Grenzeloos Genoeg(en)?; Visie op grensoverschrijdend regionaal personentreinverkeer; Brief van de Minister en Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-10-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133675
 2008-2009
 
 31 553
 Grenzeloos Genoeg(en)?; Visie op grensoverschrijdend regionaal personentreinverkeer
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN VERKEER EN WATERSTAAT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 14 juli 2009
 Aanleiding
 Op 11 september 2008 heeft een Algemeen Overleg (31 553, nr. 3)
met uw Kamer plaatsgevonden over de initiatiefnota «Grenzeloos Genoeg(en)?»
van de leden Koopmans en Cramer. Conform toezegging in dit Algemeen Overleg,
zijn wij in een beleidsbrief (26 november 2008) ingegaan op alle aanbevelingen
uit de initiatiefnota en enkele suggesties die door uw Kamer in het Algemeen
Overleg zijn gedaan. In de Beleidsbrief hebben wij u toegezegd de Tweede Kamer
na een half jaar te informeren over de voortgang van een aantal acties. In
deze brief gaan wij hier nader op in, alsmede op de voortgang van enkele lopende
projecten.
 Algemeen
 Zoals wij in onze brief van 28 november 2008 hebben aangegeven vinden
wij de aanwezigheid van goede internationale verbindingen belangrijk voor
de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Nederland binnen Europa. Voldoende
kwalitatief goede aansluitingen van Nederlandse economische centra op het
Europese spoorwegnet zijn een vereiste voor de verdere ontwikkeling op ruimtelijk-economisch
gebied van Nederland. Daarnaast vervullen de internationale spoorverbindingen
tussen de grensregio’s een belangrijke economische en sociale functie.
 Ons beleid ten aanzien van internationaal spoorvervoer is er op gericht
te zorgen dat de spoorverbindingen tussen de belangrijkste Nederlandse economische
centra en het Europese achterland toegerust zijn om de groeiende vervoersstromen
te accommoderen, en om waar nodig en wenselijk de totstandkoming van nieuwe
regionale internationale spoorverbindingen te bevorderen. Anders dan bij de
weg zijn de landsgrenzen bij het spoor nog manifest. Het is van belang deze
barrières te slechten om een alternatief te zijn voor de weg. 
 
 De rolverdeling tussen ministerie en decentrale overheden komt er samengevat
op neer dat de rijksoverheid zich verantwoordelijk acht voor het spoorsysteem
en het goed functioneren van de ordening. Voor het binnenlandse spoorvervoer
wordt dit ingevuld door de hoofdrailnetconcessie aan NS en de decentralisatie
van het regionale spoorvervoer aan de provincies en stadsregio’s.
 Het regionale grensoverschrijdende spoorvervoer is ook de verantwoordelijkheid
van de provincies, waarbij de rijksoverheid waar nodig en wenselijk ondersteuning
biedt bij het internationaal overleg, het wegnemen van internationale (technische)
belemmeringen en eventueel het verlenen van een financiële bijdrage voor
infrastructurele aanpassingen of het verlenen van tijdelijke startsubsidie
voor de vervoerdienst.
 
 Het grensoverschrijdend personenvervoer per spoor staat in warme belangstelling.
Hier heeft de initiatiefnota van de leden Cramer en Koopmans een belangrijke
rol in gespeeld. Het amendement van beide leden, waarmee € 20 miljoen
op de begroting van VenW is vrijgemaakt heeft tot verschillende nieuwe regionale
initiatieven geleid. Deze € 20 miljoen wordt ingezet ter bevordering
van het grensoverschrijdend regionaal spoorvervoer.
 
 Ook vervoerders doen mee. Zij helpen mee nieuwe diensten te ontwikkelen
die aansluiten bij de regionale vervoersbehoefte en het vervoerssysteem in
de regio, zoals dat door decentrale overheden verder wordt ontwikkeld.
 Algemeen uitgangspunt blijft natuurlijk wel dat een rendabel en toekomstvast
treinproduct voldoende marktomvang vereist. Als er voldoende markt én
bestuurlijk commitment is voor grensoverschrijdende samenwerking, kan een
aanpak op maat worden ontwikkeld.
 Voortgang acties uit de beleidsbrief
 Onderstaand komen de acties uit de beleidsbrief van 26 november 2008
aan de orde, waarvoor is aangegeven dat de Kamer na een half jaar over de
voortgang wordt bericht. Daarbij volgt eerst een kort citaat uit de beleidsbrief
(cursief) en vervolgens een beschrijving van de voortgang. 
 Reisinformatie – vertrektijden
 
 Vertrektijden van alle internationale treinen ook op
de papieren kaartjes en dynamische vertrektijden-displays tonen. NS toont
op papieren vertrekstaten en kaarten in de stations en op displays en internet
de grensoverschrijdende treinen voor zover deze ook in de systemen van ProRail
voorkomen (de systemen van ProRail zijn voor NS broninformatie). Dit betreft
bijvoorbeeld de diensten Enschede–Gronau, die door DB zelf bediend wordt
zonder tussenkomst van ProRail. Er is geen actuele informatie bekend ten behoeve
van de actuele informatieschermen (er is uiteraard wel statische informatie
op het station aanwezig in de vorm van vertrekstaten). Nu is het technisch
nog niet mogelijk om van bijvoorbeeld DB actuele informatie te tonen, maar
in de toekomst, na invoering InfoPlus (begin 2009) moet dit wel mogelijk zijn.
 
 Voortgang
 Reisinformatie over grensoverschrijdende lijnen komt zowel op de (statische)
vertrekstaten als ook op de actuele informatieschermen te staan. De actuele
reisinformatie wordt verkregen uit InfoPlus.
 InfoPlus is een gezamenlijk project van NS en ProRail. Met InfoPlus wordt
de kwaliteit van de reisinformatie verbeterd door één centrale
bron voor alle reisinformatie te gebruiken. De verouderde borden op stations worden vervangen door flexibele schermen en de huidige bedieningssystemen
vervangen door moderne, gebruiksvriendelijker, systemen. Eén van de
voordelen van het aansluiten van één bron is dat ook de reisinformatie
over grensoverschrijdende treinen integraal meegenomen wordt.
 
 Dit betekent concreet dat op een aantal stations de reiziger de informatie
over de gehele route van de trein krijgt aangeboden, ook als een traject door
een regionale vervoerder bediend wordt, met daarbij tevens informatie over
eventuele wijzigingen/vertragingen. NS voert in mei en juni van dit jaar een
proef uit op de Veluwelijn (Amersfoort Schothorst, Amersfoort Vathorst, Nijkerk,
Putten, Ermelo). De verwachting is dat InfoPlus in het najaar van 2009 verder
kan worden uitgerold. Als één van de eerstvolgende stations
zal het station Amersfoort worden meegenomen in de aansluiting op één
bron. Het landelijk uitrollen van InfoPlus zal geleidelijk gaan, waarbij steeds
meer stations dus ook de beschikking krijgen over deze actuele informatie
voor grensoverschrijdend treinverkeer.
 Reisinformatie – kaarten
 
 Naast de landelijke kaart ook een kaart tonen van alle
verbindingen op regionale schaal (50 km), waarbij buitenlandse verbindingen
even gedetailleerd worden getoond als binnenlandse. Wij zullen met NS overleggen
over de mogelijkheden voor een dergelijke kaart. Dit vereist uiteraard zowel
de medewerking van binnenlandse grensoverschrijdende vervoerders als buitenlandse
vervoerders.
 
 
 Op stations hangen nu al de spoorkaarten met daarop de sporen door heel
Nederland. Hierop worden ook de grensovergangen aangegeven met daarbij de
stopstations voor de internationale treinen tot en met de eindbestemming.
Ook op de vertrekstaten zijn zowel de vertrektijden als de te reizen route
te zien.
 
 Door NS is onderzocht of dit voldoende is. Er blijkt bij grote grensovergangen
geen behoefte aan een andere kaart, maar bij kleinere grensovergangen, waar
sprake is van een regionale functie, wordt onderzocht welke verbeteringen
mogelijk zijn. NS verkent eind juni met Prignitzer Eisenbahn de mogelijkheden
voor een proef op station Enschede met een gedetailleerde kaart. Op deze kaart
komen de belangrijkste verbindingen vanaf Hengelo/Enschede en de stations
in Duitsland te staan.
 Verkoop van internationale treinkaartjes
 
 NS verplichten verkooppunten voor buitenlandse treinkaartjes
toe te laten op alle stations waar buitenlandse vervoerders rijden. Dit stimuleert
NS kritisch naar het grenstarief te kijken. Ons is duidelijk dat dit onderwerp
voor veel partijen symbool staat voor de kwaliteit en imago van internationaal
treinreizen. Hierover wordt overleg gevoerd met de NS en we hebben er vertrouwen
in dat dit zal leiden tot de gewenste resultaten. NS ziet het belang van verkooppunten
van buitenlandse of andere vervoerders op Nederlandse stations en staat die
dus ook gewoon toe. In overleg met NS kijken wij of op meer stations dan alleen
Maastricht toegangsbewijzen verkocht kunnen worden, waarin geen verrekeningskosten
voor internationale reizen is verwerkt. Vroeger werd de prijs van een internationaal
kaartje bepaald als een superpositie van twee nationale kaartjes. Inmiddels
wordt er ook veel met marktprijzen gewerkt die dat nadeel niet hebben. Door
NS wordt er hard gewerkt aan het verbeteren van het beter beschikbaar maken
van internationale kaartjes.
 
 
 Veel internationale treinkaartjes kunnen zonder toeslag worden gekocht
via internet of kaartautomaten op stations. Van alle internationale treindiensten
van NS vanuit Nederland is 90% van de treintickets te verkrijgen via
deze kanalen. NS investeert continue in verkoop via internet. Mede daarom
heeft NS als doelstelling zoveel mogelijk internationale treintickets via
internet te verkopen. Sinds 2004 (circa 8% selfservice) is er een substantiële
toename; op dit moment boekt meer dan 1/3 van de NS-klanten al via deze selfservice
kanalen en 80% oriënteert zich online. Op dit moment zijn er op
internet 250 bestemmingen boekbaar en in de automaat 158 bestemmingen.
 
 Waar voor internationale kaartjes gekocht via internet (zonder reservering)
of kaartautomaat geldt dat reizigers geen toeslag betalen, is wel sprake van
extra kosten bij het kopen van internationale kaartjes aan het loket. Per
1 mei 2009 zijn de boekingskosten voor verkoop van tickets aan de verkoopbalies
aangepast. Aan de balie zullen reizigers voor het boeken van internationale
tickets zonder reservering € 3,50 per boeking blijven betalen. Vanwege
de extra inspanningen bij het boeken van tickets met een reservering of voor
een telefonische boeking zullen reizigers voor die tickets € 10,00
gaan betalen.
 
 Dat er kosten verbonden zijn aan het reserveren en kopen van een internationaal
treinkaartje aan een balie, is te vergelijken met het feit dat ook een reisbureau
kosten in rekening brengt voor het boeken van een reis. NS geeft daarnaast
aan dat het aanpassen van boekingskosten enerzijds als doel heeft om minder
rendabele locaties of openingstijden in stand te kunnen houden en anderzijds
het gevolg is van de lagere commissie die NS van andere treinmaatschappijen
ontvangt voor de verkoop van tickets.
 
 Bovendien betalen klanten die in het bezit zijn van een OV-begeleiderkaart
en/of een pas «Ontheffing Transactiekosten» geen boekingskosten.
Voor toekomstige binnenlandse reizen met NS Hispeed/Albatros over de HSL-Zuid
blijft het huidige niveau van € 0,50 transactiekosten van toepassing
op de aankoop van vervoerbewijzen aan de balie.
 Voortgang grensoverschrijdende trajecten
 Naast de acties uit de brief van 28 november 2008 waarop hiervoor
de voortgang werd vermeld, ís er ook nog een aantal bestaande en nieuwe
initiatieven voor het verbeteren van grensoverschrijdende verbindingen, waarover
wij graag de voortgang willen rapporteren.
 Groningen–Bremen
 De provincie Groningen voert een verkenning uit naar een stapsgewijze
verbetering van de verbinding Groningen–Bremen. Deze verkenning omvat
maatregelen gericht op verhoging van de frequentie, een kortere reistijd en
kwaliteitsverbetering van de verbinding (minder overstappen, aantrekkelijke
tarieven, verbetering van de infrastructuur). Het streven is erop gericht
om de verkenning eind 2009 aan te bieden aan Minister-president Wulff van
Niedersachsen en ons. In aanloop naar het bestuurlijk overleg MIRT najaar
2009 gaan rijk en regio in overleg om te bezien of en zo ja hoe het rijk bij
kan dragen in dit regionale initiatief.
 Hengelo–Oldenzaal–Bad Bentheim
 De provincie Overijssel en de stadsregio Twente hebben het initiatief
genomen om tot een pilot op het traject Hengelo–Oldenzaal–Bad
Bentheim te komen en hebben ons om een financiële bijdrage verzocht.
Thans wordt inzichtelijk gemaakt welke bijdragen nodig en realistisch zijn
om de pilot mogelijk te maken. Wij hebben aangegeven positief
te staan tegenover deze pilot en een financiële bijdrage daaraan.
 Enschede–Gronau
 Overijssel en Twente hebben ook een infrastructurele aanpassing op het
traject Enschede–Gronau onder onze aandacht gebracht. Echter, op dit
moment is er volgens de regio onvoldoende zicht op kosten en haalbaarheid.
Wanneer de regio nader onderzoek heeft laten uitvoeren naar de kosten worden
wij hier over geïnformeerd en zal overleg plaatsvinden.
 Deltalijn
 In het nota-overleg over de MobiliteitsAanpak van 16 februari 2009
is een motie aangenomen, waarin wordt opgeroepen om onderzoek te verrichten
naar een HSL-Oost/Deltalijn voor de periode na 2020. Over het verbeteren van
deze internationale verbinding wordt reeds sinds vorig jaar met de provincie
Gelderland overleg gevoerd. De gezamenlijke stapsgewijze aanpak rond de Deltalijn
en het realiseren van een betrouwbare en vlotte afwikkeling van de ICE maakt
ook onderdeel uit van de planstudie Utrecht-Arnhem-Nijmegen bij het Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer. Ook het beter op de internationale kaart zetten
van deze verbinding is daarbij een onderwerp.
 Avantislijn
 Het Aachener Verkehrsverbund en Parkstad Limburg hebben initiatief genomen
voor een nieuwe lightrail verbinding naar Aken via het industriepark Avantis.
Dit vergt de aanleg van ca. 5 km nieuw spoor tussen de bestaande spoorlijnen
Heerlen–Kerkrade–Simpelveld en Simpelveld–Richterich(–Aken).
Wij hebben aangegeven mee te willen werken aan haalbare en concrete verbeteringen
en met deze positieve insteek ondersteuning te zullen verlenen aan de businesscases.
Realisatie van deze nieuwe verbinding is mede afhankelijk van besluitvorming
aan Duitse zijde, die naar verwachting in de eerste helft van 2010 plaatsvindt.
De provincie Limburg zal de komende periode een faseringsvoorstel uitwerken.
 Maastricht-Brussel Express.
 Hierover zijn afspraken gemaakt tussen provincie Limburg, gemeente Maastricht,
NS en NMBS. Het eerdere pilotproject is geëvalueerd en verlengd. Op dit
moment is er een uursdienst naar Brussel en het aantal reizigers stijgt.
 Light railverbinding Maastricht-Lanaken
 In september 2007 is het startsein voor de reactivering van de spoorlijn
Maastricht–Lanaken voor grensoverschrijdend goederenvervoer gegeven.
Later is ook voor grensoverschrijdend reizigersvervoer tussen Vlaanderen en
Maastricht initiatief genomen. Het project «tram Vlaanderen–Maastricht»
gaat onder meer uit van een nieuw traject in Maastricht naar het station.
Dit centrumtraject is door de provincie aangedragen voor het Actieprogramma
regionaal OV. Op dit moment wordt met een positieve insteek het voorstel beoordeeld.
 Regions of Connected Knowledge (voorheen HST Connect)
 Onder aanvoering van de gemeente Eindhoven wordt gewerkt aan verbetering
van de verbinding met Duitsland. Ook betrokken vervoerders zien kansen.
Doel is om te komen tot een verbinding Eindhoven–Venlo–Düsseldorf
en/of Eindhoven–Heerlen–Aken. Zo onderzoekt NS samen met overheden
en andere vervoerders (onder andere DB) de haalbaarheid van deze verbindingen.
 
 In het kader van HST cross border Connect heeft V&W vorig jaar toegezegd
medewerking te zullen verlenen aan kleine maatregelen die de verbindingen
naar Duitsland kunnen verbeteren. Het onderzoek is in het najaar van 2008
gestart en zal in 2009 worden afgerond. Implementatie van de verbinding (als
pilot) is voorzien in de periode 2010–2011. Het streven is een rechtstreekse
treinverbinding in 2012, doch uiterlijk 2015 (nieuwe concessie hoofdrailnet)
te realiseren. De regio Parkstad Limburg ontving € 1,5 mln Europese
subsidie voor het doortrekken van de IC Eindhoven–Heerlen naar Aken.
 Arnhem–Emmerich
 De stadsregio Arnhem Nijmegen heeft meegedeeld dat de uitkomsten van het
door de regio verrichte onderzoek naar de mogelijkheden op Arnhem–Emmerich
in het najaarsoverleg over het MIRT beschikbaar zijn.
 Nijmegen–Kleve
 De stadsregio Arnhem Nijmegen heeft ons gemeld dat zij en ProRail participeren
in het Interreg IVB-project Sintropher. In dit project, met een omvang van
meer dan € 27 miljoen, staat het concept tramtrein centraal.
 De Stadsregio voert een project met ProRail uit, waarbij het draait om
twee acties: Haalbaarheidsonderzoek Nijmegen–Kleve en haalbaarheidsonderzoek
naar de Weeze-Link: een nieuwe verbinding vanaf het Duitse net naar vliegveld
Weeze.
 ProRail en Stadsregio investeren hierin en willen VenW graag erbij betrekken.
 Afsluiting
 Zoals u ziet wordt met voortvarendheid gewerkt aan het tot stand komen
van verbeteringen bij het grensoverschrijdend spoorvervoer. Hierover zullen
wij tijdens het volgende AO hierover verder met u van gedachten kunnen wisselen.
 
 De minister van Verkeer en Waterstaat,
 C. M. P. S. Eurlings
 De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
 J. C. Huizinga-Heringa