Vergaderingen Interim Committee en Development Committee; Verslag algemeen overleg op 19 januari 2000 over onder meer de IMF-artikel IV-consultatie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26234, nr. 10

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

14-02-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26234 nr. 10

08-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de regeringOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26234Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 234Vergaderingen Interim Committee en Development Committeenr. 10VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 8 februari 2000De vaste commissie voor Financiën1 en
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken2 hebben
op 19 januari 2000 overleg gevoerd met minister Zalm van Financiën en
minister Herfkens voor Ontwikkelingssamenwerking over:– het verslag van de vergaderingen van de groep
van tien, het Interim Committee en het Development Committee d.d. 26 en 27
september 1999 (26 234, nr. 9);– de IMF-artikel IV-consultatie (Fin-99-619).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Hessing (VVD) waardeerde de pogingen
in de G10 om de particuliere sector intensiever bij het voorkomen en bestrijden
van financiële crises te betrekken. Helaas kon echter geen overeenstemming
worden bereikt over het opnemen van «collective action clauses»
in schuldcontracten van G10-landen. Wat zijn de redenen daarvoor en welke
G10-landen hadden daar bezwaar tegen? Het Duitse standpunt in dezen, zoals
verwoord op blz. 8 van het verslag, sprak hem erg aan. Steunt de Nederlandse
regering deze lijn?Hij vond het een goede zaak dat tijdens de besprekingen in IC en DC de
mogelijkheden voor heavily indebted poor countries (HIPC) zijn verbreed om
voor schuldverlichting in aanmerking te komen. In de verklaring worden de
crediteuren opgeroepen om de nog uitstaande ODA-schulden op de HIPC-ontwikkelingslanden
kwijt te schelden. Kan een overzicht worden verstrekt van de belangrijkste
debiteuren en crediteuren? Van belang is ook dat de bilaterale schuldverlichting
in het kader van de Club van Parijs goed van de grond komt. Het is ook winst
dat bij de nieuwe samenwerking tussen Wereldbank en IMF de armoedebestrijding
vooropstaat. Bestaat er echter overeenstemming over de definitie van dat begrip?
In dat verband gaf hij in principe de voorkeur aan de bevordering van een
goed macro-economisch beleid, want dat is essentieel voor de armoedebestrijding.
Dat laat onverlet dat in sommige gevallen ook noodhulp geboden is.Op zichzelf steunde hij de bijdrage van de EU aan de financiering van
het HIPC-initiatief uit de niet-gealloceerde middelen uit het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF), mits de onderscheidene EU-lidstaten hun bilaterale
verantwoordelijkheid in dezen gestand doen. Wat is de positie van de verschillende
lidstaten, zoals Frankrijk, Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk,
ten opzichte van het HIPC-initiatief? Hoe opereren zij in de Club van Parijs?
Is het mogelijk om op dit punt een schriftelijk overzicht te verstrekken?
De wijze waarop de bijdrage van het IMF aan het HIPC-initiatief wordt vrijgemaakt,
namelijk door een herwaardering van maximaal 14 miljoen ounces goud uit de
goudvoorraad, stemde hem niet gelukkig. Dit betekent immers een verslechtering
van de reservepositie van het IMF.Vervolgens sprak hij zijn waardering uit voor het verslag van de vergadering
van het IC, want dat is duidelijker dan in het verleden het geval was. Hij
sprak de hoop uit dat de verslagen in de toekomst even transparant zullen
zijn. Hij steunde de in het IC gekozen benadering ten aanzien van de ontwikkelingen
in de wereldeconomie en de beleidsrespons van het IMF op dat punt, met name
wat betreft de structurele hervormingen, de transparantie en het strak monitoren
van de aangesloten landen. Ook de in het IC voorgestane maatregelen ter versterking
van het internationale monetair en financieel systeem konden op zijn steun
rekenen. Het is een goede zaak dat het IC het IMF heeft opgeroepen om zijn
financiële procedures en controlemechanismen onder de loep te nemen,
teneinde corruptie en witwaspraktijken bij het gebruik van IMF-middelen tegen
te gaan. Derhalve benadrukte hij dat het beleid op dit punt van het IC in
het algemeen en van de Nederlandse regering in het bijzonder dient te worden
voorgezet.Ook voor de wijze van verslaglegging van de vergadering van het DC had
de heer Hessing waardering, want deze is minder wollig dan in het verleden
het geval was. Hij onderschreef volledig dat de behoefte aan aanvulling van
het kapitaal van de Wereldbank gerelateerd moet zijn aan de te volgen strategie.
Met de regering betreurde hij het dat de Wereldbank niet meer pogingen onderneemt
om de handelsbelemmeringen van ontwikkelde landen ten opzichte van ontwikkelingslanden
te slechten. Op zijn minst zou de Wereldbank in dezen meer onderzoek en analyse
kunnen verrichten, ook ter voorbereiding van de inbreng van de ontwikkelingslanden
in de nieuwe WTO-onderhandelingsronde. Wellicht dat de ontwikkelde landen,
met name Japan, de Verenigde Staten en de Europese Unie, op dit punt meer
hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Het is misschien een mooie taak
voor de Utsteingroep en de gezamenlijke sociaal-democratische regeringsleiders
om de protectionistische attitude van de Europese Unie aan de orde te stellen.Vervolgens memoreerde hij dat het DC goede voornemens heeft geuit over
de rol van de Wereldbank bij het versterken van de internationale financiële
architectuur. Het is overigens goed als Nederland hieraan ook aandacht schenkt
in het kader van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking, bij voorkeur in
nauwe samenwerking met de Wereldbank. Het Financial Sector Liaison Committee
(FLSC) van de Wereldbank speelt op dit punt met zijn financieel assessmentprogramma
een belangrijke rol. Welke twaalf landen zullen in dezen als eerste worden
beoordeeld om zwakheden in hun financiële stelsel tijdig te signaleren?
Wat betreft het beheersen van de sociale gevolgen van economische crises,
kiest het DC voor het verzamelen en verspreiden van kennis van «best
practices». Daar is op zichzelf niets tegen, mits dit niet uitmondt
in het stellen van normen op het sociale vlak, brede beleidsdialogen en dergelijke.
Van belang is dat de Wereldbank zich beperkt tot haar kerntaken.Tot slot gaf hij te kennen dat het een goede zaak is dat Nederland is
opgenomen in de High Level Steering Group for Donor Coordination in South
Eastern Europe (HLSG). Is inmiddels al een «priority reconstruction
program» totstandgekomen? Kunnen op basis daarvan middelen voor de verschillende
projecten worden gealloceerd? Biedt dit programma voldoende basis voor betrokkenheid
van het bedrijfsleven in dezen? Biedt de Nederlandse regering
faciliteiten aan het Nederlandse bedrijfsleven om hierin te participeren?
Ook suggereerde hij nog om ten aanzien van het stabiliteitspact goed te kijken
naar de ervaringen die in het verleden zijn opgedaan met het Marshallplan,
met name waar het gaat om de investeringen in infrastructuur en kapitaalgoederen,
de samenwerking tussen de betrokken landen zelf en het reserveren van de tegenwaarde
van de hulpbijdrage in eigen valuta.De heer Koenders (PvdA) wees erop dat de Nederlandse
regering zowel bij het HIPC-akkoord als bij de verrassende nieuwe focus van
het IMF inzake de armoedebestrijding hard heeft ingezet en in algemene zin
een goed resultaat heeft bereikt. Wat is evenwel de waardering van de bewindslieden
van de verdieping van het HIPC-initiatief als het gaat om de daadwerkelijke
gevolgen voor ontwikkelingslanden, ook gezien de «face value»
van de betrokken schulden? De uiteindelijke doelstelling moet immers zijn
gelegen in een omkering van de huidige negatieve kapitaalstroom. Op zichzelf
onderschreef hij dat bij de verwerking van de HIPC-kosten bij internationale
financiële instellingen (IFI's) sprake moet zijn van: a. additionaliteit,
dus niet ten koste van concessionele middelen en loketten zoals IDA; b. geen
aantasting van de financiële integriteit van de IFI's; c. een brede en
eerlijke lastenverdeling. Hoe apprecieert de regering echter het resultaat
van de financiering van de kosten van het IMF, ook in het licht van het alternatief
van goudverkoop? Ook sloot hij zich aan bij de vraag van de heer Hessing over
de bijdrage van de EU in dezen. Het principe van de additionaliteit geldt
alleen binnen de HIPC-afspraken en niet voor de bilaterale schuldverlichting.
Kennelijk zijn de DAC- en HIPC-normen niet consistent. Dat raakt aan de «ODA-bility».
Zijn er in het Nederlandse kabinet nog gedachten ontwikkeld over de mogelijkheden
om de eenmalige meevallers over 1999 te gebruiken voor verdere bilaterale
schuldverlichting, mede gezien de beraadslaging over de najaarsnota 1999?Verder informeerde hij ernaar hoe de nieuwe focus van het IMF op armoedebestrijding
te verklaren is. Heeft men bij het IMF ineens het licht gezien en, zo ja,
waar gaat het dan precies om? Wat schort er thans aan de macro-economische
doelstellingen in relatie tot «pro poor growth» en welke consequenties
heeft dit voor het beleidskader? Welke economische analyse wordt hierbij gehanteerd?
Gaat het om een preciezere formulering van de macro-economische beleidsdoelstellingen
met inbegrip van de sociale doelstellingen die de managing director van het
IMF heeft genoemd? Vormen deze dan ook onderdeel van de artikel IV-consultaties?
Of gaat het om preciezere formuleringen ten aanzien van het type groei? Gaat
het over een sterkere rol van de staat bij het realiseren van sociale vangnetten?
Gaat het om een vergroting van microkredieten ten behoeve van de armoedebestrijding
en hoe moet dat dan worden gezien in relatie tot de traditionele nadruk op
geldgroei? Of gaat het zelfs om beleidsdoelstellingen ten aanzien van de toegang
tot productiemiddelen. Welke analyse ligt vervolgens ten grondslag aan de
volgorde van verschillende hervormings- en beleidsdoelstellingen ten aanzien
van de armsten? Wordt serieus gesproken over de bescherming van bepaalde bestedingscategorieën
in de staatsuitgaven? In die zin is de nieuwe focus van het IMF buitengewoon
onduidelijk, zeker ook omdat in dezen wordt aangesloten op het rommelige en
onduidelijke «comprehensive development framework» van de Wereldbank.
Wat betekent dit overigens voor de relatie tussen Wereldbank en IMF? Komt
men tot gezamenlijke beleidsvoorstellen en wie levert dan de expertise? De
expertise bij de Wereldbank op dit gebied is onvoldoende, de IMF heeft op
dit gebied überhaupt geen expertise en de expertise bij de VN is te algemeen
van aard. Hoe moet de nieuwe armoedestrategie worden gezien in relatie tot
het principe van «ownership», ervan uitgaande dat men veel dieper
ingaat op het beleid van individuele landen? Daar komt bij dat er uitgebreide
consultaties zullen plaatsvinden, maar zijn de IFI's wel gelegitimeerd
voor dit soort consultaties over dergelijke politieke issues? De nieuwe focus
van het IMF op de armoedebestrijding mag in ieder geval niet leiden tot uitstel
van het moment van schuldverlichting in het kader van het HIPC-initiatief.Vervolgens wees de heer Koenders op de verschillende rollen van het IMF:
weldoener, schoolmeester en brandweerman. Met de heer Hessing onderkende hij
dat het IMF niet de rol van weldoener dient te vervullen, maar in principe
vooral een schoolmeester is die toeziet op het beleid van de onderscheiden
lidstaten en slechts in beperkte mate de rol van brandweerman moet spelen,
aangezien dat meer een taak is voor de particuliere sector. Lawrence Summers,
de secretary of the treasury van de VS, heeft gesteld dat het IMF die taak
moet verrichten waarvoor het fonds altijd bedoeld is: het voorzien in de oplossing
van kortetermijnproblemen van landen. Wat is het standpunt van de Nederlandse
regering in dezen? Van belang is dat het IMF een sleutelrol blijft houden
inzake de toegang tot de internationale kapitaalmarkten. De vraag is evenwel
of het ESAF-programma dan moet worden gezien als stabilisatie-instrument dan
wel als een ontwikkelingsinstrument. De verwarring op dit punt neemt toe.Ook constateerde hij dat op het punt van internationale financiële
crises nog steeds sprake is van: a. intellectuele verwarring als het gaat
om de volgorde van te nemen maatregelen voor kapitaalliberalisatie; b. politieke
verwarring als het gaat om de rol van de VS en van de particuliere sector
bij het oplossen van crises; c. institutionele verwarring met de komst van
de G20 en het Tietmeyerforum. Is er enige voortgang geboekt ten aanzien van
de directe rol van het IMF bij crediteurencomités? Moet het Duitse
voorstel ten aanzien van de particuliere betrokkenheid bij internationale
financiële crises inderdaad als positief worden gekenschetst? Wordt nog
gesproken over het plan-Buiter? Het is te betreuren dat Nederland niet participeert
in de G20, zeker als dit forum zich zelfs buigt over wisselkoersregimes en
de bewaking van schuldposities. Op welke wijze legt de voorzitter van de Ecofin-raad,
die wel in de G20 participeert, in dezen verantwoording af aan de overige
EU-lidstaten? In welke fora wordt gesproken over hogere risicograden en het
banktoezicht?Daarnaast stelde de heer Koenders de vraag aan de orde of de Kamer inzicht
kan krijgen in de gang van zaken rond de IMF-fondsen die aan de Russische
federatie zijn verstrekt. Overigens is het noodzakelijk dat het kabinet op
korte termijn met een nota komt over de politisering van de IFI's, zeker omdat
deze politisering voortschrijdt. Ook informeerde hij naar de consequenties
voor het HIPC-initiatief van het falen van de WTO-onder- handelingen in Seatlle.Tot slot vroeg hij of ook het kabinet van mening is dat er zo langzamerhand
een transparanter proces moet komen voor de benoeming van de nieuwe managing
director van het IMF, bijvoorbeeld door te werken met een vooraf opgestelde
en publiek gemaakte profielschets. Ook hij wist hoe dit soort benoemingen
in de praktijk pleegt te verlopen, maar toch is het zaak dat de Nederlandse
regering pleit voor een opener benadering in dezen. Is de Duitse kandidaat
Caio Koch-Weser bijvoorbeeld wel de meest geschikte en moet niet de voorkeur
worden gegeven aan de Indiase kandidaat Singh? Wanneer mag overigens de benoeming
van de nieuwe Nederlandse directeur bij de Wereldbank worden verwacht?De heer Hoekema (D66) vroeg allereerst of
de Nederlandse regering al een zeker profiel voor de nieuwe managing director
van het IMF in gedachten heeft. Op zichzelf is het zeker te wensen dat in
dezen meer openheid wordt betracht en dat wordt gewerkt met een profielschets
die mede betrekking heeft op de nieuwe rol van het IMF, maar er zal wel weer
een politiek compromis achter gesloten deuren uit de bus komen. De discussie
over de toekomst van Wereldbank en IMF wordt steeds interessanter, ook gezien
de besluitvorming van september 1999. Daarin werden immers verschillende doorbraken
gerealiseerd, bijvoorbeeld door de gezamenlijke nadruk van IC
en DC op armoedebestrijding en het gezamenlijk vergaderen van IC en DC. Is
er nog een soort «grand design» voor de toekomst van IMF en Wereldbank?
Wat is de synthese tussen de drie rollen van het IMF die de heer Koenders
beschreef? Komt daaruit een nieuw product naar voren?Vervolgens memoreerde hij blij gestemd te zijn over de public information
notice (PIN) inzake de artikel IV-consulatie. Op welke wijze is dit stuk totstandgekomen?
Heeft Nederland op een ontwerp commentaar geleverd dat vervolgens in het definitieve
stuk is verwerkt of is het rapport uitsluitend de verantwoordelijkheid van
het IMF zelf? Moet de consultatie worden gezien als een soort examen op basis
waarvan het IMF ook waarschuwingen aan het betrokken land kan geven?Ook de heer Hoekema vond het van belang dat Nederland thans participeert
in de HLSG. Wat de situatie op de Balkan betreft, gaf hij de prioriteit aan
een toename van het aantal politiemensen. Ook is het noodzakelijk dat aandacht
wordt besteed aan de bijdragen van de verschillende donoren. Nederland levert
een behoorlijke bijdrage, maar overigens zijn nog maar weinig donoren al over
de brug gekomen. Zal in 2000 kunnen worden voorzien in de financieringsbehoefte
van de regio ter hoogte van 800 mln. tot 900 mln. dollar? Nederland dient
de voortrekkersrol te blijven vervullen die het de afgelopen jaren heeft vervuld,
ook gezien de landen die Nederland in zijn kiesgroep bij het IMF vertegenwoordigt.
Verder sloot hij zich aan bij de opmerking van de heer Hessing over de noodzaak
om een parallel te trekken met de destijds verleende Marshallhulp.Hierna stelde de heer Hoekema vast dat Nederland een goede rol heeft vervuld
in de totstandkoming van het HIPC-akkoord, vooral ook omdat de uitgangspunten
van additionaliteit, geen aantasting van de financiële integriteit van
de IFI's en een brede en eerlijke lastenverdeling uiteindelijk werden vastgelegd
in de gezamenlijke verklaring van IC en DC. Kan de Kamer een overzicht krijgen
van de schulden die onder het HIPC-initiatief vallen, inclusief de bilaterale
schulden in het kader van de Club van Parijs? Op welke wijze vindt de uitvoering
van het HIPC-initiatief plaats? Hoe bereiken de betrokken landen het decision
point en het completion point? De nieuwe focus op armoedebestrijding mag inderdaad
niet leiden tot vertraging in de implementatie van de schuldverlichting. Leidt
de schuldvermindering wel tot extra middelen voor de betrokken landen die
kunnen worden besteed aan zaken als onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke?
Hoe wordt armoedebestrijding gedefinieerd en geïmplementeerd? Een gezond
macro-economisch beleid blijft zeker van belang, maar dient te worden verbreed
met het aspect van de armoedebestrijding en het verbeteren van de sociale
structuur in de ontvangende landen. Gaat het bij het HIPC-initiatief vooral
om concessionele leningen met relatief lage verplichtingen, waardoor het effect
van de kwijtschelding beperkt blijft? Op welke wijze zal de praktische monitoring
plaatsvinden? Wordt dat een gezamenlijke exercitie van IMF, Wereldbank en
ontvangend land? De rol van de Europese Unie bij het HIPC-initiatief is van
groot belang. Wat zijn de resultaten van de discussie over het gebruik van
het EOF voor de Europese bijdrage aan het HIPC-initiatief? Zal Nederland blijven
hameren op de toepassing van het additionaliteitsbeginsel, zodat de bijdrage
aan het HIPC niet ten koste gaat van reeds voor ontwikkelingssamenwerking
gealloceerde middelen? Op welke wijze wordt het maatschappelijk middenveld,
bijvoorbeeld Jubilee 2000, betrokken bij het schuldverlichtingsinitiatief?Ook de heer Hoekema betreurde het dat Nederland niet is opgenomen in de
G20. In dezen heeft Nederland terecht met andere landen bezwaar aangetekend.
Is er nog kans op het alsnog deelnemen in de G20? Op welke termijn kan de
Kamer de nota over de afwikkeling van de bilaterale schulden, zoals toegezegd
bij de behandeling van de najaarsnota 1999, tegemoet zien? Zijn fractie hecht
groot belang aan het gebruiken van het «overschot» over 1999 voor
schuldverlichting bij OS-landen. Wanneer krijgt de Kamer de nota
over de politieke rol van de IFI's? In dat kader releveerde hij in ander verband
al te hebben gesuggereerd om de IMF-kredieten aan de Russische federatie te
gebruiken als drukmiddel om de Russen tot een ander beleid inzake Tsjetsjenië
te bewegen.Tot slot vroeg hij of de naamsverandering van het ESAF-programma in «poverty
reduction and growth facility» moet worden gezien als het gevolg van
de nieuwe focus van het IMF op armoedebestrijding. Houdt dit ook in dat geen
sprake meer zal zijn van het element van structurele aanpassingen, zoals dat
wel in het ESAF-programma was opgenomen? Dat leek hem moeilijk voorstelbaar.
Hij ging ervan uit dat het gaat om een graduele aanpassing, waarbij het nieuwe
element van de armoedebestrijding binnen de condities voor macro-economische
stabiliteit wordt ingevuld.De heer Vendrik (GroenLinks) vond het een
goede zaak dat de drempels tot het HIPC-initiatief verlaagd zijn. Ook hij
kreeg graag meer inzicht in de financiering van het initiatief en in de wijze
waarop de uitvoering in de praktijk plaatsvindt met het decision point en
het completion point. Als landen zich met een structureel aanpassingsprogramma
kwalificeren voor het HIPC-initiatief, is nog steeds geen sprake van schuldverlichting
of schuldkwijtschelding. Het is van wezenlijk belang dat de schuldkwijtschelding
in een zo vroeg mogelijk stadium plaatsvindt, omdat dit juist een voorwaarde
is voor een fatsoenlijke economische ontwikkeling. Is dat thans ook inderdaad
het geval? Hoeveel landen zullen zich niet alleen kwalificeren, maar ook daadwerkelijk
in aanmerking komen voor schuldverlichting? Wordt het grotere budget voor
het HIPC-initiatief ook daadwerkelijk gebruikt?Ook hij informeerde naar de bij de behandeling van de najaarsnota toegezegde
brief van het kabinet over de inzet van niet-structurele meevallers voor bilaterale
schuldkwijtschelding. Daarbij betreft het zowel meevallers over 1999 die reeds
ten tijde van de najaarsnota bekend waren als meevallers die na het uitkomen
van deze nota zijn opgetreden. De vraag is thans of deze meevallers voor dit
doel worden ingezet en welke schulden dit dan betreft. In dat verband dacht
hij niet zozeer aan de bilaterale ODA-schulden, want deze schulden bedragen
thans slechts zo'n 4 mld. en daarvoor is reeds redelijk wat budget beschikbaar.
Van groter belang is het om te denken aan schulden van ontwikkelingslanden
aan de Nederlandse overheid in het kader van de exportkredietverzekering ten
bedrage van enkele tientallen miljarden. Het is nu minder helder hoe de kwijtschelding
in dat kader gestalte krijgt. Overigens heeft een aantal ontwikkelde landen
sinds de septemberbijeenkomst van DC en IC aangekondigd over te zullen gaan
tot het geheel of bijna geheel kwijtschelden van bilaterale schulden. De Nederlandse
regering kan daar niet bij achterblijven.Uit het verslag en uit persuitingen maakte de heer Vendrik op dat ten
aanzien van de betrokkenheid van de particuliere sector bij financiële
crises sprake is van een patstelling bij de betrokken G10-landen. Levert dit
niet het risico op dat men per land zal bekijken wat in dezen de mogelijkheden
zijn en dat ook het IMF op dat punt in hoge mate zijn vrijheid neemt? Het
zou buitengewoon triest zijn als het inderdaad niet mogelijk is om op dit
punt een fatsoenlijke regeling te maken die internationaal bindend is? Ook
over de liberalisatie van het internationale kapitaalverkeer wordt de informatie
steeds geringer. Wat is de stand van zaken op dat punt?Tot slot vroeg hij een reactie op aanbeveling 45 van het IMF uit de artikel
IV-consultatie, namelijk dat de Nederlandse regering naar een structureel
begrotingsoverschot van ongeveer 1% van het BNP dient te streven. Daarbij
baseert het IMF zich echter op cijfers uit een miljoenennota die allang niet
meer de realiteit weergeven. Inmiddels is er namelijk al sprake van een begrotingsoverschot. De heer De Haan (CDA) sprak ook zijn steun
uit voor de verdieping van het HIPC-initiatief, waardoor het voor ontwikkelingslanden
makkelijker wordt om zich voor dit initiatief te kwalificeren. De vraag is
echter hoe dit moet worden gezien in verhouding tot de steeds grotere nadruk
op het voeren van een dusdanig macro-economisch, structureel en sociaal beleid,
dat groei en armoedebestrijding het gevolg zullen zijn. Goed bestuur staat
daarbij centraal. Wordt met deze strengere eisen geen afbreuk gedaan aan de
ruimere criteria in het kader van het HIPC-initiatief?Verder verzocht hij de minister voor Ontwikkelingssamenwerking een schriftelijk
overzicht te verstrekken waaruit blijkt dat bij alle reeds door de Nederlandse
regering toegezegde schuldverlichting en/of -kwijtschelding inderdaad gebruik
wordt gemaakt van additionele middelen. Dat is temeer gewenst, omdat Nederland
op dit punt zo sterk op additionaliteit heeft aangedrongen. Bij de bijdrage
van de EU aan het HIPC-initiatief is geen sprake van additionaliteit, want
deze middelen komen ten laste van de niet-uitgegeven gelden uit het EOF. Ook
bij de Bretton Woodsinstellingen doet het principe van de additionaliteit
geen opgeld. De extra financiën voor het HIPC-initiatief komen bij de
Wereldbank immers uit de eigen middelen. De hogere bijdrage van het IMF aan
het HIPC-initiatief zal ten laste gaan van de vermogenspositie van het fonds,
gezien de nu gekozen financieringswijze via het opwaarderen van de goudvoorraad.
Hoe moet het Nederlandse pleidooi voor kapitaalvergroting van het IMF worden
gezien in relatie tot de daaraan te stellen voorwaarde dat deze extra middelen
niet moeten worden aangewend voor betalingsbalanssteun? Is het niet vreemd
om zo'n voorwaarde te stellen, gezien het feit dat Nederland zelf wel degelijk
de nodige betalingsbalanssteun aan ontwikkelingslanden verstrekt?De heer De Haan constateerde vervolgens dat de wereldeconomie zich thans
goed ontwikkelt. Wel maakte hij zich met het IMF zorgen over de sterke toename
van het tekort op de betalingsbalans van de VS. Deelt de minister van Financiën
deze onrust? Is het mogelijk druk op de Amerikaanse overheid uit te oefenen
om de binnenlandse bestedingen af te remmen, want thans is sprake van sterke
overbesteding?De heer De Haan sloot zich vervolgens aan bij de vragen over de corruptie-
en witwaspraktijken in de Russische federatie, hetgeen ook het aanzien van
het IMF aanzienlijk heeft geschaad. In dat kader informeerde hij naar de achtergrond
van de slechte controlemechanismen bij het IMF, waardoor het fonds indirect
debet is aan de corruptie- en witwaspraktijken.Ook hij vond het belangrijk dat de particuliere sector wordt betrokken
bij het oplossen van financiële crises. In dat verband benadrukte hij
nogmaals de importantie van het plan-Buiter, want dat leidt tot werkelijk
institutionele vernieuwingen. Wat is de stand van zaken op dat punt?Tot slot vroeg hij de minister voor Ontwikkelingszaken of de komende UNCTAD-conferentie
in Bangkok nog mogelijkheden biedt om na het mislukken van de WTO-conferentie
in Seatlle het tij op het gebied van de wereldhandel enigszins te keren.Het antwoord van de regeringDe minister van Financiën vond het wenselijk
meer en betere systemen te creëren om de particuliere sector bij het
voorkomen en oplossen van financiële crises te betrekken, maar dat blijkt
in de praktijk niet eenvoudig. Nederland steunt de positie die Duitsland terzake
inneemt. De Verenigde Staten en de EU konden evenwel op dat punt niet tot
overeenstemming komen. In de G10 bleken de VS zelfs niet bereid om toe te
zeggen dat zij een «collective action clause» zouden opnemen in
een schuldovereenkomst in vreemde valuta, hoewel zij nooit in vreemde valuta
lenen en zo'n bepaling dus geen praktische betekenis heeft. Het overleg wordt
weliswaar voortgezet, maar de kansen op succes zijn gering. Het plan-Buiter
is nooit goed bezien, maar zal gezien de opstelling van de VS
zeker niet veel kans maken. Bij de liberalisatie van het internationale kapitaalverkeer
is sprake van verdeeldheid tussen de EU enerzijds en de ontwikkelingslanden,
Canada en een aantal andere landen anderzijds. De EU is voorstander van een
breed mandaat voor het IMF in dezen, maar de andere landen zien meer in een
«case by casebenadering» zonder een ruime bevoegdheid van het
IMF.Hij bevestigde dat de Nederlandse regering tegen de financiering van de
hogere bijdrage van het IMF aan het HIPC-initiatief was via een herwaardering
van de goudvoorraad, want dat is inderdaad een vorm van creatief boekhouden
die leidt tot een verslechtering van de reservepositie van het IMF. Financiering
via goudverkoop was te prefereren, want dan wordt daadwerkelijk een boekwaardewinst
gerealiseerd waarmee vervolgens rente kan worden gegenereerd. Het is jammer
dat het IMF hiervan onder druk van de goudproducerende landen heeft afgezien,
zeker ook omdat deze methode niet tot een verstoring van de goudmarkt had
behoeven te leiden.Vervolgens zegde de minister toe dat de Kamer tegelijkertijd met of kort
na het uitbrengen van de voorjaarsnota 2000 een nota zal ontvangen waarin
wordt ingegaan op de feitelijke vragen over de uitstaande bilaterale schulden
en over de vraag of en, zo ja, hoeveel van de eenmalige budgettaire meevallers
kan worden ingezet voor extra bilaterale schuldverlichting. Feit is dat iedere
besteding een alternatieve besteding onmogelijk maakt. Derhalve zal het kabinet
in dezen een ordentelijke afweging moeten maken aan de hand van een totaaloverzicht
van alle financiële mogelijkheden enerzijds en bestedingswensen anderzijds.Ten aanzien van de focus op armoedebestrijding bij het IMF gaf hij te
kennen dat het IMF zich vooral dient te beperken tot zijn hoofdtaak ten aanzien
van het macro-economische en monetaire beleid en niet de rol van de Wereldbank
dient over te nemen, maar dat laat onverlet dat ook het IMF bij zijn beleid
rekening dient te houden met het belang van armoedebestrijding.Met de woordvoerders vond hij het spijtig dat Nederland niet zal participeren
in de G20. Nederland heeft met andere landen in dezen actie ondernomen, maar
dat heeft tot niets geleid. Nederland wordt geen lid van de G20 en dat zal
in april 2000 niet veranderen. De G20 houdt zich bezig met allerlei onderwerpen
die ook in de G10, het IC en het DC spelen. In de G20 worden geen formele
onderhandelingen gevoerd en in die zin is er ook geen sprake van mandaten.
Wel wordt in de Ecofin-raad overleg gevoerd over de positie die de voorzitter
van de Ecofin-raad in de G20 zal innemen, maar in de praktijk blijkt het vrij
lastig om daarmee in dit soort gedachtewisselingen rekening te houden. De
instelling van de G20 betekent niet dat formele bevoegdheden aan deze groep
worden toegekend die thans nog bij fora als het IC en het DC behoren.Vervolgens attendeerde hij erop dat uit een audit van Price Waterhouse
en Coopers is gebleken dat een deel van de kredieten van het IMF voor de Russische
centrale bank in strijd met de afspraken ter belegging was uitbesteed aan
een investeringsmaatschappij op de Kanaaleilanden. In die zin was geen sprake
van verduistering van gelden. Ook voor de beschuldigingen die in de zomer
van 1999 naar voren zijn gebracht over misbruik van de kredieten van het IMF,
is geen enkel bewijs gevonden. Kwalijker was dat men een verkeerde statistische
rapportage aan het IMF heeft verstrekt. Aan de Russische autoriteiten is kenbaar
gemaakt dat iedere vorm van misrapportage in de toekomst reden zal zijn om
het IMF-kredietprogramma stop te zetten. Desgevraagd zegde hij toe dat de
Kamer het bij het ministerie van Financiën beschikbare onderzoeksmateriaal
op dit punt zal ontvangen.De minister van Financiën gaf voorts te kennen dat Nederland de kandidatuur
van de heer Caio Koch-Weser voor de functie van managing director van het
IMF steunt. Het gaat om een zeer goed gekwalificeerde kandidaat en
Duitsland is thans relatief zwak in dit soort functies gerepresenteerd. Op
zichzelf is er niets op tegen om kandidaten uit landen als India of Pakistan
te benoemen, maar feit is wel dat de directeur van het IMF vooral dient te
beschikken over een goede toegang tot de westerse landen. Daar moet immers
het geld vandaan komen en daar hebben dus ook de ontwikkelingslanden het meest
profijt van. Transparantie is overigens bij dit soort benoemingen nog nooit
vertoond.Ten aanzien van de nieuwe rol van de IFI's is inmiddels geen sprake meer
van een soort «grand design» of van de noodzaak van een volstrekt
nieuwe architectuur. De huidige instituties zijn op zichzelf goed, mits zij
bij de tijd blijven. De Nederlandse regering heeft dan ook geen behoefte aan
abstracte «grand designs» of een volstrekt nieuwe architectuur,
zeker ook omdat de inmiddels gemaakte afspraken tussen IMF en Wereldbank voldoende
mogelijkheden bieden voor een praktische samenwerking tussen beide instituten.
Binnenkort zal de Kamer een notitie van het kabinet ontvangen over politisering
van de IFI's.Vervolgens deelde de minister mede dat in de praktijk niet met het IMF
wordt onderhandeld over de uiteindelijke uitkomst van de artikel IV-consultatie
van het IMF. Het is vrij uitzonderlijk dat een consultatierapport zo weinig
kritiek bevat als de rapportage van oktober 1999. Het is voorts juist dat
aanbeveling 45 inmiddels is achterhaald.Tot slot bevestigde hij dat het grote tekort op de lopende rekening van
de Verenigde Staten, dat mede het gevolg is van de expansieve ontwikkeling
van de economie van de Verenigde Staten in vergelijking met de rest van de
wereldeconomie, inderdaad gevaren met zich brengt. Dit punt dient dan ook
goed in de gaten te worden gehouden. Het is niet eenvoudig om hiervoor oplossingen
te bedenken die ook nog goed toe te passen zijn in het beleid van de VS. Via
een renteverhoging zou de groei van de economie wel kunnen worden afgeremd,
maar dat trekt ook weer meer kapitaal aan. Verder is het niet eenvoudig om
het inmiddels ontstane begrotingsoverschot in de VS nog verder te vergroten.
Daar komt bij dat de tekorten van de VS met de opgetreden mondialisering van
de kapitaalmarkt eenvoudiger zijn te financieren dan in de jaren zestig en
zeventig het geval was.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
wees erop dat de samenhang tussen de uitkomsten van de WTO-onderhandelingen
in Seatlle enerzijds en het HIPC-initiatief anderzijds vaak onvoldoende wordt
onderkend. De exportinkomsten van een land zijn immers van belang om te kunnen
voldoen aan de criteria van het HIPC-initiatief en hangen uiteraard samen
met de mate waarin sprake is van vrije markttoegang. In die zin is het voor
de ontwikkelingslanden zeer te betreuren dat in de WTO geen voortgang is bereikt.
Het is dan ook noodzakelijk dat de komende maanden bij het WTO-dossier weer
voortgang wordt geboekt, bijvoorbeeld tijdens de UNCTAD-conferentie te Bangkok
en tijdens de Euro-Afrikatop. Na de mislukking van Seatlle is er geen enkele
reden meer waarom de EU in unilateraal verband niet tot verdergaande stappen
kan overgaan. Nederland zal zich ervoor inzetten dat de EU in principe voor
alle producten totale markttoegang biedt, niet alleen voor de armste landen
maar voor alle landen die schuldkwijtschelding krijgen onder het HIPC-initiatief.
In het DC heeft Nederland ook het probleem aan de orde gesteld dat de Wereldbank
geen effectief middel heeft om handelsbelemmeringen in de ontwikkelde landen
op te heffen ten faveure van de ontwikkelingslanden. Het zou goed zijn als
de Wereldbank dit probleem nog eens expliciet in haar rapporten vermeldt,
aangezien dat zeker kan bijdragen aan de meningsvorming in de ontwikkelde
landen op dit punt. Overigens worden via de Wereldbank al veel initiatieven
gefinancierd om ontwikkelingslanden te helpen hun belangen bij de komende
WTO-ronde op een geordende wijze te behartigen. Het handelsdossier wordt inderdaad
ook besproken in de Utsteingroep. Hierna zegde de minister toe dat in de notitie die de Kamer rond de voorjaarsnota
2000 zal ontvangen over de bilaterale schulden ook zal worden ingegaan op
de vraag van de heer Koenders over de «ODA-bility». In deze notitie
zal ook worden ingegaan op de vraag of het in technische zin wel zo verstandig
is om bij de bilaterale schuldverlichting op de troepen vooruit te lopen,
gezien het element van een brede en eerlijke lastenverdeling. Gezien de openingen
die de Kamer op dit punt heeft geboden, merkte zij evenwel op zich te zullen
inzetten voor maximale additionaliteit. Dit punt zal dan ook in de notitie
aan de orde komen. Wat de bijdrage aan het HIPC-trustfund betreft, loopt Nederland
nog kilometers op de troepen vooruit. Dat heeft thans ook zijn effect gehad,
aangezien de besluitvorming in september 1999 over de verdieping en versnelling
van het HIPC-initiatief die in de gezamenlijke vergadering van IC en DC heeft
plaatsgevonden. Wat de financiering van de EU-bijdrage aan het HIPC-initiatief
betreft, dient rekening te worden gehouden met het feit dat Frankrijk en Duitsland
een relatief hoge bijdrage hebben geleverd aan het EOF. Met de thans gekozen
financieringswijze wordt dan ook bereikt dat Frankrijk en Duitsland hun bijdrage
leveren, hetgeen anders niet zou zijn gelukt. Het is lastig om te bezien of
dit wel een additionele financieringsvorm is, want het is moeilijk na te gaan
in welke mate dit gevolgen heeft voor komende verhogingen van het EOF.De in Washington gedane financiële toezeggingen voor het HIPC-initiatief
kennen een sterke mate van additionaliteit, zeker waar het gaat om de bijdragen
van de Verenigde Staten, Duitsland en Italië. Na de besluitvorming in
september 1999 zullen voor een aantal ontwikkelingslanden echt additionele
middelen beschikbaar komen, met name voor die landen die zich al jarenlang
voor het HIPC-initiatief kwalificeren. De opstelling van «poverty reduction
strategy papers» vormen voor deze landen geen probleem, want zij beschikken
in de regel reeds over plannen waarin hun economisch en financieel beleid
ten behoeve van de armoedebestrijding duidelijk wordt. Het is een goede zaak
dat het met de besluitvorming van september mogelijk is geworden dat ontwikkelingslanden
sneller het completion point kunnen bereiken dan de oorspronkelijke drie jaar,
terwijl het daarnaast mogelijk is om in de periode tussen decision point en
completion point tot interim-schuldverlichting over te gaan. Dat hangt echter
ook af van het «track record» van de betrokken landen, alsmede
van de vraag of de landen voldoen aan het principe van «good governance».
Op het terrein van ontwikkelingssamenwerking moeten geen intenties, maar resultaten
worden gefinancierd.De minister attendeerde erop dat inmiddels consensus bestaat over wat
onder een goed armoedebestrijdingsbeleid moet worden verstaan. Enerzijds wordt
thans ook in kringen van de Verenigde Naties meer dan onderkend dat een goed
macro-economisch beleid daarbij een rol speelt. Anderzijds zien de Bretton
Woodsinstellingen thans ook in dat armoedebestrijding bijdraagt aan een behoorlijk
economisch beleid. In deze discussie spelen twee vragen een rol: wat gebeurt
er met de overheidsuitgaven en op welke manier stimuleer je de economische
groei? Het IMF is thans van opvatting dat niet alleen naar het totaal van
de overheidsuitgaven moet worden gekeken, maar ook veel specifieker naar de
prioriteiten die daarbinnen worden gesteld. Dat heeft er ook in geresulteerd
dat IMF en Wereldbank meer zullen samenwerken als het gaat om het beleid op
landenniveau. Van belang is dat het macro-economische beleid van landen aansluit
op het beleid ten behoeve van armoedebestrijding, zodat de economische groei
ook en in een veel eerder stadium ten goede komt aan de onderkant van de samenleving.
Daarover kan moeilijk een theoretisch debat worden gevoerd, want alleen van
land tot land kan goed worden beoordeeld welke maatregelen in welke volgorde
met het oog op «pro poor growth» noodzakelijk zijn. Dat zal ook
het onderwerp vormen van het «World Development Report 2000».
Op dit gebied zal Nederland de komende maanden een aantal seminars organiseren. De Kamer zal daarvoor ook een uitnodiging ontvangen en ook
overigens op de hoogte worden gehouden.Vervolgens onderstreepte zij met nadruk dat het IMF en ook de Wereldbank
zich op hun kerntaken moeten richten. Het IMF dient dan ook zelf geen expertise
op te bouwen als het bijvoorbeeld gaat om de armoedebestrijding, maar gebruik
te maken van de expertise die reeds bij andere organisaties en instellingen
is opgedaan. Binnen het IMF heeft zich ook op dat punt een cultuuromslag voorgedaan,
want nu worden lokale vertegenwoordigers van landen en het maatschappelijk
middenveld veel serieuzer genomen. Met de heer Hessing was zij van mening
dat de Wereldbank zich niet dient bezig te houden met het opstellen van sociale
normen. De Verenigde Naties dienen deze normen te stellen en de Wereldbank
dient deze te implementeren.Hierna bracht minister Herfkens naar voren dat het bij de hulpverlening
aan de Balkanregio goed is gesteld met zowel de hoeveelheid middelen als met
de lastenverdeling over de verschillende donoren. Het is inderdaad van belang
dat de landen in deze regio goed samenwerken, zoals bij het Marshallplan.
Dat blijkt echter moeizaam van de grond te komen, hetgeen ook de reden vormt
voor de problematische werking van het stabiliteitspact.Naar aanleiding van de opmerkingen over de voorspoedige wereldeconomie
benadrukte zij nog dat de Aziëcrisis voor de westerse landen weliswaar
weinig gevolgen heeft gehad, maar bijvoorbeeld wel enorme klappen heeft uitgedeeld
aan de katoenproducenten in Oeganda. De als gevolg van de crisis gedaalde
grondstofprijzen hebben veel leed veroorzaakt in veel Afrikaanse landen. Dat
heeft een aantal optimistische veronderstellingen voor deze landen thans op
een lager pitje gezet.De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,Van GijzelDe voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De BoerDe griffier van de vaste commissie voor Financiën,JanssenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Reitsma (CDA), Rosenmöller (GroenLinks),
Van Gijzel (PvdA), voorzitter, Van Zijl (PvdA), Witteveen-Hevinga (PvdA),
Noorman-den Uyl (PvdA), Marijnissen (SP), Kamp (VVD), Giskes (D66), Crone
(PvdA), Van Dijke (RPF), Bakker (D66), Hofstra (VVD), Voûte-Droste (VVD),
De Vries (VVD), De Haan (CDA), ondervoorzitter, Vendrik (GroenLinks), Stroeken
(CDA), Remak (VVD), Van Beek (VVD), Balkenende (CDA), Bos (PvdA), Wijn (CDA)
en Kuijper (PvdA).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Verburg (CDA), Harrewijn
(GroenLinks), Duijkers (PvdA), Smits (PvdA), Koenders (PvdA), Van Oven (PvdA),
De Wit (SP), Patijn (VVD); Schimmel (D66), Kalsbeek (PvdA), Hoekema (D66),
Van Walsem (D66), Blok (VVD), Balemans (VVD), Wilders (VVD), Dankers (CDA),
Rabbae (GroenLinks), Hillen (CDA), Hessing (VVD), Weekers (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Hindriks (PvdA), Van den Akker (CDA) en Timmermans (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Ter Veer (D66), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen
(CDA), Verhagen (CDA), ondervoorzitter, Marijnissen (SP), Hessing (VVD), Hoekema
(D66), Dijksma (PvdA), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Van den Doel (VVD),
M.B. Vos (GroenLinks), Koenders (PvdA), Timmermans (PvdA), Ross-van Dorp (CDA),
Remak (VVD), Van der Knaap (CDA), Karimi (GroenLinks), Bussemaker (PvdA),
De Boer (PvdA), voorzitter en Wilders (VVD).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Van 't Riet
(D66), Rouvoet (RPF), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Visser-van Doorn
(CDA), Eurlings (CDA), Van Bommel (SP), Cherribi (VVD), Scheltema-de Nie (D66),
Gortzak (PvdA), De Haan (CDA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Harrewijn (GroenLinks),
Albayrak (PvdA), Feenstra (PvdA), Leers (CDA), Patijn (VVD), Van den Akker
(CDA), Rosenmöller (GroenLinks), Duivesteijn (PvdA), Van Oven (PvdA)
en Balemans (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26234-10.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl