Stichting Woningbeheer Limburg; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24339, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24339 nr. 17

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123456789Niet-winstbeogende instellingenToegelaten instellingen10111213141516171819202122 en 232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273BIJLAGE BIJ ANTWOORD OP VRAAG 2d.d. 14 mei 1996Hoofdstuk 1: Inleiding en verantwoordingHoofdstuk 2: VoorgeschiedenisHoofdstuk 3: Adviezen 1990–1991Hoofdstuk 4: Onderhandelingen over een bruidsschatHoofdstuk 5: Het convenantHoofdstuk 6: Alarmsignalen voor de fusieHoofdstuk 7: Alarmsignalen na de fusieHoofdstuk 8: De rol van de Tweede KamerHoofdstuk 9: Financiële positie per ultimo 1994BIJLAGE 3TOEZICHT INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTINGBIJLAGE:
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24339Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 450 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 339Stichting Woningbeheer Limburgnr. 17LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 10 juni 1996De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 en de commissie voor de Rijksuitgaven2 hebben over het
rapport van de tijdelijke commissie Onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg
(Kamerstuk 24 339, nrs. 13 en 14) de onderstaande vragen aan de regering
voorgelegd. De regering heeft deze vragen bij brief van 7 juni 1996 beantwoord.
De vragen en de bijbehorende antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Versnel-SchmitzDe voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,Van ReyDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,De Vries 11Is er een oorzakelijk verband tussen de in te stellen parlementaire
werkgroep (30 augustus 1995) en de aanstelling van een interim-manager WBL
door de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer?
(31 augustus 1995)? (blz. 7 en 10).Neen. Al op 17 augustus 1995 heb ik in een gesprek met dhr. Kempen zijn
eventuele bereidheid om op te treden als interim-manager van WBL gepolst.Na grote druk mijnerzijds heeft het bestuur van de WBL op mijn voordracht
en onder mijn voorwaarden op 31 augustus 1995 er mee ingestemd drs. B.G. A.
Kempen als interim-manager aan te stellen. Dat is op 8 september 1995 in een
overeenkomst tussen WBL, de heer Kempen en de Staat der Nederlanden vastgelegd. 2Is het door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer geleverde feitelijke commentaar op het concept-rapport integraal
verwerkt? Zo nee, hoe verhoudt het rapport zich ten opzichte van het geleverde
commentaar? (blz. 12).Bij brief d.d. 14 mei 1996 heb ik het feitelijk commentaar op het feitendeel
van het concept-eindrapport aan de commissie toegezonden. Dit aan mij voorgelegde
concept bevatte niet de constateringen, opgenomen aan het einde van ieder
hoofdstuk. Ook hoofdstuk 10 (Samenvatting en Beoordeling) en de bijlagen 6,
8, 9 en 10 waren geen onderdeel van de concept-versie. Bovendien had ik niet
de beschikking over het financieel deelrapport van BDO CampsObers.Hoofdstuk 9 van het definitieve rapport wijkt sterk af van het concept-rapport,
zoals dat voor commentaar aan VROM is aangeboden.In de bijlage is gerenvooieerd aangegeven welk commentaar niet in het
definitieve rapport is verwerkt. Tevens is aangegeven op welke pagina van
het definitieve rapport dit commentaar betrekking heeft. Als bijlage is tevens
bijgevoegd de reactie van Deloitte & Touche op het financieel deelrapport
van BDO CampsObers. 3HBL opteerde begin 1989 voor toelating. Op 27 september 1988 had
de waarnemend directeur het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer al gemeld: «de financiële positie van HBL is goed,
alhoewel de toekomstige positie misschien zal moeten worden aangetoond middels
een meerjaren(onderhouds)begroting» (blz. 20, noot 31). Waarom heeft
het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
in het kader van de toelating in de winter van '88–'89 niet expliciet
om een dergelijke begroting verzocht? (blz. 19).In het kader van de toelatingsinspectie die medio 1990 heeft plaatsgehad
heeft VROM verzocht om een meerjarenbegroting. Deze was niet voorhanden. Dat
was overigens in die periode bij NWI's bepaald niet ongebruikelijk en ook
niet voorgeschreven. Op basis van een financiële module behorende bij
het inspectie-instrument is inzicht verkregen in de financiële draagkracht
naar de toekomst toe. De uitkomst van deze modelmatige berekening was dat
het vermogen in de exploitatie-periode zal blijven toenemen. De berekening
hield rekening met genormeerde bedragen voor (groot)onderhoud omdat de HBL
zelf niet over betreffende gegevens beschikte. In het eindgesprek met het
DB van de HBL op 4 juli 1990 zijn de inspectiebevindingen besproken. Het opstellen
van meerjarenbegrotingen is toen aanbevolen. Zie ook het antwoord op vraag 24. 4Kan worden aangegeven waarom in Kamervragen en tijdens het overleg
op 27 november 1991 is medegedeeld dat er voldoende inzicht bestond in de
deelnemende instellingen, terwijl in het inspectierapport van 1994 duidelijk
andere conclusies worden getrokken? (blz. 23 en 75).Bij de opstelling van het convenant in maart 1991 liet de financiële
positie van Het Zuiden en HBL een aanzienlijk en groeiend vermogen zien. Er
waren derhalve geen grote vraagtekens ten aanzien van de draagkracht van de
betrokken instellingen. De sanering van de SBDI zou wel een beroep doen op
het vermogen van HBL en Het Zuiden, maar dit leek geenzins de draagkracht
te boven te gaan. Derhalve kon de sanering conform de brief van Coopers en
Lybrand van 7 februari 1991 worden uitgevoerd: «Op basis van de uitgangspunten
in ons concept-rapport van 3 juli 1990 (...) lijkt het niet onmogelijk dat
over de periode 1 april 1991 t/m september 2000 een sluitende exploitatie
kan worden gerealiseerd.»Bij de beantwoording van de kamervragen (30-10-91) bestond er geen aanleiding
aan te nemen dat de situatie zich had gewijzigd. De ontwikkeling van het eigen
vermogen zoals deze zich inmiddels heeft voorgedaan, was ten tijde van de
saneringsconvenanten niet te voorzien. Tussen het overleg van de vaste Commissie
voor VRO met de staatssecretaris op 27 november 1991 en de gerichte inspectie
zit een periode van ruim twee jaar. Bij de gerichte inspectie bleek dat de
overname van Eygelshoven, de bouw van het nieuwe kantoor en de gewijzigde
waarderingsgrondslagen een feitelijke aanslag op het eigen vermogen resp.
een belangrijke wijziging in de presentatie betekenden. 5«VROM accepteerde dat de berekeningen van Coopers & Lybrand
werden uitgevoerd met behulp van gegevens, die in een eerder stadium door
VROM en het NCIV als onvoldoende waren beoordeeld». Waarom heeft het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer dan
toch de Coopers & Lybrand-berekeningen als basis gehanteerd voor de vast
te stellen saneringsbijdrage? (blz. 24 en 41).Verwezen zij naar het antwoord op vraag 54, waar in meer algemene zin
op de hoogte van de bruidsschat wordt ingegaan.In de brief van de staatssecretaris van 20 juni 1990 wordt kritiek gegeven
op het saneringsplan van de SBDI waar het rapport van C&L mede op was
gebaseerd, ten aanzien van de volgende punten:– Verkoop van winstgevende bejaardenwoningen wordt negatief beoordeeld,
omdat dit de financiële levensvatbaarheid op langere termijn zou aantasten
terwijl het de kans om samen te gaan met HBL/Zuiden verzwakt;– Het saneringsplan gaat te gemakkelijk uit van huurverlaging, dit
zijn structurele maatregelen die op den duur ongunstig uitwerken op de financiële
positie;– De groot-onderhoudsplannen dienen beter te worden onderbouwd en
periode van 20 in plaats van 10 jaar te bestrijken;– De interne organisatie zal een financiële bijdrage in de
sanering moeten leveren.In het rapport van C&L wordt een aantal van deze kritiekpunten weggenomen.
C&L heeft door een onderhoudstechnisch adviesbureau een marginale toetsing
laten doen op de samengestelde onderhoudsbegrotingen van de SBDI en het NCIV.
Dez ramingen komen ongeveer f 2 mln. hoger uit dan de ramingen van het
NCIV (f 17,2 i.p.v. 15 mln.). Ten aanzien van de huurontwikkelingen
concludeert C&L :«Door ondermeer forse huurkortingen is de leegstand
op een aanvaardbaar niveau gekomen.» Hiertoe is door C&L een analyse
gemaakt van het door het NCIV in 1989 ingestelde woningmarktonderzoek. Voor
de algemene beheers- en administratiekosten (de interne organisatie) constateert
C&L een mogelijke besparing van f 750 000 per jaar. De voorgenomen
verkoop van de woningen is door C&L niet beoordeeld en mogelijke verkoopopbrengsten
zijn niet meer in de berekeningen meegenomen.Samengevat betekent het dat:– woningverkoopwinsten niet zijn meegenomen;– huurverlaging – economisch gezien – noodzakelijk was;– grootonderhoudsplannen opnieuw zijn getoetst, de planningsperiode
is beperkt gebleven tot 10 jaar;– besparingen op de kosten voor de interne organisatie zijn aangegeven. 6Is de conclusie gerechtvaardigd dat er bewust een verschuiving is
opgetreden van saneringsgelden ten laste van het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer naar saneringsgelden ten laste van de
volkshuisvestingssector?Wat heeft dit concreet voor de huurders betekend? (blz. 25).Zie voor het antwoord op het eerste deel van de vraag het antwoord op
vraag 57.Wat betreft het laatste deel van de vraag: ten eerste maakt het voor de
huurders van de WBL geen verschil of een saneringsbijdrage wordt betaald door
het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting of ten laste wordt gebracht van
de rijksbegroting; ten tweede werden en worden de huren vastgesteld aan de
hand van de marktomstandigheden, de daartoe noodzakelijke huurkortingen komen
terug in het tekort van de WBL, dat niet door extra huurverhogingen wordt
verlaagd 7Welke initiatieven heeft het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer genomen met betrekking tot het advies van Coopers
& Lybrand inzake het niet opvolgen van de saneringsvoorstellen ten bedrage
van 20,4 miljoen gulden. Is het juist dat dit een taak van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer was? (blz. 29).Enerzijds is het rapport van C&L een onderbouwing van de kritiekpunten
van VROM. (Zie ook het antwoord op vraag 5). Anderzijds zijn in het convenant
de voorwaarden van C&L voor een fusie opgenomen. (Zie het antwoord op
vraag 14).Verder zijn een aantal voorwaarden van dien aard dat zij beschouwd dienen
te worden als punten van aanbeveling voor de aanpak van het voormalig SBDI-bezit
door de nieuwe instelling. Tot slot merk ik op dat de betreffende passage
betrekking heeft op het oordeel van BDO CampsObers ten aanzien van het rapport
van C&L. 8Kan de regering aangegeven waarom de saneringsperiode van 20 jaar
is gewijzigd in 10 jaar? (blz. 30).De gebruikelijke termijn bij saneringen was destijds 10 jaar, een termijn
die toen bijvoorbeeld ook door het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
werd gehanteerd. Voor de steunverlening bij saneringen is voor zover bekend
nooit een andere termijn gehanteerd dan 10 jaar. De termijn van 20 jaar kan
dan ook slechts bedoeld zijn geweest om zicht te krijgen op de
resterende problematiek na afloop van de 10-jaarsperiode die geldt bij het
verstrekken van een bijdrage van het Rijk.De periode van 10 jaar was gebruikelijk, omdat deze voldoende lang is
om de saneringsmaatregelen die gedurende die periode worden genomen ook een
betekenend effect te laten krijgen.Anderzijds leidt een langere periode tot steeds grotere onzekerheden over
de geldigheid van de veronderstellingen en ontstaat gemakkelijk strijdigheid
met het uitgangspunt van soberheid en doelmatigheid dat ook bij saneringen
van toepassing is. 9Is er inderdaad sprake geweest van precedentwerking van de WBL voor
toekomstige gemeentelijke betrokkenheid (dat wil zeggen het ontbreken hiervan)
bij saneringen? Wat zijn op dit moment de regels ten aanzien van de financiële
betrokkenheid van gemeenten bij saneringen van plaatselijk actieve instellingen?
Is het nu nog steeds mogelijk dat het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer afziet van de mogelijkheid om gemeenten financieel
bij saneringen te betrekken cq dat gemeenten zich aan financiële betrokkenheid
onttrekken? (blz. 35).De passage in het onderzoeksrapport verwijst naar een nota van 18 september
1990 over de sanering van de SBDI, een niet-winstbeogende instelling en níet
naar de sanering van de WBL, een toegelaten instelling. In de genoemde nota
werd aandacht gevraagd voor de mogelijke precedentwerking bij de aanpak van
de landelijk werkzame Stichting Bijzondere Woondiensten (SBW) (bedoeld werd
overigens de Stichting Bijzondere Woningbouw te Amersfoort) die in 1990 in
een vergelijkbare financiële positie verkeerde.Bij de sanering van de SBW hebben de gemeenten geen eigen bijdrage gegeven.
In alle gevallen was namelijk aan de voorwaarde voldaan dat de garantie was
gekoppeld aan het recht van eerste hypotheek. Evenals bij de SBDI was ook
bij de SBW een onvoldoende (jaarlijks) toezicht moeilijk aantoonbaar. Van
precedentwerking vanwege de SBDI was evenwel geen sprake. Ook bij andere vervolgsaneringen
is steeds de mogelijkheid van een gemeentelijke bijdrage aan de orde geweest.
Voor het tweede deel van het antwoord moet in elk geval worden onderscheiden
naar toegelaten instellingen en niet-winstbeogende instellingen (NWI's). Niet-winstbeogende instellingenHet Rijk participeert slechts in de sanering van niet-winstbeogende instellingen
vanwege de uitstaande Rijkscontra-garanties. Gemeenten dienen bij zogenoemde
erkende NWI's garantieverlening met contra-garantie van het Rijk te hebben
gekoppeld aan het recht van eerste hypotheek en jaarlijks toezicht op basis
van het toegezonden jaarverslag. Wanneer een NWI in de problemen komt, dan
zal zij gelet op de garantie-circulaires de gemeente op de hoogte moeten stellen.
De gemeente zal vervolgens het voortouw moeten nemen en de zaak afhandelen,
eventueel door verkoop van het bezit. Onder stringente voorwaarden kan het
Rijk vervolgens tot een bijdrage overgaan. Een voorwaarde is dat een integraal
saneringsplan moet zijn opgesteld door de instelling in samenwerking met de
gemeente waaruit blijkt dat en hoe gemeente en instelling tezamen zorg kunnen
dragen voor de nodige levensvatbaarheid van de instelling.Het beleid is er daarbij op gericht een te saneren niet-winstbeogende
instelling te doen opgaan in een toegelaten instelling, waardoor het bezit
onder regulier Rijkstoezicht wordt gebracht. Toegelaten instellingenMet de introductie van het BBSH in 1993 is het vanzelfsprekend dat gemeenten betrokken zijn bij de sanering van plaatselijk toegelaten
instellingen. Hoewel de minister in de nieuwe ordening verantwoordelijk bleef
voor het toezicht, vindt namelijk de uitvoering van bepaalde taken (bijvoorbeeld
de beoordeling van de prestaties) zoveel mogelijk gedecentraliseerd plaats.
In geval van sanering worden de financiële risico's gedragen door de
instelling zelf en daarnaast door de sector als geheel: het Centraal Fonds
Volkshuisvesting. De financiële aansprakelijkheid van de gemeente is
daarbij afhankelijk van de mate waarin gemeentelijke besluiten aanwijsbaar
tot de problemen hebben bijgedragen, de mate waarin het toezicht uitdrukkelijk
gefaald heeft en vooral van de lopende financiële verplichtingen via
leningen en borgstellingen.Inmiddels is tussen Rijk en VNG enerzijds en de Landelijke Centrales van
Woningcorporaties anderzijds overeenstemming bereikt over de overname van
de directe overheidsrisico's (de borging van leningen) door het Waarborgfonds
Sociale Woningbouw. Eind 1995 hadden 396 deelnemers en 338 gemeenten besloten
hier aan mee te werken. 10Waarom dacht het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer in september 1990 in het overnametraject aan ongeveer 20 miljoen
gulden terwijl op grond van de Coopers & Lybrand-rapportage van 3 juli
1990 duidelijk werd, dat de saneringsbijdrage berekend door Jacobs à
28,8 miljoen gulden (blz. 34) waarschijnlijk eerder aan de lage dan aan de
hoge kant zou zijn? (blz. 37).Het totale saneringstekort was geraamd op een bedrag van f 35,8 mln.
(blz.34) Hierin zijn tevens opgenomen de bijdragen van VROM voor de overdracht
van de complexen Lelystad/Doetinchem, alsmede de bijdrage van Maastricht ten
behoeve van de overname van parkeergarages (per saldo f 13,1 mln). Het
aangehaalde bedrag ad f 28,8 mln. heeft betrekking op het totale saneringstekort
verminderd met f 7 mln. aan bijdrage van HBL/Het Zuiden. In beide gevallen
is van eenzelfde bedrag aan totale saneringskosten uitgegaan. Er is derhalve
geen sprake van discrepantie tussen het VROM-bedrag en de berekening van Jacobs. 11Is er door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer een haalbaarheidsstudie verricht om te bezien of voor het
SBDI-bezit de hogere huurtrend (5,5% in plaats van 3%) wel soelaas zou bieden?
Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
kende toch de verhuurbaarheidsproblemen van een deel van het SBDI-bezit? (blz.
38).VROM was bekend met de verhuurproblemen van de SBDI, daarom is met de
sanering van de SBDI rekening gehouden met verhuurbaarheidsbevorderende maatregelen
zoals het toepassen van huurkortingen. Er is geen «haalbaarheidsstudie»
verricht. De hogere huurtrend, d.w.z. hoger dan waarvan bij de bepaling van
de bruidsschat was uitgegaan, zou op termijn extra revenuen opleveren t.a.v.
de exploitatie van de bejaardenwoningen, die geen verhuurbaarheidsproblemen
kenden. Deze woningen zouden op een eerder tijdstip bijdragevrij worden en
dientengevolge naar verwachting eerder exploitatie-overschotten opleveren.
Voor de DKP-complexen werden geen noemenswaardige nadelige of positieve effecten
verwacht, omdat met de hogere huurinkomsten de rijksbijdragen evenredig werden
afgebroken. Per saldo blijft voor deze woningen de exploitatie-uitkomst gelijk.
Het bedoelde rijkshuurbeleid gold ook voor andere sociale verhuurders zodat
niet verwacht werd dat de verhuurbaarheid verder zou afnemen. Toen de onderhandelingen
over het convenant in het eindstadiumverkeerden zijn de claims die nog op
tafel lagen voor onder meer overdrachtskosten en personeelskosten, weggestreept tegen de extra opbrengsten van de grotere huurverhoging (zie
ook het verslag van het mondeling overleg met de vaste Commissie voor VHV
en RO d.d. 27-11-91). 12«Financiële risico's leverden een extra prikkel voor adequaat
gemeentelijk toezicht». Op welke beleidslijn is dat gebaseerd? Is dat
ooit aan de orde geweest bij overleg in de Kamer over het BBSH? Werd daarmede
al geen toon gezet voor gemeentelijk toezicht? (blz. 39).Zoals in het antwoord op vraag 9 is aangegeven, vormt het financieel risico
voor de gemeente geen fundamenteel onderdeel van de toezichtsstructuur.De ordening zoals onder meer vastgelegd in het BBSH is dan ook niet gericht
op het via financiële prikkels bevorderen van het toezicht door gemeenten.
Derhalve is dat ook niet in het overleg met de Kamer aan de orde geweest.Zoals gezegd, gaat het BBSH er juist van uit dat de risico's binnen de
sector afgedekt worden via het Centraal Fonds van de Volkshuisvesting en het
Waarborgfonds Sociale Woningbouw.Van een beleidslijn in genoemde zin is geen sprake. Gezien het feit dat
het hier een interne nota betreft, die verder geen externe vertaling heeft
gehad, kan naar mijn oordeel niet gesteld worden dat hiermee de toon voor
het gemeentelijk toezicht is gezet. 13Waarom zou in de ogen van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer diepgaand onderzoek naar de financiële en bestuurlijke
situatie of naar de kwaliteit van het werkapparaat van de Beheersstichting
van de WBL een afbreukrisico opleveren? (blz. 41).In die tijd was er in de ogen van VROM geen aanleiding voor dergelijk
onderzoek, zoals de commissie terecht constateert, gelet op de maatschappelijke
en volkshuisvestelijke positie en ervaring van de bestuurders en de financiële
positie van de instellingen. Een dergelijk diepgaand onderzoek was dus niet
opportuun en daardoor ook niet gepast tegenover de onderhandelingspartners
HBL en Het Zuiden. 14Waarom koos het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer bij de SBDI-sanering voor een niet-brede saneringsoptiek –
geen specifieke voorwaarde over huurbeleid – geen voorwaarde aan invulling
bestuur en management – geen verscherpt toezicht), terwijl die nadrukkelijk
wel was gehanteerd bij andere NWI-saneringen? (blz. 46).In het convenant van 29 maart 1991 zijn belangrijke maatregelen ter sanering
van de SBDI vastgelegd (de afsplitsing van de woningen in Lelystad en Doetinchem
en de parkeergarages in Maastricht van het overige SBDI-bezit, de liquidatie
van de SBDI, vervroegde aflossing van leningen). Er was dus geen sprake van
een niet-brede sanering.Voor het «verscherpt toezicht» door de regionale inspectie
van VROM was ten tijde van het convenant en de annex destijds geen redelijke
grond aanwezig, gegeven het toen bestaande inzicht in de ABR-positie van beide
instellingen en de maatschappelijke en volkshuisvestelijke positie en ervaring
van de bestuurders (zie overzicht). De geconsolideerde ABR-positie van Het
Zuiden, HBL en SBDI bedroeg 26% in 2000 (zie ook vraag 28, instellingen met
een financiële positie beneden de 12,5% grens werden als financieel zwak
aangemerkt). Dit inzicht is door Staatssecretaris Heerma op 27
november 1991 verwoord in het overleg met de vaste commissie van VRO.De sanering van de NWI SBDI door het rijk eindigde met de fusie waaruit
de WBL voortkwam per 9 september 1992. Het was de opgave van het nieuwe bestuur
van de WBL om de verder vereiste maatregelen te treffen inzake verkoop van
bezit, huurbeleid, onderhoud en financieel management. Te verwachten was op
dat moment dat dit nieuwe bestuur daartoe capabel was. De nieuwe toegelaten
instelling kwam onder het normale toezichtsregime voor toegelaten instellingen.
Dat leidde reeds in 1993 binnen een half jaar tot een gerichte inspectie.Kort overzicht relevante ervaring van enkele bestuurders van Het Zuiden
en HBL:J. W. Schepers: wethouder gemeente Geleen, bestuurder hoofdbestuur NCIV,
secretaris/penningmeester vereniging Ons Limburg, voorzitter Raad van Toezicht
Woningstichting Geleen, voorzitter Woningvereniging Geleen, bestuurder Centraal
Fonds Volkshuisvesting, voorzitter Bouwfonds Limburgse Gemeenten;G. J. A. Billekens: wethouder gemeente Venlo, bestuurslid NCIV, district
Limburg, bestuurslid vereniging Ons Limburg, secretaris AWS Het Zuiden, bestuurslid
SBDI;C. van Montfoort: bestuurslid NCIV, district Limburg, directeur Wbv.Meerssen, bestuurslid wbv. Maasvallei;H. Kraft: bestuurslid NCIV, district Limburg, bestuurslid vereniging Ons
Limburg, bestuurslid wbv. De Volkswoning te Heerlen, bestuurslid wbv Heerlerbaan
te Heerlen;A. G. L. van Goethem: burgemeester gemeente Beek, burgemeester gemeente
Susteren, voorzitter HBL, voorzitter Bouwfonds Limburgse Gemeenten. 15Welke interpretatie van artikel 10, tweede lid, van het convenant
acht de regering de juiste? Is artikel 10, tweede lid, in de ogen van de regering
nu nog van kracht? (blz. 46).Artikel 10, tweede lid, is niet meer van kracht.Met betrekking tot de interpretatie van artikel 10.2 wijs ik er op dat
dit artikel in feite niet meer toevoegt aan het convenant dan hetgeen de redelijkheid
en billijkheid vereist bij de nakoming van overeenkomsten.Het artikel houdt slechts in, dat indien zich bij de uitvoering van de
voorgaande 9 artikelen van het convenant onvoorziene omstandigheden voordoen
partijen in goed overleg naar een oplossing zoeken. Alle (onvoorziene) omstandigheden
van na de uitvoering van het convenant vallen hier niet onder.Het convenant had op zich een in de tijd beperkte strekking en kan in
feite in een viertal afspraken worden onderverdeeld:1. overname/fusie (artikelen 1–2.2.)2. eenmalige rijksbijdrage (artikel 3–5)3. vervroegde aflossingen van leningen (artikel 6–7) en4. de artikelen 8 en 9, inhoudende de opschortende voorwaarden en de vaststelling
van de peildatum.De partijen waren het hier destijds over eens; de afspraken zijn nagekomen,
het convenant is uitgevoerd. Artikel 10.2 is derhalve geëxpireerd. Dit
artikellid houdt zeker niet in, dat thans nog een (juridisch) beroep kan worden
gedaan op artikel 10.2 voor de gevolgen van bijvoorbeeld de bruteringswet.
Deze bruteringswet is een gevolg van een beleidswijziging op volkshuisvestingsgebied
van na de uitvoering van het convenant en kan niet beschouwd worden
als een onvoorziene omstandigheid bij het uitvoeren van het convenant.Overigens verwijs ik naar mijn brief van 10 april 1996 aan de voorzitter
van de Vaste Commissie van VROM, nr. BDG/09496008 en mijn daarbij gevoegde
brief aan de voorzitter van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting, nr.
BDG/14396004, waarin ik een nadere motivering heb gegeven.In mijn brief aan de voorzitter van de Vaste Commissie voor VROM heb ik
meegedeeld: «Thans kan hierover het volgende worden meegedeeld, expliciet
lettend op de implicaties van artikel 10, lid 2, van het op 29 maart 1991
gesloten convenant inzake de sanering van de SBDI. Op basis van een juridische
analyse is mijn oordeel dat het artikel ten tijde van de uitvoering van het
convenant verplichtte tot overleg, indien zich onvoorziene kwesties zouden
voordoen.Voorts is mijn oordeel dat ook de overige bepalingen van het convenant,
nu dat is uitgevoerd, geen aanleiding geven tot financiële rijksbetrokkenheid
in dezen.Over het voorgaande heb ik een brief geschreven aan het Centraal Fonds
voor de Volkshuisvesting (..). Hoewel de overlegverplichting als bedoeld in
artikel 10.2. geëxpireerd is, ben en blijf ik bereid tot overleg met
de WBL en met andere betrokken actoren. Zoals u bekend is heeft zulks de afgelopen
maanden meerdere malen plaatsgevonden.» 16Is het zo, dat wanneer bij een fusie tussen instellingen een toegelaten
instelling betrokken is, de nieuwe instelling automatisch ook een toegelaten
instelling wordt? (blz. 47).Overname of fusie zal in nagenoeg alle gevallen leiden tot een statutenwijziging.
Al is het maar een wijziging van de naam dan wel het werkgebied.Voor een statutenwijziging is op grond van het bepaalde in artikel 9 van
het Bestuit Beheer Sociale Huursector de goedkeuring van de minister van VROM
vereist. In dat kader wordt getoetst of de statuten voldoen aan het bepaalde
in artikel 7 van genoemd besluit. Voorts wordt nagegaan of de statutenwijziging
er niet toe leidt, dat de toelating niet langer in het belang van de volkshuisvesting
is te achten. Doelmatigheid en levensvatbaarheid (zie vraag 24) zijn daarbij
de belangrijkste voorwaarden.In de casus WBL is overigens nog een wat zwaardere procedure gevolgd:
advies van de betrokken gemeenten en een advies van de Adviescommissie Toelating
Woningcorporaties. 17Heeft de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer kennis genomen van de brief van Van Hecke en Partners van
11 maart 1992? In deze brief heeft Van Hecke en Partners de staatssecretaris
op basis van een analyse van de gepubliceerde balans en gemaakte afleiding
uit de jaarstukken van het boekjaar 1990 aangegeven dat SBDI einde boekjaar,
30 september 1991, een negatief eigen vermogen van rond de 16 miljoen gulden
zou hebben. Het achterstallig onderhoud voor HBL en Het Zuiden wordt begroot
voor de komende 5 jaar op ongeveer 50 miljoen gulden en voor de komende 10
jaar op ongeveer 100 miljoen gulden. De verwachting wordt uitgesproken «dat
het spoedig doch uiterlijk binnen twee jaar tot escalatie zal komen».
Wat heeft de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer met dit signaal gedaan? (blz. 48). Ja. Bij brief van 18 september 1995 aan de Tweede Kamer heb ik u op de
hoogte gesteld van de brief van Van Hecke en Partners, alsmede het antwoord
van mijn ambtsvoorganger hierop van 27 april 1992. Niet na te gaan valt hoe
het negatief eigen vermogen van rond de 16 miljoen door Hecke is berekend.
De door Hecke gepresenteerde cijfers kunnen veelal niet in relatie worden
gebracht tot beschikbare cijfers. Zo wordt een vermogensgroei becijferd van
f 30 miljoen vanuit bijdragevrij bezit. Deze berekening is niet correct.
Bovendien wordt een bedrag aan achterstallig onderhoud becijferd van f 100
miljoen, dat in 10 jaar zou moeten worden uitgegeven. In de becijfering bij
het convenant is f 13,5 miljoen aan extra onderhoud verwerkt. De totale
onderhoudskosten (exclusief dagelijks onderhoud) kunnen weliswaar in deze
10-jarige periode van dezelfde orde van groottte zijn als Hecke aangeeft.
Dit houdt niet in dat alle onderhoudsuitgaven ten laste komen van het vermogen.Verreweg het grootste gedeelte van deze uitgaven wordt uit de lopende
exploitatie gedekt (circa f 90 miljoen uit de lopende exploitatie). Kortom:
volgens de becijferingen van Van Hecke en Partners zou, rekening houdend met
de laatste kanttekeningen, voor het eigen vermogen een positief saldo in 2000
resulteren van ongeveer f 40 miljoen.Daarnaast bevat de brief een aanbod om het volgens de schrijver noodzakelijke
interim-management bij SBDI te gaan vervullen. De toenmalige Staatssecretaris
achtte zich echter gebonden aan het convenant (dd. 29 maart 1991) en de annex
(dd. 5 november 1991) en kon en wilde derhalve niet ingaan op de aanbevelingen
en het aanbod tot interim-management van Van Hecke en Partners. Dat heeft
hij aan betrokkene meegedeeld in de al genoemde brief van 27 april 1992. 18Is de regering van mening dat er een verband bestaat tussen de relatief
lage bijdrage van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer en het niet opnemen van tegenprestaties – saneringsmaatregelen –
in het convenant? (blz. 48).In de convenanten zijn wel degelijk belangrijke maatregelen ter sanering
van de SBDI vastgelegd (verkoop van bezit, bijdrage Maastricht, vervroegde
aflossing van leningen, afboeken verlies huurverlaging en vaststelling van
de hoogte van de bruidsschat).Maar er is geen verband tussen de hoogte van de bijdrage van VROM en het
al dan niet opnemen van saneringsmaatregelen in het convenant.Uit het onderzoek van Deloitte & Touche, 6 oktober 1995, bleek: «Op
basis van de ter beschikking staande gegevens en de in financiële modellen
gehanteerde parameters is gebleken dat de geformuleerde aannamen betrekking
hebbende op de sanering van de SBDI op zorgvuldige wijze tot stand zijn gekomen
en destijds als realistisch konden worden aangemerkt.» 19Heeft de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer ooit de inhoud vernomen van de niet verzonden brief van 9
juli 1992 van het SBDI-bestuur over de levensvatbaarheid van de nieuwe rechtspersoon?
(blz. 51).Uit het archief komt naar voren dat bedoelde concept-brief eerst in het
bezit van VROM gekomen tijdens de gerichte inspectie bij de WBL in 1993. Het
inspectierapport is mede op deze brief gebaseerd. De staatssecretaris heeft
van de brief, voor zover is na te gaan, niet afzonderlijk kennis genomen. 20Gesproken wordt van een door het ministerie van Financiën geaccordeerd
maximumbedrag groot 27 miljoen gulden. Wanneer en onder welke voorwaarden
heeft het ministerie van Financiën (waarschijnlijk in contact met het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) dit
bedrag geaccordeerd? Was deze mate van detail gebruikelijk in de relatie tussen
de ministeries van Financiën en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer? (blz. 56).Van een exacte datum van de toezegging van Financiën is geen sprake.
Er was regelmatig contact met de Inspectie voor de Rijksfinanciën in
het kader van het voorafgaand toezicht, waarin dit soort zaken mondeling werd
afgesproken. Uit dit regelmatig contact kwamen onder andere de voorwaarden
van Financiën om de dekkingsproblematiek van SBDI niet in de tussenbalans
te betrekken, de sanering sober en doelmatig af te werken, en de betalingen
zo te verrichten dat de kasproblematiek-VROM in 1991 niet vergroot werd (memo
aan de Inspectie Financiën, 18 februari 1991, DHE-12291013). Uit een
intern memo van 10 december 1991 blijkt dat Financiën akkoord gaat met
f 26,5 miljoen.Wat betreft de relatie Financiën-VROM: richtlijn van het ministerie
van Financiën is dat bij het saneren van woningbeheerders nieuw aan te
gane verplichtingen aan Financiën voorgelegd moeten worden in het kader
van het voorafgaand toezicht van de begroting VROM. 21Is er een advies uitgebracht van de Inspectie der Rijksfinanciën?
Zo ja, kan dat advies ter inzage worden gelegd? (blz. 56).Er is geen schriftelijk advies uitgebracht, wel is er regelmatig contact
over geweest.Zie verder vraag 20. 22 en 23Heeft het gemeentebestuur van Kerkrade het ontwerp van het raadsbesluit,
dat de overdracht regelen moest en zoals dat in de raadsvergadering van 10
juli 1991 is vastgesteld, vooraf aan het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer toegezonden en tot welke reactie heeft
dat van de zijde van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer geleid? Heeft de toezending aan het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer door de gemeente Kerkrade van het door
Gedeputeerde Staten van Limburg goedgekeurde raadsbesluit van 10 juli 1991
op 16 augustus 1991 tot enige reactie van de zijde van het ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer geleid? (blz. 58).Heeft het uitblijven van de afkeurende reactie van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer in de richting
van het gemeentebestuur van Kerkrade bij deze gemeente niet tot de logische
gevolgtrekking geleid dat op deze wijze precies naar letter en geest van het
overeengekomene tussen Het Zuiden en Kerkrade (met medeweten en instemming
van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer)
is gehandeld? (blz. 58).Voorzover kan worden nagegaan is het ontwerp-Raadsbesluit niet aan VROM
gezonden.Het Zuiden en de gemeente Kerkrade hebben een bilaterale afspraak gemaakt
over een verhoging met 2 mln. gulden van de bruidsschat door Kerkrade v.w.b.
de overname door het Zuiden van Eygelshoven. Deze afspraak is bevestigd in
een brief van 7 maart 1991 van Het Zuiden aan de gemeente. Kerkrade
zou in verband hiermee de renteopbrengst van vervroegde uitbetaling van de
afkoop renteloze lening (1,4 mln. gulden) van het Rijk doorsluizen naar Het
Zuiden.Kerkrade komt de afspraak uit de brief van 7 maart 1991 met het Zuiden
niet na. In het raadsbesluit van Kerkrade dd. 10 juni 1991 terzake wordt niet
over de verhoging van de bruidsschat gerept.De correcte naleving van de afspraken tussen Het Zuiden en Kerkrade is
primair de verantwoordelijkheid van partijen. Het ligt niet voor de hand en
het zou dan ook onjuist zijn dat het – voorlopig – uitblijven
van een reactie van het rijk (een niet rechtstreeks bij de afspraken betrokken
derde) leidt tot een gevolgtrekking dat volgens de afspraken is gehandeld.Ik heb uit de mij ter beschikking staande informatie geconcludeerd, dat
pas in oktober 1991 bij Het Zuiden en daarna in november bij VROM duidelijk
werd dat Kerkrade de afspraken met Het Zuiden niet nakomt. De portee van het
raadsbesluit op dit punt is dus in eerste instantie aan de aandacht van zowel
Het Zuiden als VROM ontsnapt. Overigens was in formele zin de rol van VROM
v.w.b. behandeling van het raadsbesluit beperkt tot de toets of voldaan werd
aan de voorwaarden voor afkoop van de renteloze lening.Uit de ter beschikking staande stukken blijkt, dat tijdens een bespreking
op 9 december 1991 de mening van VROM ter kennis van de gemeente Kerkrade
is gebracht.Vervolgens heeft Het Zuiden op instigatie van VROM een rechtszaak tegen
Kerkrade aangespannen teneinde de afgesproken verhoging van de bruidsschat
alsnog af te dwingen. Kerkrade beriep zich op latere afspraken met Het Zuiden.
Het Zuiden heeft de rechtsgang niet voltooid in verband met haar inschatting
van de slaagkans van de zaak. 24Waarom verkreeg HBL de status van toegelaten instelling ondanks het
feit dat op een totaal van 36 punten er op 23 punten negatief werd gescoord?
(blz. 63).De reden waarom de HBL toelating verkreeg is dat op grond van de eigen
doorrekeningen met behulp van het financiële prognosemodel, bleek dat
de HBL financieel levensvatbaar was. De HBL had inmiddels zijn bestaansrecht
al bewezen, zodat toelating ook doelmatig werd geacht. Doelmatigheid en levensvatbaarheid
waren de belangrijkste voorwaarden om toegelaten te kunnen worden. Het toepassen
van het inspectie-instrument bij toelatingsinspecties had evenals bij toegelaten
instellingen, de betekenis om de instelling een beeld te verstrekken van het
professionele gehalte van de organisatie. Indien positief werd beslist op
het toelatingsverzoek, zou de betreffende instelling de inspectie-uitkomsten,
gedaan in de vorm van constateringen en aanbevelingen, direct kunnen oppakken
om de instelling verder te professionaliseren.De toelatingsinspectie heeft plaatsgehad aan de hand van een op dat moment
nieuw ontwikkeld diagnosemodel dat werd gebruikt bij reguliere inspecties
bij reeds toegelaten instellingen en woningbedrijven. Dit inspectie-instrument
werd ook toegepast bij toelatingsinspecties, maar werd slechts gebruikt als
indicatie. Ten tijde van de HBL-toelatingsinspectie bevond dit instrument
zich in een test-fase.Dit diagnose-model had ten doel de processen, de beheersing hiervan en
het instrumentarium dat men hierbij hanteert binnen de organisatie van een
corporatie of woningbedrijf, te toetsen. Door het toepassen van dit instrument
verkregen de instellingen een inzicht in hun functioneren. Bovendien werden
de instellingen met het verkregen «beeld» van de organisatie gestimuleerd
verbeteringen aan te brengen. Na de evaluatie van de testfase werd het aantal z.g. meetpunten bijgesteld
van 36 naar 26. Aan de verschillende te onderscheiden meetpunten waren geen
wegingsfactoren toegekend, hoewel de meetpunten wel verschillend van gewicht
waren. De totaalscore werd bepaald door de som van alle plussen en minnen
per meetpunt. De totaalscore was vanwege het ontbreken van wegingsfactoren
slechts indicatief. De uitkomst van de inspectie bij de HBL betrof een lagere
score dan tot dan toe gemiddeld bij toegelaten instellingen het geval was.
Dit is deels verklaarbaar uit het feit dat een z.g. Niet Winstbeogende Instelling
(NWI), zoals de HBL was, niet gehouden was aan de uitgebreide handelingsvoorschriften
die er voor toegelaten instellingen wel waren zoals bijvoorbeeld het hebben
van een onderhoudsbegroting, de inrichting van de administratie en het overleg
met bewoners. Deze zaken waren belangrijke meetpunten van het inspectie-instrument. 25Is het in de ogen van de regering logisch dat het bestuur van de
WBL kon denken aan financiële bijstand door het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, in aanmerking genomen dat er reeds in
1992 werd opgemerkt: «Indien de financiële positie van WBL zodanig
wordt dat daaruit problemen verwacht kunnen worden, dan is voor VROM een situatie
bereikt welke voor VROM de enige acceptabele reden voor ontbinding van de
convenanten kan betekenen.»? (blz. 63).De uitspraak is gedaan in een ambtelijk overleg dd. 3-2-1992, dus ruim
voor de fusie van 9 september 1992. In het bedoelde citaat wordt gesproken
van «ontbinding van de convenanten». Na de fusie van 9 september
was het convenant, dat leidde tot de fusie, uitgevoerd. Van ontbinding kon
derhalve geen sprake meer meer zijn.Zie ook het antwoord op vraag 15. 26Waarom is er door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer in 1992 geen toelatingsinspectie uitgevoerd, terwijl:a. nieuwe financiële gegevens bekend waren (NCIV juni 1992,
VB Accountants juli 92, blz. 65).b. HBL bij naar toelatingsinspectie zwaar negatief scoorde (noot
90, blz. 63).c. Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
bij reguliere inspectie bij Het Zuiden omissies constateerde (noot 90, blz.
62)? Vindt de regering dat het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer een toelatingsinspectie had moeten uitvoeren? (blz.
63).De inspecties bij Het Zuiden en HBL lieten financieel gezonde instellingen
zien die, in het licht van de constateringen van Coopers & Lybrand, in
staat waren het SBDI bezit over te nemen en te exploiteren. Tevens hebben
de inspecties aandachtspunten en aanbevelingen opgeleverd voor de organisatie
van de betreffende instellingen. De aard van de aandachtspunten was zodanig,
dat toelating wel verleend werd en dit ook later geen reden voor weigering
zou vormen.Het rapport van het NCIV uit juni 1992 bevatte geen nieuwe gezichtspunten
die een toelatingsinspectie noodzakelijk zou maken. Ook het NCIV adviseert
in dit rapport dat nader inzicht moet worden verkregen in de toekomstige ontwikkelingen
(dit was namelijk één van de aanbevelingen uit de inspecties).
Op te merken valt dat de aandachtspunten en aanbevelingen die uit de inspecties
bij de HBL en 't Zuiden voortkwamen niet op zichzelf stonden. Veel instellingen
beschikten eind jaren 80 nog niet over instrumenten zoals beleidsplannen
en meerjaren-planningen en -begrotingen. Het opstellen van dergelijke meerjarenramingen
was onder de toen vigerende regelgeving ook niet verplicht. Ik verwijs naar
de rapportages terzake in de memories van toelichting bij de begrotingen van
1988 en 1989.Op grond van de beschikbare gegevens van destijds was er derhalve geen
aanleiding om een aanvullende inspectie te doen.Zie overigens ook het antwoord op vraag 61. 27Waarom heeft de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer in de zomer van 1992, ondanks de negatieve rapporten
van VB Accountants en het NCIV, toch besloten de fusie te laten doorgaan?
(blz. 65).Ik onderschrijf het gestelde terzake in constatering 6.6. van de commissie:
«VROM wist dat de nieuwe instelling goed op zijn tellen moest passen.
Dat werd voor de fusie in september 1992 nog bevestigd door een rapport van
het NCIV van juni 1992 en van VB Accountants van juli 1992. Maar met een goed
beleid en structurele saneringsmaatregelen zou het geheel financieel levensvatbaar
zijn.»Zie ook het antwoord op vraag 54. 28Was niet vooraf, ondanks de gewijzigde waarderingsgrondslagen, de
geconsolideerde financiële situatie bekend en was men daardoor niet op
de hoogte van de slechte financiële startpositie? (blz. 65).De sanering geschiedde aan de hand van de jaarcijfers 1989, die als basis
zijn gebruikt voor het in maart 1991 gesloten convenant. In het rapport van
BDO CampsObers Management Consultants is de financiële situatie van alle
bij de fusie/sanering betrokken instellingen weergegeven. Geconsolideerd voor
de drie instellingen bedraagt het eigen vermogen (exclusief voorzieningen)
ultimo 1989 f 18,7 mln, dit is circa 25 % van de jaarhuur en overheidsbijdragen.
Instellingen met een financiële positie beneden de 12,5 % grens werden
als financieel zwak aangemerkt. 29Had de indiening van een steunaanvraag bij het CFV moeten leiden
tot bestuurlijk overleg in het kader van artikel 10, tweede lid, van het convenant?
Waarom heeft dit overleg niet plaatsgevonden? (blz. 68).Bedoelde concept-steunaanvraag van de WBL dateert van september 1993.
Sinds 9 september 1992 was het convenant en daarmee artikel 10.2 geëxpireerd.
Zie het antwoord op vraag 15.Overleg over eventuele mede-verantwoordelijkheid van derden is voorgeschreven
in het beleidsplan van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting. Het initiatief
voor een dergelijk overleg ligt bij de te saneren instelling.Overigens heeft de WBL voor 24 januari 1996 nooit een definitieve steunaanvraag
bij het CFV ingediend. Het plan van september 1993 werd door de WBL zelf als
concept beschouwd.Uit het voorgaande volgt, dat de concept-steunaanvraag van de WBL van
september 1993 niet had kunnen leiden tot bestuurlijk overleg in het kader
van artikel 10.2. Dat laat overigens de mogelijkheid tot bestuurlijk overleg
in algemene zin onverlet. 30De heer Kokhuis spreekt in zijn gesprek met de commissie (nr. 15,
blz. 117) van 24 interventies vanuit de inspectie bij de WBL in de tweede
helft van 1994. Kan een overzicht van deze interventies worden gegeven. (blz.
73).Het overzicht van betreffende interventies loopt in de tijd door tot begin
1995. Van de 24 interventies waren er 16 die een meer formeel karakter groegen,
waaraan nog een aantal meer informele gesprekken kan worden toegevoegd, zodat
het aantal van 24 interventies zeker wordt overschreden.05.07.94: inspectiebrief Stas aan WBL05.07.94: brief Stas aan toezichthoudende gemeenten14.10.94: ambtelijk overleg met toezichthoudende gemeenten14.10.94: ambtelijk overleg met WBL19.10.94: brief IVH aan College van B&W van Gennep27.10.94: overleg IVH – Maastricht31.10.94: overleg DGVH – WBL24.11.94: brief DG aan toezichthoudende gemeenten13.12.94: brief DG aan het toezichthoudersoverleg16.12.94: gesprek Knoors (IVH) – van Veldhoven (WBL)02.01.95: overleg IVH – WBL12.01.95: overleg IVH – Köhlen (wethouder Geleen)19.01.95: brief Stas aan toezichthoudersoverleg19.01.95: brief Stas aan voorzitter WBL20.01.95: brief Stas aan toezichthoudende gemeenten20.02.95: brief Stas aan toezichthoudersoverlegZie voor de context van het voorgaande het antwoord op vraag 63. 31Is het nog steeds mogelijk en houdbaar dat gemeenten te kennen geven
dat zij niet van plan zijn iets aan de vervolgsanering bij te dragen? Is er
inmiddels iets gedaan aan de verhoudingen en de invulling van de prestatievelden,
waar volgens het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer nog iets «aan zou schorten»? Hoe is de financiële
verantwoordelijkheid daarbij ingevuld? (blz. 78).Het is bij de sanering van de WBL aan het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
om te besluiten of en in hoeverre zij de gemeenten zou willen aanspreken op
een financiële bijdrage.Over de activiteiten tot op heden om tot betere prestatieafspraken te
komen en om tot versterking van de toezichtsstructuur te komen verwijs ik
naar het antwoord op vraag 69, terwijl ik over mijn verdere voornemens verwijs
naar het antwoord op vraag 46. 32In de brief van de inspectie van 5 juli 1994 wordt gesproken over
nauwe samenwerking met toezichthoudende gemeenten. Is hier tot op heden nog
steeds sprake van? (blz. 78).Tot op zekere hoogte wel. De meest nauwe samenwerking tussen WBL en de
toezichthoudende gemeenten vond plaats in de periode oktober 1994 –
december 1994, toen op basis van een stappenplan gezamenlijk werd opgetrokken
om te komen tot een saneringsplan. In de brief van 16 december 1994 zeiden
de toezichthoudende gemeenten hun participatie in dit stappenplan echter op.
Vervolgens is WBL zelfstandig (met behulp van externe ondersteuning) gaan
werken aan een saneringsplan. De toezichthoudende gemeenten trokken zich terug
op hun formele toezichtsrol. Het toezichthoudersoverleg bleef gehandhaafd
en actief, voor wat betreft de in het BBSH vastgelegde taken m.b.t. de verantwoording.
Overleg vond met name plaats in de periode dat het saneringsplan
van interim-manager Kempen tot stand is gekomen.Hierbij dient te worden aangetekend dat de op de stichting WBL toezichthoudende
gemeenten hebben aangegeven in hun brief aan de Staatssecretaris d.d. 5 maart
1996 dat het toezichthoudersoverleg zou worden ontbonden, indien het toen
voorliggende concept-saneringsplan zou worden geaccepteerd. In het overleg
tussen VROM, WBL en de toezichthoudende gemeenten d.d. 7 maart 1996 is vervolgens
afgesproken, dat er zal worden gewacht met ontbinding van het toezichthoudersoverleg
tot na besluitvorming van het CFV met betrekking tot de saneringsaanvraag. 33Wat zag het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer bij publikatie van de inspectiebrief van 5 juli 1994 als concrete
inhoudelijke invulling van een mogelijke aanwijzing? (blz. 78).Zoals uit de inspectiebrief van 5 juli 1994 blijkt zag VROM als mogelijke
inhoud van een aanwijzing: het opstellen van een saneringsplan en het komen
tot een constructieve samenwerking met de toezichthoudende gemeenten.Zie ook het antwoord op vraag 39. 34Was de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer op de hoogte van de visie van de directeur WBL over de kwaliteit
van het WBL-bestuur (brief 14 oktober 1994) toen hij besloot een andere route
dan zijn voorganger te volgen? (blz. 78).Allereerst merk ik op dat ik niet heb besloten om een andere route dan
mijn voorganger te gaan volgen. Waarom ik na 5 augustus 1994 geen aanwijzing
heb gegeven heb ik aangegeven in het antwoord op vraag 39. De klachten van
de directeur dd. 14 oktober 1994 over de nieuwe voorzitter zijn niet expliciet
aan mij voorgelegd. Het betrof vertrouwelijke opmerkingen en marge van een
bespreking. (Er was geen sprake van een brief van 14-10-1994). Daartoe was
ook geen aanleiding, immers in het antwoord op vraag 39 is aangegeven, dat
de nieuwe voorzitter op dat moment bezig was met inkrimping van bestuur en
Raad van Toezicht, vervanging van bestuursleden en overwoog om een externe
projectmanager in te huren.Overigens blijkt uit de beschikbare stukken dat ik in januari 1995 schriftelijk
ben geïnformeerd over de stand van zaken bij de WBL, inclusief de vraagtekens
over de kwaliteit van bestuur en management. 35Waarom is door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer in juli 1994 of na 5 augustus 1994 niet aangedrongen op een
zeer snel inhoudelijk commentaar van de zijde van de WBL op de inspectiebrief
van 5 juli 1994? (blz. 78).Zie het antwoord op vraag 39. 36Wanneer werd de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer op de hoogte gesteld van de uitspraken in de overleggen
van 14 en 31 oktober 1994 over de mogelijke wisseling van het bestuur en de
suggestie van een interim-manager? (blz. 79). Uit het archief blijkt zulks niet duidelijk. Overigens ben ik op 16 januari
1995 schriftelijk over de stand van zaken WBL geïnformeerd. Hierbij is
ook de inhoud van het overleg in oktober aan de orde geweest, t.w.: de bestuurswisselingen,
alsmede de suggestie om de sanering door een externe deskundige te laten begeleiden.
Volledigheidshalve dient gemeld te worden dat in de visie van VROM het «moment»
eind oktober 1994 zeker niet van cruciale aard was. Immers, op 31 oktober
was de nieuwe voorzitter, dhr. Aarts, bezig met vernieuwing van het bestuur
en overwoog hij om een externe projectmanager aan te stellen. De voorzitter
was vol enthousiasme aan het werk en destijds niet bereid om zijn plaats in
het bestuur op te geven. In die situatie was ingrijpen van VROM niet aan de
orde.Zie verder de antwoorden op vraag 39 en 63. 37Is in de ogen van de regering de conclusie juist dat door het ontbreken
van het WBL-dossier in het «overdrachtsdossier VROM» aan het totale
WBL-dossier nog te weinig aandacht werd geschonken? (blz. 79).Neen. De ambtelijke dienst heeft mij medio september 1994 – dus
enkele weken na mijn aantreden – geïnformeerd over de WBL. Weliswaar
kwam de WBL niet aan de orde in het overdrachtsdossier, maar ik ben spontaan
geïnformeerd door de Directeur-Generaal.De vorm van de kennisoverdracht acht ik niet doorslaggevend voor de aandacht
die er voor de WBL is geweest. De commissie stelt ook zelf vast dat ik in
september 1994 geïnformeerd was.Zie verder het antwoord op vraag 39. 38Waarom komt de staatssecretaris op 19 januari 1995, na de mislukking
van het stappenplan, met een stimuleringsbrief richting de WBL (welke leidt
tot inhuren van Shelter Consult BV)? (blz. 80).De brief van 19-1-1995 strekte ondermeer tot stimulering van de WBL om
op de ingeslagen weg door te gaan omdat de WBL op dat moment terughoudend
was met het verstrekken van een opdracht aan een extern bureau om voorwerk
te verrichten ten behoeve van de opstelling van een steunaanvraag. Die terughoudendheid
werd ingegeven door de opstelling van de gemeenten, die zich hadden teruggetrokken
op hun formele toezichtsrol en die derhalve niet openstonden voor overleg
over de opdrachtformulering en de bureaukeuze. In verband met het belang van
de voortgang van het proces is in de brief toen een passage opgenomen om de
WBL te stimuleren zonder op de gemeenten te wachten voort te gaan op de ingeslagen
weg teneinde geen verdere vertraging op te lopen.Zie ook het antwoord op vraag 63. 39Waarom kwam er pas in een nota van 31 augustus 1995 duidelijkheid
over de mogelijkheden van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer om in BBSH-kader in te grijpen? Hoe is het mogelijk
dat deze kennis bij het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer niet paraat was? Is hier bij de opstelling cq invoering van
het BBSH geen duidelijkheid over geschapen? Heeft het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer sinds de invoering van het BBSH ooit
gebruik gemaakt van het haar in het BBSH ter beschikking staande aanwijzingsinstrumentarium?
(blz. 81 en 82).Ter voorbereiding op het gesprek met het WBL-bestuur en de toezichthoudende
gemeenten heb ik de juridische formulering van mijn mogelijkheden
op grond van het BBSH nog eens schriftelijk op een rij laten zetten. Om de
noodzakelijke druk op het bestuur kracht bij te kunnen zetten, was een uiterst
zorgvuldige formulering nodig. De momenten van 31 oktober 1994 en 5 augustus
1994, welke data in het rapport van de commissie op pagina 112 worden getypeerd
als belangrijke bestuurlijke momenten, waren daartoe niet geëigend.Op 5 augustus 1994 loopt de termijn van een maand af die gesteld is in
de inspectiebrief van 5 juli 1994. De inspectiebrief bevatte de volgende passages:«Uit de met u en de toezichthoudende gemeenten gevoerde overleggen
heb ik kunnen opmaken dat van beide zijden de intentie aanwezig is om tot
een constructieve samenwerking te komen.»«Ik zal met belangstelling het door u toegezegde nieuwe saneringsplan
van juli a.s. tegemoet zien en dit plan in samenhang met de inmiddels ontvangen
jaarstukken 1993 beoordelen.Ik ga er dan ook vanuit dat dit saneringsplan op de eerste plaats gericht
zal zijn op de continuïteit van uw stichting, al dan niet in afgeslankte
vorm en met inachtneming van de eigen potenties van de WBL zelf. Tevens verwacht
ik dat u op korte termijn er in slaagt een dusdanige situatie te creëren,
waarin een constructief overleg met de gemeenten, gericht op het oplossen
van de problemen van de WBL, mogelijk wordt.Ik verzoek u om mij binnen een maand na dagtekening van deze brief een
reactie op voorgaande te doen toekomen. Mocht een en ander geen recht doen
aan het gestelde in voorafgaande alinea, dan behoud ik mij het recht voor
om, in overleg met de toezichthoudende gemeenten, krachtens art. 41 lid 1
van het BBSH, u overeenkomstig een aanwijzing te geven.» Op 12 juli 1994 zond het bestuur van WBL het «saneringsplan op hoofdlijnen»
aan VROM en bovendien was het overleg met de gemeenten opgestart (besprekingen
op 15 juni en 18 augustus). De grond voor het geven van een aanwijzing was
daarmee weggevallen.In die periode is met regelmaat gerappelleerd met betrekking tot een inhoudelijke
reactie op de overige opmerkingen in de brief, ondermeer in het overleg met
de WBL op 14 oktober 1994. De reactie kwam bij brief van 15 december 1994.Ik merk hierbij op dat gelet op deze situatie op dit moment aan het ontbreken
van de WBL in het overdrachtsdossier bij mijn aantreden eind augustus 1994
geen speciale betekenis moet worden gegeven. Het proces werd adequaat gevolgd,
ik werd medio september geïnformeerd en medio oktober werd de aanpak
van het stappenplan geïnitieerd.De interpretatie in het rapport van de commissie dat de WBL eind oktober
1994 «zelf de handdoek in de ring lijkt te werpen», deel ik niet.
Op dat moment geeft voorzitter Aarts van de WBL aan met het volgende bezig
te zijn:– inkrimping van bestuur en Raad van Toezicht;– acties gericht op vervanging van zittende bestuursleden (hij was
zelf geenszins van plan op te stappen);– het denken over het aantrekken van een externe projectmanager
ten behoeve van de sanering, die werkt onder verantwoordelijkheid van de WBL.In die situatie was het voor VROM niet wenselijk en bovendien niet mogelijk
om de aanstelling van een interim-manager met verreikende bestuurlijke bevoegdheden
te bewerkstelligen.Het BBSH (art. 43) biedt een grondslag voor een aanwijzing van de minister
«om in het belang van de volkshuisvesting te bepalen, dat een toegelaten
instelling (...) door hem aangegeven handelingen slechts kan verrichten met
de voorafgaande goedkeuring van (...) door hem aangewezen personen
of instanties.» Een dergelijke interim-manager heeft dus alleen passieve
bevoegdheden (verhinderingsmacht).Artikel 41 BBSH geeft de mogelijkheid om een aanwijzing te geven met als
strekking het opstellen van een saneringsplan. Het is de vraag in hoeverre
het juridisch haalbaar is om daarbij ook de eis van inhuur van externe deskundigheid
te stellen.Overigens merk ik hierbij op, dat in gevallen waarin een aanwijzing wordt
gegeven en een bestuur deze aanwijzing naast zich zou leggen, slechts het
middel van een intrekking van de toelating en daarmee automatisch liquidatie
van de instelling als sanctiemiddel zou resteren, dan wel op grond van het
BW een beroep te doen op de rechter. Een actieve interim-manager – met vergaande bestuurlijke bevoegdheden –
kan niet worden aangesteld op basis van het BBSH. Op grond van het BW is het
aanstellen van een bewindvoerder alleen mogelijk in geval van faillissement
of surséance van betaling, dan wel bij wanbeheer van het bestuur of
handelen in strijd met de statuten. Het BW spreekt niet van een interim-manager.Echter dit alles was niet aan de orde omdat, zoals hiervoor aangegeven,
de WBL op 31 oktober 1994 zelf ook overwoog externe deskundigheid in te huren
voor de sanering.Het aanstellen van een interim-manager in deze zaak is overigens geen
doel op zichzelf, maar een middel om te komen tot een goede sanering en dat
was nu juist waar de WBL op dat moment hard mee bezig was. Ingrijpen in dat
proces met harde maatregelen – zo al mogelijk – zou contraproduktief
zijn geweest en vertragend hebben gewerkt op het saneringsproces.Uit het bestaan van de notitie van 31 augustus 1995 mag niet worden afgeleid
dat er ten departemente geen parate kennis zou bestaan over de mogelijkheden
van de vigerende wettelijke aanwijzingsbevoegdheid. Gebruikelijk is de juridische
mogelijkheden in specifieke gevallen nog eens scherp in beeld te brengen wanneer
het treffen van dergelijke maatregelen aan de orde is. Dat was pas in de zomer
in 1995 het geval. Dat een juridisch advies over de specifieke mogelijkheden
met betrekking tot de WBL eerst in augustus 1995 op mijn verzoek op papier
werd gesteld hing samen met het feit, dat in het voorgenomen gesprek met het
bestuur van de WBL, waarvan bekend was dat het niet voornemens was af te treden,
in welk geval ingrijpen tot een aanzienlijke verdere vertraging zou leiden,
een uiterst zorgvuldige en precieze formulering vereist was.Tijdens een overleg op 31 augustus met het bestuur van de WBL werd –
na zware druk mijnerzijds – overeenstemming bereikt over het aanstellen
door de WBL van een interim-manager met vergaande bevoegdheden in de persoon
van de heer drs. B.G.A. Kempen op mijn voordracht en onder mijn voorwaarden.
Een en ander werd op 8 september 1995 vastgelegd in een overeenkomst tussen
de WBL, de heer Kempen en de Staat der Nederlanden.Het Ministerie heeft sinds de invoering van het BBSH gebruik gemaakt van
het haar ter beschikking staande instrumentarium.Het aanwijzingsinstrument is gebruikt ten aanzien van corporaties in verband
met risicovolle speculaties op de optiemarkt.Voorts is het aanwijzingsinstrument gehanteerd ten aanzien van corporaties
die vruchtgebruik- of erfpachtconstructies zijn aangegaan met als doel fiscale
voordelen te behalen. Deze zogeheten BTW-constructies waren als besluit van
aanmerkelijk belang bij de minister gemeld. In deze gevallen is primair beslist
dat de voorgelegde besluiten niet mochten worden uitgevoerd wegens
strijd met stelsel, doel en strekking van de Woningwet en het BBSH. Subsidiair
is als aanwijzing bepaald dat het uitvoeren van het besluit zou strijden met
het belang van de volkshuisvesting en dat zulks derhalve dient te worden nagelaten. 40Vindt de regering dat de beslissing om een interim-manager aan te
stellen veel te laat kwam? (blz. 81).Het aanstellen van een interim-manager met vergaande bevoegdheden eerder
dan in augustus 1995 was niet wenselijk en ook niet mogelijk.Zie het antwoord op vraag 39. 41Alvorens het beleidsplan van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
wordt vastgesteld, wordt het Rijk gehoord. Heeft de staatssecretaris nagegaan
hoeveel de thans voorliggende sanering bij de WBL gaat kosten indien de tekorten
van de WBL berekend zouden worden op basis van cash-flow in plaats van op
basis van vermogenssteun welke voortkomt uit waarderingsgrondslagen? Tot welke
conclusies heeft dit geleid? (blz. 82).Verondersteld wordt dat met de vraag wordt bedoeld of de staatssecretaris
heeft nagegaan hoeveel de thans voorliggende sanering bij de WBL gaat kosten
indien de tekorten van de WBL berekend zouden worden op basis van waardering
tegen de historische c.q. dynamische kostprijs in plaats van waardering tegen
lagere bedrijfswaarde. Indien voor beide waarderingsgrondslagen de gehele
exploitatielooptijd in beeld wordt gebracht onstaat er ceterus paribus geen
verschil in de omvang van het saneringstekort. Bij de waardering tegen historische
kostprijs c.a. worden de eventuele (exploitatie) tekorten jaarlijks in de
jaarrekening zichtbaar. Bij waardering tegen lagere bedrijfswaarde worden –
op grond van het voorzichtigheidsbeginsel – alle in de toekomst verwachte
(exploitatie)tekorten in één keer als verlies genomen.Indien de sanering is gebaseerd op de historische kostprijs c.a. waarbij
een saneringsperiode van 10 jaar wordt aangenomen, zullen – indien in
die periode geen aanvullende saneringsmaatregelen worden getroffen –
niet alle verliezen na de saneringsperiode zijn gedekt en bestaat er een groter
terugkomrisico.Zoals in de brief d.d. 23 mei 1996 van de Staatssecretaris van VROM gericht
aan de Voorzitter van de Vaste Commissie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer is vermeld, is door VROM een marginale toets uitgevoerd
op het saneringsplan WBL, wat ten grondslag heeft gelegen aan de door het
CFV toegekende bedrag aan geldelijke steun ad f 103 mln. Door VROM zijn
geen aanvullende rekenexercities gemaakt.Wel is bezien of aan alle procedurele eisen (waar onder de eisen van het
CFV zoals vastgelegd in het beleidsplan) is voldaan. 42Welke ruimte zag het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer in oktober/november 1994 voor de instelling van een
externe interim-manager? Achtte het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer op dat moment een uitzonderlijke situatie reeds aan
de orde? (blz. 82).De aanstelling van een externe interim-manager of bewindvoerder was in
die periode niet aan de orde, omdat de WBL de volle intentie had te komen
tot een saneringsplan in overleg met gemeenten, Rijk en Centraal Fonds
en daartoe externe deskundigheid in te huren. Uiteindelijk werd dat Shelter
Consult B.V.Een uitzonderlijke situatie als in augustus 1995 was toen niet aan de
orde.Zie het antwoord op vraag 39. 43Wat heeft het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer daadwerkelijk gedaan om de gemeenten in de periode januari
1993 tot mei 1994 te activeren en derhalve hun rol in de nieuwe volkshuisvestingsordening
ook rond de WBL adequaat volkshuisvestelijk op te pakken? (blz. 84 e.v.).Al tijdens zijn toespraak bij de opening van het WBL-kantoor op 3 september
1991 laat Staatssecretaris Heerma de gemeenten weten dat zij dienen te anticiperen
op het BBSH zoals dat per 1 januari 1993 van kracht zal worden. Daarop stellen
de toezichthoudende gemeenten een toezichtsconvenant op waarin het toezicht
wordt gemandateerd aan vijf gemeenten (Sittard, Geleen, Kerkrade, Maastricht
en Heerlen).Verder kan in dit verband genoemd worden het gesprek van Heerma met de
toezichthoudende gemeenten op 17 mei 1993, waarin uitvoerig op de verhoudingen
binnen de volkshuisvesting wordt ingegaan.Ook in de brief van 29 juni 1993 worden de verhoudingen nogmaals uitgelegd.Op 23 september 1993 en op 26 januari 1994 heeft op ambtelijk niveau een
gesprek met de toezichthoudende gemeenten plaatsgevonden.Verder is bij gelegenheid in contacten met individuele gemeenten het onderwerp
aan de orde geweest. Tot slot is vermeldenswaard dat de VNG, daartoe door
het rijk financieel in staat gesteld, de gemeenten over het BBSH hebben voorgelicht. 44Hoe is momenteel de volkshuisvestelijke situatie in de probleemcomplexen
van de WBL? Wat is het bewonersprofiel, hoe is de woonlastenproblematiek,
wat zijn de sociale problemen, hoe is de staat van onderhoud? Wat is de betrokkenheid
van de bewoners (geweest) bij de beslommeringen van de WBL? (blz. 88).Een indicatie van de volkshuisvestelijke situatie van de probleemcomplexen
kan worden geboden door te kijken naar de variabelen leegstand, mutatiegraad
en de prijs/kwaliteitrelatie.De gemiddelde mutatiegraad (het aantal verhuizingen binnen een complex
in een jaar, als percentage van het totaal aantal woningen in dat complex)
in de WBL-probleemcomplexen bedraagt 35%. De mutatiegraad per (probleem)complex
varieert tussen 23% en 67%. Een mutatiegraad van rond de 10% is normaal.De gemiddelde leegstand in de WBL-probleemcomplexen bedraagt 6,8%. De
leegstand varieert tussen 2,2% en 14,6%. De normale frictieleegstand bedraagt
ca. 2%.De staat van het onderhoud van het WBL-bezit is goed. Onafhankelijke onderzoeken
tonen dit ook aan (Shelter, Kempen, collega-corporaties, eigen onderzoek).Waar de onderhoudssituatie nog achterbleef is dat inmiddels verbeterd.
De probleemcomplexen onderscheiden zich volgens de directeur van de WBL hierin
niet van de rest van het bezit. Uit door de WBL uitgevoerde exit-enquêtes
komt vooral naar voren dat woningen worden verlaten vanwege de
slechte prijs-kwaliteit verhouding. De huren zijn zoals gezegd veel hoger
dan van omliggende huurwoningen, terwijl de woontechnische kwaliteit lager
ligt (bijvoorbeeld rijtjeshuis versus twee-onder-een-kap met garage).De gemiddelde huren per complex variëren van ca. f 680,–
tot ca. f 1125,– per maand. In deze probleemcomplexen ontvangt
circa 17% van de huurders individuele huursubsidie. Dit is aanzienlijk lager
dan het landelijk gemiddelde in de totale huursector van rond de 28%. Van
de huurders/IHS-ontvangers ontvangt bijna 68% een IHS-bijdrage die uitkomt
boven de f 300,–.Er is volgens de WBL geen aanleiding om te veronderstellen dat de bewonersprofielen
voor de probleemcomplexen significant afwijken van de profielen voor de overige
complexen. Gegevens hieromtrent zijn overigens (op korte termijn) niet beschikbaar.De WBL heeft in zijn algemeenheid goed overleg met bewonerscommissies,
voor zover die bestaan, op complexniveau over de zaken met betrekking tot
de betreffende complexen.Voor wat betreft de «beslommeringen» op corporatieniveau het
volgende.Er bestaat geen huurdersraad op corporatieniveau. Het ligt wel in de bedoeling
van de WBL om tot een huurdersraad te komen.Wel functioneert een zgn. «Initiatiefgroep Bewonersparticipatie
WBL», die de bedoeling heeft haar initiatief te doen uitmonden in de
realisatie van zo'n huurdersraad op corporatieniveau. Het overleg tussen de
WBL en de initatiefgroep verloopt moeizaam. De onenigheid spitst zich toe
op de financiële bijdrage van de WBL ten behoeve van de activiteiten
van de initiatiefgroep, de informatieverstrekking van met name bedrijfsgegevens
door de WBL aan de initiatiefgroep en de samenstelling van de geschillencommissie.
Bij nadere analyse lijken de problemen inhoudelijk niet onoplosbaar. 45Heeft het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer stappen gezet om ook voor 1993 en 1994 een zogenaamde naadloze
aansluiting van CFV en WSW te realiseren? Zo ja, welke? (blz. 90).Onder naadloze aansluiting werd verstaan dat een instelling, die niet
voor borging door het WSW in aanmerking kwam een beroep moest kunnen doen
op het CFV. Gelet op het feit dat in die periode nog veel gemeenten zelf de
financiering/borgstelling van corporaties voor hun rekening namen, was in
een aantal situaties overleg tussen alle betrokken partijen noodzakelijk wanneer
zich terzake problemen voordeden. VROM heeft in die gevallen in overleg met
betrokken partijen bevorderd dat praktische oplossingen mogelijk waren (bijv.
in afwachting van een op te stellen saneringsplan).In het kader van de brutering is, met het oog op het waarborgen van de
herfinanciering van op te eisen rijksleningen, de naadloze aansluiting in
algemene zin geëffectueerd. 46Overweegt de regering met nadere regelgeving cq uitvoeringsregels
komen, nu de commissie heeft geconstateerd dat de nieuwe ordening er kennelijk
toe leidt dat bij situaties als rond de WBL geen van de partijen zich geroepen
voelt in te grijpen? (blz. 92). De casus WBL bevindt zich in zekere zin tussen twee werelden: de wereld
van vroeger, waarin de rijksoverheid met zware financiële banden in de
vorm van exploitatiesubsidies en leningen/garanties een zwaar financieel belang
heeft bij het reilen en zeilen van corporaties en dientengevolge een scala
van preventieve toezichtsinstrumenten heeft om in te grijpen wanneer zij dat
nodig vindt.De wereld van nu en straks is dat corporaties primair zelf verantwoordelijk
zijn voor hun eigen bedrijfsvoering en hun financiële toekomst, en er
sectorinstituten zijn voor de sanering van financieel zwakke instellingen
en de financiering, dat gemeenten moeten letten op de volkshuisvestingsprestaties
van de corporaties en het rijk er voor moet zorgen dat dit stelsel op de lange
termijn duurzaam is, dat de prestaties van de sector maatschappelijk worden
getoetst en de toezichtketen «sluitend» is.De WBL-commissie geeft aan dat het WBL-rapport een aantal handvatten geeft
om te bekijken op welke punten verbeteringen nodig zijn c.q. op welke punten
nadere discussie nodig is. Ook ik ben van mening dat juist in de nieuwe verhoudingen
een goede toezichtsstructuur nodig is.Ik zie daarin een 5-tal thema's:1. De noodzaak tot een goed functionerend en deskundig intern toezicht.De ontwikkeling naar deskundige interne toezichtsorganen met voldoende
taken en bevoegdheden moet worden doorgezet. Aanscherping van de accountantsprotocollen,
het uitbouwen van de gedragscode sociale huursector en een versterking van
de positie van huurdersorganisaties als countervailing power zijn hierbij
de belangrijkste elementen.2. Scherper dan tot dusver zal de «financiële lijn» bij
het toezicht moeten worden onderscheiden van de «volkshuisvestingslijn».Ik zie de rol van de gemeenten vooral in de volkshuisvestingslijn. Minder
dubbele petten, meer gericht op het maken van prestatie- afspraken met corporaties,
zodat de te leveren prestaties over en weer helder zijn. De gemeenten kunnen
op dat punt meer doen en ik zal in overleg met BiZa nadere impulsen daartoe
geven. Wanneer gemeenten op dat punt niet goed presteren – en ik zie
op dat punt ook los van de WBL in de praktijk aanwijzingen daarvoor –
dan zullen gemeenten daarop moeten worden aangesproken. De Inspectie Volkshuisvesting
start voorts in juni 1996 met een actie ter stimulering van de invulling van
het gemeentelijk toezicht. Daarbij wordt de gemeenten een handreiking ter
beschikking gesteld.3. Wanneer de sector-instituten in de volkshuisvesting de financiële
risico's dragen – bij sanering het Centraal Fonds en in de reguliere
lijn (zeker na overname van de garantierisico's van rijk en gemeente) het
WSW – zullen deze ook een grotere rol moeten spelen bij het toezicht.
Dit betekent niet alleen een reguliere informatie stroom van Centraal Fonds
en WSW naar het rijk en omgekeerd, maar ook grotere interventiemogelijkheden
wanneer problemen dreigen.Een meer pro-actieve, anticiperende rol van de sector-instituten, in samenwerking
met VROM, acht ik dan ook in de nieuwe verhoudingen op zijn plaats. 4. De informatievoorziening over het reilen en zeilen van de sector, zowel
in financiële zin als voor wat betreft de prestaties van de corporaties
is nodig om de vinger aan de pols te houden en om tijdig in te kunnen spelen
op lange-termijnontwikkelingen. In het kader van de 28 juni brief hebben wij
al afspraken gemaakt over de financiële en volkshuisvestelijke monitoring
door het rijk. Daarnaast zal het rijk themagewijs onderzoek doen naar het
functioneren van de sociale huursector en het toezicht van gemeenten. Tevens
heb ik aangekondigd te komen met een prognosemodel voor de sociale huursector
opdat verantwoorde beleidskeuzen mogelijk zijn met betrekking tot het huurbeleid,
de investeringen in voorraad en nieuwbouw en de gevolgen daarvan voor de financiële
positie.5. De rijksinspectie tenslotte moet slagvaardig en deskundig kunnen optreden
daar waar dat noodzakelijk is. Vooruitlopend op een grotere rol van de sectorinstituten
zal de slagkracht van de rijksinspectie worden vergroot, door die activiteiten
waarbij gerichte inspectie-activiteiten noodzakelijk zijn projectmatig op
te pakken zonodig ondersteund door externe deskundigen.Het doel daarbij is om:a. het rijkstoezicht op financieel zwakke instellingen te intensiveren;b. risico-corporaties te monitoren;c. het onderzoek naar de financiële positie van NWI's te begeleiden;d. de informatievoorziening met en de rol van de sector-instituten nader
vorm te geven en zonodig voorstellen te ontwikkelen om de toezichtregelgeving
daartoe aan te passen.De bevindingen van de commissie bevestigen mijns inziens derhalve de door
mij uitgezette lijnen (die voor een belangrijk deel reeds met de Kamer zijn
besproken):– aanpassen BBSH conform mijn brief van 28 juni 1995 (informatievoorziening,
prestatie-afspraken, gemeentelijke rapportages);– vinger aan de pols houden bij financieel zwakke instellingen en
monitoren financiële positie van instellingen die verhoogde aandacht
behoeven (brief van 21 mei 1996 jl. inzake macro-beeld sociale sector en NWI-onderzoek);– lange termijn financiële positie van de sector verkennen
in samenhang met huurbeleid en investeringen (ontwikkeling prognosemodel). De WBL-casus voegt daar voor mij een drietal zaken aan toe:1. ik onderken de noodzaak om het sanctie-instrumentarium aan te passen
ingeval corporaties geen gevolg zouden willen geven aan een aanwijzing; ik
zal hiertoe voorstellen doen;2. ik ben van mening dat gemeenten nadrukkelijk aangesproken moeten kunnen
worden waar blijkt dat verantwoordelijkheden met betrekking tot de VHV-prestaties
onvoldoende worden opgepakt; ik zal in overleg met BiZa nadere voorstellen
doen;3. gelet op de risico's die de sectorinstituten dragen en de verantwoordelijkheid
die zij in de nieuwe ordening hebben, ontwikkel ik voorstellen voor een grotere
rol van deze instituten in het toezicht, teneinde het zelfregulerend vermogen
van de sector zelf te vergroten, zoals de commissie aanbeveelt.Tenslotte merkt het kabinet op dat in meer algemene zin het noodzakelijk
is om de positie van de (rijks-)overheid ten opzichte van verzelfstandigde
instellingen goed te ijken op de verantwoordelijkheid en de aanspreekbaarheid,
die het Rijk heeft en wenst te houden. 47Waren in de visie van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer alle mogelijkheden die eind 1995 aanwezig waren om
een doorbraak te forceren met betrekking tot de WBL-sanering, ook reeds in
het najaar van 1994 beschikbaar? (blz. 92).Dit is niet het geval, zie antwoord op vraag 39. 48Kan de regering aangeven op welke wijze met de kritiek van de VVD-fractie
geuit op 27 november 1991 in een later stadium rekening is gehouden? (blz.
94).De kritiek van de VVD-fractie geuit op het mondeling overleg van 27 november
1991 kan als volgt worden samengevat. De sanering van de SBDI was naar het
oordeel van de VVD-fractie onnodig duur onder meer omdat geen rekening gehouden
is met de huurverhoging van 5,5% in plaats van 3%. Verder betreurde de VVD-fractie
het opgaan van de SBDI «in een grote kolos» onder meer omdat zij
vreesde dat deze over enkele jaren opnieuw een financiële bijdrage nodig
zal hebben. Een SBDI in afgeslankte vorm zou beter toekomstperspectief hebben,
aldus de VVD-fractie. Tot slot ging de VVD-fractie op een aantal financiële
punten gedetailleerd in.Waar de kritiek destijds ging over onvoldoende financiële zekerheid
met betrekking tot deze operatie heb ik een aantal voorstellen ontwikkeld
om in financiële zin de vinger stevig aan de pols te houden. De kritiek
van de VVD heeft er in elke geval mede toe geleid dat ik meer dan gemiddelde
aandacht heb besteed aan deze sanering. 49«In die zin is er sprake van beperkte informatieverstrekking
van de staatssecretaris van VROM aan de Kamer.» Wat is de reactie van
de regering op deze constatering/conclusie van de commissie? (blz. 95).In het rapport van de commissie wordt gesteld dat over de «verdere
perikelen» tussen het Zuiden en Kerkrade niets wordt gemeld in het antwoord
op de op 30 oktober beantwoorde kamervragen van de vaste commissie van VRO.Er was voor 30 oktober 1991 geen sprake van manifeste onenigheid («perikelen»)
tussen Het Zuiden en Kerkrade.Ik heb uit de mij ter beschikking staande informatie geconcludeerd, dat
pas in oktober 1991 bij Het Zuiden en in november 1991 bij VROM duidelijk
werd dat Kerkrade de afspraak met het Zuiden niet nakomt. Volgens een notitie
van directeur Veldhoven aan het bestuur van Het Zuiden, d.d. 11 december 1991,
wordt pas op 21 november 1991 uitleg gevraagd door Het Zuiden aan de gemeente
Kerkrade. Er is daarom op 30 oktober niets gemeld over de verdere perikelen
tussen Het Zuiden en Kerkrade.Zie verder het antwoord op de vragen 22 en 23.Voor het goede begrip wordt hieronder de betreffende vraag en het antwoord
daarop integraal weergegeven. Het gaat om vraag 2 van de vragen van het lid
van Rey beantwoord op 30 oktober 1991.Vraag 2 luidt:«Is het waar dat naast de financiële bijdrage van HBL en het
Zuiden door het VROM een aparte financiële regeling is getroffen voor
de overname van woningen van de gemeente Kerkrade? Zo ja, waarom
de Kamer hierover niet geïnformeerd?»Het antwoord luidt:«Nee.VROM is sinds 1986 in overleg geweest met de gemeente Kerkrade over –
op verzoek van deze gemeente – de afkoop van de lopende renteloze leningen
voor de verbetering van woningen van het Gemeentelijk Woningbedrijf. Een en
ander vond plaats tegen het licht van de noodzakelijke sanering van het woningbedrijf.
Daarnaast is er begin 1990 overleg geopend tussen de gemeente en Het Zuiden
over de overdracht van een 850-tal woningen van het woningbedrijf aan Het
Zuiden. De hoogte van de afkoopsom voor de renteloze leningen zou mede van
invloed kunnen zijn op de tussen de gemeente en Het Zuiden overeen te komen
prijs van de over te dragen woningen. Om te kunnen bepalen welk bedrag voor
Het Zuiden in de SBDI-zaak exact zou kunnen inbrengen, was het voor het Zuiden
van belang de overnameprijs van de 850 woningen te kennen. De afkoop van de
renteloze leningen vond in februari van dit jaar plaats. Vervolgens konden
de gemeente Kerkrade en Het Zuiden hun overleg over de overname van de 850
woningen afronden. De onderhavige afkoop betreft geen aparte financiële
regeling voor de overname van de woningen in Kerkrade. Er is terzake uitvoering
gegeven aan de vigerende regelgeving te weten MG 89-37: stopzetting en afkoop
renteloze leningen.»Een beperkte informatieverstrekking door de staatssecretaris van VROM
blijkt derhalve niet aan de orde. 50Hoe oordeelt de regering achteraf over de mate en wijze van samenwerking
van de VROM-teams belast met de WBL-dossiers, belast met het realiseren van
de brutering en belast met de wijziging van de waarderingsgrondslagen? (blz.
98).De sanering van de WBL heeft plaatsgevonden met toepassing van de daarbij
gebruikelijke vuistregels voor saneringen. Voorzover uit de WBL-casus bevindingen
naar voren kwamen die meer in algemene zin beleidsafwegingen noodzakelijk
maakten, is daaraan adequaat aandacht besteed (volgens bijvoorbeeld de problematiek
m.b.t. MG 91-21).De brutering is niet meer (en niet minder) dan het afkopen van de bestaande
subsidieverplichtingen van het rijk. De positie van de WBL veranderde daardoor
niet. Datzelfde geldt voor de aanpassing van de waarderingsgrondslagen, welke
leidt tot een andere balanspresentatie. In overleg met het Centraal Fonds
zijn de effecten ter zake nader geanalyseerd.Beide operaties beïnvloeden de positie van de WBL niet, maar maken
eventuele toekomstige problemen wel eerder manifest. In de bij de WBL verrichte
inspectie is e.e.a. ook aan de orde gesteld. Ik heb derhalve geen opmerkingen
over de mate en wijze van samenwerking van de verschillende VROM-teams terzake. 51Specifiek voor de WBL was, dat zowel in het saneringsconvenant als
bij de brutering verondersteld werd dat exploitatie-overschotten op bijdragevrije
woningen de tekorten op de exploitatie van DKP-woningen zouden compenseren.
Waarom is door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer ten aanzien van dit vraagstuk niet de gedragslijn gevolgd als
aangegeven in noot 122: «Een correctie op deze dubbele inzet zou kunnen
plaatsvinden door doorberekening van hetzij de saneringsbijdrage van VROM
t.b.v. de SBDI hetzij door een hogere toeslag aan de WBL in het
kader van het flankerend beleid bij de brutering.»? (blz. 102).Van een dubbele inzet als hierbedoeld is geen sprake op grond van de hierna
vermelde reden.Bij de saneringsoperatie zijn exploitatie-overschotten bij bijdrage-vrije
complexen die optreden bij een huurverhoging van 3% in de berekening betrokken.Bij de bruteringsoperatie is verder berekend dat 0,8% extra huurverhoging
bij de bijdrage-vrije complexen nodig is om de exploitatie van de komende
15 jaar rond te laten lopen met 3,8% huurstijging. Kort gezegd: de brutering
«gebruikt» dus niet de exploitatie-overschotten die optreden bij
3%, maar alleen de extra exploitatie-overschotten die optreden als gevolg
van het verschil tussen 3% en 3,8%.In technische termen: de WBL heeft ca. 50% dkp-woningen en ca. 50% bijdrage-vrije
woningen. Met het flankerend beleid van de brutering wordt de subsidie bij
de dkp-woningen afgebroken met 4,6%. Als voor die 50% woningen geen 4,6% huurverhoging
kan worden gevraagd maar 3,8%, moet dus 0,8% elders worden gecompenseerd.
Dat kan door bij de overige 50% van de woningen geen 3% te vragen, maar 3,8%.De conclusie dat de problemen bij de WBL in belangrijke mate veroorzaakt
worden door de samenloop van sanering en brutering is derhalve niet terecht.
De kern van de financiële problematiek bij de WBL wordt veroorzaakt door
het feit dat nu ingeschat wordt dat ten gevolge van de samenstelling van het
woningbezit en slechte prijs- en kwaliteitsverhoudingen vele jaren in de toekomst
door de marktsituatie geen huurverhoging van 3,8% gerealiseerd kan worden.Overigens verkeerde ook ik aanvankelijk in de veronderstelling dat er
sprake zou zijn van het samenlopen van de sanering en de brutering. 52Welke saneringen met Rijksgeld zijn momenteel in voorbereiding, en
wat zijn daarbij de afspraken over het toezicht door het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de betrokken gemeenten? (blz. 103).Op dit moment heeft het Rijk vijf concrete verzoeken voor rijkssteun bij
de sanering van NWI's ontvangen.In alle gevallen is het beleid erop gericht de NWI, danwel het bezit van
de NWI, onder te brengen bij een toegelaten instelling. Hierna is dan uiteraard
het toezicht conform het BBSH van toepassing. 53Hoe beoordeelt de regering het feit dat de WBL er vanaf 1993 tot
en met augustus 1995 niet in is geslaagd om een ontvankelijke steunaanvraag
bij het CFV in te dienen? (blz. 106).Ondanks het gegeven dat het opstellen van een steunaanvraag een ingewikkelde
operatie is en het verzamelen van gedetailleerde gegevens tijdrovend is, heeft
een en ander in dit geval te lang geduurd. Het feit dat daarom uiteindelijk
met extra druk mijnerzijds een interim-manager op mijn initiatief en onder
mijn voorwaarden is aangesteld spreekt voor zich. 54Deelt de regering de mening van de commissie dat de «bruidsschat»
te laag is geweest? (blz. 107).Op een drietal momenten is de hoogte van de bruidsschat onderwerp van
toetsing geweest. Allereerst is in juli 1990 door Accountantskantoor Coopers
& Lybrand Dijkers en van Dien een onderzoek uitgevoerd. De saneringsbijdrage
is gebaseerd op een door alle partijen onderschreven exploitatieprognose voor
10 jaar, waaraan leegstandsscenario's en een nadere onderhoudsanalyse aan
ten grondslag lagen. Naast het rapport van C&L is bij vaststellen van
het saneringstekort onder meer ook betrokken de brief van C&L d.d. 7 februari
1991 gericht aan het WBL-bestuur waarvan op blz. 27 van het rapport van de
tijdelijke commissie het volgende is vermeld: «samenvattend concluderen
wij dat op bedrijfseconomische gronden over de overname negatief moet worden
geadviseerd. Uit volkshuisvestelijke overwegingen kunt u besluiten om overname
te realiseren. Op basis van de uitgangspunten zoals opgenomen in ons concept-rapport
van 3 juli 1990 en de financiële injectie ten bedrage van f 20,4
miljoen gulden ter vervroegde aflossing van (hoog) rentende leningen lijkt
het niet onmogelijk dat over de periode 1 april 1991 tot en met september
2000 een sluitende exploitatie kan worden gerealiseerd.»Vervolgens heeft in de loop van 1992 een onderzoek vanwege VB Accountants
plaatsgevonden. VB Accountants achtte «een duurzame exploitatie niet
onmogelijk, maar dan was het wel noodzakelijk om structurele maatregelen te
treffen.» Tenslotte heeft de regering door het Accountantsbureau Deloitte
& Touche laten toetsen of de vaststelling van de hoogte van de bruidsschat
op een verantwoorde wijze tot stand is gekomen. Op 6 oktober 1995 komt D &
T in haar rapport dienaangaande tot de volgende conclusie:«Op basis van de ter beschikking staande gegevens en de in de financiële
modellen gehanteerde parameters is gebleken dat de geformuleerde aannamen
betrekking hebbende op de sanering van de SBDI op zorgvuldige wijze tot stand
zijn gekomen en destijds als realistisch konden worden aangemerkt.»Geconsolideerd voor de drie instellingen Het Zuiden, HBL en SBDI (d.w.z.
tot 1992 de optelsom van de drie fusiepartners, vanaf 1992 de nieuwe instelling
WBL) geeft dit het volgende beeld van het eigen vermogen (exclusief voorzieningen)
(mln.gld). 1987198819891990199119921993199417,720,818,718,5– 12,0– 39,9– 69,7– 107,8De sanering destijds geschiedde aan de hand van jaarcijfers 1989, die
als basis zijn gebruikt voor het in maart 1991 gesloten convenant. De verslechtering
in de presentatie van het eigen vermogen wordt vooral veroorzaakt door het
feit dat vanaf 1991 de regelgeving voor het opstellen van jaarrekeningen bij
woningcorporaties is veranderd.Vanaf dat moment kunnen verliezen in de toekomst ineens van de bedrijfsreserve
worden afgeboekt. Bij de WBL is nu de inschatting gemaakt dat in de periode
tot het jaar 2015 de markt slechts een huurverhoging toe staat die tot aanzienlijke
tekorten in de exploitatie zal leiden zelfs met inachtneming van de huurkortingen
die waren voorzien voor de saneringsperiode 1991/2001. Van de ca. f 110
mln. negatief vermogen van de WBL thans, is het effect van alleen al de verwachte
huurontwikkeling ongeveer f 90 mln.De financiële perikelen betreffen geen liquiditeitstekorten (er is
bij de WBL volgens BDO CampsObers wat dat betreft geen verontrustende situatie),
maar het is het in één keer afboeken van een exploitatietekort
dat in de toekomst kan ontstaan.Het toekomstig tekort bij de WBL wordt dus vooral verklaard doordat de
WBL met haar marktpositie, geen huurverhogingen kan vragen die nodig
zijn om gegeven de afbouw van subsidies door het rijk – de exploitatie
rond te draaien.Dit is een logische consequentie van het feit dat het rijk niet meer zoals
vroeger met exploitatiesubsidies het huurverhogingsrisico afdekt. Vroeger
werden de subsidies aangepast als de huurverhoging lager werd. Met de brutering
zijn die subsidies in een keer afgekocht en moeten corporaties die huurrisico's
dus zelf dragen.Een tweede belangrijk financieel feit is dat het bureau BDO CampsObers
Management Consultants signaleert dat de saneringsbijdrage van destijds te
laag was berekend. Gesteld wordt door BDO CampsObers ook dat het exploitatietekort
over de saneringsperiode minstens het dubbele dient te zijn van wat Coopers
& Lybrand als uitgangspunt heeft gehanteerd, d.w.z. circa f 40 miljoen
in plaats van f 20 miljoen.De contra-expertise, die op verzoek van VROM is uitgevoerd door het Accountantsbureau
Deloitte & Touche dd. 06-10-1995 komt echter tot de conclusie, dat het
exploitatie-tekort, berekend door Coopers & Lybrand van f 20,4 miljoen
over de periode 19912001, op een zorgvuldige en redelijk realistische wijze
is tot stand gekomen.De sanering paste ook qua systematiek (afdekken verliezen voor 10 jaar,
sober en doelmatig) in het vigerende beleid.Ook al zou destijds een tweemaal zo grote saneringsbijdrage zijn verstrekt,
zou daarmee een beroep op het Centraal Fonds niet te voorkomen zijn geweest
en zou dit slechts een beperkte verlaging van het thans aan het CFV gevraagde
bedrag hebben betekend. De verslechterende marktpositie die het WBL bezit
leidt op den duur immers tot een veel groter tekort. (Zoals vermeld f 90
van de f 110 mln.). 55Hoe (on)gebruikelijk is het om bij een Rijksbijdrage aan een sanering
onderzoek te doen naar de kwaliteit van bestuur en management? Welke voorbeelden
zijn hier in de periode na 1990 van te geven? (blz. 108).Bij de sanering van een niet-winst beogende instelling, die zelfstandig
zou voortbestaan, zal eerst een integraal saneringsplan moeten worden opgesteld,
zoals aangegeven in antwoord op vraag 9. Bij de beoordeling daarvan wordt
niet alleen het gemeentelijk toezicht in ogenschouw genomen, maar komen ook
de kwaliteit van het bestuur, management en werkorganisatie aan de orde. Zoals
ook al is aangegeven in antwoord op vraag 9 is saneren overigens maatwerk
en kent elke sanering zijn eigen specifieke oplossingsrichtingen.Een onderzoek naar de financiële situatie en de kwaliteit van bestuur
en management van een overnemende organisatie vindt altijd plaats, maar de
mate van diepgang is afhankelijk van de situatie. Sinds 1990 zijn er vier
saneringen bij niet-winstbeogende instellingen (Stichting Bijzondere Woningbouw,
te Amersfoort; Stichting Geintegreerd Wonen, te Hoogeveen; Helena stichting,
te Nunspeet, en de stichting Avondvrede, te Bergen op Zoom) afgerond waarbij
overeenkomstig het beleid, het te saneren bezit is overgedragen aan toegelaten
instellingen. Daarnaast worden er momenteel nog vijf instellingen gesaneerd.
Ook hier zal naar verwachting het bezit aan een toegelaten instelling worden
overgedragen. 56Wat zijn exact de formele regels ten aanzien van de verantwoordelijkheid
van Rijk dan wel de sector zelf wanneer een te saneren NWI, al dan niet via
een fusie, is omgezet in een toegelaten instelling? Welke andere saneringen
zijn momenteel in voorbereiding, waarbij tevens sprake is van een ex-NWI en
wat is daarbij de gehanteerde verantwoordelijkheidsverdeling? (blz. 109 en
110). Zie het antwoord op vraag 9.Saneringen van ex-NWI's (toegelaten instellingen) worden behandeld door
het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting. Op dit moment heeft het Centraal
Fonds vier saneringen in behandeling, geen daarvan betreft een ex-NWI.Wat betreft saneringen van NWI's: zie vraag 52. 57Deelt de regering de mening van de commissie dat het ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, via het CFV, teveel
de risico's bij de sector zelf heeft gelegd? (blz. 110).Ik ben van mening, dat het rijk bij de sanering van de SBDI niet teveel
risico's bij de sector zelf heeft gelegd. Het rijk heeft naar het toenmalig
inzicht sober en doelmatig gehandeld door de saneringsbijdrage voor de SBDI
zorgvuldig vast te stellen. Dit is ook bevestigd door de contra-expertise
van Deloitte & Touche van oktober 1995, waartoe door het ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Mimlieubeheer opdracht is gegeven.Dit betekent dat wanneer de zaken desondanks na de fusie negatief verlopen
bij de woningcorporatie WBL, het normale toezichtsregime voor toegelaten instellingen
van toepassing is en waar nodig een beroep moet kunnen worden gedaan op de
sectorinstituten Waarborgfonds Sociale Woningbouw en Centraal Fonds voor de
Volkshuisvesting. 58Wat zijn in de ogen van de regering precies de gevolgen van het onverantwoord
handelen van het bestuur van de twee instellingen, die «snel zichtbaar
zullen worden»? Is de totale omvang van het debâcle nog niet bekend?
(blz. 111).De commissie is van oordeel dat de besturen van de twee instellingen onverantwoord
hebben gehandeld, omdat, zoals in de voorgaande tekst van het rapport is weergegeven:– «De besturen van deze twee relatief kleine instellingen
grote financiële risico's nemen door de complexe sanering van het veel
omvangrijker SBDI-bezit en -werkapparaat op zich te nemen.» (blz. 111);– «Zij de toekomstige marktpositie, organisatie en toekomst
van de instellingen niet helder voor ogen hebben. De risico's van de transacties
hebben de voorzitters onvoldoende in kaart gebracht en gekwantificeerd.»
(blz. 111).Tegen deze argumenten pleit naar mijn mening, dat er in het bestuur een
zeer ruime maatschappelijke en volkshuisvestelijke ervaring was vertegenwoordigd
en de hoogte van de bruidsschat door het accountantsbureau Coopers & Lybrand
was onderbouwd;– Bij het oordeel heeft wellicht ook de volgende uitspraak van dhr.
Kempen in zijn gesprek met de commissie een duidelijke rol gespeeld: «Ik
had heel wat meer bruidsschat gevraagd en geen zeer vage risico-afdekking
voor een zeer beperkte periode.» (blz. 110). Deze uitspraak van dhr.
Kempen dient echter in het licht te worden bezien van een onderhandelaar die
zijn prijs niet alleen laat bepalen door de te verwachten kosten die moeten
worden gemaakt, maar zeker ook door de onderhandelingspositie van de tegenpartij
die zonder onderhandelingsresultaat zou blijven zitten met een strop van meer
dan 100 mln. gulden.Ik veronderstel dat de commissie van mening is dat «de effecten
snel zichtbaar zullen worden», doordat in april 1993 het vermoeden van
een sterk verslechterende vermogenspositie via een brief van de gemeente Geleen
aan het ministerie werd gemeld. De totale omvang van het negatief eigen vermogen werd overigens pas met
de aanvulling op de jaarrekening 1994 vastgesteld. 59Hoe schadelijk is – achteraf bezien – het beschouwen
van de WBL als test-case voor de nieuwe ordening geweest, met name voor wat
betreft «het bestuur bestuurt»? (blz. 113).Door VROM is de WBL niet beschouwd als een «test-case» voor
de nieuwe ordening in de zin dat voor de WBL andere normen gehanteerd zijn
dan voor andere corporaties in die periode. Conform het gedachtegoed van de
Nota Volkshuisvesting in de jaren negentig gold en geldt voor alle toegelaten
instellingen dat het bestuur daarvan geacht wordt binnen de wettelijke kaders
zelfstandig op verantwoorde wijze te besturen. Het rapport van de commissie
zet dit terecht tegenover het begrip «aanleungedrag»: het bij
financiële problemen direct aankloppen bij VROM voor steun.Bedoelde uitdrukking, zoals bij VROM gehanteerd, luidt niet «het
bestuur bestuurt», maar «bestuur: bestuur!», hetgeen niet
hetzelfde is. 60Waarop liep het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer vooruit op de nieuwe nog niet geaccordeerde ordening in de
volkshuisvesting? (blz. 113).Zoals de commissie stelt, ging het om «zelfstandige instellingen
met volwassen besturen en bestuurders, die wisten waar ze aan zouden beginnen».
Deze constatering uit het rapport op pagina 113 past in het gedachtegoed van
de Nota Volkshuisvesting in de jaren negentig waarmee de Tweede Kamer in de
zomer van 1990 heeft ingestemd, maar is onafhankelijk van de invoering van
het BBSH per 1 januari 1993 en gold daarvoor ook onder vigeur van het BTIV.
In de periode van het convenant tot de fusie hebben Het Zuiden en HBL zich
met name in de onderhandelingen met VROM ook als zodanig laten kennen. Maar
bij de gerichte inspectie in 1993 werden de tekortkomingen van het bestuur
van WBL duidelijk. Dat is ook expliciet onderwerp van het inspectiegesprek
met het bestuur op 9 mei 1994 geweest. Uit het voorafgaande concludeer ik
dat er geen sprake was van «vooruitlopen op de nieuwe nog niet geaccordeerde
ordening in de volkshuisvesting». 61Ziet de regering in de gebleken onvoldoende inzichtelijkheid van
de financiële basis van de WBL aanleiding om voortaan bij fusies tussen
een toegelaten instelling en één of meerdere niet-winstbeogende
instellingen een inspectie als betreffende het een nieuwe toegelaten instelling
te laten plaatsvinden? Hoe vaak heeft, sinds 1990, een fusie tussen een toegelaten
instelling en een niet-winstbeogende instelling plaatsgevonden? Is altijd
de inspectie als betreffende het een nieuwe toegelaten instelling achterwege
gebleven? (blz. 113).De financiële basis van de WBL bij de fusie was zodanig, dat geen
inspectie als ware het een nieuwe toegelaten instelling nodig was. Als de
financiële basis in voorkomende gevallen daartoe wel aanleiding geeft
zal bedoelde toetsing wel plaatsvinden. In de praktijk is het Rijk wel van
fusies op de hoogte, omdat bijna altijd statutenwijziging aan de orde is.
Bij de toets van de statuten wordt de financiële draagkracht beoordeeld
en wordt bezien of de fusie in het belang van de volkshuisvesting is.Van fusies tussen een NWI en een toegelaten instelling wordt niet een
geconsolideerde registratie bijgehouden. Met behulp van dossieronderzoek
zal het antwoord worden opgesteld. Het resultaat zal worden nagezonden.Bij NWI's die toelating hebben aangevraagd is altijd een toelatingsinspectie
gehouden. 62Deelt de regering de mening van de commissie dat het ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer tekort is geschoten
in het toezicht op de sanering? (blz. 115).VROM was voortdurend intensief betrokken bij de voorbereiding, vastlegging
en uitvoering van het saneringsconvenant (en annex) inzake de SBDI. De in
het saneringsconvenant vastgelegde afspraken zijn nagekomen.De sanering van de NWI SBDI door het rijk eindigde met de fusie waaruit
de WBL als Toegelaten Instelling voortkwam per 9 september 1992. Het was de
opgave van het nieuwe bestuur van de WBL om de verder vereiste maatregelen
te treffen inzake verkoop van bezit, huurbeleid, onderhoud en financieel management.
Te verwachten was op dat moment dat dit nieuwe bestuur daartoe capabel was.
De nieuwe toegelaten instelling kwam onder het normale toezicht voor toegelaten
instellingen.De vraag of de inbreng van het SBDI-bezit in het veel kleinere bezit van
Het Zuiden en HBL had moeten leiden tot een inspectie naar de nieuwe toegelaten
instelling, dient te worden bezien in het licht dat de instellingen waaruit
de WBL is voortgekomen al geïnspecteerd waren:– De SBDI was reeds gericht geïnspecteerd en vervolgens meerdere
malen doorgelicht bij het opstellen van een saneringsplan alsmede de C&L-rapportage.– Bij HBL had in 1990 een toelatingsinspectie plaatsgevonden.– Bij het Zuiden had in 1990 een reguliere inspectie plaatsgevonden.De inspecties bij HBL en Het Zuiden lieten financieel gezonde instellingen
zien die, in het licht van de constateringen van Coopers & Lybrand, in
staat waren het SBDI-bezit over te nemen en te exploiteren. VROM alsmede HBL
en Het Zuiden deelden deze mening, waardoor voor een nieuwe inspectie, een
toelatingsinspectie of verscherpt toezicht geen reden was.De WBL kwam onder het normale toezicht op toegelaten instellingen door
gemeenten en het Rijk. Dat heeft al snel na de fusie, mede naar aanleiding
van een signaal van de toezichthoudende gemeenten in april 1993, geleid tot
de beslissing in juni 1993 om een gerichte inspectie uit te voeren naar de
financiële weerbaarheid en de kwaliteit van bestuur en werkapparaat.Voor de periode na de inspectiebrief van 5 juli 1994 verwijs ik naar de
antwoorden op de vragen 39 en 63.Op grond van het voorgaande deel ik niet de opvatting zoals geformuleerd
in de vraag. 63Waarom koos de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer er in oktober 1994 voor te komen met een stappenplan,
terwijl het CFV reeds op 22 augustus 1994 een negatief oordeel over de steunaanvraag
door de WBL had geveld? (blz. 122 en 123). Voor een goed begrip is het relevant de geschiedenis van de periode van
juli 1994 tot en met januari 1995 nog eens kort te schetsen.– Op 12 juli 1994 biedt de WBL een saneringsplan op hoofdlijnen
aan aan de staatssecretaris en het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting. – In augustus en september 1994 pleegde de WBL overleg met het Centraal
Fonds Volkshuisvesting. Daarbij was er geen enkel misverstand over de noodzaak
van het maken van een saneringsplan, ook niet bij de WBL. Er was bij de WBL
zeker geen gebrek aan medewerking.– Gesprekken op 14 oktober 1994.Afgesproken werd met gemeenten resp. WBL om middels een stappenplan te
komen tot een goed onderbouwde en ontvankelijke steunaanvraag bij het Centraal
Fonds voor de Volkshuisvesting.– Mislukken stappenplan in december 1994.De toezichthoudende gemeenten trokken zich uit het overleg terug, omdat
het Rijk en het CFV niet konden voldoen aan de eis van de gemeenten dat participanten
zich zouden committeren aan de tussenprodukten.– Interventie VROM.Na overleg van de Inspecteur van de Volkshuisvesting Limburg in december
1994 en januari 1995 met het bestuur van de WBL heb ik op 19 januari 1995
een brief aan het bestuur van de WBL geschreven, dat ook zonder overeenstemming
met de toezichthoudende gemeenten de opdracht aan Shelter BV zou moeten worden
gegeven. Deze opdracht is vervolgens op 25 januari 1995 door het bestuur van
de WBL verstrekt.Op 22 augustus 1994 was sprake van een informeel oordeel, telefonisch
overgebracht door de adjunct-directeur van het CFV aan de directeur van de
WBL. De gesprekken tussen de WBL en het CFV over het concept-saneringsplan
op hoofdlijnen (hetgeen overigens geen formele steunaanvraag was) liepen door
tot 26 september 1994.Daarna is door VROM het initiatief genomen om de WBL in samenwerking met
alle betrokken partijen (gemeenten, CFV en rijk) alsnog te doen komen tot
een steunaanvraag op korte termijn. Dat leidde op 14 oktober 1994 tot de afspraak
over het tot stand komen van een steunaanvraag door middel van een stappenplan.Dit was de snelste route naar het tot stand brengen van een saneringsplan. 64Heeft het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer zich vergewist van de exacte opdracht-formulering aan Shelter?
(blz. 124).De Inspecteur Volkshuisvesting Limburg heeft in de dagen voor de opdrachtverstrekking
op 25 januari 1995 inzage gehad in het onderzoeksvoorstel van Shelter Consult
B.V. De opdracht luidde: «Het scheppen van maximale duidelijkheid over
de mogelijkheden voor continuïteit van de WBL-volkshuisvestingsfunctie,
de voor continuïteit gewenste inhoudelijke en organisatorische maatregelen
en de daarbij te hanteren beleidsinhoudelijke en organisatorische randvoorwaarden.»Een mijns inziens voldoende duidelijke en brede opdracht. In een overleg
met Shelter heeft VROM toentertijd ook helder gemaakt dat tot de maatregelen
behoorden de uitgangspunten voor een steunaanvraag bij het CFV.Zie voor de context het antwoord op vraag 63.Terzijde merk ik op dat het werk van Shelter weliswaar onvoldoende was
als het ging om de uitgangspunten voor een steunaanvraag (het rapport bevatte
geen structurele oplossingsrichting voor de problemen van de
WBL), maar dat de achterliggende analyse bruikbaar was en overigens nadien
door de interim-manager ook gebruikt is. Het Shelter-rapport was mijns inziens
noodzakelijk voorwerk, dat altijd had moeten gebeuren. 65Wanneer wist het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer dat de opdrachtverlening aan Shelter niet tot een saneringsplan
zou leiden? (blz. 124).Na bestudering van het rapport en contra-expertise door Deloitte &
Touche in augustus 1995 wist VROM dat het Shelter-rapport – en het bestuursstandpunt
daarover – geen structurele oplossing voor de problemen van de WBL aandroeg.
Daarmee was het vertrouwen dat de WBL op eigen kracht op korte termijn op
basis van het Shelter-rapport tot een acceptabele en ontvankelijke steunaanvraag
(hetgeen als mogelijke tweede fase expliciet in de opdracht van Shelter was
opgenomen) zou kunnen komen verdwenen en werd in overeenstemming met de WBL
en de toezichthoudende gemeenten besloten tot de aanstelling van een interim-manager. 66Waarom heeft de staatssecretaris het bestuurlijk moment op 31 oktober
1994 laten passeren en niet direct een interim-manager met ver reikende bevoegdheden
aangesteld? (blz. 124).Zie het antwoord op vraag 39. 67Waarom heeft de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer pas eind augustus 1995 door juristen van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer laten uitzoeken
wat er op grond van de aanwijzingsbevoegdheid mogelijk was? (blz. 124).Zie het antwoord op vraag 39. 68Waren de gevolgen van de brutering voor de WBL wel bekend bij het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer? Is
de situatie bij de WBL inderdaad uniek of is ook bij andere saneringen gebruik
gemaakt van de positieve exploitatiesaldi van bijdragevrije woningen? Wat
kunnen de redenen zijn geweest om bij andere saneringen niet van deze mogelijkheid
gebruik te maken? Tot welke maatregelen zal in het verlengde van deze specifieke
problematiek worden besloten? (blz. 125).Voor de besluitvorming van de vaststelling van de bruteringswet zijn op
macroniveau de gevolgen voor de sector in beeld gebracht. Er is hierbij niet
afzonderlijk aandacht besteed aan individuele instellingen zoals de WBL.Ook bij andere saneringen is in alle gevallen waar mogelijk en relevant
gebruik gemaakt van de eigen financiële draagkracht, waaronder de eventuele
exploitatie-overschotten van de bijdragevrije complexen.Voor de gevolgen van de brutering voor de WBL verwijzen wij naar het antwoord
op vraag 51. 69Heeft de regering sinds 1994 al stappen ondernomen om tot een beter
toezicht op de sociale huursector te komen? (blz. 135). Tot op heden zijn er verschillende stappen ondernomen om voor een goede
uitvoering van het toezicht op de sociale huursector te komen. Ik noem een
aantal activiteiten.Ter stimulering van het maken van prestatieafspraken is in de maand van
het genoemde overleg, mei 1994, de VROM-brochure «Beheren en presteren»
verschenen. De brochure geeft aanwijzingen aan corporaties en gemeenten hoe
te komen tot afspraken.In mijn brief van 28 juni 1995 aan de Tweede Kamer (TK 1994–1995,
23 817, nr. 41) heb ik aangegeven dat een minderheid van de corporaties
prestatiesafspraken had gemaakt met de gemeenten. Dit vormde aanleiding voor
het voornemen corporaties jaarlijks een beleidsplan te laten opstellen met
daarin de prestatievoornemens en verplicht overleg hierover met de gemeenten.
Mede in vervolg op deze constatering verschijnt binnenkort een brochure over
de wijze waarop toegelaten instellingen en gemeenten tot afspraken kunnen
komen over de door de corporaties te leveren prestaties (zie mijn brief aan
de Tweede Kamer van 21 mei jl.).Het Besluit beheer sociale-huursector (BBSH) stelt een toezichthoudend
orgaan verplicht.Het ministerie heeft er actief op toegezien dat alle corporaties de statuten
onder meer op dit onderdeel hebben aangepast en vervolgens ter goedkeuring
aan de minister van VROM hebben voorgelegd. Alle corporaties voldoen inmiddels
aan het BBSH op een tiental na, omdat deze corporaties zich in een fusieproces
bevinden.Het ministerie heeft ook actie ondernomen toen bleek dat corporaties bij
hun beleggingen onverantwoorde risico's hadden genomen. Niet alleen is aan
een zestal corporaties een aanwijzing gegeven, maar heeft het ministerie naar
aanleiding van deze signalen ook een circulaire (MG 94-31) verspreid ter stimulering
van de rol van de interne toezichthouder ten aanzien van het financiële
beleid van de corporatie.Gemeenten hebben zich in 1994 voor het eerst een oordeel moeten vormen
over de jaarstukken van corporaties. De Inspectie Volkshuisvesting heeft daarover
onderzoek geëntameerd waaruit bleek dat gemeenten de beoordelingstaak
wel oppakten, maar nog niet in voldoende mate. Voorts heeft de Inspectie in
het voorjaar van 1995 gesprekken gevoerd met onder andere gemeentelijke vertegenwoordigers.
Eén van de onderwerpen betrof het toezicht op corporaties. Uit deze
«voorjaarsdialoog» kwam naar voren dat veel gemeenten nog in een
leerproces verkeren. Deze signalen zijn mede aanleiding geweest om in de brief
aan de Tweede Kamer van 28 juni 1995 een aantal maatregelen aan te kondigen
ter verbetering van de toezichtssystematiek en een aanpassing van het BBSH.Voor de overige uitwerking van mijn geplande maatregelen verwijs ik naar
het antwoord op vraag 46. 70Is een inspectie-apparaat volkshuisvesting, als voorgestaan door
de heer Kempen in zijn gesprek met de commissie (nr. 15, blz. 130), reeds
in opbouw? (blz. 136).Op mijn voornemens ten aanzien van de regelgeving en het toezicht ben
ik ingegaan in het antwoord op vraag 46, punt 5, en het antwoord op vraag
69. 71Ziet de regering redenen en mogelijkheden om naar aanleiding van
het rapport het beleid in de sociale huursector bij te stellen, en wel zo
dat de nationale overheid weer een grotere greep krijgt op deze sector? (blz. 136).De huidige structuur functioneert sinds de inwerkingtreding van het BBSH
per 1-1-1993. Op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren zijn aanpassingen
ter versterking van de gekozen structuur noodzakelijk, zoals ook aangegeven
in het meer uitgebreide antwoord op vraag 46. 72Staatssecretaris Tommel meldt in zijn gesprek met de commissie (nr.
15, blz. 210) artikelen in het BBSH te missen waarmee vanuit het Rijk corporaties
gedwongen kunnen worden datgene te doen wat het Rijk wil. Is de regering voornemens
op dit punt, op korte termijn te komen met voorstellen tot wijziging van het
BBSH? Geldt dit ook voor het opnemen van artikelen in het BBSH over omgangsvormen
vanuit het Rijk met niet functionerende corporatiebesturen? (blz. 136).In mijn antwoord op vraag 46 heb ik verwezen naar de aanpassing van het
BBSH per 1 januari 1997 zoals voorzien in mijn brief van 28 juni 1995. Ik
heb daar verder aangegeven op basis van de conclusies van de commissie verder
nog de aanpassing van het sanctieinstrumentarium te bezien. Het totaal aan
maatregelen strekt ertoe te voorkomen dat niet-functionerende corporatiebesturen
in hun houding kunnen volharden. De huidige regelgeving voorziet wel in middelen om de uitvoering van besluiten
tegen te houden (verhinderingsmacht), niet in middelen om te bereiken dat
iets gebeurt. (Zie ook het antwoord op vraag 39.)Ik zal nagaan op welke wijze hier verandering in gebracht kan worden,
waarbij ik aanteken dat een dergelijke problematiek zich niet alleen in de
volkshuisvesting lijkt voor te doen. 73Zijn er andere variaties voor het WBL-bezit mogelijk die tot lagere
kosten voor de sector zullen leiden. (blz. 170–172).Naar de mening van de regering heeft de interim-manager, mede gezien de
gedane biedingen op het WBL-bezit van meerdere instellingen, toereikende maatregelen
genomen, ten einde de kosten zoveel mogelijk te beperken. Bovendien mag worden
verondersteld dat ook het CFV er voor zal zorgen dat de voor de sector ten
dienste staande (sanerings)middelen optimaal worden benut. BIJLAGE BIJ ANTWOORD OP VRAAG 2Commentaar op de concept-eindrapportage van de tijdelijke commissie
onderzoek Stichting Woningbeheer Limburgd.d. 14 mei 1996Buiten beschouwing zijn gelaten:– teksten waarvan is aangegeven dat ze zijn gebaseerd op gesprekken
van de commissie;– teksten waarvan is aangegeven dat ze zijn gebaseerd op niet bij
VROM beschikbare stukken van derden;– oordelen en kwalificaties van de commissie. Hoofdstuk 1: Inleiding en verantwoordingI.1 Pagina 4, laatste alinea:Het is niet juist dat VROM op 31 augustus 1995 heeft besloten om een interim-manager
bij WBL aan te stellen. Op 8 september 1995 is een tripartite-overeenkomst
gesloten tussen de Staat der Nederlanden, Stichting Woningbeheer Limburg en
drs. B. G. A. Kempen. De partijen komen o.a. overeen dat WBL dhr. Kempen opdracht
geeft tot het opstellen en implementeren van een saneringsplan voor de WBL,
waarbij dhr. Kempen zijn werkzaamheden inricht overeenkomstig de nader door
de Staat te formuleren opdracht. De benoeming van de heer Kempen had de instemming
van de toezichthoudende gemeenten.I.2 Pagina 5, zesde alinea:De persbijeenkomst van de commissie vond niet plaats op 7 februari 1995,
maar op 7 februari 1996. Hoofdstuk 2: VoorgeschiedenisII.1 Pagina 8, de alinea die begint met «Een rechercherapport uit
1983...»:p. 13 Gewezen wordt op het vertrouwelijk karakter van de recherche-rapporten.II.2 Pagina 8, laatste alinea die begint met «VROM bleek juridisch
niet sterk te staan ...»:p. 13 Er staat dat VROM had «verzuimd om prijstoetsing van de stichtingskosten
uit te voeren». De OKH-regeling voorziet niet in een prijstoetsing van
de stichtingskosten. Derhalve kan niet van een «verzuim» gesproken
worden.II.3 Pagina 9, laatste volledige alinea:De zin «Het eigen vermogen, de algemene bedrijfsreserve, bedroeg
bijna f 10 mln negatief.»Vervangen door:Het VROM-Inspectierapport vermeldt (blz 14), onder conclusies en aanbevelingen:
«Per einde boekjaar 1985/'86 (30 september) beloopt het negatieve vermogen
van de SBDI f 7,6 mln. Volgens de financiële meerjarenprognose zal
het negatieve vermogen aan het eind van het boekjaar 1987/'88 meer dan f 10,–
mln. bedragen.»II.4 Voorts attentie voor het feit dat volgens eerder genoemd Inspectierapport
de overschrijding van de norm voor leegstand niet 1 mln. is, maar 5 mln. (blz.
8 Inspectierapport). II.5 Verder wordt in bedoelde alinea aan het eind geconcludeerd: «De
woningexploitatie zat evenzeer in de rode cijfers.» wijzigen in «derhalve
in de rode cijfers».II.6 Pagina 9, noot 16:Toevoegen: bron hiervan is het Rapport inzake een gericht onderzoek bij
de SBDI, 22 september 1987.II.7 Pagina 9, noot 17:Onduidelijk is op welk jaar de Commissie hier doelt. Voor zover ons bekend
was het negatieve exploitatieresultaat in het jaar 1985/1986 f 4,86 miljoen.II.8 Pagina 10, tweede alinea:Het betreft hier de brief van Staatssecretaris Heerma aan het bestuur
van SBDI van 6 oktober 1987.II.9 Pagina 10, veertiende regel:Wijzigen in: Daardoor was de opvatting ontstaan «bij het bestuur»,
dat het bestuur samen ....II.10 Pagina 10, regel 16/17:«zou Staatssecretaris Heerma» vervangen door «heeft
Staatssecretaris Heerma opnieuw », «stellen» vervangen door
«gesteld».II.11 Pagina 11, de alinea die begint met inspringend «Op 20 september
1988 concludeerde ...»Het citaat in deze zin is geen conclusie van de afdeling recherchezaken,
maar de weergave van hetgeen de plv. directeur van de SBDI eind augustus 1988
aan rechercheurs van de recherchedienst meedeelde.Graag nogmaals aandacht voor het vertrouwelijk karakter van recherche-rapporten.II.12 Pagina 11, noot 20:Het laatste deel van het citaat luidt: «.... die het VROM-onderzoek
heeft opgeleverd.»II.13 Pagina 13, blok 5:Dit is een samenvatting van de NCIV-kritiek van 3 maart 1989. Met name
het punt «Gevolgen overfinanciering» komt in de VROM-nota van
9 maart 1989 niet voor. Onderschrift vervangen door: Samenvatting van de NCIV-kritiek
van 3 maart 1989.II.14 Pagina 14, tweede kader, tweede streepje:In de zin volgend op het tweede liggende streepje het woord «(klim)»
laten vervallen.II.15 Pagina 14, laatste alinea:In deze alinea wordt ingegaan op de aanscherpingen in het toezicht op
NWI's. Na de eerste zin staan enkele onnauwkeurigheden. Voorgesteld wordt
e.e.a. als volgt te wijzigen:«De aanscherpingen betroffen echter bouwende NWI's» vervangen
door: «In MG 88–32 staan aanscherpingen van het toezicht op NWI's
met bouwplannen, maar ook op NWI's zonder bouwplannen ten behoeve waarvan
het Rijk contra-garanties heeft verstrekt. Het verscherpte toezicht betreffende
de laatste categorie gold in elk geval ook de SBDI.De SBDI had reeds een bouwstop, maar de stichting wilde wel bouwen en
had dientengevolge wel degelijk te maken met de aanscherping uit MG 88-32,
want per 1 januari 1990 werd nog slechts geldelijke steun bij bouwplannen
verleend aan Toegelaten Instellingen, zodat zonder toelating ook
in de toekomst geen geldelijke steun meer zou kunnen worden verkregen.II.16 Pagina 15, eerste regel:Niet te toetsen is of «op cruciale momenten andere opties voor de
sanering van SBDI werden aangedragen». Bronvermelding zou verduidelijking
kunnen opleveren.II.17 Pagina 15, tweede alinea 2.3.p. 19 «Een speciale regeling van VROM»: De regeling waarvan
hier sprake is, is ons niet bekend.II.18 Pagina 15, noot 25:Het betreffend tekstkader staat in hoofdstuk 5 i.p.v. in hoofdstuk 3.II.19 Pagina 16, laatste zin eerste alinea:Het komt de duidelijkheid ten goede als hier de naam van de bedoelde interim-manager
genoemd wordt.II.20 Pagina 16, onder kopje financiële positie, alsmede noot 27:p. 20 Ongebruikelijk is om te spreken in «vermogen per woning»
om een indruk te geven van de financiële positie van een instelling.
In die periode werd dat aangegeven met zogenaamde toetsingspercentages: het
eigen vermogen maal honderd gedeeld door de som van de jaarhuur en eventuele
rijkssubsidie. Ultimo 1991 waren deze percentages voor HBL 157% en voor Het
Zuiden 340%. Voor de duidelijkheid: een ABR van meer dan 75% werd als een
goede financiële positie gezien. Overigens is voetnoot 27 in deze formulering
niet geheel juist.II.21 Pagina 16, onder kopje financiële positie, tweede alinea:p. 20 De Toelatingsinspectie was van 15 augustus 1990.II.22 Pagina 16, onder Waarderingsgrondslagen:De zin: «Hierna zal blijken dat bewerking van de gegevens met behulp
van latere inzichten andere conclusies zou opleveren.» behoeft verduidelijking
en onderbouwing, want lijkt strijdig met pagina 17, eerste alinea.II.23 Pagina 16 onderaan, pagina 17 bovenaan:Dit deel is niet op feitelijke juistheid nagekeken omdat het rapport van
BDO CampsObers niet aan VROM ter beschikking is gesteld.II.24 Pagina 17, onder aarzelingen bij verbreding:De derde zin dient te luiden: «Jacobs, oud-HID in Limburg, bracht
als adviseur van Het Zuiden ....» Verder komt het de helderheid ten
goede als in de volgende zin de voorzitter van HBL met name genoemd wordt.
De brief van deze aan staatssecretaris Heerma is niet van eind februari maar
van 3 februari 1989.II.25 Pagina 17, laatste alinea:Het rapport van Moret en Limperg is van 29 juni 1989.II.26 Pagina 18, eerste alinea onder het WBL-kantoor:Deze alinea kan niet op feitelijke juistheid gecontroleerd worden, daar
het Ministerie niet over de genoemde documenten beschikt.II.27 Pagina 18, de alinea die begint met: «Bij de uiteindelijke
prijsonderhandelingen ...»:p. 22 Hier wordt in noot 33 verwezen naar het rapport van de dienst Recherchezaken,
d.d. 12 mei 1955, dat vertrouwelijk aan de Tijdelijke Commissie
is toegezonden. Gewezen wordt op het vertrouwelijk karakter van de recherche-rapporten.II.28 Pagina 18, laatste regel van deze bladzijde:Deze zin is waar, uitgaande van de oude waarderingsgrondslagen. Indien
de nieuwe waarderingsgrondslagen worden toegepast, wordt de vermogenspositie
wel degelijk aangetast. De hoogte hiervan is afhankelijk van de gehanteerde
parameters.II.29 Pagina 18, noot 32:p. 22 Voor de duidelijkheid dient toegevoegd te worden: «en die
HBL ook expliciet aan Het Zuiden overliet.»II.30 Pagina 19, laatste zin:De helderheid wordt gediend door de toevoeging: «Later bleek het
niet mogelijk een hypotheek op het kantoor af te sluiten. Dit zou zowel effect
op het vermogen als op de leningspositie hebben gehad.» Hoofdstuk 3: Adviezen 1990–1991III.1 Pagina 20, tweede alinea van 3.1.:De helderheid wordt gediend door de toevoeging van het woord «Beheersstichting»
tussen de woorden «de» en «WBL».III.2 Pagina 20, tweede alinea onder 3.2.:p. 24 De zin over «marginale toetsing» zou voor de duidelijkheid
voorzien kunnen worden van een noot, waarin wordt opgemerkt dat een dergelijke
zinsnede gebruikelijk is in dergelijke accountantsrapporten. III.3 Pagina 21, blok 8, eerste deel:p. 25 Hier wordt de kritiek van VROM uit de brief van staatssecretaris
Heerma van 20 juni 1990 weergegeven. Om geen onvolledig beeld te geven zou
ook (een deel van) de laatste alinea opgenomen moeten worden, waarin de staatssecretaris
duidelijk maakt: «Slechts in het geval dat een saneringsplan afdoende
rekening houdt met de bovengenoemde punten, daarbij uitgaande van een overname/fusie –
en dus «perspectief» verzekerd is – ben ik bereid een bijdrage
te overwegen.»III.4 Pagina 21, blok 8, tweede deel:Het rapport van het NCIV is van 23 januari 1990.III.5 Pagina 22, onderschrift kader 9:p. 26 voormalig moet zijn: toenmalig HID.III.6 Pagina 23, eerste zin van de eerste volle alinea:p. 27 Na het woord «negatief» toevoegen: «, indien niet
aan een aantal randvoorwaarden kan worden voldaan.»III.7 Pagina 23, eerste alinea onder 3.4.:Deze alinea geeft een onjuist beeld. De betreffende vragen werden gesteld
in een bijeenkomst op 19 september 1990. De conclusie van Coopers & Lybrand
was: «Samenvattend kan worden gesteld dat binnen de twee corporaties
op voorhand geen liquiditeiten aanwezig zijn om een gedeeltelijke herfinanciering
van de SBDI-leningen mogelijk te maken. Dit, afgezien van de mening van beide
besturen of en inhoeverre men bereid is middelen hiervoor beschikbaar te stellen».
Derhalve werd niet gesteld, zoals in het concept-rapport staat, dat de mogelijkheid
tot herfinanciering negatief werd beoordeeld! Alleen waren de liquide middelen
van de corporaties niet groot genoeg om zelf een gedeeltelijke herfinanciering
te bekostigen. III.8 Pagina 24, laatste alinea en voetnoot 36 en 37:In de laatste alinea wordt, verwijzend naar voetnoot 37, gesuggereerd
dat het verschil tussen de gehanteerde disconteringsvoet van 10% in de berekening
van de saneringsopzet van de SBDI en het wellicht meer reële disconteringspercentage
destijds van 9%, een aanzienlijk negatievere uitkomst zou hebben voor de te
leveren saneringsbijdrage. Dit is niet juist. Het verschil van 1% zal de saneringsbijdrage
marginaal beïnvloeden omdat het in de saneringsberekening slechts gaat
om discontering van exploitatieresultaten. De gevoeligheidsanalyses van noot
37 hebben betrekking op het financiële risico bij herfinanciering van
het (totale) leningenpakket van de WBL. Dit is uiteraard heel wat anders dan
de gehanteerde contantmakingsfactor voor de 10-jaars exploitatie.III.9 Pagina 25:p. 28/29 VROM beschikt niet over de contra-expertise van BDO, zodat de
feitelijke juistheid van de betreffende passages niet gecontroleerd kunnen
worden.Er is op basis van de tekst niettemin een aantal feitelijke vraagpunten,
die van wezenlijk belang kunnen zijn voor een juiste weergave.1. Is de contra-expertise van BDO gericht op het oordeel over het rapport
Coopers & Lybrand van juli 1990 of op de daadwerkelijke saneringsberekeningen
op basis van de 10-jaars exploitatie-overzichten, zoals die later o.m. zijn
verzonden aan de financiers op 26-09-1991?Overigens laten wij vanzelfsprekend de verdediging tegen de stellingnamen
van BDO op pagina 24 en 25 aan D&T en Coopers & Lybrand, zoals dit
volgens de gedrags- en beroepsregels van Registeraccountants betaamt.2. In de exploitatie-berekeningen werd gewoon de in de exploitatie opgenomen
verplichte ABR-storting aangewend voor extra onderhoud. De stelling dat geen
rekening werd gehouden met de verplichte ABR-storting is derhalve onjuist
of op zijn minst ongenuanceerd.In de saneringsopzet werd namelijk rekening gehouden met extra kosten
van groot onderhoud voor de woningen, normaal gesproken zouden deze kosten
ten laste worden gebracht van de ABR. Genoemde extra onderhoudskosten overstijgen
de genormeerde verplichte stortingen in de ABR aanzienlijk en daarom is de
systematiek gehanteerd om de groot-onderhoudskosten in de saneringsberekening
tot uitdrukking te brengen.Een saneringsbijdrage van «minstens het dubbele van wat Coopers
& Lybrand als uitgangspunt had gehanteerd» (laatste zin blz. 25)
zou aldus niet tot een ABR van 0 hebben geleid na 10 jaar, maar tot een ABR
van zo'n f 20 miljoen; dit nog exclusief de ABR positie van de overnemende
partijen.3. Een actualisering naar het tijdstip van de fusie, september 1992, was
denkbaar geweest, maar dan wel onder gelijktijdige aanpassing van de peildatum
van 01-04-1991. Hoofdstuk 4: Onderhandelingen over een bruidsschatIV.1 Pagina 27, tweede alinea, laatste zin:p. 30 toevoegen na «trekker van het onderhandelingsproces»:«namens de instellingen.»IV.2 Pagina 28, eerste zin:p. 32 Jacobs was HID van 1981 tot 1-9-1986. IV.3 laatste alinea van het kader 11, inzake rol Jacobs bij onderhandelingen:p. 33 De tekst van deze alinea is een onjuiste interpretatie van wat in
nota DHE 14 590 050 d.d. 11 juni 1990, tweede pagina is gesteld.
Jacobs noemt de afhandeling van de toelatingsaanvraag van de HBL als probleem.
Uit de nota blijkt niet dat Jacobs geadviseerd zou hebben hier tactisch mee
om te springen.IV.4 Pagina 31, eerste alinea:p. 35 In deze alinea wordt verondersteld dat het verschil tussen het door
C&L berekende tekort en de eigen VROM berekeningen die duiden op een tekort
van f 24,– tot f 32,– miljoen, tot een hogere bijdrage
in de sanering van het Zuiden en de HBL zouden leiden. Deze veronderstelling
wordt onterecht afgeleid uit de nota van het DGVH van 2-11-90. Uit bladzijde
3, derde alinea blijkt dat nog uitgangspunten van de berekeningen met C&L
moeten worden uitgewisseld om de eigen berekeningen te kunnen vergelijken
(en op realiteit te toetsen).IV.5 Pagina 31, laatste zin van de tweede alinea, waarschijnlijk onvolledig,
waardoor ook voetnoot 47 niet aansluit.IV.6 Pagina 31, voetnoot 46:Het percentage van 46% dat wordt genoemd moet zijn 49%.De hierbedoelde 12,5%-grens werd ook al jaren gehanteerd door VROM als
ondergrens om te bepalen of en in hoeverre instellingen (op grond van hun
financiële positie) in aanmerking kwamen voor renteloze voorschotten
uit hoofde van een subsidieregeling voor verbeteringen/groot-onderhoud aan
het woningbezit. Het betrof een toetsingsgrens die toegepast werd als momentopname,
namelijk op de jaarlijkse balansdatum. Het betrof hier dus een al ruim 10
jaren toegepaste methodiek als indicatie voor instellingen met een slecht
weerstandsvermogen.IV.7 Pagina 33, tekstkader 14, vierde alinea, eerste zin:p. 37 Uit de stukken blijkt niet helder dat Jacobs een kentering verwachtte
zie hiertoe de notulen van de vergadering van het Zuiden van 26 november 1990,
waar tijdens de vergadering Jacobs een toelichting geeft. Op een vraag van
de heer Perlitius of de exploitatie na 1999 negatief was gaf Jacobs als antwoord:«Cooper heeft dit aspect negatief benaderd. De SBDI-cijfers luiden
anders.» De notulen van de vergadering van de HBL van 28-11-90 vermelden
dat voorzitter van Goethem op een soortgelijke vraag als volgt antwoord: «dat
eerst na 10 jaar eventueel positieve resultaten zullen ontstaan, doch dat
de calculatie zich beperkt tot de eerste 10 jaar».IV.8 Pagina 34, eerste alinea onder het kopje «afronding onderhandelingen»:In het verslag van het overleg dat op 14-2-91 plaats had staat niets vermeld
over het feit dat de staatssecretaris partijen overtuigd zou hebben met het
vooruitzicht op toekomstige voordelen door de voorziene huurverhogingen.IV.9 Pagina 35, laatste alinea:Verwezen wordt naar «een nota» van 13-2-91. Dit moet zijn
een nota van 22-03-1991, waarbij noot 56 overeenkomstig dient te worden aangepast.IV.10 Pagina 37:p. 40 Op deze pagina wordt ten behoeve van een vergelijking van de SBDI-sanering
met andere saneringen alleen gebruik gemaakt van de gegevens van de NWI-saneringen
die zijn opgenomen in de nota aan de Staatssecretaris d.d. 30-01-1991. De
saneringsgegevens van enkele TI's, die ook in deze nota zij opgenomen,
komen niet aan de orde. De VROM-kosten per woning voor de TI-gevallen Alexander/Woonstad
(Capelle), GWB (Breda) en Volksbelang (Helmond) bedroegen resp. 3000, 1000
en 3000 gulden. Op pagina 41 en 42 worden vervolgens wel al deze saneringen
betrokken bij deze vergelijking met de SBDI-sanering op het punt van het verbinden
van voorwaarden aan een saneringsbijdrage van VROM. De stelling, dat VROM
in de periode 1988–1990 koos voor een brede saneringsoptiek, wordt vervolgens
met name onderbouwd door voorbeelden met betrekking tot de sanering van TI's
die in de nota van 30-01-1991 aan de orde komen.IV.11 Pagina 37, voetnoot 57:Stand per 30-09-1990 moet zijn 30-09-1989; 2247 woningen moet zijn 2547
woningen. Hoofdstuk 5: Het convenantV.1 Pagina 39, laatste alinea:In de genoemde notitie van VROM wordt ook een relevant citaat vermeld
uit het bestuurlijk overleg van 14 februari 1991. Het citaat uit het desbetreffende
verslag (blz. 2) luidt: «Art. 10b: De strekking ervan is dat alles in
het vermogen gedaan wordt om uitvoering aan het convenant te geven, c.q. uit
te gaan van de redelijkheid der partijen. Er kunnen zich echter situaties
voordoen die nieuw beraad noodzakelijk maken, b.v. op het moment dat derden,
de Staten-Generaal of de besturen van de overnemende partijen niet kunnen/willen
meewerken.»V.2 Pagina 40, eerste alinea onder tekstblok 17:Deze tekst is afgeleid van de notitie (C) die de Staatssecretaris op 19
maart 1996 aan de voorzitter van de tijdelijke commissie onderzoek Stichting
WBL heeft doen toekomen. Deze notitie heet: Convenant van 29 maart 1991/Eenmaligheid
van rijksbijdragen bij saneringen van niet-winstbeogende instellingen. De
datum van deze informatiebron mag niet de basis zijn van het woord «achteraf»
in de eerste alinea. Zie bovengenoemde notitie waarin wordt aangegeven dat
iedere gesprekspartner die betrokken was bij het convenant op de hoogte kon
zijn van de eenmaligheid van de verstrekte bijdrage.V.3 Pagina 41, laatste alinea, eerste zin:Moet zijn: «Anders dan bij overname door derden koos VROM bij saneringen
van NWI's en TI's in de periode 1988/1990 voor een brede saneringsoptiek.»V.4 Pagina 41, overgang 42 en voetnoten 59 tot en met 63:De genoemde voorbeelden van voorwaarden die vastgelegd zijn in saneringsbrieven
hadden voor het merendeel betrekking op toegelaten instellingen en niet op
NWI's, hoewel de eerste zin van de laatste alinea op pagina 41 alleen spreekt
over NWI's.V.5 Pagina 42, laatste alinea:Uit de beschikbare stukken kan geen onderbouwing worden gegeven voor het
destijds naar voren brengen door de heer Blonk van de hier weergegeven mening.
De verleden tijd in de openingszin van deze alinea kan dus niet worden onderbouwd.
Voor zover ons bekend was de heer Blonk overigens niet eerder rechtstreeks
bij saneringen betrokken. Hoofdstuk 6: Alarmsignalen voor de fusieVI.1 Pagina 43, tweede alinea: Er staat «.. stroef verlopende uitwerking van het convenant door
VROM...». Toen echter was uitwerking niet aan de orde maar uitvoering
van het convenant.VI.2 Pagina 45, tekstblok 20, Circulaire MG 91-21:«De besluitvorming over de Tussenbalans....bereiken» vervangen
door: «De besluitvorming over de Tussenbalans, waarin een huurontwikkeling
van jaarlijks 5,5,% voorkwam tot en met de huurverhoging van 1 juli 1995 maakte
het echter budgettair niet wenselijk om de beoogde herziening te bereiken».VI.3 Pagina 45, tekstblok 20, Circulaire MG 91-21:Volledigheidshalve is het nodig om de volgende zin aan het eind van dit
tekstblok toe te voegen: «Het rendement op de liquiditeitsoverschotten
was onvoldoende om samen met deze overschotten de additionele klim op de lening
af te lossen, na afloop van het contract in het twintigste jaar. Daarom is
de MG 91-21 later ingetrokken.»VI.4 Pagina 45, voorlaatste regel:Het Zuiden, HBL en VROM kwamen overeen dat ten gevolge van MG 91-21 na
ommekomst van de saneringsperiode een niet gepland tekort van 2,2 miljoen
gulden zou optreden (zie artikel 2 van de Annex bij het convenant d.d. 11
november 1991).VI.5 Pagina 46, eerste regel:De passage over de analyse van VROM is gebaseerd op de DGVH-nota aan de
Staatssecretaris d.d. 25 oktober 1991, auteur Biesmeijer.VI.6 Pagina 46, paragraaf over aflossingen:Waar staat «in geval van liquidatie» dient dit vervangen te
worden door: «verzoek tot verlening van surséance van betaling».VI.7 Pagina 46, laatste zin:Er staat: «Ondanks de financiële tegemoetkomingen van de kant
van VROM spraken de instellingen openlijk van een vertrouwensbreuk.»
Op grond van het verslag van 28 oktober 1991 dient dit te worden gewijzigd
in: «...spraken de instellingen uit geen vertrouwen meer te hebben in
het (toekomstige) volkshuisvestingsbeleid.»VI.8 Pagina 47, eerste alinea onder tekstblok 21In de eerste zin komt 2 keer het woord «stelden» voor.Laten vervallen «Nadat men in grote lijnen tot overeenstemming was
gekomen» want de dreiging was voordat men tot overeenstemming was gekomen.Met betrekking tot de term «vertrouwenskwestie» wordt verwezen
naar het commentaar op pagina 46, laatste zin (VI.7)VI.9 Pagina 48, alinea onder tekstblok 22:In de brief van 4 november staat niet «een andere dimensie»
maar «een extra dimensie».VI.10 Pagina 50, eerste alinea:p. 56 Volgens het verslag van 30 januari 1991 verweet Schepers VROM dat
«VROM door interne dan wel externe factoren geen goede uitvoering geeft
aan het convenant.»VI.11 Pagina 50, alinea onder tekstblok 24:In de opsomming van kosten die gemoeid zijn met overname ontbreekt het
bedrag van f 2 miljoen overdrachtsbelasting. De totale kosten bij overname komen daarmee uit op circa f 3,9 miljoen (zie verslag
3 februari 1992, punt 10, blz. 4).VI.12 Pagina 51, eerste alinea:p. 57 In het concept-rapport staat: «Omdat ook andere instellingen
in de volkshuisvesting moeite hadden met de MG 91–21 werd de circulaire
ingetrokken.»In de brief van 21 april 1992 wordt evenwel als reden voor het intrekken
gegeven dat sprake is van generieke financiële effecten die niet alleen
bij de SBDI-complexen optreden.VI.13 Pagina 51, laatste alineaIn de brief van 27 maart 1991 is geen sprake van partij kiezen in de keuze
van overname-kandidaten. Derhalve vervangen door: «Zo stelde VROM als
voorwaarde voor het rijksaanbod van f 11,5 mln, dat de gemeente ten aanzien
van overdracht van het gemeentelijk woningbezit kiest voor de voordeligste
oplossing. Gelet op het verschil in bedragen die hiermee gemoeid zijn (St.
Pietersrade 15 miljoen, Het Zuiden 5 miljoen) ligt overdracht van Eygelshoven
aan Het Zuiden voor de hand, aldus de brief van 27 maart 1991.»VI.14 Pagina 51, voetnoot 69:In de brief van Kerkrade van 28 april 1988 wordt gevraagd om kwijtschelding
van een bedrag van f 31,5 miljoen aan rijksleningen, met het aanbod daartegenover
een bedrag van f 3 miljoen aan het rijk over te maken.VI.15 Pagina 52, middelste alinea:Waar 1,5 miljoen staat, moet 1,4 miljoen staan; waar 0,5 miljoen staat,
moet 0,6 miljoen staan.VI.16 Pagina 52, laatste alinea:De tweede zin wijzigen in:Uiteindelijk werd overeenstemming bereikt over een bedrag van 11,5 miljoen.VI.17 Pagina 52, laatste alinea:«Uit een nota...... te weten f 15,5 mln.» moet worden
«Uit een nota van het DGVH aan de staatssecretaris d.d. 19 maart 1991
blijkt dat de gemeente Kerkrade op basis van toen vertrouwelijke interne uitgangspunten
recht had kunnen doen gelden op een hoger bedrag voor afkoop, t.w. f 15,5
miljoen.»VI.17 Pagina 53, eerste alinea:p. 60 laatste 3 regels vervangen door:VROM stelde als voorwaarde voor het rijksaanbod van f 11,5 mln, dat
de gemeente ten aanzien van overdracht van het gemeentelijk woningbezit kiest
voor de voordeligste oplossing. Gelet op het verschil in bedragen die hiermee
gemoeid zijn (St. Pietersrade 15 miljoen, Het Zuiden 5 miljoen) ligt overdracht
van Eygelshoven aan Het Zuiden voor de hand, aldus de brief van 27 maart 1991.VI.18 Pagina 54, eerste alinea:Waar 1,25 miljoen staat, moet 1,4 miljoen staan.VI.19 Pagina 57:De fusiedatum was 9 september 1992 en niet 10 september.Met betrekking tot de passage: «Opvallend was ..... » verwijs
ik naar het schriftelijke antwoord d.d. 26 januari 1996 op de vraag van de
commissie d.d. 22 januari 1996 ter zake. Daaruit blijkt dat hier
de geëigende procedures op een normale en niet «opvallende»
manier gevolgd zijn, en dat een en ander wellicht op eenvoudige maar zeker
ook op reguliere wijze verliep. Hoofdstuk 7: Alarmsignalen na de fusieVII.1 7.2. titel wijzigen in «interne signalen eind 92/begin '93
binnen de WBL»VII.2 Pagina 59, laatste zin, eerste alinea onder kopje «ondernemingsplan»:«In het DOP zat geen voorstel voor regionaal werken. In het voorstel
dat was opgenomen in een notitie in het kader van het DOP, die op 9 december
1992 door de directeur aan het bestuur werd aangeboden, werd voorgesteld om
niet meer centraal maar regionaal te gaan werken. Er werd conform besloten.»VII.3 Laatste alinea boven het kopje: «meerjarenramingen 1992–2002»:Naar onze informatie lag de jaarrekening 1992 in de betreffende vergadering
niet ter bespreking voor.VII.4 Voetnoot 80Bronvermelding is onjuist; tekst niet te vinden op blz. 10.VII.5 Pagina 59, laatste vier regels:Tweede woord: «eerste» vervangen door «tweede».VII.6 Pagina 60, kader 27 toevoegen:p. 68 Met name de reactie op de meerjarencijfers en jaarrekening van de
accountant invoegen: «, die nog geen deel uitmaakten van de bestuursstukken,
was tekenend etc.»VII.7 Pagina 60:Tweede tekstblok onder kopje «steunaanvragen CFV» als volgt
aanvangen: «Het voorstel om een saneringsaanvraag bij het CFV voor op
te stellen en de ...» etc. Er was op dat moment namelijk nog geen sprake
van een saneringsaanvraag.VII.8 Pagina 61 onderaan:Het kennismakingsgesprek tussen de directeur van de WBL en de nieuwe inspecteur
volkshuisvesting Limburg vond niet plaats op 17 mei 1993, maar op 10 mei 1993.VII.9 Pagina 62, onderschrift kader 29 wijzigen in:Punten van de directeur WBL uit het gesprek met de Inspecteur voor de
Volkshuisvesting d.d. 10 mei 1993.VII.10 Pagina 62, laatste alinea:Het door de commissie gehanteerde begrip «buitenspel» lijkt
strijdig met het daarvoor genoemde veelvuldig contact van de inspecteurs met
de WBL.De term «nieuwe inspecteurs werden ingezet» wekt de indruk
dat een veel bredere keuze mogelijk was, Feitelijk waren slechts onze gewone
inspecteurs beschikbaar. Van de 7 formatieplaatsen waren er ten gevolge van
de komende reorganisatie 5 vacatures.VII.11 Pagina 64, tekstkader 30:* Begin veldwerk inspecteurs was niet in november, maar in september 1993
(om precies te zijn op 23 september). * Overleg Heerma met inspecteurs was op 9 maart 1994, zoals vermeld in
het schema, en niet op 19 maart 1994, zoals vermeld in de tekst.* De laatste zin van dit tekstkader dient als volgt te luiden: «Die
deelonderzoeken kwamen voor als drie afzonderlijke bijlagen bij het rapport
van februari -de besprekingsverslagen vormden de vierde bijlage. De vier bijlagen
waren niet als afzonderlijke bijlagen gevoegd bij het uiteindelijke inspectierapport
van 13 april 1994.VII.12 Pagina 64 t/m 67:Voor goed begrip is het van belang, dat op deze pagina's voortdurend duidelijk
wordt aangegeven welk (onderdeel van) welk inspectierapport wordt bedoeld:
het definitieve rapport van april 1994, het concept-(hoofd-)rapport van februari
1994 of de deelonderzoeken, die als bijlage bij het conceptrapport waren gevoegd.VII.13 Pagina 65, tekstkader 31:Tekst over de RvT: hier is ten onrechte de bronvermelding van een uitspraak
weggelaten: «aldus de voorzitter van de RvT, de heer C. van Montfoort».Laatste tekstblok. De laatste zin hoort niet bij de rest van het citaat
(het eerste deel komt van pag. 6 van het rapport, de laatste zin is niet te
traceren).VII.14 Pagina 65, laatste regel:Gelieve te schrappen: «32 en».VII.15 Pagina 67:p.77 De laatste zin boven tekstblok 34 gaat er aan voorbij dat de voetnoot
niet alleen verwijst naar de gevoerde gesprekken met leden van bestuur en
management maar ook naar de integrale deelrapportages SBDI, HBL en het Zuiden
als zodanig.VII.16 Pagina 67/68:De twee laatste alinea's op pagina 68 dienen geplaatst te worden voor
de tekst onder het kopje recherche-onderzoeken. Deze alinea's slaan namelijk
op de inspectie(-brief) en niet op de rechercheonderzoeken.VII.17 Pagina 68, voetnoot 85:p.77 Gewezen wordt op het vertrouwelijk karakter van het recherche-onderzoek
waarnaar in deze voetnoot wordt verwezen.VII.18 Pagina 69, tekst direct na tekstkader 35:p.78 Bij brief van 12 juli 1994 heeft de WBL het «saneringsplan
op hoofdlijnen» doen toekomen aan de Staatssecretaris «als reactie
op uw bovengenoemd schrijven inzake de resultaten gericht onderzoek».Naar de vorm was daarmee voldaan aan de voorwaarde uit de inspectiebrief
en was dus een aanwijzing niet aan de orde. In het overleg WBL/CFV op 26 september
1994 bleek dat het «saneringsplan op hoofdlijnen» niet aan de
daaraan te stellen eisen voldeed. De suggestie uit de tweede zin van de alinea
(«Die termijn verliep echter zonder dat er vanuit het ministerie actie
werd ondernomen») is derhalve onjuist en kan vervallen. De volgende
zin zou als volgt kunnen aanvangen: «De WBL stuurde bij wijze van reactie
het «saneringsplan op hoofdlijnen» aan het ministerie, tevens
ging het plan ter beoordeling ...» etc.Toevoegen:«De steunaanvraag is vervolgens besproken tussen WBL en CFV op 26-9-1994,
waarbij de WBL duidelijk maakte, dat het «saneringsplan op hoofdlijnen»
nog onvoldragen was. In het volgende overleg tussen CFV en WBL
(7-10-1994) ging het om de vraag wanneer het nieuwe saneringsplan zou worden
ingediend. Het CFV heeft dus nooit formeel schriftelijk gereageerd op het
«saneringsplan op hoofdlijnen», maar heeft in goed overleg met
de WBL besloten dat er een nieuw, ander plan moest komen». VII.19 Pagina 69, tweede alinea onder tekstkader 35:De brief van 19 januari 1995 aan de WBL was niet van Staatssecretaris
Heerma, maar van Staatssecretaris Tommel.VII.20 Pagina 69, laatste zin voor tekstkader 36:Het woord «kennelijk» vervangen door «volgens de directeur
van de WBL», want slechts op zijn uitspraken wordt deze conclusie gebaseerd.VII.21 Pagina 70 (incl. laatste regel blz. 69), eerste tekstblok:Het is van belang te vermelden dat het overleg van 31 oktober 1994 een
uitvloeisel was van een ambtelijk overleg tussen VROM en de gemeenten op 14
oktober 1994, waarin van gemeentezijde o.m. zorg werd uitgesproken over de
bestuurlijke kwaliteit.VII.22 Pagina 70, eerste tekstblok:p.79 De situatie naar aanleiding van de overleggen op 14 oktober, respectievelijk
op 31 oktober lijkt niet geheel conform de feiten weergegeven.Er was geen aanbod van het voltallige Bestuur en Raad van Toezicht om
op te stappen. In elk geval was de voorzitter niet van plan om op te stappen.Klaren had al eerder gewezen op het feit dat VROM op grond van het BBSH
geen bestuur naar huis kan sturen. Dat kan ook niet anders dan via een BW-procedure
(zie de brief van Staatssecretaris Tommel aan de voorzitter van de tijdelijke
commissie onderzoek Stichting WBL dd. 19 maart 1996). Daarbij zal de rechter
een zeer zware bewijslast van wanbeheer bij VROM leggen. Dit werd in dat stadium
niet haalbaar geacht, mede doordat op dat moment overleg gaande was over het
stappenplan.Verder had Klaren gewezen op het feit dat het nemen van maatregelen zoals
aanwijzing van een «passieve» bewindvoerder op grond van artikel
43 van het BBSH volgens de werkwijze zou moeten verlopen waarbij de gemeenten,
die op een dergelijke aanwijzing aandrongen, een verzoek daartoe aan de Staatssecretaris
zouden moeten richten. Dit verzoek is overigens pas in juni 1995 gekomen (van
drie van de vijf toezichthoudende gemeenten, terwijl de overige twee gemeenten
meer zagen in het stellen van straffe eisen aan de WBL), hetgeen er op wijst
dat de gemeenten oog hadden voor de feitelijke situatie, namelijk dat het
uitblijven van de beoogde bestuurswisseling niet werd veroorzaakt door onwilligheid
van zittende bestuursleden, maar door de problemen die de WBL ondervond bij
recrutering van nieuwe bestuursleden.Een passieve bewindvoerder zou overigens geen oplossing hebben betekend
voor gebrek aan daadkracht bij het bestuur, omdat een dergelijke bewindvoerder
slechts besluiten kan tegenhouden.Samenvattend:Als er al een ingreep in bestuur en management nodig was, speelden op
dat moment daarbij de volgende vraagpunten:a. De voorzitter was zelf bezig zijn bestuur te reorganiseren; het zoeken
van nieuwe bestuursleden liep niet van een leien dakje.b. De juridische mogelijkheden om op dat moment het bestuur opzij te schuiven
waren niet voldoende. c. Een actieve bewindvoerder in de plaats van bestuur en management was
(en is) in de regelgeving niet mogelijk.Hoe lastig de kwestie is, mag blijken uit het feit dat zelfs een jaar
later de aanstelling van een bewindvoerder bestuurlijk op het scherp van de
snede moest worden geforceerd.VII.23 Pagina 70, onder overige informatie:p.81 Toevoegen aan het einde eerste tekstblok (m.n. bestuur en management):Aanleiding van de passage was, dat de gemeenten dit als eis stelden voor
verdere medewerking aan het stappenplan (zie brief Geleen van 15-11-1994).
Overigens ging het in de bewuste passage niet alleen over de kwaliteit van
het bestuur maar ook van het management.VII.24 Pagina 70, voorlaatste tekstblok:Hier wordt ten onrechte niet vermeld, dat de inschakeling van Shelter
Consult B.V. – en daarmee de voortgang van het proces in de richting
van een nieuw saneringsplan – in positieve zin werd beïnvloed door
de brief van de Staatssecretaris van 19 januari 1995, waarin ondermeer steun
voor de planning van de WBL terzake werd uitgesproken, ondanks het afhaken
van de gemeenten voor wat betreft participatie in het stappenplan.VII.25 Pagina 70, laatste vier regels.Niet de Staatssecretaris benoemde de interim-manager, maar het bestuur
van de WBL. De bevoegdheden van de interim-manager werden geregeld in een
tripartite overeenkomst tussen de WBL, de interim-manager en de Staat der
Nederlanden. De benoeming van de heer Kempen had de instemming van de toezichthoudende
gemeenten. Ook dat feit verdient vermelding.VII.26 Pagina 71, tweede alinea:Deze alinea geeft een onjuist beeld; de stukken die bedoeld zijn als saneringsaanvragen
zijn niet in het bestuur besproken. Wel is de onvolledigheid en de niet-ontvankelijkheid
daarvan via de voortgangsrapportage gemeld.VII.27 Pagina 72, laatste alinea:p.84 In de tweede plaats was de adjunct-directeur van het CFV al op 16-03-1994
inhoudelijk op de hoogte van de situatie, die de inspecteurs van VROM aantroffen
bij de WBL door middel van een vertrouwelijk telefoongesprek, dat vervolgens
gemeld werd in een voortgangsinformatie voor het presidium van het CFV.VII.28 Pagina 73, onderschrift tekstkader 38:Tekst wijzigen in: Passages uit voortgangsinformatie ten behoeve van Presidium
van het CFV.VII.29 Pagina 74, bovenaan:De nuances in de opstelling van de gemeenten worden hier onderbelicht
(zie ook opmerkingen naar aanleiding van het overzicht van gemeentelijke correspondentie,
onder de kop: «invulling toezichtstaak»). Bovendien zijn de gemeenten
Heerlen en Sittard verwisseld: Sittard was een van de drie gemeenten met de
«grootste aarzelingen», Heerlen zat met Kerkrade op een wat andere
lijn.VII.30 Pagina 74, tekstkader 39, halverwege:p.85 De gemeente stuurt geen «samenvatting» van de jaarstukken
«door». De corporatie stuurt zelf de kerngegevens naar het rijk. De gemeente kan niet álle besluiten van een corporatie tegenhouden,
alleen de «besluiten van aanmerkelijk belang», of slechts na toepassing
door de Staatssecretaris van artikel 43 BBSH voor nader aan te geven handelingen.Overigens heeft de gemeente o.g.v. art 31.3. van het BBSH de bevoegdheid
te bepalen dat de corporatie de door B&W aangegeven rechtshandelingen
slechts kan verrichten na zijn toestemming, indien een of meer van de verplicht
toe te zenden bescheiden niet tijdig (voor 1 juli) zijn verstrekt, totdat
die bescheiden alsnog worden verstrekt. Dit is een zelfstandige sanctiebevoegdheid
van de gemeente.VII.31 Pagina 74, onder invulling toezichtstaak:In het overzicht van brieven van de toezichthoudende gemeenten aan VROM
ontbreekt nog een brief van 8 juli 1993, waarbij de jaarrekening 1992 en het
Beredeneerd verslag van de WBL worden toegezonden en waarin wordt medegedeeld,
dat deze stukken de eerdere correspondentie bevestigen.Pagina 75, bij brief d.d. 15 november 1994:Bij de weergave van de inhoud van de brief van 15 november is het van
belang te vermelden dat:* de gemeenten stelden geen financiële betrokkenheid te accepteren,
en dat* de gemeenten stelden dat alle partijen (incl. CFV en Rijk) iedere genomen
stap bij de uitvoering van het stappenplan dienden te accorderen.Pagina 75, bij brief d.d. 26 januari 1995:De brief van 26 januari 1995 is niet namens de toezichthoudende gemeenten
verstuurd (zoals in de aanhef van het overzicht vermeld), maar namens de gemeenten
Maastricht, Geleen en Sittard.Pagina 75, bij brief d.d. 30 juni 1995:Ook de brief van 30 juni 1995 is verstuurd namens de gemeenten Maastricht,
Geleen en Sittard. De gemeente Kerkrade werd ten onrechte ook genoemd in de
ondertekening.Pagina 75, ontbrekende brief:Relevant voor dit overzicht is ook de brief van 14 juli 1995 van de gemeenten
Heerlen en Kerkrade aan de Staatssecretaris, waarin een ander standpunt werd
ingenomen dan in de door de gemeente Geleen verzonden brief van 30 juni 1995.VII.32 Pagina 75/76, laatste alinea:De rol van de koepels is niet geregeld in het BBSH, noch beschreven in
de nota van toelichting. Dit probleem kan worden opgelost door de onjuiste
kop van de laatste alinea te wijzigen in: «de rol van de sectorinstituten
en de koepels in de nieuwe ordening». Hoofdstuk 8: De rol van de Tweede KamerVIII.1 Pagina 78, eerste alinea onder het kopje «voorjaarsnota 1991»:De vraagstelling van de Kamer op dit punt is niet volledig weergegeven.
Na de eerste vraag volgt nog de vraag: «Om hoeveel gevallen gaat het?»VIII.2 Pagina 78, tweede alinea onder kopje «voorjaarsnota 1991»:Aan het antwoord van de staatssecretaris moet worden toegevoegd: «In
1991 doet zich deze noodzaak, onder meer in verband met de sanering van
de SBDI, in sterkere mate voor. Naar verwachting zal in 1991 en 1992 aan een
achttal instellingen een saneringsbijdrage worden verstrekt.»VIII.3 Pagina 78, laatste alinea:Hierbij moet erop worden gewezen dat de commissie het convenant heeft
ontvangen op 28-05-1991, derhalve voordat het plenair debat plaatsvindt. Voor
een volledig overzicht van de feitelijke stand van zaken zie onderstaande
precisering:29-3-1991 Ondertekening convenant SBDI17-4-1991 Griffier vaste cie VRO verzoekt o.m. om afschriften van de ondertekende
convenanten (+ enkele kerngegevens van HBL en het Zuiden en de rapporten van
NCIV en Coopers Lybrand)28-5-1991 Stass. zendt gevraagde convenanten en de kerngegevens toe25-6-1991 Plenair debat over de Voorjaarsnota. In dit debat werd aan dit
artikel geen aandacht besteed, waarmee aan een ontbindende voorwaarde uit
het convenant werd voldaan.26-6-1991 Stass. zendt rapporten NCIV en Coopers Lybrand toe11-11-1991 Ondertekening annex bij convenant19-11-1991 Stass. zendt annex aan de Kamer27-11-1991 Mondeling overleg vaste cie. VRO20-12-1991 Betalingsopdracht saneringsbijdrageVIII.4 Pagina 79, tekstkader 40:«5 april 1991» moet zijn «17 april 1991»«31 oktober 1991» moet zijn «30 oktober 1991»Bij 30 oktober 1991 moet «VROM» zijn «VRO»Bij 20 februari 1992 moet «VROM» zijn «VRO»Bij 27 augustus 1992 moet «VRO» zijn «VROM»Overigens is ter uwer informatie een iets meer uitgebreide chronologie
van het verkeer met de Tweede Kamer toegevoegd als bijlage 1. Een logische
verklaring voor een aansluiting in de tijd, van de vragen d.d. 24 mei 1993
en 25 juli 1995 is niet gevonden.VIII.5 Pagina 79/80:De vraag van de vaste commissie is onjuist weergegeven. De vraag luidde:
«Is het waar dat naast de financiële bijdrage van HBL en het Zuiden
door het VROM een aparte financiële regeling is getroffen voor de overname
van woningen van de gemeente Kerkrade? Zo ja, waarom is de Kamer hierover
niet geïnformeerd?»Het antwoord op de vraag luidde ontkennend en verder werd de relatie tussen
de hoogte van de afkoopsom en het bedrag dat het Zuiden in de SBDI-zaak zou
kunnen inbrengen uitgebreid uiteengezet.Overigens werd het bedrag van de afkoop niet verhoogd, maar eerder uitbetaald
waardoor voor de gemeente Kerkrade een rentevoordeel ontstond.VIII.6 Pagina 80, laatste tekstblok voor de kop «mondeling overleg...»
etc.:Het betrof hier geen ambtelijke advies ter beantwoording van de schriftelijke
vragen.Schrappen «ter voorbereiding van het mondeling overleg». Het
ging om enige «aanvullende informatie in verband met de opening van
het WBL-kantoor op 3 september 1991 de eventualiteit van kamervragen».
De nota is gedateerd: 30-8-1991.Het gestelde in de vaste cie. kan derhalve niet worden gezien als een
vertaling van deze passage.VIII.7 Pagina 80/81:Het overzicht van «overige relevante wet- en regelgeving»
is niet uitputtend en bestaat deels uit beleidsstukken, die niet het karakter
van wet- en regelgeving hebben.VIII.8 Pagina 81, eerste alinea, laatste tekstblok:p96 De passage is onjuist.In de oorspronkelijke berekeningen die aan het convenant ten grondslag
lagen zat een «meevaller» van 1,1 mln. als gevolg van de NCW-berekening.
Die meevaller is toen niet in mindering gebracht op de bijdrage met als overweging,
dat er in de aanloopperiode sprake zou zijn van extra bedrijfskosten. Bij
gelegenheid van de annex is op geen enkele wijze een bedrag in mindering gebracht
als gevolg van extra opbrengsten voor m.n. de bejaardenwoningen van de SBDI
als gevolg van de hogere huurverhogingen. Hoofdstuk 9: Financiële positie per ultimo 1994IX.1 Pagina 82, 9.2. effecten brutering:p.102 algemeen«Specifiek was voor de WBL dat zowel in het saneringsconvenant als
bij de brutering verondersteld werd dat exploitatieoverschotten op bijdragevrije
woningen de tekorten op exploitatie van DKP-woningen zouden compenseren.»Bij de Brutering werd niet verondersteld dat exploitatieoverschotten op
bijdragevrije woningen de tekorten van DKP woningen zouden compenseren. Bij de brutering is gerekend met een huurstijging van bijdragevrije woningen
van 3%. De woningen in de bijdrage kennen een bijdrageafbraak van 5 %. Gemiddeld
ontstond daardoor een huurstijging van 3,8%. Gesteld zou kunnen worden dat
de 0,8% boven de 3% bij bijdragevrije woningen gehanteerd is voor het opvangen
van 1,2% tekort op de DKP-woningen (en overige woningen in de bijdrage). Die
uitruil was mogelijk omdat er meer bijdragevrije woningen zijn dan woningen
in de bijdrage. Bij de sanering in 1991 is eveneens gerekend met een huurverhoging
van 3% voor bijdragevrije woningen. Daardoor is geen doublure ontstaan tussen
de sanering en de Brutering. Beide operaties sluiten naadloos op elkaar aan.«Op zichzelf was het overigens wel bekend dat individuele corporaties
als gevolg van het gesloten bruteringsakkoord tussen de koepels in de problemen
zouden kunnen komen.» Dit is feitelijk onjuist.Corporaties komen door de Brutering niet in de problemen. Wel worden door
de Brutering latente potentiële problemen eerder manifest.IX.2 Pagina 83, 9.3. Veranderde waarderingsgrondslagen.p.98 AlgemeenHierbij volgt een geheel herzien tekstvoorstel op dit onderdeel. De tekst
is onnauwkeurig en daardoor minder goed te begrijpen.Voor de waardering en resultaatbepaling voor toegelaten instellingen volkshuisvesting
waren onder meer twee zaken van belang:– Het in werking treden van MG 91-04 met ingang van 1 januari 1991,
waarbij de bestaande onderhoudsfondsen opgewaardeerd konden worden tot het
niveau van de noodzakelijk geachte voorziening (kostenegalisatievoorziening).
Bovendien zijn meerdere voorzieningen naast de algemene bedrijfsreserve en
het onderhoudsfonds mogelijk.– Het van kracht worden van het BBSH. Op grond van het Besluit worden
met ingang van 1 januari 1993 de toegelaten instellingen gehouden jaarlijks
een verslaglegging op te stellen conform afdeling 2 tot en met
8 en 11 van titel 9 Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Hierdoor ontstond de
mogelijkheid van het toepassen van waardering tegen historische kostprijs
of een vorm van actuele waarde zoals de bedrijfswaarde.De bovenstaande punten zijn door de Raad voor de Jaarverslaggeving nader
in een richtlijn vastgesteld. Zij heeft aanbevelingen over de waardering van
het bezit gedaan. De Raad beveelt aan de historische verkrijgings- of vervaardigingsprijs
als grondslag voor de waardering te kiezen, onder toepassing van de minimum
waarderingsregel (indien de opbrengstwaarde of bedrijfswaarde lager is, dan
moet deze lagere waarde worden aangehouden).(Daarmee zijn alle bovenstaande punten in regelgeving vastgelegd. De Raad
maakt onderscheid tussen stellige uitspraken en aanbevelingen. Verwacht kan
worden dat van stellige uitspraken slechts met goede reden wordt afgeweken.
De waarderingsregel is een aanbeveling (mogelijkheid tot afwijking). De toepassing
van de actuele waarderingsgrondslag werd zeker niet mogelijk door de richtlijn,
het was al mogelijk.)IX.3 Pagina 84 (boven):p.99 «In 1993 vond deze waardering tegen historische kostprijs of
lager bedrijfswaarde plaats conform de nieuwe voorschriften.» Er waren
geen nieuwe voorschriften. Er waren nieuwe mogelijkheden, waarover pas later
in 1995 aanbevelingen zijn gedaan door de Raad voor de jaarverslaggeving.«Ten slotte werd in de «gewijzigde» jaarrekening 1994
gewaardeerd tegen directe opbrengstwaarde.»Dat moet zijn indirecte opbrengstwaarde (directe opbrengstwaarde is de
verkoopprijs). Overigens hanteert ook KPMG in haar rapport abusievelijk de
term directe opbrengstwaarde maar koppelt daaraan wel vast dat de bedrijfswaardeberekening
op basis van de grondslagen van het WSW en CFV is gehanteerd. Zij corrigeert
die fout dus zelf.Bedrijfswaarde.Het door WBL steeds negatiever inschatten van de financiële ontwikkelingen,
leidde tot een steeds negatiever vermogenspositie. Nauwkeuriger is het inschatten
van de toekomstige exploitatieresultaten. Met name omdat het verband wordt
gelegd met de vermogensontwikkeling en bedrijfswaarde.IX.4 Pagina 84, alinea onder punt 2:p.99 In tegenstelling tot hetgeen in deze alinea staat vermeld had de
afboeking van f 26,- miljoen in ieder geval betrekking op de periode
na de saneringsperiode. De berekening wordt toegelicht op pagina 6 en in bijlage
7 van de Concept steunaanvrage CFV d.d. 23-9-93 van de WBL. Ook wordt hier
een passage aan gewijd in de inspectiebrief van 5 juli 1994. De berekening
ging uit van een eeuwigdurende reeks, terwijl de restant levensduur van deze
complexen aanmerkelijk minder was. De WBL reageert ook op deze passage in
haar brief van 15 december 1994 als reactie op de inspectie-brief. (zie ook
de toelichting op pagina 13 in het inspectierapport van 13 april 1994)De berekening stak als volgt in elkaar:Men heeft voor de SBDI complexen die structurele tekorten toonden over
de jaren 1993 t/m 2001 een gemiddeld verlies bepaald per jaar. Dit gemiddelde
verlies van f 2,- miljoen heeft men via een eeuwig durende reeks contant
gemaakt tegen 7,5%. Deze berekening levert een contante waarde van het verwachte
verlies op van f 26,6 miljoen. Men heeft dit afgerond op f 26,-
miljoen. Gelet op het voorgaande is voetnoot 97 onjuist. Het bedrag van de afboeking
had in ieder geval betrekking op de periode na 2000.IX.5. Pagina 85:Ook bovenaan blz. 85 staat waardering op basis van directe opbrengstwaarde.
Dit moet zijn indirecte opbrengstwaarde. Zie ook onder 9.4.1.. Daar staat
een juiste weergave.IX.6 Pagina 86, ad 1. Onroerende en roerende zaken in exploitatie:p.101 De letterlijke formulering in het accountantsrapport is beknopter
en meer ter zake.a) Door de te ruime voorziening voor onderhoud niet te verminderen wordt
een langere exploitatieduur mogelijk geacht. Het positieve effect..b) De voorziening voor overfinanciering is geïntegreerd in de bedrijfswaarde.
Dit ging ..c) Verfijning berekening rente effecten op langlopende leningen. Hierdoor
ontstond...IX.7 Pagina 87:p.101 Het schema boven aan blz. 87 is meer uitgebreid dan in het jaarverslag
van KPMG waaruit het is ontleend.Laatste twee punten samenvoegen tot:– Vrijvallen voorziening herfinancieringsrisico plus overige en
afrondingen, in totaal 8 miljoen; dit is conform KPMG.IX.8 Pagina 87, onder «solvabiliteit»:p.101 «Het WSW geeft als norm...» wijzigen in:«Het WSW geeft als norm dat het eigen vermogen inclusief overige
reserves ten minste 0% van het balanstotaal moet zijn, ultimo het boekjaar
en in de vijf volgende jaren.»IX.9 Pagina 89:De getallen tussen haken zijn uiteraard negatieve cijfers.IX.10 Pagina 90:De vraag is welke betekenis aan rentabiliteitscijfers moet worden gegeven
bij negatieve waarden. Overigens bij de kengetallen geen commentaar. Benadrukt
moet worden dat alleen de cijfers voor KPMG ultimo 1994 zijn nagegaan. BIJLAGE 3Chronologisch overzicht van correspondentie/gebeurtenissenjuli 1983 Het betreffende rechercherapport is gedateerd op 8 juli 1983.
Er kan niet worden gesteld dat in dit rapport wordt geconcludeerd dat VROM
voor tientallen miljoenen is benadeeld.21 oktober 1983 Met «richtlijnen VROM over onafhankelijkheid van
NWI's» wordt waarschijnlijk gedoeld op MG 82-44. Deze MG is echter gedateerd
op 21 oktober 1982, in plaats van 21 oktober 1983.20 september 1988 Er kan niet gesteld worden dat het tussenrapport Recherchezaken
Inspectie VROM kritisch is; het betreft slechts een weergave van mededelingen
van de plv. direkteur tevens hoofd administratie en twee medewerksters van
SBDI.14 februari 1991 Het betreft hier een overleg tussen niet alleen VROM
en Het Zuiden, ook HBL en SBDI namen hieraan deel. In dit overleg wordt geen
link gelegd tussen de bijdrage van Het Zuiden aan de SBDI-sanering, de overname
van Eygelshoven en de hoogte van de vervroegde afkoop van renteloze leningen.3 oktober 1991 Het overleg tussen Staatssecretaris en SBDI, HBL en Het
Zuiden vond plaats op 7 oktober 1991, niet op 3 oktober 1991.10 september 1991 De juridische fusie was een feit op 9 september 1991,
niet op 10 september 1991.2 maart 1992 Volgens onze gegevens vond het vervolg van het bestuurlijk
overleg tussen HBL, Het Zuiden en VROM plaats op 27 februari 1992 en niet
op 2 maart 1992.14 mei 1993 Het is de Directeur-Generaal van de Volkshuisvesting die door
middel van een nota aan de Staatssecretaris voorstelt om een gerichte inspectie
in te stellen, niet inspecteur Klaren.31 augustus 1995 Het is geen besluit van de Staatssecretaris om dhr. Kempen
aan te stellen als interim-manager. Wel wordt op deze dag overeenstemming
bereikt over dit voorstel in overleg met achtereenvolgens de toezichthoudende
gemeenten en het bestuur van WBL. TOEZICHT INSTELLINGEN VOLKSHUISVESTINGPagina 3:De gemeente stuurt geen «samenvatting» van de jaarstukken
«door». De corporatie stuurt zelf de kerngegevens naar het rijk.De gemeente kan niet álle besluiten van een corporatie tegenhouden,
alleen de «besluiten van aanmerkelijk belang of slechts na toepassing
door de Staatssecretaris van artikel 43 BBSH voor nader aan te geven handelingen.
Overigens heeft de gemeente o.g.v. art 31.3. van het BBSH de bevoegdheid te
bepalen dat de corporatie de door B&W aangegeven rechtshandelingen slechts
kan verrichten na zijn toestemming, indien een of meer van de verplicht toe
te zenden bescheiden niet tijdig (voor 1 juli) zijn verstrekt, totdat die
bescheiden alsnog worden verstrekt. Dit is een zelfstandige sanctiebevoegdheid
van de gemeente.Pagina 4:Halverwege 2.2.1: de tekst suggereert – vanwege een tikfout –
dat nwi's in aanmerking kwamen voor rijksleningen.Pagina 5:M.b.t. de laatste zin («het rijk laat het liggen»): In 1993
heeft het DGVH de aard en omvang van de financiële risico's van het Rijk
in kaart gebracht voor alle NWI's die met een Rijksbijdrage hebben gebouwd.
Tijdens de uitvoering hiervan zijn 943 NWI's geïdentificeerd en 839 NWI's
geregistreerd. De overige 104 instellingen hebben middels een brief laten
weten geen jaarrekening te willen of kunnen sturen (i.v.m. overdracht woningbezit,
geen garanties).Pagina 7:De commissie lijkt met de stelling dat «de initiële organisatie
en de daarmee verbonden sterke uitbreiding van het aantal inspecteurs bij
VROM bij de «grote» reorganisatie opnieuw ter discussie staat»
voorbij te gaan aan de herverdeling van verantwoordelijkheden die met de invoering
van het BBSH gestalte kreeg. Het aantal specifiek op toezicht gerichte inspecteurs
kón afnemen omdat gemeenten voortaan een belangrijke uitvoerende taak
hadden in de toezichtsketen. Het rijk toetste niet langer structureel de jaarverslagen
(wel opvraagbaar t.b.v. monitoring en gericht onderzoek) en er werden door
het rijk geen reguliere inspecties meer uitgevoerd.Omdat voor een goede uitoefening van toezichtstaken een bepaalde mate
van specialistische kennis op juridisch en financieel gebied nodig is hebben
in de jaren 1994, 1995 en 1996 in totaal ongeveer 40 medewerkers van de IVH's
een op toezicht gerichte opleiding gehad.De achtergrond voor het ontbreken van voortgangsrapportages over aantal
en soort van inspecties bij woningcorporaties is niet dat de prioriteit verschoof,
maar dat het begrip reguliere inspectie door invoering van het BBSH per 1
januari 1993 is komen te vervallen. Normaliter werd hierover gerapporteerd
in het jaarverslag DGVH, dat aan de kamer werd toegezonden. Laatstelijk gebeurde
dat in het jaarverslag over 1992. Bij die gelegenheid is met redengeving vermeld
dat 1992 het laatste jaar was dat reguliere inspecties werden uitgevoerd.
Al vanaf vergaderjaar 1990/1991 is de rapportage niet meer opgenomen in de
Memorie van Toelichting bij de begroting.Opmerkingen m.b.t. het schema.Bij VROM/BTIV ontbreekt de «toetsing van jaarverslagen».Bij Intern toezicht/BBSH zou moeten staan: impuls professionalisering
door verplichtstellen onafhankelijk toezichthoudend orgaan.Bij NWI's/82-44/Gemeenten moet worden toegevoegd: inzagerecht administratieBij NWI's/82-44/VROM moet achter «inspecties» worden toegevoegd:
met instemming NWI. Ook toevoegen «statutentoetsing (bij geldelijke
steun)»Bij NWI's/88-32/Gemeenten moet staan: toelating vereist voor nieuwbouw.
Rest schrappen (overige regels blijven voor NWI's hetzelfde).Bij NWI's/88-32/VROM moet zijn:* stoppen nieuwbouw NWI (na 1-1-1990)* toetsing jaarrekening* inzagerecht (tot 1-1-1990)* aanwijzingen (tot 1-1-1990)* inspectiesZie verder onder 82-44 BIJLAGE:CONTACTEN N.A.V. SBDI/WBL MET DE TWEEDE KAMER (tot oktober
1995)10.3.1991 Vragen Van Rey (VVD) aan de Stas inzake SBDIBedraagt de saneringsbijdrage 25 mln, wie krijgt dit, waarom niet structurele
sanering jaarlijkse expl tekorten van 5 mln, garantie dat er geen extra huurstijging
komt, hoe belangen huurders veilig gesteld, nadere info over convenant naar
kamer?Zie antwoord dd 8.4.1991, onder verwijzing naar brief aan TK dd 5.4.19915.4.1991 Brief TK 21 800 XI 60 over SBDITevens antwoord op kamervragen van Van Rey dd 1.3.1991Geschiedenis SBDI. Door VROM geconcludeerd dat SBDI niet sterk genoeg
is om op eigen benen voort te gaan. Mogelijkheden:– liquidatie, uiterlijk per 1.10.1991– bezit gaat over in andere handen (Lelystad 225w, Doetinchem 137
w; parkeergarage naar gemeente Maastricht tegen een prijs van f 4 mln.;
overig bezit naar AWZ en HBL, onder betaling 10 mln.– VROM bijdrage van 3,7 mln. (WBV Lelystad), 3,8 mln. (Stichting
gereformeerde bouw bejaarden te Doetinchem) 3,7 mln. (parkeergarages Maastricht)
en 10,4 mln. (overig SBDI-bezit dat wordt overgenomen door AWZ en HBL). Bruidschat
is nodig voor huurverlaging en noodzakelijke onderhoudsingrepen.E.e.a. is in convenant vastgelegd.Alternatieven zijn er niet. Bij faillissement gaat het al snel om 150–200
mln. De medewerking van alle partijen is noodzakelijk. Dit geldt voor de gemeenten
(garanties en leningen) en voor de financiers.28.5.1991 Nadere informatie van Stas voor VC VRO.Op verzoek van de griffier van de commissie dd. 17 april, afschriften
van de ondertekende convenanten en enkele kerngegevens van AWZ en HBL.26.6.1991 Rapporten NCIV en Coopers Lybrand voor VC VRO.Op verzoek van de griffier van de commissie dd. 17 april, afschriften
van de rapporten van NCIV en Coopers Lybrand.19.11.1991 Brief TK 22 300 XI 43 over SBDITer kennisgeving van annex op het convenant, dd. 5.11.1991, met toelichting
daarop.Tevens stand van zaken overleg met financiers.27.11.1991 Mondeling overleg VC VRO en Stas Heermanav schriftelijk overleg met verslag dd 31 oktober 1991 (TK 22 300
XI 28); verslag MO dd 10 december 1991 (22 300 XI 50). Vastgesteld 10.12.1991Van Rey: door directe sanering SBDI in 1983 zouden verliezen beperkt zijn
gebleven. Is voorstander van afstoten bezit en saneren restant. Met de bijdrage
van VROM van 10,4 mln. (convenant 29.3.1991) + 2,2 mln. (annex: compensatie
MG 91-21) + 0,3 mln. (annex: compensatie vervroegde aflossing), totaal 15,6
mln., zou ineens het negatieve vermogen van SBDI-afgeslankt zijn aangezuiverd.
Nu gevaar voor ontstaan van een kolos, die over enkele jaren opnieuw een financiële
bijdrage nodig zal hebben. De rijksbijdrage maskeert de onderliggende problemen.
In 2000 resteert er een zwakke corporatie met een ABR die de 25% niet overschrijdt.Uit de cijfers blijkt een verslechtering van het totaalvermogen tussen
1990 en 2000 van 4,9 mln. De HBL komt so wie so in de moeilijkheden door afname
ABR/OHF. Wat is de oorzaak daarvan? Is er onderzoek gedaan naar de financiële
situatie van de HBL? Hij wil een onderzoek door de Rekenkamer.Versnel Schmitz (+ Lankhorst): Waarom heeft niet het CFV en WSW de sanering
op zich genomen, waarom doet VROM dit zelf? Het verspreid bezit levert risico.
Zijn de ongelijksoortige apparaten van de nieuwe WBL in staat dit wijd verspreide
bezit te beheren? Is de 2,2 mln. extra nu eindbod? Hoe verantwoording op begroting?Ruigrok-Verreijt (PvdA): «PvdA is overtuigd van de noodzaak op dit
moment op deze manier tot sanering ... over te gaan»Koetje: Steun voor de StasHeerma: Achteraf bezien was sanering in 83/84 wellicht beter geweest,
beter nog: geen NWI. Beleid is gericht op oplossen NWI probleem door eis van
toelating. Vertrouwen in de gekozen constructie, blijkens ook de toezegging
tot handhaven bestaande rijkscontragaranties. Van Rey's stelling dat sanering
van afgeslankt SBDI goedkoper is wordt bestreden: er wordt geen rekening gehouden
met het feit «dat de kosten voor onderhoud, huurderving als gevolg van
leegstand, negatieve exploitatieresultaten enz bij ongewijzigd beleid tussen
nu en het jaar 2000 zo'n 20 mln. zullen bedragen. Wanneer het rijk ervoor
zou kiezen de SBDI te saneren ... dan blijft de SBDI een NWI en bestaat er
een grote kans dat in de toekomst een nieuwe sanering met rijksmiddelen nodig
is» Het CFV werkt alleen voor TI, niet voor NWI's.De financiers hebben een concept bevestiging voorgelegd voor een partiële
herfinanciering van 12,6 mln, leidend tot een lagere CW van 0,3 mln. Niet
alle financiers waren bereid te praten over vervroegde aflossing. Zij hebben
het recht hun belangen te verdedigen.Heerma verwijst naar art 10.2 van het convenant. MG 91-21 paste daarin.
Het annex is daarvan mede een uitvloeisel. Voor de gemeenten verandert er
weinig, hun positie verbetert eerder omdat zij niet meer met een NWI te maken
hebben, zodat in voorkomende gevallen een beroep op het CFV kan worden gedaan.
De VNG heeft dan ook met de operatie ingestemd. De claims mbt overdrachtskosten
en personeelskosten zijn weggestreept tegen de extra inkomsten uit 5,5% huurverhoging.Heerma heeft vertrouwen in HBL en Het zuiden als «oude rotten»
op het terrein van de volkshuisvesting. «Daarom ook meende hij dat een
ABR van 26% bij een goed onderhouden woningvoorraad niet kan worden aangemerkt
als een slechts financiële positie.»Heerma acht zich aan het convenant gebonden. Bovendien moet worden voorkomen
dat de rentekosten verder oplopen. De afspraken zullen daarom worden geëffectueerd.20.3.1992 Vragen van Van Rey (VVD) inzake SBDIZie antwoorden dd 21 april 199221.4.1992 Antwoorden Stas Heerma op vragen Van Rey dd 20.3 1992Er is inderdaad nog geen overeenstemming over overname SBDI bezit. Het
DGVH is niet bereid haar bod met 1,5 mln. te verhogen. MG 91-21 wordt ingetrokken
en de betreffende rijksbijdrage (2,2) zal met rente worden teruggevorderd.
Daar staat tegenover een extra bijdrage van 0,97 mln. ivm tegenvallende baten
vervroegde aflossing. Om de sanering slagvaardiger en efficiënter te
kunnen uitvoeren zal overname middels een fusie plaatsvinden.31.8.1992 Kamervragen van Van ReyZie antwoorden dd 20.10.1992.20.10.1992 Antwoorden van Stas Heerma op KamervragenHet oordeel van VB accountants is bekend. De nieuwe cijfers worden in
belangrijke mate beïnvloed door de-activeren groot onderhoud a 18,5 mln,
zeer omvangrijke extra onderhoudsuitgaven ten laste ABR, handhaven zeer hoge
overschrijdingen ABR norm, niet verwerken van financiële
meevaller van 2 mln. De prognose komt uit om een totale reserve van 29,6 mln.
in 1996. De gegevens wijken niet structureel af tov eerder aan de TK verstrekte.
Toen werd gerekend met een ABR van 34,1 mln. in 2000, nu 29,6 in 1996.Met de gemeenten is continuering van de rijkscontragarantie afgesproken.
Levering van de parkeergarage vindt uiterlijk 1 november 1992 plaats.Een duurzame exploitatie is dus niet onmogelijk, maar vergt wel structurele
maatregelen.24.5.1993 Kamervragen van Van ReyVoor mei 1993 stelde Van Rey al kamervragen eerst naar cieVRO, die ze
niet in behandeling nam, toen naar VC Rijksuitgaven, die deze naar Algemene
Rekenkamer doorstuurde. AR heeft daarna onderzoek naar de rechtmatigheid uitgevoerd.
De vragen van 24.5.1993 zijn nav berichten over slechte financiële situatie.Zie antwoorden Heerma dd 29 juni 1993.Zie tav verslag rekenkamer dd 5.11.199329.6.1993 Antwoord Stas inzake kamervragen WBLAntwoord op kamervragen Van Rey dd 24.5.1993. Afwijzen verzoek Geleen
dd 20.4.1993 tot bijdrage a fonds perdu met doorverwijzing naar CFV. Aankondiging
van specifieke inspectie.De vraag of maatregelen VROM nodig zijn kan pas later beantwoord worden.23.8.1995 Beantwoording TK-vragen Van ReyHet is niet mogelijk de op 25.7.1995 gestelde vragen binnen de gestelde
termijn te voldoen. Na bestudering van een recent rapport over de financiële
situatie van de WBL en overleg daarover op 31 augustus zal de Stas de TK informeren.8.9.1995 Brief Stas Tommel aan Tweede KamerIn aansluiting op brief 23.8.95 inzake vragen van Van Rey. Standpunt over
rapport Shelter (draagt niet bij tot structurele oplossing), contraexpertise
D&T, inschakelen Kempen (DMD 07995002), overeenkomst Staat, bestuur WBL
en Kempen, vervolgopdracht D&T naar oorzaken huidige financiële positie.
Bijlagen met chronologie + rechercherapporten. Bijlage
bij antwoord op vraag 2XNoot11Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Van Erp (VVD), Te Veldhuis (VVD),
Van den Berg (SGP), Verspaget (PvdA), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Esselink
(CDA), ondervoorzitter, M. M. van der Burg (PvdA), Versnel-Schmitz (D66) voorzitter,
Van Gijzel (PvdA), Verbugt (VVD), Aiking-van Wageningen (Groep Nijpels), Poppe
(SP), Gabor (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Duivesteijn (PvdA), Giskes (D66),
Stellingwerf (RPF), Crone (PvdA), M. B. Vos (GroenLinks), Dijksma (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), Assen (CDA), Jeekel (D66). Plv. leden:
Biesheuvel (CDA), Blauw (VVD), O. P. G. Vos (VVD), Van Middelkoop (GPV), Houda
(PvdA), Bukman (CDA), Van de Camp (CDA), Oudkerk (PvdA), Jorritsma-van Oosten
(D66), Valk (PvdA), Van Blerck-Woerdman (VVD), Hendriks (HDRK), vacature (CD),
Bijleveld-Schouten (CDA), Reitsma (CDA), Huys (PvdA), De Graaf (D66), Leerkes
(U55+), Van Heemst (PvdA), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Witteveen-Hevinga
(PvdA), Keur (VVD), H. G. J. Kamp (VVD), Ten Hoopen (CDA), Van 't Riet (D66).
 2 Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van Rey (VVD), voorzitter,
Terpstra (CDA), Smits (CDA), ondervoorzitter, Reitsma (CDA), Ter Veer (D66),
Ybema (D66), Witteveen-Hevinga (PvdA), Hillen (CDA), Van Heemst (PvdA), Leerkes
(U55+), Van Wingerden (AOV), Rabbae (GroenLinks), Noorman-den Uyl (Pvda),
Vreeman (PvdA), Liemburg (PvdA), H. G. J. Kamp (VVD), Zonneveld (CD), Hoogervorst
(VVD), Van der Ploeg (PvdA), Bakker (D66), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD),
Passtoors (VVD) en Ten Hoopen (CDA). Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Hessing
(VVD), Van de Camp (CDA), Van der Linden (CDA), Wolters (CDA), Schimmel (D66),
Roethof (D66), Van Zuijlen (PvdA), De Jong (CDA), Duivesteijn (PvdA), Van
Dijke (RPF), Hendriks (HDRK), Rosenmöller (GroenLinks), Vlie- genthart
(PvdA), Adelmund (PvdA), Van Zijl (PvdA), Remkes (VVD), Marijnissen (SP),
B. M. de Vries (VVD), Van Gelder (PvdA), Giskes (D66), Van Rooy (CDA), Verbugt
(VVD), Klein Molekamp (VVD) en De Hoop Scheffer (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24339-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl