Emancipatiebeleid 2002; Brief staatssecretaris bij het aanbieden van de Beleidsbrief Emancipatiebeleid 2002
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28009, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28009 nr. 1

18-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgave 1 INLEIDING2 TWEESPORENBELEID2.1 Verandering2.2 VernieuwingOnderzoekEmancipatiemonitorExtra aandachtOverleg Vrouwen en Minderheden (OVM)Periodiek overleg met maatschappelijke organisatiesVernieuwing communicatieJoke Smitprijs2.3 VerankeringMede-overheden en particuliere organisatiesStrategische alliantiesPlan van aanpak mainstreamingAnalyse van begrotingspostenActieplan Emancipatietaakstellingen Departementen3 VAN ONDERSTEUNINGSBELEID NAAR SUBSIDIËRING VAN
ACTIVITEITEN3.1 HeroriëntatieVeranderd beleidskaderVBTB-trajectEvaluatie3.2 KnelpuntenOnduidelijkheidAmbiguïteit3.3 Van ondersteuningsbeleid naar subsidiebeleidVernieuwende initiatievenDraagvlak verbredenSturing op effectiviteitEmancipatieveld verbreedt zich3.4 Het veranderingstrajectNieuw subsidiebeleidEisen aan projectvoorstellenVerdere professionaliseringRuimte voor vernieuwingOvergangsperiodeOverzicht beleidsacties en -voornemens Tweesporenbeleid
en Veranderingstraject emancipatie-subsidie 4 ARBEID, ZORG EN INKOMEN4.1 Levensloopbewust beleidNu of laterKarakter van de nota4.2 Modernisering van het sociaal contract4.3 Meer vrouwen aan het werk, meer mannen aan het zorgenArbeidsparticipatieMannen aan het thuisfrontGroeivoet continuerenMeer kennis nodigEQUAL4.4 Herintredende vrouwenDoelstellingPlan van aanpakToetrederskortingVoorlichtingscampagne4.5 KinderopvangCapaciteitCAO-afsprakenVoorstel Wet Basisvoorziening Kinderopvang4.6 Commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische Minderheden4.7 Checklist kwaliteit van de arbeid van vrouwen4.8 Beloningsverschillen4.9 Kinderalimentatie in relatie tot de combinatie van
arbeid en zorgOnderzoekBijstandGoed regelenAlimentatiebeleid doorlichten4.10 Vrouwelijke ondernemersOverzicht beleidsacties en -voornemens Arbeid, zorg en
inkomen 5 DAGINDELING5.1 Tijd en ruimte5.2 ExperimentenTabel 1 Spreiding van experimenten over provincies en
aandachtspunten MonitorTabel 2 Doelgroepen 5.3 CommunicatieFocusgroepenStuurgroepExterne communicatie5.4 Dagindeling internationaal5.5. Beleid in 2002Tijd op maatMonitor TijdinfrastructuurRuimte op maatMultifunctionele accommodaties en dienstenknooppuntenKenniscentrumLandelijk gebiedVervoerWerk op maatArbeidstijdenmanagementBereikbaarheidsscenarioZorg op maatSluitende dagarrangementenZorgondernemerschapDiensten op maat5.6 VervolgAllochtone taakcombineerdersBouwstenenOverzicht beleidsacties en -voornemens Dagindeling 6 MACHT EN BESLUITVORMING6.1 Glazen plafondAmbassadeursnetwerkProjectvoorstel EQUALBenchmark en onderzoek6.2 Ontschotting van de arbeidsmarktTask Force6.3 Vrouwen in politiek en openbaar bestuurWerving en selectieZwangerschap, bevalling en ziekteZwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwenUitstroomOpenbaar bestuurOverzicht beleidsacties en -voornemens Macht en besluitvorming 7 MENSENRECHTEN7.1 Adviesraad voor Internationale VraagstukkenVerenigde Naties (VN)Europees niveau7.2 Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen
en meisjesPlan van aanpakBeleidsintensiveringGenitale verminkingNationaal rapporteur mensenhandelWerkgroep Vrouwenhandel van de Raad van Europa7.3 Bevorderen van gelijke rechten en bestrijding van
discriminatieVerdieping van instrumentenNotitie inzake de implementatie van gelijkebehandelingsrichtlijnenGelijke behandeling m/vRatificatie protocol nr. 12 bij het EVRMImplementatie VN-VrouwenverdragInformatiepunt gelijke behandeling m/vKlachtrecht van vrouwenTweede nationale rapportage over de uitvoering van het
VN-VrouwenverdragVijfde verdiepend onderzoek VN-Vrouwenverdrag7.4 Internationaal beleidEuropese integratieTweesporenbeleidStroomversnellingGender mainstreamingInternationale ontwikkelingenVN-Commissie voor de Positieverbetering van VrouwenVrede en veiligheidWater en genderSeksuele en reproductieve rechtenOverzicht beleidsacties en -voornemens Mensenrechten 8 KENNISSAMENLEVING8.1 Nieuwe vragen8.2 Rol overheid8.3 Informatierevolutie8.4 Clusters van overheidsbeleid en beleidsactiesHet reguleren en organiseren van ict-infrastructurenHet stimuleren van ict-gebruik in de samenlevingDe ontwikkeling van e-governmentAnticiperen op de maatschappelijke gevolgen van de kennissamenleving
en de veranderende rol van de overheid8.5 Hoe verder?Overzicht beleidsacties en -voornemens Kennissamenleving BIJLAGE Samenvatting van het huidige emancipatie-ondersteuningsbeleidHet ondersteuningsbeleidDe Subsidieregeling Emancipatie-ondersteuning 19982a-subsidies2b-subsidies2c-subsidies
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28009Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 167 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 009Emancipatiebeleid 2002nr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 september 2001Hierbij bied ik u de Beleidsbrief Emancipatiebeleid 2002 aan.De Beleidsbrief bevat de uiteenzetting van de beleidsvoornemens in het
kader van de coördinatie van het emancipatiebeleid, voor het komende
jaar. Het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie vormt hiervoor de basis.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. E. Verstand-Bogaert Inhoudsopgave 1Inleiding3    2Tweesporenbeleid4   3Van ondersteuningsbeleid naar subsidiëring
van activiteiten9    4Arbeid, zorg en inkomen15   5Dagindeling26    6macht en besluitvorming35    7Mensenrechten41   8Kennissamenleving52     Bijlage571 INLEIDINGDeze Beleidsbrief werkt het Meerjarenbeleidsplan Emancipatieuit voor 2002. Net als in de Begrotingsbrief voor 2001 ligt het accent
op de coördinatie van beleid. Eerst vatten we samen wat we verstaan onder
een tweesporenbeleid. Kortweg komt dit neer op vernieuwing en verankering
van beleid. Dan staan we stil bij de noodzakelijke heroriëntatie van
wat nu nog emancipatie-ondersteuningsbeleid heet. Vervolgens gaan we in op
de maatregelen die op stapel staan op dezelfde vijf terreinen die ook in het
Meerjarenbeleidsplan centraal stonden: arbeid, zorg en inkomen; dagindeling;
macht en besluitvorming; mensenrechten van vrouwen; kennissamenleving.Het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie1 werkt het beleid voor de middellange termijn langs twee sporen
uit. Aan de ene kant beleid dat vernieuwing aanjaagt en nieuwe thema's en
instrumenten aandraagt. Aan de andere kant beleid dat emancipatie verankert
in alle geledingen van het algemene beleid en daarvoor – onder meer –
strategische allianties aangaat met maatschappelijke partners. Dit laatste
spoor heet in internationaal verband «gender mainstreaming». Concrete
doelstellingen en beleidsvoornemens werken dit beleid uit op vijf terreinen:
arbeid, zorg en inkomen; dagindeling; macht en besluitvorming; mensenrechten
van vrouwen; en kennissamenleving. Ook is aangegeven welk departement daarbij
het voortouw heeft.In de Begrotingsbrief Emancipatiebeleid 2001
staan de activiteiten genoemd die in het eerste jaar van het Meerjarenbeleidsplan
hun beslag hebben gekregen of in uitvoering zijn. Bijvoorbeeld het Plan van
aanpak Herintredende vrouwen2, de fiscale stimulering
van kinderopvang en loondoorbetaling tijdens ouderschapsverlof of, meer in
het algemeen, de aanpak die emancipatie verankert in het brede kabinetsbeleid3. Andere beleidsactiviteiten lopen door in 2002. Te denken
valt aan de advisering van de commissies Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische
Minderheidsgroepen (AVEM) en Dagarrangementen voor ouders en kinderen, de
nota over levensloopbewust beleid en het wetsvoorstel zwangerschaps- en bevallingsverlof
voor politieke ambtsdragers.Deze Beleidsbrief werkt het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie uit voor
2002. Het accent ligt daarbij, net als vorig jaar, op de coördinatie
van het emancipatiebeleid. De beleidsvoornemens op de verschillende terreinen
staan in de Memories van Toelichting bij de desbetreffende begrotingshoofdstukken.
Na ieder hoofdstuk zijn de concrete beleidsvoornemens schematisch samengevat.
Na een uiteenzetting van het gevoerde tweesporenbeleid (hoofdstuk 2) en de
voorgenomen vernieuwing van het emancipatie-ondersteuningsbeleid (hoofdstuk
3) geven we aan wat de beleidsvoornemens zijn op elk van de vijf bovengenoemde
terreinen (hoofdstuk 4 tot en met 8). 2 TWEESPORENBELEIDEmancipatiebeleid is veranderingsbeleid. Om die veranderingen voor elkaar
te krijgen volgt het twee sporen, die overigens nauw verweven zijn: vernieuwing
aanjagen en verankering in het algemene beleid bevorderen. Voor het spoor
van vernieuwing zijn onderzoek, monitoring en evaluatie belangrijke hulpmiddelen.
Een onmisbare voorwaarde voor het tweede spoor is rekening houden met relevante
verschillen tussen vrouwen en mannen. Die kunnen namelijk van invloed zijn
op de effectiviteit en kwaliteit van beleid. Voor het tweede spoor is het
Plan van aanpak mainstreaming een belangrijke stimulans. Ook een analyse van
begrotingsposten in navolging van het VBTB-traject kan zichtbaar maken hoe
ver het genderperspectief is doorgedrongen tot het gangbare beleid.2.1 VeranderingHet emancipatiebeleid ondersteunt en stimuleert maatschappelijke veranderingen
die aankoersen op een rechtvaardige verdeling van rechten en plichten, kansen
en beperkingen, ongeacht sekse. Het beperkt zich dus niet tot de positieverbetering
van vrouwen. Met andere woorden, emancipatiebeleid is geen doelgroepenbeleid,
gericht op de specifieke positie van een bepaalde groep burgers, maarveranderingsbeleid.Natuurlijk blijft het belangrijk het oog scherp gericht te houden op groepen
vrouwen die in een moeilijke positie verkeren. Ook omstandigheden waarin gewenste
veranderingen moeilijk zijn te realiseren hebben alle aandacht. Een deel van
de zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen verkeert bijvoorbeeld in een
moeilijke positie. Het glazen plafond en het bestaan van typische mannen-
en vrouwenberoepen duiden op hun beurt op omstandigheden waarin veel taaie
weerstand bestaat tegen gewenste veranderingen.De coördinatie van het emancipatiebeleid volgt twee sporen. Het eerste
spoor jaagt vernieuwing aan vanuit een overkoepelende visie, plaatst nieuwe
thema's op de politieke agenda, ontwikkelt draagvlak en draagt instrumenten
aan. Onderzoek, monitoren, evaluatie en communicatie zijn daarbij belangrijke
hulpmiddelen.Het tweede spoor bevordert dat emancipatie verankerd raakt in alle geledingen
van het algemene beleid. Daarvoor moeten beleidsprocessen worden ge(re)organiseerd,
verbeterd, ontwikkeld en geëvalueerd. Een
onmisbare voorwaarde is om daarbij oog te hebben voor relevante verschillen
tussen mannen en vrouwen die van invloed zijn op de effectiviteit en kwaliteit
van beleid.De twee sporen zijn overigens nauw met elkaar verweven. Zo kan de expertise
die in het ene spoor wordt opgebouwd een hulpmiddel zijn voor de strategie
die in het andere spoor wordt toegepast. Enerzijds is bijvoorbeeld onderzoek
nodig om meer vrouwen door te laten stromen naar hogere posities in het bedrijfsleven,
anderzijds kan dit resultaten opleveren waar bedrijven hun voordeel mee kunnen
doen.2.2 VernieuwingOnderzoekOm het emancipatieproces te verdiepen en te verfijnen is onderzoek veelal
onmisbaar. Bijvoorbeeld als het gaat om resultaatgericht beleid, vernieuwing
van het emancipatiebeleid of de effectieve implementatie van het VN-Vrouwenverdrag.
Het Comité dat toeziet op de uitvoering van dit verdrag
heeft nog eens het belang onderstreept van onderzoek voorafgaand aan beleidsvorming.De jaarlijkse onderzoekprogramma's stoelen op hetMeerjarenbeleidsplan
Emancipatie. De fasering vindt plaats in samenhang met de jaarlijks
uit te voeren beleidsactiviteiten. Het onderzoekprogramma voor 2002 richt
zich, net als in voorgaande jaren, op drie hoofdstromen: beleidsinhoudelijke
vernieuwing, gender mainstreaming en lopend beleid. Steeds is daarbij oog
voor de toegevoegde waarde en praktisch bruikbare resultaten die het kan opleveren
om allianties aan te gaan met derden, bijvoorbeeld maatschappelijke organisaties
en het bedrijfsleven.EmancipatiemonitorIn oktober 2000 is de eerste Emancipatiemonitor
verschenen.1 Zowel in druk, als op internet.2 De monitor voorziet in een grote behoefte aan feiten
en cijfers over emancipatie, zoals blijkt uit het veelvuldig gebruik dat ervan
wordt gemaakt, ook via internet. Ook om de voortgang van het emancipatieproces
te meten bewijst de monitor goede diensten.De eerste Emancipatiemonitor bevat informatie
over de positie van mannen en vrouwen op de vier terreinen die vanouds centraal
staan in het emancipatiebeleid: arbeid, zorg en inkomen; onderwijs; politieke
en maatschappelijke besluitvorming; geweld tegen vrouwen. Waar mogelijk is
de informatie uitgesplitst naar achtergrondkenmerken als leeftijd, etniciteit
of burgerlijke staat.De monitor heeft het karakter van een groeimodel. De volgende emancipatiemonitor,
die in het najaar van 2002 verschijnt, besteedt ook aandacht aan de terreinen
«dagindeling» en «kennissamenleving». Waar mogelijk
gaat de monitor in op de diversiteitsdimensie.Extra aandachtZoals gezegd blijft extra aandacht nodig voor specifieke groepen vrouwen
en omstandigheden waarin veranderingen moeilijk van de grond komen. In dit
kader passen de maatregelen om de herintreding van vrouwen op de arbeidsmarkt
in het algemeen en zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen in het bijzonder
te bevorderen, evenals aandacht voor hun politieke participatie, de afbraak
van het glazen plafond waar hoger opgeleide vrouwen tegenaan lopen, de kwaliteit
van het werk van lager opgeleide vrouwen en de bestrijding van geweld tegen
vrouwen.Overleg Vrouwen en Minderheden (OVM)In de schaduw van de officiële overlegstructuur fungeert het Overleg
Vrouwen uit Minderheden (OVM) als informeel adviescollege als het gaat om
het verbeteren van de positie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen.
De leden van dit overleg geven commentaar op en advies over maatregelen en
voornemens die hen raken. In de afgelopen twee jaar zijn per jaar vier thema's
behandeld, eerst in het OVM zelf en daarna met de ministeries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Deze werkwijze
is bevredigend, zij het dat de advisering informeel en daarom niet zichtbaar
is. Het ligt dan ook voor de hand een verbinding te leggen met de officiële
overlegstructuur.Periodiek overleg met maatschappelijke organisatiesOm strategische allianties met maatschappelijke partners te bevorderen
organiseren we vanaf 2001 halfjaarlijks bijeenkomsten over een bepaald
thema. Deelnemers aan deze bijeenkomsten kunnen steeds wisselende organisaties
zijn. Het gaat erom informatie, signalen en adviezen te ontvangen die prikkels
en impulsen kunnen opleveren voor het beleid. Vernieuwing communicatieNajaar 2001 gaat er een nieuwe communicatiestrategie van start gericht
op mainstreaming en het in gang te zetten emancipatiesubsidiebeleid (zie hoofdstuk
3). Het accent zal daarbij komen te liggen op nieuwe informatie- en communicatiemiddelen.
Komend jaar bekijken we of het zinvol is het tijdschrift Op Gelijke Voet en het Jaarboek Emancipatie
in een andere vorm uit te geven. Met voorlichtingscampagnes zijn zij tot nu
toe de belangrijkste communicatie-instrumenten.Drie campagnes staan in 2002 op stapel:• een communicatieplan om via internet informatie te verspreiden
over de mogelijkheden om in hogere functies in deeltijd te werken; • de meerjarige communicatiecampagne Dagindeling;• een ict-project om laagopgeleide meisjes en jongens te stimuleren
zich onderwerpen eigen te maken die raken aan emancipatie.Voorts komt er in 2002 een portal site die het internetgebruik voor emancipatiedoelen
kan vergroten en verbeteren. Hiervoor wordt nog in 2001 een subsidie verstrekt.Joke SmitprijsSinds de instelling van de Regeringsprijs voor Emancipatie, de Joke Smitprijs,
in 1986 is een groot aantal vrouwen en organisaties onderscheiden voor hun
bijdrage aan de verbetering van de positie van vrouwen in Nederland. De prijs
wordt elke twee jaar uitgereikt. In 2002 zal dit weer het geval zijn.2.3 VerankeringHet Meerjarenbeleidplan Emancipatie geeft
vier manieren aan om emancipatiedoelen te verankeren in het algemene beleid1:• onderzoek naar de toepassing van gender mainstreaming bij mede-overheden
en particuliere organisaties;• aangaan van strategische allianties met maatschappelijke organisaties;• opzetten van een (inter)departementale strategie en structuur voor
gender mainstreaming;• inzichtelijk maken van departementale geldstromen voor emancipatie
via een analyse van begrotingsposten.Mede-overheden en particuliere organisatiesHet onderzoek naar gender mainstreaming bij mede-overheden en particuliere
organisaties is afgerond in 2000.2 De «good
practices» die daaruit naar voren kwamen zijn met de Handleiding Gender Mainstreaming verspreid onder gemeenten en provincies.
De resultaten van het onderzoek kunnen een rol spelen bij het nieuwe BANS
(Bestuurs Akkoord Nieuwe Stijl) dat met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) gesloten wordt.Strategische alliantiesVoorbeelden van strategische allianties zijn het zogeheten Ambassadeursnetwerk
dat zich sterk zal maken voor de afbraak van het glazen plafond in het bedrijfsleven
(zie hoofdstuk 6), de afspraken met de Stichting van de Arbeid over bestrijding
van ongelijke beloning en stimulering van werkgevers om bij te dragen aan
kinderopvang en arbeid- en zorgcombinatiemogelijkheden (zie hoofdstuk 4).Plan van aanpak mainstreamingOp basis van het advies van de Interdepartementale Werkgroep Mainstreaming
heeft het kabinet een Plan van aanpak vastgesteld dat u bij brief van 26 juni
20013 hebt ontvangen. Aan deze Interdepartementale Werkgroep hebben vrijwel alle departementen deelgenomen. Het Plan van
aanpak voorziet in een departementale en interdepartementale basisstructuur
met mogelijkheden voor maatwerk. Belangrijk uitgangspunt is dat de politieke
en ambtelijke verantwoordelijkheid primair bij de departementen ligt. Daarnaast
is het van belang aan te sluiten bij de actuele beleidspraktijk en cultuur
van departementen.De Interdepartementale Coördinatiecommissie Emancipatiebeleid (ICE)
krijgt versterking van een Stuurgroep op hoog ambtelijk niveau. De Stuurgroep
legt interdepartementale dwarsverbanden, kan projectgroepen instellen, adviseert
over de wenselijkheid van emancipatie-effectrapportages en evalueert de voortgang
van beleid door middel van «peer reviews». Ook komt er in 2003
een Visitatiecommissie Mainstreaming. Deze evalueert de voortgang van beleid
en beveelt verbeteringen aan.Andere maatregelen uit het Plan van aanpak zijn:• een vierjarige beleidskalender met de bestuurlijke en politieke
aangrijpingsmomenten voor gender mainstreaming (2002);• een interdepartementaal kennisnetwerk (2002);• databanken: een strategisch informatiesysteem, een expertisebank,
en overzichten van «good practices» en van instrumenten, met diverse
zoekingangen (2002);• modules emancipatiedeskundigheid voor trainingen (2002);• bevordering van het gebruik van de Handleiding Emancipatie-effectrapportage
(EER)1;• een vernieuwde opzet van de EER om de praktische bruikbaarheid
te vergroten.Analyse van begrotingspostenIn de Begrotingsbrief 2001 en in het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie is een proeve toegezegd
van een overzicht van emancipatiegerelateerde uitgaven van departementen.
Inmiddels is gebleken is dat zo'n proeve in de praktijk neerkomt op een inventarisatie
van «emancipatiepotjes». Zo'n overzicht geeft geen reëel
beeld van de uitgaven voor emancipatiedoelen. Ook valt er niet uit af te leiden
welk belang departementen aan emancipatie toekennen of wat de invloed is van
emancipatie op het beleid.Met het oog op gender mainstreaming is het van belang verder te kijken.
De analyse zou ook moeten gaan over het algemene beleid en de bijbehorende
financiële middelen. Pas dan ontstaat er zicht op de mate waarin het
genderperspectief is geïntegreerd in de beleidsprocessen en de begrotingen.
Daarvoor is een analyse nodig van begrotingsartikelen op uitgangspunten, doelstellingen
en effecten, gerelateerd aan emancipatiedoelen. In internationaal verband
heet dit gender budget analysis. Algemene maatregelen hebben vaak (bedoelde
en onbedoelde) neveneffecten op de economische en maatschappelijke positie
van mannen en vrouwen. Zo zou het nieuwe belastingstelsel kunnen bevorderen
dat vrouwen (her)intreden op de arbeidsmarkt.De hier voorgestelde analyse van het algemene beleid kan profiteren van
het VBTB-traject op de departementen.2 Dit traject
komt voort uit een vergelijkbare behoefte om de relaties tussen doelstellingen,
financiële middelen en effecten van beleid helder te krijgen.Uitwerking op een aantal beleidsthema's per ministerie is nodig om een
goed analyse-instrument te kunnen ontwikkelen. Daarbij kan gebruik worden
gemaakt van ervaringen die andere landen hiermee hebben opgedaan. Binnenkort
ontvangt u een proeve van zo'n begrotingsanalyse. Deze kan betrokken worden
bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Actieplan Emancipatietaakstellingen DepartementenHet Actieplan Emancipatietaakstellingen Departementen is in deze kabinetsperiode een belangrijk instrument voor gender
mainstreaming. De tweede integrale rapportage over de uitvoering van het plan
is op 12 juni 2001 naar de Tweede Kamer gestuurd1.
We ronden dit actieplan in 2002 af met een evaluatie. Nu al kan gezegd worden
dat dit instrument zijn nut heeft bewezen. Een aantal taakstellingen is al
gerealiseerd en het overgrote deel wordt volgens planning uitgevoerd. De meeste
departementen beschouwen het actieplan als een impuls voor hun emancipatiebeleid.
Zo is de uitvoering van het plan een stimulans geweest om emancipatie verder
in het algemene beleid te integreren.3 VAN ONDERSTEUNINGSBELEID NAAR SUBSIDIËRING VAN
ACTIVITEITENHet emancipatie-ondersteuningsbeleid is aan herziening toe. Niet alleen
wordt het emancipatiebeleid inmiddels gevoed en gedragen door een breder maatschappelijk
veld, ook dient het beleidsinstrument subsidie duidelijker dan voorheen te
worden gekoppeld aan vooraf geformuleerde beleidsdoelen. Daarom komt er een
meer op de toekomst toegesneden subsidiebeleid dat conform het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie twee doelen dient: vernieuwende
initiatieven ondersteunen en het draagvlak voor het emancipatiebeleid in de
samenleving verbreden.3.1 HeroriëntatieHet huidige emancipatie-ondersteuningsbeleid dateert uit 1997.1 Voor het ondersteuningsbeleid, waarvan een samenvatting
als bijlage is opgenomen, geldt de Subsidieregeling Emancipatie-ondersteuning
1998 met een jaarlijks budget van ca. f 16,5 miljoen (€ 7,5
miljoen). Deze subsidieregeling blijft van kracht tot er, aan het eind van
het veranderingstraject, een nieuwe subsidieregeling voor in de plaats komt.
Tot die tijd blijven ook de huidige beleidscriteria gelden:• diversiteit als bron van kwaliteit;• de combinatie van levenssferen;• verbreding van het draagvlak.Inmiddels is er wel alle aanleiding om het huidige emancipatie-ondersteuningsbeleid
op zijn merites te bekijken.Veranderd beleidskaderMet het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie heeft
het kabinet ingezet op versnelling en verbreding van het emancipatieproces.
Vernieuwing, draagvlakverbreding en strategische allianties zijn daarbij sleutelwoorden.
Voorop staat de eigen verantwoordelijkheid van de departementen. De verankering
van emancipatie in het algemene beleid krijgt daarom een zwaar accent.Rode draad in het Meerjarenbeleidsplan is de noodzaak rekening te houden
met de toenemende diversiteit in de levensloop en leefpatronen van mensen.
Het emancipatiebeleid is er om voorwaarden te scheppen voor flexibele keuzemogelijkheden
voor individuele vrouwen en mannen. Afhankelijk van de fase in hun leven en
de behoefte die zij hebben, kunnen burgers in wisselende combinaties tijd
besteden aan werk, zorg en andere activiteiten. Dit veranderde beleidskader
heeft consequenties voor het ondersteuningsbeleid.VBTB-trajectEen tweede aanleiding om het ondersteuningsbeleid op zijn merites te bezien
is het streven van het kabinet beleidsinstrumenten effectief en efficiënt
in te zetten en op een transparante wijze te verantwoorden. Het zogeheten
VBTB-taject is bedoeld om beleid, prestaties, externe factoren en middelen
meer in samenhang te presenteren. Beleid moet gekoppeld kunnen worden aan
een concrete financiële onderbouwing. Het beleidsinstrument subsidies
dient daarom meer dan voorheen expliciet gerelateerd te worden aan het realiseren
van de geformuleerde beleidsdoelen.EvaluatieIn de derde plaats zijn onlangs drie onderzoeken afgerond naar het ondersteuningsbeleid
waarvan de resultaten eveneens aanleiding zijn het huidige beleid opnieuw
te bekijken. Het gaat hier om een evaluatie van het ondersteuningsbeleid,
gericht op het subsidiebeleid, de wisselwerking tussen maatschappelijke organisaties
en het overheidsbeleid en de coördinatie bij de afzonderlijke departementen.
De Tweede Kamer heeft onlangs het rapport Evaluatie Emancipatie-ondersteuningsbeleid 1998–2000, opgesteld
door KPMG, ontvangen.1 Parallel aan deze evaluatie
heeft een aantal gesubsidieerde organisaties een werkconferentie georganiseerd
om de taken, functies en taakverdeling in de ondersteuningsstructuur aan de
orde te stellen en oplossingen te formuleren voor gesignaleerde knelpunten.
De resultaten zijn gepresenteerd in een rapport van het Nederlands Economisch
Instituut (NEI) met als titel EOS verdient beter!.2 En bij E-Quality is tenslotte onlangs een «mid-term-review»
uitgevoerd.33.2 KnelpuntenOnduidelijkheidEen van de belangrijkste conclusies van de evaluatie van het ondersteuningsbeleid
is dat er wederzijds onduidelijkheid bestaat over de rollen, taken en functies.
Zo komt uit het evaluatierapport naar voren dat maatschappelijke organisaties
niet alleen een financiële ondersteuning van de overheid verwachten,
maar veelal ook morele steun als «strijders voor eenzelfde doel».
Het gaat dan met andere woorden niet alleen om de functionele relatie tussen
subsidiegever en subsidieontvanger, maar ook om een partnerschapsrelatie.
En dat roept verschillende beelden op van wat je van elkaar kunt verwachten.Daarnaast is er sprake van een veronderstelde onderbenutting van het potentieel
van de maatschappelijke organisaties. De organisaties menen dat hun vernieuwende
stimulans beter benut zou kunnen worden, evenals hun inzet voor het verbreden
van het draagvlak voor het emancipatieproces.Het rapport EOS verdient beter! brengt deels
dezelfde aandachtspunten naar voren. Uit de externe omgevingsanalyse van E-Quality
blijkt dat de verwachtingen ten aanzien van deze organisatie niet eenduidig
zijn en dat er onduidelijkheid heerst over de rollen, functies en taken van
de diverse actoren in het veld waarin E-Quality moet opereren. In dit verband
spreekt de titel van het rapport voor zich: Richting geven aan wisselende
verwachtingen.AmbiguïteitDe notitie Het emancipatie-ondersteuningsbeleid
(1997) definieert dit beleid als «dat deel van het emancipatiebeleid,
dat het emancipatieproces in de samenleving ondersteunt en stimuleert en de
wisselwerking tussen maatschappelijke organisaties, in het bijzonder de (zwarte,
migranten- en vluchtelingen)vrouwenbeweging, en het beleid bevordert middels
het beleidsinstrument subsidiëring.»4
In feite liggen daarin twee verschillende doelstellingen besloten. Immers,
het gaat zowel om het ondersteunen en stimuleren van het emancipatieproces
in de samenleving, als om het bevorderen van de wisselwerking tussen maatschappelijke
organisaties en het beleid.Nu hoeft het een het ander niet uit te sluiten. De vraag is evenwel of
je beide doelstellingen met het instrument subsidie moet realiseren. Deze
dubbele doelstelling dateert uit een eerdere periode5. Ze heeft geleid tot ambiguïteit in beleid en praktijk. Zo hebben
organisaties jarenlang subsidie ontvangen vanuit de coördinatie van het
beleid, terwijl de desbetreffende departementen daarvoor benaderd hadden moeten
worden. In de afgelopen jaren is dan ook niet altijd sprake geweest van een
transparante relatie tussen subsidiegever en subsidie-ontvanger. Het rapport EOS verdient beter! van het NEI laat dit goed zien. 3.3 Van ondersteuningsbeleid naar subsidiebeleidHet is noodzakelijk duidelijkheid te scheppen over wat men over en weer
van elkaar kan verwachten. Daarom komt er een op de toekomst toegesneden subsidiebeleid, voor de subsidiëring van activiteiten.
In aansluiting op het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie is het doel van dit beleid:• vernieuwende initiatieven ondersteunen op terreinen waar een impuls
gewenst is;• initiatieven ondersteunen die het draagvlak van het emancipatiebeleid
in de samenleving verbreden.Vernieuwende initiatievenWaar het gaat om vernieuwende initiatieven op terreinen die een impuls
verlangen, blijft de huidige lijn van kracht. Enerzijds gaat het om het uitdiepen
en praktisch onderbouwen van thema's die in het beleid naar voren komen, anderzijds om vernieuwende initiatieven uit het maatschappelijke
veld. Het betreft hier kortlopende activiteiten of projecten. Hiermee voeren
we ook de motie-Van Gent uit die gaat over financiële ondersteuning van
incidentele, kleinschalige initiatieven.1Draagvlak verbredenBij het verbreden van draagvlak gaat het in de regel om activiteiten waarbij
sprake is van beïnvloeding van diverse actoren en integratie van nieuwe
initiatieven in algemeen beleid van overheid en maatschappelijke organisaties.
Deze activiteiten beslaan veelal meerdere jaren. Daarom kunnen organisaties
een programma opstellen met een maximale looptijd van drie jaar. Aan het eind
van deze periode bekijken we of verlenging van het programma noodzakelijk
is dan wel of de activiteiten opgenomen zijn in het algemene beleid.Sturing op effectiviteitDe relatie tussen subsidiegever en subsidie-ontvanger concentreert zich
op de inhoud. Tegelijkertijd vindt er meer sturing plaats op effectiviteit.
Daarvoor is het nodig vooraf heldere afspraken te maken over de output en
de bijbehorende prestatie-indicatoren. Op basis van het rapport Evaluatie & Emancipatie komt er een evaluatiebeleid met bijpassend
instrumentarium dat met ingang van januari 2002 van start gaat.2Emancipatieveld verbreedt zichHet emancipatiebeleid gaat niet alleen over verschillen tussen mannen
en vrouwen maar, in samenhang daarmee, ook over verschillen in levensfasen,
leefvormen en leefstijlen, tussen generaties en tussen culturen. Emancipatie
is dan ook niet alleen een thema van vrouwenorganisaties. Het voor het emancipatiebeleid
relevante maatschappelijke veld, inclusief strategische allianties, is een
stuk breder.Voor vernieuwende impulsen en verbreding van het draagvlak zijn maatschappelijke
organisaties onmisbaar. Vanuit hun deskundigheid kunnen ze de overheid aanzetten
tot nieuw dan wel bijgesteld beleid. Ook de evaluatie kan hiervoor informatie
opleveren.Uitgangspunt bij de herinrichting van het subsidiebeleid is dat organisaties
ook een eigen verantwoordelijkheid hebben voor het actief werven van middelen.
Het ligt dan ook voor de hand dat zij een beroep doen op bijvoorbeeld vakdepartementen,
aangesloten leden of fondsen.3 Het in stand houden
van een emancipatie-ondersteuningsstructuur is als doel op zich dan ook niet
meer passend. Het strookt niet met het streven het emancipatieveld te verbreden
en het beleid te mainstreamen. 3.4 Het veranderingstrajectNieuw subsidiebeleidHet kabinet is van mening dat bewindspersonen verantwoordelijk zijn voor
het emancipatiebeleid op hun eigen beleidsterrein en, in het verlengde daarvan,
voor het bijbehorende subsidiebeleid. Dit geldt ook voor de andere overheden,
zoals provincies en gemeenten. Het veranderingstraject moet een subsidiebeleid
tot stand brengen dat zich enerzijds richt op vernieuwende initiatieven en
anderzijds op draagvlakverbreding in de samenleving. Tegen deze achtergrond
blijven de algemene criteria voor subsidieverlening dat de activiteiten:• een bovenprovinciaal bereik te hebben;• sectoroverstijgend zijn;• een vernieuwend karakter dragen.Eisen aan projectvoorstellenHet is noodzakelijk de output te benoemen. Alleen dan kan men elkaar daarop
aanspreken. Nu is het lastig om heldere, eenduidige indicatoren te benoemen
voor de te leveren prestaties, zeker als het gaat om «het vergroten
dan wel verbreden van het draagvlak». Voor zowel subsidiegever als subsidieontvanger
valt hier nog een slag te maken. Of het nu om kortlopende dan wel om meerjarige
activiteiten gaat, projectvoorstellen moeten aan de volgende eisen voldoen:• er zijn heldere, meetbare doelstellingen geformuleerd;• prestatie-indicatoren zijn geoperationaliseerd;• de begroting is outputgericht;• over «de boodschap» wordt helder gecommuniceerd.Verdere professionaliseringOm te zorgen dat organisaties in het emancipatieveld zijn toegerust voor
het nieuwe subsidiebeleid komt er nog in 2001 f 2 miljoen (€ 907 560,–)
beschikbaar. Dit is bestemd voor verdere professionalisering van vooral kleinere
maatschappelijke (vrouwen)organisaties, die voornamelijk steunen op vrijwilligers.
Het kan dan gaan om het opzetten van een moderne bedrijfsvoering, PR &
communicatie of fondsenwerving. Er komt een programma met verschillende modules
waar organisaties op kunnen intekenen. Daarnaast is voor het verbeteren van
de digitale infrastructuur en ict-professionaliteit voor 2001 nog eens f 1
miljoen (€ 45 378,–) beschikbaar.Een tweede professionaliseringstraject betreft organisaties waarmee thans
een meerjarige subsidierelatie bestaat. Het gaat dan om E-Quality, Opportunity
in Bedrijf en Toplink, maar ook om organisaties als het Internationaal Informatiecentrum
en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) en de Vrouwen Alliantie. Niet alleen
de doelstellingen, ook de organisatie en werkwijze van deze organisaties verschillen
onderling. Daarom is professionalisering een kwestie van maatwerk, die in
overleg invulling krijgt. Ook dit traject vangt aan in het najaar 2001.Ruimte voor vernieuwingVoor meerjarige activiteiten die zich richten op draagvlakverbreding is
de vraag actueel of zij inmiddels niet beter aansluiten bij de beleidsterreinen
van de afzonderlijke departementen. Voor een aantal organisaties waarmee een
meerjarige subsidierelatie bestaat, loopt de subsidietermijn in 2003 af. Daarom
gaan we de komende periode in overleg met deze organisaties bekijken in hoeverre
zij voldoen aan de nieuwe doelstelling van het subsidiebeleid of dat zij beter
aansluiten bij de beleidsterreinen van één van de vakdepartementen.
Het gaat hier met name om de Vrouwen Alliantie en het IIAV. Wanneer het wenselijk
is de aansturing over te dragen aan de betreffende vakdepartementen,
gelden daarbij de volgende voorwaarden:• de middelen die thans beschikbaar zijn worden geheel of gedeeltelijk
geoormerkt overgedragen;• met externe deskundigen en in overleg met de meest betrokken vakdepartementen
stippelen we een overgangstraject uit dat gekoppeld wordt aan het bovenvermelde
professionaliseringsstraject.Daarnaast zijn er organisaties die nu nog subsidie krijgen, maar die zich
langzaam maar zeker een overgang naar de vrije markt kunnen permitteren. Het
gaat dan in het bijzonder om Opportunity in Bedrijf en Toplink. Die richten
zich op terreinen waar commercieel geopereerd kan worden. Inmiddels zijn er
afspraken gemaakt over de afbouw van de subsidies en de overgang naar de vrije
markt. Voor beide organisaties loopt de subsidietermijn eind 2002 af.De subsidies voor deze organisaties bedragen ca. f 1,3 miljoen (€ 589 914,–)
op jaarbasis. Dit geld kan vanaf 2003 beschikbaar komen voor nieuwe programma's
die aansluiten bij het Meerjarenbeleidsplan. Dit
biedt ruimte aan nieuwe organisaties om mee te dingen naar meerjarige programmasubsidiëring.Intussen blijft er behoefte bestaan aan een centrum voor expertise-ontwikkeling
op het gebied van gender en emancipatie. Zo'n centrum kan enerzijds kennis,
expertise, methodieken en instrumenten aanbieden aan departementen, lagere
overheden en instellingen (consultancy). Anderzijds kan een dergelijk expertisecentrum
gevraagd en ongevraagd beleidsanalyses en trends formuleren om zo bij te dragen
aan vernieuwing van het beleid (beleidsbeïnvloeding).OvergangsperiodeDe hiervoor geschetste trajecten vragen niet alleen om goede communicatie
over en weer, ook dient er ruimte en tijd voor uitgetrokken te worden. Door
de betrokken maatschappelijke organisaties en door de overheid. Het tijdpad
loopt van najaar 2001 tot 2004 en zal resulteren in een nieuwe subsidieregeling.
Zoals vermeld, blijft tot die tijd de huidige Subsidieregeling
Emancipatie-ondersteuning 1998 van kracht. Overzicht beleidsacties en -voornemens Tweesporenbeleid
en Veranderingstraject emancipatie-subsidie  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Ontwikkeling van beleid  Onderzoek    SZW Emancipatiemonitor    SZWSCP, CBSOverleg Vrouwen en Minderheden (OVM)    SZW  Periodiek overleg met vrouwenorganisaties    SZW Vernieuwing communicatie  Nieuwe strategie    SZW  Hogere functies in deeltijd    SZW  Meerjarige campagne Dagindeling    SZ
W ICT-project jongeren en emancipatie    SZW Emancipatie portal site    SZW Joke Smitprijs    SZW Verankering (gender
mainstreaming)  Actieplan Emancipatietaakstellingen Departementen,
eindrapportage    SZWRijksbreedVerwerking Tecena audit    SZWRijksbreedInterdepartementale werkgroep mainstreaming    SZWRijksbreedKabinetsstandpunt gender mainstreaming
/ plan van aanpak    SZWRijksbreedNieuwe instrumenten  Gender budget analysis    SZWR ijksbreed Strategische scan (voorbereidend onderzoek)    SZWRijksbreedDatabanken    SZWRijksbreedVierjarig beleidskader    SZWRijksbreedInterdepartementaal kennisnetwerk    SZWRijksbreedModules emancipatiedeskundigheid voor opleidingen
en trainingen    SZWRijksbreedChecklist gender    SZW  Bevorderen gebruik handleiding EER    SZWRijksbreedVerwerking praktische EER (Handleiding EER)    SZW  Toets nieuwe versie EER    SZW  Differentiatie EER, evt. diversiteits
effect rapportage (beeldvorming)    SZWRijksbreedKwaliteitsverbetering  Onderschrijven randvoorwaarden / eerste rapportage
door departementen    RijksbreedSZWVisitatiecommissie    SZWRijksbreedOverzichtsrapportage / voortgangsbrief    SZWRijksbreedInstellen stuurgroep en werkgroep ICE    SZWRijksbreedVeranderingstraject
emancipatie-subsidiebeleid  Evaluatie emancipatie-ondersteuningsbeleid    SZW Vernieuwing emancipatie-subsidiebeleid    SZWRijksbreed       Beleidsacties en -voornemens 2001-2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      4 ARBEID, ZORG EN INKOMENOp het terrein van arbeid, zorg en inkomen ligt het accent het komend
begrotingsjaar op de uitwerking van de notaLevensloopbewust
beleid en het bevorderen dat mannen meer tijd aan zorg besteden.
Bij het eerste gaat het om een betere spreiding en combinatie van activiteiten
over de hele levensloop. Bij het tweede gaat het er vooral om zorg te verbinden
met de cultuur van mannen.Verder komen aan bod het Plan van aanpak herintredende vrouwen, kinderopvang,
de arbeidsdeelname van vrouwen uit etnische minderheden, beloningsverschillen
tussen vrouwen en mannen en kinderalimentatie. Bij deze thema's gaat het om
beleid in uitvoering.4.1 Levensloopbewust beleidNu of laterDe levensloop van Nederlandse burgers staat aan het begin van de 21ste
eeuw in het teken van individuele keuzes en diversiteit. Vrouwen en mannen,
jong en oud, allochtoon en autochtoon, willen een eigen invulling geven aan
werken, zorgen, leren, wonen en maatschappelijke participatie, afgestemd op
hun levensfase en de behoeften die zij hebben. Institutionele arrangementen
zijn daarop onvoldoende toegesneden. Die zijn vaak nog afgestemd op de standaardlevensloop
uit de kostwinnerssamenleving: leren-werken-rusten of leren-zorgen-rusten.
Daarvoor in de plaats zien we tegenwoordig steeds vaker de volgende twee trends.• Vrouwen en mannen combineren activiteiten in de sfeer van leren,
werken, zorgen en maatschappelijke participatie.• Er vinden transities plaats tussen deze verschillende leefsferen.
Zo stappen mensen om verschillende redenen even uit de arbeidsmarkt, met de
bedoeling daar na enige tijd weer terug te keren.Gaat het bij dagindeling om het combineren
van taken in het dagelijkse leven met het accent op het «nu, vandaag»,
bij levensloop gaat het om een betere spreiding
en combinatie van activiteiten in de loop van het hele leven met het accent
op de afweging tussen «nu of later».In het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie heeft
het kabinet aangekondigd in 2001 met een nota te komen over de vraag of het
beleid voldoende is afgestemd op de toegenomen diversiteit in de levensloop
van burgers. Op verzoek van de Tweede Kamer zijn daar de terreinen onderwijs,
zorg, gezondheid, wonen en werken aan toegevoegd.1
Nog dit jaar komen we met deze nota. Daarbij zullen we de vijf verkenningen
voor toekomstig beleid betrekken die recent aan de Kamer zijn aangeboden2 en het rapport Levensloopbanen: gevolgen
van veranderende arbeidspatronen, van de Sociaal-Economische Raad
(SER)3Karakter van de notaDe meest betrokken departementen (Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
en Volksgezondheid, Welzijn en Sport) werken de bovengenoemde thema's uit
in de nota Levensloopbewust beleid. Deze nota
heeft het karakter van een verkenning van beleidsopties voor de korte en middellange
termijn en besluit met een evaluatie van de mogelijkheden om het beleid op
de individuele levensloop af te stemmen. De verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid, maatschappelijke veld en individuele burgers is een belangrijk
aandachtspunt.Op het thema levensloop kan in 2002 subsidie worden aangevraagd in het
kader van de Subsidieregeling Emancipatie-ondersteuning. Hiervoor is een bedrag
van circa f 1 miljoen (€ 453 780) beschikbaar. De uitwerking
van de criteria en de procedure worden eind 2001 bekendgemaakt in de Staatscourant. 4.2 Modernisering van het sociaal contractHet Meerjarenbeleidsplan Emancipatie kondigde
een werkconferentie aan over de «modernisering van het sociaal contract».
Begin 2002 vindt deze conferentie plaats in het verlengde van het thema Levensloopbewust
beleid. De conferentie wordt samen met het ministerie van Economische Zaken
gehouden, in samenhang met het rapport Naar een nieuwe
maatschap1 van de discussienota De economie van
de 21ste eeuw.4.3 Meer vrouwen aan het werk, meer mannen aan het zorgenArbeidsparticipatieEén van de pijlers van het emancipatiebeleid is het bevorderen
van economische zelfstandigheid van vrouwen door middel van arbeidsparticipatie.
Om meer vrouwen betaald te laten werken zijn voorzieningen nodig die een combinatie
met zorgtaken mogelijk maken. Met het oog hierop staan in het wetsvoorstel
Arbeid en zorg verlofmogelijkheden voor situaties waarin werkenden een afweging
moeten maken tussen werken en zorgen. Voor de arbeidsparticipatie van vrouwen
die samenwonen en zorg dragen voor hun kinderen en (of) andere familieleden
is het belangrijk dat zij deze zorg kunnen delen met hun partner. Zorgverantwoordelijkheid
voor kinderen is voor veel vrouwen nog steeds het
motief om te stoppen met werken of om minder te gaan werken.Mannen aan het thuisfrontDaarom probeert het emancipatiebeleid voorwaarden te scheppen voor een
meer gelijke verdeling van zorgverantwoordelijkheden tussen mannen en vrouwen.
Uit tijdbestedingsonderzoek blijkt dat vrouwen nog steeds twee keer zoveel
tijd besteden aan huishoudelijke en gezinstaken als mannen, te weten 35 respectievelijk
18 uur.2 De inzet van mannen aan het thuisfront
blijft achter. Dat heeft aanzienlijke consequenties voor vrouwen, mannen en
de samenleving als geheel.In de eerste plaats kan de huidige verdeling negatief uitwerken voor vrouwen
als het gaat om hun economische zelfstandigheid, hun beschikbaarheid voor
en kansen op de arbeidsmarkt, de hoogte van hun inkomen, autonomie en dubbele
belasting.In de tweede plaats miskent de huidige verdeling de wensen van mannen.
Ook zij willen een meer gelijke verdeling van werk en privé dan ze
in praktijk weten te brengen, zo blijkt telkens weer uit onderzoek.3 Onzekerheid over carrièreperspectief en financiële
argumenten en hun beeld van wat zorgen inhoudt weerhouden hen daarvan.In de derde plaats zal een meer gelijke verdeling van zorgverantwoordelijkheden
positieve economische én sociale effecten voor de samenleving als geheel
met zich meebrengen. Immers, de stijging van de arbeidsparticipatie van vrouwen
zorgt voor extra belasting- en premieopbrengsten. Ook het beroep op inkomensafhankelijke
regelingen neemt af. Daarnaast zorgt het extra arbeidsaanbod van vrouwen voor
loonmatiging en draagt het bij aan het oplossen van knelpunten op de arbeidsmarkt.
De vergrijzing doet deze economische argumenten nog zwaarder wegen. Daarnaast
hebben investeringen in familie en leefomgeving een belangrijke sociale functie.
Werknemers met kinderen en/of intensieve mantelzorgtaken ervaren de combinatie
van arbeid en zorg als zwaar. Zorg bepaalt in belangrijke mate de kwaliteit
van leven. Iedereen krijgt er hoe dan ook mee te maken, of het nu is als zorgaanbieder
of als zorgontvanger.Groeivoet continuerenHet aandeel van mannen in de onbetaalde arbeid is gestegen van 32 procent
in 1985 tot 35 procent in 1995. Dat is niet spectaculair, maar de houding
van mannen ten opzichte van zorgtaken thuis is intussen wel behoorlijk veranderd.
Doel van het kabinet is dat het aandeel van mannen in de onbetaalde
zorg stijgt tot 37% in 2002. Het continueren van een groeivoet van 0,3% per
jaar in het komende decennium is alleen mogelijk als mannen in de jongere
leeftijdsgroepen een groter deel van de zorg voor hun rekening nemen.1 Daarom willen we:• stimuleren dat (nog) meer mannen daadwerkelijk zorgverantwoordelijkheden
op zich nemen en niet alleen in de tijd die «over» is;• draagvlak en bewustwording creëren onder mannen en vrouwen
gericht op de positieve effecten van het delen van zorgtaken;• maatschappelijke discussie over de rolverdeling tussen mannen en
vrouwen in relatie tot betaalde arbeid stimuleren;• nieuwe inzichten en mogelijkheden opsporen voor het verdelen van
zorgverantwoordelijkheden en betaald werk.Meer kennis nodigOm de groeivoet te continueren is meer kennis nodig over de onderliggende
waarden en overtuigingen van mannen zelf als het gaat om zorgverantwoordelijkheid.
Daarvoor gebruiken we verschillende middelen.• Audiovisueel materiaal: verschillende doelgroepen en intermediaire
organisaties kunnen daar gebruik van maken.• Leren van andere culturen en andere landen: wat kunnen wij leren
van andere landen en andere culturen en wat kunnen landen van elkaar leren?• Kennisoverdracht: het faciliteren en stimuleren van kennisoverdracht
tussen mensen en tussen landen over mannen, vrouwen en zorg.• Beeldvorming rond zorg: zorgen is meer dan luiers, afwassen, bejaarden
wassen en moe zijn. Zorg is ook: inspiratie, energie en evenwicht. Kortom,
zorgen kan ook leuk zijn!• Maatschappelijke discussie: stimuleren van debatten over het thema.• Nieuwe dragers en nieuwe instituties: door zoveel mogelijk «nieuwe»
deskundigen aan te spreken kan het draagvlak voor oplossingen in de samenleving
zich verbreden.EQUALOp basis van bovenstaande zijn twee projectvoorstellen ingediend in het
kader van de ESF-EQUAL-regeling.2 De termijn
voor de eerste indiening sloot op 15 augustus 2001. De ontvangen voorstellen
worden nu getoetst op haalbaarheid. Gezien de procedure die hier voor staat
op basis van de regeling, zal de uitkomst van deze toets op 15 november 2001
bekend zijn. Wanneer de voorstellen door deze toets komen, kan de uitwerking
van start gaan.De projectvoorstellen sluiten aan bij het thema combinatie
van arbeid en zorg (thema G) dat valt onder de Pijler Gelijke kansen
voor vrouwen en mannen van de ESF-EQUAL regeling. Voor projecten op dit terrein
is in een periode van vooralsnog drie jaar voor Nederland een bedrag van f 19,4
miljoen (ruim € 8,8 miljoen) beschikbaar. Meer specifiek richten
de projectvoorstellen zich op de oproep aan Nederlandse organisaties om te
komen met «vernieuwingen die tot doel hebben om de keuzemogelijkheden
voor mannen en vrouwen te verruimen om arbeid en zorg te combineren, de rolverdeling
tussen mannen en vrouwen te doorbreken en de zorgverantwoordelijkheid van
mannen te vergroten».Het ene projectvoorstel («Reis langs culturen: landen leren van
elkaar!») is een creatief en informatief multi-media project dat beelden,
ervaringen, voorbeelden, gesprekken, cultuurverschijnselen, succesverhalen
enzovoorts tijdens een reis langs verschillende landen verzamelt en in beeld
en geluid vastlegt. Vervolgens wordt dit materiaal via diverse media-uitingen
verspreid onder verschillende doelgroepen, al dan niet via intermediaire organisaties.Het andere projectvoorstel gaat over internationaal vergelijkend onderzoek
naar onder meer de onderliggende waarden en overtuigingen bij mannen als het
gaat over zorgverantwoordelijkheid. De verwachting is dat de
uitkomsten van dit onderzoek aanknopingspunten zullen bieden voor concrete
beleidsmaatregelen.Indien mocht blijken dat de twee projectvoorstellen om welke reden dan
ook niet kunnen worden ingepast in de EQUAL-subsidies, kijken we in hoeverre
het streven naar eerder genoemde doelstellingen op andere wijze kan worden
vormgegeven.4.4 Herintredende vrouwenDoelstellingEén van de doelen die het kabinet zich heeft gesteld is de toename
van de arbeidsparticipatie van vrouwen van 51% in 1999 tot 65% in 2010. Dit
betekent een gemiddelde stijging van 1¼% procentpunt per jaar. In absolute
termen impliceert de kabinetsdoelstelling dat in deze periode 950 000
vrouwen extra aan het werk moeten komen. In 2000 is de arbeidsdeelname van
vrouwen gestegen tot 52,4%.Het Centraal Plan Bureau (CPB) heeft berekend dat bij ongewijzigd kabinetsbeleid
de arbeidsparticipatie van vrouwen de komende 10 jaar met 6 à 9 procentpunt
zal toenemen tot 57% à 60%. Deze «automatische» stijging
komt neer op een toename van minimaal 500 000 en maximaal 650 000
werkende vrouwen. Dit betekent dat extra beleid moet zorgen voor een toename
van 4 à 7 procentpunt.1 Om de doelstelling
van 65% te halen zullen dus minimaal 300 000 en maximaal 450 000
vrouwen extra moeten gaan werken.Plan van aanpakOp 5 juli 2001 hebt u het Plan van aanpak herintredende vrouwen gekregen.2 Daarin staan streefcijfers en maatregelen om de doelstelling
van 65% te halen. De streefwaarden zijn uitgewerkt in jaarreeksen. Voor het
jaar 2000 was de doelstelling dat het aantal werkende vrouwen zou stijgen
met 38 000 vrouwen. Volgens gegevens van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) zijn 59 000 vrouwen in dat jaar gaan werken.Voor laagopgeleide vrouwen is de inkomensverbetering vaak relatief laag
als ze gaan werken. Dit is volgens het CPB een reden waarom de participatiegraad
van laagopgeleide vrouwen niet hoog is. Het CPB geeft aan dat maatregelen
met een sterke financiële prikkel het meeste effect bereiken. Bijvoorbeeld
een verhoging van de kinderopvangbijdragen of een toetrederskorting.ToetrederskortingWerk moet lonen. Als herintreders een baan accepteren, moeten zij er netto
op vooruit gaan. Daarom kiezen we voor een fiscaal instrument in: de toetrederskorting.
Deze geldt voor iedereen die een ongesubsidieerde baan accepteert van tenminste
50% van het wettelijk minimum loon (WML). In dat geval krijg je een financieel
voordeel van maximaal f 6 000,– (€ 2723,–)
over een periode van drie jaar. Ook werkgevers krijgen een fiscaal voordeel
als zij herintreders in dienst nemen die tenminste 20% van het WML gaan verdienen.
Tevens zullen herintreders met een kind jonger dan 12 jaar profiteren van
de verhoging van de combinatiekorting met f 110 (ca. € 50)
. De speciale belastingkorting voor werkende alleenstaande ouders zal vanaf 2002
van toepassing zijn tot het kind 16 jaar wordt in plaats van 12 jaar momenteel..
Tot slot komt er een aanvullende afdrachtsvermindering voor werkgevers voor
de extra kosten die ze moeten maken voor scholing en begeleiding van herintreders
die alsnog een startkwalificatie behalen. In totaal wordt voor deze posten
in 2002 f 460 miljoen (ca. € 208 miljoen) uitgetrokken (structureel
f 835 miljoen (ca. € 379) miljoen). VoorlichtingscampagneDe maatregelen uit het Plan van aanpak zijn bedoeld om aan de ene kant
vrouwen zonder uitkering te motiveren zich aan te melden op de arbeidsmarkt
en aan de andere kant uitvoerders te stimuleren adequaat beleid voor deze
groep te voeren. Begin 2002 gaat een voorlichtingscampagne van start om de
nieuwe fiscale instrumenten ruim aandacht te geven. Doel van deze campagne
is dat vrouwen die daadwerkelijk willen werken en daarbij ondersteuning nodig
hebben zich melden bij een Centrum voor Werk en Inkomen (CWI). Ook hebben
we het afgelopen half jaar gesproken met de uitvoerders van de SUWI (Structuur
Uitvoering Werk en Inkomen, de nieuwe uitvoeringsstructuur voor sociale zekerheid
en reïntegratie). Met hen willen we bestuurlijke afspraken maken over
(her)intredende vrouwen, bijvoorbeeld in de vorm van convenanten met gemeenten
en jaarplannen met CWI's en de Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen
(UWV). Tot slot zijn er convenanten in de maak met de sociale partners om
in sectoren met veel vacatures de instroom van herintreders te bevorderen.4.5 KinderopvangCapaciteitEr wordt hard gewerkt aan capaciteitsuitbreiding in de kinderopvang. Eind
2002 zal naar verwachting het aanbod verdubbeld zijn ten opzichte van het
begin van deze kabinetsperiode. Er zullen dan naar verwachting 115 600
plaatsen voor 0–4 jarigen en 62 000 plaatsen voor 4–12 jarigen
zijn. In totaal gaat het om 177 600 plaatsen. De wachtlijsten nemen nog
niet af, omdat het nieuwe aanbod leidt tot nieuwe vraag naar kinderopvang.CAO-afsprakenIn 1999 kwam de Stichting van de Arbeid met een aanbeveling om CAO-afspraken
over kinderopvang te bevorderen. Jaarlijks onderzoekt de Arbeidsinspectie
de CAO-afspraken. Eind 2000 deed ze een nulmeting op bedrijfsniveau. In 2001
en 2002 zullen die metingen worden herhaald. In een brief aan de Stichting
van de Arbeid meldde het kabinet dat begin 2001 60% van de CAO's een concrete
afspraak over kinderopvang heeft, terwijl 45% van de werkgevers zegt een kinderopvangregeling
te hebben. Bij grote werkgevers komt veel vaker kinderopvang voor dan bij
kleine werkgevers. Daarom subsidiëren we een stimuleringsproject voor
kinderopvang in het midden- en kleinbedrijf.Voorstel Wet Basisvoorziening KinderopvangIn 2002 komt het voorstel van de Wet Basisvoorziening Kinderopvang (WBK)
in de Tweede Kamer aan de orde De huidige regelingen voor werkzoekenden zullen
geïntegreerd worden in de WBK. Sociale partners zullen hun CAO-afspraken
moeten toesnijden op de nieuwe wet. Dit betekent niet alleen een uitbreiding
van het aantal afspraken over werkgeversbijdragen, maar ook uniformering van
de bijdragen volgens de systematiek van de WBK. Zowel ouders als werkgevers
krijgen informatie over de veranderingen die op stapel staan. Tenslotte komt
er naar verwachting eind 2001 een kabinetsstandpunt over tussenschoolse opvang. 4.6 Commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische MinderhedenOp 1 februari 2001 is de commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische
Minderheidsgroepen (AVEM)1 van start gegaan.
Het afgelopen half jaar heeft zij onderzoeks-gegevens bestudeerd, is zij op
zoek gegaan naar succesvolle projecten en heeft zij een website ingesteld.
Expertmeetings met vrouwen uit de doelgroep en andere betrokkenen staan nu
op stapel. De commissie brengt begin 2002 advies uit over mogelijkheden
om de maatschappelijke participatie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
te bevorderen, mede in het licht van een opstap naar arbeidsparticipatie.
In haar advies brengt ze de belemmeringen en kansen voor deze vrouwen in kaart
en gaat ze in op de knelpunten die zij ervaren bij het combineren van arbeid
en zorg. Speciale aandacht is er voor de behoefte aan kinderopvang.Een grotere maatschappelijke en arbeidsparticipatie van zwarte, migranten-
en vluchtelingenvrouwen is ook gunstig voor de integratie van hun kinderen
en van zwarte, migranten- en vluchtelingenjongeren in het algemeen.4.7 Checklist kwaliteit van de arbeid van vrouwenTNO Arbeid voert op het ogenblik een «quick scan» uit bij
bedrijven in traditioneel mannelijke sectoren die aantoonbaar hebben geïnvesteerd
in de kwaliteit van het werk. Zij gaat na in hoeverre laagopgeleide vrouwen
in deze bedrijven hebben geprofiteerd van deze investeringen en of zij daardoor
meer uren of meer naar tevredenheid zijn gaan werken. TNO Arbeid heeft op
dit moment al 12 bedrijven geselecteerd. Hun voorbeelden zullen worden uitgewerkt
in casestudies.Op basis van deze goede voorbeelden komt er een checklist voor werkgevers,
Centra voor Werk en Inkomen (CWI's) en uitzendbureaus. De checklist noemt
investeringen in de kwaliteit van het werk die succesvol zijn gebleken bij
het werven en behouden van laagopgeleide vrouwen. Voorbeelden zijn: werk met
voldoende afwisseling, zelfstandigheid bij de uitvoering van het werk, geen
tempo-dwang, geen stukloon maar een vast salaris. De checklist zal eind 2001
met een voorlichtingscampagne worden verspreid.4.8 BeloningsverschillenDe Voortgangsbrief gelijke beloning van 11
april 20011 noemt de stand van zaken rond de
maatregelen in het Plan van aanpak gelijke beloning dat u op 8 mei van het
vorig jaar ontving. Drie aanvullende maatregelen staan in deze voortgangsbrief
genoemd:• verdiepend onderzoek op micro- en meso-niveau naar beloningsverschillen;• financiële ondersteuning van sociale partners om de checklist
gelijke beloning te gebruiken;• subsidie voor de ontwikkeling van een «quick scan»
gelijke beloning door de Commissie Gelijke Behandeling.Gelijke beloning van mannen en vrouwen en van autochtonen en allochtonen
is ook de verantwoordelijkheid van de sociale partners. Daarom willen we hen
tot eigen activiteiten bewegen. Over het Plan van aanpak gelijke beloning
is advies gevraagd aan de Stichting van de Arbeid en de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid.
Advies is ook gevraagd aan de Commissie Gelijke Behandeling. In het overleg
dat vervolgens is georganiseerd hebben de sociale partners aangegeven op korte
termijn een «checklist gelijke beloning» te willen opstellen.
Deze is onlangs gereed gekomen. In de Voortgangsbrief gelijke
beloning is verslag gedaan van dit overleg. 4.9 Kinderalimentatie in relatie tot de combinatie van
arbeid en zorgOnderzoekIn het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie is
een onderzoek aangekondigd naar de mate waarin kinderalimentatie bijdraagt
aan het vergroten van de mogelijkheden voor de (meest) zorgende ex-partner
om na een scheiding arbeid en zorg te blijven combineren in plaats van in
de bijstand te komen.1 Wanneer de verdeling van
de zorg tussen de partners niet (meer) mogelijk is, kan de kinderalimentatie
ervoor zorgen dat de alleenstaande ouder met minder betaalde arbeid toch een
inkomen boven het bijstandsniveau kan verwerven.Naar aanleiding van de aankondiging van dit onderzoek heeft de Tweede
Kamer vragen gesteld over de gebrekkige naleving van alimentatieverplichtingen
door vaders.BijstandHet aangekondigde onderzoek is inmiddels afgerond.2 Het wijst uit dat zowel de vaststelling als de inning van kinderalimentatie
lacunes vertoont. De consequentie hiervan is dat in Nederland alleenstaande
ouders een groter beroep op de bijstand doen dan in landen waar een andere
regeling geldt. De Sociale Diensten moeten de niet nagekomen alimentatieverplichtingen
trachten te verhalen op de onderhoudsplichtige ex-partner.Uit het onderzoek blijkt dat in Nederland een cultuur bestaat waarbij
na een scheiding «automatisch» bijstand wordt aangevraagd. Een
meer strikte regeling van de (kinder)alimentatie kan deze cultuur ombuigen.Goed regelenDe voorlopige conclusie is dat enige vorm van centralisatie en/of standaardisatie
de afwenteling op de bijstand kan terugdringen en zo de «verhaalsval»
kan vermijden. Na uitstroom uit de bijstand vervalt immers de regeling die
de Sociale Dienst met de onderhoudsplichtige ex-partner heeft getroffen. Een
goed geregelde kinderalimentatie kan ervoor zorgen de combinatie van arbeid
en zorg in een deeltijdbaan eerder lonend wordt: vrouwen die voor de scheiding
al in deeltijd werkten, hoeven daarna minder snel een beroep te doen op (aanvullende)
bijstand.Alimentatiebeleid doorlichtenNaar aanleiding van de resultaten van het onderzoek is besloten een Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) te starten naar de naleving van alimentatieverplichtingen.3 Ook de toenemende diversiteit van gezinsvormen is een
reden het bestaande alimentatiebeleid door te lichten. Dit is immers sterk
gericht op het regelen van kinderalimentatie bij een formele scheiding na
een huwelijk. In het voorjaar van 2002 wordt dit onderzoek afgerond.4.10 Vrouwelijke ondernemersReeds in de Begrotingsbrief emancipatiebeleid 2001 is aangekondigd dat het kabinet de fiscale regelingen en de WAZ,
mede gelet op het VN-Vrouwenverdrag, in samenhang zal bezien. Speciale aandacht
wordt daarbij besteed aan een mogelijke ongelijke behandeling van werknemers
en zelfstandigen, aan de vraag of zelfstandigen de bestaande regelingen als
een knelpunt ervaren en aan uitvoerings- en handhavingsproblemen. Het kabinet
zal mogelijke knelpunten in beeld brengen en zijn standpunt bepalen op basis
van de uitkomsten van het evaluatie-onderzoek en het advies van de Lisv.Tevens is er aanleiding om een specifiek element van de fiscale wetgeving
nader op het punt van gelijke behandeling te bezien. Het gaat dan met name
om het zogenoemde urencriterium en de mate waarin dit zou bijdragen
aan een (ongeoorloofd) onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke ondernemers.
In het onderzoek dat hiernaar zal worden verricht zullen tevens eventuele
alternatieven worden geanalyseerd op houdbaarheid in het licht van gelijke
behandeling, eventuele budgettaire implicaties en mogelijke precedentwerking.
Het kabinet streeft er naar een en ander af te ronden in het eerste kwartaal
van 2002. Overzicht beleidsacties en -voornemens Arbeid, zorg en
inkomen  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Arbeidsparticipatie  Herintredende vrouwen  Tijdelijke regeling kinderopvang herintredende vrouwen
via ESF    SZWVWSBetrekken doel vergroten arbeidsparticipatie vrouwen
bij bestrijden armoedeval    SZWFIN In kaart brengen en intensiveren arbeidsvoorzieningenbeleid
voor niet-uitkeringsgerechtigde (her)intredende vrouwen    SZWArbvoVerbeteren arbeidsmarktkansen van herintreedsters
door onderzoek, voorlichting, pilotprojecten en experimenten in kader EQUAL    SZWBZK- GSI Afspraken in Najaarsoverleg over algemene scholingsimpuls
met specifieke aandacht voor onder meer herintreedsters    SZW,
OCWSociale partners Zichtbaar maken van kennis, vaardigheden
en ervaringen die herintreedsters hebben opgedaan buiten formele onderwijssysteem
via EVC-trajecten    EZSZW,
OCW Allochtone vrouwen  Vergroten arbeids- en maatschappelijke participatie
allochtone vrouwen door onderzoek en beleidsontwikkeling    SZWBZK-GSIBevorderen maatschappelijke participatie en arbeidsparticipatie
allochtone vrouwen door instelling commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische
Minderheden    SZWBZK-GSIMaatregelen voor maatwerk in inburgeringsprogrammas
t.b.v. allochtone vrouwen    BZK-GS ISZW Investeren in de kwaliteit
van arbeid  Onderzoek naar oorzaken relatief grote instroom vrouwen
in de WAO    SZW  Bedrijven stimuleren om te investeren in kwaliteit
van de arbeid (van vrouwen) door verzamelen good practices en sectorgewijze
voorlichting hierover    SZW  Ontwikkelen checklist kwaliteit van de arbeid van
m.n. lageropgeleide vrouwen voor CWIs en uitzendbureaus t.b.v. advisering
werkgevers    SZW Haalbaarheidsonderzoek naar opzetten van
een adviespunt voor bedrijven inzake verbetering kwaliteit arbeid (vrouwen)
in onderste functieniveaus    SZW Vrouwelijk ondernemerschap  Bevorderen ondernemerschap vrouwen door monitoring,
organiseren netwerkactiviteiten en vernieuwende initiatieven    EZ, SZWLNV Kabinetsstandpunt over regelgeving zwangere
en pas bevallen (mede)-onderneemsters    SZWFIN, EZFiscaal beleid  Nieuwe verkenning fiscaal stelsel (inclusief
EER)    FINSZWBeloningsverschillen
en segregatie      Monitoring beloningsverschillen mannen en vrouwen
en ontwikkeling toets sekseneutraliteit functiewaarderingssystemen    SZW Kabinetsstandpunt gelijke beloning op
basis van adviezen    SZW Economische zelfstandigheid
en partnerschap  Voorlichtingscampagne gericht op jongeren
(1990-generatie) via o.a. internet    SZWV WS, BZK Huwelijksgoederenrecht  Wijziging in het basishuwelijksregime
(inclusief EER)    JUS Zorgverantwoordelijkheid  Vernieuwing organisatie
arbeid en zorg  Flexibilisering van arbeids(duur)patronen in relatie
tot levensloopperspectief op agenda Najaarsoverleg    SZWSociale partnersSamen met sociale partners voorstellen ontwikkelen
gericht op employability van vrouwen en mannen die in verband met zorgtaken
tijdelijk niet of minder werken    SZWSociale partners Experimenten gericht op vernieuwingen in de organisatie
van de arbeid (grote en kleine bedrijven) die mogelijkheden voor combinatie
arbeid en zorg vergroten (zo mogelijk ook in kader EQUAL)    SZWLNVMonitoring en evaluatie van Arbeidstijdenwet
en Wet aanpassing arbeidsduur op gebruik door mannen en vrouwen    SZW Versterking sociale
zorginfrastructuur  Kabinetsstandpunt langdurend verlof    SZW Kabinetsvisie op de sociale zorginfrastructuur
in het licht van de toenemende arbeidsparticipatie en de vergrijzing    VWSSZW, LNV Beeldvorming en herwaardering
van zorg  Werkconferentie over de modernisering van het sociaal
contract in relatie tot zorg    SZWSCP, NGR Onderzoek naar de integratie van onbetaalde arbeid
in de sociaal-economische beleidsvoorbereiding    SZWSCP, CBSProjecten gericht op het vergroten van de zorgverantwoordelijkheid
van mannen in kader EQUAL    SZW Meerjarige publiekscampagne werk en privè
met onder andere aandacht voor mannen en zorg    SZW Slotmanifestatie Zorg & Arbeid Debat
over de verdeling en organisatie van de zorg in de 21e eeuw    VWSSZWCombinatie arbeid en
zorg  Alleenstaande ouders in de bijstand Bevorderen uitstroom
van alleenstaande ouders uit de bijstand door maatwerk en sluitende aanpak,
voldoende kinderopvang en verlof en gematigde arbeidsverplichting    SZWgemeentenKabinetsvoornemen tot verruiming mogelijkheid
om in bijstand scholing te volgen    SZWgemeentenAlimentatie en het
combineren van arbeid en zorg  Onderzoek naar invloed alimentatie op
participatiebeslissing van alleenstaande ouders in de bijstand    SZW Kinderopvang  Uitbreiding capaciteit en versterking toezicht op
kwaliteit kinderopvang    VWS Voorbereiding Wet basisvoorziening kinderopvang    VWSSZW, FIN Opzetten Netwerkbureau ter oplossing knelpunten personeelsvoorziening
en accomodatie kinderopvang in relatie tot capaciteitsuitbreiding    VWS CAO-onderzoek naar afspraken kinderopvang om prestaties
sectoren in overleg met sociale partners te vergelijken    SZWVWSBetere toegankelijkheid kinderopvang voor lage inkomens
door betere vormgeving buitengewone lastenaftrek en ouderbijdrage    SZWVWS, FIN Onderzoek knelpunten tussenschoolse opvang ter voorbereiding
Wbk    VWSSZW, OCWKabinetsstandpunt over opname tussenschoolse
opvang in Wbk    VWSSZW, OCWVerlofregelingen  Fiscale stimuleringsmaatregel ouderschapsverlof    SZWFIN Sociale stelsel in
levensloopperspectief  Onderzoek naar de invloed van de inrichting van de
sociale zekerheid en pensioenstelsel op de arbeidsparticipatie van (lager
opgeleide) vrouwen en de verdeling van arbeid en zorg tussen mannen en vrouwen    SZW  Nota over levensloopbewust beleid    SZW        Beleidsacties en -voornemens 2001-2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      5 DAGINDELINGDe Stimuleringsmaatregel Dagindeling mag zich
in een grote belangstelling verheugen. De respons uit de samenleving is groot.
De eerste contouren voor vernieuwend beleid tekenen zich af aan de hand van
de 140 experimenten die de maatregel subsidieert. Kern is een betere afstemming
van tijd en ruimte in een samenleving waarin het combineren van taken voor
de meeste mensen gemeengoed is. Daarvoor is maatwerk én samenwerking
vereist zodat sluitende dagarrangementen mogelijk zijn. Sleutelwoorden zijn
tijdinfrastructuur, multifunctionele accommodaties, arbeidstijdenmanagement
en zorgondernemerschap. Dit hoofdstuk bevat niet alleen de activiteiten die
in 2002 op stapel staan, maar ook de jaarlijkse rapportage van het dagindelingsbeleid.5.1 Tijd en ruimteKern van het dagindelingsbeleid is een betere afstemming van tijd en ruimte
in een moderne samenleving. Het gaat dan om een meer flexibele en op de individuele
behoefte toegesneden dagindeling. Het aantal alleenstaande taakcombineerders
overtreft in sommige stedelijke gebieden inmiddels het aantal tweeverdienershuishoudens.
Daarmee rekening houden is een gegeven. De indeling van de ruimte waarin mensen
wonen, werken en recreëren, (flexibele) werktijden en openingstijden
van allerhande voorzieningen én dagelijkse vervoerspatronen moeten
op elkaar worden afgestemd. Dat vereist een samenhangend beleid. Het gaat
erom verkokering en versnippering op deze terreinen te voorkomen. De behoeften
van mensen die taken combineren hebben implicaties voor de toekomstige (her)inrichting
van wijken en dorpen en de wijze waarop voorzieningen daarin een rol spelen.Niet alleen ruimte, ook tijd wordt een steeds belangrijker maatschappelijk,
economisch en politiek thema. Inmiddels heeft het een plaats op de agenda
van de sociale partners gekregen. Het spanningsveld tussen een betere afstemming
van (flexibele) werk- en openingstijden enerzijds en ingeslepen maatschappelijke
structuren anderzijds, de «9 tot 5» cultuur, doet zich steeds
scherper voelen. Onze samenleving is voor een groot gedeelte nog steeds gebaseerd
op het kostwinnersmodel met de daarbij behorende standaard werk- en openingstijden.
Dat de gevolgen daarvan op persoonlijk, maatschappelijk en economisch terrein
groot zijn onderkennen we steeds meer. Daarom is het tijd ons te beraden op
een samenhangend tijdbeleid.5.2 ExperimentenDe Stimuleringsmaatregel Dagindeling heeft
in totaal 385 aanvragen voor experimenten gekregen. Daarvan zijn er 140 gehonoreerd.
Hoewel een aantal experimenten reeds is afgesloten, geldt dat de meeste nu
bijna halverwege hun looptijd zijn. Op 1 februari 2001 zijn de laatste 34
experimenten van start gegaan. In totaal zijn er ruim 50 000 mensen bij
betrokken. Er is een goede spreiding over aandachtsgebieden en regio's.1 De «witte vlekken» waar in juni 2000 nog
sprake van was, zijn opgevuld. Alleen het onderwerp vervoer in relatie tot
dagindeling is enigszins onderbelicht gebleven en vraagt het komend jaar om
de nodige aandacht. Tabel 1 laat de spreiding van experimenten zien over provincies
en aandachtsgebieden. Tabel 1 Spreiding van experimenten over provincies en
aandachtspunten  Samenwerking Onderwijs/Opvang/Vrije Tijd Locaal Sociaal Beleid Persoonlijke Dienst-verlening Ruimtelijke Ordening, Verkeer en VervoerLandelijk Gebied Werk-Prive balans in Arbeids-organisatiesTotaal per provincie Groningen3   1 4Friesland1  15 7Drenthe31  4 8Overijssel21322414Gelderland22  138Utrecht71311720Flevoland2 11 15 Noord Holland67131523 Zuid Holland7542 523Zeeland11 1115 Noord Brabant511  512Limburg 111148Landelijk1 1  13 Totaal per focuspunt402015121736140MonitorOp basis van tussenrapportages, de Monitor Dagindeling en frequente contacten
met de uitvoerders van experimenten verwachten we dat ongeveer driekwart van
de experimenten redelijk tot zeer succesvol zal zijn. De andere experimenten
zullen minder opleveren dan was voorzien. Enkele experimenten zijn vroegtijdig
beëindigd. De resultaten van niet of minder geslaagde experimenten betrekken
we natuurlijk ook bij de beleidsvorming.De Monitor Dagindeling is dit jaar van start gegaan. Op systematische
wijze verzamelen we voor beleid relevante gegevens die uit de experimenten
naar voren komen. Tevens is de monitor een instrument om de voortgang van
experimenten te controleren. Inmiddels heeft er een eerste meting plaatsgevonden.
Dit najaar volgt een tweede meting. Ook in 2002 worden de experimenten twee
maal «gemonitored».Onderstaande tabel laat zien op welke eerste groepen experimenten zich
richten. Soms is sprake van meer dan één doelgroep. Het is de
verwachting dat het totale beeld, aan het eind van de Stimuleringsmaatregel,
hier niet sterk van zal afwijken.Tabel 2 Doelgroepen AccentenAantal
experimentenProcenten Allochtonen1713,9Alleenstaande ouders3327,0Tweeverdieners3730,3 Taakcombineerders met laag inkomen2520,5 Ouderen108,2Problemen met bestaande wet- en regelgeving ervaren ongeveer 40% van de
experimenten. Ze noemen onder meer het gemeentelijk vergunningenbeleid, bestemmingsplannen
die combinaties van functies niet toestaan, verschillen tussen kwaliteitseisen
voor kinderopvang en scholen, niet op elkaar afgestemde CAO's en belastingregels.
De eerste resultaten van de Monitor Dagindeling nemen we mee in de nota Dagindeling Halverwege, die begin 2002 naar de Tweede
Kamer gaat. 5.3 CommunicatieFocusgroepenDe uitvoering van de Stimuleringsmaatregel Dagindeling kenmerkt zich door een interactieve aanpak. Uitwisseling van praktijkervaringen
en expertise zijn belangrijk voor de implementatie van het dagindelingsbeleid
en de impact daarvan op langere termijn. De uitvoerders van experimenten zelf
vinden deze aanpak stimulerend en waardevol. Zij komen onder andere drie maal
per jaar bijeen in zogenaamde focusgroepen, rond thema's die zij zelf invullen.
Aan de in totaal 30 bijeenkomsten die tot nu toe gehouden zijn, hebben vrijwel
alle experimenten deelgenomen. In 2002 gaan we hiermee door.StuurgroepDe Stuurgroep Dagindeling heeft een belangrijke rol als het gaat om de
communicatie met beleidsmakers, de overdracht van kennis en het stimuleren
van een moderne dagindeling. De voorzitter en de leden van de Stuurgroep vervullen
daarin als het ware de rol van ambassadeur.Samen met de Commissie Dagarrangementen heeft de Stuurgroep adviezen uitgebracht
over dagarrangementen voor ouders en kinderen, de Brede School, dienstenknooppunten
en daarmee samenhangende multifunctionele accommodaties. Veel aandacht besteedt
ze aan aspecten van diversiteit en arbeidstijdenmanagement.Externe communicatieDe expertmeeting «Effecten van Cultuur» op 23 november 2000
trok ruim 200 deelnemers uit het bedrijfsleven. Ook zijn kleinschalige expertmeetings
georganiseerd over «Diversiteit in Dagindeling» en over «Tijd».
Planologen, architecten, stedebouwkundigen en onderwijsdeskundigen kwamen
naar een bijeenkomst over multifunctioneel gebouwengebruik ter gelegenheid
van het verschijnen van de publicatie Bouwen aan samenwerking op 20 maart 2001.In 2001 is voor de tweede keer een Postbus 51 campagne «Combineren
van werk en privé» gestart met televisiespotjes en een publieksfolder
met de «knellende agenda» als symbool voor het moderne leven.
Naar aanleiding van deze campagne zijn vele vragen binnengekomen. In toenemende
mate weten individuen, maatschappelijke organisaties, andere overheden en
het bedrijfsleven het Projectbureau Dagindeling te vinden met concrete vragen
op velerlei gebieden die met dagindeling te maken hebben. Drie maal per jaar
verschijnt de Nieuwsbrief Dagindeling. De website
www.dagindeling.nl is het afgelopen voorjaar vernieuwd en wordt druk bezocht.5.4 Dagindeling internationaalDe nationale uitvoeringsstructuur van Europese programma's is halverwege
2001 tot stand gekomen. Het Europees Sociaal Fonds (ESF)-3 programma is hiermee
voor Nederland opengesteld. Het Projectbureau Dagindeling fungeert als clusteraanvrager
voor het onderdeel «Local Social Capital». Het zal ervoor zorgen
dat de experimenten dagindeling een bijdrage kunnen blijven leveren aan dit
programma, onder meer door het uitwisselen van ervaringen met andere lidstaten.
Tot 2006 is er jaarlijks f 5 miljoen (ruim € 2 miljoen) beschikbaar.Het afgelopen jaar toonden bezoekers uit Japan, Engeland en Frankrijk
belangstelling voor de wijze waarop in Nederland het thema dagindeling aan
de orde is. Dit najaar gaat de voorbereiding van start van een internationale
conferentie. Op die conferentie zullen we de resultaten van de voor een internationaal
publiek presenteren en zullen we ervaringen uitwisselen met andere landen.5.5. Beleid in 2002Tijd op maatHet combineren van taken in een van «9 tot 5» cultuur levert
steeds meer problemen op. Ook al door de steeds grotere afstand tussen wonen
en werken en de stagnerende mobiliteit. De grote impact van tijd op sociaal,
maatschappelijk en economisch terrein maakt het een belangrijk item voor beleid.Monitor TijdinfrastructuurIn de tweede helft van 2001 verricht het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP) een voorstudie naar de openingstijden in Nederland en de afstemming
daarvan op onder meer arbeidstijden. De resultaten van deze studie komen begin
2002 en zijn een opmaat voor een Monitor Tijdinfrastructuur. Ook zullen ze
worden meegenomen in een verkenning Visie op tijden die eind 2002 zal verschijnen.
Samen met andere overheden en sociale partners schetsen we hierin de eerste
contouren voor een «tijdbeleid». Daarbij gaat het om voorwaarden
die een betere afstemming van tijden mogelijk maken zodat het combineren van
taken makkelijker wordt. De resultaten van de experimenten dagindeling op
het vlak van arbeidstijdenmanagement en (openings)tijden zullen we hierbij
betrekken.Een expertmeeting over tijd met vertegenwoordigers van de Consumentenbond,
de ANWB en het SCP in het voorjaar van 2001 heeft geleid tot intensieve contacten
met en tussen deze organisaties. Samen met de Consumentenbond gaan in 2002
verschillende onderzoeken van start, onder meer naar schooltijden en vormen
van persoonlijke dienstverlening. Ook leveren we in 2002 een bijdrage aan
een reeks debatten in de Balie in Amsterdam over het thema tijd.Ruimte op maatEen ruimtelijke ordening die «logisch» is voor taakcombineerders
dringt zich op. Het gaat dan onder andere om multifunctionele gebouwen, waarin
Brede Scholen en dienstenknooppunten hun faciliteiten op wijk- of dorpsniveau
aanbieden in het kader van sluitende dagarrangementen voor ouders en kinderen.
De in dienstenknooppunten aangeboden voorzieningen zullen op alle leeftijdscategorieën
gericht zijn en passen in het beoogdelevensloopbewuste
beleid (zie hoofdstuk 4.1).Multifunctionele accommodaties en dienstenknooppuntenIn 2002 worden de ruimtelijke, fysieke en economische randvoorwaarden
voor dienstenknooppunten verder ontwikkeld. Vraagsturing is hierbij uitgangspunt.
Het Projectbureau Dagindeling participeert als adviseur voor de plannen van
de wijk Roombeek West in Enschede waar concentratie van voorzieningen aan
de orde is. Doel van de samenwerking is te komen tot een landelijk voorbeeld
van clustering van voorzieningen in onder meer multifunctionele accommodaties
en een dienstenknooppunt in een moderne stedelijke omgeving.Taakcombinatie, multifunctionele accommodaties en dienstenknooppunten
zijn ook aan de orde bij de verdere uitwerking van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening en de voorgenomen wijziging van
de Wet Ruimtelijke Ordening.In 2002 komt er, mede op basis van de resultaten van experimenten dagindeling,
een eerste versie van financieringsen exploitatiemodellen voor multifunctionele
accommodaties en dienstenknooppunten. Ook sociale publiek-private samenwerkingsconstructies
en het zogenaamde partneringmodel spelen daarbij een rol. Het
«partneringmodel», waarmee in het kader van een experiment dagindeling
op de Zuidas in Amsterdam geëxperimenteerd wordt, beoogt publieke en
private partners te doen samenwerken in multifunctionele accommodaties en
dienstenknooppunten. Voorbeelden bundelen we in een voor een breed publiek
toegankelijke publicatie.KenniscentrumEr is begonnen met het opzetten van een kenniscentrum dat informatie op
het terrein van ruimtelijke ordening en dagindeling toegankelijk maakt voor
lokale en provinciale overheden, stedenbouwers, planologen en andere beleidsmakers.
Dit initiatief zullen we het komend jaar verder uitbouwen met de ministeries
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu, en Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten (VNG). We zullen kijken of aansluiting mogelijk
is bij een reeds bestaand kenniscentrum op een aanpalend beleidsterrein om
een versnipperd aanbod van kenniscentra te voorkomen.In 2002 start het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu met andere betrokken ministeries een interactief traject om te komen
tot voorbeeldontwerpen van vernieuwende ruimtelijke ordening voor een moderne
werk-privé samenleving. Een aantal toekomstscenario's dagindeling speelt
daarbij een rol. Vertegenwoordigers van betrokken beroepsgroepen worden in
een «visiepool» uitgenodigd hun inbreng te leveren.Landelijk gebiedDe afstemming van ruimtelijke voorwaarden op taakcombinatie in het landelijk
gebied krijgt het komend jaar aandacht. Begin 2002 worden de resultaten gepubliceerd
van een onderzoek dat is uitgevoerd onder auspiciën van het ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) naar het minimaal noodzakelijke
voorzieningenniveau om taakcombinatie in het landelijk gebied mogelijk te
maken. Daarbij is gebruik gemaakt van ervaringen van experimenten dagindeling.
De resultaten gebruiken we bij het verder uitwerken van de Stimuleringsimpuls Taakcombinatie in het landelijk gebied, die naar
het zich laat aanzien in 2003 van start gaat. De doelen van deze stimuleringsimpuls
zijn: opwaarderen van het voorzieningenniveau, bijvoorbeeld door omvorming
van dorpshuizen tot kleinschalige servicecentra of dienstenknooppunten, verbeteren
van het vervoer, bijvoorbeeld door betere afstemming op de behoeften, en scheppen
van nieuwe vormen van werk.VervoerDe rol van (openbaar) vervoer bij het oplossen van knelpunten in dagindeling
blijkt lastiger dan in eerste instantie was voorzien. Het komend jaar zullen
we hier samen met het ministerie van Verkeer & Waterstaat verder aan werken.
Het gaat vooral om individuele, kleinschalige vervoersarrangementen in het
landelijk gebied.Werk op maatArbeidstijdenmanagementHet bedrijfsleven onderkent steeds meer het belang van een goed arbeidstijdenmanagement
als instrument voor de verbetering van de combinatie van betaald werk en zorg.
Ook de Sociaal Economische Raad (SER)1 vraagt
daar in zijn advies over de Meerjarennota Emancipatiebeleid aandacht voor. Hij bepleit om aan dit instrument in samenwerking
met de organisaties van werkgevers en werknemers meer bekendheid te geven. In veel experimenten dagindeling staat arbeidstijdenmanagement en een
betere balans tussen werk en privé centraal. Hierbij gaat het om uiteenlopende
arbeidsorganisaties, zoals zorginstellingen, ziekenhuizen, de installatiebranche,
een aannemersbedrijf, de procesindustrie en een bandenfabriek. Samen met de
sociale partners en branche-organisaties bundelen we goede voorbeelden rond
arbeidstijdenmanagement en werk-privé balans uit de experimenten dagindeling.BereikbaarheidsscenarioHet Bereikbaarheidsscenario is een instrument
om flexibeler met tijd en plaats van werk om te gaan. Een eerste publicatie
heeft de Tweede Kamer ontvangen.1 In het bereikbaarheidsscenario
verrichten werknemers hun taken voor een deel tijd- en plaatsonafhankelijk.
Uit een recent onderzoek van het ministerie van Economische Zaken2 blijkt dat in minder dan 10% van de onderzochte bedrijven
slechts een paar procent van de medewerkers af en toe mag telewerken, hoewel
een zeer groot deel van hen dit wil. Daarom gaan we het komend jaar meer aandacht
aan deze «telewerkkloof» besteden. Een aantal experimenten dagindeling
doet inmiddels ervaring op met het bereikbaarheidsscenario.In 2002 speelt het bereikbaarheidsscenario een rol in het overleg met
de sociale partners. De resultaten van dit overleg verwerken we, eventueel
aangevuld met verdiepend onderzoek, in een Plan van aanpak Toepassing Bereikbaarheidsscenario.Zorg op maatSluitende dagarrangementenSluitende dagarrangementen voor kinderen en ouders staan in 2002 centraal.
Nieuwe maatschappelijke randvoorwaarden moeten antwoord bieden op de vraag
naar dergelijke dagarrangementen. Taakcombineerders blijken in toenemende
mate behoefte te hebben aan flexibele arrangementen die onderwijs, zorg en
opvang op maat in samenhang aanbieden. Meerdere experimenten dagindeling tonen
aan dat samenwerking tussen voorzieningen cruciaal is.Het door de Stuurgroep Dagindeling in 1999 uitgebrachte advies 4 + 2 = 73 heeft geleid tot de installatie
van de Commissie Dagarrangementen. Deze commissie komt begin 2002 met haar
eindadvies. Zij stelt het perspectief van gebruikers centraal en speelt in
op combinatiefuncties voor opvang, onderwijs en diensten in multifunctionele
accommodaties.ZorgondernemerschapDe experimenten dagindeling onderstrepen de behoefte aan flexibele kinderopvang
en verruiming van openingstijden. In samenwerking met onder andere de werkgeversorganisatie
voor zorg en welzijn (VOG), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport geven we hieraan verder
inhoud. Daarbij hebben we speciaal aandacht voor oplossingen in relatief dunbevolkte
gebieden. Nieuwe vormen van gastouderschap en zorgondernemerschap zijn in
experimenten dagindeling aan de orde. Positieve ervaringen zijn opgedaan met
uitbreiding van het aantal opgevangen kinderen van 4 naar 6. De resultaten
brengen we in bij de voorbereiding voor de Wet Basisvoorziening Kinderopvang.Dagindeling gaat niet alleen over het combineren van taken, waaronder
de zorg voor kinderen. Ook de vraag hoe formele en informele zorg beter op
elkaar afgestemd kunnen worden, is van belang. In 2002 buigen we ons daarover.
Het gaat dan vooral om de relatie tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk aan
de ene kant en professionele zorg aan de andere kant. Naarmate
meer vrouwen tot de arbeidsmarkt toetreden, komt de afstemming tussen werken
en mantelzorg of vrijwilligerswerk onder druk te staan. Het zou een optie
kunnen zijn om een deel van de mantelzorg te vervangen door kleinschalig zorgondernemerschap.Diensten op maatNog in 2001 komen de eerste resultaten beschikbaar van het traject Marktwerking,
Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW) op het terrein van persoonlijke
dienstverlening van het ministerie van Economische Zaken. Hierbij gaat het
om de onvervulde vraag naar diensten en de condities waaronder een nieuwe
bedrijfstak persoonlijke dienstverlening en zorgondernemerschap kan groeien
(imago, rechtspositionele en fiscale aspecten, scholing). Resultaten van experimenten
dagindeling, onder andere op het terrein van de combinatie van diensten en
«employee benefits», brengen we in dit traject in. Zo blijkt het
in Dordrecht succesvol te werken om dienstverlening aan te bieden in combinatie
met kinderopvang. In Rotterdam zet Unilever een «Quality time center»
op dat kinderopvang en dienstverlening voor medewerkers én buurtbewoners
aanbiedt.We gaan door met het opzetten van een franchisemodel voor gastouderschap
en zorgondernemerschap. In het kader van het EQUAL-programma voeren we de
komende jaren enkele pilots kleinschalig zorgondernemerschap uit. Speciale
aandacht gaat uit naar dienstverlening op maat en zorgondernemerschap in het
landelijk gebied. Dorpshuizen krijgen steeds vaker een functie als kleinschalig
servicecentrum. Samen met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
geven we hieraan invulling met de reeds genoemde Stimuleringsimpuls
Taakcombinatie in het landelijk gebied.5.6 VervolgBegin 2002 ontvangt de Tweede Kamer de nota Dagindeling
Halverwege. In januari 2002 houden we het congres «Dagindeling
Halverwege». Daar luiden we de laatste fase in van deStimuleringsmaatregel Dagindeling. We brengen de raakvlakken met dagindeling
in beeld van het interdepartementale traject levensloopbewust beleid (zie
hoofdstuk 4.1). Samen met de ministeries van Economische Zaken en
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer verkennen we de gevolgen
van het ingezette dagindelingsbeleid voor duurzaamheid en energieverbruik.
Te denken valt daarbij onder meer aan de mogelijk positieve invloed van telewerken
op verkeersmobiliteit.Allochtone taakcombineerdersAllochtone taakcombineerders krijgen extra aandacht. De resultaten van
de vorig jaar gehouden expertmeeting «Diversiteit in Dagindeling»
komen beschikbaar voor experimenten die zich daarvoor lenen. Ook is het een
van de thema's van de conferentie «Dagindeling Halverwege». Uitgangspunt
is dat voorzieningen die taakcombinatie faciliteren, zoals bijvoorbeeld dienstenknooppunten,
niet alleen fysiek, maar ook economisch en cultureel voor iedereen toegankelijk
moeten zijn.BouwstenenIn het voorjaar van 2003 verschijnt de slotrapportage van de Stimuleringsmaatregel Dagindeling met daarin de definitieve conclusies
en aanbevelingen. De nota Dagindeling Halverwege
levert daarvoor bouwstenen aan. Overzicht beleidsacties en -voornemens Dagindeling  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Tijd  Betere afstemming tijden  Commissie Dagarrangementen voor ouders en kinderen:
betere afstemming en versnelling beleid inzake aanbieden opvang, onderwijs
en vrije tijd    SZWOCW,
EZ, VWS, BZKMonitor Tijdinfrastructuur: inzicht in tijdknelpunten
in de samenleving    SZWEZ, MKB Plan van aanpak Afstemming tijden    SZWEZ, sociale partnersFlexibilisering en verruiming openingstijden kinderopvang    VWSSZWWerk-privè balans en arbeidstijdenmanagement:
good practices bundelen en verspreiden    SZWEZ, sociale partners, Opportunity in Bedrijf Bevorderen cultuurverandering in bedrijven inzake
verbetering werk-privé balans    SZWEZ, sociale partners, Opportunity in Bedrijf Uitwerken bereikbaarheidsscenario, afstemmen beleid
andere betrokken ministeries, leidraad implementatie    SZWEZ, V&W, VROMOntwikkelen pilots bereikbaarheidsscenario, telewerken    SZWEZ, V&W, VROMBereikbaarheidsscenario inbrengen in overleg met
sociale partners    SZWsociale partners Plan van aanpak toepassing bereikbaarheidsscenario    SZWsociale partners, EZ, V&W, FIN, VROM, SZWRuimte  Ruimtelijke ordening
in een nieuwe samenleving  Behoeften taakcombineerders betrekken bij uitwerking
5e nota RO, onder meer door Emancipatie Effect Toets    VROMSZWOntwikkelen ruimtelijke, fysieke en economische randvoorwaarden
t.b.v. zorgknooppunten op basis van breed onderzoek    VROMSZW, EZ, VWS, V&W, OCW Uitwerken partneringmodel t.b.v. integreren «dagindelingsfuncties»
in zorgknooppunten    SZWVROMUitwerking financierings-/exploitatiemodel (PPS-constructie)
t.b.v. samenwerking publieke en private partners in zorgknooppunten    SZWEZ, FIN, VWS, OCW, VROM Meervoudige functies t.b.v. dagindeling en zorgknooppunten
opnemen in bestemmingsplannen, inclusief nieuwe bestemming zorgknooppunt    IPO, VNGVROM Dagindelingaspecten toetssteen bestemmingsplannen    VROMVNG, IPONieuwe Kaart van Nederland t.b.v. functies taakcombinatie    VROMSZW Modellen ontwikkelen voor multifunctionele gebouwen
en ontwikkelingen bundelen in een beleid, o.a. door publicatie met stimulerende
voorbeelden    OCWVWS,
VROM, SZWMultifunctionele gebouwen/ruimtes betrekken bij uitwerken
5e nota RO en Architectuurnota    VROMVWS, SZW, OCW In kabinetsstandpunt grondbeleid aandacht voor opnemen
stichtingskosten kinderopvang en zorgknooppunten in grondexploitatie nieuwe
wijken    VROMSZW, VWS Kosten voorzieningen dagindeling (waaronder verwerving
en beheer flexibel te benutten ruimtes) in oudere wijken opnemen in exploitatie
renovatie    IPO,
VNGVROM, VWS, SZW Aanpassen woningvoorraad t.b.v taakcombinatie, kleinschalig
ondernemerschap,«brede» woning. (eigen opdrachtgeverschap stimuleren)    VROM Dagindeling opnemen in collegeprogramma's gemeenten
en provincies    SZWVNG,
IPOHelpdesk t.b.v. ondersteuning lokale en provinciale
autoriteiten bij modern planologisch denken    VROM,
SZWIPO, VNG Virtueel kenniscentrum modern planologisch denken    VROMSZW, IPO, VNG Opstellen aantal toekomstscenarios t.b.v. dagindeling    SZWVROM Vernieuwende (voorbeeld)ontwerpen moderne ruimtelijke
ordening    VROM Visiepool voor ervaringsuitwisseling betrokken beroepsgroepen
modern planologisch denken    VROMSZW, V&W, beroepsgroepen Doen ontwikkelen lesmodulen en instrumenten
t.b.v. modern planologisch denken t.b.v (hogere) beroepsopleidingen en beroepsgroepen    VROMSZW, OCW Toegang  Voorzieningen toeganelijk
en bereikbaar maken  Ontwerpen van samenhangende regeling toegankelijkheid
voorzieningen dagindeling    SZWVROM, VWS, OCW, BZK, EZ,
FIN Speciale aandacht voor allochtone taakcombineerders    SZWBZK/GSIExpertmeeting dagindeling in multicultureel perspectief,
gevolgd door conferentie    SZW  Indien noodzakelijk extra impuls taakcombinatie onder
allochtonen    SZWVWS, EZ, BZK/GSI Vaststellen minimaal noodzakelijk voorzieningenniveau
landelijk gebied    LNVSZW, VWSVaststellen gebieden met hoogste urgentie voorzieningenniveau    LNVSZW, VWSStimuleringsprogramma Combinatie arbeid
en zorg in landelijk gebied    LNVSZW, V&W, VWS,
VNG, IPO, LTO, NAJK Persoonlijke diensten  Persoonlijke dienstverlening
en zorgondernemerschap  Verkenning persoonlijke dienstverlening als nieuwe
bedrijfstak    SZWEZ, FIN Ontwikkelen randvoorwaarden om persoonlijke dienstverlening
tot volwaardige bedrijfstak te maken    EZ/SZWVWS, FIN, EZ, Soc. partners, brancheorg. MDW-traject particuliere dienstverlening    EZSZW, FINOntwikkelen en stimuleren modellen voor zorgondernemerschap    SZWVWS, EZ, MKB, brancheorg. In kader van EQUAL-programma starten van pilots kleinschalig
zorgondernemerschap    SZW Stimuleren franchisemodel bij kleinschalig zorgondernemerschap    SZW, VWSMKB, FIN brancheorg., EZ Oplossen knelpunten en indien nodig aanpassen
wet- en regelgeving inzake ontwikkeling persoonlijke dienstverlening/zorgondernemerschap    SZW, EZVWS, FIN Dagindelingsbeleid
op basis resultaten stimuleringsmaatregel  Nota tussenstand experimenten dagindeling en Congres
Dagindeling Halverwege    SZW Interbestuurlijke-, Interdepartementale Werkgroep
Verankeringdagindeling in bestaand en nieuw beleid    SZWV&W, FIN, VWS, EZ, OCW, VROM, LNV,BZK, VNG, IPO Start ESF-programma Local Social Capital    SZW Monitor experimenten dagindeling    SZW Beschrijving good practices (experimenten dagindeling)    SZW Expertmeetings, startconferentie experimenten vierde
tranche en Dagindeling Ideeëndag    SZW Evaluatie/eindadvies Stimuleringsmaatregel Dagindeling    SZW Voorstellen voor onderzoeksprogramma dagindeling,
o.a. naar behoeften dagindelingsarrangementen en zorginfrastructuur    SZWSCP, CBS Meerjarige communicatiecampagne Dagindeling    SZW        Beleidsacties en -voornemens 2001-2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      6 MACHT EN BESLUITVORMINGNu er steeds meer gekwalificeerde vrouwen komen, wordt het tijd dat ze
doorbreken op leidinggevende, besluitvormende en politieke posities. In het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie staan concrete doelstellingen
om een gelijkere verdeling te bereiken. Het initiatief ligt bij de organisaties
zelf. Wij stimuleren hen om actie te ondernemen. Zo hebben wij een voorstel
ingediend in het kader van het EQUAL-programma voor een grootschalig project
dat vanaf 2002 tot een snellere afbraak van het glazen plafond moet leiden.
Ook staan er plannen op stapel om de arbeidsmarkt te ontschotten en om meer
vrouwen in politieke functies te krijgen.6.1 Glazen plafondHet potentieel aan gekwalificeerde vrouwen groeit gestaag. Steeds meer
vrouwen maken deel uit van het middenkader. Toch stromen zij niet even hard
door naar de hogere niveaus. De cultuur aan de top en het beeld dat vrouwen
daarvan hebben, de mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren en de clichés
over de «ideale leidinggevende» weerhouden hen daarvan. Deze zichtbare
en onzichtbare barrières voor vrouwen zijn inmiddels gevoeglijk bekend
als het glazen plafond.In het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie staan
prestatie-indicatoren voor zowel de profit- als de non-profitsector. Ook voor
de overheid als werkgever zijn dergelijke kwantitatieve doelen gesteld. Voor
de top van het bedrijfsleven mikt het kabinet op 8% vrouwen in de top-100
in 2004 (nu 4%) en op 20% in 2010. Voor de ambtelijke top is dit 15% vrouwen
vanaf schaal 18 in 2004 (nu 7%) en 25% in 2010. In 2002 vindt een aantal activiteiten
plaats die als doel hebben het draagvlak en de publiciteit voor dit thema
in bedrijven en organisaties te verbreden en te verdiepen. Daarnaast zijn
er de reguliere activiteiten, zoals overleg met sociale partners en financiering
(tot 2003) van de expertorganisaties Opportunity in Bedrijf en Toplink.AmbassadeursnetwerkEen belangrijke extra impuls om de doorstroming van vrouwen naar hogere
functies in het bedrijfsleven op de agenda te krijgen, is het zogenaamde ambassadeursnetwerk
van prominente personen uit het bedrijfsleven dat samen met de minister van
Economische Zaken is ingesteld. In netwerken en fora die voor bedrijven relevant
zijn zullen deze ambassadeurs zich sterk maken voor een groter aantal vrouwen
op hogere posities en voor de doorbreking van het glazen plafond. De ambassadeurs
zijn voor een deel vertegenwoordigers van voorhoedebedrijven die hiermee al
goede ervaringen hebben opgedaan. Het netwerk is in principe voor een jaar
ingesteld en bestaat uit 14 personen. Opportunity in Bedrijf, dat het secretariaat
voert, zorgt voor de inhoudelijke en logistieke ondersteuning en treedt op
als vraagbaak en aanspreekpunt voor de deelnemers. De ambassadeurs houden
onderling contact, onder meer via een mailinglijst op internet.De ambassadeurs promoten het thema in hun eigen netwerken en daarbuiten,
bijvoorbeeld door middel van interviews, lezingen of artikelen. Ook agenderen
ze het onderwerp in organisaties en fora waarvan zij deel uitmaken, ze laten
zich uitnodigen door bedrijven om te vertellen over hun eigen ervaringen of
ze stellen in hun eigen bedrijf een «daad» waarvan een voorbeeldwerking
uitgaat. Het ambassadeursnetwerk is onlangs van start gegaan. De expertise
en goede voorbeelden van het netwerk verspreiden we, onder andere via Opportunity
in Bedrijf. Projectvoorstel EQUALDe seksesegregatie op de arbeidsmarkt, waaronder het glazen plafond, is
één van de aandachtsgebieden in het EQUAL-programma van het
Europees Sociaal Fonds. In een periode van vooralsnog drie jaar is voor Nederland
een kleine f 7 miljoen (ruim € 3 miljoen) beschikbaar voor
projecten op dit terrein.Samen met enkele bedrijven en expertorganisaties is een voorstel ingediend
voor een grootschalig project Doorbreking van het Glazen Plafond. Kern hiervan
is (internationale) uitwisseling van kennis en ervaringen en het op de werkvloer
in praktijk brengen van bestaande en nieuwe kennis over de mogelijkheden om
de doorstroming van vrouwen naar hogere functies te vergroten. Pilotprojecten
in bedrijven en andere arbeidsorganisaties vormen een belangrijk onderdeel.
Het voorstel is om in vier deelprojecten aan te grijpen op de factoren die
nu de doorstroming van vrouwen in organisaties beperken (individuele factoren,
structuur en cultuur van organisaties). Het eerste deelproject wil instrumenten
toepassen om het aanbod aan vrouwelijk talent in arbeidsorganisaties te vergroten
(scholing, coaching, mentoring). Het tweede deelproject richt zich op instrumenten
om de inrichting en de cultuur van arbeidsorganisaties te veranderen om zo
het vrouwelijk talent beter te benutten (werving en selectie, loopbaanbegeleiding,
cultuurverandering). Het derde deelproject gaat over het verankeren van maatregelen
die de doorstroming van vrouwen bevorderen in het algemene personeelsbeleid.
Het vierde deelproject ten slotte omvat een overkoepelende campagne om de
samenhang te bewaken en de regie te voeren. Daarbij komen onder meer aan bod
een internationale benchmark, vormen van certificering (bijvoorbeeld van Investors
in People), een website, public relations en monitoring. Aan de leden van
het hierboven genoemde ambassadeursnetwerk zal worden gevraagd zitting te
nemen in een Comité van aanbeveling voor dit project.Benchmark en onderzoekIn 2001 is gestart met het opzetten van een benchmark, waarmee organisaties
en bedrijven zich onderling kunnen vergelijken wat betreft de doorstroom van
vrouwen. Deze benchmark kan ook een hulpmiddel zijn voor organisaties om streefcijfers
te hanteren. In 2002 verspreiden we deze benchmark met meer gedifferentieerde
informatie over het middenkader en de positie van allochtone vrouwen in bedrijven.
In het kader van het bovengenoemde EQUAL-project stellen we een internationale
benchmark op.Nog in 2001 ronden we een aantal onderzoeken af. Het betreft een onderzoek
naar de meerwaarde van diversiteit (de invloed van de man-vrouw verhouding
in raden van bestuur op hun proces van besluitvorming); een onderzoek naar
instrumenten en strategieën die de overheid en expertorganisaties kunnen
gebruiken (op grond van een vergelijking met Denemarken, het Verenigd Koninkrijk,
de Verenigde Staten en Italië); en een onderzoek naar coaching als instrument
voor cultuurverandering in bedrijven. De resultaten van deze onderzoeken zullen
we breed verspreiden.6.2 Ontschotting van de arbeidsmarktIn een aantal sectoren van de arbeidsmarkt is niet alleen het aandeel
van vrouwen in hogere functies gering, maar ontbreken ze ook vrijwel volledig
in het midden- en lagere kader. Dat is bijvoorbeeld het geval in de industrie,
het leger, de buitenlandse dienst en de vervoerssector. Naast verticale segregatie (glazen plafond) is er op de arbeidsmarkt
dan ook sprake van horizontale segregatie. Het gaat dan om schotten
tussen sectoren en beroepen waarin traditioneel vooral mannen of vrouwen werken.Task ForceOm dergelijke, uit de industriële samenleving overgebleven schotten
te doorbreken starten we in 2002 met een Task Force Mannen en vrouwen in beroep
die projecten in een aantal van deze sectoren gaat begeleiden. Verschillende
ministeries leveren hun bijdrage: Economische Zaken, Onderwijs, Cultuur &
Wetenschappen, Defensie, Buitenlandse Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Het gaat om het vinden van nieuwe ingangen om het probleem van de «horizontale
segregatie» aan te pakken, bijvoorbeeld opleidingen voor beroepen in
traditioneel door mannen bevolkte branches. Succesvolle initiatieven van hbo-
en universitaire instellingen zelf, evenals andere initiatieven om meer meisjes
voor bèta-vakken te interesseren, zoals van het bureau Axis, leveren
hiervoor aanknopingspunten. Zo blijkt dat wanneer programma's van «mannelijke»
studierichtingen meer aandacht besteden aan bijvoorbeeld nut en gebruik, meer
vrouwelijke studenten zich ervoor inschrijven. Het tekort aan studenten noopt
opleidingen toch al tot bezinning op hun onderwijsaanbod. De Task Force zal
ook kijken naar pogingen om juist meer jongens te trekken in studierichtingen
met veel meisjes. Ook in het hiervoor genoemde EQUAL-deelproject waar werving
en selectie voorop staat besteden we extra aandacht aan sectoren waarin veel
mannen, of juist veel vrouwen werken.6.3 Vrouwen in politiek en openbaar bestuurIn 2002 zijn de gemeenteraadsverkiezingen en de verkiezingen voor de Tweede
Kamer.Voor de gemeenteraden geldt een streefcijfer van 35% vrouwen (hun aandeel
is nu 23%), voor de Tweede Kamer 40% (is nu 36%). Naast reguliere activiteiten,
zoals overleg tussen de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
met partijvoorzitters, zullen in 2002 een aantal acties plaatsvinden om het
aandeel vrouwen in politiek en openbaar bestuur te vergroten.Werving en selectieHet ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft een
leidraad ontwikkeld voor werving en selectie van
vrouwelijke en allochtone kandidaten. Deze leidraad wordt via de website Vernieuwingsimpuls
Lokaal Bestuur verspreid, in eerste instantie met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen
in 2002.Zwangerschap, bevalling en ziekteBij de Tweede Kamer liggen voorstellen voor aanpassing van de beloning
van lokale en provinciale politici en voor de introductie van secundaire arbeidsvoorwaarden,
zoals kinderopvang. In juni 2001 heeft de Ministerraad het wetsvoorstel besproken
tot wijziging van de Grondwet met het oog op tijdelijke vervanging van leden
van vertegenwoordigende lichamen in verband met zwangerschap, bevalling of
ziekte. Het wetsvoorstel is voor advies aan de Raad van State gezonden en
zal na ontvangst van het advies naar de Tweede Kamer worden gestuurd.Zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwenAls onderdeel van het Actieplan Emancipatietaakstellingen
Departementen zal het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
met het oog op de verkiezingen in 2002 het aantal leerplaatsen vergroten van
de Kweekvijvercursussen voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen met
een (lokale) politieke ambitie. Het totaal aantal vrouwen dat momenteel deze
cursus volgt is 44. Vanaf juni 1999 neemt ook een aantal reeds
gekozen politici aan een aangepast programma deel. Neveneffect van het project
is dat diverse maatschappelijke organisaties de Kweekvijver hebben benaderd
om korte projecten te verzorgen. Met een volgsysteem zullen we de politieke
loopbaan van de in 2002 gekozen vrouwen volgen.UitstroomSamen met het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties proberen we een beeld te krijgen van de omvang
en de oorzaken van de (tussentijdse) uitstroom van vrouwen uit de gemeentepolitiek.
Doel is beleidsmaatregelen te treffen om deze uitstroom tegen te gaan. In
elk geval zal dit onderzoek vóór de verkiezingen van 2002 een
indicatie geven van de redenen voor de uitstroom. De politieke partijen krijgen
hierdoor beter zicht op wat er aan de hand is en kunnen zodoende oplossingen
bedenken om vrouwen in de lokale politiek te houden.Openbaar bestuurEén van de pilots van het ingediende EQUAL-project Doorbreking
van het Glazen Plafond (zie hoofdstuk 6.1) richt zich op vrouwen in hogere
openbare bestuursfuncties. Samen met het ministerie van BZK zal deze pilot
in 2002 worden opgezet. Overzicht beleidsacties en -voornemens Macht en besluitvorming  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Politiek en Openbaar
Bestuur  Kieslijsten en kiesstelsel Leidraad (o.a. op internet)
voor werving en selectie vrouwelijke en allochtone kandidaten bij iedere verkiezing    BZKSZWBij uitwerking nieuw kiesstelsel kijken
naar kansen voor vrouwen en minderheden om een zetel te verwerven (emancipatie-effectrapportage)    BZKSZWPolitiek en zorg  Voorzieningen voor combineren arbeid en zorg voor
lokale en provinciale politici    BZKSZW Evaluatie voorzieningen en
evt. aanvullende maatregelen treffen Voorstel grondwetswijziging zwangerschap-
en bevallingsverlof politici    BZKSZWDiversiteit in de politiek  Overleg met de partijvoorzitters    BZKpolitieke partijen Overlegplatform scholingsinstituten politieke partijen    politieke partijenBZK IPP Kweekvijver allochtone vrouwen: volgsysteem en nieuwe
initiatieven    BZKpolitieke partijen, VNG, IPP Kweekvijvers jong talent en grijs èlan    politieke partijenBZK, SZW, VNG, IPP,
e-bureaus, univ. hogescholen, ToplinkPolitieke cultuur  Vernieuwingsimpuls dualisme en lokale democratie    BZKSZW, VNG, IPP Monitoren politieke vernieuwingen op participatie
vrouwen    BZKSZW, VNG, IPP Overlegplatform scholingsinstituten: ontwikkelen
en implementeren instrumenten    politieke partijenBZK, SZW,
IPP Voorlichting over instrumenten aan maatschappelijke
bewegingen    IPPBZK, SZW, IPP Europese en internationale
politiek  Campagnes rond verkiezingen en bijeenkomsten    BZKSZW, BUZA, politieke partijenKweekvijvers    BZK, BUZASZW, politieke partijen Lokale politiek  Uitstroom vrouwen monitoren en maatregelen ontwikkelen    BZKSZWOverlegplatform scholingsinstituten: werven plaatselijk
politiek talent    politieke partijenBZK, SZW,
IPP, landelijk platform lokale pol. partijenOntwikkelen programmas diversiteit in lokale (politieke)
middenveld    IPPBZK, SZW, pol. partijen Aanbieden diversiteitsprogramma's en scholing
vrouwen aan lokale (politieke) middenveld    IPP, e-bureausBZK, SZW Hogere openbare bestuursfuncties  Pilot Vrouwen in hogere openbare bestuursfuncties
in EQUAL project    BZK, SZWdep., provincies,
waterschappen, gemeenten, IPO, VNG, Toplink Bedrijfsleven  Hogere functies in
profit- en non-profitsector  Benchmark ontwikkelen en daarmee ontwikkelingen monitoren    EZSZW, SCP/CBS, OIB, bedrijfsleven Uitwisselingsprogrammas overheid-bedrijfsleven    BZK, EZSZW, Toplink, OIB,
bedrijfsleven Zichtbaar maken meerwaarde diversiteit (economisch
en procesmatig)    SZW Verder ontwikkelen instrumenten overheid en expertise-organisatie    SZWOIB, Toplink Overleg sociale partners    SZW,
EZBZKCommunicatieplan    SZW Campagne deeltijd in hogere functies    SZWEZVoortrekkersnetwerk (ambassadeursnetwerk)    SZW,
EZBedrijfleven Middenkader  Benchmark verfijnen: ook gericht op middenkader    EZSZW, SCP/CBS, OIB Ondersteuning projecten doorstroom middenkader    SZW, EZEqual, OIB Ondersteuning projecten doorstroom allochtone vrouwen    SZW, EZEqual, OIB Task Force mannen en vrouwen in beroep    EZ, SZWSZWOCW, Def, BUIZA,
VWS, ea Instrumenten ontwikkelen  Selectie- en zelfselectiemechanismen in bedrijfscultuur
zichtbaar maken bij doorstroom naar hogere functies    SZW Opzetten betere coaching voor leidinggevenden in
bedrijven    SZWOIB, bedrijfsleven Diversiteitsmanagement in functie-eisen voor hogere
managers    SZWbedrijflevenDiversiteitsmanagement in opleiding managers    OCWopleidings-institutenDiversiteitsmanagement in (evt. tijdelijke
bijzondere) leerstoelen    SZWuniversiteit, hogescholen Overheid als werkgever  Streefcijfers en actieplannen in iedere overheidsinstelling,
jaarlijks overleg departementen    BZKdep., provincies, waterschappen, gemeenten, IPO,
VNGDiversiteitsmanagement in functie-eisen hogere managers    BZK, SZWalle departementenDiversiteitsmanagement in opleiding hogere managers    BZKOCW, departementen Ondersteunen projecten VNG en IPO op terrein doorstroming
vrouwen naar de ambtelijke top    BZKVNG, IPOIn het kader van de verkenning van samenwerking
bureau ABD met andere overheden aandacht voor het aandeel vrouwen in hogere
functies    BZKVNG, IPO       Beleidsacties en -voornemens 2001-2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      7 MENSENRECHTENIn 2002 staat het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en
meisjes centraal. We komen met een Plan van aanpak om dit te intensiveren.
Zowel in Europees verband als in de Verenigde Naties blijven we ons inzetten
voor het realiseren van gelijke rechten. Mainstreaming is ook daar een belangrijk
middel geworden.We beginnen dit hoofdstuk met een korte weergave van het advies van de
Adviesraad voor Internationale Vraagstukken, dat niet meer kon worden meegenomen
in het Meerjarenbeleidsplan.7.1 Adviesraad voor Internationale VraagstukkenTer voorbereiding van het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie heeft het kabinet onder andere advies gevraagd aan de Adviesraad
voor Internationale Vraagstukken (AIV). Het advies van de raad1 kon niet meer in het Meerjarenbeleidsplan
worden meegenomen. Daarom geven we het hieronder kort weer. We geven ons standpunt
over het advies van de AIV in het kader van de kabinetsreactie op het onderzoek Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen,
die verderop in dit hoofdstuk aan de orde komt.Het kabinet heeft de AIV in het bijzonder advies gevraagd over het onderwerp
mensenrechten van vrouwen, en daarbij gevraagd mee te nemen:– de actualisering van het advies van de AIV over Universaliteit
van de rechten van de mens en culturele verscheidenheid, uit 1998. Immers,
met de komst van «nieuwe» Nederlanders komen ook andere opvattingen
over vrouwenrechten ons land binnen;– de uitwerking, al dan niet in juridisch bindende instrumenten,
van reproductieve en seksuele rechten.De raad gaat in op de algemene juridische aspecten van de problematiek
van geweld tegen vrouwen, op het toezicht op de naleving van normen als het
gaat om onder andere eerwraak, reproductieve rechten en genitale verminking,
en op thema's als de internationale straftribunalen en het Permanente Internationale
Strafhof.Verenigde Naties (VN)De AIV is van oordeel dat Nederland zich actief moet blijven inzetten
voor de universele aanvaarding van de mensenrechtenverdragen, waaronder het
VN-Vrouwenverdrag. Ook moet ons land actief blijven bevorderen dat staten
voorbehouden intrekken die doel en strekking van een verdrag ondermijnen.
In politieke fora dient Nederland volgens de AIV aandacht te vragen voor vormen
van geweld tegen vrouwen die tot nu toe weinig of geen aandacht hebben gekregen.
Ook vindt de AIV dat ons land binnen de VN initiatief moet nemen als het gaat
om vormen van discriminatie die nog niet onder de reikwijdte van het begrip
geweld tegen vrouwen zijn gebracht, bijvoorbeeld weduwenverbranding en vroege
en gedwongen huwelijken. Initiatieven op het terrein van de reproductieve
rechten van vrouwen moet Nederland krachtig ondersteunen, ook financieel.
Verder moet er een VN-Verklaring inzake de Reproductieve Rechten van Vrouwen
komen. Nederland, zo adviseert de AIV, moet zich krachtig blijven opstellen
achter initiatieven gericht op de uitbanning van genitale verminking. Die
initiatieven moeten financieel mogelijk worden gemaakt. Het is van groot belang
dat Nederland blijft aandringen op strafbaarstelling van genitale verminking
in de nationale wetgeving van betrokken landen. Wat betreft strafrechtelijk
optreden in Nederland beveelt de AIV een studie aan naar verbreding van de
rechtsmacht. Europees niveauOp Europees niveau dient Nederland volgens de AIV te streven naar een
juridisch bindend mensenrechteninstrument op het terrein van geweld tegen
vrouwen. Het aannemen van het herziene Protocol nr. 12 bij het Europees Verdrag
tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
vindt de AIV een belangrijke stap voorwaarts. Een volgend protocol kan voor
verdere verfijning zorgen. Het voornemen van de regering om initiatieven van
de Europese Commissie op het terrein van geweld tegen vrouwen te ondersteunen
onderschrijft de AIV.7.2 Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen
en meisjesNajaar 2001 reageert het kabinet op het onderzoeksrapport Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen.1 Dit gebeurt mede op basis van een inventarisatie van de relevante
beleidsontwikkelingen op alle betrokken departementen. Kern van de kabinetsreactie
zal zijn dat het beleid wordt geïntensiveerd.Plan van aanpakDeze reactie werken we uit tot een Plan van aanpak voor het voorkomen
en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes. Belangrijk nevendoel van
dit plan, dat voorjaar 2002 gereed komt, is het geweld tegen vrouwen zichtbaar
te maken. De bestrijding van geweld tegen vrouwen krijgt immers nog niet de
aandacht die het verdient. Geweld in de publieke ruimte valt meer op, terwijl
geweld tegen vrouwen veelal in zogenaamde privésituaties plaatsvindt.
Bovendien maakt geweld tegen vrouwen deel uit van machtsverschillen tussen
mannen en vrouwen die het iets vanzelfsprekends geven, iets wat «er
nu eenmaal is». Tegelijk is het omgeven door taboes.BeleidsintensiveringHet Plan van aanpak omvat een beleidsintensivering die zich richt op:– normstelling en rechtsvorming;– preventie en signalering;– opsporing en vervolging;– opvang en hulpverlening;– regie en monitoring.Actuele en eenduidige gegevens over aard en omvang en over de aanpak door
de verschillende instanties zijn nodig voor een effectieve bestrijding. Monitoring
is daarom nodig. Ook is het van belang het effect van beleidsinstrumenten
te meten en op basis daarvan beleid eventueel bij te stellen. Samenhang en
samenwerking zullen trefwoorden zijn voor het beleid als geheel. Ook internationaal
kan samenwerking leiden tot beter inzicht in en effectievere bestrijding van
verschillende vormen van geweld tegen vrouwen.Met het Plan van aanpak bouwen we voort op de resultaten van het project
Voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld, dat april 2002 wordt afgerond.2 Ook het advies van de Adviesraad voor Internationale
Vraagstukken (AIV) betrekken we bij de opstelling van dit Plan van aanpak
(zie 7.1).Genitale verminkingIn zijn brief van 6 juli 20013 heeft de minister
van Justitie het beleid uiteengezet om genitale verminking te voorkomen en
bestrijden. Het advies van de AIV ondersteunt dit beleid. In het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie staat dat het kabinet zal nagaan
of een aanpassing van het strafrecht (in het bijzonder de opheffing
van de eis van dubbele strafbaarheidstelling) daaraan kan bijdragen. Frankrijk
en Zweden bieden hiervoor misschien goede voorbeelden.1 In 2002 onderzoeken we dit. De AIV heeft dit ook geadviseerd.Evenals in 1999, tijdens de 54e Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties (AVVN), zal Nederland tijdens de 56e AVVN, die op 11 september 2001
is begonnen, een resolutie indienen, gericht op het tegengaan van traditionele
praktijken die de gezondheid van vrouwen en meisjes schaden, zoals genitale
verminking.Nationaal rapporteur mensenhandelIn navolging van de Verklaring van Den Haag2 heeft Nederland met ingang van 1 april 2000
als eerste land een «nationaal rapporteur mensenhandel» aangesteld.
Deze rapporteert jaarlijks aan de regering en doet aanbevelingen als het gaat
om oorzaken, factoren en trends van mensenhandel. Haar rapporten zullen onder
meer inzicht geven in de aard, omvang en mechanismen van mensenhandel, de
opsporing en vervolging van daders en voorlichting en hulpverlening aan slachtoffers.
De aanbevelingen in het rapport kunnen betrekking hebben op de centrale overheid,
de lokale overheden en andere bestuursorganen, alsook op de Nederlandse inbreng
in internationale organisaties en op niet-gouvernementele organisaties (NGO's).In mei 2001 heeft het bureau van de nationaal rapporteur mensenhandel
een congres georganiseerd met als doel experts op het gebied van mensenhandel
bij elkaar te brengen. Opsporing en hulpverlening stonden op dit congres centraal.Binnenkort brengt de nationale rapporteur mensenhandel haar eerste rapport
uit. Dat gaat in op de ernst van het delict mensenhandel als schending van
mensenrechten en op de verbanden met de georganiseerde misdaad, zedendelicten
en de vreemdelingenwetgeving. In de loop van 2002 verschijnt het tweede rapport.Nederland heeft diverse keren aangedrongen op de aanstelling van nationale
rapporteurs in andere EU-landen. Ook hebben wij in EU-verband aandacht gevraagd
voor de aanstelling van een Europees Rapporteur Vrouwenhandel. Ook in 2002
zal het kabinet zich hiervoor blijven inzetten.Op 12 december 2000 heeft Nederland het Internationaal Verdrag inzake
Bestrijding Georganiseerde Misdaad en de bijbehorende Protocollen ondertekend3. Najaar 2001 start de voorbereiding van de goedkeurings-
en uitvoeringswetgeving.Werkgroep Vrouwenhandel van de Raad van EuropaOm de samenwerking op het gebied van het bestrijden van vrouwenhandel
te intensiveren is in 2001 een werkgroep van de Raad van Europa van start
gegaan. Deze houdt zich bezig met de rol die ict speelt bij vrouwenhandel.
Nederland neemt hieraan deel. Deze werkgroep heeft tot doel de risico's van
het gebruik van ict voor vrouwenhandel en andere schendingen van de mensenrechten
te verkennen. In 2002 zal deze werkgroep haar activiteiten voortzetten. We
proberen daarbij de interdisciplinaire, gecoördineerde aanpak die op
Nederlands initiatief sinds de Verklaring van Den Haag4 is ingezet vast te houden. Waar mogelijk sluiten
we aan bij het gemeenschappelijk Europees optreden tegen mensenhandel en seksuele
uitbuiting van kinderen, het Europees beleid ter bestrijding van geweld tegen
kinderen, jongeren en vrouwen en de aanbeveling van het Comité van
Ministers van de Raad van Europa ter voorkoming en bestrijding van mensenhandel
en seksuele uitbuiting van kinderen. Ook komend jaar is er op
Europees niveau sprake van samenwerking tussen de Commissie Gelijke Kansen
van de Raad van Europa, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde
Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en
de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Deze samenwerking richt
zich op een regionaal actieplan in het kader van de Task Force Mensenhandel
onder het Stabiliteitspact voor Zuid-Oost Europa.7.3 Bevorderen van gelijke rechten en bestrijding van
discriminatieVerdieping van instrumentenNotitie inzake de implementatie van gelijkebehandelingsrichtlijnenIn juli 2001 is een notitie inzake de implementatie van de gemeenschappelijke
bepalingen van de gelijkebehandelingsrichtlijnen op grond van artikel 13 EG-Verdrag
voorgelegd aan de Raad van State. Na advisering door de Raad van State zal
deze notitie aan de Tweede Kamer worden gezonden.Gelijke behandeling m/vOp 7 juni 2000 heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan tot herziening
van Richtlijn 76/207/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel
van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot
het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen, en ten aanzien
van de arbeidsvoorwaarden. De voorgestelde wijziging moet een concrete invulling
geven aan art. 141 (art. 119 oud) van het EG-Verdrag; zij houdt rekening met
de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen op
het terrein van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het werk.Nederland staat positief tegenover het voorstel. Kanttekeningen betreffen
met name de aansluiting bij de vorig jaar totstandgekomen richtlijnen op grond
van artikel 13 van het EG-verdrag.1Van belang wordt namelijk geacht dat het niveau van bescherming tegen
discriminatie op grond van geslacht gelijkwaardig is aan de bescherming die
wordt geboden in de beide artikel-13-richtlijnen. De Nederlandse inzet is
dat in beginsel zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de tekst van de hiervoor
genoemde richtlijnen. Van dit uitgangspunt wordt vanzelfsprekend afgeweken
indien de huidige richtlijn en de daarop gebaseerde jurisprudentie van het
Europese Hof van Justitie meer bescherming bieden.Inmiddels is er binnen de Sociale Raad op 11 juni 2001 een politiek akkoord
bereikt over een gemeenschappelijk standpunt. De verwachting bestaat dat de
wijziging van de richtlijn eind 2001 onder Belgisch voorzitterschap zal worden
afgerond. Voor de totstandkoming van deze richtlijnwijziging is van belang
dat het gaat om een codicisie-procedure, waarbij het Europarlement medebeslissingsrecht
heeft.Ratificatie protocol nr. 12 bij het EVRMHet door de AIV in zijn advies genoemde Protocol nr. 12 bij het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) biedt een uitbreiding van het verbod tot discriminatie ten opzichte
van het EVRM. Op 13 juni 2001 heeft de Raad van State advies uitgebracht inzake
de ratificatie van het protocol. De goedkeuringsprocedure is in voorbereiding.
Gestreefd wordt naar realisering van de ratificatie aan het eind van 2001,
dan wel begin 2002. Implementatie VN-VrouwenverdragInformatiepunt gelijke behandeling m/vDe Commissie Gelijke Behandeling (CGB) start nog dit jaar met het informatiepunt
gelijke behandeling m/v. Dit informatiepunt zal onder meer de kennis over
het VN-Vrouwenverdrag in Nederland verbreden en verdiepen. Voor 2001 hebben
wij hiervoor f 750 000 (€ 340 000) beschikbaar gesteld.
Het informatiepunt krijgt een plaats in de uitbreiding van taken van de CGB
die voortvloeit uit de evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling.
De financiering in volgende jaren zal in dat kader plaatshebben.Klachtrecht van vrouwenInterdepartementaal is de ratificatie voorbereid van het optioneel protocol
bij het VN-Vrouwenverdrag. Dit protocol behelst een individueel klachtrecht
van vrouwen. Bij de voorbereiding bleek dat ratificatie niet noopt tot aanpassing
van wet- en regelgeving. De goedkeuringsstukken zijn inmiddels gereed. De
ratificatie staat gepland voor begin 2002.Tweede nationale rapportage over de uitvoering van het
VN-VrouwenverdragIn de tweede helft van 2001 stellen wij een rapporteur en co-rapporteur
aan voor de tweede nationale rapportage die in 2002 verschijnt. De eerste
nationale rapportage staat inmiddels bekend als het rapport van de Commissie
Groenman.Omdat tal van maatschappelijke organisaties bij herhaling bezwaar maken
tegen elementen van het vreemdelingenrecht zullen we in de tweede nationale
rapportage laten nagaan hoe het staat met de gender sensitiviteit van het
mensenrechtenbeleid, het vreemdelingenbeleid, het nieuwkomersbeleid, het integratiebeleid
en het terugkeerbeleid. Dit tegen de achtergrond van het VN-Vrouwenverdrag
en de notitie van de staatssecretaris van Justitie over de rechtspositie van
vrouwen in het vreemdelingenbeleid.1 In het verlengde
van deze tweede rapportage stellen wij voor 2002 ca. f 1 miljoen (ruim € 450 000)
beschikbaar als themasubsidie. NGO's kunnen hier projectvoorstellen voor indienen.
De uitwerking van de criteria en de procedure worden eind 2001 bekendgemaakt
in de Staatscourant.Vijfde verdiepend onderzoek VN-VrouwenverdragIn de reeks verdiepende onderzoeken naar de betekenis van het VN-Vrouwenverdrag
in de Nederlandse rechtsorde richten we een vijfde onderzoek op het wegnemen
van ongezien onderscheid tussen mannen en vrouwen op het beleidsterrein arbeid,
zorg en inkomen. Het gaat hier om artikel 5 van het VN-Vrouwenverdrag. Dit
heeft betrekking op «beeldvorming in termen van mannelijkheid en vrouwelijkheid».
Artikel 5a roept de deelnemende staten expliciet op tot «de uitbanning
van vooroordelen, van gewoonten en van alle andere gebruiken, die zijn gebaseerd
op de gedachte van de minderwaardigheid of meerderwaardigheid van één
van beide geslachten of op de stereotype rollen van mannen en vrouwen».
Artikel 5b gaat over «het op een evenwichtige wijze erkennen van de
verschillen tussen mannen en vrouwen in de reproductieve functie met gelijktijdige
erkenning van de gezamenlijke verantwoordelijkheid van mannen en vrouwen bij
het grootbrengen van kinderen».2Regelgeving kan volledig in sekseneutrale termen gevat zijn, maar juist
daardoor miskennen dat mannen en vrouwen op verschillende terreinen nog verschillende
posities hebben. Met uitzondering van bepaalde aspecten van het biologische
ouderschap is regelgeving in Nederland op dit beleidsterrein sekseneutraal.
Juist vanwege de doorgaans nog verschillende sociaal-economische
positie van mannen en vrouwen, garandeert dit geenszins een sekseneutrale
uitkomst.7.4 Internationaal beleidEuropese integratieNiet alleen in Nederland, ook in Europees verband verbreedt het draagvlak
voor gender mainstreaming zich. Zo voorziet het Verdrag van Amsterdam in het
integreren van het gelijke-kansenbeleid in het werkgelegenheidsbeleid en beschikken
de Raad van Europa, de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(OESO) en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE)
inmiddels over een strategie voor gender mainstreaming.TweesporenbeleidSinds het Verdrag van Amsterdam is het opheffen van ongelijkheid en het
bevorderen van gelijkheid tussen mannen en vrouwen een «horizontale»
doelstelling van de Europese Unie (artikel 2 en 3). Ook Europees emancipatiebeleid
is tweesporenbeleid. Enerzijds is er sprake van vernieuwing, monitoring en
evaluatie van het emancipatiebeleid, anderzijds van verankering van emancipatiedoelstellingen
in alle geledingen van het algemene beleid (zie hoofdstuk 2). Ook heeft de
Europese Raad de bevoegdheid maatregelen te nemen tegen discriminatie (artikel
13) en voor positieve actie en gelijke beloning (artikel 137 en 141). De Europese
Commissie heeft daarvoor diverse voorstellen gedaan die inmiddels worden uitgewerkt
in nieuw beleid. Ook maakt het gelijke-kansenbeleid nu integraal onderdeel
uit van de Europese Structuurfondsen (2001–2006). De transnationale
projecten in het kader van het communautaire EQUAL-programma gaan nog in 2001
van start.1StroomversnellingDe integratie van gelijke kansen voor mannen en vrouwen in het Europees
sociaal beleid (gender mainstreaming) is een vast agendapunt van de Sociale
Raad. De Europese werkgelegenheidsstrategie wordt jaarlijks uitgewerkt in
richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid, die op hun beurt leiden tot
nationale actieplannen. Vast onderdeel hiervan is de integratie en toetsing
van de gelijke-kansendimensie. Inzet van het Belgisch voorzitterschap is om
deze dimensie met ingang van 2002 te integreren in de macro-economische richtsnoeren.De gender-mainstreamingstrategie is in een nog grotere stroomversnelling
gekomen na de Europese Toppen van Lissabon en Stockholm. Daar hebben de lidstaten
afspraken gemaakt over indicatoren en benchmarking, onder meer op de terreinen
arbeid en zorg (inclusief kinderopvang) en gelijke beloning. In 2002 werkt
een informele werkgroep de aanpak verder uit ter uitvoering van de Communautaire
raamstrategie voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen (2001–2005).Gender mainstreamingSinds de informele Raad in Berlijn (1999) vragen bewindspersonen voor
het emancipatiebeleid om een mandaat, een strategie en een passende structuur
voor gender mainstreaming in de besluitvorming van de Raad. In Sigtuna (Zweden)
is in EU-verband afgesproken een ad hoc werkgroep op hoog niveau in te stellen
om dit uit te werken. Enerzijds gaat het om een betere inbreng van nationale
inzichten, ervaringen en goede voorbeelden in de internationale gremia, anderzijds
om een betere implementatie van internationale afspraken in nationaal beleid.
De werkgroep komt dit najaar onder voorzitterschap van België bijeen. Internationale ontwikkelingenDe inzichten, ervaringen en goede voorbeelden uit het nationale emancipatiebeleid
nemen we mee naar internationale gremia, zoals de Verenigde Naties, de Europese
Unie, de Raad van Europa, de Internationale Arbeids Organisatie (ILO) en de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).In de Verenigde Naties zet het kabinet zich ook in 2002 in voor een samenhangende
toetsing van de uitvoering van de afspraken in de VN-commissies voor milieu,
mensenrechten, bevolking en ontwikkeling, emancipatiebeleid en sociale ontwikkeling.
Nederland blijft aandringen op de integratie van vrouwenrechten in het werk
van deze commissies en bij internationale organisatie, in het bijzonder op
verdergaande samenwerking tussen de VN-Commissie voor de Positieverbetering
van Vrouwen (CSW) en de VN-Mensenrechten Commissie (CHR).VN-Commissie voor de Positieverbetering van VrouwenDe VN-Commissie voor de Positieverbetering van Vrouwen (CSW) heeft in
2001 een werkprogramma vastgesteld voor de komende vijf jaar. De activiteiten
die daarbij horen moeten leiden tot een versnelde uitvoering van het Beijing Platform voor Actie. Nederland heeft daaraan bijgedragen
door het slotdocument Vijf jaar na Beijing te
gebruiken bij de invulling van hetMeerjarenbeleidsplan. Omgekeerd heeft het Meerjarenbeleidsplan
als leidraad gefungeerd voor de stellingname van de Nederlandse delegatie
in de Commissie.Het werkprogramma bevat voor de jaren 2002 tot en met 2006 twee hoofdthema's
per jaar. 2002– de rol van
vrouwen bij armoedebestrijding  – gender perspectief
bij bescherming van het milieu en bij de beperking van gevolgen van natuurrampen2003– toegang van
vrouwen tot ict en de media – mensenrechten
van vrouwen 2004– rol van mannen
en jongens bij het bereiken van gelijkheid  – gelijke deelname
van vrouwen bij conflictpreventie 2005– beoordeling
van Beijing Platform voor Actie en het slotdocument Beijing + 5 – uitdagingen en
vernieuwend beleid op het gebied van positieverbetering en empowerment van
vrouwen en meisjes 2006– vergroting
van de rol van vrouwen bij het ontwikkelingsproces in met name onderwijs,
gezondheidszorg en arbeid  – gelijke deelname
van vrouwen in besluitvormingsprocessen.De discussiethema's van de CSW in 2001 waren HIV/AIDS en de relatie tussen
seksediscriminatie en andere vormen van discriminatie zoals rassendiscriminatie,
vreemdelingenhaat en andere vormen van intolerantie.Vrede en veiligheidBij de preventie en oplossing van internationale conflictsituaties is
de aandacht voor genderdeskundigheid de afgelopen jaren gegroeid. De emancipatietaakstelling
van het ministerie van Buitenlandse Zaken is onder meer gericht op versterking
van die genderdeskundigheid bij de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking
in Europa (OVSE).1 Daarbij aansluitend zal ook
de Raad van Europa de komende jaren meer aandacht besteden aan de rol van
vrouwen in conflictpreventie, conflictoplossing en post-conflictsituaties.
Samen met de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken laten we daar
in 2002 onderzoek naar doen, waarbij het vooral gaat om mogelijkheden om die
rol te versterken. Wat het laatste betreft valt te denken aan humanitaire
vredesmissies, internationale gerechtshoven, waaronder het toekomstige
Internationaal Strafhof, en onderzoekscommissies en verdragscomités.
Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek kan de Task Force Mannen en vrouwen
in beroep activiteiten starten voor het doorbreken van de horizontale en verticale
segregatie in deze sector.1Water en genderIn het watermanagement maken nog maar weinig vrouwen deel uit van besluitvormende
organen en de top van bedrijven. Dat geldt op alle niveaus: lokaal, regionaal,
nationaal en internationaal. Tijdens de Ministeriële Conferentie over
Water (maart 2000 in Den Haag) is afgesproken een internationale subcommissie
Water en gender in te stellen die voorstellen doet voor het Derde Wereld Water
Forum (Japan, 2003). Nederland heeft toegezegd hierover een informele ministeriële
bijeenkomst te organiseren. In 2002 beginnen we met de voorbereiding.Seksuele en reproductieve rechtenHet kabinet blijft in internationaal verband opkomen voor het fundamentele
recht van vrouwen en meisjes om zeggenschap te hebben over hun seksuele, reproductieve
en gezondheidsrechten. Ook het verbod op discriminatie op grond van seksuele
voorkeur valt hieronder. Vrouwen zijn vrij om op persoonlijke wijze en naar
eigen inzicht hun seksueel en reproductief gedrag vorm te geven. Deze vrijheid
is een fundamenteel mensenrecht met een specifieke betekenis voor vrouwen.In Nederland zien we twee tegengestelde ontwikkelingen als het gaat om
het krijgen van kinderen. Enerzijds stijgt de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen
hun eerste kind krijgen (en zijn opmerkelijk veel vrouwen definitief kinderloos).
Houdt deze stijging aan, dan nemen de medische en gezondheidsrisico's toe
voor zowel moeders als kinderen. Daarom laten we in 2002 onderzoeken hoe een
verdere verbetering van voorzieningen voor de combinatie van arbeid en zorg
de individueel gewenste timing van het krijgen van kinderen kan beïnvloeden.Anderzijds stijgen de aantallen arbortussen, tienerzwangerschappen en
tienermoeders licht.In 2002 organiseren we daarom de conferentie «Van tienermoeder tot
carrièrepil» met als doel inzicht te krijgen in de omstandigheden
en cultuurverschilllen die aan deze tegengestelde keuzen ten grondslag liggen
en aanknopingspunten te vinden voor beleid. Overzicht beleidsacties en -voornemens Mensenrechten  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Gelijke rechten en
non-discriminatie  Verdieping van instrumenten  Beschermingsniveau artikel 13 EG-verdrag ook toepassen
voor bestaande richtlijnen op grond van geslacht; uitwerking richtlijnen artikel
13 en artikel 141 Europese Commissie»    SZWBZK, JUS, VWS Uitvoering plan van aanpak gelijke beloning    SZW Opstarten en vestigen informatiepunt en communicatieplan
gelijke behandeling    SZWSZW, JUS, BZK, VWS Experimenten gericht op het bestrijden
van discriminatie en het bevorderen van gelijke behandeling op de arbeidsmarkt
in het kader van EQUAL    SZWBZK, JUS, VWS Implementatie VN-Vrouwenverdrag  Ratificatie klachtrecht van vrouwen bij VN vrouwenverdrag    SZWRijksbreedOndertekening en ratificatie protocol nr. 12 bij
het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden    BUIZAJUS, BZK, SZW Uitbreiding van discriminatiegronden bij ILO verdrag
111    SZW Tweede nationale rapportage in het kader
van het VN-Vrouwenverdrag over gendersensitiviteit van het mensenrechtenbeleid,
het vreemdelingenbeleid, het nieuwkomersbeleid, het integratiebeleid en het
terugkeerbeleid    SZWBUIZA, JUS, BZK-GSI Ongezien onderscheid  Vijfde verdiepend onderzoek in het kader
van het VN-Vrouwenverdrag over ongezien onderscheid in de organisatie van
de betaalde arbeid en zorg    SZWSZW, VWSMultidisciplinair onderzoek economische
en sociale baten van een geëmancipeerde samenleving    SZW Voorkomen en bestrijden
geweld  Voorkomen en bestrijden
geweld tegen vrouwen  Kabinetsreactie verdiepend onderzoek voorkomen en
bestrijden geweld tegen vrouwen    SZWJUS, VWS, BZK, BUIZA, OCWPlan van aanpak voorkomen en bestrijden geweld tegen
vrouwen en meisjes    SZWSZW, VWS, BZK, BUIZA, OCW Subsidiemogelijkheid voor projecten beeldvorming
en geweld tegen vrouwen    SZW Huiselijk geweld  Interdepartementale stuurgroep voor de coördinatie
van het beleid ter voorkoming en bestrijding van huiselijk geweld die maatregelen
zal voorbereiden op het terrein van verhoging maximale celstraf, aanpak daders,
informatieverschaffing door politie en openbaar ministerie en hulp aan slachtoffers,
relatie stalking, hinderlijk belagen door ex-partners en geweld in huiselijke
sfeer    JUSVWS, BZK, SZW, BUIZA, OCW,
SZW Landelijk onderzoek naar huiselijk geweld
onder de allochtone bevolking    JUS Genitale verminking  Initiatieven en integratie van het beleid ter voorkoming
en bestrijding van genitale verminking    JUSVWS, SZW, BUIZA, JUS Ondersteunen werk VN Speciaal Rapporteur
inzake geweld tegen vrouwen en VN Speciaal Rapporteur inzake traditionele
gebruiken    BUIZASZW, JUS Vrouwenhandel  Uitvoering Verklaring van Den Haag: uitbrengen jaarlijkse
rapportage door nationaal rapporteur mensenhandel, stimuleren aanstelling
rapporteurs in andere landen en uitwisseling van rapportages en aanstelling
Europees rapporteur vrouwenhandel    JUSSZW, BZK, BUIZA, VWS, andere lidstaten int. gemia Voorbereiding en ratificatie Internationaal Verdrag
inzake Bestrijding Georganiseerde Misdaad, waaronder protocol voor bestrijding
van mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen    JUSSZWDeelname in werkgroep Commissie Gelijke Kansen van
Raad van Europa ter verkenning risico's van gebruikmaking ict voor internationale
vrouwenhandel    SZWandere lidstaten RvE Stimuleren van samenwerking tussen Commissie
Gelijke Kansen van de Raad van Europa, de Hoge Commissaris voor de Rechten
van de Mens van de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Europese
Samenwerking (OVSE) en de Internationale Organisatie voor Migratie om te komen
tot een regionaal actieplan van de Taskforce mensenhandel onder het stabiliteitspact
voor Zuid-Oost Europa    SZWBUIZA, genoemde int. org. Internationaal beleid  Internationale ontwikkelingen  Inzichten, ervaringen en good practices uit het nationale
emancipatiebeleid inbrengen in internationale gremia zoals de VN, de EU, de
ILO, de OESO en de Raad van Europa en vice versa internationale afspraken
omzetten in nationaal beleid    SZWBUIZA en overige departementen Gecoördineerd vervolg voor toetsing van de uitvoering
van de afspraken die gemaakt zijn door de VN commissie voor milieu, mensenrechten,
bevolking en ontwikkeling, emancipatiebeleid en sociale ontwikkeling en integratie
van vrouwenrechten in het beleid van de relevante VN Commissies     BUIZA, VROM, V&W, VWS,
SZW Integratie van vrouwenrechten in het beleid van internationale
organen    BUIZARijksbreedBevorderen van verdergaande samenwerking tussen de
VN Commissie voor de Positieverbetering van Vrouwen (CSW) en de VN Mensenrechten
Commissie (CHR)    SZWBUIZAUitvoering vijfjarig werkprogramma VN-commissie voor
de Positieverbetering van Vrouwen (CSW) t.b.v. versnelde uitvoering Platform
voor Actie    SZWBUIZA, lidstaten VN Onderhandeling 46e zitting VN Commissie
voor de Positieverbetering van Vrouwen over de rol vrouwen bij armoedebestrijding
en het genderperspectief bij bescherming van het milieu en bij de beperking
van gevolgen van natuurrampen    SZWBUIZA, lidstaten VNVrede en veiligheid  Onderzoek versterking van de rol van vrouwen en genderdeskundigheid
in conflict-preventie, -oplossing en post-conflictsituaties (humanitaire vredesmissies,
internationale gerechtshoven, waaronder het toekomstig Internationaal Strafhof,
onderzoekscommissies en verdragscomitès)    SZWBUIZA, DEF Actieve bijdrage aan voorbereidingen forum
Gelijke Kansen Commissie Raad van Europa over de rol van vrouwen in pre- en
postconflictsituaties    SZWRvE lidstaten Besluitvorming  Instellen internationale subcommissie
Water en Gender en organiseren van informele ministeriële conferentie    SZWV&W, BUIZA Seksuele en reproductieve
rechten  Conferentie «Van tienermoeder tot carriérepil»
en onderzoek gericht op aanbevelingen voor vervolgbeleid seksuele en reproductieve
rechten    SZWVWS, SZW Uitwerking in VN en Europees onderhandelingskader
op grond van advies AIV, al dan niet in juridisch bindende instrumenten, van
de seksuele, reproductieve en gezondheidsrechten van vrouwen en meisjes, inclusief
het verband uitbannen discriminatie op grond van seksuele voorkeur    BUIZA, SZWJUS, VWS Maatschappelijk verantwoord
ondernemen  Maatschappelijk verantwoord ondernemen
in het kader van EQUAL    SZWEZ, SZW Europese ontwikkelingen
en Equal  Onderhandeling en uitvoering communautair actieprogramma
ter ondersteuning van een integrale strategie voor gelijkheid tussen mannen
en vrouwen    SZWEU-lidstatenUitvoering van de vier pijlers (inzetbaarheid,
ondernemerschap, aanpassingsvermogen, gelijke kansen voor vrouwen en mannen)
van het EQUAL programma volgens de twee sporen van het emancipatiebeleid    SZWSZW, EZ, VWS, OCW,
BUIZA        Beleidsacties en -voornemens 2001-2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      8 KENNISSAMENLEVINGDe nieuwe mogelijkheden van informatie- en communicatietechnologie (ict)
zullen de sociale, politieke en economische verhoudingen drastisch veranderen.
In welke richting en hoe dat zal gebeuren is nog onduidelijk. Vooralsnog zijn
er meer vragen dan antwoorden. Dat geldt ook voor het zoeken naar nieuwe aangrijpingspunten
voor het emancipatiebeleid. In 1999 ging Infodrome van start, een denktank
voor de overheid op het gebied van samenleving en ict. In dit hoofdstuk maken
we gebruik van de gedachtevorming die deze denktank op gang heeft gebracht
over het beleid van de overheid in de kennismaatschappij. Aan de hand van
vier verschillende clusters van vragen, groeperen we vervolgens de beleidsacties
en de beleidsvoornemens voor 2002. Tenslotte geven we aan hoe de verbinding
met Infodrome nader vorm kan krijgen.8.1 Nieuwe vragenDe gedachte dat we tegenwoordig in een kennissamenleving leven is zo langzamerhand
gemeengoed. Er is een besef dat sociale, politieke en economische verhoudingen
drastisch zullen veranderen of al aan het veranderen zijn. Maar hoe precies?
Welke nieuwe structuren en spelers komen op? En welke nieuwe vragen stelt
dat aan de overheid? De kennissamenleving breekt weliswaar allerwegen door,
maar heeft nog niet genoeg vorm gekregen om duidelijke aanknopingspunten te
bieden voor beleid. Wel dient de overheid bedacht te zijn op het ontstaan
van andere relaties en organisatievormen, op veranderingen in haar eigen rol,
onder meer samenhangend met territoriale gebondenheid, en op het ontstaan
van achterblijvers.Zoveel is zeker dat de informatierevolutie maatschappelijke structuren
voor nieuwe vragen stelt. De som van individuele keuzen leidt tot een maatschappelijke
dynamiek die nieuwe vragen oproept. Instituties komen onder druk te staan
en krijgen eisen voorgeschoteld waar ze niet voor waren ingericht. Dit raakt
alle sectoren waar de overheid actief is. Er ontstaan andere verhoudingen
tussen mensen, andere manieren waarop mensen zich organiseren en andere vormen
van collectieve belangenbehartiging.Sommigen vrezen een «digitale kloof»: het risico van een maatschappelijke
tweedeling omdat groepen mensen geen gebruik kunnen maken van informatie-
en communicatietechnologie (ict). Vooral voor ouderen, lager opgeleiden, langdurig
werklozen en allochtonen, en dan in het bijzonder vrouwen onder hen, zou dit
risico dreigen.Hoewel antwoorden nog niet eenduidig te geven zijn, dienen veel nieuwe
vragen zich aan. Een paar voorbeelden.• Is de beeldvorming in de kennissamenleving mannelijk gecodeerd?
Onderzoek wijst in die richting.1 Hoe kan dat
worden rechtgetrokken?• Veranderen de man-vrouwverhoudingen door de komst van de kennissamenleving,
en zo ja, hoe?• Het ziet er in het algemeen niet naar uit dat vrouwen achterblijven.
Maar zijn zij misschien in groepen achterblijvers wel de verst achtergeblevenen?• Wat wordt de rol van het emancipatiebeleid? Zijn andere vormen
van overheidsarrangementen nodig of misschien al in aantocht? Bijvoorbeeld
bij de bestrijding van geweld zoals vrouwenhandel, genitale verminking en
sekstoerisme? 8.2 Rol overheidMet de komst van een kennissamenleving kunnen gebruikelijke overheidsinterventies
overbodig worden of contraproductief blijken te zijn. Door het mondiale en
grensoverschrijdende netwerkkarakter van de kennismaatschappij rijst de vraag
wat de rol van een nationale overheid moet zijn. Doordat informatiestromen
zich niets aantrekken van nationale grenzen voldoet territoriale regelgeving
vaak niet meer. Bij gevolg verandert de rol van nationale staten. Voor het
opstellen en zo mogelijk handhaven van regels worden voor specifieke issues
in toenemende mate afzonderlijke, vaak internationale of mondiale instanties
opgericht. Het belang van deze functionele «regelvinders» neemt
toe.Politiek bedrijven is niet meer equivalent aan de representatieve democratie.
Burgers vinden one-issue bewegingen vaak veel bevredigender en vermoedelijk
ook effectiever. Het netwerkkarakter van internet past bij deze vormen van
maatschappelijke participatie.Milieu- en mensenrechtenorganisaties zijn typische voorbeelden van politieke
organisaties die zich niet richten op een land, maar hun pijlen heel pragmatisch
richten op plaatsen waar ze de meeste impact kunnen hebben.Het democratisch karakter van deze organisaties verschilt van geval tot
geval. Collectieve besluitvorming komt op een heel andere manier tot stand
dan democratische organisaties of landen gewend zijn. Wat is dan hun legitimiteit?
En in hoeverre moeten overheden er gehoor aan geven?8.3 InformatierevolutieEen adequaat gebruik van informatie, kennis en media is bepalend voor
de welvaart en het welzijn van de bevolking. Toegang, transparantie en zeggenschap
voor brede lagen van de samenleving worden daarmee belangrijk, zowel voor
individuele ontplooiing als economische ontwikkeling. Dat niet alleen, ook
vraagt de kennissamenleving om andere menselijke kwaliteiten en vaardigheden.Auto- en informatisering maken herhaalbare taken overbodig. Wat overblijft,
is echt mensenwerk: zorgen, dienstverlenen, creëren en verstand gebruiken.
Voor dit type werk zijn andere vaardigheden vereist dan voor het beheersen
van kennis of technieken: sociale intelligentie, het vermogen om samen te
werken, thuis zijn in verschillende disciplines, aanpassingsvermogen, kunnen
functioneren in een internationale context, een op innovatie gerichte instelling,
blijvend leren, lerend werken, complexiteit beheersbaar kunnen houden, ondernemerszin
en informatievaardigheden.Over de manier waarop we al die vaardigheden tot ons gaan nemen weten
we maar één ding zeker: leren betekent in een kennissamenleving
iets totaal anders dan in een industriële samenleving. Wat kun je individueel,
wat in een groep, wat telelerend, wat face to face, met wat voor vragen kun
je leerlingen op pad sturen, welke zaken moeten ze samen uitzoeken, in welke
volgorde, op welke leeftijd en op welke gebieden is juist eerst praktijkervaring
vereist?De informatierevolutie mag een belofte inhouden van toenemende welvaart,
het proces kan op allerlei plaatsen onverwacht negatieve kanten hebben. Het
is zaak deze tijdig te signaleren en te bezien of en hoe de overheid kan bijdragen
aan mogelijke oplossingen. Dat laatste gebeurt bijvoorbeeld in het emancipatiebeleid.
De voorbereiding van de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie in 1995 in Beijing
en van de gelijktijdige schaduwconferentie heeft de kennissamenleving
en het wereldwijde emancipatienetwerk voorgoed aan elkaar gekoppeld.8.4 Clusters van overheidsbeleid en beleidsactiesAls het gaat om de kennissamenleving, kunnen we vier clusters van overheidsbeleid
onderscheiden. Deze vierdeling hanteert ook Infodrome.1 Zo'n onderscheid helpt de vele vragen te groeperen naar de verschillende
niveaus waarop ze spelen. Het ordent beleidsactiviteiten naar het type vraag
waarop ze een antwoord helpen vinden. Daarom nemen wij deze vierdeling over.Het reguleren en organiseren van ict-infrastructurenEen essentiële voorwaarde voor een goed functionerende kennissamenleving
is de beschikbaarheid van een kwalitatief hoogwaardige infrastructuur. Om
dat te bevorderen hebben we in 2001 een themasubsidie beschikbaar gesteld
voor het verbeteren van de digitale infrastructuur en de ict-professionaliteit
binnen vrouwenorganisaties. Op deze «informatiseringsimpuls» zijn
14 subsidieaanvragen binnengekomen. Daarvan zijn er 11 gehonoreerd voor een
totaalbedrag van bijna 1,5 miljoen gulden (ruim 680 000 euro).Het stimuleren van ict-gebruik in de samenlevingHet kabinet wil de toepassing van ict in de samenleving stimuleren om
een digitale tweedeling te vermijden en om te voorkomen dat Nederland internationaal
achterop raakt. Daarom stimuleren we samenwerkingsexperimenten in stedelijke
gebieden en op het platteland, gericht op de inzet van ict voor de verbetering
van de persoonlijke en sociale leefsituatie van kansarme vrouwen.In de toegang tot en het gebruik van ict is er sprake van sociale ongelijkheid.
Het gaat hierbij onder meer om vrouwen die niet of onvoldoende mogelijkheden
hebben om zich maatschappelijk te manifesteren2.
Om emancipatiedoelstellingen voor bepaalde groepen vrouwen dichterbij te brengen
ziet het kabinet mogelijkheden in de inzet van ict. Lokale organisaties starten
daarom op diverse plekken in het land, zowel in stedelijke als in landelijke
gebieden, projecten in samenwerking met gemeenten. De projecten zijn gericht
op het verbeteren van de leefsituatie van kansarme vrouwen, zoals bijvoorbeeld
alleenstaande bijstandsmoeders, allochtone en laagopgeleide vrouwen, gehandicapte
vrouwen of vrouwen die niet (meer) op de arbeidsmarkt actief zijn.Gedacht wordt aan succesvolle initiatieven zoals de «moedercentra».
Vrouwen kunnen daar niet alleen computer- en taalcursussen volgen, maar ook
ervaringen uitwisselen, elkaar burendiensten aanbieden of tweedehands artikelen
kopen terwijl ze hun kinderen in de daar aanwezige kinderopvang onderbrengen.Dergelijke initiatieven maken de toegang tot en het gebruik van ict mogelijk
voor vrouwen die daar anders geen mogelijkheden toe hebben. Nadat is geïnventariseerd
welke initiatieven er bestaan op dit terrein, werken we in 2002 een concrete
aanpak uit.De ontwikkeling van e-governmentHet kabinet wil initiatieven stimuleren die met behulp van ict de toegankelijkheid
van het overheidsapparaat vergroten, de efficiëntie bevorderen en de
kwaliteit van de dienstverlening verhogen.Laagopgeleide jongeren zijn moeilijk te bereiken voor het emancipatiebeleid.
Hoewel ze thuis vaak minder makkelijk toegang tot ict hebben (bijvoorbeeld
door het ontbreken van een computer), zitten ze op school relatief
vaak achter de pc. Dat maakt het internet een aantrekkelijke ingang om hen
te bereiken en hun meningsvorming en bewustwording over emancipatiegerelateerde
onderwerpen te stimuleren. Daarom starten we een project dat zowel de emancipatiebewustwording
als de ict-vaardigheden van jongeren versterkt.Willen initiatieven succesvol zijn, dan is het absoluut noodzakelijk dat
jongens en meisjes zelf bij de opzet en vormgeving betrokken worden. Gebleken
is dat jongeren zich niet aangesproken voelen door de term emancipatie, maar
wel praten over onderwerpen die te maken hebben met hun eigen leefwereld.1 Dan gaat het over de situatie thuis, opleiding, werken
en zorgen, taakverdeling tussen meisjes en jongens, seksualiteit, vrijetijdsbesteding
en toekomst.Te denken valt aan het opnemen van een Jongerenpanel in het landelijk
netwerk EVA (zie hierna) of het uitschrijven van een wedstrijd onder vmbo-scholieren,
waarbij hen gevraagd wordt ideeën aan te dragen voor een website. We
gaan na welke initiatieven er al bestaan op dit terrein. In 2002 krijgt het
project concreet vorm.Anticiperen op de maatschappelijke gevolgen van de kennissamenleving
en de veranderende rol van de overheidIn alle analyses is men het over één ding eens: ict maakt
veel activiteiten minder afhankelijk van hun geografische locatie. Werk, scholing
en sociaal verkeer raken minder gebonden aan plaats en tijd. Voor de bestaande
maatschappelijke verhoudingen heeft dat verstrekkende consequenties.Om meer zicht te krijgen op de kansen en bedreigingen van informatie-
en communicatietechnologie, start in 2002 een onderzoek naar de vraag hoe
ict kan worden ingezet om emancipatieprocessen te beïnvloeden.Ook richten we een landelijk netwerk EVA (Ervaring, Vaardigheden en Attituden)
op om de maatschappelijke dynamiek op de voet te kunnen volgen. Dit netwerk
zal bestaan uit kenniskringen van personen en organisaties met een visie op
de kennissamenleving. In die kenniskringen kunnen vertegenwoordigers van maatschappelijke
organisaties zitting nemen, maar ook NGO's, kennisinstellingen, ict-experts
en mensen op persoonlijke titel. In 2001 schetsen we de contouren van zo'n
netwerk om in 2002 aard, doel, omvang en samenstelling te bepalen. In dat
jaar kan het netwerk dan van start gaan.8.5 Hoe verder?Samen met Infodrome bespreken we najaar 2001 een traject dat een vervolg
geeft aan de literatuurstudie Gender en ICT.2 Wij denken daarbij aan de volgende activiteiten.• Het in kaart brengen en analyseren van de vragen waar de kennissamenleving
het emancipatiebeleid voor stelt. Ook oplossingsrichtingen komen aan bod.• Uitvoeren van een verdiepingsstudie die de relaties tussen het
emancipatiebeleid en de kennissamenleving aan de hand van concrete vraagstukken
onderzoekt. Ook de genoemde mannelijke codering in de beeldvorming over en
van de ict-sector komt daarbij aan bod. Overzicht beleidsacties en -voornemens Kennissamenleving  Actie/voornemenlooptijd 2001–2004voortouwoverigen 1234  Kennissamenleving  Telewerken en teleleren  Extra impulsen voor telewerken en teleleren
o.m. binnen EQUAL    SZW Gendereffecten in ict-experimenten
(Kenniswijk)  Afspraken over monitoring van en onderzoek
naar genderdimensies in recent gestarte en nieuw op te zetten ict-experimenten
en iniatieven, waaronder aandacht voor bereikbaarheidsscenario's in Kenniswijk    SZW Nationaal netwerk kennissamenleving  Oprichting van een nationaal netwerk met
een structuur van kenniskringen rond emancipatie    SZWVWS, EZ, OCW,ea Positieversterking
vrouwengroepen  Het verbeteren van de digitale infrastructuur en
de ict-professionaliteit binnen vrouwenorganisaties d.m.v. een extra Informatiseringsimpuls    SZWvrouwen-organisatiesHet stimuleren van samenwerkingsexperimenten
in stedelijke gebieden en op het platteland, gericht op de inzet van ict voor
de verbetering van de persoonlijke en sociale leefsituaties kansarme vrouwen.    SZW, LNV, BZK-GSIVWS Vrouwen en ict  Emancipatiebewustwording/ict-vaardig
heden laagopgeleide jongeren  Het stimuleren van meningsvorming en bewustwording
over emancipatiegerelateerde onderwerpen bij met name laagopgeleide meisjes
en jongens, d.m.v. een ict-project    SZWBZK, VWSBeleidsinformatie en
ict  Het ondersteunen van initiatieven die met behulp
van ict voor emancipatiedoelen relevante beleidsinformatie, nationaal en internationaal
versneld en verbeterd toegankelijk maken.    SZWBZK, JUS Het verkennen van de risico's van het
gebruik van ict voor vrouwenhandel en andere schendingen van de mensenrechten,
door actieve participatie aan een speciaal hiertoe opgerichte werkgroep.    SZWBZK, JUS Seskeverschillen in
computeronderwijs  Maatregelen en acties in het kader van
het plan van aanpak sekseverschillen in computeronderwijs in het primair en
voortgezet onderwijs.    OCW Versterken positie
vrouwen in ict  In het project Vrouwen/mannen- balans bij ict, worden
maatregelen uitgewerkt die de participatie van meisjes/vrouwen in ict-opleidingen
en bedrijven gaan vergroten.    EZOCWIn het kader van EQUAL op te zetten transnationale
vernieuwings-projecten binnen EU-verband.    SZWOCW, EZ        Beleidsacties en -voornemens 2001–2004      Beleidsacties en -voornemens voor 2002      BIJLAGE Samenvatting van het huidige emancipatie-ondersteuningsbeleidHet ondersteuningsbeleidIn 1997 heeft de Tweede Kamer de herijking van het emancipatie-ondersteuningsbeleid
(EOS-beleid), zoals geformuleerd in de notitie Het emancipatie-ondersteuningsbeleid goedgekeurd. In deze notitie wordt het EOS-beleid als volgt gedefinieerd: «dat deel van het emancipatiebeleid, dat het emancipatieproces
in de samenleving ondersteunt en stimuleert en de wisselwerking tussen maatschappelijke
organisaties, in het bijzonder de (zwarte, migranten- en vluchtelingen)vrouwenbeweging,
en het beleid bevordert middels het beleidsinstrument subsidiëring.»De herijking van het EOS-beleid vloeide vooral voort uit de beleidskeuzes
in de nota Emancipatiebeleid in Uitvoering van
1995, gebaseerd op het Beijing Platform voor Actie.Het beleidskader van het algemene emancipatiebeleid gold immers ook voor
het EOS-beleid:• diversiteit als bron van kwaliteit• de combinatie van levenssferen, en• verbreding van het draagvlak (voor emancipatie en het emancipatiebeleid).Ook het EOS-beleid is gebaseerd op de twee sporen van het emancipatiebeleid.• Nieuwe initiatieven in gang zetten op terreinen waar een impuls
voor het emancipatie-proces gewenst is.• Initiatieven richten op verbreding van het draagvlak van het emancipatiebeleid
en op het verankeren van emancipatiedoelen in het algemene beleid (mainstreaming
van het emancipatieperspectief).De ministers en staatssecretarissen hebben een eigen verantwoordelijkheid
voor het emancipatiebeleid op hun beleidsterrein, met in het verlengde hiervan
een eigen emancipatie-ondersteuningsbeleid. Gezien deze eigen verantwoordelijkheid
is er sprake van een lichte vorm van coördinatie van het EOS-beleid,
voornamelijk gericht op:• informatie-uitwisseling,• samenwerking, door middel van gezamenlijke financiering van projecten
en activiteiten,• vaststelling van de algemene beleidskaders voor het emancipatiebeleid,
en zodoende mede richting geven aan de vormgeving van het departementale emancipatie-ondersteunings-beleid.De Subsidieregeling Emancipatie-ondersteuning 1998De basis voor de uitvoering van het ondersteuningsbeleid is de Subsidieregeling Emancipatie-ondersteuning 1998, die
vanaf januari 1998 van kracht is. Op jaarbasis is voor de uitvoering van de
subsidieregeling ca. f 16,5 miljoen (€ 7,5 miljoen) beschikbaar.2a-subsidiesOm nieuwe initiatieven van een impuls te voorzien en het maatschappelijke
bereik van specifieke beleidsthema's te vergroten, wordt subsidie verleend
voor (kortlopende) activiteiten/projecten. Deze worden (naar het subsidieartikel)
de 2a-subsidies genoemd.2b-subsidiesDaarnaast wordt subsidie verleend voor activiteiten die op de een of andere
wijze bijdragen aan het wegnemen van structurele en culturele belemmeringen
en directe en indirecte discriminatie naar sekse, leeftijd, etniciteit, seksuele
voorkeur en levensbeschouwing tussen groepen; dit worden (naar
het subsidieartikel) de 2b-subsidies genoemd. Het betreft hier voor het merendeel
kleinere subsidiebijdragen voor meestal kortlopende activiteiten, maar met
een duidelijk vernieuwend karakter.2c-subsidiesVoor een belangrijk deel (ca. f 11 miljoen (€ 5 miljoen))
concentreert het EOS-beleid zich op de subsidiëring van een beperkt aantal
landelijke organisaties. Met deze organisaties bestaat een meerjarige subsidierelatie
(«de 2c-subsidies»). De grond voor subsidie is:• expertise-ontwikkeling of• informatie en signalering.E-Quality krijgt als enige organisatie vanuit het ministerie van SZW een
subsidie voor het ontwikkelen van algemene gender- en emancipatie-expertise.
Het Clara Wichmann Instituut krijgt bijvoorbeeld uit de middelen van het ministerie
van Justitie een subsidie voor een meer sectorspecifieke emancipatie-expertise.De Vrouwen Alliantie, Toplink en Opportunity krijgen subsidie op grond
van hun informatie- en signaleringsfunctie. Transact en de Nederlandse Vrouwen
Raad zijn voorbeelden van organisaties die door andere ministeries dan SZW
worden gefinancierd.XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 3.XNoot2Kamerstukken II, 2000–2001, 27 853, nr. 1.XNoot3Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 15.XNoot1Saskia Keuzenkamp, (SCP) en Ko Oudhof (CBS), Emancipatiemonitor 2000,
SCP/CBS, Den Haag, november 2000.XNoot2http://www.scp.nl.XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 3.XNoot2Marktplan Adviesgroep, In beleid verankerd? Inventarisatie van best practises
gender-mainstreaming, Bussum, 25 oktober 2000.XNoot3Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 15.XNoot1 SOZA-01-541.XNoot2Van Beleidsvoorbereiding Tot Beleidsverantwoording, TK 1998–1999,
26 573, nrs 1. e.v.XNoot1SOZA-01-541.XNoot1Emancipatie-ondersteuningsbeleid, Kamerstukken II, 1997–1998, 25 631,
nr. 1.XNoot1Bij brief d.d. 3 juli 2001 (SOZA-01-633).XNoot214 Op 28 maart jl. is door E-Quality, de Vrouwen Alliantie, Tiye International
en de Nederlandse Vrouwen Raad het rapport EOS verdient
beter! met de resultaten van de werkconferentie gepresenteerd.XNoot3Richtinggeven aan wisselende verwachtingen, Tussentijdse
evaluatie E-Quality, Eindrapportage. Marktplan Adviesgroep, Bussum, 13 februari
2001 (99 413/ES/OZ).XNoot4Ibidem noot 1.XNoot5De vorige subsidieregeling, van 1990, was getiteld Subsidieregeling emancipatie-ondersteuning vrouwenorganisaties, en
had als aanhef: «De Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, overwegende dat het wenselijk is ten behoeve van
de ondersteuning van de emancipatie-ontwikkeling van de landelijke vrouwenorganisaties
subsidie te verstrekken voor de uitvoering van themagerichte activiteiten,
besluit: .....».XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 10.XNoot2Evaluatie & Emancipatie; Beleid en instrumenten
voor de evaluatie van subsidies van de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid,
Saltet & van de Putte, oktober 2000.XNoot3Zie ook: Kamerstukken II, 1999–2000, 26 814 nr. 4, en de brief
aan de Tweede Kamer d.d. april 2000, inzake reactie op brief vrouwenorganisaties
over subsidiebudget emancipatieondersteuning (SOZA-00-430).XNoot1Motie Schimmel/Bussemaker c.s., Kamerstukken II, 27 411, nr. 11XNoot2Grenzeloos leren; een verkenning naar onderwijs en onderzoek in 2010, Sociaal gericht, sociaal verplicht; verkenning sociale
infrastructuur, Zorg met toekomst; een verkenning
op het terrein van de volksgezondheid en de gezondheidszorg, Naar een hoogwaardige en duurzame kenniseconomie; verkenning economische
structuur, Belastingen en premies; een verkenning
naar nieuwe mogelijkheden vanuit het belastingstelstel 2001.XNoot3Uitgebracht op 12 september 2001.XNoot1P. Winsemius, Naar een nieuwe maatschap, Ministerie
van Economische Zaken, Den Haag, 2001.XNoot2Saskia Keuzenkamp en Ko Oudhof, Emancipatiemonitor
2000, SCP/CBS, Den Haag 2000, p. 76.XNoot3J. W. Becker, Culturele veranderingen in Nederland 1998, Sociaal en Cultureel
Planbureau, Den Haag, 1998. Trendrapport Aanbod van arbeid 1999, Organisatie
voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek, Tilburg, 1999.XNoot1Door het streven naar een hogere arbeidsparticipatie van ouderen, zal
de beschikbaarheid van oudere mannen voor onbetaalde taken in de toekomst
afnemen. De toename van het aandeel van mannen in de onbetaalde arbeid was
in het verleden juist in belangrijke mate aan deze groep toe te schrijven,
zie Meerjarennota Emancipatiebeleid, Kamerstukken
II, 1999–2000, 27 061, nr. 2, p. 18.XNoot2Brief d.d. 2 oktober 2000 inzake de hoofdlijnen van het EQUAL-programma,
kenmerk AM/CAB/00/55 765, en brief d.d. 15 mei 2001 ter aanbieding van
het programma-document en de ministeriële subsidieregeling (SOZA-01-450).XNoot1CPB-notitie, Arbeidsparticipatie van vrouwen,
onderzoek op verzoek van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
nr. 01/18, 28 mei 2001.XNoot2Kamerstukken II, 2000–2001, 27 853, nr. 1.XNoot1http://www.commissie-avem.nl.XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 099, respectievelijk nr. 1 en
3.XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 063, nr. 3XNoot2G. Jehoel-Gijsbers, L. Kok en L. Janssens, Alleenstaande
ouders, het combinatiescenario en kinderalimentatie, nog te verschijnen.XNoot3Zie: Interdepartementale Beleidsonderzoeken, 5
juli 2001, Kamerstukken II, 2000–2001, 27 854, nr. 1.XNoot1Zie de brief d.d. 13 juni 2000 inzake de voortgang van de Stimuleringsmaatregel
Dagdeling (SOZA-00-579).XNoot1Advies SER 00/09 Meerjarennota Emancipatiebeleid,
pag 65.XNoot1Brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Verstand-Bogaert),
mede namens de ministers van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
van Economische Zaken en van Verkeer en Waterstaat, d.d. 29 juni 2000, SOZA-00-630.XNoot2Dubbel delen in de digitale delta – over ict, flexibilisering en
emancipatie, concept-eindrapportage, TNO Strategie, Technologie en Beleid,
Den Haag, juli 2001.XNoot3Stuurgroep Dagindeling, 4 + 2 = 7, Combineren van onderwijs,
opvang en vrije tijd. Advies van de Stuurgroep Dagindeling n.a.v. de discussies
over de vierdaagse schoolweek in het basisonderwijs, Den Haag, 15
december 1999.XNoot1Geweld tegen vrouwen. Enkel rechtsontwikkelingen,
Adviesraad voor Internationale Vraagstukken, Den Haag, Advies nr. 18, februari
2001.XNoot1Boerefijn, I., M.M. van Liet-Senders, T. Loenen, Het
voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen. Een verdiepend onderzoek
naar het Nederlandse beleid in het licht van de verplichtingen die voortvloeien
uit het Vrouwenverdrag, Ministerie van SZW/Elsevier Bedrijfsinformatie,
Den Haag, 2000.XNoot2In februari 2001 heeft u het plan van aanpak voor dit project ontvangen.
(Brief van de minister van Justitie d.d. 14 februari 2001, 27 400 VI,
nr. 51).XNoot3Kamerstukken II, 2000–2001, 27 400 VI, nr. 83.XNoot1Kamerstukken II, 2000–2001, 27 061, nr. 3, p. 92 (inclusief
voetnoot 26).XNoot2The Hague Ministerial Declaration on European Guidelines
for Effective Measures to Prevent and Combat Trafficking in Women for the
Purpose of Sexual Exploitation, The Hague, 24–26 April 1997.XNoot3Protocol ter voorkoming, bestrijding en bestraffing van mensenhandel,
inzonderheid handel in vrouwen en kinderen, ter aanvulling van het Verdrag
van de Verenigde naties tegen de grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit.XNoot4Ibidem noot 6.XNoot1Richtlijn 2000/43/EG van de Raad van 29 juni 2000 houdende toepassing
van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische
afstamming, en Richtlijn 2000/78/EG van de Raad van 27 november 2000 tot instelling
van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep.XNoot1Notitie over de vreemdelingrechtelijke rechtspositie van vrouwen in het
vreemdelingenbeleid. Brief van de staatssecretaris van Justitie d.d. 25 april
2000 (met bijlage), Kamerstuk II, 1999–2000, 27 111, nrs. 1 en
2.XNoot2In de Nederlandse discussie wordt hiervoor het onderscheid tussen 'biologisch'
en sociaal' ouderschap gehanteerd. Waar specifieke bescherming van rouwen
volgens het Vrouwenverdrag geboden is, komt aan de orde in het derde verdiepend
onderzoek: Vrouwenverdrag, moederschap, ouderschap en arbeid, W.C. Monster, E. Cremers, en L. Willems, SZW/VUGA, 1998.XNoot1Zie hoofdstuk 4 en hoofdstuk 6.XNoot1Kamerstukken II, 1998–1999, 26 206, nr. 11.XNoot1Zie hoofdstuk 6.XNoot1De beeldvorming over en van de ict-sector blijkt overwegend mannelijk
gecodeerd. De beeldvorming over bijvoorbeeld apparaten waarmee toegang tot
het internet kan worden verkregen varieert van sterk mannelijk (computer)
naar gemengd (telefoon en televisie). Vrouwen bezitten minder vaak ict, maken
er minder gebruik van en voelen zich er in de regel minder vaardig in. Zie: Gender en ICT, Literatuuronderzoek ten behoeve van Infodrome,
Infodrome, Amsterdam, februari 2001.XNoot1Instituties onder druk; de uitdaging van de informatiesamenleving
voor politiek en beleid, Infodrome, Amsterdam, oktober 2000.XNoot2Ibidem, noot 1.XNoot1Jongeren en emancipatie: Emancipatie is uit, kiezen
is in, P. Naber, F. Veldman, R. Wiebing, Ministerie van SZW, Den
Haag, 1999.XNoot2Ibidem, noot 1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28009-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl