenheid van niet-verstedelijkt
gebied, aansluitend op de steden in een stedelijk netwerk. Regionale parken
zijn bedoeld om de mogelijkheden van dagrecreatie voor de bewoners van stedelijke
netwerken te vergroten en te verbeteren. In regionale parken is uitbreiding
van het stedelijk ruimtebeslag en uitbreiding van permanente
verblijfsrecreatie niet toegestaan. Ingrepen die de dagrecreatieve functie
en publieke toegankelijkheid versterken zijn wel mogelijk. Dit geldt ook waar
regionale parken overlappen met Nationale of Provinciale Landschappen en voor
de grote recreatieve groengebieden. Dit betreft de Randstadgroenstructuur,
de recreatieve Strategische Groenprojecten, nieuwe opgaven voor Groen om de
Stad, zoals opgenomen in het Structuurschema Groene Ruimte en de Boswetgebieden
voor zover niet behorende tot de EHS.De rijksbufferzone Blaricum–Huizen vervalt. De bufferzone Amsterdam–Purmerend
wordt als regionaal park onderdeel van het Nationaal Landschap Noord-Hollands-Midden.
De zones Utrecht–Hilversum, Amstelland-Vechtstreek en Den Haag–Leiden–Zoetermeer
worden als regionaal park geheel of gedeeltelijk onderdeel van het Nationaal
Landschap Groene Hart (zie de bij de PKB horende kaarten 13 tot en met 20).
Alle rijksbufferzones, zoals aangewezen in de PKB Nationaal Ruimtelijk Beleid
Actualisering Vinex worden door de provincies en waar relevant de kaderwetgebieden
in overleg met de in het stedelijk netwerk samenwerkende gemeenten getransformeerd
tot regionale parken en als zodanig in streek- en structuurplannen opgenomen,
met uitzondering van de zone Blaricum–Huizen. Hierbij dienen de in de
Actualisering Vinex aangegeven bufferzonegrenzen als uitgangspunt gehanteerd
te worden. Van deze begrenzing kan ten behoeve van verstedelijking alleen
worden afgeweken, wanneer nut en noodzaak van verstedelijking ter plaatse
is aangetoond en de landschappelijke en/of cultuurhistorische waarde en de
recreatieve functie van het gebied niet wezenlijk worden aangetast. Bij de
transformatie wordt de begrenzing van de bufferzone Den Haag–Leiden–Zoetermeer
aangepast ten behoeve van verstedelijking op de huidige marinevliegkamp Valkenburg.
Eveneens wordt bij de transformatie de grens van de bufferzone Haarlem–Amsterdam
aangepast ten behoeve van realisering van bedrijventerreinen. Van regionale
parken die geheel of gedeeltelijk binnen de grenzen van Nationale Landschappen
liggen, mag de begrenzing niet worden gewijzigd ten behoeve van verstedelijking,
behalve voor gedeeltes buiten het Nationaal Landschap (zie ook F.2). Ook andere
gebieden dan de voormalige bufferzones kunnen als regionaal park worden opgenomen
in streek- en structuurplan.Voor regionale parken dient door de provincies en waar relevant de kaderwetgebieden
in overleg met de samenwerkende gemeenten een ontwikkelingsplan te worden
opgesteld. Daarin wordt aangegeven op welke wijze de bereikbaarheid en toegankelijkheid
van het park vanuit het stedelijk gebied wordt verbeterd. Voorts dient een
ruimtelijke samenhang te worden aangebracht tussen binnenstedelijk groen,
regionale parken, andere recreatiegebieden en Nationale en/of Provinciale
Landschappen. Het rijk heeft hierbij een stimulerende rol. De begrenzing van
regionale parken en bijbehorende ontwikkelingsplannen worden opgenomen in
provinciale of regionale structuurvisies en uiterlijk in 2005 opgenomen in
streekplannen of regionale structuurplannen. Wijziging van deze begrenzing
kan alleen gescheiden via een herziening van het betreffende streekplan of
regionale structuurplan.Voor kernen gelegen in bufferzones c.q. regionaal parken, geldt het beleid
voor «overige kernen buiten bundelingsgebieden», zoals beschreven
in C.2a en C.2b. D.4Nationale stedelijke netwerkenZes nationale stedelijke netwerken zijn op initiatief van het rijk benoemd.
De genoemde steden maken in ieder geval deel uit van het desbetreffende netwerk.De zes nationale stedelijke netwerken zijn:• Groningen-Assen,Groningen en Assen;• Twente,Enschede, Hengelo, Almelo, met internationale afstemming op Gronau, Osnabrück
en Münster;• Arnhem-Nijmegen,met internationale afstemming op Emmerik en Kleef;• de Deltametropool,Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht Almere, Amersfoort, Delft, Dordrecht,
Haarlem, Hilversum, Hoofddorp, Leiden, Zaanstad en Zoetermeer (zie F);• Brabantstad,'s-Hertogenbosch, Tilburg, Breda, Eindhoven en Helmond;• Maastricht-Heerlen,Maastricht, Heerlen, Sittard, Geleen; als onderdeel van het grensoverschrijdend
stedelijk netwerk MHAL: Maastricht/Heerlen–Hasselt/Genk–Aken–Luik.D.5Regionale stedelijke netwerkenElf regionale stedelijke netwerken zijn op voordracht van de provincies
benoemd. De genoemde steden maken in ieder geval deel uit van het desbetreffende
netwerk.De elf regionale stedelijke netwerken zijn:• Eemsmond,Eemshaven, Delfzijl, met afstemming op het Duitse Eemshavengebied;• Westergozone,Leeuwarden, Harlingen;• Zuid-Friese Stedenzone,Drachten, Heerenveen en Sneek;• Zuid-Drentse Stedenband,Meppel, Hoogeveen, Emmen, Coevorden, Steenwijk en Hardenberg, met afstemming
op Meppen/Cloppenburg;• Zwolle-Kampen,met afstemming op de Zuid-Drentse Stedenband;• Stedendriehoek,Deventer, Zutphen, Apeldoorn;• Wageningen-Ede-Rhenen-Veenendaal• Scheldemondsteden,Vlissingen, Middelburg, Goes, Terneuzen, met afstemming op Antwerpen en
Gent;• Noordwest 8,Alkmaar, Den Helder, Hoorn, met afstemming op de Deltametropool;• Brabantse BuitenstedenBergen op Zoom, Roosendaal, met afstemming op Brabantstad;• Venlo-Roermond,Venlo, Roermond, Venray en Weert, met afstemming op Brabantstad, Krefeld
en Mönchen-Gladbach. D.6Infrastructuur in en tussen stedelijke netwerkenBij opstellen van de afspraken betreffende de lange termijn ontwikkeling,
houden de betrokkenen in het stedelijk netwerk rekening met de uitgangspunten
van het infrastructuurbeleid: benutten en beprijzen en waar nodig bouwen.
Voor eventuele aanleg en uitbreiding van verkeers- en vervoersinfrastructuur
vormen de beleidsuitspraken uit deze PKB het ruimtelijke kader.Het rijk is verantwoordelijk voor de gehele nationale hoofdinfrastructuur,
waaronder die in en tussen de stedelijke netwerken. Provincies, kaderwetgebieden
en gemeenten dragen verantwoordelijkheid voor de daarop aansluitende regionale
en lokale infrastructuur. Bij de decentralisatie van de desbetreffende rijksmiddelen
(GDU) zal rekening worden gehouden met toekomstige ontwikkelingen, zodat de
toe te passen verdeelsleutel ook recht doet aan de afspraken betreffende de
lange termijn ontwikkeling van stedelijke netwerken. Er wordt zo een samenhangend
stelsel van vervoersknooppunten tot stand gebracht.Het kabinetsbesluit over de Zuiderzeelijn, zoals aangekondigd in het Ontwerp,
zal binnenkort worden nagezonden.Het rijk streeft er naar om een landelijk dekkend netwerk voor gecombineerd
weg-watervervoer te realiseren dat aansluit op het netwerk van internationale
terminals. Het rijk onderzoekt op welke wijze de aansluiting van Twente, Brabantstad
en Maastricht–Heerlen op het internationale HST-netwerk verbeterd kan
worden. Voor het goederentransport per spoor door Zuid-Nederland wordt maximaal
gebruik gemaakt van de Betuweroute en de IJzeren Rijn.D.7LocatiebeleidHet locatiebeleid voor bedrijven en voorzieningen (ABC-locatiebeleid)
en het locatiebeleid voor Perifere en Grootschalige Detailhandelsvestiging
(PDV/GDV beleid) worden vervangen door een integraal locatiebeleid voor bedrijven
en voorzieningen, inclusief detailhandel. Dit integrale locatiebeleid geldt
zowel binnen als buiten stedelijke netwerken. Het integrale locatiebeleid
dient meerdere doelstellingen: economie, bereikbaarheid en leefmilieu. Provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten concretiseren deze doelstellingen in streek-,
structuur- en bestemmingsplannen en in de provinciale en regionale verkeers-
en vervoersplannen. Het rijk zal beoordelen of deze plannen voldoen aan de
uitgangspunten van het locatiebeleid. Dit betekent dat die plannen regels
en criteria bevatten die de volgende uitgangspunten waarborgen:• Gemeenten zorgen gezamenlijk, op regionaal niveau, voor een voldoende
gedifferentieerd aanbod van vestigingsmogelijkheden voor bedrijven, waarbij
zij elkaar aanvullen;• Het rijk, provincies, kaderwetgebieden en gemeenten bevorderen
de menging van wonen, werken en recreëren, waarbij tevens de kwaliteit
van de leefomgeving wordt verbeterd. Structuur- en bestemmingsplannen dienen
een verantwoorde functiemenging niet te belemmeren. Indien en voor zover bestemmingsplannen
en andere regelingen functiemenging onnodig belemmeren, worden deze door gemeenten
gewijzigd;• Intensief ruimtegebruik is uitgangspunt. Ten opzichte van de huidige
situatie wordt over het geheel genomen op hetzelfde grondoppervlak een groter
vloeroppervlak gerealiseerd. Waar hoogbouw qua maat en schaal
past in de omgeving, verdient het aanbeveling in bestemmingsplannen minimum
bouwhoogten op te nemen. Dat geldt in ieder geval in binnenstedelijke centra,
waar de kwaliteit en capaciteit actief wordt verbeterd door hoogwaardige transformatie
en intensivering van het ruimtegebruik en vergroting van de bereikbaarheid;• Gemeenten voeren een actief, onderling afgestemd parkeerbeleid,
gericht op meer betaald parkeren en het tegengaan van parkeeroverlast. Met
name in binnenstedelijke centra wordt de totstandkoming van ondergrondse of
inpandige parkeervoorzieningen gestimuleerd;• In specifieke werkmilieus worden uitsluitend bedrijven en voorzieningen
toegelaten die niet inpasbaar zijn in de andere stads- en dorpsmilieus èn
geen arbeids- en bezoekersintensieve functies hebben èn een goede aansluiting
op het wegennet behoeven. Om dit te kunnen beoordelen, brengen gemeenten de
invloed van een bedrijf op de omgeving in beeld. Criteria die aandacht moeten
krijgen zijn veiligheid en hinder van het bedrijf en het daarmee verbonden
transport, de ruimte-, arbeids- en bezoekersintensiteit en de toename van
verkeer op het omliggende wegennet.• Provincies, kaderwetgebieden en gemeenten stimuleren dat bedrijven
met omvangrijke goederenstromen geconcentreerd worden gevestigd. De terreinen
waar nieuwe distributie-, transport- en overslagcentra zullen komen te liggen,
zullen bij voorkeur aansluiten bij bestaande verbindingen binnen stedelijke
netwerken. Mogelijkheden voor multimodale ontsluiting van bestaande bedrijventerreinen
moeten optimaal benut worden. Bij nieuw aan te leggen bedrijventerreinen en
bij de lokalisatie van voorzieningen, genieten locaties die beschikken over
bestaande ontsluitingen via meerdere modaliteiten de voorkeur.• Voor realisatie en financiering van transport- en overslagcentra
en distributiecentra ligt het initiatief en de verantwoordelijkheid in eerste
instantie bij het bedrijfsleven, in overleg met provincies en gemeenten. Wanneer
sprake is van een aanmerkelijk bovenregionaal belang, kan het rijk besluiten
om financieel bij te dragen;• In alle vestigingsmilieus wordt een goede architectonische en stedenbouwkundige
kwaliteit gerealiseerd. Voor een aantal vestigingsmilieus zullen voorbeeldprojecten
worden uitgevoerd.D.8Externe veiligheidHet verbeteren van de veiligheid voor burgers heeft hoge prioriteit. In
E van deze PKB wordt ingegaan op de veiligheid in relatie tot water. Kennis
van veiligheidsrisico's moet vroegtijdig in het ruimtelijk planproces worden
ingebracht om ontstaan van nieuwe onveilige situaties te voorkomen. Het risico
wordt zoveel mogelijk bij de bron gereduceerd. Waar bronbeleid en inpassingsmaatregelen
onvoldoende reductie van het risico opleveren, wordt afstand geschapen tussen
risicobron en kwetsbare functies. Deze veiligheidsafstanden worden in ruimtelijke
plannen vastgelegd. Bestaande onveilige situaties worden gesaneerd. In dit
kader vraagt het rijk aan provincies, kaderwetgebieden en gemeenten om voldoende
terreinen op goede locaties aan te wijzen in streek- en regionale structuurplannen
voor riskante opslag en riskante bedrijfsprocessen en nieuwbouwlocaties voor
woningbouw, voorzieningen en kantoren zodanig te situeren dat voldaan wordt
aan de normen voor externe veiligheid. Bovenstaande uitgangspunten zijn uitgewerkt
in normstelling, eisen aan besluitvorming, aanpassing van bestaande wet- en
regelgeving en aanpak voor risicovolle situaties. D.8aNormstelling• Burgers krijgen voor de veiligheid in hun woonomgeving een minimum
beschermingsniveau (plaatsgebonden risico);• De kans op een groot ongeluk met veel slachtoffers wordt expliciet
afgewogen en verantwoord (het groepsrisico). Als de maatschappelijke baten
van een activiteit groot zijn, kunnen de bijbehorende risico's eerder worden
geaccepteerd dan wanneer deze gering zijn. Als de maatschappelijke baten van
een activiteit gering zijn, als er veiliger alternatieven zijn of als er onvoldoende
mogelijkheden zijn voor een adequate rampenbestrijding, dan mag voor betrokken
activiteit geen groepsrisico worden geaccepteerd;• Veiligheidsnormen en de doorwerking daarvan in ruimtelijke plannen
worden vastgelegd in nieuwe regelgeving (Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB)
kwaliteitseisen externe veiligheid inrichtingen en AMvB externe veiligheid
transport). In afwachting van een wettelijke regeling biedt het NMP4 het beleidskader
waarvan bij het beoordelen van ruimtelijke ontwikkelingen gebruik wordt gemaakt;• Externe veiligheid in relatie tot luchtvaart wordt geregeld in
de Wet Luchtvaart en de daarop gebaseerde luchthavenindelings- en verkeersbesluiten.D.8bBesluitvormingDe maatschappelijke kosten en baten van risicovolle activiteiten moeten
nadrukkelijk worden afgewogen door het bevoegd gezag. Dit geldt zowel voor
nieuwe regelgeving, voor besluitvorming over ruimtelijke projecten als voor
besluiten over de aanpak van bestaande risicosituaties. Inzicht dient te bestaan
in de financiële consequenties van besluitvorming zowel voor overheden
als voor andere betrokken partijen. D.8cAanpassen wet- en regelgevingGezorgd wordt voor een sluitende harmonisatie van de regelgeving op het
gebied van milieu, ruimtelijke ordening en bouwen. Het rijk zal spoorroutes
aanwijzen waar vervoer van gevaarlijke stoffen niet toegestaan is, routes
waarbij dat vervoer gebonden zal worden aan grenzen in verband met veiligheid
en routes waar het vervoer van gevaarlijke stoffen toegestaan wordt. Waar
gevaarlijke stoffen mogen worden vervoerd dient de normstelling voor externe
veiligheid in de ruimtelijk ordening in acht te worden genomen. Het kabinet
is voornemens een soortgelijke benadering te volgen voor auto- en vaarwegen.D.8dAanpak risicovolle situatiesIn het bebouwd gebied zijn situaties ontstaan waar de veiligheidsrisico's
groter zijn dan naar huidige inzichten aanvaardbaar wordt geacht. Dat moet
worden gecorrigeerd, opdat risico's weer worden teruggebracht tot een aanvaardbaar
niveau. In E wordt ingegaan op de aan water gerelateerde veiligheidsrisico's.
Het nationaal ruimtelijk beleid ten aanzien van de aanpak van de overige risicovolle
situaties is gericht op:• In kaart brengen ruimtelijke consequenties van risicovolle situaties.
Uiterlijk in 2003 geldt de wettelijke registratieplicht ten aanzien van risicovolle
situaties met betrekking tot gevaarlijke stoffen;• Vaststellen specifiek rijksbeleid voor de stoffen LPG, chloor en
ammoniak. Uiterlijk in 2003 zal dit beleid door het rijk worden vastgesteld; • Aanwijzen van vuurwerkconcentratiegebieden door het rijk;• Saneringsbeleid uitwerken voor LPG-tankstations in de bebouwde
kom en bij LPG-tankstations waar sprake is van normoverschrijding, vooruitlopend
op het algemene beleid voor LPG;• Vergroten van de financiële ruimte voor bron-, inpassings-
en saneringsmaatregelen.Onderscheid tussen acceptabele risico's in bestaande ten opzichte van
nieuwe situaties komt zo snel mogelijk, doch uiterlijk in 2010 te vervallen.
In de voorziene AMvB's wordt voor zeer incidentele gevallen een uitzondering
gemaakt op deze algemene regel door het opnemen van een hardheidsclausule.
Het kabinet werkt aan een financieringsregeling om sanering van ongewenste
bestemmingen financieel mogelijk te maken.D.9Vrijwaringszones hoofdinfrastructuurRondom het hoofdwegennet, het hoofdspoorwegennet en het hoofdvaarwegennet
worden zones aangewezen die van bebouwing worden gevrijwaard («vrijwaringszones»).
Met de instelling van vrijwaringszones langs hoofdinfrastructuur beoogt het
kabinet ruimte te behouden voor de oplossing van toekomstige knelpunten, mogelijkheden
te scheppen voor een goede inpassing van de infrastructuur, de mogelijkheid
open te houden voor de bundeling van infrastructuur met andere functies, verminderen
en/of voorkomen conflicterende functies vanuit milieuoptiek (geluid, externe
veiligheid en lokale luchtkwaliteit) en bij te dragen aan de veiligheid. Het
rijk zal, in overleg met de andere overheden, het vrijwaringsbeleid uitwerken
tot een rijkskader met toetsingscriteria. Daarbij worden de beleidsdoelstellingen
ten aanzien van intensivering van ruimtegebruik in bebouwd gebied, centrumvorming
in stedelijke netwerken, veiligheid en milieu in acht genomen.Binnen vrijwaringszones in het stedelijk gebied kan het rijk voor bepaalde
gebieden, waar intensivering van het ruimtegebruik gewenst is, vrijstelling
van het vrijwaringsbeleid verlenen op basis van een integrale afweging. Daarbij
spelen milieu- en veiligheidsaspecten een belangrijke rol. Deze vrijstelling
moet voldoen aan een aantal door het rijk, in overleg met de andere overheden,
op te stellen regels.Ten behoeve van de verdere uitwerking zal het rijk onderzoek doen naar
de feitelijke situatie van bestaande bouwplancapaciteit in vigerende bestemmingsplannen
binnen de vrijwaringszones, naar de consequenties van dit beleid in relatie
tot de optimale benutting van de ruimte rond de infrastructuur in het stedelijk
gebied, alsmede naar de wettelijke en juridische voorwaarden en implicaties.D.10Vrijwarings- en beperkingenbeleid SchipholRond de luchthaven Schiphol geldt het vrijwaringsbeleid uit de PKB Schiphol
en omgeving.Dat betekent dat in beginsel geen gevoelige bestemmingen zijn toegestaan.
Als uitzonderingen gelden de in de PKB Schiphol en Omgeving genoemde mogelijkheden
van vervangende nieuwbouw, bedrijfsgebonden bebouwing, functiewijziging van
gebouwen in een woonbestemming en de opvulling van kleine open gaten binnen
aaneengesloten bebouwing. Voor kantoren en bedrijven geldt een terughoudende
benadering, waarbij dichtheden en afstand tot de luchthaven bepalende factoren
zijn. Mede met het oog op de omzetting van de PKB Schiphol en
Omgeving naar een nieuw wettelijk kader voor de Wet Luchtvaart is in aanvulling
daarop met de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer
een beleid gericht op beheersing van de groei van het groepsrisico vastgesteld.
Daarbij zijn de ongevalsconcentratiegebieden als gebiedsaanduiding geïntroduceerd.
Binnen het 80% ongevalsconcentratiegebied zijn alleen kleinschalige ontwikkelingen
toegestaan, dat wil zeggen alleen ontwikkelingen die leiden tot een benutting
van maximaal tien personen per hectare. Voor het gebied tussen het 95%- en
het 80% ongevalsconcentratiegebied geldt dat de reeds in gang gezette ontwikkelingen
met betrekking tot de kantoren en bedrijven, zoals weergegeven op de bij de
afspraken met de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer
opgestelde kaart, worden geaccepteerd en dat voor de overige gebiedsdelen
dezelfde beperkingen als voor het 80% ongevalsconcentratiegebied zullen gelden.In de wijziging van de Wet Luchtvaart wordt voor Schiphol het Luchthavenindelingbesluit
geïntroduceerd. Daarin zal het vrijwaringsbeleid uit de PKB Schiphol
worden opgenomen. In het eerste Luchthavenindelingbesluit zal voor de ruimtelijke
maatregelen ter beheersing van het groepsrisico alleen de IR 10–6 contour worden opgenomen, in plaats van het 80% ongevalsconcentratiegebied.
In het eerstvolgende Luchthavenindelingbesluit zullen dan bij voorkeur de
80%- en 95%- ongevalsconcentratiegebieden worden opgenomen.E. WaterE.1HoofdlijnenTer bescherming van het land tegen overstromingen en wateroverlast, ter
veiligstelling van de zoetwatervoorraad en ter voorkoming van de vervuiling
van grond- en oppervlaktewater is water één van de ordenende
principes bij de bestemming, de inrichting en het beheer van de ruimte. Aan
het hoofdwatersysteem (kustwateren, rivieren, IJsselmeer) wordt meer ruimte
gegeven ter bescherming van het land tegen overstromingen. Er wordt meer ruimte
gemaakt voor de kustverdediging en voor de rivieren. Op grond van maatschappelijke
kosten-batenanalyses zal worden bepaald welke ruimtelijkeen technische maatregelen
worden genomen. Algemeen uitgangspunt is het versterken van de identiteit
van de verschillende onderdelen. In het beleid voor de regionale watersystemen
wordt onderscheid gemaakt tussen gebieden in Hoog- en Laag-Nederland. Rijk,
provincies en kaderwetgebieden hanteren de strategie van functiecombinaties
met water om de hiervoor genoemde doelstellingen te realiseren en gelijktijdig
de ruimtelijke kwaliteit te vergroten. Het rijk is verantwoordelijk voor het
waterbeleid (inclusief de veiligheid tegen overstroming) en het beheer van
het hoofdwatersysteem. Rijk, provincies, kaderwetgebieden, waterschappen en
gemeenten hebben ieder hun eigen verantwoordelijkheden voor de regionale watersystemen.
De provincies hebben de regierol waar het gaat om de inbedding in het ruimtelijk
beleid.Van alle ruimtelijke relevante besluiten van rijk, provincies, kaderwetgebieden
en gemeenten in zowel het hoofd- als in het regionale watersysteem zullen
de effecten op de waterhuishouding in beeld worden gebracht. Het rijk zal
de watertoets zodanig hanteren dat deze voorkomt dat in de zoekgebieden voor
veiligheid tegen overstromingen ontwikkelingen optreden die gewenste
maatregelen in de toekomst kunnen belemmeren.Voor de Noordzee zijn de doelen het natuurlijk systeem vitaal te houden
en economische functies op een verantwoorde manier de ruimte te geven. Nieuwe
activiteiten, die mogelijk schade zouden kunnen opleveren, worden pas toegelaten
als nut en noodzaak ervan zijn aangetoond en bij de keuze van de locaties
uiterste zorgvuldigheid wordt betracht. Voor de Noordzee zijn de voorkeursgebieden
voor windenergie en de gebieden die vanwege hun bijzondere ecologische waarden
uitermate geschikt zijn als habitat voor flora en fauna, aangegeven.E.2Afstemming met waterbeleidE.2aDuurzaam waterbeheerBij de ontwikkeling van ruimtelijke plannen gelden de volgende uitgangspunten:• met het oog op veiligheid tegen overstromingen wordt ruimte die
reeds beschikbaar is voor water behouden en wordt waar nodig extra ruimte
gecreëerd;• ter voorkoming van wateroverlast, ter beperking van wateraanvoer
en ter vermindering van de verdroging worden allereerst maatregelen genomen
om het water beter vast te houden. Als dat niet voldoende is worden maatregelen
genomen om het water te bergen. Wanneer ook dat onvoldoende soelaas biedt
wordt het water afgevoerd (drietrapsstrategie waterkwantiteit);• de ruimte wordt zodanig ingericht en gebruikt dat geen vervuiling
optreedt naar het grond- en oppervlaktewater. Als dat niet voldoende is, worden
(aanvullend) maatregelen getroffen om schone en vuile waterstromen gescheiden
te houden. Wanneer ook dat onvoldoende soelaas biedt is tenslotte zuiveren
van de vuile waterstromen vereist (drietrapsstrategie waterkwaliteit).E.2bInbedding waterbeleid in ruimtelijke planontwikkelingHet Bestuursakkoord Water vormt het kader voor afspraken over de watertaakstellingen.
Deze zullen in samenhang met de beleidsuitspraken in deze PKB en haar uitvoeringsinstrumenten
gerealiseerd worden.Hiertoe geven provincies, waterschappen en gemeenten begin 2002 op hoofdlijnen
inzicht in de wijze waarop in (deel)stroomgebieden de waterhuishouding wordt
afgestemd op de klimatologische veranderingen, bodemdaling en de gevolgen
van toenemende verharding van het oppervlak. Voor een goede inbedding van
het waterbeleid in de ruimtelijke planontwikkeling zullen de provincies en
kaderwetgebieden deze strategische inzichten en de op basis van deze inzichten
ontwikkelde taakstellende afspraken uiterlijk 2005 verwerken in de streek-
en structuurplannen en in de provinciale en regionale structuurvisies die
ter voorbereiding van de streek- en structuurplannen worden opgesteld (zie
C.2).Het rijk zal zo nodig de planvorming, gericht op tijdige verwerking van
de watertaakstellingen in provinciale structuurvisies en in de streekplannen,
faciliteren.E.2cWatertoetsVan alle ruimtelijke relevante besluiten van rijk, provincie, kaderwetgebieden
en gemeenten in het hoofd-, het regionale- en het grondwatersysteem
moeten de effecten op de waterhuishouding getoetst worden door het daartoe
bevoegde gezag. Deze toets wordt toegepast op nieuwe vanuit waterhuishoudkundig
oogpunt relevante- ruimtelijke plannen, die nog niet in ontwerp ter inzage
zijn gelegd of in het kader van het besluit BRO aan medeoverheden voor overleg
zijn aangeboden.Uitgangspunt bij het hanteren van de watertoets is het afzien van besluiten
die leiden tot negatieve gevolgen voor de waterhuishouding in de vorm van
vermindering van de bescherming tegen overstromingen, toename van de wateroverlast,
toename van de bodemdaling, afname van de waterkwaliteit, aantasting van de
drinkwatervoorziening en toename van de verdroging van natuurgebieden. Indien
toch gekozen wordt voor een dergelijk besluit, worden alternatieven voor het
voorgestelde beleid beschreven en wordt een overzicht gegeven van mitigerende
en compenserende en maatregelen. Om de afwenteling van deze problemen naar
de benedenstroomse en de aangrenzende gebieden te verminderen dienen deze
maatregelen bij voorkeur binnen het plangebied en alleen als dat niet mogelijk
is buiten het plangebied te worden genomen.Als concretisering van de in de handreiking watertoets genoemde criteria
zal het Rijk vanaf de inwerkingtreding van deze PKB bij de beoordeling van
plannen toetsen of de onder e.1a genoemde uitgangspunten zijn verwerkt en
daarbij de volgende criteria hanteren:• geen toename van bebouwing in de gebieden die op termijn nodig
kunnen zijn voor veiligheid tegen overstromingen. De reserveringen voor de
kust zijn aangegeven in E.6a en die voor het IJsselmeergebied in E.8. De benodigde
reserveringen in het rivierengebied zullen worden opgenomen in de PKB Rivierengebied;• geen toename van de bebouwing in het reserveringsgebied voor het
randmeer Noordoostpolder;• geen ruimtelijke besluiten die leiden tot bodemdaling in gebieden
met dikke laagveenpakketten of peilverlaging in beïnvloedingsgebieden
van de hydrologisch kwetsbare delen van de Ecologische Hoofdstructuur. De
dikte van de veenlaag en de snelheid van inklinken van het veen in de veenweidegebieden
is mede richtinggevend voor de te volgen strategie van actieve of passieve
vernatting, dan wel beperkte drooglegging. Dit wordt nader gespecificeerd
in het Tweede Structuurschema Groene Ruimte;• vergroting van de waterberging in de diepe droogmakerijen;• afname van de verontreiniging van het grondwater in de grondwaterbeschermingsgebieden
en in de beïnvloedingsgebieden van de hydrologisch kwetsbare delen van
de Ecologische Hoofdstructuur;• op regionale schaal per saldo een toename van het waterbergend
vermogen;• geen afwenteling van milieuproblemen via het water.E.3Functiecombinaties met waterRijk en provincies hanteren de strategie van functiecombinaties met water
om de doelstellingen aangaande veiligheid, wateroverlast en zoetwatervoorziening
te realiseren en gelijktijdig de ruimtelijke kwaliteit te verhogen. Het Rijk
legt daarbij accenten op de functiecombinaties met de te nemen maatregelen
voor de veiligheid, de ontwikkeling van de Natte As, de Nieuwe Hollandse Waterlinie
en de Stelling van Amsterdam.In de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam worden
combinaties ontwikkeld tussen het beschermen en visualiseren van het cultureel
erfgoed, de waterberging, de natuurontwikkeling, de scheepvaartfunctie en
de recreatie.De Natte As, die loopt van het Lauwersmeergebied naar de Zeeuws – Zuid-Hollandse Delta, wordt verder ontwikkeld door verbindingen tot
stand te brengen tussen grote eenheden natte natuur. Dit wordt gecombineerd
met vergroting van de ruimte voor waterberging en de ontwikkeling van het
recreatietoervaartnet. De provincies zullen het beleid voor de Natte As, de
Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam uitwerken in streekplannen.E.4StroomgebiedsbenaderingEen stroomgebied is een gebied waaruit het afstromende water door één
bepaalde waterloop wordt afgevoerd. In de stroomgebiedsbenadering wordt de
zorg voor de waterhuishouding benaderd vanuit de hydrologische samenhangen
per stroomgebied. Ruimte voor water als een ordenend principe betekent dat
de stroomgebiedsbenadering in alle ruimtelijke plannen zodanig wordt uitgewerkt
dat er, na integrale afweging, per stroomgebied maatregelen getroffen worden
om de waterhuishouding op orde te brengen en te houden in combinatie met maatregelen
ter verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Hierbij is de verkleining van
de afwenteling van milieuverontreiniging van land naar water een belangrijke
voorwaarde. Grondgebruiksfuncties worden zodanig gelokaliseerd, dat geen nadelige
effecten op de waterhuishouding optreden. Voor een goed beheer van de zoetwatervoorraad
en het herstel van de Nederlandse natuurgebieden worden de watervragende functies
(drink- en industriewaterwinning, natte natuur) bij voorkeur gesitueerd op
die plekken waar van nature al veel water beschikbaar is (kwelgebieden en
benedenstroomse gebieden) en wordt gekozen voor het versneld verminderen van
de vervuiling van het grondwater in de infiltratiegebieden. Dit betreft in
ieder geval de grondwaterbeschermingszones en de gebieden die grote eenheden
hydrologisch kwetsbare natuur beïnvloeden.E.5Regionale watersystemenIn Hoog-Nederland dient het beleid van de overheden gericht te worden
op het langer vasthouden en schoonhouden van water. Daarbij wordt een accent
gelegd op kleinschalige maatregelen en op de ontwikkeling naar schoon ruimtegebruik
in de infiltratiegebieden. In Laag Nederland dient voor gebieden met een dik
veenpakket – waaronder het Groene Hart – te worden gekozen voor
ruimtegebruik dat niet langer de bodemdaling volgt en versterkt. In zeekleigebieden
dient gekozen te worden voor een combinatie van tijdelijke en permanente berging
van water en vergroting van de boezemstelsels. In de diepe droogmakerijen
dient ruimte gemaakt te worden voor vergroting van de mogelijkheden voor waterberging.E.6KustE.6aVersterking van de zeeweringDe veiligheid tegen overstromingen vanuit zee dient te worden gewaarborgd
met behoud van ruimtelijke identiteit en karakter van de verschillende onderscheiden
deelgebieden van de kust. Deze zijn van noord naar zuid: de Waddenzee, de
gesloten Hollandse kustlijn met duinen en het estuarium van de Zeeuws –
Zuid-Hollandse Delta. Alle drie zijn landschappen van internationale betekenis.Het rijk zal voor het realiseren van duurzame veiligheid waarborgen dat
in het kustfundament voldoende ruimte beschikbaar is en blijft voor versterking
van de zeewering. Het kustfundament is het gebied dat van belang is voor de
bescherming van het laag gelegen deel van Nederland tegen overstroming en
omvat landwaarts zowel duinen als zeedijken. De zeewaartse grens bestaat uit
de doorgaande NAP -20m lijn. Bij de aanduiding van de globale landwaartse
begrenzing van het kustfundament is rekening gehouden met het meest problematische
scenario over 200 jaar.Op het kustfundament wordt buiten het bebouwde gebied geen uitbreiding
van de bebouwing toegestaan. Ontwikkelingen die de natuurlijke dynamiek van
het kustfundament versterken worden ondersteund.De provincies dienen definitieve landwaartse begrenzing van het kustfundament
in streekplannen vast te leggen en het daarvoor benodigde overleg met de beheerders
van de zeewering te plegen.Versterking van de zwakke schakels dient te worden gecombineerd met verbetering
van de ruimtelijke kwaliteit met nadruk op natuur, landschap en recreatie.
Het rijk geeft prioriteit aan de kustvakken Den Helder-Callantsoog, Hoek van
Holland–Kijkduin en Cadzand-Breskens.Tussen Kijkduin en Hoek van Holland wordt ruimte gereserveerd voor zowel
een landwaartse als een zeewaartse kustuitbreiding met uitsluitend een natuur-,
veiligheids- en extensieve recreatiefunctie (zonder bebouwing en harde infrastructuur).
De provincies zullen, samen met de beheerders van de zeewering, integrale
verbeteringsplannen opstellen. Deze toetst het rijk aan criteria voor duurzame
veiligheid en ruimtelijke kwaliteit.E.6bBebouwd gebied op het kustfundamentVoor ontwikkelingen binnen bebouwd gebied en verblijfsrecreatiegebieden
op het kustfundament gelden de volgende randvoorwaarden:• er wordt geen zand aan het kustfundament onttrokken;• er worden geen harde, de duinen of dijken vastleggende elementen
toegevoegd.Voor de delen waar, op termijn, door afslag het veiligheidsrisico groter
is dan in de Wet op de Waterkeringen is opgenomen gelden de volgende randvoorwaarden:• er wordt geen extra afslag veroorzaakt;• er bestaat geen kans dat bij extreme situaties een grotere beschadiging
van het kustfundament optreedt.E.7RivierengebiedE.7aBeleidslijn Ruimte voor de RivierDe «Beleidslijn Ruimte voor de Rivier» heeft als doel de huidige
bestaande ruimte van de rivier te behouden. Deze beleidslijn is aangepast
met de toevoeging van waterkrachtcentrales aan de lijst van riviergebonden
activiteiten en de uitbreiding van het begrip «overslagbedrijven»
zoals genoemd in de lijst van riviergebonden activiteiten tot «overslagactiviteiten
gekoppeld aan bestaande bedrijvigheid». Voorts wordt op nader door het
rijk aan te duiden plaatsen in de vorm van een limitatieve lijst beperkt ruimte
geboden aan experimenten met aangepaste bouwvormen, binnen de randvoorwaarden
dat de ruimte voor de rivier hierdoor op kosten van de initiatiefnemer toeneemt
en dat deze ruimte gemaakt wordt op plaatsen waar dat uit oogpunt van rivierbeheer
het meest gewenst is. De aangepaste beleidslijn is onderdeel van deze PKB. E.7bDoelstellingen en aanpakVoor het rivierengebied worden de volgende doelstellingen gehanteerd:• handhaving van het in de Wet op de Waterkeringen aangegeven beschermingsniveau;• handhaving van het open karakter met de karakteristieke waterfronten;• versterking van het karakter van een grootschalig samenhangend,
nat gebied waar natuurlijke, dynamische processen kunnen plaatsvinden;• vergroting van de ruimtelijk diversiteit tussen de riviertakken;• versterking van het natuurlijke karakter van de IJssel;• verdere ontwikkeling van de stedelijke waterfronten binnen de grenzen
van het bebouwd gebied;• behoud van de aanwezige landschappelijke, ecologische, aardkundige,
cultuurhistorische waarden en verbetering van de milieukwaliteit;• versterking van de hoofdvaarwegen volgens de streefbeelden van
het NVVP.Deze doelstellingen zijn richtinggevend voor de PKB Rivierengebied en
voor het ontwikkelingsprogramma van Het Nationaal Landschap Rivierengebied.Door het Rijk worden maatregelen genomen om de te verwachten hogere rivieraanvoeren
te verwerken. Hiervoor geldt de volgende aanpak:1 verruimen van het bestaande watersysteem door afgraving van uiterwaarden,
aanleg van nevengeulen en het weren en saneren van bebouwing uit het winterbed;2 verbreden van het winterbed door dijkverleggingen;3 aanleggen van «groene rivieren» en vergroten van de mogelijkheden
voor tijdelijke waterberging door het aanwijzen van retentiegebieden (gebieden
die worden gebruikt voor tijdelijke berging in geval van hoge rivierafvoeren
om te voldoen aan het wettelijk beschermingsniveau);4 versterken van de dijkenOp grond van maatschappelijke kosten-batenanalyses zal worden bepaald
welke ruimtelijke en technische maatregelen worden genomen.Alleen grote, aaneengesloten gebieden met voldoende bergingscapaciteit
komen in aanmerking als retentiegebied. Bij de keuze van retentiegebieden
gelden de volgende criteria:• een goed perspectief voor functiecombinaties met landbouw, recreatie,
natuur en cultuurhistorie;• een voldoende ontlastend effect voor overige dijkringen (een voldoende
waterstandsverlagend effect);• beheersbaarheid: bij voorkeur wordt een gebied aangewezen dat wordt
begrensd door hoge gronden of dijken;• schade: een goede en tijdige evacuatie is mogelijk waardoor er
geen sprake zal zijn van slachtoffers door overstroming en grote schade aan
woonbebouwing, economische functies en het milieu wordt voorkomen;• een goede mogelijkheid voor aan de bergingsfunctie aangepaste bouwvormen.E.7cPKB RivierengebiedVoor de maatregelen die het rijk zal nemen om de te verwachten hogere
rivierafvoeren te verwerken zal het rijk een aparte PKB voor het rivierengebied
opstellen. Gebieden die mogelijk nodig zijn voor de verbreding van het winterbed,
de inrichting als retentiegebied of voor de versterking van de dijken worden
gevrijwaard van ontwikkelingen die een inrichting ten behoeve van de bescherming
tegen overstromingen kunnen bemoeilijken. De zoekruimte voor deze gebieden
staan onder de noemer «Ruimte voor de Rivier» op de bij deze PKB
horende kaart. In de PKB Rivierengebied zullen deze gebieden nader worden
begrensd.Als in 2002 besloten wordt dat er noodoverloopgebieden (gebieden die gecontroleerd
overstromen wanneer de rivierafvoeren hoger zijn dan waarvoor het systeem
is ontworpen op basis van de wet) worden aangewezen dan zullen de mogelijke
ruimtelijke implicaties daarvan worden opgenomen in de PKB Rivierengebied.
Op dat moment zal ook duidelijkheid worden geboden over vergoeding van schade
en overlast.Bewoners en bedrijven in deze gebieden worden betrokken bij de voorbereiding
van de te treffen maatregelen.E.8IJsselmeergebiedHet karakter van het IJsselmeergebied als grootschalig open gebied met
bijzondere internationale natuur- en cultuurwaarden wordt beschermd. Daarom
wordt rekening gehouden met de kernkwaliteiten «open horizon»,
«van nature aanwezige rijkdommen» en cultuur. Uit een oogpunt
van veiligheid is het nodig dat de bergingscapaciteit niet wordt aangetast.
Daarom zijn grootschalige inpolderingen in het IJsselmeergebied uitgesloten.
De ruimtelijke reservering voor een Markerwaard vervalt. Buitendijkse ontwikkelingen
worden getoetst aan:• waterstandsverhogingen in de huidige situatie en/of;• feitelijke belemmering van de mogelijkheden tot vergroting van
de bergingscapaciteit en/of;• potentiële schade bij hoog water;Ingrepen zijn alleen toegestaan onder de volgende voorwaarden:• de situering en de uitvoering van de ingreep zijn zodanig dat ze
geen belemmering vormen voor toekomstige waterstandsverhogingen;• op de lange termijn een, nader te specificeren, beschermingsniveau
tegen overstromingen wordt gegarandeerd.Buitendijkse ontwikkelingen dienen gepaard te gaan met groenblauwe investeringen.
Voor de lange termijn wordt uitgegaan van een geleidelijke stijging van het
IJsselmeerpeil. Om de toekomstige benodigde versterkingen van de waterkering
te kunnen realiseren wordt, in de periode dat de precieze begrenzing van de
daarvoor benodigde ruimte door de provincies in overleg met het rijk wordt
vastgelegd in streekplannen, geen uitbreiding van andere bebouwing dan windturbines
toegestaan in een zone van 100 meter binnendijks en 175 meter buitendijks.
Er wordt selectief ruimte geboden voor buitendijks bouwen: alleen Almere en
Lelystad krijgen de ruimte om «net over de rand» van de primaire
waterkering een nieuw waterfront te ontwikkelen. Er wordt ruimte geboden voor
de aanleg van windturbineparken langs de nieuwe strakke dijken, mits deze
niet leiden tot een omheining en de turbines niet te ver van de voet van de
dijk worden geplaatst. Voor winning van olie en aardgas is ruimte binnen de
bestaande concessies. Het IJsselmeergebied valt in de categorie «gevoelig
gebied» volgens het Besluit Milieueffectrapportage. Elke vergunning
voor een (proef)boring dient de m.e.r.-procedure te doorlopen. Hierdoor is
gewaarborgd dat de beoordeling van risico's op betrouwbare en gekwalificeerde
wijze plaatsvindt. Mogelijke onaanvaardbare risico's op waterverontreiniging
komen hierdoor aan het licht. Voor boringen in het IJsselmeergebied
wordt in alle gevallen het alternatief «boren vanaf het land»
in de m.e.r.-procedure onderzocht (zie ook C.12). Bij de vergroting van de
spuicapaciteit is een goede inpassing uitgangspunt. Dit betekent dat recht
wordt gedaan aan het unieke karakter – lange rechte lijn van ongeëvenaarde
schaal, heldere eenduidige vormgeving – en de cultuurhistorische waarde
van de Afsluitdijk (zie ook E.9).Voor de aanleg van een nieuw randmeer Noordoostpolder wordt op initiatief
van het rijk een haalbaarheidsonderzoek en een maatschappelijke kosten-batenanalyse
uitgevoerd.De ruimtelijke reservering voor het randmeer Noordoostpolder is aangeven
op de PKB kaart.E.9Externe werking Derde Nota WaddenzeePlannen, projecten of handelingen buiten het PKB-gebied, die schadelijke
effecten kunnen hebben voor de te behouden en te beschermen waarden en kenmerken
van de Waddenzee worden aan de hoofddoelstelling van de Derde Nota Waddenzee
getoetst. Om de recreatiedruk op de Waddenzee te beheersen wordt de capaciteit
van jachthavens rond de Waddenzee en in het IJsselmeergebied zodanig gereguleerd,
dat toename van de vaardruk op de Waddenzee wordt tegengegaan.E.10Beleidsuitspraken voor het Nederlandse deel van de
NoordzeeE.10aUitgangspunt NoordzeeDe Noordzee is in het vigerende Structuurschema Groene Ruimte aangewezen
als EHS-kerngebied. Daarmee is vastgelegd dat de Noordzee belangrijke ecologische
waarden bevat. De Noordzee is ook van grote economische betekenis en van belang
voor de krijgsmacht. Het kabinet kiest voor een beleid voor de Noordzee, waarbij
nut en noodzaak aangetoond dient te worden van nieuwe activiteiten op zee
met significante ruimtelijke consequenties, tenzij activiteiten in deze PKB
expliciet worden toegestaan of door vigerend rijksbeleid worden gestimuleerd.
Indien nut en noodzaak van een activiteit zijn aangetoond en deze op basis
van het voorzorgsprincipe kan worden toegelaten op de Noordzee, dient de zoekruimte
voor de locatie van de voorgenomen activiteit te worden vastgesteld conform
het volgende stappenplan:Stap 1 Nut en noodzaakNut en noodzaak van het uitvoeren van een activiteit op de Noordzee worden
aangetoond. Toestemming wordt alleen verleend als er sprake is van redenen
van openbaar belang. Ook wordt nagegaan of de activiteit niet redelijkerwijs
op het land of op een andere wijze kan worden gerealiseerd.Stap 2 Definiëring van de ruimtelijke claimAls nut en noodzaak van een activiteit zijn aangetoond, wordt de ruimtelijke
claim van de voorgenomen activiteit gedefinieerd en worden de mogelijkheden
voor combineren met andere functies benut. Bij de claim wordt aangegeven of
deze de bodem, de waterkolom en/of de lucht betreft. Ook worden de mogelijke
effecten van de voorgenomen activiteit in beeld gebracht. Daarbij zal zoveel
mogelijk worden gestreefd naar intensivering van het ruimtegebruik,
in plaats van uitbreiding van het ruimtebeslag.Stap 3 VoorzorgOp basis van inzicht in de ruimtelijke claim van de voorgenomen activiteit
en de effecten daarvan, wordt bepaald of er aantasting dreigt van de basiskwaliteiten
van de Noordzee. Het voorzorgsprincipe zoals opgenomen in de OSPAR verdrag
(Verdrag inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk
deel van de Atlantische Oceaan) van 1993 is van toepassing. Het houdt in dat
preventieve maatregelen genomen dienen te worden wanneer er redelijke gronden
tot bezorgdheid bestaan dat direct of indirect in het mariene milieu gebrachte
stoffen of energie kunnen leiden tot gevaar voor de gezondheid van de mens,
tot schade aan levende rijkdommen en mariene ecosystemen, tot aantasting van
de mogelijkheden tot recreatie of tot hindering van ander rechtmatig gebruik
van de zee wordt gehinderd; zelfs wanneer er geen afdoende bewijs is voor
een oorzakelijk verband tussen het inbrengen van stoffen of energie en de
gevolgen daarvan.Daarbij wordt uitgegaan van de best beschikbare informatie.Stap 4 ZoekruimteAls nut en noodzaak van een activiteit zijn aangetoond, en deze op basis
van het voorzorgsprincipe kan worden toegelaten op de Noordzee, wordt de zoekruimte
voor de locatie van de voorgenomen activiteit vastgesteld door toetsing aan
het juridisch kader (internationale en nationale wet- en regelgeving) en aan
het relevante nationale en internationale beleid en de daarbij horende afwegingskaders.Stap 5 Van zoekruimte naar locatiekeuzeBinnen de zoekruimte dienen de (meest) geschikte en de (meest) ongeschikte
locatie te worden vastgesteld. Voorop staat altijd het streven naar optimalisering
van de mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik.Stap 6 Beperking en compensatie van effectenBetrokkenen zullen zich inspannen om de effecten van de activiteit te
beperken en te compenseren. De effecten van ingrepen en activiteiten worden
zoveel mogelijk beperkt, met toepassing van de best bestaande technieken.
Compensatie wordt in natura geleverd in of direct grenzend aan de Noordzee,
tenzij dit feitelijk onmogelijk is. Dan vindt financiële compensatie
plaats.E.10bVogelrichtlijn- en Habitatrichtlijngebieden op zeeVoor de beoordeling van plannen, projecten of handelingen binnen de in
de Noordzee gelegen Vogelrichtlijn- en Habitatrichtlijngebieden en gebieden
die vallen onder de Natuurbeschermingswet is, in plaats van het stappenplan
uit E.10a, het Europeesrechtelijke afwegingskader van de Habitatrichtlijn
van toepassing. Door middel van wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998,
zal het Europeesrechtelijke afwegingskader uit de Habitatrichtlijn worden
geïmplementeerd. In afwachting van inwerkingtreding van de herziene Natuurbeschermingswet
wordt in deze PKB, voor wat betreft de inhoud van het door het bevoegd gezag
te hanteren afwegingskader voor deze gebieden, volstaan met een verwijzing
naar de nu vigerende Natuurbeschermingswet en het Europeesrechtelijk afwegingskader
van de Habitatrichtlijn. Na inwerkingtreding van de herziene
Natuurbeschermingswet geldt het afwegingskader zoals daarin neergelegd.E.10c12-mijlszoneDoelstelling is het onbelemmerde zicht vanaf de kust op de zee. Voor de
bouw van vanaf de kust zichtbare permanente werken binnen de 12-mijlszone
wordt alleen bij redenen van groot openbaar belang vergunning verleend op
basis van de Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken en de Wet Milieubeheer. Wordt
de vergunning verleend, dan dient de schade aan het vrije uitzicht te worden
beperkt door een goed ontwerp.E.10dWindenergieOp de PKB-kaart zijn de voorkeursgebieden voor de vestiging van offshore
windturbines aangegeven. Buiten de voorkeursgebieden is plaatsing van windturbines
in de Exclusieve Economische Zone van de Noordzee niet toegestaan. Voor de
bouw van windturbines in de aangegeven voorkeursgebieden behoeft nut en noodzaak
van windenergie tot een vermogen van maximaal 6000 MW niet meer aangetoond
te worden. Realisering van dat vermogen gebeurt vanwege redenen van groot
openbaar belang.Voor de voorkeursgebieden wordt een concessiestelsel ingevoerd. Het rijk
streeft naar invoering in 2003. Alleen diegenen die van rijkswege een concessie
hebben verkregen kunnen een vergunning op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
voor de bouw van windturbineparken aanvragen. De concessies zullen in tranches
worden uitgegeven. De eerste tranches worden in het eerste voorkeursgebied
uitgegeven. In dat gebied dienen andere gebruiksfuncties in ruimte en in tijd
te worden afgestemd met de plaatsing van de windturbines. Als naar oordeel
van het bevoegd gezag plaatsing van windturbines binnen het eerste voorkeursgebied
redelijkerwijze niet meer mogelijk is, zullen concessies in het tweede voorkeursgebied
worden uitgegeven. Dit gebeurt op basis van de ervaringen opgedaan met het
near-shore windpark en het eerste voorkeursgebied. De uitgifte van tranches
in het tweede voorkeursgebied zal geschieden met inachtneming van de belangen
van andere gebruiksfuncties. De wijze waarop de tranches worden uitgegeven
legt het rijk vast in een regeling met betrekking tot de concessieverlening
voor windenergie op de Noordzee. Daarin worden ook de coördinaten van
de voorkeursgebieden opgenomen. Als verbijzondering geldt dat in de territoriale
zee windturbines en windturbineparken, mits dat kan vanuit het oogpunt van
scheepvaartveiligheid, alleen zijn toegestaan op de volgende locaties: de
locatie near-shore windpark voor de kust van Egmond aan Zee, voor de duur
van de pilot; het gemeentelijk ingedeelde gebied recht voor het haven- en
industriegebied van de IJmond, alsmede het gemeentelijk ingedeelde gebied
recht voor de Maasvlakte. Windturbineparken op deze locaties worden gerealiseerd
vanwege redenen van groot openbaar belang. E.10eWinning van oppervlaktedelfstoffen van de zeebodemWinning van delfstoffen van de zeebodem is, conform het Structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen, alleen toegestaan zeewaarts van de doorgaande NAP20
meter lijn. Een uitzondering hierop vormt winning uit vaargeulen, het aanleggen
van overslagputten, winning waarbij het verwijderen van oppervlaktedelfstoffen
uit de winlocatie bijdraagt aan de kustverdediging en het in oorspronkelijke
staat brengen van de zeebodem van voormalige stortgebieden. Schelpen mogen
onder bepaalde voorwaarden gewonnen worden op de Noordzee, behalve
in uitsluitingsgebieden ten behoeve van kustverdediging.E.10fGebieden met bijzondere ecologische waardenVijf gebieden verdienen mogelijk een bescherming gericht op de bijzondere
ecologische waarden, omdat deze gebieden geschikt zijn als habitat voor flora
en fauna: de Kustzee (het natte gedeelte van het kustfundament inclusief het
strand), het Friese Front, de Centrale Oestergronden, de Klaverbank en de
Doggersbank. Mede aan de hand van de resultaten van het project «Ecosysteemdoelen
Noordzee», zal het kabinet in het Tweede Structuurschema Groene Ruimte
beslissen of, en zo ja, voor welke van deze gebieden, een planologisch beschermingsregime
wordt ingesteld. Dit laat het kabinetsbeleid gericht op méér
winning van oppervlaktedelfstoffen uit de Noordzee onverlet.E.10gKabels en leidingenGelet op het verwachte toekomstige ruimtebeslag van sommige activiteiten
op de Noordzee en mogelijke ruimtelijke conflicten daartussen, is het gewenst
beleid inzake nieuwe en te vernieuwen kabels en leidingen daarop aan te passen.
Een initiatief om een nieuw tracé van een kabel of leiding op de Noordzee
aan te leggen of te wijzigen, wordt getoetst aan de hand van criteria door
een overlegcommissie van belanghebbende partijen. Op basis van het advies
van de overlegcommissie neemt het rijk een besluit over het tracé.
De beslissingsbevoegdheid van de overheid wordt opgenomen in de relevante
regelgeving.E.10hScheepvaartroutesIn scheepvaartroutes, waaronder de verkeersscheidingsstelstels en routes
in het gebied tussen Hoek van Holland en IJmuiden, en in de wachtruimten voor
schepen op de Noordzee worden activiteiten die strijdig zijn met het scheepvaartverkeer
geweerd overeenkomstig de nieuwe mijnrechtelijke kaart.F. DeltametropoolF.1HoofdlijnenDe Deltametropool is een nationaal stedelijk netwerk van internationaal
niveau, dat concurreert met andere metropolitane gebieden in Europa. Door
benutting van de unieke kwaliteiten van de Deltametropool kan die concurrentiepostitie
worden versterkt. De unieke kwaliteiten van het stedelijk netwerk zijn gelegen
in de stedelijke en landelijke diversiteit, de metropolitane functies en het
blauw-groene deltakarakter. Versterking van de synergie tussen de samenstellende
delen en vergroting van de complementariteit van de steden draagt bij aan
een aantrekkelijk leefklimaat en een gevarieerd vestigingsmilieu. Voor een
effectieve, metropolitane ontwikkeling, is het noodzakelijk om het beleid
op een bovenregionaal schaalniveau af te stemmen. Het nationaal ruimtelijk
beleid geeft hiertoe een belangrijke aanzet.Op basis van een integrale afweging van ambities, inrichtingsvraagstukken
en investeringskosten kiest het rijk als ontwikkelingsperspectief voor versterking
van de bestaande Ruimtelijke Hoofdstructuur van de Deltametropool. Dit betekent: • een versterking van de waterstructuur en groenstructuur;• een versterking van de bestaande netwerken van weg, spoor en water
door beter benutten, beprijzen en zo nodig bouwen;• een versterking van de verstedelijking door intensivering in bestaand
bebouwd gebied en bundeling van nieuwe verstedelijkingsopties op en aan de
Randstadring.Onderdeel van het ontwikkelingsperspectief is een aanzienlijke verstedelijkingsopgave
voor Almere, dat zal uitgroeien tot een grote stad. Het bijbehorend voorzieningenniveau
dient daarbij te worden zeker gesteld (zie F.4). Voor het openbaar vervoer
is een systeem- en schaalsprong noodzakelijk. Hiertoe behoort een mogelijke
toevoeging van een snelle verbinding tussen Den Haag–Utrecht en Rotterdam–Utrecht
en de verkenning van een hoogfrequente «Deltametro».F.2Water en groenTot het ontwikkelingsperspectief van de Deltametropool behoort een robuuste
water- en groenstructuur. Deze «groenblauwe» structuur moet integraal
en in samenhang met infrastructuur en verstedelijking ontwikkeld worden. De
basis wordt gevormd door de kenmerkende landschappelijke eenheden van de Deltametropool:
de veenweidegebieden, droogmakerijen en de kustzone. De grote rivieren, het
IJsselmeergebied en de Utrechtse Heuvelrug zijn hier nauw mee verbonden. De
realisatie van de groenblauwe opgave ligt voor een aanzienlijk deel besloten
in het beleid voor de Nationale Landschappen (zie C.8) en het beleid om bufferzones
te transformeren tot regionale parken (zie D.3).Ten behoeve van duurzaam waterbeheer dient in een aantal diepe droogmakerijen
ruimte gemaakt te worden voor vergroting van de mogelijkheden voor waterberging
(zie E.2a, E.2c en E.5). Voor het veenweidegebied is, in het kader van duurzaam
waterbeheer, tegengaan van bodemdaling en vasthouden van het gebiedseigen
water van grote betekenis. Substantiële vernatting van het veenweidegebied
is dan ook een belangrijk onderdeel van het ontwikkelingsprogramma van de
Nationale Landschappen Groene Hart en Noord-Hollands-Midden (zie C.8). Verschillende
groenblauwe verbindingen, zoals de Natte As, die essentieel zijn voor recreatie,
natuur, milieu en voor het bereiken van de waterdoelstellingen, zullen eveneens
in deze ontwikkelingsprogramma's worden opgenomen.De verhoging van de kwaliteit en vergroting van de kwantiteit van groengebieden
in de Deltametropool is vanwege recreatiedoelstellingen en vanwege de betekenis
voor de kwaliteit van de leefomgeving voor een groot deel gekoppeld aan verstedelijkingsrichtingen.
De keuze van verdere verstedelijking op en aan de Randstadring sluit aan bij
de transformatie van bufferzones naar regionale parken. Het overige deel van
de groenopgave zal ruimtelijk gekoppeld zijn aan de nieuwe, grootschalige
verstedelijking.De bufferzones zullen, met uitzondering Blaricum-Huizen worden getransformeerd
tot regionaal park. De zone Blaricum-Huizen wordt, als onderdeel van de Ecologische
Hoofdstructuur, beschermd binnen een groene contour (zie C.6). De grens van
de bufferzone Den Haag–Leiden–Zoetermeer wordt aangepast ten behoeve
van verstedelijking op het huidige marinevliegkamp Valkenburg (zie D.3). De
grens van de bufferzone Haarlem–Amsterdam wordt aangepast ten behoeve
van realisering van bedrijventerreinen. Ook bij Almere zal een
regionaal park worden ontwikkeld. Een voorstel daartoe zal in een op te stellen
integraal ontwikkelingsplan worden opgenomen en passen bij de gewenste groenblauwe
ontwikkeling en de verstedelijking ter plaatse (zie F.4).F.3Verkeer en vervoerBij de Deltametropool hoort een vervoerssysteem dat past bij de stedelijkheid
van de metropool en dat de mensen die er wonen en werken en de bezoekers in
staat stelt zich snel, frequent, veilig en comfortabel te verplaatsen binnen
het gehele stedelijke netwerk. Daarnaast zijn goede nationale en internationale
verbindingen voor personen en goederen over weg, spoor en water van essentieel
belang voor een goed functioneren van de Deltametropool. Voor betere benutting
van deze verbindingen wordt het prijsbeleid conform het NVVP ingezet. Waar
desondanks knelpunten ontstaan zullen deze aangepakt worden via benuttings-
en bouwmaatregelen.Voor dit gehele systeem is een kwaliteits- en schaalsprong vereist. Het
rijk onderscheidt daarbij drie lagen:• snelle verbindingen tussen de grote steden en tussen de Deltametropool
en andere Europese metropolen;• frequente interregionale verbindingen tussen de centra van de Deltametropool
(waaronder verkenning «Deltametro»);• fijnmazig stedelijk en «stadsgewestelijk» vervoer.Hoogwaardige, snelle en frequente verbindingen tussen de grote steden
van de Deltametropool en Schiphol als onderdeel van het (inter)nationaal spoornetwerk
dragen bij aan de kwaliteit van de Deltametropool. Voor snel en hoogwaardig
vervoer tussen de grote steden van de Deltametropool zal een verkenning worden
gestart naar de mogelijkheden tussen Utrecht en Den Haag/Rotterdam, die aansluiten
bij de hogesnelheidsverbindingen (HSL-Zuid, HST-Oost en een snelle verbinding
naar het Noorden). Het beschikbare spoor op deze verbinding vormt hiervoor
de basis.Voor de interregionale verbindingen zullen er uiteenlopende opties voor
kwaliteitsverbeteringen worden verkend die passen bij een frequent rijdend,
metropolitaan vervoerssysteem (verkenning «Deltametro»). Bij deze
verkenning zal een relatie worden gelegd met het op te stellen integraal ontwikkelingsplan
voor Almere en de verstedelijking tussen Den Haag, Rotterdam en Utrecht (zie
F.4). Daarbij zal de samenhang met het bestaande spoorwegnetwerk (en het gebruik
daarvan voor personen en goederen), het wegennetwerk en de mogelijkheden voor
innovatie in de organisatie en techniek van het vervoer worden bezien.Het fijnmazige stedelijk en «stadsgewestelijke» openbaar vervoer
zal worden versterkt. Kwaliteitsvoorwaarden daarbij zijn fijnmazigheid, flexibiliteit,
veiligheid, toegankelijkheid en een hoge frequentie. Hiertoe zijn creatieve
oplossingen en een voortvarende aanpak op met name het niveau van de kaderwetgebieden
nodig. Op dit schaalniveau vraagt ook de stedelijke distributie de aandacht.De Beleidsagenda van het NVVP zal hierop worden aangepast. F.4VerstedelijkingVoor de ontwikkeling van de Deltametropool acht het rijk de verdere ontwikkeling
van stedelijke centra van grote betekenis (zie D.2). Voor het functioneren
van de Deltametropool zijn zes toplocaties en een twintigtal centra belangrijk
als dragers van het stedelijk netwerk. De zes toplocaties zijn de vier binnen
de Deltametropool gelegen Nieuwe Sleutelprojecten, Schiphol en Almere. De
twintig centra zijn onder te verdelen in bestaande stedelijke centra, nieuwe
en verder te ontwikkelen centra. De stedelijke diversiteit en de algehele
stedelijkheid van de Deltametropool moet hier in elk geval worden versterkt.
Voor de ontwikkeling van deze belangrijke centra wordt aan de provincies,
kaderwetgebieden en gemeenten gevraagd een programma en prioritering op te
stellen en dit herkenbaar in de ruimtelijke plannen tot uitdrukking te laten
komen.Een substantieel deel van de verstedelijking moet worden gerealiseerd
in bestaand bebouwd gebied. Het betreft tenminste 40% van het bouwprogramma
voor woningen en arbeidsplaatsen. Om deze verdichtingsdoelstelling te bereiken
is een aantal ingewikkelde en kostbare ruimtelijke ingrepen nodig. Het rijk
zal in samenwerking met de provincies, kaderwetgebieden en gemeenten een stimuleringsprogramma
opzetten om de verdergaande verdichting mogelijk te maken. Daarbij zal rekening
worden gehouden met de vraag naar onderscheiden stads- en dorpsmilieus en
de ruimtelijke beperkingen die samenhangen met het veiligheids-, water-, verkeers-
en vervoers- en milieubeleid (zie D.8, D.9 en D.10).Nieuwe verstedelijking wordt gebundeld op en aan de Randstadring. Grootschalige
uitleglocaties ten noorden van het Noordzeekanaal, ten zuiden van de Oude
Maas en in de Bollenstreek worden tot 2020 uitgesloten. Teneinde grootschalige
verstedelijking in de Zuidplaspolder en verstedelijking in Rijnenburg mogelijk
te maken, wordt de begrenzing van het Nationale Landschap Groene Hart aangepast.
Daarnaast wordt de grens van het Groene Hart zo aangepast dat de mogelijkheid
geboden wordt voor gefaseerde bebouwing van de Bloemendalerpolder in de komende
dertig jaar.In Almere wordt een zodanig groot deel van de nieuwe verstedelijking gebundeld,
dat deze gemeente zich tot een grote stad zal ontwikkelen. De voorzieningen
zullen op een niveau worden gebracht dat hoort bij een groot centrum. In verband
met de keuze voor verdergaande bundeling van de verstedelijking in Almere
stelt het rijk samen met de gemeente Almere en de provincie Flevoland, een
integraal ontwikkelingsplan op. In dit ontwikkelingsplan zal wonen, werken,
recreatie, groen, water, infrastructuur en andere bij een dergelijke groei
passende voorzieningen, in samenhang worden uitgewerkt. Afstemming zal plaatsvinden
met de provincies Noord-Holland en Utrecht en de gemeenten Amsterdam en Utrecht.
Aanwijzing van een Nieuw Sleutelproject in Almere ter ondersteuning van de
centrumontwikkeling, kan onderdeel uitmaken van dit integraal ontwikkelingsplan.De transformatie van de Zuidplaspolder vereist een integrale planontwikkeling
voor wonen, werken, recreatie, groen, water, infrastructuur en glastuinbouw
voor het gehele gebied.Uitgangspunt hierbij is de realisatie van de voorgenomen projectlocatie
glastuinbouw. Deze integrale planontwikkeling wordt begeleid door monitoring
van het daadwerkelijke proces van de glasverplaatsingen. Wanneer minder ruimte
nodig is voor de glastuinbouw omdat er minder verplaatsingen
naar de Zuidplaspolder plaatsvinden, kan meer verstedelijking worden gerealiseerd.Om aan de vraag naar landelijk c.q. dorps wonen in de Deltametropool tegemoet
te kunnen komen zullen betrokken provincies, kaderwetgebieden en gemeenten,
in samenwerking met het rijk, de mogelijkheden in beeld brengen. Deze mogelijkheden
zullen worden betrokken bij het opstellen van de ontwikkelingsprogramma's
van de Nationale Landschappen Groene Hart, Noord-Hollands-Midden en Hoeksche
Waard. Het resultaat zal doorwerken in de ruimtelijke plannen van provincies,
kaderwetgebieden en betrokken gemeenten.De betrokken provincies, kaderwetgebieden en gemeenten zullen, in samenwerking
met het rijk, het mogelijke aanbod van specifieke werklocaties en de mogelijke
oplossingen voor het tekort aan deze locaties in beeld brengen. Hierbij worden
intensiveringsstrategieën nadrukkelijk betrokken. Dit gezamenlijke beeld
vormt een uitgangspunt bij het opstellen van de onderling samenhangende ruimtelijke
plannen voor delen van het totale gebied van de Deltametropool. Om in de ruimtevraag
naar specifieke bedrijventerreinen te voorzien, komen ook locaties aan de
flanken van de Deltametropool en/of langs de hoofdinfrastructuur in aanmerking,
met inachtneming de criteria voor de rode contouren (zie C.2). In de Hoeksche
Waard is aan de oostzijde van het HSL-tracé, buiten het Nationaal Landschap,
ruimte voor een bedrijventerrein van 100 hectare netto vóór
2005 en nog eens 100 ha vóór 2010.G. OvergangsbeleidIn de periode tot de uitwerking en doorwerking van de in deze PKB opgenomen
beleidsuitspraken in de visies en ruimtelijke plannen van de andere overheden,
zullen tussentijdse ruimtelijke plannen en initiatieven van de andere overheden
door het rijk worden beoordeeld op verenigbaarheid ervan met de doelstellingen
van deze PKB en voorts op verenigbaarheid met de normen en criteria voor de
uitwerking en doorwerking van de in deze PKB opgenomen beleidsuitspraken in
de plannen van het rijk en van de andere overheden. Voorts zullen de andere
overheden bij de ruimtelijke onderbouwing van hun tussentijdse ruimtelijke
plannen en initiatieven aannemelijk moeten maken dat deze passen in de op
basis van deze PKB te maken visies en plannen. Indien de beoordelingspraktijk
daartoe aanleiding geeft zal het overgangsbeleid door het rijk verder in beleidsregels
worden uitgewerkt.H. UitvoeringH.1UitvoeringsprogrammaDe minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
zal eens per twee jaar een uitvoeringsprogramma nationaal ruimtelijk beleid
aan de Tweede Kamer doen toekomen. Dit uitvoeringsprogramma zal zijn gevoegd
bij de begroting van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer. Het uitvoeringsprogramma bevat de programma's en acties voor
de uitvoering van het nationaal ruimtelijk beleid. Op basis van actuele inzichten
wordt het uitvoeringsprogramma eens per twee jaar aangepast en bijgesteld.
Naast de jaarlijkse begrotingsverantwoording zal de minister van VROM ook
in het kader van het uitvoeringsprogramma rapporteren over de voortgang van
de beleidsuitvoering. Het uitvoeringsprogramma Vijfde Nota wordt, voor zover
dit het landelijk gebied betreft, gekoppeld met het Tweede Structuurschema
Groene Ruimte.H.2Doorwerking in streekplannen en regionale structuurplannenDoorwerking van het in deze PKB opgenomen nationaal ruimtelijk beleid
in streekplannen en regionale structuurplannen en in het overige ruimtelijk
beleid van provincies en kaderwetgebieden dient op een zodanige wijze te geschieden
dat plannen en beleid een toetsbaar en handhaafbaar kader vormen voor de beoordeling
van bestemmingsplannen en concrete (bouw)plannen waarvoor de procedure ex.
artikel 19 van de WRO wordt gevolgd. Ten behoeve van een effectieve doorwerking
en handhaving van het nationaal ruimtelijk beleid zal het rijk periodiek richtlijnen
publiceren met betrekking tot specifieke artikelen uit de PKB, binnen de inhoudelijke
kaders van de PKB.H.3BeleidsverantwoordingDe minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
rapporteert de Tweede Kamer jaarlijks, binnen de cyclus van de begrotingssystematiek,
op hoofdlijnen de voortgang van de doorwerking en uitvoering van het nationaal
ruimtelijk beleid en de realisatie van de daarin opgenomen beleidsdoelen.Ter onderbouwing van deze rapportage en om het uitvoerings- en handhavingsinstrumentarium
van het rijk tijdig te kunnen actualiseren, zullen met de provincies afspraken
gemaakt worden om de minister jaarlijks inzicht op hoofdlijnen te verschaffen
over het door hen ter uitvoering en handhaving van het nationaal ruimtelijk
beleid gevoerde beleid.H.4Ruimtelijke investeringenDeze PKB vormt een kader voor alle ruimtelijke investeringen van het rijk
en de andere overheden, zoals die aan de orde komen in de diverse sectorale
nota's. BIJLAGE IRUIMTEVRAAG PER LANDSDEELInleidingIn het Ontwerp van de Vijfde Nota (deel 1) is aangegeven dat het rijk
de kwantitatieve ruimtebehoefte per landsdeel tegelijk met deel 3 van de Vijfde
Nota zal vaststellen. In het navolgende zijn voor wonen en werken drie lange
termijnscenario's uitgewerkt en is voor de overige functies een indicatie
of een schatting gegeven. Deze getallen dienen als kwantitatieve referentie
voor de ruimtevraag die ten grondslag ligt aan ruimtelijke plannen van de
provincies. Het rijk zal de ruimtebehoefte per landsdeel eens in de vijf jaar
actualiseren.Relatie met de verstedelijkingsafsprakenHet rijk maakt met provincies, kaderwetgebieden en de dertig steden uit
het grote stedenbeleid intentieafspraken over de uitvoering van de verstedelijking
tot 2010. De nieuwe verstedelijkingsafspraken zijn integraal: zij bevatten
afspraken over wonen, werken, infrastructuur, milieu en groen voorzover deze
in verband staan met de verstedelijkingsopgave. Het karakter van de ruimtevraag
is een andere dan dat van deze verstedelijkingsafspraken. Inzicht in de behoefte
aan ruimte heeft geen directe relatie met het concrete bouwprogramma. Deze
bouwprogramma's worden in het kader van verstedelijkingsafspraken afgesproken
voor een relatief korte periode (nu 2005–2010) met als doel tot een
verantwoorde besteding van de rijksbijdragen te komen en vergroting van de
kwaliteit van de verstedelijking (transformatie, nieuwe woonmilieus, groen
etc). Het bepalen van rode contouren is een kwestie van ruimte reserveren.
Met als referentie de in deze bijlage opgenomen scenario's voor wonen en werken,
de in deze bijlage opgenomen schattingen van de ruimtevraag voor de andere
functies en de in de PKB en de Nota van Toelichting opgenomen kwantitatieve
doelstellingen met betrekking tot intensivering, bepalen de provincies samen
met kaderwetgebieden (en in overige gebieden met de samenwerkende gemeenten)
de provinciale ruimtevraag tot 2015. De provinciale ruimtevraag 2015 geeft
vervolgens de kwantitatieve uitgangspunten bij het bepalen van de rode contouren.
Of de ruimte binnen de rode contouren zal worden gebruikt is afhankelijk van
de werkelijke economische, demografische en marktontwikkelingen.Exogeen bepaalde functies: wonen en werkenDe ruimtevraag van wonen en werken is in aantallen woningen en aantallen
arbeidsplaatsen uitgedrukt. Daarnaast is zij uitgedruk in stads- en dorpsmilieus.
Er zijn drie stedelijke milieus, namelijk «centrum-stedelijk»,
«buiten-centrum» en «groen-stedelijk», twee dorpse, namelijk «centrum-dorps» en «landelijk-dorps»
en het specifieke werkmilieu. Bij het bepalen
van deze typologie is gebruik gemaakt van gegevens op postcode-niveau1 en van ruimtelijke elementen zoals het onderscheid
stad/dorp2, ligging in of bij het centrum, aanwezigheid
van voorzieningen, woningdichtheid, aandeel meergezinswoningen en mate van
functiemenging. Zij omvatten álle functies binnen bestaand bebouwd
gebied, dus niet alléén wonen en werken, maar ook voorzieningen,
parken, wegen, volkstuinen, sportterreinen, etc.. Van een specifiek werkmilieu
is in deze typologie sprake als er méér dan vijf maal zoveel
arbeidsplaatsen als woningen zijn of als méér dan 80% van het
vier-cijferig postcodegebied werkgebied is. De verspreid gelegen woningen
en bedrijven zijn in de typologie buiten beschouwing gelaten3. In onderstaande tabel staan ter oriëntatie de bruto-dichtheden voor
wonen en werken in de huidige situatie1. Deze
cijfers zijn een aanpassing van die in deel 1, omdat nu een bruto-maat is
gekozen2. De cijfers beslaan nu het gehele bebouwd
gebied 1996. Wonen en werken zijn dus betrokken op dezelfde hectares. In het
Westen zijn de meeste dichtheden wat hoger dan in de andere landsdelen. De
gemiddelden per landsdeel zijn echter niet significant verschillend. Door
deze dichtheden te vergelijken met de toekomstige gemiddelde dichtheden van
de stads- en dorpsmilieus is straks te bepalen in hoeverre de strategie van
intensiveren (dat is met voorrang benutten van bestaand bebouwd gebied) succesvol
is geweest.Tabel 1 Bruto dichtheden van stads- en dorpsmilieus in
Nederland  Woningen per hectareArbeidsplaatsen per hectareCentrum-stedelijk2753 Buiten-centrum2616Groen-stedelijk1722 Centrum-dorps1512Landelijk-dorps128 Specifiek werkmilieu223Gemiddeld bebouwd gebied '961716In de scenarioberekeningen is voor het bepalen van de vraag naar aantallen
woningen en arbeidsplaatsen per landsdeel uitgegaan van de verdeling van bevolking
en arbeidsplaatsen over de verschillende landsdelen zoals die zich de afgelopen
25 jaar heeft ontwikkeld: het trendmodel. Voor Noord-Nederland zijn daaraan
toegevoegd de aantallen arbeidsplaatsen en woningen, die voortvloeien uit
de Langman-afspraken en aangepast aan de effecten van een verbeterde verbinding
tussen het Noorden en de Deltametropool. Het hoge scenario voor wonen en werken
gaat uit van een bevolkingsomvang van circa 18,5 miljoen inwoners en circa
8,6 miljoen arbeidsplaatsen in 2030. Het middenscenario gaat uit van een bevolkingsomvang
van circa 18,5 miljoen inwoners en circa 8,1 miljoen arbeidsplaatsen in 2030.
Dit middenscenario is gebaseerd op het European Coördination scenario
van het Centraal Planbureau. Het lage scenario gaat uit van circa 16 miljoen
inwoners en circa 7 miljoen arbeidsplaatsen in 2030. Het lage scenario is
gebaseerd op het Divided Europe scenario van het Centraal Planbureau. Als
gevolg van verschillen in welvaartsgroei en huishoudensvorming wijken de scenario's
vooral voor wat betreft hun effecten op het ruimtegebrek voor wonen meer af
van elkaar af dan voor wat betreft de ontwikkeling van bevolking. Zo is er
in het hoge scenario vraag naar bijna 2 miljoen extra woningen tot 2030. In
het middenscenario is de vraag al afgenomen tot circa 1,5 miljoen extra woningen
tot 2030, terwijl in het lage scenario de vraag nog slechts circa 1 miljoen
extra woningen tot 2030 bedraagt. Voor een nadere beschrijving van de hier
weergegeven scenario's wordt verwezen naar ABF3.WonenVoor de vraag naar woningen zijn naast bevolkingsgroei en economische
groei de ontwikkeling in aantal en type huishoudingen de belangrijkste variabelen
in het bepalen van de woningbehoefte per stads- en dorpsmilieu. De vraag naar
woningen en arbeidsplaatsen is onafhankelijk van elkaar bepaald. Als gevolg
hiervan kunnen de dichtheden van wonen uit tabel 1 zijn niet zonder meer gebruikt
worden voor een schatting van de ruimtebehoefte voor wonen1. In de tabellen 2 t/m 6 zijn geen aantallen woningen
in specifieke werkmilieus opgenomen. Het ruimtelijk beleid is gericht op menging
van wonen en werken: op nieuw te ontwikkelen specifieke werkmilieus zullen
geen woningen worden toegelaten.Tabel 2 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Noord 2000–2030 (x 1000) Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030HOOG    Centrum-stedelijk13192741Buiten-centrum19273440Groen-stedelijk13161922Centrum-dorps25334360Landelijk-dorps17233248Totaal87119155211 MIDDEN    Centrum-stedelijk10162234Buiten-centrum9152030Groen-stedelijk11162027Centrum-dorps19263446Landelijk-dorps13192641Totaal6191122178 LAAG    Centrum-stedelijk10162233Buiten-centrum7121620Groen-stedelijk11162027Centrum-dorps17243035Landelijk-dorps9152025Totaal5482107140Tabel 3 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Oost 2000–2030 (x 1000) Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030HOOG    Centrum-stedelijk23344567Buiten-centrum23324263Groen-stedelijk25334151Centrum-dorps334866100Landelijk-dorps31466188Totaal135193255369 MIDDEN    Centrum-stedelijk21324366Buiten-centrum8101321Groen-stedelijk24344457Centrum-dorps16253556Landelijk-dorps30435681Totaal98143190279 LAAG    Centrum-stedelijk22344671Buiten-centrum– 2– 2– 4– 8Groen-stedelijk22334357Centrum-dorps4795Landelijk-dorps29435680Totaal76114150205Tabel 4 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel West 2000–2030 (x 1000) Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 HOOG    Centrum-stedelijk78115150216Buiten-centrum12416382Groen-stedelijk7196118149Centrum-dorps79120158230Landelijk-dorps74103131184Totaal315476621864 MIDDEN    Centrum-stedelijk6294127193Buiten-centrum– 56– 51– 47– 34Groen-stedelijk7198124168Centrum-dorps5581106155Landelijk-dorps72101130182Totaal204323440663 LAAG    Centrum-stedelijk5686118169Buiten-centrum– 95– 107– 122– 196Groen-stedelijk7099127175Centrum-dorps40607990Landelijk-dorps72105138201Totaal143242340438Tabel 5 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor landsdeel Zuid 2000–2030 (x 1000) Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 HOOG    Centrum-stedelijk26385384Buiten-centrum35496594Groen-stedelijk28384657Centrum-dorps426083128Landelijk-dorps426080119Totaal172245326483 MIDDEN    Centrum-stedelijk25375180Buiten-centrum17212532Groen-stedelijk28384863Centrum-dorps21314159Landelijk-dorps37536894Totaal127179231327 LAAG    Centrum-stedelijk24354770Buiten-centrum1112112Groen-stedelijk25364765Centrum-dorps171917– 5Landelijk-dorps35486187Totaal112150183219Tabel 6 Ontwikkeling woningbehoefte in drie scenario's
voor Nederland 2000–2030 (x 1000) Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 HOOG    Centrum-stedelijk140206275408Buiten-centrum89149204279Groen-stedelijk137183224279Centrum-dorps179261350518Landelijk-dorps164232304439Totaal7091 0331 3571 927MIDDEN    Centrum-stedelijk118179243373Buiten-centrum– 22– 51149Groen-stedelijk134186236315Centrum-dorps111163216316Landelijk-dorps152216280398Totaal4907369831 447 LAAG    Centrum-stedelijk112171233343Buiten-centrum– 79– 85– 99– 182Groen-stedelijk128184237324Centrum-dorps78110135125Landelijk-dorps145211275393Totaal3855887801 002WerkenVoor de ruimtebehoefte van werken zijn naast de economische groei met
name de mate van menging van wonen en werken en het ruimtebeslag per arbeidsplaats
belangrijke variabelen. Ten behoeve van de aansluiting van de Vijfde Nota
op het Vierde Notabeleid is naast het aantal arbeidsplaatsen in vijf stads-
en dorpsmilieu's eveneens de omvang van de vraag naar hectaren bedrijventerreinen
aangegeven. In alle scenario's is uitgegaan van de veronderstelling dat het
aandeel arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen in 2030 is opgelopen tot ca.
44% tegen ca. 39% in 20001. De vraag naar arbeidsplaatsen
en woningen is onafhankelijk van elkaar bepaald. Als gevolg hiervan kunnen
de dichtheden van werken uit tabel 1 niet zonder meer gebruikt worden voor
een schatting van de ruimtebehoefte van werken2.In de tabellen 7 t/m 11 zijn geen aantallen arbeidsplaatsen in specifieke
werkmilieus opgenomen. Het ruimtelijk beleid is gericht op menging van wonen
en werken. Gemeenten zullen aan de hand van de invloed van een bedrijf op
de omgeving gaan beoordelen of een bedrijf op in een specifiek werkmilieu
thuis hoort. Pas dan wordt duidelijk hoeveel arbeidsplaatsen in specifieke
werkmilieus terecht zullen gaan komen. Wel is voor elk scenario aangegeven
naar hoeveel hectares bedrijventerreinen er, uitgaande van het huidige (Vierde
Nota) beleid, vraag zou zijn. Er is daarbij geen rekening gehouden met het
in deze nota opgenomen intensiverings- en functiemengingsbeleid. Deze bedrijventerreinen
kunnen zich in alle stads- en dorpsmilieus bevinden. In specifieke werkmilieus
bevinden zich de grote terreinen, de kleinere terreinen worden gemengd met
woonwijken en – buurten in andere stads- en dorpsmilieus.Verder is een raming meegegeven van de ruimtebehoefte voor recreatiebedrijven.
Voor een nadere beschrijving van de ruimtebehoefte voor recreatiebedrijven
wordt verwezen naar de rapportage, ruimtebehoefte van beleidsgedreven functies1.Tabel 7 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Noord
(x 1000) Periode2000–102000–152000–202000–30HOOG    Centrum-stedelijk13202836Buiten-centrum16233137Groen-stedelijk17253443Centrum-dorps29415568Landelijk-dorps16233137Totaal90131179221     Bedrijverterreinen in hectare2,13,14,35,2MIDDEN    Centrum-stedelijk12172429Buiten-centrum13192528Groen-stedelijk15212935Centrum-dorps24344654Landelijk-dorps13192630Totaal76110150176     Bedrijventerreinen in hectare1,92,83,84,4LAAG    Centrum-stedelijk691219Buiten-centrum35711Groen-stedelijk46914Centrum-dorps581218Landelijk-dorps2479Totaal19314870     Bedrijventerreinen in hectare0,81,21,82,1Recreatiebedrijven in hectare0,5–0,80,7–1,21,0–1,61,4–2,4Tabel 8 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Oost
(x 1000) Periode2000–102000–152000–202000–30HOOG    Centrum-stedelijk27425982Buiten-centrum34537496Groen-stedelijk27436185Centrum-dorps5688124170Landelijk-dorps13212939Totaal157246347473     Bedrijventerreinen in hectare3,45,37,69,9MIDDEN    Centrum-stedelijk24375168Buiten-centrum28446174Groen-stedelijk24385370Centrum-dorps4976106136Landelijk-dorps12182532Totaal136212296380     Bedrijventerreinen in hectare3,14,86,88,4LAAG    Centrum-stedelijk12182542Buiten-centrum591326Groen-stedelijk9142037Centrum-dorps12192756Landelijk-dorps46815Totaal426693175     Bedrijventerreinen in hectare1,52,43,34,7Recreatiebedrijven in hectare0,5–0,80,8–1,31,0–1,71,5–2,5Tabel 9 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel West
(x 1000) Periode2000–102000–152000–202000–30HOOG    Centrum-stedelijk82130179226Buiten-centrum81130180204Groen-stedelijk77120164211Centrum-dorps92145199255Landelijk-dorps29466381Totaal361570786977      Bedrijventerreinen in hectare5,28,311,714,6MIDDEN    Centrum-stedelijk72113155189Buiten-centrum67106145153Groen-stedelijk66103139172Centrum-dorps79122167202Landelijk-dorps25395466Totaal308483660782      Bedrijventerreinen in hectare4,77,410,312,4LAAG    Centrum-stedelijk355473104Buiten-centrum9172429Groen-stedelijk28445987Centrum-dorps23375080Landelijk-dorps9141929Totaal104165226331     Bedrijventerreinen in hectare2,43,85,26,8Recreatiebedrijven in hectare1,0–1,71,5–2,52,0–3,33,0–5,0Tabel 10 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in landsdeel Zuid
(x 1000) Periode2000–102000–152000–202000–30HOOG    Centrum-stedelijk386188123Buiten-centrum416491121Groen-stedelijk28456490Centrum-dorps6599138183Landelijk-dorps22334661Totaal195303428578     Bedrijventerreinen in hectare4,16,38,911,5MIDDEN    Centrum-stedelijk345476101Buiten-centrum35557794Groen-stedelijk24395573Centrum-dorps5785118147Landelijk-dorps19293950Totaal170261366465     Bedrijventerreinen in hectare3,75,78,09,9LAAG    Centrum-stedelijk16253560Buiten-centrum591430Groen-stedelijk8131836Centrum-dorps13202852Landelijk-dorps46815Totaal4671103193     Bedrijventerreinen in hectare1,82,73,85,1Recreatiebedrijven in hectare1,0–1,71,5–2,62,0–3,43,0–5,1Tabel 11 Ontwikkeling arbeidsplaatsen, vraag naar bedrijventerreinen
en ruimtebehoefte van recreatiebedrijven in drie scenario's in Nederland (x 1000) Periode2000–102000–152000–202000–30HOOG    Centrum-stedelijk161253354466Buiten-centrum172270376457Groen-stedelijk149233324431Centrum-dorps242373517676Landelijk-dorps80122168218Totaal8031 2511 7392 248     Bedrijventerreinen in hectare14,823,132,541,2MIDDEN    Centrum-stedelijk141221306388Buiten-centrum143223308349Groen-stedelijk129200276350Centrum-dorps208318437539Landelijk-dorps69105143177Totaal6911 0671 4711 803     Bedrijventerreinen in hectare13,320,728,935,1LAAG    Centrum-stedelijk67105145225Buiten-centrum23395896Groen-stedelijk4977107175Centrum-dorps5383118206Landelijk-dorps19294267Totaal210333469769     Bedrijventerreinen in hectare6,510,114,118,8Recreatiebedrijven in hectare3,0–5,04,5–7,56,0–10,09,0–15,0Functies met een beleidsgedreven ruimtebehoefteVoor de functies met een beleidsgedreven ruimtebehoefte – recreatie,
water, natuur en infrastructuur – is de ruimtebehoefte afgeleid uit
beleidstrajecten zoals Vinex/Vinac, Natuur voor Mensen/Mensen voor Natuur,
Waterbeheer 21e eeuw (WB21) en het Nationaal Verkeers- en Vervoerplan (NVVP).
Indien nodig zal bij wijziging van deze plannen de ruimtevraag hierop worden
aangepast. Een nadere beschrijving van de ruimtebehoefte van deze functies
wordt verwezen naar de rapportage, ruimtebehoefte van recreatie, water, natuur,
infrastructuur en landbouw1.RecreatieDe ruimtebehoefte voor recreatie is onderverdeeld in een raming voor recreatieruimte
en sport. De ruimtebehoefte voor recreatieruimte komt voort uit het vigerende
Structuurschema Groene Ruimte en de Actualisering van de Vierde Nota Extra
en het voorgenomen beleid in de nota Natuur voor Mensen/Mensen voor Natuur
(NvM/MvN). De ruimtevraag voor sport is gebaseerd op een combinatie van trendmatige
en beleidsmatige uitgangspunten2.Tabel 12 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Noord 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Recreatieruimte SGR/Vinac354531531531 Recreatieruimte NvM/MvN546820820820Sport303436569835Totaal1 2031 7871 9202 186Tabel 13 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Oost 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Recreatieruimte SGR/Vinac1 0351 5521 5521 552 Recreatieruimte NvM/MvN1 1861 7801 7801 780Sport6229261 2301 837Totaal2 8434 2584 5625 169Tabel 14 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
West 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Recreatieruimte SGR/Vinac10 10815 16115 16115 161Recreatieruimte NvM/MvN2 8534 2804 2804 280Sport2 1643 2014 2356 303Totaal15 12522 64223 67625 744Tabel 15 Raming behoefte aan recreatie en sport in landsdeel
Zuid 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Recreatieruimte SGR/Vinac16232323 Recreatieruimte NvM/MvN2 0803 1203 1203 120Sport9011 3111 7212 539Totaal2 9974 4544 8645 682Tabel 16 Raming behoefte aan recreatie en sport in Nederland
2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Recreatieruimte SGR/Vinac11 51317 26717 26717 267Recreatieruimte NvM/MvN6 66510 00010 00010 000Sport3 9905 8747 75511 514Totaal22 16833 14135 02238 781Procedures waarlangs de uitvoering van bestaand beleid rond recreatieruimte
zal worden vorm gegeven en de locaties daarvan, zijn opgenomen in het vigerende
Structuurschema Groene Ruimte en afspraken tussen rijk, provincies en gemeenten.
In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte zal worden aangegeven waar en
langs welke procedure de ruimtebehoefte voor recreatieruimte (onderdeel van
de kwaliteitsimpuls landschap) wordt gelokaliseerd. De ruimtebehoefte voor
sport wordt gecombineerd met stedelijke functies.InfrastructuurDe algemene beleidsvisie uit het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan is
samengevat in de slogan «benutten, beprijzen, bouwen». Die beleidsfilosofie
moet ook tot uitdrukking komen in het beleid van andere overheden. Voor de
ruimtevraag naar infrastructuur wordt verwezen naar bij de PKB Nationaal Verkeers-
en Vervoersplan behorende kaarten ten aanzien van ruimtelijke reserveringen
voor het hoofdwegennet, het spoorwegennet, het hoofdvaarwegennet en de buisleidingentracés.
De ruimtebehoefte van infrastructuur bestaat uit meer dan het reserveren van
ruimte voor infrastructuur zelf. Het rijk streeft ernaar om aan weerszijden
van infrastructuur ruimte te reserveren voor vrijwaringszones. Daarbij worden
de beleidsdoelstellingen ten aanzien van intensivering van ruimtegebruik in
bebouwd gebied, centrumvorming in stedelijke netwerken, veiligheid en milieu
in acht genomen.WaterDe ruimtebehoefte voor water is verdeeld in ruimte voor veiligheid, open
water in regionale watersystemen en voor ruimtelijke maatregelen. De ruimtebehoefte
uit oogpunt van veiligheid is gebaseerd op vergroting van de maatgevende rivierafvoeren,
bodemdaling, zeespiegelrijzing en grotere neerslagpieken in de komende 50
jaar. Beleidsmatig uitgangspunt is hier de Vierde Nota Waterhuishouding. De
ruimtebehoeften voor water in de categorieën, open water in regionale
watersystemen en ruimtelijke maatregelen geven een indicatie op basis van
«best professional judgement».Tabel 17 Ruimtevraag water in 2050 per landsdeel in duizenden
hectares  NoordOostWestZuidNederlandVeiligheid*145192590 Extra open water regionale watersystemen10010525Ruimtelijke maatregelen7014040125375Totaal8118569155490* Inclusief zoekruimte voor noodoverloop De ruimtebehoefte uit oogpunt van veiligheid zal gevonden moeten worden
in de gebieden die op de PKB kaart zijn aangeduid als «ruimte voor veiligheid».
De opgave voor water in de categorieën, extra open water in regionale
watersystemen en ruimtelijke maatregelen, wordt nader uitgewerkt en geregionaliseerd
volgens de afspraken zoals neergelegd in de startovereenkomst Waterbeleid
21e eeuw tussen rijk, Interprovinciaal Overleg, Unie van Waterschappen en
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. De uit deze afspraken voortvloeiende
taakstellingen zullen als bouwsteen dienen voor provinciale streek- en structuurplannen.
Daarmee vervangen zij de in deze opgave genoemde ruimtebehoefte. Tot dat moment
dienen de in deze opgave genoemde ruimtebehoeften als uitgangspunt.NatuurDe schatting van de ruimtebehoefte voor natuur is voor circa 75 procent
afgeleid uit het vigerende Structuurschema Groene Ruimte, Actualisering Vierde
Nota Extra en het Project Mainportontwikkeling Rotterdam. Aan dit beleid wordt
in de nota Natuur voor Mensen/Mensen voor Natuur nieuw beleid betreffende
robuuste verbindingen, natte natuur en de kwaliteitsimpuls landschap toegevoegd.Tabel 18 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Noord 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Bestaand beleid28 00042 00055 00055 000 Robuuste Verbindingen4 4006 6008 7508 750 Natte Natuur2 0002 0002 0002 000Kwaliteitsimpuls landschap5 4008 10010 80010 800Totaal39 80058 70076 55076 550Tabel 19 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Oost 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Bestaand beleid28 00042 00056 00056 000 Robuuste Verbindingen4 0006 0008 0008 000 Natte Natuur1 7501 7501 7501 750Kwaliteitsimpuls landschap4 2006 3008 4008 400Totaal37 95056 05074 15074 150Tabel 20 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
West 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Bestaand beleid39 50059 25079 00079 000 Robuuste Verbindingen3 8755 8127 7507 750 Natte Natuur5 0005 0005 0005 000Kwaliteitsimpuls landschap5 4008 10010 80010 800Totaal53 77578 162102 550102 550Tabel 21 Raming ruimtebehoefte aan natuur in landsdeel
Zuid 2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Bestaand beleid32 50048 75065 00065 000 Robuuste Verbindingen1 2501 8752 5002 500 Natte Natuur1 7501 7501 7501 750Kwaliteitsimpuls landschap5 0007 50010 00010 000Totaal40 50059 77579 25079 250Tabel 22 Raming ruimtebehoefte aan natuur in Nederland
2000–2030 in hectare Periode2000–20102000–20152000–20202000–2030 Bestaand beleid128 000192 000255 000255 000 Robuuste Verbindingen13 52520 28727 00027 000 Natte Natuur10 50010 50010 50010 500Kwaliteitsimpuls landschap20 00030 00040 00040 000Totaal172 025252 687332 500332 500Procedures waarlangs de uitvoering van bestaand beleid zal worden vorm
gegeven en locaties zijn opgenomen in het vigerende Structuurschema Groene
Ruimte, het Project Mainportontwikkeling Rotterdam en afspraken tussen rijk,
provincies en gemeenten. In de PKB Vijfde Nota zijn de zeven robuuste verbindingen
genoemd die het rijk tenminste wil realiseren en de procedure waarlangs dat
zal gebeuren. In het Tweede Structuurschema Groene Ruimte zal worden aangegeven
waar en langs welke procedure de ruimtebehoefte voor natte natuur en de kwaliteitsimpuls
landschap wordt gelokaliseerd.LandbouwDe ruimtebehoefte van de landbouw staat onder druk. Dit blijkt uit deel
1 van de Vijfde Nota en uit diverse scenarioberekeningen1, maar zelfs wanneer landbouwgronden een marginale bedrijfseconomische
opbrengst kennen zullen zij niet zomaar vrijkomen. Pas wanneer functieverandering
wordt toegestaan vanwege verstedelijkingswensen of ruimtebehoefte voor natuur,
water of recreatie zal er sprake zijn van daadwerkelijke onttrekking van landbouwgronden.
In het kader van de reservering van ruimte is de afnemende behoefte aan grond
vanuit de landbouw minder relevant. Wel relevant is dat landbouw naast een
productiefunctie ook een functie in het behoud en beheer van agrarisch landschap
heeft. Met het verdwijnen van haar productiefunctie komt ook deze maatschappelijke
functie onder druk te staan. Deze functie wordt door het beleid ondersteund,
waardoor de ruimtebehoefte van de landbouw zich niet volgens genoemde scenario's
zal ontwikkelen. Elders in deze nota is het beleid op dit punt uiteengezet.Ook in het Tweede Structuurschema Groen Ruimte zal hier aandacht aan worden
besteed. Derhalve is voor de landbouw geen ruimtebehoefte opgenomen.BIJLAGE II:Lijst van voorkomende afkortingenAMvBAlgemene Maatregel
van BestuurBCRBestuurlijke Commissie
Randstad BOBestuurlijk Overleg BROBesluit op de ruimtelijke
ordeningCBSCentraal Bureau voor
de Statistiek CPBCentraal Planbureau EEREmancipatie EffectrapportageEHSEcologische Hoofdstructuur EROPEuropees Ruimtelijk
Ontwikkelings Perspectief EUEuropese Unie EZMinisterie van Economische
ZakenGDUGebundelde DoeluitkeringHSLHoge snelheidslijn HSTHoge snelheidstreinICESInterdepartementale
Commissie inzake het Economisch Structuurbeleid ICTInformatie- &
communicatietechnologieInterregDeelprogramma
van de EU-structuurfondsen, gericht op investeringen van het transnationale
en interregionale samenwerkingLNVMinisterie van Landbouw,
Natuurbeheer en VisserijLPGLiquified Petroleum
Gas (autogas)MHALGrensoverschrijdend
stedelijk netwerk Maastricht/Heerlen– Hasselt/Genk–Aken–Luik MWMegawattNAPNieuw Amsterdams Peil NMP4Vierde
Nationaal Milieubeleidsplan – Een wereld en een wil – NvM/MvNNota Natuur voor
Mensen/Mensen voor NatuurNVVPNationaal Verkeers-
en Vervoersplan – Van A naar Beter –ONLOntwikkeling Nationale
LuchthavenOSPAR-verdragVerdrag
inzake de bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van
de Atlantische Oceaan PDV/GDVPerifere detailhandelvestigingen/Grootschalige
Detailhandelsvestigingen PKBPlanologische KernbeslissingPMRProject Mainportontwikkeling
RotterdamRPDRijksplanologische
Dienst van het Ministerie van VROMSERSociaal Economische
Raad SGR(2)(Tweede) Structuurschema
Groene Ruimte SMT-2Tweede Structuurschema
Militaire Terreinen SOD-2Tweede Structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen TENTrans-Europese NetwerkenUNESCOOrganisatie van
de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (United Nations
Educational, Scientific and Cultural Organisation) V&WMinisterie van
Verkeer en WaterstaatVBTBVan Beleidsbegroting
Tot BeleidsverantwoordingVinacVierde nota ruimtelijke
ordening extra ActualiseringVinexVierde nota ruimtelijke
ordening extraVNGVereniging Nederlandse
Gemeenten VROMMinisterie van Volkshuisvesting
Ruimtelijke Ordening en Milieu WB21Commissie Waterbeheer
21e eeuw WERVRegionaal stedelijk
netwerk Wageningen-Ede-Rhenen-VeenendaalWROWet Ruimtelijke OrdeningXNoot1De kaartbijlage is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer. Voor leden zijn exemplaren beschikbaar bij het Centraal Informatiepunt.XNoot1In het wetsvoorstel «Bestuur in stedelijke regio's» is sprake
van stedelijke regio's. Wanneer deze wet in werking treedt, moet voor kaderwetgebied
worden gelezen: stedelijke regio.XNoot1Een plek of plaats is goed bereikbaar als het voor reizigers of verladers
weinig inspanning kost om daar te komen. De inspanning die nodig is om van
de ene naar de andere plaats te komen bestaat uit de componenten tijd, kosten,
betrouwbaarheid, comfort en veiligheid. Verkeerskundigen gebruiken voor de
term inspanning de term reisweerstand.XNoot1Brief d.d. 28 september 2001 aan Tweede Kamer.XNoot1Hiertoe behoren onder meer: Antwerpen, Brussel, Gent, Leuven en Mechelen.XNoot2Hiertoe behoren onder meer: Oberhausen, Duisburg, Essen, Dortmund, Düsseldorf,
Keulen en Bonn.XNoot3Met name: Luik, Namen, Charleroi en Bergen.XNoot1Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Breda, Den Haag, Deventer,
Dordrecht, Eindhoven, Emmen, Enschede, Groningen, Haarlem, Heerlen, Helmond,
Hengelo, 's-Hertogenbosch, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Maastricht, Nijmegen,
Rotterdam, Schiedam, Tilburg, Utrecht, Venlo, Zaanstad en Zwolle.XNoot1Zie kaart 4.4.XNoot1Hieronder wordt verstaan: identiteit en verscheidenheid van de verschillende
landschapstypen; rust, ruimte, stilte en donkerte; toegankelijkheid en bereikbaarheid;
herkenning van verleden en vernieuwing in het landschap; een vitaal en «herkenbaar»
watersysteem; diversiteit en differentiatie van het landschap; het groene
karakter; efficiënt gebruik.XNoot1De inspanning die gebruikers van een activiteit zich moeten getroosten
om, nadat de locatie is bereikt, de feitelijke activiteitsruimte te betreden.XNoot1Begin 2002 zal deze verkenning worden gepubliceerd.XNoot2Dit betreft ontwikkelingen buiten de bescherming van de primaire waterkering.XNoot3Inclusief Markermeer, IJmeer en randmeren.XNoot1In deel 1 van deze nota is voor «poorten» ook wel de term
«perforaties» gebruikt.XNoot1c.q. (groot)stedelijke kerngebieden.XNoot1Verwezen wordt naar de nieuwe begrotingssystematiek «Van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording».XNoot1De samenwerkingsgebieden als bedoeld in de Kaderwet Bestuur in verandering
c.q. het regionaal openbaar lichaam op grond van de Kaderwet Bestuur in verandering.XNoot1Landsdeel Noord: Groningen, Friesland en Drente, Landsdeel Oost: Overijssel
en Gelderland, Landsdeel West: Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland,
Landsdeel Zuid: Zeeland, Noord-Brabant en Limburg.XNoot1Een 4-positie postcode-gebied beslaat 100 à 300 ha (exclusief buitengebied),
met gemiddeld ongeveer 2000 à 6000 woningen en bijna evenveel arbeidsplaatsen.
«Ruimtevraag wonen, werken en voorzieningen», ABF Delft, 2001.XNoot2Meer of minder dan 25 000 inwoners.XNoot3Onderscheid bebouwd gebied – buitengebied conform methodiek «grens
bebouwd gebied» (zie C1b). Verspreide bebouwing speelt in deze werkwijze
noch aan de aanbodkant (valt buiten de rode contour), noch aan de vraagkant
een rol. Het gaat om ca. 10% van de woningen en arbeidsplaatsen.XNoot1Voor het bebouwd gebied is de CBS Bodemstatistiek 1996 gebruikt, het aantal
arbeidsplaatsen op basis van LISA 1999 en het aantal woningen uit de CBS woningstatistiek
2000.XNoot2ABF, Wonen, werken en voorzieningen herberekend. Verkenning 2000–2030
voor deel 3 van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, Delft, te verschijnen.XNoot3ABF, Wonen, werken en voorzieningen herberekend. Verkenning 2000–2030
voor deel 3 van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, Delft, te verschijnen.XNoot1Voor de methodiek van de schatting van de ruimtebehoefte zie: ABF, Wonen,
werken en voorzieningen herberekend. Verkenning 2000–2030 voor deel
3 van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, Delft, te verschijnen.XNoot1Ca. 43% in de landsdelen Noord en Oost, ca. 47% in landsdeel West en ca.
40% in landsdeel Zuid.XNoot2Voor de methodiek van de schatting van de ruimtebehoefte zie: ABF, Wonen,
werken en voorzieningen herberekend. Verkenning 2000–2030 voor deel
3 van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, Delft, te verschijnen.XNoot1Ministerie van VROM, Ruimtebehoefte van recreatie, water, natuur, infrastructuur
en landbouwbeleidsgedreven functies. Den Haag, te verschijnen.XNoot1Ministerie van VROM, Ruimtebehoefte van recreatie, water, natuur, infrastructuur
en landbouw. Den Haag, te verschijnen.XNoot2H. van de Poel, Ruimte voor beweging. Nijmegen, 2000.XNoot1CPB, De ruimtevraag tot 2030 in 2 scenario's. Den Haag, 2001. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27578-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl