Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004; Brief staatssecretaris over schadelijke effecten van reclame op kinderen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-VIII, nr. 82

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-VIII nr. 82

18-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Wetenschappelijk onderzoek naar effecten van reclame
op kinderen3. Omvang van reclame in de zendtijd voor en de kijktijd
van kinderen4. Wettelijke bepalingen en zelfregulering reclameNederlandAndere Europese landen5. Experiment met reclamevrij kinderblok6. Alternatieve opties voor meer bescherming van kinderenVerbetering zelfregulering:Vergroting mediacompetentie:7. Tot slotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29200-VIII, nr. 82 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 29200-VIII, nr. 82 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VIIIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004nr. 82BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 november 20031. InleidingReclame gericht op kinderen is met enige regelmaat onderwerp van maatschappelijk
en politiek debat. Eind vorig jaar heeft de Tweede Kamer zich in een motie
van kamerlid Kant over het onderwerp uitgelaten (Kamerstukken II, 28 600
VIII, nr. 89). In deze motie is de regering verzocht om een experiment te
houden met een reclamevrij kinderblok op televisie en te onderzoeken wat hiervan
de effecten zijn.De motie is ingegeven door zorgen over mogelijk schadelijke effecten van
reclame op kinderen. Deze zorgen zijn herkenbaar en ik vind dat zij serieuze
aandacht verdienen. Rond Sinterklaastijd groeit de belangstelling voor de
thematiek. Veel ouders maken dan mee dat hun kinderen vragen om speelgoed
dat zij kennen uit reclameboodschappen. Sommigen spreken zelfs van «zeurterreur».
Er leven ook andere, algemenere vragen over de blootstelling van kinderen
aan reclame. Maakt het hen materialistisch of ontevreden? W at betekent het
voor hun creativiteit en spelvaardigheden? Zijn er ook positieve effecten?
Hoe kunnen negatieve effecten worden tegengegaan?In reactie op de motie heb ik ervoor gekozen om in deze brief de thematiek
rond kinderen en reclame uitgebreid in beeld te brengen. Ter voorbereiding
zijn door medewerkers van mijn departement gesprekken gevoerd met wetenschappers
en andere deskundigen, met mensen uit de reclamebranche en met medewerkers
van de Publieke Omroep.1De brief is als volgt opgebouwd: Paragraaf 2 bespreekt de belangrijkste
bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek op het terrein van kinderen en
reclame. Paragraaf 3 geeft cijfers over de hoeveelheid reclame die kinderen
zien. In paragraaf 4 wordt bestaande wet- en regelgeving in Nederland
en in andere West Europese landen beschreven. Paragraaf 5 gaat in op
de wenselijkheid van een experiment met een reclamevrij kinderblok. In paragraaf 6
bespreek ik alternatieve opties om kinderen te beschermen tegen eventuele
schadelijke effecten van reclame.Mijn belangrijkste conclusie is dat een experiment met reclamevrije jeugdprogrammering
niet zinvol is. Het vermindert nauwelijks de blootstelling van kinderen aan
reclame, het effect van een dergelijk experiment is niet wetenschappelijk
verantwoord inzichtelijk te maken in verband met de vele andere invloeden
waaraan een kind wordt blootgesteld en het leidt tot een geschatte inkomstenderving
van €15 miljoen per jaar. Wanneer een (tijdelijk of duurzaam) verlies
aan reclame-inkomsten niet wordt gecompenseerd, zal het televisieaanbod voor
kinderen verschralen. Daarom heb ik andere en effectievere mogelijkheden onderzocht
om kinderen te beschermen tegen eventuele ongewenste beïnvloeding door
reclame. Namelijk door verscherping van zelfregulering via de Reclame Code
en door via opvoeding en onderwijs de weerbaarheid van kinderen tegenover
reclame te vergroten. Ik hoop met deze uitgebreide beschouwing en de voorgestelde
alternatieve aanpak recht te doen aan de geest van de motie van de Tweede
Kamer.2. Wetenschappelijk onderzoek naar effecten van reclame
op kinderenDe motie Kant komt voort uit de gedachte dat reclame gericht op kinderen
schadelijk is. Er bestaat een aanzienlijke hoeveelheid onderzoek naar effecten
van televisiereclame op houding of gedrag van kinderen. De uitkomsten van
dat onderzoek zijn niet eenduidig. Er zijn zowel negatieve als positieve effecten
geconstateerd. Bovendien blijkt dat de gevoeligheid van kinderen voor reclameboodschappen
sterk afhankelijk is van hun leeftijd en van hun sociale omgeving. Uiteindelijk
weegt de invloed van ouders, opvoeders, school, vriendjes en vriendinnetjes
zwaarder dan de invloed van reclame.Hieronder volgt een beknopt overzicht van de belangrijkste bevindingen
uit wetenschappelijk onderzoek1.Een eerste zorg van ouders en opvoeders is dat kinderen wellicht onvoldoende
in staat zijn om reclame te onderscheiden van gewone programma's en daardoor
vatbaarder zijn voor beïnvloeding. Uit het onderzoek blijkt dat kinderen
vanaf ongeveer 7 jaar wel goed het verschil zien tussen reclame en de andere
programma's. Tot 7 jaar is dit voor veel kinderen moeilijker. Ook kan het
voor de jongere kinderen verwarrend zijn wanneer in een reclame hetzelfde
personage voorkomt als in het voorafgaande of erop volgende programma. Ook
andere verleidingstechnieken, zoals het adverteren met cadeautjes (premiums)
die je bij aanschaf van het product krijgt, kunnen kinderen beïnvloeden.Een tweede zorg is dat reclame het consumptiegedrag van kinderen sterk
zou kunnen beïnvloeden. Diverse onderzoekers constateren dat er inderdaad
sprake is van een samenhang tussen de hoeveelheid reclame die kinderen op
televisie zien, hun wens om bepaalde producten te bezitten en het koopgedrag
van kinderen en ouders. Vooral rond Kerst en Sinterklaas vinden onderzoekers
een verband tussen bijvoorbeeld speelgoedreclames en de cadeaus die kinderen
op hun verlanglijstjes zetten. Een ander effect is dat kinderen in winkels
bij hun ouders zeuren om de aanschaf van producten die ze in reclames hebben
gezien. Ook is er onderzoek dat aantoont dat kinderen die veel snack- en snoepreclames
zien vaker snacks en snoepgoed consumeren dan kinderen die minder van deze
reclames zien, en dat kinderen die naar reclame van speelgoedfiguren hebben
gekeken minder creatief spelgedrag vertonen. Ten slotte is er onderzoek gedaan
naar meer indirecte, lange termijn effecten. Een enkel onderzoek vindt een
verband tussen blootstelling aan reclame en materialisme of de overtuiging
dat geluk afhangt van consumptie (om gelukkig te worden moet je kleding van
merk x dragen of chocola van merk y eten), maar erg overtuigend is deze hypothese
nog niet bewezen. Bij de bovenstaande bevindingen plaatst hetzelfde wetenschappelijke onderzoek –
vooral dat van recentere datum – een belangrijke nuancering: de omvang
en aard van effecten die kinderen ondervinden van reclame zijn zeer afhankelijk
van hun leeftijd en hun achtergrond. Ten eerste zijn oudere kinderen minder
vatbaar voor reclameboodschappen dan jonge kinderen tot 5 jaar. Ten tweede
blijkt dat de sociale omgeving van een kind – ouders, school, vriendjes –
de eventuele werking van reclame ondermijnen of juist omgekeerd versterken.
Zo blijkt bijvoorbeeld dat in gezinnen waar over (beheersing) van consumptiewensen
wordt gesproken, reclameboodschappen aanzienlijk minder effect hebben dan
in gezinnen waar dit niet gebeurt.Verder heeft reclame niet alleen negatieve effecten. Veel onderzoekers
benadrukken de positieve functies van reclame. Zo verschaft reclame kinderen
informatie over producten, wat bijdraagt aan hun opvoeding tot bewuste consumenten
die gefundeerde keuzes kunnen maken. Andere onderzoeken tonen aan dat kinderen
geregeld positieve voorbeelden uit de reclame integreren in hun eigen spel
en sociale gedrag.De motie is ook voor de Publieke Omroep aanleiding geweest voor onderzoek.
In een brief (d.d. 17 oktober), waarvan de Tweede Kamer een afschrift heeft
ontvangen, brengt de Publieke Omroep aan mij verslag uit over zijn bevindingen.
Hij schrijft geen aanleiding te zien voor een reclamevrije jeugdprogrammering
op de publieke televisie. Volgens een literatuuronderzoek door (studenten
van) de Universiteit van Amsterdam is de wetenschappelijke literatuur namelijk
niet eensluidend over de schadelijkheid van reclame en is de sociale omgeving
van kinderen meer bepalend voor hun houding en (koop)gedrag. Verder blijkt
uit een analyse dat Zppelin maar een bescheiden factor is in het reclameaanbod
dat kinderen bereikt. Tot slot blijkt uit een enquête van de dienst
Kijk en Luisteronderzoek dat reclame niet de grootste zorg is van ouders;
zij maken zich meer zorgen over seks, geweld, grof taalgebruik en racisme
op televisie3. Omvang van reclame in de zendtijd voor en de kijktijd
van kinderenOm een indruk te krijgen van de hoeveelheid reclame waarmee kinderen worden
geconfronteerd en het aandeel hierin van reclame rondom kinderblokken, volgt
hieronder een cijfermatig overzicht.Rondom Zppelin wordt gemiddeld 4,3% van de totale zendtijd aan reclame
besteed. Op de commerciële kinderzenders Foxkids, Nickelodeon/Kindernet
en Yorkiddin' is dit 4,5% respectievelijk 3,9% en 7,1% gemiddeld (zie bijlage
1)1. Dit percentage wisselt voor de verschillende
tijdvakken van de dag. In de middag tussen 16.00 uur en 19.00 uur wordt de
meeste reclame uitgezonden. Dit is ook het tijdstip waarop de meeste kinderen
voor de televisie zitten. YorKiddin' zendt aan het einde van de middag de
meeste reclame uit. Tussen 15.20 uur en 17.00 uur bestaat de zendtijd van
YorKiddin' voor 12,9% uit reclame. Daarna volgt Fox Kids met een percentage
van 7,6%. Kindernet vertoont een afwijkend patroon. Deze zender zendt's ochtends
tussen 7.00 uur en 9.00 uur de meeste reclame uit (6,1%). Zppelin heeft een
reclamepiek van 6,6% tussen 16.00 en 19.00 uur.De grootste zorg gaat over het algemeen uit naar specifiek op kinderen
gerichte reclame, zoals reclame voor speelgoed, snoepgoed, snacks, sportkleding
en dergelijke. Van alle reclame die kinderen zien is slechts een klein deel
specifiek gericht op kinderen. Harde cijfers hierover zijn echter niet bekend.
Het is ook lastig om dit type reclame goed af te bakenen. Soms is bijvoorbeeld
reclame voor speelgoed gericht op ouders, die immers over het
algemeen degenen zijn die het speelgoed voor hun kinderen kopen. In andere
gevallen gaat het om reclame voor een veel bredere doelgroep, zoals bijvoorbeeld
reclames voor frisdrank. Wanneer in deze brief over reclame wordt gesproken,
gaat het dus – tenzij expliciet anders vermeld – over reclame
in het algemeen.De discussie over kinderen en reclame spitst zich toe op reclame in de
zendtijd voor jeugdprogramma's. Het is daarom belangrijk te weten welk aandeel
deze reclamezendtijd heeft in het totaal aan televisiereclame dat kinderen
bereikt. Uit cijfers van de afdeling Kijk en Luisteronderzoek (KLO) van de
Publieke Omroep blijkt dat kinderen van 6 tot 12 jaar zo'n 9 minuten reclame
per dag zien1. Van deze reclame wordt zo'n 2 minuten
(25%) bekeken rondom de jeugdprogramma's bij zowel de publieke als de commerciële
omroepen. De overige reclame, ongeveer 7 minuten (75%), zien kinderen bij
programma's die niet specifiek voor hen bestemd zijn. De reclame rondom de
jeugdprogramma's bij de publieke omroep is slechts verantwoordelijk voor ongeveer
7% van de totale hoeveelheid televisiereclame die een kind van 6 tot 12 jaar
te zien krijgt. Per dag is dit 35 seconden en per maand ongeveer 19 minuten.
De cijfers voor de bredere leeftijdsgroep van 3 tot 12 jarigen geven vrijwel
hetzelfde beeld.  Minuten bekeken reclame per dagWaarvan reclame rondom jeugd-programma'sBij publieke omroepBij commerciële omroepAandeel reclame rondom jeugd-programma'sBij publieke omroepBij commerciële omroepMinuten bekeken overige reclameAandeel overige reclame minuten 3–12 jaar8,12,40,81,630%10%20%5,770%6–12 jaar9,12,30,61,725%7%18%6,875%4. Wettelijke bepalingen en zelfregulering reclameNederlandDe Mediawet bevat een aantal algemene beperkingen over reclame, gericht
op de hoeveelheid reclame. Reclamezendtijd is gebonden aan een maximum. Zo
mag de zendtijd op de publieke en commerciële omroepen per dag op een
programmanet niet meer bedragen dan 15% van de zendtijd en mag reclame voor
of na een programma maximaal 12 minuten (20%) van een uitzenduur bedragen
(artikel 41a van de Mediawet respectievelijk artikel 52d van het Mediabesluit).
Voor de publieke omroep geldt bovendien dat de totale hoeveelheid reclame
per jaar niet meer dan 6,5% van de totale zendtijd mag bedragen (artikel 7
van het Mediabesluit). Een analyse van de Publieke Omroep voor de periode
juli 2002 t/m juni 2003 toont aan dat de hoeveelheid reclame rondom Zppelin
op dit moment 4,3% bedraagt en daarmee ruim onder de wettelijke norm blijft.Andere wettelijke bepalingen ten aanzien van het uitzenden van reclame
zijn dat een reclameblok minimaal anderhalf minuten moet duren (artikel 12
en artikel 52d, lid 5 van het Mediabesluit) en als zodanig herkenbaar en te
onderscheiden moet zijn (artikel 50, lid 8 van de Mediawet en artikel 52c
van het Mediabesluit). Programmaonderbreking door reclameblokken is bij de
publieke omroep in beginsel verboden (artikel 52, eerste lid van de Mediawet).In een beperkt aantal gevallen mag van deze regel worden afgeweken, bijvoorbeeld
wanneer het gaat om verslagen van evenementen (artikel 41a, eerste lid, onder
d en artikel 52 van de Mediawet). Bovendien mogen programma's van de publieke
omroep, behoudens een aantal wettelijk bepaalde uitzonderingen, niet worden
gesponsord (artikel 52a van de Mediawet).Bij commerciële omroepen is programmaonderbrekende reclame toegestaan,
waarbij tussenpozen van tenminste 20 minuten in acht genomen dienen
te worden (artikel 52f van het Mediabesluit). Verder mogen kinderprogramma's
alleen onderbroken worden indien zij tenminste 30 minuten duren (artikel 52
e, derde lid van het het Mediabesluit).Verder wordt in de Mediawet (artikel 41a, vierde lid1 ), mede naar aanleiding van een discussie eind jaren negentig op Europees
niveau, verwezen naar de mogelijkheid om indien nodig bij algemene maatregel
van bestuur (amvb) reclame rondom kinderprogrammering op de publieke omroep
te beperken. De eventueel te stellen regels kunnen alleen de hoeveelheid reclame
betreffen en niet op de inhoud ervan. Zij bieden dus geen mogelijkheid om
alle op kinderen gerichte reclame op publieke televisie te verbieden.In het belang van de bescherming van kinderen zijn in de Europese Richtlijn
«Televisie zonder Grenzen» onder meer voorschriften opgenomen
over reclame. Artikel 15 betreft reclame voor alcoholhoudende dranken: zij
mag zich niet specifiek tot minderjarigen richten en mag in het bijzonder
geen minderjarigen tonen die dit soort dranken gebruiken. Artikel 16 is een
algemene bepaling en stelt dat televisiereclame minderjarigen geen morele
of fysieke schade mag berokkenen en daarom moet voldoen aan de in dat artikel
opgenomen criteria voor hun bescherming. Deze criteria zijn: (a) reclame mag
minderjarigen niet rechtstreeks tot de aankoop van een bepaald product of
dienst aanzetten door te profiteren van hun onervarenheid of hun goedgelovigheid;
(b) reclame mag minderjarigen er niet rechtstreeks toe aanzetten hun ouders
of anderen te overreden tot de aankoop van producten of diensten waarvoor
reclame wordt gemaakt; (c) reclame mag niet profiteren van het speciale vertrouwen
dat minderjarigen hebben in ouders, leerkrachten of anderen; en (d) reclame
mag minderjarigen niet zonder reden in gevaarlijke situaties tonen. Ten slotte
verbiedt de richtlijn het onderbreken door reclame van kinderprogramma's die
korter dan een half uur duren.De inhoudelijke bepalingen over reclame uit de Richtlijn zijn in Nederland,
net als in andere lidstaten van de Europese Unie, geïmplementeerd door
middel van zelfregulering. Voor zelfregulering in plaats van wettelijke bepalingen
is gekozen vanuit het principe dat de overheid geen inhoudelijk oordeel geeft
over media-inhoud. In Nederland zijn de voorwaarden voor reclame-uitingen
opgenomen in de Nederlandse Reclame Code. Klachten over reclame worden in
lijn met deze code behandeld door de Reclame Code Commissie. De meeste adverteerders,
reclamebureaus en mediabedrijven zijn aangesloten bij deze vorm van zelfregulering.
Op grond van de Mediawet (artikel 61a) en het Mediabesluit (artikel 52b) zijn
de omroeporganisaties die onder Nederlandse bevoegdheid vallen, zelfs verplicht
zich bij de Nederlandse Reclame Code aan te sluiten. De zenders van de Holland
Media Groep, RTL 4 en RTL5, die onder Luxemburgse bevoegdheid vallen, hebben
zich vrijwillig bij de code aangesloten. Als uitvloeisel van artikel 61a van
de Mediawet en artikel 52b van het Mediabesluit hebben de bij de Stichting
Reclame Code aangesloten omroeporganisaties zich op voorhand verbonden om
de aanbevelingen van de RCC (en die van het College van Beroep) te volgen.
Dit betekent dat zij eenmaal veroordeelde reclameboodschappen niet meer uitzenden.De Reclame Code bevat in lijn met de Europese richtlijn enkele artikelen
die specifiek betrekking hebben op reclame en kinderen. Artikel 10 bevat eisen
over herkenbaarheid van reclame, waarbij rekening gehouden dient te worden
met de doelgroep waarvoor het bestemd is. In artikel 13.1 is vastgelegd dat
reclame (mede) gericht op minderjarigen (tot 12 jaar) geen misleidende aspecten
mag bevatten. Daarnaast mag reclame op televisie jeugdigen onder de 18 geen
morele of fysieke schade berokkenen, waarvoor in artikel 13.2 een aantal criteria
is vastgesteld. Deze criteria gelden eveneens in geval van telewinkel-reclames
waarbij deze bovendien minderjarigen niet mogen aanzetten tot het kopen of
huren van het desbetreffende product (artikel 13.3). Ten slotte
zijn er ook artikelen opgenomen in een aantal bijzondere reclamecodes, waaronder
Reclamecode voor alcoholhoudende dranken, en de Code Casinospelen en Kansspelautomaten,
waarin minderjarigen expliciet worden genoemd. Bijlage 2 geeft een overzicht
van de volledige omschrijving van artikelen die in het kader van deze brief
relevant zijn.1Los van de Mediawet en zelfregulering in de media en reclamebranche, voert
de landelijke publieke omroep rondom jeugdprogramma's uit eigen beweging een
extra terughoudend reclameregime. Zo wordt in het drie kwartier durende blok
van Sesamstaat tot Het Klokhuis geen reclame uitgezonden. Verder heeft de
Ster in overleg met de Publieke Omroep in aanvulling op de Reclame Code extra
regels opgesteld die gelden voor reclame rondom het kinderblok Zppelin (zie
bijlage 3).1 De Publieke Omroep accepteert geen reclame-uitingen
die (suggestieve) beelden bevatten op het gebied van seks, geweld en angst.
De Ster hanteert daarbij het beleid om alle uit te zenden reclames vooraf
te toetsen aan zowel de bepalingen van de Reclame Code als aan de door haar
zelf opgestelde aanvullende criteria.Andere Europese landenDe lidstaten van de Europese Unie hebben de Europese regels op eigen wijze
geïmplementeerd, passend bij hun specifieke omroepbestel.In Denemarken bestaat vrij uitgebreide inhoudelijke regelgeving voor reclame
gericht op kinderen. Naast de criteria van artikel 16 van de Richtlijn zijn
in de Deense wet- en regelgeving onder meer bepalingen opgenomen ten aanzien
van de sociale status van kinderen, snoep en speelgoed, de prijs van producten.
Kinderen mogen slechts beperkt deelnemen aan reclamespotjes en acteurs of
figuren uit kinderprogramma's mogen zelfs in het geheel niet optreden in reclamespotjes
gericht op kinderen. In het Verenigd Koninkrijk mag, in aanvulling op de regels
uit de Richtlijn, voor een aantal specifieke producten niet worden geadverteerd
rondom kinderprogramma's, bijvoorbeeld voor alcohol, bingo, religieuze zaken,
afslankproducten en medicijnen. Reclame voor merchandising die is gebaseerd
op kinderprogramma's mag niet worden uitgezonden twee uur voor en twee uur
na het betreffende kinderprogramma. In de Spaanse regelgeving wordt nader
uitgelegd in welke personen minderjarigen (naast de in artikel 16 van de Richtlijn
genoemde ouders en leerkrachten) nog meer vertrouwen hebben en waarvan niet
mag worden geprofiteerd in reclamespotjes: acteurs in kinderprogramma's en
in sommige gevallen fictieve personages.Sommige lidstaten hebben het verbod uit de Televisierichtlijn, om kinderprogramma's
die korter dan een half uur duren, uitgebreid naar een verbod tot onderbreking
van alle kinderprogramma's ongeacht de duur. Verder is in Vlaanderen sprake
van de zogenoemde vijfminuten-regel. Volgens deze regel mogen televisiezenders
in een periode van 5 minuten voor en 5 minuten na kinderprogramma's geen reclame
uitzenden. (Deze regel treft alleen commerciële zenders omdat publieke
omroep in Vlaanderen in het geheel geen reclame uitzendt). In Griekenland
mag tussen 07.00 uur en 22.00 uur geen televisiereclame over kinderspeelgoed
worden uitgezonden.Alleen in Zweden geldt sinds 1991 een wettelijk verbod op alle vormen
van televisiereclame gericht op kinderen onder de 12 jaar. Zendtijd rondom
kindertelevisie, bij zowel de publieke omroep als de commerciële omroep,
is in Zweden geheel vrij van reclame.Voor alle voornoemde regelingen in EU-lidstaten geldt dat ze, op grond
van het vrije verkeer van (televisie)diensten, alleen afgedwongen kunnen worden tegenover de in het betreffende land gevestigde omroepen. De
maatregelen mogen niet van toepassing worden verklaard op uitzendingen afkomstig
uit andere lidstaten. In de praktijk zenden daarom enkele commerciële
zenders vanuit het buitenland uit om onder meer strengere regels over kinderen
en reclame in het ontvangende land te omzeilen.5. Experiment met reclamevrij kinderblokDe Tweede Kamer heeft verzocht om een experiment te houden met een reclamevrij
blok in de kinderprogrammering op televisie en te rapporteren over de effecten.
Gezien de informatie en de beschouwing in de voorgaande paragrafen, is mijn
overtuiging dat een dergelijk experiment weinig zinvol is en zelfs ongewenst.
Er gelden wetenschappelijke, financiële en praktische bezwaren die ik
hieronder zal toelichten.Ten eerste bleek al in paragraaf 1 dat er onvoldoende wetenschappelijke
aanwijzingen zijn dat reclame per saldo een grote en schadelijke invloed heeft
op kinderen. Ten tweede is het vrijwel onmogelijk op wetenschappelijk verantwoorde
wijze vast te stellen of een reclamevrij blok tot een «verbetering»
zal leiden. Eerst zou daarvoor gedefinieerd moeten worden welke veronderstelde
schadelijke effecten we tegen willen gaan. Vervolgens moet worden gemeten
of de houding en het gedrag van kinderen na het experiment is veranderd vergeleken
met de situatie daarvoor. Zo zou bijvoorbeeld vastgesteld moeten worden of
kinderen na afloop van het experiment minder zeuren om speelgoed waarvoor
op televisie werd geadverteerd of dat zij minder materialistisch zijn geworden
dan daarvoor.1 Het is vrijwel onmogelijk dergelijke
effecten in een experiment betrouwbaar te meten, aangezien de effecten van
televisiereclame (gericht op kinderen) niet te isoleren zijn van andere effecten
op houding en gedrag van kinderen. Kinderen leven nu eenmaal niet in een vacuüm.
Zij komen niet alleen via de televisie in aanraking met reclame maar ook via
jeugdbladen, de bioscoop, billboards, radio, schoolagenda's en internet. Bovendien
zijn, zoals al beschreven in paragraaf 2, ouders, vriendjes en vriendinnetjes,
school en andere belangrijke personen in de omgeving van kinderen van grote
invloed op hun houding tegenover producten en hun omgang met reclame. Ook
deze invloeden zijn moeilijk te isoleren van de directe effecten van reclame
op houding en gedrag van kinderen. De onbetrouwbaarheid van het experiment
wordt nog groter wanneer besloten zou worden om alleen de publieke omroep
aan het experiment te onderwerpen. Vrijwel alle kinderen kijken immers zowel
naar de commerciële omroep als naar de publieke omroep.Ten tweede is er een praktisch argument tegen een experiment met een reclamevrije
jeugdprogrammering: het zal maar beperkt iets uitmaken voor de blootstelling
aan reclame. In het geval het experiment alleen wordt gehouden op Z@ppelin,
wordt de hoeveelheid televisiereclame die kinderen zien slechts gereduceerd
met 7 tot 10% (zie paragraaf 3). Wanneer ook commerciële omroepen
in het experiment worden betrokken, vermindert de hoeveelheid reclame die
kinderen zien met 25 tot 30%. Overigens is deze reclame slechts voor een klein
deel specifiek op kinderen gericht. In deze berekening is nog geen rekening
gehouden met de omvang van reclame gericht op kinderen via andere kanalen.Ten derde zijn er financiële bezwaren tegen een experiment met een
reclamevrij blok, die ook zouden gelden voor een verbod op televisiereclame
gericht op kinderen. Wanneer het experiment wordt gehouden bij de publieke
omroep, in het jeugdblok Z@ppelin, dan leidt dit tot een inkomstenderving
van € 15 mln per jaar. Zeker in het licht van de bezuinigingen die
de publieke omroep al moet doorvoeren is dit geen wenselijk scenario. Onvermijdelijk
zal er minder geld beschikbaar zijn voor programma's, waaronder
kinderprogramma's, met een onbedoelde verschraling van kwaliteit en verscheidenheid
van het jeugdaanbod tot gevolg.Bovendien zullen de adverteerders hun toevlucht nemen tot commerciële
zenders als Foxkids, Nickelodeon/Kindernet en Yorkiddin'. Het te verwachten
resultaat is dat daar voortaan meer reclame zal worden uitgezonden, die alsnog
door kinderen zal worden gezien. Een ander neveneffect kan zijn dat adverteerders –
om (Z@ppelin)kinderen toch te bereiken – andere marketinginstrumenten
intensiveren, zoals product placement (denk aan de flippo's) of reclame op
internet.De motie laat overigens in het midden of het experiment moet worden uitgevoerd
bij de publieke of ook bij de commerciële omroep. Als er beperkingen
aan reclame gericht op kinderen moeten worden opgelegd, ligt het voor de hand
om dit zowel op de publieke als commerciële omroepen door te voeren,
om de al genoemde reden dat kinderen naar de programma's van de publieke én
die van de commerciële omroepen kijken. Voor commerciële omroepen
is het toepassen van een reclamevrij kinderblok echter nog minder realistisch.
Reclame is immers de belangrijkste inkomstenbron voor deze omroepen. Een dergelijke
maatregel zou het bestaansrecht van kinderzenders als Foxkids, Yorkiddin'
en Nickelodeon/Kindernet regelrecht bedreigen. Dit zou overigens ook een wetswijziging
vergen, aangezien de Mediawet Nederlandse commerciële omroepen –
onder voorwaarden – toestaat om reclame in jeugdblokken uit te zenden.Bovendien is een verbod op reclame rondom jeugdprogramma's bij de commerciële
omroepen momenteel alleen mogelijk op zenders die onder Nederlandse bevoegdheid
vallen. Het verbod zou niet gelden voor de zenders RTL4 en RTL5 die formeel
vanuit Luxemburg opereren. Een experiment of verbod op kinderreclame zou ook
daardoor weinig effectief zijn.6. Alternatieve opties voor meer bescherming van kinderenIn de voorgaande paragraaf heb ik betoogd dat een experiment met een reclamevrije
jeugdprogrammering weinig zinvol is. Ik stel voor om de doelstellingen van
de motie Kant in een andere aanpak te vertalen, namelijk een verbetering van
de zelfregulering van de reclame- en mediabranche. De branche kan ook bijdragen
aan mediaopvoeding, onder meer door lespakketten voor scholen.Verbetering zelfregulering:Met de Reclame Code zijn in Nederland goede ervaringen opgedaan. Over
het algemeen respecteert de branche de regels in de code en meer dan de helft
van de klachten die binnenkomen bij de Reclame Code Commissie, wordt toegewezen.
Tegelijkertijd hebben deskundigen in gesprekken die hierover zijn gevoerd
enkele interessante opties aangedragen die aan kinderen nog meer bescherming
zal bieden.• procedure Reclame Code Commissie: In de Reclame Code Commissie
hebben vertegenwoordigers van bedrijfsleven en een vertegenwoordiger van de
Consumentenbond zitting. Dit betekent dat de commissie voornamelijk bestaat
uit belanghebbende commerciële partijen. Bij een zelfreguleringorganisatie
als het NICAM bestaat de commissie die klachten in behandeling neemt uit volledig
onafhankelijke deskundigen. Het NICAM is een sanctionerende organisatie die
door de overheid is ingesteld en wordt medegefinancierd. Dit geldt niet voor
de Reclame Code Commissie; deze wordt volledig gedragen door de branche zelf.
De onafhankelijkheid en geloofwaardigheid van uitspraken van de RCC zal gebaat
zijn bij een meer diverse samenstelling van de commissie. Bijvoorbeeld
door een aantal onafhankelijke deskundigen in de commissie op te nemen. Ook
met betrekking tot de inrichting van klachtenprocedures kan de RCC een voorbeeld
nemen aan de laagdrempelige en «klantvriendelijke» wijze waarop
dit bij het NICAM is georganiseerd. Het is nodig dat bezorgde ouders en opvoeders
zich makkelijker tot de RCC wenden waardoor de kans groter is dat zij zich
serieus genomen voelen en zij uitspraken eerder accepteren.• Regels in Reclame Code betreffende kinderen: Enkele regels die
momenteel in de Reclame Code zijn opgenomen inzake bescherming van minderjarigen
dienen meer geconcretiseerd te worden. Op deze wijze wordt vermeden dat regels
multi-interpretabel zijn en daardoor – weliswaar onbedoeld – te
veel ruimte scheppen voor reclame-uitingen die de regels niet overtreden maar
waaraan kinderen toch beter niet (te vaak) blootgesteld moeten worden. Dit
geldt vooral voor artikel 13.1 en artikel 13.2 die zijn bedoeld misleidende
reclamestrategieën gericht op kinderen tegen te gaan, bijvoorbeeld door
inzet van gezaghebbende en bekende (media)personen. Verder is het gewenst
dat de Reclame Code meer onderscheid maakt naar verschillende leeftijdsgroepen.
Voor kinderen onder de 7 jaar pleit ik voor een strenger regime, omdat zij
bevattelijker zijn voor misleiding. Ook hecht ik belang aan het opnemen van
regels ter vermijding van reclame gericht op kinderen met gewelddadige, seksuele
of angstwekkende elementen, naar voorbeeld van de aanvullende regels die de
Ster al hanteert.• Herhaling van reclamespotjes: Onderzoek toont aan dat in het bijzonder
jonge kinderen vaak een grote behoefte hebben aan herhaling en vertrouwde
media-inhouden. Daarnaast bestaat ook aanzienlijke consensus over het feit
dat deze jonge kinderen nog niet in staat zijn om reclame van programma's
te onderscheiden. Op grond hiervan zijn er critici die vinden dat met het
veelvuldig herhalen van dezelfde reclamespotjes rondom kinderprogramma's misbruik
wordt gemaakt van het beperkte ontwikkelingsniveau van kinderen. Daarom pleit
ik voor het toevoegen van een reglement in de Reclame Code die leidt tot een
beperking van het aantal identieke reclames per uur tijdens kinderprogramma's
voor met name de jonge kinderen. Ik zal nagaan in hoeverre handhaving van
een dergelijke regel realiseerbaar is.• Overig: In Nederland kennen wij een reactief systeem van zelfregulering
voor de inhoud van reclame. Dit houdt in dat er pas wordt opgetreden nadat
er een klacht binnenkomt bij de Reclame Code Commissie. Een wenselijk alternatief
is het zogenaamde «pré-copy systeem»: een optie waarvoor
de branche gemotiveerd kan worden en waartoe de Reclame Code Commissie bevoegd
gemaakt zou kunnen worden. Dit is een systeem waarbij een adverteerder die
twijfelt of een reclame-uiting voldoet aan de Reclame Code, deze reclame op
voorhand door de Reclame Code Commissie kan laten toetsen. Op deze wijze kunnen
mogelijke overtredingen, en daarmee ook klachten, op voorhand vermeden worden.
De European Advertising Standards Alliance (de Europese versie van de Reclame
Code Commissie) heeft onderzoek uitgevoerd waaruit naar voren is gekomen dat
vele landen zo'n pré-copy systeem al hebben ingevoerd. Nederland is
één van de weinige landen die dit (nog) niet hebben gedaan.
Een vorm van pré-copy gebeurt echter al wel door de Ster, zoals eerder
vermeld in paragraaf 4. Op de suggestie tot invoering van het pré-copy
systeem in Nederland is zowel door VNO-NCW als de Reclame Code Commissie positief
gereageerd en aangegeven dat een discussie hieromtrent met ingang van dit
najaar wordt gestart.Vergroting mediacompetentie:Een goede (zelf)regulering is een methode om mogelijk ongewenste effecten voor kinderen zoveel mogelijk te beperken. Dit alleen is
echter niet voldoende. Ongeacht de verschillende meningen en visies die er
heersen over reclame, kan er niet ontkend worden dat reclame zeer zichtbaar
deel uitmaakt van de werkelijkheid waarin wij leven. Het kunnen herkennen
van commerciële boodschappen en ermee leren omgaan, acht ik een minstens
zo belangrijk instrument om kinderen te wapenen tegen potentieel schadelijke
effecten.Onderwijs is de plek bij uitstek waar kinderen kunnen leren om een kritische
kijk op allerlei onderwerpen te ontwikkelen. De rol van scholen in deze is
dus onmisbaar. Docenten en scholen moeten daarvoor uiteraard wel stimulansen
en handreikingen krijgen. En er moet aantrekkelijk educatief aanbod zijn,
in de vorm van lesmateriaal en projecten.In de praktijk bestaan hiervoor al initiatieven van mediaorganisaties
en het bedrijfsleven. Zij bezitten ook bij uitstek de deskundigheid. Zo ontwikkelt
Z@ppelin samenwerkingsprojecten met ouders en scholen, gericht op het aanleren
van kritisch mediagedrag van kinderen. Daarnaast heeft Z@ppelin voornemens
om het onderwerp kinderen en reclame onder de aandacht te brengen van ouders
en kinderen via haar blad Z@pp&Zo (general interest blad), via haar website(www.zappelin.nl) en door middel van een televisieserie.
VNO-NCW heeft via de Stuurgroep Reclame eerder een reclame-educatieprogramma
uitgevoerd. Hierbij werd op initiatief en kosten van de branche zelf materiaal
ontwikkeld en aan scholen aangeboden waar door scholen goed op is gereageerd.In Engeland is het voorlichtingssysteem Media-Smart succesvol gebleken.
Het gaat hier om een bewustwordingscampagne gecombineerd met lesmateriaal
voor scholen, en het informeren van kinderen vanaf 7/8 jaar via internet
over hoe reclame werkt. Dit systeem is in Engeland door de branche zelf geïnitieerd.
Het zou een goede zaak zijn indien het Nederlands bedrijfsleven van deze kennis
en ervaring gebruik maakt waardoor een dergelijk systeem (eventueel in samenwerking
met een onafhankelijke partij, bijvoorbeeld Kennisnet) ook in Nederland uitgevoerd
kan worden.7. Tot slotMet deze brief heb ik de thematiek rond kinderen en reclame uitgebreid
voor de Tweede Kamer in beeld gebracht. Op grond van zowel wetenschappelijke
als praktische en financiële argumenten acht ik het uitvoeren van een
experiment voor een reclamevrij kinderblok niet verantwoord noch effectief.
Van een onmiddellijke beperking van reclame op de publieke kindertelevisie
ben ik geen voorstander, omdat het maar een kleine vermindering van reclame
teweeg brengt in het leven van de meeste kinderen, ook al omdat dan reclame
elders zal toenemen (in de zendtijd voor volwassenen waarnaar kinderen ook
kijken, op commerciële televisie en via andere media). Tegelijkertijd
zou een verlies aan reclame-inkomsten kunnen leiden tot verschraling van het
aanbod op Z@ppelin. Immers, er zullen in dat geval minder financiële
middelen beschikbaar zijn voor goede kinderprogramma's.Verbetering van de zelfregulering op het gebied van reclame acht ik een
efficiëntere en meer verantwoorde route om de zorgen die leven over de
effecten van reclame op kinderen tegemoet te treden. Deze route is door mij
niet via de wet of andere bestuurlijke instrumenten af te dwingen. Sterker
nog, ik wil juist verdere wettelijke beperkingen van reclame voorkomen omdat
mijn voorkeur uitgaat naar effectieve zelfregulering van de inhoud van reclame
met het oog op de bescherming van kinderen. Ik zal daarom in overleg treden
met de sector (omroepen, VNO-NCW, RCC, Ster, IP, SBS) over de voorstellen
voor aanscherping van de Reclame Code en verbetering van de procedures van
de Reclame Code Commissie. Ook zal ik de mogelijkheden voor intensivering
van voorlichting en educatie op het terrein van reclame nader
met de sector uitwerken. Ik zal u binnen een jaar over de voortgang berichten.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. C. van der Laan XNoot1Gesproken is met: mevr. Cathy Spierenburg, directeur Z@ppelin; dhr. Julius
Minnaar, directeur Ster, mevr. mr. Prisca Ancion, Reclame Code Commissie,
dhr. Wim Bekkers, NICAM, dhr. Jos Verveen, reclame-, marketing- en adviesbureau
Keesie, mevr. Caroline Emmen, VNO-NCW (Stuurgroep reclame), dhr. dr. Peter
Nikken, onderzoeker Expertisecentrum Jeugd en Media/NIZW, mevr. prof. dr.
Patty Valkenburg, hoogleraar Kind en Media, verbonden aan ASCoR/afd. Communicatie
Wetenschap, UvA) en mevr. drs. Moniek Buijzen, afd. Communicatie Wetenschap,
UvA.XNoot1Belangrijkste geraadpleegde bronnen voor dit overzicht zijn: Valkenburg,
P.M. (2002). Beeldschermkinderen. Theorieën over kind en media. Amsterdam:
Boom en Nikken, P. (2001) Kind & Reclame. Stichting Jeugdinformatie Nederland.
Beide publicaties bevatten een overzicht van Nederlands en internationaal
onderzoek naar kind en reclame.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Cijfers Kijk en Luister Onderzoek, januari–juni 2003 (kijktijd naar
reclame door kinderen).XNoot1Art. 41a, vierde lid luidt: Bij algemene maatregel van bestuur kunnen
regels gesteld worden omtrent de indeling van zendtijd van de Stichting Etherreclame
direct voorafgaand of direct volgend op programmaonderdelen die in het bijzonder
bestemd zijn voor minderjarigen beneden de leeftijd van twaalf jaar.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Of onderzocht zou moeten worden of kinderen in bijvoorbeeld Zweden, waar
een totaalverbod geldt op kinderreclame op televisie, andere houdingen en
gedragingen hebben dan kinderen in andere Europese landen. Dergelijk wetenschappelijk
onderzoek is niet uitgevoerd en effecten van reclame zouden hierin ook moeilijk
te isoleren zijn van andere maatschappelijke en culturele verschillen tussen
landen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-VIII-82.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl