Experimentenwet Kiezen op Afstand; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20032004-28664, nr. B

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

14-11-2003

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28664 nr. B

13-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Inleiding3. ArtikelenArtikel 1Artikel 2Artikel 3Artikel 4Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28664Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 33 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 664Tijdelijke regels ter zake van experimenten in het kader van het project
«Kiezen op Afstand» (Experimentenwet Kiezen op Afstand)BMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 13 november 2003Met belangstelling heeft ondergetekende kennisgenomen van het voorlopig
verslag van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges
van Staat inzake bovengenoemd voorstel van wet. In het navolgende zal worden
ingegaan op de vragen van de leden van de fracties van CDA, PvdA, VVD en GroenLinks.1. AlgemeenDe leden van de fracties van het CDA en de PvdA vroegen op welke wijze
de experimenten zullen worden ingericht teneinde informatie te verkrijgen
over de risico's die aan de nieuwe technologische mogelijkheden verbonden
zijn en de mogelijkheden om deze risico's te beperken.Het experiment met internet- en telefoonstemmen valt in twee fases uiteen.
De eerste fase, die nog gaande is, betreft het testen van de voorzieningen
die nodig zijn om per internet en telefoon te stemmen. Dit testtraject is
medio juni 2003 gestart en loopt tot eind november 2003. De testen geven enerzijds
inzicht in de risico's en anderzijds in de mate waarin maatregelen tegen die
risico's mogelijk zijn. De uitkomst van het testtraject bepaalt of de regering
(definitief) besluit om het experiment doorgang te laten vinden. In de tweede
fase, gedurende het experiment, worden gegevens verzameld over het verloop
van het experiment. Ook deze fase zal de nodige informatie opleveren om, in
de evaluatie van het experiment, de risico's te beoordelen en daaromtrent
conclusies te trekken.Voor het experiment met het stemmen in een stemlokaal van eigen keuze
zal in overleg met de (vier) gemeenten die gaan experimenteren een evaluatietraject
worden afgesproken. Daarin zullen de risico's en de maatregelen die daartegen
getroffen zijn inzichtelijk worden gemaakt.2. InleidingDe leden van de CDA-fractie gaven blijk van hun gemengde gevoelens ten
aanzien van het voorstel van wet. De leden zien als bezwaar tegen de ruime
mogelijkheid voor experimenten met stemmen per telefoon of computer dat de
verworvenheid van de geheime stemming niet is gewaarborgd tegenover meekijkende
derden zoals bij het stemmen in een stemlokaal. De regering onderkent
het feit dat elektronisch kiezen op afstand met zich meebrengt, dat stemgeheim
en stemvrijheid niet op dezelfde wijze kunnen worden gewaarborgd als bij het
stemmen in een stemlokaal. Dat geldt overigens niet alleen voor elektronisch
kiezen op afstand, maar ook voor andere vormen van «kiezen op afstand»,
zoals het stemmen per brief. Stemmen per brief is, alles afwegende, door de
wetgever opengesteld voor een specifieke categorie kiezers die niet in staat
is een stemlokaal te bezoeken, namelijk de kiesgerechtigden in het buitenland.
Het voorgenomen experiment met stemmen via internet en/of telefoon richt zich
op dezelfde doelgroep, waarvan de wetgever reeds heeft vastgesteld dat te
aanzien van hen de mogelijkheid om te kunnen meedoen aan verkiezingen prevaleert.
De regering is voorts van mening dat aan een eventuele uitbreiding van de
mogelijkheid om via internet of telefoon te kunnen stemmen tot andere groepen
kiezers een grondig debat dient te worden gevoerd. In dit verband verwijs
ik naar de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
d.d. 25 maart 2003 (kamerstukken II 2002/03, 28 600 VII, nr. 47, blz.
2 en bijlage) en naar hetgeen ik tijdens de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel
in de Tweede Kamer over dit onderwerp naar voren heb gebracht.De leden van de CDA-fractie vroegen of de considerans van het wetsvoorstel
na de (eerste) nota van wijziging nog in overeenstemming is met de inhoud
van het wetsvoorstel.De considerans en het gewijzigde artikel 1 van het wetsvoorstel geven
beide dezelfde reikwijdte van de mogelijke experimenten aan, zij het in verschillende
bewoordingen. Voor wat betreft de kiezers in Nederland beoogt het wetsvoorstel
de grondslag te bieden voor experimenten waarbij de kiezer – al dan
niet met gebruik van informatie- en communicatietechnologie – zijn stem
kan uitbrengen vanuit een andere locatie dan het voor hem aangewezen stemlokaal.
Voor de kiezer in het buitenland daarentegen gaat het uitsluitend om experimenten
waarbij gebruik wordt gemaakt van informatie- en communicatietechnologie.
De considerans en artikel 1, eerste lid, zijn dan ook met elkaar in overeenstemming.Voorts vroegen de leden van de CDA-fractie of de in artikel 1 van het
wetsvoorstel vervatte delegatie aan de Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties niet ruimer is dan nodig voor de experimenten die worden
beoogd.De delegatiegrondslag in artikel 1 is inderdaad ruimer dan noodzakelijk
voor de door de regering thans beoogde experimenten in 2004. Met de wijziging
van artikel 1 van het wetsvoorstel, vervat in de eerste nota van wijziging,
beoogde de regering verantwoorde experimenten met stemmen via internet en
telefoon voor kiezers binnen Nederland niet bij voorbaat onmogelijk te maken
door een beperkte opzet van de Experimentenwet. Aanleiding voor de wijziging
was de aanvaarding van de motie Te Veldhuis/Rehwinkel (kamerstukken II 2002/03,
28 600 VII, nr. 11) met een zeer grote meerderheid van de Tweede Kamer.
In deze motie werd de regering opgeroepen om een serieuze inspanning te verrichten
om bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2007 stemmen via internet mogelijk
te maken en daaraan voorafgaande ook andere voor burgers gemakkelijke wijzen
van stemmen te onderzoeken, zoals het stemmen per telefoon en/of per brief.
Mochten de resultaten van de voorgenomen experimenten of andere nieuwe technologische
ontwikkelingen hiertoe aanleiding vormen, biedt het thans voorgestelde artikel
1 de wettelijke basis voor de dan mogelijke nieuwe experimenten.De leden van de CDA-fractie hadden kennisgenomen van Bijlage 2 bij de
brief van 25 maart 2003 van de Minister van BZK aan de Tweede Kamer «Kiezen
op Afstand» in het buitenland. Zij misten daarin een verwijzing naar het eindrapport van de California Internet Voting Task Force (http://www.ss.ca.gov/executive/ivote/). Zij vroegen of
de regering de conclusie van dit rapport deelt dat grote terughoudendheid
moet worden betracht met stemmen op afstand via internet vanwege de daaraan
verbonden risico's en de conclusie dat het testen van de veiligheid van internet
wellicht het beste kan beginnen met het stemmen via internet vanuit een traditioneel
stembureau.Van het rapport van de California Internet Voting Task Force is kennis
genomen. Bijlage 2 bij de brief van 25 maart 2003 concentreerde zich echter
op de stand van zaken met betrekking tot internet- en telefoon-stemmen in
Europese landen met het accent op verkiezingen die onder de nationale Kieswet
vallen. Een verwijzing naar het genoemde rapport is niet opgenomen vanwege
de combinatie van drie factoren: (1) actualiteit, (2) het betrof geen verkiezingen
die onder een formele nationale Kieswet vielen en (3) de bijlage beperkte
zich tot Europese landen. Het voorgaande is een uitvloeisel van het gegeven
dat bijlage 2 vooral een overzicht moet bieden over de actuele ontwikkelingen.
Het niet opnemen van een verwijzing naar het rapport doet overigens niets
af aan de bijdrage die het rapport heeft geleverd aan het denken over het
vormgeven van het experiment. De vaststelling in het rapport dat er grote
risico's verbonden zijn aan het stemmen op afstand per internet, is ter harte
genomen. De wijze waarop met de risico's wordt omgegaan, is hierboven reeds
aan de orde gekomen. De vaststelling in het rapport dat daarom grote terughoudendheid
moet worden betracht, wordt niet volledig onderschreven. Het wordt haalbaar
geacht de risico's tot een – voor verkiezingen – acceptabel niveau
terug te brengen. Die haalbaarheid moet natuurlijk wel nog worden aangetoond.
De conclusie dat het testen van de veiligheid van het internet wellicht het
beste kan beginnen met het stemmen via internet vanuit een traditioneel stembureau
wordt niet onderschreven om drie redenen. In de eerste plaats heeft dit een
betrekkelijk geringe meerwaarde voor Nederlandse kiezers, omdat deze nu reeds
merendeels gebruik maken van elektronische stemmachines en stemPC's in stemlokalen.
Alleen wanneer door toepassing van internet de kiezer in een willekeurig stemlokaal
terecht zou kunnen, is er sprake van een vooruitgang voor de kiezer. Wanneer
daarbij echter gebruik zou worden gemaakt van internet dan zijn de risico's
weer van een bijzonder hoog niveau. Het reduceren van de risico's zou aanzienlijke
kosten met zich meebrengen. Dat is een van de uitkomsten van de heroverweging
die in 2002 is afgesloten. In de tweede plaats gaat het er niet zozeer om
de veiligheid van het internet te testen, maar om na te gaan hoe het internet
op een verantwoorde manier kan worden ingezet om plaatsonafhankelijk stemmen
mogelijk te maken. Na zorgvuldige analyse van de mogelijkheden, is de conclusie
getrokken dat deze plaatsonafhankelijkheid eenvoudiger kan worden gerealiseerd
door de (traditionele) oproepingskaart een andere rol dan voorheen te geven.
Het wetsvoorstel Experimentenwet Kiezen op Afstand beoogt deze oplossingsrichting
mogelijk te maken en een experiment hiervoor is in voorbereiding. In de derde
plaats is het specifieke risico ten aanzien van de stemvrijheid in het beoogde
experiment voor internet- en telefoon-stemmen niet bijzonder relevant vanwege
het feit dat het hierbij om kiezers gaat die nu reeds de mogelijkheid hebben
om per post te stemmen. De risico's met betrekking tot stemgeheim en stemvrijheid
die aan stemmen per post verbonden zijn, hebben eenzelfde karakter en zijn
van een vergelijkbaar niveau als bij stemmen via internet en telefoon.De leden van de CDA-fractie vroegen op welke grond oproepingskaarten vervallen
kunnen worden verklaard.Een (speciale) oproepingskaart, zoals die tijdens een experiment met stemmen
in een willekeurig stemlokaal zal worden gebruikt, kan in een aantal gevallen
ongeldig worden verklaard, bijvoorbeeld indien ter vervanging van de kaart
een nieuwe oproepingskaart is verstrekt of indien de kiesgerechtigde,
aan wie een dergelijke kaart is verzonden, tussen het tijdstip van verzending
en de stemming is overleden. Voorkomen dient te worden dat iemand zich van
zo'n kaart bedient teneinde een (frauduleuze) stem uit te brengen. In de algemene
maatregel van bestuur ter uitvoering van de Experimentenwet zal een en ander
nader worden geregeld.In antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de stand
van zaken met betrekking tot de op p. 6 van de memorie van toelichting vermelde
planning ter voorbereiding van het experiment met internet- en telefoonstemmen
in 2004 wordt opgemerkt dat de voorbereiding conform de planning verloopt,
die in de memorie van toelichting is opgenomen.De leden van de VVD-fractie vroegen of het experiment wel representatief
is als het plaatsvindt bij de verkiezing van het Europees Parlement.De regering is van mening dat het stemmen per internet en telefoon alleen
aan de kiezers die in het buitenland stemmen moet worden aangeboden. Het experiment
bij de verkiezing voor de leden van het Europees Parlement is ook uitsluitend
op deze groep kiezers gericht en derhalve representatief.De leden van de fractie van GroenLinks hadden kwantificeerbare criteria
gemist, op grond waarvan na het experiment bekeken kan worden hoe de resultaten
zich verhouden tot de vier genoemde, belangrijke elementen. Zo wordt in het
wetsvoorstel (artikel 2 lid 2a en b) gesproken over voldoende waarborgen.
Deze leden vroegen hoe vooraf dit «voldoende» wordt beoordeeld.
Voorts vroegen zij wanneer de regering het experiment voldoende geslaagd acht
om met een wijziging van de Kieswet te komen, waarin het Kiezen op Afstand
een wettelijke basis krijgt.Een aantal aspecten bepalen of het experiment een succes is, te weten:– de verkiezing dient ook tijdens het experiment correct te verlopen;– de kiezers moeten aangeven dat zij met de nieuwe voorzieningen
kunnen omgaan en die voorziening ook minimaal als «voldoende»
waarderen;– het experiment levert inzichten op over de wijze waarop in structurele
zin invulling moet worden gegeven aan de technische, operationele en juridische
eisen die moeten gelden voor internet- en telefoonstemmen.Met name dat laatste punt is van belang in het licht van een wijziging
in de toekomst van de Kieswet. Elektronisch stemmen op afstand brengt immers
met zich mee dat een aantal onderdelen uit de Kieswet anders moeten worden
ingevuld. Een voorbeeld hiervan is de wijze waarop de inrichting en de werkwijze
van het stembureau dient te worden geregeld.De leden van de GroenLinks-fractie stelden enkele vragen over de toegangscode
en de stemcode. De gang van zaken rond deze codes is als volgt.De kiezer dient (ten tijde van registratie) een door hem zelf te verzinnen
toegangscode (niet: kandidaatcode) op te geven. De kiezers krijgen als onderdeel
van de stembescheiden een stemcode toegestuurd. Alleen indien de kiezer de
juiste combinatie van toegangscode en stemcode gebruikt krijgt hij toegang
tot het internet- of telefoonstembureau. De toegangscode en de stemcode worden
dus niet in één brief meegedeeld.Indien de kiezer zijn toegangscode is vergeten of zijn stemcode is kwijtgeraakt
wordt er geen nieuwe code(s) verstrekt. De reden daarvoor is gelegen in de
beveiliging van de stemdienst. Het is immers niet mogelijk om vast te stellen
dat de persoon die vraagt om de toegangscode / stemcode ook werkelijk de persoon
is die hij zegt te zijn. In het registratieformulier en in voorlichtingsmateriaal
zal hier uitdrukkelijk aandacht aan worden gegeven. De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of bij het vaststellen van
de uitslag de op afstand, via computer of telefoon, uitgebrachte stem geteld
wordt in het kiesdistrict (waarschijnlijk is bedoeld: «kieskring»)
waar de kiezer woont.Tijdens het voorgenomen experiment met stemmen via internet en/of telefoon
voor kiezers in het buitenland zal de stem worden meegeteld in de kieskring
's-Gravenhage. Dat komt overeen met de procedure die de Kieswet voorschrijft
met betrekking tot de per brief vanuit het buitenland uitgebrachte stemmen.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks naar
de deelnemende gemeenten wordt gemeld dat deze gemeenten inmiddels bekend
zijn. Assen, Deventer, Nieuwegein en Heerlen gaan bij de verkiezing van de
leden van het Europees Parlement in 2004 deelnemen aan de beoogde experimenten
met het stemmen in een stemlokaal van eigen keuze.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of er inmiddels voortschrijdend
inzicht is over de uitbreiding van het experiment met de stemming over het
referendum. De regering is van mening dat het niet wenselijk is om het experiment
met betrekking tot internet- en telefoonstemmen vanuit het buitenland uit
te breiden. Prioriteit wordt gegeven aan het succesvol afronden van het testtraject
van de stemdienst voor het voorgenomen experiment. Een nieuw ontwikkelingstraject
om een tweede stemdienst te bouwen voor het Referendum geeft te veel complicaties
die het voorgenomen experiment alleen maar in gevaar kunnen brengen.Daarnaast leidt de verruiming van het experiment tot aanzienlijke extra
kosten (ca 0,6 a 0,7 mln Euro). Noch in het projectbudget, noch elders binnen
de begroting van het ministerie van BZK, is ruimte om deze kosten te dekken.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen voorts of er inmiddels enig
inzicht in het verband tussen opkomst(stijging) en langere openingstijden
van stembureaus.In opdracht van het ministerie van BZK heeft het onderzoeksbureau van
de VNG onderzocht welk effect de verruiming van de openingstijden van de stembureaus
heeft gehad bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 2002. Daaruit is gebleken
dat in de tijdsperioden tussen 07.30 en 08.00 uur en tussen 20.30 en 21.00
uur geen sprake is geweest van een meer dan gemiddelde toestroom van kiezers.
In die perioden bleef het gemiddelde bezoek aan de stembureaus juist achter.
Op de consequenties van het bovengenoemde onderzoek zal verder worden ingegaan
in het nog uit te brengen evaluatierapport over de verkiezingen 2002/2003.Ten einde de vergelijking te kunnen maken met onregelmatigheden bij de
experimenten vroegen de leden van de GroenLinks-fractie naar gegevens over
onregelmatigheden die sinds 1990 op stembureaus zijn geconstateerd.De organisatie van de verkiezingen ligt in handen van de gemeenten. De
aanpak van onregelmatigheden ligt in eerste instantie in handen de gemeenten.
Pas indien het zeer ernstig voorvallen betreft, indien een voorval de uitslag
op landelijk niveau beïnvloedt of aanleiding geeft tot wijziging van
de Kieswet wordt een onregelmatigheid van landelijk belang. In het kader van
de evaluaties van de verkiezingen worden dergelijke onregelmatigheden geregistreerd
en besproken met de Tweede Kamer. Zonodig wordt de Kieswet aangepast. Een
kwantitatief overzicht als door de leden van de fractie van GroenLinks bedoeld,
heeft de regering evenwel niet. Door de leden van de fractie van GroenLinks werd aandacht gevraagd voor
de ervaringen van Kamerleden in het kader van waarnemersmissies, met name
voor wat betreft de sfeer in de stemlokalen. Het feestelijk karakter van de
verkiezingen zoals door deze leden wordt benadrukt, spreekt mij zeker aan.
De vraag is evenwel of dat karakter in de stemlokalen tot uitdrukking dient
te komen. Ik twijfel daaraan. De gemeenten selecteren de lokaliteiten waar
de stembureaus gevestigd worden. Daarvoor zijn toegankelijkheid en centrale
ligging belangrijk. Dat kunnen verschillende plaatsen zijn. Vaak worden stembureaus
in openbare gebouwen gevestigd, soms in scholen of in bejaardentehuizen met
het voordeel dat de bewoners van deze laatste locaties gemakkelijk kunnen
stemmen. In andere gemeenten worden verenigingslokalen gehuurd. Van belang
is dat het stembureau groot genoeg is om voldoende kiezers te kunnen verwerken,
maar bovendien dient de kiezer bij het maken van zijn of haar keus en het
uitbrengen van zijn of haar stem niet door te veel invloeden van buiten gestoord
te worden. Het democratisch proces wordt juist bevorderd indien de kiezer
ongestoord haar of zijn keuze kan maken. Drank draagt daaraan niet bij. Het
feestelijke karakter van de verkiezingen kan tot uitdrukking worden gebracht
tijdens de voorlichtingscampagne of een uitslagenavond.Voor wat betreft de keuze van de dag van de verkiezingen valt te betwijfelen
of een zaterdag of zondag opkomstverhogend zou werken. In opdracht van het
ministerie van BZK uitgevoerd onderzoek leert dat vooral interesse in politiek
en in politieke partijen daarvoor belangrijk zijn. In elk geval levert een
dergelijke dag problemen op met de beschikbaarheid van stemlokalen en met
de beschikbaarheid van stembureauleden. Voorts is het de gewoonte om de geloofsovertuiging
te respecteren van degenen die om godsdienstige redenen niet op zondag willen
stemmen of zitting in een stembureau willen nemen. Daarnaast is op grond van
artikel J 10 van de Kieswet iedere werkgever verplicht zijn werknemer in de
gelegenheid te stellen zijn stem uit te brengen voorzover dat niet kan geschieden
buiten werktijd en niet meer dan 2 uur bedraagt. Overigens beoogt het onderhavige
wetsvoorstel geen antwoord op deze vragen te geven.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen naar de resultaten c.q. conclusies
van de proef die het ministerie van BZK in augustus 2003 heeft gehouden met
het kiezen uit het buitenland.Op 8 oktober 2003 is de periodieke voortgangsrapportage over het project
Kiezen op Afstand (Kamerstukken II 2003/04, 29 200 VII, nr. 28) naar
de Tweede Kamer gezonden, met afschrift aan de Eerste Kamer. Bij de voortgangsrapportage
is een verslag gevoegd met de resultaten van de proef die in augustus 2003
is gehouden met het stemmen per internet en telefoon. Kortheidshalve verwijs
ik voor de beantwoording van de vraag over de resultaten c.q. conclusies van
de gebruikersproef naar dat verslag.De leden van de fractie van GroenLinks stelden enige vragen omtrent de
wijze waarop het stemmen via computer of telefoon zich verhoudt tot artikel
53 (tweede lid) van de Grondwet, waarin wordt bepaald dat de verkiezingen
bij geheime stemming plaatsvinden.Het stemmen via internet of telefoon verschilt principieel niet van het
stemmen per brief. Het belang dat Nederlanders in den vreemde de mogelijkheid
hebben aan verkiezingen deel te nemen en aldus het hun in artikel 54, eerste
lid, van de Grondwet toegekende kiesrecht uit te oefenen, heeft de wetgever
laten prevaleren boven de kans dat daarbij in een incidenteel geval inbreuk
op de geheimhouding kan plaatsvinden. In reactie op een gevoelen van de CDA-fractie,
hierboven, werd uitvoeriger op dit onderwerp ingegaan. Artikel 53, tweede
lid, van de Grondwet impliceert overigens wel, dat waar mogelijk waarborgen
tegen inbreuk worden ingebouwd. Het stemmen via internet en telefoon zal daarom
met diverse waarborgen worden omkleed, die zorgen voor geheimhouding.
Zo vindt er geen koppeling plaats tussen de identiteit van de kiezer en de
uitgebrachte stem en wordt de stem versleuteld in de stembus opgeslagen. Ook
vindt er versleuteling plaats tijdens het transport van de uitgebrachte stem
via internet en worden er kandidaatcodes gebruikt om afluisteren van telefoonverbindingen
te bemoeilijken.De leden van de GroenLinks-fractie wezen op een aantal risico's die gepaard
gaan met stemmen via internet of telefoon. Zij vroegen of de regering erkent
dat deze risico's reëel zijn en dat een geslaagd experiment niet betekent
dat deze risico's in de toekomst kunnen worden uitgesloten.Ik acht de genoemde risico's reëel. Ik verwijs de Kamer op dit punt
naar de voortgangsrapportage die ik op 8 oktober 2003 (Kamerstukken II, 2003/04,
29 200 VII, nr. 28) naar de Tweede Kamer heb gezonden.Het is juist dat een geslaagd experiment niet hoeft te betekenen dat bij
een volgende gelegenheid de risico's zich niet manifesteren of dat er geen
nieuwe risico's ontstaan.De regering hecht eraan te benadrukken dat stemmen per internet een faciliteit
is naast de bestaande faciliteiten.3. ArtikelenArtikel 1De leden van de CDA-fractie vroegen of het onderhavige wetsvoorstel experimenten
mogelijk maakt als bedoeld in de Tijdelijke referendumwet (Trw). Dat is niet
het geval. Hoewel het voornemen om de Trw in te trekken is vervallen, zou
de toepasbaarheid van de experimenteergrondslag op de Trw naar de mening van
de regering geen toegevoegde waarde hebben, omdat de werkingstermijn van de
Trw beperkt is en de regering geen voornemens heeft om gedurende die periode
een experiment met Kiezen op Afstand te houden tijdens een referendum als
bedoeld in de Trw.De tekst op pagina 12 van de memorie van toelichting, waarnaar deze leden
verwezen, heeft geen betrekking op een referendum als bedoeld in de Trw, maar
op de mogelijkheid dat een gemeenteraad besluit om op de dag van stemming
voor een verkiezing als bedoeld in de Kieswet tegelijkertijd een door de gemeenteraad
uitgeschreven stemming te houden. Daarbij kan het gaan om een lokaal (autonoom)
referendum, maar bijvoorbeeld ook om een deelgemeenteraadsverkiezing. De experimenteergrondslag
maakt het mogelijk om in zo'n geval het experiment (i.c. met stemmen in een
willekeurig stemlokaal) tevens uit te strekken tot die andere stemming.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of het ook mogelijk is, resp.
was dat een experiment in een of meerdere stadsdelen (Amsterdam) of deelgemeenten
(Rotterdam) wordt gehouden.Artikel 1, eerste lid, van het wetsvoorstel laat inderdaad de mogelijkheid
open dat een experiment niet in de gehele gemeente wordt gehouden, maar in
een of meer stadsdelen of deelgemeenten.Artikel 2De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering een beschrijving kan
geven van de voorzieningen die voor het stemmen per telefoon moeten worden
getroffen. Voorts stelden zij enkele vragen omtrent de wijze waarop het geheime
karakter van de stemming wordt gewaarborgd.De voorzieningen waarover de kiezer moet beschikken zijn– voor het stemmen per telefoon: een telefoon voorzien van druktoetsen
(dit kan ook een mobiele telefoon of een telefooncel zijn);– voor het stemmen per internet: een computer, een internetverbinding
en programmatuur om pagina's op het world wide web te bekijken.Voor de stemdienst die in opdracht van het ministerie van BZK is ontwikkeld
worden de volgende voorzieningen getroffen: beveiligde, meervoudig uitgevoerde
computers, voorzien van ruim 200 telefoonlijnen en een verbinding met het
internet.Het staat de kiezer vrij om elke pc of telefoon te gebruiken die hij wil
om bij het experiment met internet en telefoonstemmen een stem uit te brengen.
De kiezer zal daarbij de nodige afwegingen moeten maken. De kiezer is zelf
verantwoordelijk voor die afwegingen. Een van die afwegingen is of hij de
middelen die hij nodig heeft om te stemmen per internet of telefoon voldoende
vertrouwt om daar gebruik van te willen maken. De kiezer hoeft immers niet
van die middelen gebruik te maken, maar kan ook nog opteren voor het stemmen
per brief, volmacht of kiezerspas.Om te voorkomen dat derden (werkgevers, internet providers, etc.) kennis
nemen van de inhoud van de uitgebrachte stem zijn verschillende maatregelen
voorzien. Allereerst wordt de communicatie tussen de computer van de kiezer
en de computer van het stembureau tegen «afluisteren» beveiligd
door gebruik te maken van SSL/TLS-encryptie. Daarnaast wordt gebruik gemaakt
van meerdere codes per kandidaat. De kiezer brengt zijn stem uit door de invoer
van een numerieke code die uniek is voor één kandidaat. Voor
elke kandidaat zijn er duizenden verschillende geldige codes.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of artikel 2, tweede lid,
onderdeel c, ook geldt voor de mededeling dat tussen politieke groeperingen
sprake is van een lijstverbinding. Hoewel het, naar analogie van artikel J
33, tweede lid, onderdeel c, van de Kieswet, niet expliciet is vermeld, dient
uiteraard ook bij de hier bedoelde wijze van stemmen een eventuele lijstverbinding
duidelijk te worden weergegeven.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen vervolgens of een kiezer
zowel een blanco stem als een ongeldige stem kan uitbrengen. In het stelsel
van de Kieswet is een blanco stem altijd ongeldig. Een kiezer die met een
stembiljet stemt, kan op verschillende wijzen bewerkstelligen dat zijn stem
ongeldig is (artikel N 7 van de Kieswet), bijvoorbeeld door geen keuze te
maken («blanco te stemmen»). Net als aan de kiezer die door middel
van een stembiljet stemt, kent de Kieswet ook aan de kiezer die met een (elektronische)
stemmachine stemt de optie toe om desgewenst kenbaar te maken dat hij geen
keuze uit de kandidaten wenst te maken. Dat gebeurt door de stemmachine tevens
te voorzien van een knop met de aanduiding «blanco». Ook bij internet-
en telefoonstemmen zal aan kiezers de mogelijkheid worden geboden om blanco
te stemmen.Artikel 3De leden van de CDA-fractie vroegen in hoeverre de Wet elektronische handtekeningen
(Stb. 2003, 199) van belang is voor onderhavig wetsvoorstel.Door middel van de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer, waarvan het ontwerp
thans ter behandeling bij de Eerste Kamer ligt (kamerstukken 28 483),
zal het wettelijk kader worden geschapen om onder meer de elektronische handtekening,
bedoeld in de Wet elektronische handtekeningen, ook in het bestuurlijk verkeer
te kunnen toepassen. Indien beide wetsvoorstellen in werking zijn getreden,
zal hetgeen in de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer (Webv) is bepaald mede
van toepassing zijn op het bestuurlijk verkeer in het kader van de Experimentenwet
Kiezen op Afstand. De werking van de Webv strekt zich overigens evenzeer uit
tot het bestuurlijk verkeer in het kader van de Kieswet. In het
kader van de voorgenomen experimenten met kiezen op afstand zijn vooralsnog
geen toepassingen voorzien van elektronische handtekeningen in het verkeer
tussen kiezer en autoriteiten.Bestaat er uitzicht op dat er tijdens de periode waarin deze wet geldt
er een nieuw identificatiemiddel als experiment wordt uitgeprobeerd, zo vroegen
de leden van de fractie van GroenLinks.Voor het project Kiezen op Afstand wordt geen elektronische identificatiemiddel
ontwikkeld.In het kader van het programma Modernisering Overheid zal de regering
onder andere voorstellen doen op het terrein van elektronische identificatie.
In het bijzonder gaat het daarbij om de fysieke drager van certificaten voor
de elektronische handtekening, etc. In het wetsvoorstel Experimentenwet KOA
is er rekening mee gehouden dat, indien dergelijke middelen worden ingevoerd,
experimenten daarmee mogelijk zijn.Artikel 4De leden van de CDA-fractie constateerden terecht op, dat met «op
het naast lagere niveau afwijken» wordt bedoeld dat een algemene maatregel
van bestuur kan afwijken van hetgeen bepaald is in een wet in formele zin
(i.c. de Kieswet) en dat bij ministeriële regeling mag worden afgeweken
van hetgeen bij algemene maatregel van bestuur (i.c. het Kiesbesluit) is bepaald.
Andere mogelijkheden om af te wijken op het naast lagere niveau worden hiermee
niet beoogd. De bepaling impliceert overigens dat ook op hetzelfde niveau
mag worden afgeweken.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen ten slotte of de in artikel
4, vierde lid, bedoelde stembureaus uitsluitend zijn bedoeld voor het verzamelen
van in het buitenland uitgebrachte stemmen.Het bedoelde stembureau (of de stembureaus – de bepaling laat in
het midden of er één of meer stembureaus zijn, maar de gedachte
gaat vooralsnog uit naar één stembureau) is uitsluitend bestemd
voor het uitbrengen van stemmen met behulp van ICT (in casu: internet of telefoon).
Aangezien het voorgenomen experiment met stemmen via internet of telefoon
tijdens de verkiezing van de leden van het Europees Parlement in 2004 uitsluitend
de kiesgerechtigden in het buitenland als doelgroep heeft, zal het bedoelde
stembureau tijdens dat experiment uitsluitend de stemmen van die kiesgerechtigden
verwerken. Overigens is hierbij niet het criterium dat de stem vanuit het
buitenland is uitgebracht, zoals deze leden lijken te veronderstellen. Net
zoals de Nederlander die in het buitenland woont en zich als briefstemmer
heeft laten registreren, zijn brief desgewenst in Nederland mag posten, kan
ook de internet- of telefoonstemmer zijn stem vanuit een locatie in Nederland
uitbrengen. Te denken is bijvoorbeeld aan een Nederlander die over de grens
woont, maar in Nederland werkt.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,Th. C. de Graaf 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20032004-28664-B.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl