Nederlandse deelname aan vredesmissies; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29521, nr. 88

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29521 nr. 88

17-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Ormel Griffier: Van ToorAntwoord van de ministersNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29521Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 521Nederlandse deelname aan vredesmissiesnr. 88VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 november 2008De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
en de vaste commissie voor Defensie2 hebben op
22 oktober 2008 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken, minister Van Middelkoop van Defensie en minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking
over:– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 13 oktober 2008 over de inzet van de marine voor beveiliging van
humanitaire hulp voor Somalië tegen piraterij (artikel 100-brief) (29 521,
nr. 84).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Ormel Griffier: Van ToorDe heer Irrgang (SP): Voorzitter. Somalië
is een land dat sinds 1991 geen centrale regering meer kent. Er komt maar
geen einde aan de burgeroorlog. Eind 2006 was er voor het eerst weer sprake
van een vorm van centraal gezag. Er leek een vorm van rust te ontstaan, maar
hieraan is een einde gekomen door de inval van Ethiopische troepen met raketaanvallen
op doelen in Somalië, gesteund door de Verenigde Staten (VS). Deze inval
heeft ertoe geleid dat de humanitaire situatie in Somalië verslechterd
is. Somalië is nu de grootste humanitaire catastrofe in de wereld, erger
dan Darfur. Onlangs hebben 52 humanitaire en ontwikkelingsorganisaties voor
de zoveelste keer de noodklok geluid over deze humanitaire crisis, waar maar
geen einde aan lijkt te komen.In de brief wordt gesproken over politieke processen. Het lijkt een soort
virtual reality, want er is geen politiek proces in Somalië. Er is daar
een verschrikkelijke oorlog aan de gang. Er is geen overgangsregering, er
is geen overgang en geen regering. Dit heeft helemaal niets te maken met de
werkelijkheid op de grond.De heer Van Baalen (VVD): Wij zijn het er
allemaal over eens dat de situatie in Somalië zeer ernstig is. Volgens
u bestaat hiervoor een oorzaak, namelijk de VS. Zij hebben ervoor gezorgd
dat er een ramp is ontstaan in een vreedzaam land, waar iedereen in liefde
en gezelligheid samenwoonde. Dat meent u toch niet? Dat is geen
serieuze opening van een debat over een artikel 100-brief. Wilt u deze opmerkingen
nuanceren?De heer Irrgang (SP): De heer Van Baalen heeft
niet goed geluisterd. Ik ben mijn betoog gestart met het noemen van de burgeroorlog
die al in 1991 is begonnen. Eind 2006 leek er voor het eerst een mogelijkheid
te ontstaan dat daar een einde aan zou komen. Dat was het enige moment in
een periode van zeventien jaar waarop er een reëel perspectief bestond
op vrede in Somalië. Er is toen op een stompzinnige manier gereageerd
met de inval van Ethiopië, gesteund door de VS. Dat kan de heer Van Baalen
ook niet ontkennen. Deze actie heeft geleid tot een toenemende verslechtering
van de humanitaire situatie. Het zou goed zijn als ook de fractie van de VVD
oog zou hebben voor de kwalijke rol die de VS daar spelen. Deze steun gaat
nog steeds door. Hierdoor is het leven van de burgers in Somalië verder
verslechterd in plaats van verbeterd.De SP-fractie vindt dat steun aan deze missie op zijn plaats is om hulp
te verlenen aan de mensen in Somalië die slachtoffer zijn van deze vreselijke
oorlog. Daarbij is neutraliteit van de missie van belang, ook vanwege de Westerse
bemoeienis. Daarover wil ik een aantal vragen stellen.In de brief van de regering wordt gesproken over een kleine maritieme
presentie van Frankrijk en Spanje in de Golf van Aden, gericht op bescherming
van koopvaardijschepen. Volgens recente berichten vist een redelijk aantal
Franse en Spaanse schepen illegaal in de Somalische wateren, waarbij veel
illegaal afval wordt gedumpt. Is hier vanuit de Europese Unie (EU) zicht op?
Wordt bijgehouden welke Europese koopvaardijschepen voor de kust liggen, ook
met het oog op de piraterij die daar op grote schaal heeft plaatsgevonden
en nog steeds plaatsvindt?Mijn fractie heeft vernomen dat op 9 november door de ministers van
de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) tijdens een tweedaagse top
is beslist om binnen twee weken zeven oorlogsschepen te sturen om de piraterij
voor de kust van Somalië te bestrijden. Deze operatie zou plaatsvinden
in samenwerking met de EU. Behalve Frankrijk zouden Spanje, Zweden, Portugal,
Duitsland, Nederland, België, Litouwen en eventueel ook Groot-Brittannië
deelnemen aan deze operatie. Is dat juist? In hoeverre is deze operatie verbonden
aan de toekomstige operatie in het kader van het Europees Veiligheids- en
Defensiebeleid (EVDB)? Het gaat hier om Europese NAVO-lidstaten. Speelt het
gevaar van vermenging met de Operatie Enduring Freedom (OEF)? Wordt over een
mogelijke EVDB-operatie besluitvorming verwacht voor half december, dus voordat
de Nederlandse inzet beëindigd wordt?De regering schrijft dat, indien tijdens het optreden verdachten van zeeroverij
en piraterij worden aangehouden, per geval en afhankelijk van het Nederlandse
belang zal worden bezien of verdachten uitgeleverd kunnen worden aan een land
in de regio of dat de verdachten in Nederland worden vervolgd. Welk Nederlands
belang wordt hier bedoeld? Kan een van de ministers een aantal concrete voorbeelden
noemen van verschillende verdachten van zeeroverij? Hoe verhouden deze voorbeelden
zich tot het Nederlandse belang?Mijn laatste vraag in eerste termijn gaat over het deze keer niet inzetten
van een boordhelikopter. Is dat een logische keuze in verband met de toenemende
kans op confrontaties, zoals de bewindslieden schrijven?De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. In Somalië
zijn meer dan 3 miljoen mensen afhankelijk van voedselhulp. Deze hulp kan
de mensen niet zomaar bereiken als gevolg van de instabiele en onveilige omstandigheden.
Helaas zijn er op deze wereld ook mensen die zelfs voedsel stelen van hen
die dit heel hard nodig hebben. Daarnaast is er ook sprake van piraterij.
Dit leek alleen in geschiedenisboeken en stripverhalen voor te komen, maar
niets is minder waar. Anno 2008 is zeeroverij nog steeds een plaag waar de
civiele scheepvaart onder lijdt. Onze collega’s van de vaste commissie
voor Verkeer en Waterstaat zullen daar in algemene zin over spreken. Ik beperk
mij vandaag tot de voedseltransporten in het kader van het World Food Programme
(WFP).Nederland heeft eerder dit jaar drie maanden geëscorteerd, waardoor
meer dan 42 000 ton voedsel de vluchtelingen heeft bereikt. Marinemensen
hebben dit als buitengewoon dankbaar werk ervaren. Intussen is de veiligheidssituatie
verder verslechterd. Nu Canada per 23 oktober 2008 zijn marine-inzet
beëindigt, dreigt een vacuüm te ontstaan. Er is door verschillende
instanties een beroep gedaan op de Nederlandse regering om de escortetaak
over te nemen. Tot genoegen van mijn fractie heeft de regering op dit beroep
positief gereageerd. In eerdere overleggen hadden wij de bewindspersonen al
opgeroepen zich in te zetten voor een internationale maritieme missie in de
wateren rondom Somalië. Wij zijn positief over deze missie.Niettemin heb ik een aantal vragen en opmerkingen naar aanleiding van
de artikel 100-brief die de Kamer in sneltreinvaart moet behandelen. Waarom
hebben wij deze brief relatief laat ontvangen? Er werd bijna gedreigd met
de opmerking dat het schip al aanwezig was: als de Kamer hierover wilde spreken,
moest dat op korte termijn gebeuren.Ik loop een aantal punten uit het toetsingskader langs. Op de eerste plaats
het mandaat. Het is goed dat de inzet van het fregat gemandateerd is door
resoluties van de Veiligheidsraad. Geldt dit mandaat enkel voor de schepen
van het WFP? Welke bevoegdheid heeft het fregat bij de bescherming van koopvaardijschepen
en eventuele passagiersschepen? In het verleden is er bescherming geboden.
Hoe is dat geregeld?Recent hebben wij in de krant gelezen dat door Deense militairen gearresteerde
piraten niet konden worden berecht of overgedragen aan de instanties in Denemarken.
Bestaat er verschil tussen de Deense en de Nederlandse regels? Hoe gaat men
hiermee om? In de brief staat dat de kans klein is dat piraten daadwerkelijk
worden gearresteerd. Toch is het goed hierop voorbereid te zijn. Waaruit bestaat
deze voorbereiding?Het is logisch dat de regering de komende maanden Hr. Ms. De Ruyter wil
inzetten, want dit fregat bevindt zich al in de Middellandse Zee. Waarom is
er geen helikopter aan boord van Hr. Ms. De Ruyter? Er is toch een groot aantal
helikopters beschikbaar? Staan deze allemaal keurig in Den Helder of zijn
deze al overgebracht naar het Defensie Helikopter Commando (DHC) in Gilze-Rijen?
Waarom staan deze niet aan boord van het schip? Hoe kan een mariniersteam
een schip met piraten boarden zonder helikopter?Dan het punt van de opvolging. Kennelijk is er te weinig maritieme inzet
beschikbaar om alle schepen te escorteren. Deze zomer nog stelde de minister
van Defensie vast dat andere landen aan de beurt zijn. Inmiddels springt Nederland
dit jaar voor de tweede keer bij. Voor het CDA mag dit geen vanzelfsprekendheid
worden. Hoe beoordeelt de regering de inzet van andere landen? Op welke wijze
zullen zij worden aangesproken om hun verantwoordelijkheid te nemen? Volgens
berichtgeving zouden Rusland en India schepen naar het gebied sturen om hun
eigen handelsschepen te beschermen. Kunnen zij ook een bijdrage leveren aan
de VN-missie?Kunnen de ministers aangeven welke tijdlijn er bestaat voor de besluitvorming
over de EVDB-missie en de coördinatiecel?Voor het oplossen van de humanitaire situatie is het enkel inzetten van
schepen niet voldoende. Ook op het vasteland wordt de voedselhulp bedreigd
en is sprake van gerichte intimidatie en aanslagen op VN-staf, konvooien en
medewerkers van hulporganisaties. Vorige maand nog is de Nederlander Willem
Sols tijdens zijn werk voor Dokters van de Wereld in Somalië ontvoerd.
Het CDA is bezorgd over zijn lot. Kan de minister van Buitenlandse Zaken hierop
ingaan? Is bekend wie de daders zijn?Het inzetten van het fregat voor het beveiligen van voedseltransporten
is een perfect voorbeeld van het inzetten van defensiemiddelen in het kader van het 3D-beleid: Diplomacy, Defence and Development. Kan de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking een gedeelte van de kosten van de financiering
van ontwikkelingsrelevante activiteiten door het ministerie van Defensie voor
zijn rekening nemen? Zo nee, waarom niet?De heer Van Dam (PvdA): Wat bedoelt de heer
Haverkamp hiermee? In de brief van de regering staat duidelijk vermeld dat
deze missie gefinancierd wordt uit het non-Offical Development Assistance
(ODA) gedeelte van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) bestemd
voor humanitaire hulp. Wat stelt de heer Haverkamp nu concreet voor? Is hij
ontevreden met deze vorm van financiering zoals door de regering wordt voorgesteld?De heer Haverkamp (CDA): Op dit moment wel.
Wij zouden het inderdaad logisch vinden als het op een andere manier gefinancierd
werd. Wij willen graag van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking horen
waarom daar niet voor gekozen is.De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik vraag
de heer Haverkamp wat er mis is met de huidige wijze van financiering. Ik
citeer uit de brief: «Binnen de HGIS komen deze additionele uitgaven
ten laste van het non-ODA budget voor humanitaire hulp op de begroting van
het ministerie van Buitenlandse Zaken.» Wat gaat er mis als het op deze
manier gefinancierd wordt?De heer Haverkamp (CDA): Wij vragen ons af
welke filosofie de minister voor Ontwikkelingssamenwerking daarbij hanteert.
In de brief wordt gesproken over allerlei militaire beschermingsmaatregelen
die op de grond genomen worden om voedseltransporten door te laten gaan. Er
lopen op dit moment allerlei discussies over de inzet van defensie binnen
ODA- of niet-ODA-criteria. Wat ons betreft, kan dit onder ODA vallen. Ik wil
graag van de regering horen waarom daar niet voor gekozen is.De heer Van Dam (PvdA): De heer Haverkamp
sprak in zijn betoog over de piraten die voedsel stelen van mensen die dit
heel hard nodig hebben. De financiering gaat niet ten laste van zuivere ontwikkelingshulp,
zodat mensen die dit het hardst nodig hebben, niet benadeeld worden. De financiering
komt uit het non-ODA deel voor humanitaire hulp. Is dat niet precies in overeenstemming
met de wens van de heer Haverkamp?De heer Haverkamp (CDA): Ik heb de vraag aan
de regering gesteld. Wij hechten belang aan de manier waarop met defensiemiddelen
wordt omgegaan op het moment dat er sprake is van ontwikkelingshulp. Ik wacht
de reactie van de regering af.De heer Van Baalen (VVD): Voorzitter. Het
is fantastisch nieuws dat het CDA nu ook inziet dat ODA moet worden ingezet
voor dit soort operaties. Minister Van Ardenne was daar al eerder van overtuigd.
Zij heeft geprobeerd ook internationaal meer mogelijkheden binnen ODA te realiseren.
Het CDA heeft zich hier altijd tegen verzet. Ik ben blij met deze draai. Ik
vraag aan de minister van Buitenlandse Zaken om samen met zijn collega voor
Ontwikkelingssamenwerking de Kamer per brief te informeren over de vergroting
van de ruimte binnen ODA ten behoeve van militaire operaties. Dat kan de lijn
Van Ardenne genoemd worden.Het gebied werd al jaren geteisterd door dictators van linkse snit, zoals
Mengistu en Siyad Barre. Die hadden allemaal hun vrienden in landen waar de
SP altijd graag op bezoek ging.De heer Irrgang (SP): U kent kennelijk mijn
politieke vrienden niet. Mengisto en Siyad Barre zijn van voor mijn tijd.
Wat vindt u eigenlijk van de rol van de Amerikanen hier? Wat vindt
u van de Ethiopische inval in Somalië? Deze heeft tot tienduizenden extra
slachtoffers geleid en tot verslechtering van de humanitaire situatie. Als
u begaan bent met de situatie in Somalië, zou u harde woorden moeten
spreken over de oorlogsmisdaden van de Ethiopische troepen die worden gepleegd
met steun van de Amerikanen.De heer Van Baalen (VVD): Dit stuk van mijn
inleiding zal ik gebruiken als antwoord op de vragen van de heer Irrgang.Historisch gezien, gaat het om strijd tussen stammen en clans. Het heeft
vaak met het geloof en landbezit te maken. Er is een oorlog gevoerd over de
zaak van Ogaden. Ook was het een onderdeel van het Oost-Westconflict tussen
de VS en de Sovjet-Unie. Het basisprobleem is dat Somalië nooit een echt
land is geweest. Dat blijkt ook uit het feit dat het Noorden zich min of meer
heeft afgescheiden. Daar zit het grote probleem. Internationale terroristen
hebben daar een schuilplaats gevonden. De Amerikanen hebben daarop terecht
gereageerd. Het is niet gelukt om de situatie onder controle te krijgen. De
Amerikanen kunnen niet verantwoordelijk worden gesteld voor de ellende die
hier plaatsvindt. Ik denk dat de internationale gemeenschap, waaronder Amerika,
moet proberen de zaak onder controle te krijgen, maar dat lukt ook bijna niet.
Het enige wat men kan doen, is proberen de slachtoffers die vooral voedselhulp
nodig hebben, te helpen. Het is niet nodig met de vinger te wijzen of prachtige
historische parallellen te trekken. Dat leidt nergens toe. Dit was het antwoord
op de vragen van de heer Irrgang.De heer Irrgang (SP): Ik constateer dat de
heer Van Baalen begon met een opmerking over mijn vermeende politieke vrienden
uit het verleden. Dat zijn zij niet. Ik constateer dat de politieke vrienden
van de heer Van Baalen, namelijk de Ethiopische regering en de Amerikanen,
een rol spelen in Somalië. Vrouwen worden verkracht, burgerdoelen worden
massaal beschoten en er vinden grootschalige oorlogsmisdaden plaats. Hij neemt
hiervan geen afstand. Ik wil graag van hem horen of u afstand neemt van de
Ethiopische oorlogsmisdaden in Somalië, gesteund door de Amerikanen.De heer Van Baalen (VVD): Ik ben iemand die
begaan is met het lot van de medemens. Ik ben dus nooit voorstander van plunderingen
en verkrachtingen door Ethiopische militairen of van het schenden van mensenrechten
door allerlei groeperingen en landen in dit gebied. Dat is een rare vraag.
Na dit debat zal ik u een aantal jaargangen van het blad van de SP, de Tribune,
overhandigen, waarin Siyad Barre en Mengistu als vrienden worden bestempeld.
Dat was voor uw tijd en dat reken ik u niet aan, maar wel uw partij.De heer Irrgang (SP): De heer Van Baalen vindt
het heel leuk om over het verleden te praten. Ik spreek liever over het heden.
Ik constateer dat de heer Van Baalen begrip heeft voor de Ethiopische inval.De heer Van Baalen (VVD): Nee.De heer Irrgang (SP): U hebt geen begrip voor
de Ethiopische inval? Dan neemt u nu wel afstand van de Amerikanen, die de
Ethiopische inval en alle daaraan verbonden misdaden politiek gesteund hebben.De heer Van Baalen (VVD): Als je het woord
voert over Buitenlandse Zaken, moet je wel weten waar het over gaat. Dan moet
je weten dat Ethiopië zich een aantal jaren flink bemoeid heeft met de
interne situatie van Somalië. De wereldgemeenschap, inclusief de VN,
is van mening dat hiermee een soort stabiliteit wordt gebracht. Als u zegt
dat Ethiopische troepen zich grovelijk misdragen, dan geldt dat
ook voor allerlei clans. U moet beseffen wat hier speelt.Het gaat niet om de achtergronden van deze operatie, maar of Nederland
kan bijdragen aan het verlichten van de noden van de burgers in Somalië,
zoals wij dat eerder hebben gedaan met de Hr. Ms. Evertsen. Het is voor de
VVD logisch dat Nederland voor de tweede maal een fregat stuurt om de voedseltransporten
te begeleiden. Het is nu een soort informeel vlootverband. Het is eigenlijk
een nationale missie. Als er gevangenen worden gemaakt, hoe worden zij berecht
en waar gaan zij naar toe? Het is niet mogelijk hen zomaar aan iemand over
te dragen.Deze missie moet worden opgevolgd door een EVDB-missie. Besluitvorming
in de EU duurt altijd lang. Kan de Kamer geïnformeerd worden over de
wijze van besluitvorming over een vervolgmissie van de EVDB op dit informele
geheel? Een periode van twee maanden is redelijk kort. Als er geen vervolgmissie
komt, blijft het fregat dan langer in het gebied of gaat het in ieder geval
na deze periode weg? Ik heb dezelfde vragen over de helikopter, zoals die
ook gesteld zijn door de heren Irrgang en Haverkamp. Ik vind het vreemd dat
die helikopter er niet is. Het is ook handig om een helikopter ter beschikking
te hebben om drenkelingen te redden. De VVD staat in beginsel positief tegenover
deze missie.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. De regering heeft besloten om opnieuw een fregat in te zetten
voor de bescherming van humanitaire hulptransporten van het WFP tegen piraterij
voor de kust van Somalië. Zonder adequate beveiliging zullen de voedseltransporten
waarvan miljoenen mensen in Somalië afhankelijk zijn, opdrogen. Dit zal
de humanitaire omstandigheden verslechteren. Ook de fractie van de ChristenUnie
is overtuigd van de noodzaak van een bijdrage aan het lenigen van de ergste
nood in Somalië.De fractie van de ChristenUnie beschouwt dit echter wel als een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de internationale gemeenschap. Het is teleurstellend
dat er tot op heden weinig bereidwilligheid lijkt te bestaan bij landen om
een bijdrage te leveren aan het beschermen van de voedseltransporten.De Nederlandse inzet is bedoeld als overbrugging naar een eventuele totstandkoming
van een EVDB-operatie. De regering houdt over de EVDB-operatie in de brief
een slag om de arm. In EU-verband wordt nog overleg gevoerd. Wat is op dit
moment de stand van zaken? Bestaat de mogelijkheid dat de EVDB-operatie uiteindelijk
niet van de grond komt? Wat heeft dit voor gevolgen voor de Nederlandse inzet?
Wanneer wordt hierover een besluit genomen?Naast de EVDB-operatie heeft ook de NAVO het besluit genomen om schepen
naar Somalië te sturen. Hoe verhouden deze twee missies zich tot elkaar?
De ChristenUnie steunt de totstandkoming van een maritieme EVDB-operatie,
maar is tegelijkertijd van mening dat de omvang en urgentie van de problematiek
om een gezamenlijke aanpak in VN-verband vragen. Is de regering bereid zich
te blijven inzetten voor de uiteindelijke totstandkoming van een VN-operatie?Politieke stabiliteit is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame veiligheid
langs de Somalische kust. Het is noodzakelijk dat er een stabiele regering
komt, die het legitieme gezag en de capaciteit heeft om op te treden tegen
groeperingen die de veiligheid van het Somalische grondgebied, inclusief de
territoriale wateren voor de kust, in gevaar brengen. De overeenkomst van
Djibouti is in dit kader belangrijk, maar wordt niet door alle partijen gesteund.
In de brief staat dat er momenteel zelfs sprake is van een toename van activiteiten
door gewapende facties in Somalië. Welke stappen worden na de totstandkoming
van de overeenkomst van Djibouti door de internationale gemeenschap genomen
om het vredesproces verder te ondersteunen? De ChristenUnie wil tot slot haar bezorgdheid uitspreken over de vluchtelingen
en ontheemden. De slechte humanitaire en veiligheidssituatie in Somalië
heeft ook gevolgen voor Oost-Ethiopië. De fractievoorzitter van de ChristenUnie,
Arie Slob, heeft in het herfstreces een bezoek gebracht aan deze regio. Enkele
tienduizenden vluchtelingen uit Somalië verblijven onder levensbedreigende
omstandigheden in vluchtelingenkampen in Oost-Ethiopië zonder toegang
tot water, voedsel en gezondheidszorg. De ChristenUnie wil over dit onderwerp
graag een aantal concrete punten met minister Koenders bespreken. Mijn fractie
zal daar op een ander moment op terugkomen. Wij denken hierbij aan het algemeen
overleg over de Hoorn van Afrika, dat gepland staat voor 6 november 2008.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ongeveer een halfjaar geleden spraken wij met elkaar over de inzet van het
fregat Hr. Ms. Evertsen voor het beschermen van de WFP-transporten van humanitaire
hulpgoederen naar Somalië. Wij hebben die inzet toen voluit gesteund
als een verlenging van de humanitaire hulp die wij al aan Somalië verlenen.
Die hulp moet immers ongeschonden aankomen. In essentie staat mijn fractie
ook nu op dit standpunt. Wij zullen de nieuwe inzet steunen. Deze inzet is
des te meer nodig nu de omvang van de piraterij in de betreffende regio toeneemt.De artikel 100-brief is helder en gedetailleerd. Ondanks dat het een herhaalde
inzet betreft, is er toch sprake van een nauwkeurige bespreking van diverse
zaken in de artikel 100-brief. Het wordt niet gezien als een routineklus.
Het is wel jammer dat wij de brief zo laat hebben ontvangen. Het zou plezierig
zijn geweest als wij deze eerder hadden ontvangen, zodat er geen druk was
ontstaan om hierover binnen enkele dagen te overleggen.Over de vormgeving van de missie heb ik nog een paar vragen. Waarom twee
maanden? De vorige missie duurde drie maanden. Het beeld doet een beetje rommelig
aan. Is dit een efficiënte inzet? Frankrijk en Denemarken hebben een
aantal maanden geëscorteerd, vervolgens Nederland en daarna Canada. Nu
gaat Nederland weer voor twee maanden escorteren. Kan het voor de overdracht
van taken en een op- en afbouw van een missie internationaal niet beter geregeld
worden? Waarom duurt deze missie niet langer, zeker in het kader van een langdurige
problematiek?Tijdens het vooroverleg in april is al gewezen op de wenselijkheid van
een meer structurele internationale regeling in VN-verband. Op grond van deze
brief constateer ik dat het niet zal komen tot een maritieme VN-missie. Wij
moeten wachten op EU-besluitvorming over een maritieme EU-missie. Daarom is
de inzet van Hr. Ms. De Ruyter opnieuw een nationale operatie, ook al is er
sprake van een lichte coördinatie in EU-verband. Wanneer wordt besluitvorming
verwacht in Europees verband? Hoe zit het met de opvolging in december?De motivatie voor de korte periode van de Nederlandse inzet is volgens
de brief het noodzakelijke onderhoud van het schip. Kan dat nader toegelicht
worden? Er zijn wel eens zorgen over de stand van het materieel, maar ik neem
aan dat het onderhoud wel een maand kan worden uitgesteld. Waarom is dan de
grens van twee maanden aan de uitzendtermijn verbonden?Een helikopter is een intrinsiek onderdeel van een fregat. Waarom is geen
helikopter op het fregat aanwezig, terwijl deze wel tot de standaarduitrusting
behoort? Waarom moet men het zonder deze waarnemingsfunctie doen?Het is goed dat hier bescherming wordt geboden, maar het zou beter zijn
om de piraterij bij de wortel aan te pakken. Zit hier enige vordering in?
Wordt er voldoende prioriteit gegeven aan de aanpak van de bekende grote roversnesten
langs de Somalische kust? Anders blijft het dweilen met de kraan open. Er
wordt verwezen naar de lopende missie van de Afrikaanse Unie in Somalië,
maar wij weten dat die missie buitengewoon onderbezet is. Deze
zal geen indrukwekkende acties kunnen nemen. Wat wordt er gedaan om de piraterij
bij de wortel aan te pakken? Onlangs las ik een bericht dat Somalië schijnt
na te denken over het inzetten van huurlingen om de piraterij te bestrijden.
Hoe serieus zijn deze berichten? Kan dat deze missie doorkruisen?Tot slot de financiën. Klopt het dat de wijze van financiering die
ten laste gaat van het non-ODA budget voor humanitaire hulp, nog steeds logisch
voortvloeit uit de internationale criteria die hiervoor gelden? Financiering
van bescherming van personen en goederen is niet mogelijk met ODA-gelden.
Financiering moet plaatsvinden uit het non-ODA budget.De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik geloof
niet dat wij in dit debat heel lang moeten stilstaan bij het drama dat zich
al zo lang voltrekt in Somalië. De brief vermeldt dat er sprake is van
een vredesakkoord, maar het is zeer de vraag of dit ook daadwerkelijk tot
vrede zal leiden. Volgens mij is er in Somalië weinig hoop. Ongeveer
een halfjaar geleden hebben wij met elkaar geconstateerd dat duidelijk is
dat hulp, voor zover deze verstrekt kan worden, nog altijd hard nodig is.
De rest van de wereld moet in elk geval zijn uiterste best doen om ervoor
te zorgen dat de hulp op de plaats van bestemming komt. Dat was voor mijn
fractie een halfjaar geleden ook reden om de uitzending van de Hr. Ms. Evertsen
te steunen. Ook toen al was onduidelijk in hoeverre andere leden van de internationale
gemeenschap bereid zouden zijn om die taak van ons over te nemen. Onze fractie
was toen al voor het verlenen van steun aan een nieuwe missie. Het is zorgwekkend
dat er tot op heden vanuit de internationale gemeenschap weinig bereidheid
bestaat om deze taak over te nemen. Er zijn drie andere landen geweest die
deze taak hebben uitgevoerd. Na korte tijd zijn wij opnieuw aan de beurt.
Dat roept bij mij een aantal vragen op, want ik heb gezien dat er in de regio
wel degelijk een groot aantal andere landen met marine aanwezig is. Er bestaat
kennelijk een gebrek aan bereidheid bij de andere landen. Onze Amerikaanse
vrienden bijvoorbeeld zijn uitdrukkelijk aanwezig in deze regio. In hoeverre
is er contact geweest met de VS en waarom waren zij op dat moment niet bereid
om deze taak op zich te nemen?Vijf dagen na de brief van het kabinet zie ik op de website van de NAVO
het bericht staan dat de NAVO nu wel een antipiraterijtaak op zich neemt.
Er wordt op de website van de NAVO gesproken over een Standing NATO Maritime
Group (SNMG), die onderweg is naar de kust van Somalië om daar antipiraterijactiviteiten
uit te voeren en de schepen van het WFP te beschermen. Van deze groep maakt
Nederland geen deel uit, want er wordt op de NAVO-website gesproken over Duitsland,
Griekenland, Italië, Turkije, Groot-Brittannië en de VS. Hoe verhouden
deze twee activiteiten zich tot elkaar? Hoe verhoudt de NAVO-operatie zich
tot de missie van Nederland? Was het niet handig geweest om een update van
de artikel 100-brief naar de Kamer te sturen met een uitleg over de samenhang
van deze twee operaties?De heer Irrgang (SP): De heer Van Dam spreekt
over de Amerikaanse maritieme aanwezigheid daar en vraagt zich af of zij niet
een rol kunnen spelen bij de bescherming van de voedselschepen. Is de heer
Van Dam het met mij eens dat, als de VS zouden aanleggen in de haven van Mogadishu
waar zwaar wordt gevochten tussen islamitische rechtbanken, de El-Shabab,
de radicale tak daarvan, dit waarschijnlijk niet een vorm van neutrale presentie
zou zijn? Dat is wel noodzakelijk voor de bescherming van een schip.De heer Van Dam (PvdA): Ik geloof niet dat
wij zelf aanleggen in de haven van Mogadishu. Als de heer Irrgang de brief
goed heeft gelezen, dan weet hij dat dat niet het geval is. Marineschepen
blijven een eindje voor de kust liggen. Ik ga ervan uit dat dergelijke omstandigheden
hiervoor de reden zijn. Ik denk dat ook de Amerikanen deze taak
best zouden kunnen vervullen. Ik vind het verrassend dat wij in eerste instantie
geen ander land bereid vinden om de missie van ons over te nemen, terwijl
vijf dagen na de brief van de regering ineens zes NAVO-partners bereid zijn
om deze taak uit te voeren. Hoe verhoudt dit zich tot elkaar? Daarop hoor
ik graag de reactie van de regering.In de brief van de regering wordt gesproken over de planning van een EVDB-missie.
Hiervoor heeft de Nederlandse regering zich zeer ingezet. Als ik de toon van
de brief goed begrijp, ontstaat er bereidheid bij de EU-partners om inderdaad
te komen tot een EVDB-missie. Dat zou een goed resultaat zijn van de inspanningen
van onze regering om deze taak op basis van een VN-resolutie uit te voeren,
ook in multilateraal verband. Er wordt gesproken over de uitrol van de EVDB-missie
vanaf december. De Nederlandse inzet houdt dan op. Betekent dit dat er concreet
uitzicht is op EU-besluitvorming op korte termijn? Als er een EVDB-missie
wordt ingezet, moet er wel binnen een paar weken een besluit worden genomen,
want een dergelijke missie heeft enige voorbereidingstijd nodig. Half december
moet er iemand zijn die onze taak overneemt. Het moet niet zo zijn dat wij
dan moeten wachten op besluitvorming door Brussel. Ik hoor graag een nadere
uitleg van de regering.Ik sluit aan bij de vragen van de heer Van der Staaij over een bredere
aanpak van de toenemende piraterij in de regio. Het gaat nu over bescherming
van schepen van het WFP. Dat is het meest essentieel, maar in de internationale
gemeenschap moet ook gesproken worden over het vanuit internationaal verband
bescherming bieden aan andere schepen die langs de kust varen en die te maken
krijgen met piraterij.Hoe is het mogelijk dat er geen helikopter aanwezig is wanneer deze tot
de standaarduitrusting behoort? Kan de regering nogmaals uiteenzetten dat
dit geen problemen geeft? In de brief wordt vermeld dat het gemis van de waarnemingsfunctie
van de helikopter in deze missie acceptabel is. Dat vind ik een magere formulering
en dat geeft mij geen gerust gevoel. Kan de helikopter ook ingezet worden
voor bijvoorbeeld evacuatiedoeleinden? Is de helikopter bewapend en kan deze
naast een waarnemingstaak, een defensieve taak vervullen?Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. De
deplorabele toestand in Somalië is evident. Een op de zes kinderen onder
de vijf jaar is ernstig ondervoed. De voedselhulp van het WFP is zeer noodzakelijk
en wordt bedreigd door piraten. Er zijn mensen op deze wereld die voedsel
stelen van hulpverlenende instanties. Veel lager kan men niet komen. Daarom
valt het verzoek voor inzet van het Nederlandse fregat om de voedselhulp te
beschermen bij GroenLinks in goede aarde. Ik houd hier geen lang verhaal over,
want ik kan mij aansluiten bij de vorige sprekers.Ik wil een aantal vragen stellen. In welke relatie staat het Nederlandse
fregat tot de NAVO-schepen die onderweg zijn of daar al aanwezig zijn? Ik
heb van het ministerie begrepen dat het om een soort oefenmissie gaat. Ik
heb in de krant gelezen dat die zeven schepen om die reden worden gestuurd.
Ik verzoek om een toelichting hierop.Ik vraag mij ook af hoe de coördinatie in het gebied verloopt. Het
is toch niet zo dat ieder voor zich de coördinatie verzorgt? Dit kan
leiden tot problemen voor de schepen op zee. Ik zou willen pleiten voor een
eenduidige coördinatie van al die schepen die zich in dat gebied bevinden
om de piraterij te bestrijden.In mijn beleving biedt deze actie een oplossing aan het eind van de pijplijn.
De piraterij moet vanuit andere gremia en in een veel breder verband worden
aangepakt. Dat doet allemaal niets af aan het feit dat nu voedsel wordt gestolen
van mensen die dit het hardst nodig hebben. Daarom moeten wij daarop ingrijpen. Antwoord van de ministersMinister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de
leden van de Tweede Kamer voor de bijdrage aan het debat over de uitzending
van een Nederlands fregat. Er zijn twee belangrijke ontwikkelingen voor de
bespreking van vandaag. Op de eerste plaats wees de Kamer terecht op de verslechtering
van de afgrijselijke humanitaire situatie in Somalië. Op de tweede plaats
gaat het om de directe link met de bescherming van de voedseltransporten.
De piraterij langs de kust van Somalië is de afgelopen maanden sterk
toegenomen. In de Golf van Aden passeren jaarlijks tienduizenden schepen.
Er vonden dit jaar ongeveer honderd pogingen tot kaping plaats, waarvan er
meer dan een dozijn gerealiseerd zijn. Naar schatting worden op dit moment
ongeveer negen schepen en meer dan honderd gijzelaars vastgehouden. Het meest
wrange van het geheel is dat men zich verlaagt tot het kapen van schepen voor
voedselhulp, dat bestemd is voor de meest hongerige mensen. De opbrengsten
van deze piraterij vinden hun weg naar gewapende groeperingen in Somalië.
Op die manier wordt het conflict versterkt.Alleen al om deze redenen moet de internationale gemeenschap optreden
tegen de piraterij. Ik ben blij dat de Kamer op deze noodzaak wijst. Nederland
neemt het piraterijprobleem zeer serieus. Dat was ook de reden waarom wij
eerder met instemming van de Kamer van maart tot eind juni een fregat hebben
gestuurd naar Somalië ter bescherming van de noodhulptransporten. Deze
inzet is een succes geweest. Dankzij deze bescherming kon het WFP negen transporten
verzorgen waardoor ruim 42 000 ton voedsel aan de Somalische bevolking
kon worden afgeleverd.Na Nederland heeft Canada de bescherming op zich genomen. De heer Van
Dam wees er terecht op dat Nederland zich in het voorjaar actief heeft ingezet
voor en heeft bijgedragen aan de totstandkoming van resolutie 1816 van de
VN Veiligheidsraad om een bredere aanpak tegen de piraterij bij Somalië
tot stand te brengen. Wij hebben vervolgens bij de EU aangedrongen op een
spoedige bijdrage ter implementatie van deze resolutie. De EU heeft een coördinerende
cel in het leven geroepen, die moet zorgen voor de internationale afstemming
van de inzet tegen de piraterij. Dit is een eerste stap in de richting van
een maritieme EU-operatie voor de kust van Somalië. Over deze operatie
zal binnen afzienbare tijd een besluit worden genomen. Ik kom hier later nog
op terug.Een aantal leden van de Kamer vraagt zich af hoe de inzet van andere landen
vorm krijgt. De Canadezen hadden toegezegd de bescherming van de transporten
tot eind september voor hun rekening te nemen. Deze missie zou op 27 september
aflopen. Dat was de reden waarom de VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon eind
september een oproep heeft gedaan aan de staten om op korte termijn te blijven
voorzien in de benodigde maritieme bescherming. De Canadezen hebben toen besloten
hun missie tot 23 oktober 2008 te verlengen. Zij hebben de oorspronkelijke
termijn van hun missie met een maand verlengd.De Kamer vroeg waarom de termijnen waarop informatie verschijnt, zo kort
zijn. Eind september komt de oproep van Ban Ki-moon en op 10 oktober
ontvangt de Kamer de brief. Eerst moesten wij een besluit nemen over de middelen
en mogelijkheden om aan de oproep van Ban Ki-moon gehoor te geven. Dat heeft
ongeveer twee weken geduurd. Daarom is de Kamer hierover op korte termijn
geïnformeerd. Wij stellen het zeer op prijs dat de Kamer zo snel hierover
met ons van gedachten wisselt.De resoluties van de Veiligheidsraad, de oproep van Ban Ki-moon en een
concreet verzoek van het WFP aan Nederland vormen aanleiding om wederom een
Nederlands fregat te sturen. Dat is nodig om het gat te overbruggen dat dreigt
te ontstaan tussen de Canadese inzet en de verwachte EVDB-missie later dit
jaar. Nederland heeft goede ervaring opgedaan met de eerdere inzet van de
Hr. Ms. Evertsen. Hr. Ms. De Ruyter is in de buurt en is beschikbaar.
Nederland heeft voor de eerste inzet al de benodigde verdragen met de regering
van Somalië en de vlaggenstaten van de te begeleiden schepen afgesloten.
Daardoor kan Nederland sneller dan andere landen op korte termijn inzet plegen.
Als de missie geaccordeerd wordt, zullen daarna andere EU-landen zich inzetten.
Het is de bedoeling dat de Nederlandse inzet medio december eindigt. Over
de EVDB-missie is nog niet besloten.De maritieme EU-operatie zal in lijn met de Nederlandse wensen vooral
een humanitaire component krijgen. Deze zal zich niet alleen richten op bescherming
tegen piraterij, maar vooral op de humanitaire inzet en de begeleiding van
de WFP-schepen. Het is de bedoeling dat daarover in de vergadering van de
Risk Assessment in support of EU-policies (Razeb) van 2 december een
besluit wordt genomen.Ook de NAVO zal de komende twee maanden een aanvullende inzet plegen indien
daar behoefte aan bestaat. De bestaande NAVO-vloot oefent met zeven schepen
rondom het Arabische schiereiland. Dat zijn schepen uit de landen die de heer
Van Dam noemde. Deze kunnen ingezet worden wanneer dat nodig is. De NAVO heeft
zich bereid getoond desgewenst een schip uit de bestaande vloot beschikbaar
te stellen voor WFP-escorten. De NAVO zal het schip inzetten als aanvulling
op de Nederlandse inzet wanneer het WFP additionele escortecapaciteit nodig
heeft in verband met te verwachten grote aantallen transporten.De huidige inzet van Frankrijk en Spanje in Somalië beperkt zich
tot commerciële schepen en is niet gericht op het WFP. Deze inzet vindt
plaats in het noordelijke deel van de Golf van Aden.De heer Irrgang (SP): Ik begrijp dat Frankrijk
en Spanje maritiem aanwezig zijn in de Golf van Aden. Er doen ook berichten
de ronde over het illegaal vissen en afval dumpen door Franse en Spaanse koopvaardijschepen.Minister Verhagen: Daar kom ik nog op terug.
Visserijakkoorden vallen onder minister Koenders in het kader van de Europese
ontwikkelingssamenwerking.Er zijn vragen gesteld over de betekenis van de EU-coördinatiestructuur.
Op 15 september jongstleden hebben wij besloten een lichte coördinatiestructuur
in te stellen ter ondersteuning van de internationale operaties voor de kust
van Somalië in afwachting van de toekomstige maritieme EVDB-operatie
in dit gebied. De coördinatie zorgt ervoor dat er een soort liaisonfunctie
wordt onderhouden, zodat men weet wie wat waar doet. Nederland is zelf verantwoordelijk
voor de wijze waarop de bescherming van de WFP-transporten wordt uitgevoerd.
Wij delen de informatie, zodat ook anderen weten wat zich in het gebied afspeelt.
Dat is van belang om zicht te krijgen op de gebieden waar de piraterij de
meeste problemen veroorzaakt.De voorbereidingen van de maritieme EU-operatie zijn in volle gang. Deze
maritieme operatie is breder dan enkel het bieden van beveiliging van de WFP-transporten.
Deze moet in totaliteit bijdragen aan de implementatie van de VN-resolutie.
Naast de humanitaire component, het beschermen van voedseltransporten, houdt
dat onder meer het afschrikken van piraten, patrouilleren en escorteren en
de begeleiding van commerciële schepen in. Hieronder bevinden zich Europese
koopvaardijschepen.De heer Van Dam (PvdA): Het NAVO-punt is nog
steeds niet helder. Uit de brief begrijp ik dat Nederland zou deelnemen aan
de maritieme groep, afgekort de SNMG-1, om in het gebied te oefenen. Ik begrijp
dat het Nederlandse schip daaraan onttrokken wordt. Als ik de minister goed
begrijp, zijn de andere schepen en landen eventueel op afroep beschikbaar.
Volgens een bericht van de NAVO stoomt nu een tweede groep, SNMG-2, op richting
de wateren voor de Somalische kust. De NAVO meldde een week geleden
dat, gelet op de korte termijn, de details over de deelname van deze groep
aan de antipiraterijmissie nog moeten worden afgerond. Hoe verhouden deze
twee groepen zich tot elkaar en hoe zullen en kunnen deze worden ingeschakeld?Minister Verhagen: Minister Van Middelkoop
zal ingaan op de operationele elementen. Het Nederlandse schip voor bescherming
van de voedseltransporten maakt geen onderdeel uit van de bestaande NAVO-vloot
en de SNGM-2, die rond het Arabische schiereiland havenbezoeken brengt.De heer Van Dam (PvdA): Ik citeer alleen uit
de brief van de regering waarin staat dat het schip wordt onttrokken aan de
SNMG-1.Minister Verhagen: De NAVO biedt nu een ander
element aan. Dat is de bestaande NAVO-vloot die op dit moment rond het Arabische
schiereiland oefent. Minister Van Middelkoop zal hier nader op ingaan.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
De minister spreekt in behoorlijk definitieve bewoordingen over de EU-inzet.
Kan ik daaruit opmaken dat het zo goed als zeker is dat de EU hiermee aan
de slag gaat of bestaat de mogelijkheid dat de EVDB-missie uiteindelijk niet
zal doorgaan? Wat voor consequenties zou dit voor Nederland hebben?Minister Verhagen: De Razeb heeft besloten
dat wij ons inzetten voor de verdere implementatie van de resoluties van de
VN Veiligheidsraad. Het definitieve besluit zal 2 december genomen moeten
worden. Gelet op de huidige discussie ga ik ervan uit dat er een besluit komt.
Ook de Kamer zou het niet wenselijk vinden als besluiten al bij voorbaat vaststaan
en dat er niet meer van afgeweken kan worden. Ik wil de Kamer niet de mogelijkheid
onthouden om ter voorbereiding van de Razeb, hier niet mee in te stemmen.De heer Irrgang sprak in zeer negatieve bewoordingen over de situatie
in Somalië. De situatie is ten hemel schreiend. Tegelijkertijd sprak
hij zeer laatdunkend over de regering. De overgangsregering is de internationaal
erkende regering van Somalië. Hiermee moeten wij in ieder geval rekening
houden. De invloed van de overgangsregering is beperkt, want die controleert
slechts een deel van Mogadishu en een deel van Baidoa. Een deel van de oppositie
heeft een vredesakkoord gesloten. Dat biedt enige hoop op meer stabiliteit.
Wij kunnen dat als niet relevant en fictief van de hand wijzen, maar het zijn
kleine stappen die hoop geven op de uitwerking van een vredesakkoord. Daarmee
kan een fragiel proces en een grotere mate van stabiliteit gerealiseerd worden.
Als wij ons hier niets van aantrekken, zal het nog erger worden dan het nu
is. Dat proces en het akkoord voorzien in terugtrekking van de Ethiopische
troepen en de vorming van een internationale stabilisatiemacht. Het is allemaal
nog niet zover. Uiteraard kan de samenstelling van de overgangsregering wijzigen
als gevolg van het Djiboutiproces. Op dit moment is dit het enige dat hoop
biedt op een verbetering van de situatie in Somalië. Het blijven vasthouden
aan bepaalde constateringen zal weinig bijdragen aan het verbeteren van de
ontwikkelingen in Somalië. Eén ding is zeker: het zal dan niet
beter worden. Het doet geen recht aan de feitelijke ontwikkelingen om de Amerikanen
de schuld te geven in plaats van degenen die verantwoordelijk zijn voor de
misdrijven in Somalië.De heer Irrgang (SP): Ik zou graag willen
dat de minister gelijk heeft, maar wij moeten elkaar niet voor de gek houden.
De overgangsregering heeft geen enkele controle over het grondgebied van Somalië
of over Somalië zelf, op een paar kleine plaatsen in Mogadishu en Baidoa
na. Dat zei de minister zelf ook. Het is vooral een constructie van de internationale gemeenschap en het heeft geen betekenis op de grond. Er zal pas goede
hoop ontstaan als de internationale gemeenschap zich ook wil inzetten voor
het bij het politieke proces betrekken van groepen die een reële rol
spelen op de grond, zoals de islamitische rechtbanken, El-Shabab. Daar wil
de internationale gemeenschap tot nu toe niet voor kiezen. Zou dit niet de
juiste manier zijn om te werken aan echte hoop op vrede, die ook voor de Somaliërs
zelf iets kan betekenen?Minister Verhagen: Voorzitter. Ik denk dat
wij moeten investeren in het Djiboutiakkoord en in de mogelijkheid om met
deze overgangsregering en een deel van de oppositie te komen tot een verbetering
van de huidige situatie. Als wij deze twee groepen, die zich hebben gecommitteerd
aan het vredesakkoord zoals door de heer Irrgang bepleit, terzijde schuiven,
dan weet ik zeker dat het nog erger wordt. Het gaat om kleine stappen in een
afgrijselijke situatie. Investeren in het Djiboutiakkoord is de enige manier
om de situatie te verbeteren. Hierop is onze bijdrage gericht.De heren Irrgang en Van Baalen hebben gevraagd wat er gaat gebeuren met
eventuele gedetineerden. Los van het feit dat wij daar ook bij de vorige operatie
over gesproken hebben, wil ik benadrukken dat er bij de eerdere inzet ter
bescherming van het WFP, geen gevangenen zijn gemaakt. In het verdrag met
Somalië is opgenomen dat Nederland de territoriale wateren mag binnenvaren
en daar mag optreden. Nederland mag ook besluiten over het eventueel vervolgen
van gearresteerde overvallers. Er bestaat geen verplichting om gearresteerden
over te dragen aan Somalië. Dit ter geruststelling van de Kamer. Het
is aan het Openbaar Ministerie om op basis van het opportuniteitsbeginsel
te besluiten over vervolging. Ook bestaat de mogelijkheid dat, indien een
derde staat rechtsmacht gevestigd heeft voor begane feiten en er met deze
staat een verdrag is gesloten, aan die staat na een verzoek wordt uitgeleverd.
Dat kan bijvoorbeeld de vlaggenstaat zijn van een ontzet schip. In principe
hebben wij geen verplichting om de gevangenen over te dragen. Het Openbaar
Ministerie kan zelfstandig besluiten. Wij kunnen eventueel overdragen aan
een andere staat die daar belang bij heeft.Over de financiering heeft een hele discussie plaatsgevonden. Voor de
financiering van deze operatie is gekozen voor de non-ODA fondsen van humanitaire
hulp en niet voor fondsen uit de HGIS-vredesoperaties. De operatie is gekwalificeerd
volgens de OESO/DAC-normen en niet als ODA. De financiering komt uit het budget
van Buitenlandse Zaken in relatie tot de humanitaire hulp non-ODA. Omdat het
niet als ODA hulp kwalificeert volgens de OESO/DAC richtlijnen, financieren
wij dat niet uit de OS-gelden, uit ODA-gelden, maar uit het reguliere budget
voor humanitaire middelen van Buitenlandse Zaken.Eerder hebben wij met de Kamer van gedachten gewisseld over de vraag of
de criteria als zodanig aangepast moeten worden. Daar heeft de Kamer met collega
Koenders over gesproken en er is toen een heldere conclusie getrokken. De
regering heeft op dat moment, en de Kamer was het daarmee eens, geen aanleiding
gezien om de criteria ter discussie te stellen. Daarom vindt de regering het
wel van belang dat, ondanks het feit dat niet gekwalificeerd wordt, deze operatie
wel kan plaatsvinden. Wij hebben in lijn met het standpunt van de regering
gekozen voor financiering uit de non-ODA humanitaire hulpmiddelen, die op
de begroting van Buitenlandse Zaken staan.De heer Van Baalen (VVD): Hoe kwalificeert
de minister het verzoek van de grootste regeringsfractie om de mogelijkheid
nader te bekijken om het onder ODA te brengen? Ik denk dat de grootste regeringsfractie
van mening is dat, indien deze mogelijkheid niet bestaat, de lijn-Van Ardenne
gevolgd moet worden om te bekijken of het kan worden verbreed. Minister Verhagen: Daar hebben wij met de
Kamer uitvoerig over gedebatteerd. De Kamer heeft een conclusie getrokken
op basis van argumenten zoals die verwoord zijn door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking.
Ik mag hopen dat de Kamer consistentie verwacht van de regering ten aanzien
van besluiten die de Kamer eerder genomen heeft.De heer Van Baalen (VVD): Dan zegt de minister
in feite dat de opmerkingen van het CDA zonder inhoud zijn. Daar dank ik de
minister voor.Minister Verhagen: Dat zeg ik niet. Ik constateer
alleen dat er een opvatting is ten aanzien van ODA die de regering voorstaat
en op instemming van de Tweede Kamer kan rekenen. Ik constateer dat de regering
zich ook in het regeerakkoord op de lijn heeft gesteld dat 0,8% van
het bnp aan officiële ontwikkelingshulp wordt uitgegeven conform de OESO/DAC-criteria.
Als de Kamer hierover wil debatteren, dan hoor ik dat graag. De Kamer mag
in het reguliere verkeer tussen Kamer en regering verwachten dat de regering
een consistent pad bewandelt.De heer Haverkamp (CDA): Misschien moet ik
deze vraag aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking stellen. Naar aanleiding
van deze brief zien wij dat de beveiliging op het land, althans die indruk
wordt gewekt, wel wordt gefinancierd vanuit ontwikkelingshulp. Daarom hebben
wij gevraagd hoe het zit met de maritieme beveiliging. Deze opmerking is bedoeld
voor de heer Van Baalen.Minister Verhagen: Als u hierover met de regering
nader van gedachten wilt wisselen, dan zien wij dat debat met vreugde tegemoet.
Zolang dat debat niet tot een andere conclusie heeft geleid, komt de financiering
overeen met de regels die wij hebben afgesproken.De heer Van Baalen (VVD): Dit is een schimmig
debat. De grootste regeringspartij vraagt te bekijken om het onder ODA te
brengen. Deze vraag wordt nu weer half ingeslikt. Als alles blijft zoals het
is, dan is de heer Haverkamp consistent in onverstandigheid. Of wil de heer
Haverkamp de discussie openen?De heer Haverkamp (CDA): Ik wacht op de antwoorden
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking.Minister Van Middelkoop: Voorzitter. Er zijn
aan mij geen vragen gesteld over de financiering, maar of het nu linksom of
rechtsom gaat, het is gebeurd. Hierdoor word ik in staat gesteld om nu Hr.
Ms. De Ruyter naar de Somalische kust te sturen.Op zondag 22 juni heb ik in Mombasa een bezoek gebracht aan Hr. Ms.
Evertsen. De commandant vertelde mij toen dat de missie bijzonder goed is
verlopen. De Kamer is hiervan op de hoogte. De cijfers spraken en spreken
voor zich. De heer Haverkamp heeft dat ook aangehaald. Door de inzet van het
fregat is ruim 42 000 ton voedsel van het WFP afgeleverd. Hiermee kon
men een miljoen mensen gedurende tweeënhalve maand van voedsel voorzien.
Enkele dagen later is dat fregat naar huis gegaan zoals met de Kamer was afgesproken.In aanvulling op wat collega Verhagen heeft gezegd over de actuele missie
kan ik u melden dat er op 1 en 2 oktober een EVDB-bijeenkomst in Deauville
was van ministers van Defensie. Ik werd in de marge van die vergadering benaderd
door de secretaris-generaal van de NAVO, die daar altijd als gast aanwezig
is. Hij vertelde mij dat hij een brief had ontvangen van Ban Ki-moon, de VN-secretaris-generaal,
met het verzoek om via de NAVO-landen iets te doen aan de toenemende piraterij
in Somalië en vooral om voedselschepen te escorteren. Ik heb op die vergadering
van 1 en 2 oktober gezegd en ook naar buiten gebracht dat Nederland in
principe bereid is om daarover na te denken. Ik heb onmiddellijk
contact opgenomen met mijn collega’s Koenders en Verhagen, die beiden
een positieve grondhouding lieten zien voor een tweede missie. In feite is
dit een tweede missie, maar veel van de parameters van de eerste missie zijn
hetzelfde. We hebben toen nuttige Afrika-ervaring opgedaan. Dat geldt in het
bijzonder voor de Koninklijke Marine.Nu kom ik bij de vragen van de heer Van Dam. Ik begrijp dat er verwarring
is ontstaan. Tot op dat moment waren wij nationaal bezig met een duplicering
van wat wij in het voorjaar hebben gedaan. Wij hebben toen het besluit genomen
om Hr. Ms. De Ruyter te onttrekken aan SNMG-1. Er waren twee NRF-capaciteiten
in de Middellandse Zee. De NAVO heeft in totaal vier vlootverbanden, waarvan
er daar twee aanwezig waren. Nederland had een schip in een van die twee groepen,
namelijk in de SNMG-1. We hebben Hr. Ms. De Ruyter daaraan onttrokken. Hr.
Ms. De Ruyter is op weg gegaan om ingezet te worden na de besluitvorming van
vandaag. Een week later werd bij de NAVO-bijeenkomst in Boedapest bekend gemaakt
door dezelfde secretaris-generaal dat de NAVO nadenkt over het verzoek van
Ban Ki-moon. Toen is het tweede vlootverband, de SNMG-2, richting de Golf
van Aden gestuurd. In dit gebied zou out of area geoefend worden. Zij hebben
er als het ware een tweede taak bij gekregen. Met enige voorzichtigheid zeg
ik, in aanvulling op wat door collega Verhagen naar voren is gebracht, dat
wij inmiddels ook juridische ervaring hebben opgedaan. Wij hebben al een Status
of Forces Agreement (SOFA) met Somalië afgesloten en met de landen waar
de schepen vandaan komen die wij gaan escorteren. De NAVO moet dat soort afspraken
nog maken met de Somalische regering. Alleen al om die reden was het nodig
dat er snel kon worden geopereerd. Nederland kon dat. Dat is de gang van zaken.
Ik hoop dat ik de heer Van Dam voldoende uitleg heb gegeven.Hr. Ms. De Ruyter gaat ongeveer hetzelfde doen als Hr. Ms. Evertsen. Binnenkort
ontvangt de Kamer een evaluatie. Wij hebben snel moeten opereren. Daarom is
deze artikel 100-brief niet te laat aangeboden, maar gelet op de aard van
de operatie moest aan de Kamer gevraagd worden om snel te handelen. Ik dank
de Kamer voor de snelle reactie.Er mag geen misverstand bestaan over het feit dat dit een nationale missie
is met een humanitair aspect. Als minister van Defensie was ik zowel in Deauville
als in Boedapest betrokken bij het debat over combatting piracy. Het is lastig
om vast te stellen wat dit in de praktijk betekent. Al die vragen hoeven wij
nu niet te beantwoorden, want het gaat om het escorteren van voedselschepen
en niet meer dan dat. De komende maand wordt duidelijk hoe zowel binnen Europees
als NAVO-verband uitvoering kan worden gegeven aan de resolutie van de VN
Veiligheidsraad. Deze biedt een breed mandaat aan de landen die daarvoor in
aanmerking willen komen.Alle fracties hebben een vraag gesteld over de boordhelikopters. Dat begrijp
ik goed. Op de Hr. Ms. Evertsen was een Lynxboordhelikopter aanwezig. Deze
hebben wij nu niet. Er is niet standaard een helikopter op een fregat aanwezig,
want zoveel hebben wij er niet in ons bezit. De Lynx is oorspronkelijk een
helikopter die eerst en vooral ingezet wordt voor detectie van vijandelijke
onderzeeërs. Deze helikopter is niet ingericht voor evacuatie van patiënten.
Dit is overigens met enige improvisatie wel mogelijk. De Lynx heeft beperkte
capaciteiten. Het overzetten van een boarding team van Hr. Ms. De Ruyter naar
een voedselschip zal met de snelle RIB-vaartuigen mogelijk zijn. Dat was bij
de Hr. Ms. Evertsen ook vaak het geval. Dat heb ik speciaal nagevraagd, want
ook bij mij bestond het beeld dat deze altijd met helikopters worden overgezet.
Voor waarnemings- en verdedigingstaken heeft een Lynxhelikopter additionele
capaciteit beschikbaar. Fregatten beschikken over uitgebreide radarapparatuur
en meer dan afdoende verdedigingsmiddelen. Deze vraag is goed onder ogen gezien,
maar het is zonder meer verantwoord om Hr. Ms. De Ruyter naar
dat gebied te sturen zonder boordhelikopter in tegenstelling tot Hr. Ms. Evertsen.De heer Haverkamp (CDA): Dit laatste baart
mij wel zorgen. We hebben een groot aantal Lynxhelikopters. Er zijn additionele
budgetten ter beschikking gesteld om deze in de lucht te houden. Dit schip
maakt deel uit van een NRF-groep en kan meerdere taken gaan uitvoeren. Is
het gebruikelijk dat schepen die deel uitmaken van NRF, geen helikopter aan
boord hebben? Kan de regering hier schriftelijk op reageren in het kader van
de begrotingsbehandeling van Defensie? Dit is wel schokkend.Minister Van Middelkoop: Ik wacht met belangstelling
amendementen van de CDA-fractie af. Het is niet schokkend. Hr. Ms. De Ruyter
was onderdeel van SNMG-1 zonder boordhelikopter. Er werd geoefend met alle
andere middelen die bij een fregat horen maar zonder boordhelikopter. Dat
is vrij normaal. Als er veel meer helikopters beschikbaar waren, dan zouden
deze standaard aanwezig zijn. In het kader van de bestaande capaciteit is
het niet abnormaal dat deze helikopter niet aanwezig is. Deze missie kunnen
wij uitvoeren met de beschikbare middelen.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Het is belangrijk dat geconcludeerd kan worden dat het goed geregeld is. De
minister zei dat de helikopter niet tot de standaarduitrusting behoort. In
de brief wordt wel verontschuldigend gezegd: «Hoewel het tot de intrinsieke
uitrusting behoort, is deze in dit geval niet aanwezig.» Wat is het
verschil tussen een intrinsieke en standaarduitrusting?Minister Van Middelkoop: Wij moeten er geen
woordenspel van maken. Een fregat beschikt over de mogelijkheden om een helikopter
te faciliteren, zoals een helikopterdek. Als wij meer Lynxhelikopters zouden
hebben, zouden deze standaard aanwezig zijn, ook in gevallen waarin dat niet
echt nodig is. Bij dit soort operaties gaat het erom – die vraag heb
ik intern ook gesteld – of het verantwoord is om het deze keer, in tegenstelling
tot de Hr. Ms. Evertsen, zonder helikopter te doen. Deze vraag kan ik volmondig
met ja beantwoorden. Alle vragen moeten missiegerelateerd zijn. Dat geldt
ook voor de vragen die bij de begroting aan de orde komen. Het gaat erom of
wij op een verantwoorde manier, ook voor de marine zelf, kunnen voldoen aan
het verzoek van de WFP. Het antwoord is ja.De heer Van der Staaij heeft gevraagd waarom er is gekozen voor een periode
van twee maanden. Het antwoord zal hem geheel of gedeeltelijk aanspreken.
Ik wil gewoon dat de mannen en vrouwen met de kerstdagen thuis zijn. Hr. Ms.
De Ruyter bevond zich vorig jaar tijdens de kerstdagen in Libanon. Die mannen
en vrouwen misten daarom de feestdagen. Dat is niet onbelangrijk. Er bestaat
een redelijke zekerheid over het voortzetten van de missie, zeer waarschijnlijk
in het kader van de EVDB. Het zou anders zijn als er een humanitair gat zou
ontstaan bij het escorteren van schepen.De heer Van Baalen (VVD): Als het niet noodzakelijk
is om daar langer aanwezig te zijn, vind ik dit een goed antwoord. Ik gun
het iedereen om met de feestdagen thuis te zijn. Als dit de reden is om daar
weg te gaan, dan wordt de zaak omgedraaid. Het is dus niet noodzakelijk om
daar langer aanwezig te zijn.Minister Van Middelkoop: Het is niet noodzakelijk.
Dezelfde vraag speelde bij Hr. Ms. Evertsen. Toen waren alle voedselvoorraden
op en hoefde er niet meer geëscorteerd te worden. Wij hebben nu de zekerheid
dat eind december de overbruggingsperiode afgerond kan zijn, omdat daarna
vermoedelijk een EVDB-missie het werk kan overnemen. De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik heb
alle begrip voor de opmerking van de minister dat hij ervan uitgaat dat de
inzet niet langer noodzakelijk is. Ik heb ook begrip voor het standpunt van
de minister dat hij graag wil dat de mannen en vrouwen met de feestdagen thuis
zijn. Als ik het goed begrijp, moet ik voortaan een zin zoals «Een langere
inzet is niet wenselijk in verband met het vaarprogramma van het fregat, waarbij
onder andere rekening wordt gehouden met het onderhoud van het schip»,
zodanig interpreteren dat hiermee bedoeld wordt dat de mannen en vrouwen met
de feestdagen thuis zijn. Waarom staat dit niet gewoon in de brief?Minister Van Middelkoop: Dit is een aanvulling
op de inhoud van de brief. De passage uit de brief hoort typisch bij de missie
die oorspronkelijk voor Hr. Ms. De Ruyter was geïdentificeerd, namelijk
de NRF. Deze zou ook ongeveer eind december zijn beëindigd. Daarbij speelde
het onderhoudselement een belangrijke rol. Hieraan wordt het sociale element
toegevoegd. Ik zie dat de heer Van Dam dat begrijpt.De heer Van Dam (PvdA): In deze brieven moet
gewoon duidelijk verwoord worden wat er aan de hand is. Het betreft nu niet
het meest zwaarwegende punt, maar ik vind dat de argumenten van de minister
in dit overleg overeen moeten stemmen met de inhoud van de brief. Het gaat
om belangrijke besprekingen in de Kamer.Minister Van Middelkoop: Ik zal niet meer
als werkgever praten. De argumentatie is niet anders. Het gaat om een aanvulling.De heer Van Dam en mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink vonden het teleurstellend
dat andere landen minder bereidwillig zijn. Dat begrijp ik. Ik heb tijdens
internationale bijeenkomsten van de EVDB en NAVO met collega’s gesproken
die over vergelijkbaar materieel beschikken. Ik heb gezegd dat het mooie en
aantrekkelijke missies zijn. De Koninklijke Marine heeft het met veel plezier
gedaan. Dat is gelukkig intussen geschiedenis geworden, omdat er binnen de
NAVO en de EU veel is geactiveerd. Wij vertrouwen erop dat het niet alleen
op landen als Nederland, Canada en Denemarken neerkomt. Het WFP kan tevreden
zijn, want er is gedurende de gehele periode geëscorteerd.Mevrouw Diks heeft terecht opgemerkt dat het om een oplossing aan het
einde van de pijplijn gaat. Soms zijn de omstandigheden in een land zo rampzalig,
dat mensen doodgaan van de honger als men dergelijke acties zou nalaten. Om
dit te voorkomen gaan wij escorteren.Minister Koenders: Voorzitter. Ik ga graag
in op de vragen die de Kamer mij gesteld heeft en die vooral gaan over de
humanitaire omstandigheden in Somalië. Ik dank de Kamer voor de brede
steun die er lijkt te zijn voor deze operatie. Dat was ook bij het vorige
schip het geval. Wij spreken over twee weken in een algemeen overleg over
de omstandigheden in de Hoorn van Afrika, dus daar ga ik nu niet inhoudelijk
op in.Wij spreken over de grootste humanitaire rampsituatie in de wereld op
dit moment. Op de eerste plaats heeft de minister van Buitenlandse Zaken duidelijk
opgemerkt dat er primair een politieke oplossing moet worden gezocht. Op de
tweede plaats moet er worden opgetreden tegen de financiering van de oorlog
via piraterij, waarbij de verantwoordelijkheden van de diaspora betrokken
moeten worden. Op de derde plaats moeten wij gelijktijdig pleisters plakken.
Deze drie elementen samen zijn belangrijk om te komen tot een stabilisatie
in de Hoorn van Afrika.Door de humanitaire omstandigheden en de voedselcrisis is het aantal mensen
in Somalië, dat afhankelijk is van humanitaire hulp, in de eerste zes
maanden van 2008 gestegen naar 77%. Hierdoor zijn 1,83 miljoen mensen
van in totaal ongeveer 3,25 miljoen mensen afhankelijk van humanitaire hulp.
Daarom is het beschermen van WFP-schepen essentieel. Er bestaat een groot
aantal internationale en VN-hulporganisaties die humanitaire
hulp verlenen in Somalië. Het is belangrijk om deze te blijven beschermen
vanwege de veiligheidssituatie. Het WFP is leidend op het gebied van transport.
Het meeste voedsel wordt gebracht door het WFP. Zij zijn in geheel Somalië
actief, maar concentreren zich op de gebieden waar de nood het hoogst is.
Het is knap hoe de humanitaire werkers in zeer moeilijke omstandigheden opereren.
Een aantal mensen is de afgelopen periode overleden. De mensen opereren zeer
moedig in Somalië. Ondanks de beperkte humanitaire toegang, verwacht
men de voedselhulp in geheel Somalië de komende maand te kunnen voortzetten.
Daarom is het essentieel om de toegang tot Mogadishu te verzekeren.Op 19 september is opnieuw de noodklok geluid. De ChristenUnie sprak
daarover en ik geloof dat wij daarop nog terugkomen, ook naar aanleiding van
de reis van de heer Slob. Hij heeft aan de internationale gemeenschap de oproep
gedaan om genereus bij te dragen. Nederland doet dat ook. Verreweg het grootste
deel van deze operatie wordt betaald door Ontwikkelingssamenwerking. In 2008
hebben wij tot nu toe 14 mln. aan Somalië bijgedragen voor voedselhulp,
schoon drinkwater, tijdelijke opvang, onderdak en medische hulpverlening.
Er is 8 mln. aan de VN betaald voor internationale hulporganisaties. Er is
in april specifiek 1 mln. aan het WFP voor acute voedselhulp betaald. Er is
een extra bijdrage van 3 mln. gedaan aan het internationale noodhulpverzoek
van de VN, waar ik zojuist melding van heb gemaakt. Daarnaast is Nederland
een van de belangrijkste donoren van het VN Central Emergency Response Fund.
Wij geven daar jaarlijks 40 mln. aan, waarvan 8,7 mln. wordt besteed aan humanitaire
hulp in Somalië. Wij zijn een grote donor en dat moet ook zo zijn. Ook
andere landen zijn steeds meer bereid een forse bijdrage te leveren. Wij zijn
zeker niet de enige.Het is wel een groot probleem, want er zijn nu veel ontheemden. Het geweld
is in de afgelopen periode toegenomen. Er zijn intussen 1,1 miljoen ontheemden.
Dat is een stijging van bijna 40% sinds eind 2007. Het grootste aantal
ontheemden bevindt zich in de regio net boven Mogadishu. Daarom is het belangrijk
om in deze regio als eerste aan te komen. Er bestaan dramatische omstandigheden
in overvolle kampen, waar voedsel, water en basisvoorzieningen beperkt aanwezig
zijn. De VN is hier goed georganiseerd. Ik deel vaak de kritiek op de VN,
maar op dit terrein is grote voortgang geboekt, ook bij het brengen van hulp
naar mensen via ingenieuze methoden.Er is terecht een vraag gesteld over hoe het verder gaat wanneer het voedsel
in de haven aanwezig is. Dat is een terechte vraag in de context van de aanwezigheid
van milities. De distributie wordt vooral door de lokale staf van humanitaire
organisaties en door ingehuurde transportbedrijven uitgevoerd. Die transportbedrijven
zorgen ook voor de beveiliging ter plaatse. Er zijn problemen met eindeloze
illegale wegversperringen, beschietingen, bedreigingen en aanslagen. Er worden
door het WFP geen betalingen gedaan aan beveiligingsinstanties en milities.
Het WFP hanteert een ingenieus systeem. Het WFP heeft een garantiesysteem
waarbij de transporteurs een aanzienlijk bedrag op de bank storten. Als er
tijdens het transport van de haven naar de plaats van bestemming voedsel verloren
gaat door een overval of afpersing bij wegblokkades, wordt de waarde van het
verloren voedsel direct afgetrokken van de gestorte som geld. Dit systeem
leidt er in de praktijk toe dat transporteurs gemotiveerd zijn om hun transporten
goed te beveiligen. Ingeval van diefstal of afpersing krijgt men het voedsel
dus weer terug. Het is een vrij ingenieus systeem dat niet altijd werkt, maar
kennelijk wel in de meeste gevallen. Door het voeren van onderhandelingen
met de lokale autoriteiten en dorpsoudsten komt in ongeveer 80% tot
90% van de gevallen het ontvreemde voedsel alsnog terecht. Dat is zeer
veel. Ook de grote inzet en betrokkenheid van lokale hulpverleners dragen
ertoe bij dat deze hulp de hulpbehoevenden bereikt. Ik moet nog een vraag beantwoorden met betrekking tot de visserij. Ik
heb geprobeerd na te gaan waar de informatie van de heer Irrgang vandaan komt.
Het enige dat ik heb kunnen terugvinden is een artikel in de International
Herald Tribune. Hierin zeggen de piraten zelf dat er illegale visserij plaatsvindt.
Dat is de reden waarom zij aan piraterij doen. Ik vind deze bron niet erg
betrouwbaar. Ik heb geen verdere indicaties dat daar illegaal wordt gevist.Nadere gedachtewisselingDe voorzitter: Ik wijs de leden van de commissie
erop dat dit een debat in drie termijnen is. In derde termijn kunnen de leden
al dan niet instemming verlenen aan het uitzenden van het schip.De heer Irrgang (SP): Voorzitter. De minister
van Buitenlandse Zaken sprak terecht over afgrijselijke humanitaire omstandigheden.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking wees op de enorme toename van het
aantal mensen dat afhankelijk is van voedselhulp en het door non-governmental
organizations (ngo’s) verlenen van hulp in zeer moeilijke omstandigheden.
Mogelijk moeten zij zich terugtrekken of hebben dat gedeeltelijk al gedaan.
Mensen doen dat met gevaar voor eigen leven of hebben hierbij hun leven al
verloren. Het is een dramatisch gebeuren. Ik zou willen dat ik positiever
kon zijn over het politieke proces, maar ik zie geen politiek proces dat hoop
biedt. Het probleem is dat de mensen die het in Somalië voor het overgrote
deel voor het zeggen hebben, niet betrokken zijn bij het Djiboutiproces. Daarom
is er ook geen hoop. Hierover moeten wij verder spreken in het algemeen overleg
over de Hoorn van Afrika. De aanpak van de internationale gemeenschap leidt
hier tot niets. De overgangsregering is een lege huls geworden. Er moet worden
geprobeerd om met een andere aanpak te komen die wel tot iets concreets leidt.Ik dank de minister van Defensie voor zijn antwoord over de helikopters.
Hij vindt het verantwoord om de missie zonder helikopter uit te voeren. Mijn
fractie gaat ervan uit dat het verantwoord is. Daarover hoeft verder niet
gesproken te worden. Ik had gevraagd naar de samenhang met OEF. Het lijkt
mij voor de neutraliteit van de missie en het eventuele vervolg daarvan door
de EVDB van belang dat daar geen vermenging gaat ontstaan of dat er een beeld
ontstaat van vermenging. Hierop wil ik graag nog een reactie horen.Ik heb in de eerste termijn gezegd dat mijn fractie de uitzending in een
eerder stadium gesteund heeft. Wij staan ook nu positief tegenover een nieuwe
missie voor bescherming van voedseltransporten.De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Vandaag
staat het bieden van voedselhulp aan mensen die dit het hardst nodig hebben,
centraal. Dat moet ook centraal blijven staan. Ik heb waardering voor de bezorgdheid
van de minister van Defensie voor zijn manschappen. Wij vinden wel dat de
opvolging duidelijk geregeld moet zijn. Ik denk dat de meeste mensen van het
schip thuis een nare kerst ervaren als zij weten dat er geen opvolging zou
zijn. Ik denk dat de mensen van het schip zelf ook een duidelijke opvolging
willen hebben.Hartelijk dank voor de duidelijkheid rondom de juridische basis, zodat
wij niet in de trieste omstandigheden terechtkomen zoals de Denen, die mensen
oppakken en hen na een berisping per boot terugsturen. Dat willen wij niet
met elkaar.Het is goed dat het duidelijk is dat voor deze specifieke missie de afwezigheid
van een helikopter geen gevaren oplevert. De Kamer beslist niet over de aanwezigheid
van een helikopter aan boord. De minister van Defensie signaleert dat er te
weinig helikopters beschikbaar zijn, zodat op het moment dat een schip wordt
ingezet in de NRF, een helikopter kan worden meegestuurd. Ik
beloof de minister dat wij hierop terugkomen bij andere debatten.Ook aan de heer Van Baalen zeg ik toe dat wij terugkomen op de ODA/DAC-criteria
bij een ander debat. In dit debat wilde ik helderheid krijgen over de financiering
van de hulp op het land. We zouden het vreemd vinden als deze uit het voedselhulpbudget
betaald zou worden.Ik bedank de minister voor Ontwikkelingssamenwerking voor zijn antwoorden
over de financiering van de hulp op het water. Kan de minister van Buitenlandse
Zaken duidelijkheid geven over de heer Sols?De heer Van Baalen (VVD): Voorzitter. Ik ben
heel benieuwd bij welk begrotingsdebat de discussie over ODA en non-ODA wordt
gevoerd. De VVD zal aandachtig luisteren en wie weet, kan er gezamenlijk iets
gedaan worden.De VVD noteert dat de afwezigheid van een helikopter geen problemen veroorzaakt.
Dat is de verantwoordelijkheid van de regering en dat aanvaarden wij. De minister
zei op een gegeven moment dat die helikopter gewoon niet beschikbaar was.
Er zijn helaas meer helikopters dan fregatten. Staan deze helikopters allemaal
in de garage? Kan de minister hierop ingaan?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Dank aan de bewindslieden voor de beantwoording. Ik spreek mijn
waardering uit voor de inzet van deze drie ministers op hun eigen vakgebied
voor verbetering van de humanitaire omstandigheden. Wij zullen met belangstelling
de ontwikkelingen volgen van de EVDB-operatie.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Ik bedank de bewindslieden voor hun heldere beantwoording. Het argument van
de feestdagen biedt een mooie inkleuring van wat in de brief in abstracte
termen het vaarprogramma wordt genoemd. Wij zullen dat graag steunen, zolang
men aan de piraten geen feestdagen gunt. Ik heb begrepen dat dit niet het
geval is.Het is politiek het belangrijkste dat er een afdoende regeling is getroffen
voor de helikopter. Ik begrijp dat het toch eigenlijk normaal is dat er een
helikopter op een fregat aanwezig is. Gezien de schaarste van het materieel
is het helaas niet meer abnormaal dat deze ontbreekt. Dat zien wij liever
anders. Niet door te bezuinigen op het aantal helikopters, maar door te zorgen
voor voldoende fregatten en helikopters. Deze discussie wordt gevoerd bij
de begroting voor Defensie.Ik kan niet deelnemen aan de derde termijn, omdat ik dit overleg moet
verlaten. Mijn fractie steunt deze uitzending en wenst de betrokken militairen
een behouden vaart en een goede missie toe.De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Dank aan
de regering voor de beantwoording van alle vragen. Het is helder dat Nederland
deze missie tot half december uitvoert. Daarom was het interruptiedebat relevant.
Het is niet zo dat wij de missie niet langer kunnen uitvoeren, maar omdat
wij dat niet langer willen. Dat is relevant voor onze beoordeling. Ik vond
dat in de brief niet helder naar voren komen.Het is relevant om te kijken naar wat er gebeurt na half december. Dan
moet de EU het overnemen. Hierover wordt op 2 december een definitieve
beslissing genomen. Hierdoor ontstaat een speelruimte van een weekje. Ik hoor
graag of mijn volgende interpretatie juist is. Zijn de besprekingen achter
de schermen zodanig dat wij kunnen veronderstellen dat de opvolging geregeld
is, maar nog niet geformaliseerd? Volgens het toetsingskader is het regelen
van de opvolging een van de elementen waarop dit soort missies beoordeeld
moet worden.Ik heb een tweede vraag die hieraan gerelateerd is. Zou het eigenlijk
niet handiger zijn om te kijken of de NAVO de opvolging voor haar rekening kan nemen, nu blijkt dat de NAVO als organisatie deel gaat nemen aan
de uitvoering van deze missie? Er zijn al schepen in de regio aanwezig. Ik
weet niet hoe het zal gaan als het een EVDB-missie wordt, want dan zal het
niet om dezelfde schepen gaan. Kan hierover helderheid gegeven worden?Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. Ik
ben tevreden met de opmerking van de minister dat de helikopter in principe
niet nodig is. Ik wil aan de andere Kamerleden duidelijk maken dat ik niet
gehecht ben aan een helikopter op een fregat. Het gaat erom of het fregat
beschikt over de juiste uitrusting voor het uitvoeren van de missie. Ik heb
begrepen dat de uitrusting van Hr. Ms. De Ruyter voldoet aan de eisen van
de missie waarvoor dit schip wordt uitgezonden. Met die beantwoording ben
ik tevreden.Het gaat om een defensieve humanitaire missie. Dit voorstel voldoet aan
de mening van GroenLinks over de inzet van het Nederlandse leger.De heer Irrgang (SP): Voorzitter. Naar aanleiding
van de laatste opmerking van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over
het feit dat de piraten een slechte bron van informatie zijn wil ik het volgende
opmerken. Ik heb begrepen dat de speciale vertegenwoordiger van Ban Ki-moon
voor Somalië bevestigd heeft op de website van Al Jazeera dat er voor
de kust illegale visserij door Europese schepen plaatsvindt. Ik zal het artikel
bij de minister laten bezorgen zodat hij daarop een schriftelijke reactie
kan geven. Als er een maritieme eenheid aanwezig is, kan daar ook toezicht
op gehouden worden.Minister Verhagen: Voorzitter. Dank voor de
reacties van de leden van de Tweede Kamer in tweede termijn. Om de woorden
van de heer Irrgang te gebruiken, het gaat om een dramatische omstandigheid
die wij met onze bijdrage enigszins kunnen verlichten. Hierbij kunnen wij
op brede steun van de Kamer rekenen.De heer Van Dam maakt zich zorgen over de opvolging. De EU is nu bezig
met de voorbereidingen van de maritieme operatie in het kader van de EVDB-missie.
Er vindt een strategische planning plaats. Dat deel moet de heer Van Dam niet
vergeten. Dit is gebaseerd op de verwachting dat er op 2 december een
positief besluit zal vallen. Hier is al eerder om gevraagd. De EU heeft aangedrongen
op een VN-resolutie.Tevens moet de Kamer zich realiseren dat er ook na de vorige inzet van
het Nederlandse fregat en de opvolging door de Canadezen een periode is geweest
waarin niet gepatrouilleerd werd. Het WFP plant de transporten. In de laatste
periode toen Nederland actief was, heeft het WFP extra veel transporten uitgevoerd,
zodat er grote voorraden in Somalië aanwezig waren die gebruikt konden
worden tot de komst van de Canadezen. Daar zat toen ook enige tijd tussen.
Het WFP houdt in het transportschema rekening met de aanwezigheid van bescherming
door fregatten. De opslag van het voedsel in Somalië wordt goed beschermd.
Er wordt op dit moment dus al strategisch gepland en niet pas na 2 december.
Dan zou het inderdaad kort dag worden.De vrees van de heer Irrgang voor vermenging met OEF is niet terecht.
Daarover hebben wij de vorige keer ook gesproken. Dit is een totaal andere
missie. Met deze missie richten wij ons op het beschermen van voedseltransporten,
om te voorkomen dat een piraat een transportschip gaat aanvallen. De OEF is
gericht op terrorismebestrijding. Dat is een andere operatie en er zal geen
vermenging plaatsvinden. Dat geldt ook voor de EVDB-missie die piraterij in
volle breedte inclusief de humanitaire component voor haar rekening neemt.
Als terroristen piraterij gaan bedrijven, worden zij als piraat vervolgd.De heer Van Dam (PvdA): Ik wil het niet moeilijker
maken dan het is. Op de NAVO-website staat vermeld: «The coordination
between the WFP, EU and the US-lead operation Enduring Freedom,
who are all involved in this humanitarian and security effort...» Minister Verhagen: Wij wisselen informatie uit met onze bondgenoten
over piraterijactiviteiten in bepaalde delen. Daarover heb ik ook gesproken
in het kader van de Europese coördinatie. Het is noodzakelijk om te weten
welke vreselijke en enge dingen zich in dit grote gebied afspelen.De heer Van Dam (PvdA): Het is goed dat er
afgestemd wordt met de Amerikanen, omdat ook OEF in die regio opereert.Het laatste stukje van de zin schept bij mij wat verwarring. Mijn interpretatie
is dezelfde als die van de minister, namelijk dat OEF niet betrokken is bij
de humanitaire operaties. Op de NAVO-website wordt vermeld dat OEF wel betrokken
is bij humanitaire operaties. Dat was volgens mij nooit de bedoeling van die
operatie. Ik neem aan dat de NAVO dat fout geformuleerd heeft.Minister Verhagen: De NAVO formuleert natuurlijk
nooit iets fout, maar zij zal een andere bedoeling hebben. De minister van
Defensie zal een nadere uitleg geven. Bestrijding van terrorisme ligt niet
binnen de opdracht van het Nederlandse fregat. Dit houdt zich bezig met bescherming
van voedseltransporten tegen aanvallen van piraten. Ik ben blij met de brede
ondersteuning van de Kamer voor een Nederlandse bijdrage.De heer Haverkamp heeft een vraag gesteld over de ontvoerde Nederlandse
arts. Ik kan hier geen antwoord op geven, want Médecins du Monde stelt
er in het belang van de zaak prijs op hierover geen nadere mededelingen te
doen.Minister Van Middelkoop: Voorzitter. In antwoord
op de vragen van de heer Van Dam over OEF wil ik het volgende opmerken. De
heer Van Dam is ervan op de hoogte dat de Task Force 150 Enduring Freedom
om geheel andere redenen in dat gebied aanwezig is. Dat gebied is groter dan
waar wij nu over praten. De kust is 3000 km lang. De inzet van de NAVO met
zes of zeven schepen is van bescheiden omvang en schaal. Piraterijbestrijding
is geen primaire taak van de Task Force 150. Er gaat natuurlijk een afschrikwekkende
werking van de schepen uit als zij in de buurt van piraten komen, maar het
gebied is gigantisch groot.Het is veel belangrijker dat de Task Force 150 geen escortes uitvoert
voor het WFP. Hierover zijn nog geen afspraken gemaakt. De zaken horen niet
bij elkaar, behalve dat men in hetzelfde gebied verkeert. Er is wel een uitwisseling
van omgevingsinformatie, want dat is men gewend in de marinewereld.Aan het einde van dit jaar heeft Hr. Ms. De Ruyter een totale missie van
vier tot vijf maanden uitgevoerd. Hieraan komt een einde om redenen van onderhoud
en sociale aard. Het is plezierig om te weten dat er daarna andere capaciteit
voor escorteren beschikbaar is. Nederland presteert geweldig. Deze minister
is trots op de Koninklijke Marine, omdat wij in 2008 twee keer een internationale
opdracht uitvoeren van grote humanitaire betekenis. De opmerking van de heer
Van Dam dat men niet voor een langere periode aanwezig wil zijn, is een negatieve
formulering. Wij hebben in belangrijke mate een verantwoordelijkheid genomen.
Ik begrijp dat de Kamer dit apprecieert.De conclusie van mevrouw Diks over de helikopter was prima. De uitrusting
voor deze missie is adequaat.In het bijzonder antwoord ik op vragen van de heren Haverkamp en Van Baalen
dat de Lynx aan het einde van zijn levensperiode is gekomen. Dit zal bij de
Kamer en zeker bij de defensiewoordvoerders bekend zijn. Wij zijn in afwachting
van de NH90. De staatssecretaris heeft hierover meerdere malen schriftelijk
aan de Kamer gerapporteerd. De NH90 is behoorlijk vertraagd. Dat is een zelfstandig
onderwerp. De Lynxhelikopters waarover wij kunnen beschikken en die nog goed
functioneren zonder risico’s, zijn op veel meer plaatsen
nodig. Dat is een keuze. De «search and rescue»-helikopters in
Den Helder vliegen heel vaak uit. In het Caribische gebied is ook een Lynxhelikopter
aanwezig voor de bestrijding van drugs. Dat is een deel van de afweging die
wij hebben gemaakt op grond waarvan wij hebben besloten dat het ook zonder
helikopter kan. Positief geformuleerd betekent dit dat de missie voldoende
en adequaat is uitgerust.De heer Van Dam (PvdA): Er zijn NAVO-schepen
in de regio aanwezig en de NAVO is bereid een missie uit te voeren. Is het
dan niet handig om het binnen dit kader te houden? Waarom is het handiger
om hier een EVDB-missie van te maken? Als de NAVO het niet aan kan en er niet
toe bereid is, dan kan dit via de EU worden uitgevoerd, maar de NAVO is al
aanwezig en is bereid om actie te ondernemen. Is het dan niet handiger om
dit in NAVO-verband te doen?Minister Van Middelkoop: De zaak is op een
hoger niveau gebracht door de resoluties van de Veiligheidsraad. Ban Ki-moon
heeft die brief aan de NAVO gestuurd. De NAVO heeft gereageerd en de EVDB
heeft gereageerd. Wij zorgen nu voor een overbrugging. Het is mogelijk dat
er schepen die in NAVO- of EVDB-kader opereren, onttrokken worden en een taak
krijgen als maritieme missie om het WFP te escorteren. Eigenlijk doen wij
dat nu ook door Hr. Ms. De Ruyter te onttrekken aan het NAVO-vlootverband.
Dat is allemaal mogelijk en er is flexibiliteit genoeg bij de instituties.
Het gaat nu om het adequaat escorteren van het WFP in het kader van het humanitaire
doel. De grote Nederlandse inzet zorgt hier tot het einde van het jaar voor.
Wij hebben er vertrouwen in dat daarna de hulp door anderen, en misschien
ook nog een keer door Nederland, wordt voortgezet.De heer Van Dam (PvdA): Misschien kan de minister
van Buitenlandse Zaken er nader op ingaan. Er bestaan altijd spanningen bij
de vraag wie dit soort missies uitvoert. Is er een politieke reden om in te
zetten op een EU-missie of op een NAVO-missie? Als er geen bereidheid bij
de NAVO zou bestaan, dan begrijp ik dat men kiest voor een EU-missie. Nu zijn
er ineens twee organen die bereid zijn. Wat is de reden om te kiezen voor
een NAVO-missie of een EVDB-missie?Minister Verhagen: In het algemeen kiest men
bij dit soort brede operaties met humanitaire en OS-aspecten, dus met een
echte 3D-benadering, voor een inzet in het kader van de EVDB boven inzet door
de NAVO. Dit is een brede operatie waarin wij ook de andere elementen willen
betrekken. Hiervan kunnen onderdelen goed door de NAVO worden uitgevoerd.
Toen wij het debat in het kader van de Razeb voerden, konden wij op ruime
instemming rekenen van de Kamer voor een Europese inzet, omdat wij verder
kijken dan enkel het beveiligen van de voedseltransporten.Het tweede element is de grootte van het probleem van piraterij in de
Golf van Aden. Iedere hulp en bijdrage zijn welkom. Daarom moeten wij blij
zijn met deze extra bijdrage van de NAVO. Ik zou hier niet direct een pleidooi
willen voeren voor het achterwege laten van de EVDB-missie en inzetten op
verdere activiteiten door de NAVO.Minister Koenders: Ik wacht de nadere informatie
van de heer Irrgang af over de illegale visserij en ik zal hier uiteraard
graag op antwoorden. Ik dank de Kamer voor de gestelde vragen en het belang
dat wordt gehecht aan de humanitaire hulp in Somalië.De voorzitter: Volgens de artikel 100-procedure
zijn wij nu toe aan de derde termijn, waarin de fracties al dan niet instemming
verlenen aan het tot medio december uitzenden van het commandofregat Hr. Ms.
De Ruyter voor bescherming tegen piraterij van humanitaire hulptransporten
van het WFP naar Somalië. De heer Irrgang (SP): Voorzitter. De SP-fractie
stemt in met het besluit tot uitzending van het fregat. Ik denk dat er voor
militairen bijna niets mooiers is dan het beschermen van voedselhulptransporten
voor mensen die dat in deze wereld het hardst nodig hebben. Ik denk dat deze
missie ook bij de Nederlandse bevolking op veel steun en sympathie kan rekenen.
Ook namens mijn fractie wens ik de militairen veel sterkte bij de uitoefening
van de taken en een behouden thuiskomst.De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie
steunt de inzet van de Hr. Ms. De Ruyter bij de begeleiding van de voedseltransporten
en wenst haar en haar bemanning een behouden vaart toe onder commando van
onze eerste vrouwelijke commandant, kapitein-luitenant-ter-zee Morang.De heer Van Baalen (VVD): Voorzitter. De VVD-fractie
hecht er groot belang aan dat het lijden van de bevolking in Somalië
wordt verlicht en stemt uit volle overtuiging in met het zenden van dit fregat
en wenst de bemanning een goede missie en behouden terugkeer.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. De ChristenUnie stemt van harte in met de inzet van het fregat.
Wij wensen iedereen die bij deze missie betrokken is, heel veel sterkte en
wij hopen en wensen dat dit ten goede komt aan de verbetering van de humanitaire
omstandigheden van heel veel mensen in Somalië.De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Deze missie
is net als de vorige van groot belang voor de humanitaire crisis in Somalië.
Mensen leven in grote ellende in een verscheurd land en kunnen in ieder geval
rekenen op voedselhulp. De fractie van de PvdA stemt met volle overtuiging
in met deze missie, zeker na de uitvoerige beantwoording en gedachtewisseling
in deze vergadering. Wij wensen de bemanning van het fregat een behouden vaart
en een tijdige thuiskomst.Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. Namens
de fractie van GroenLinks wens ik de bemanning van Hr. Ms. De Ruyter een behouden
vaart. Ik spreek de hartelijke ondersteuning uit voor een bijdrage vanuit
Nederland aan de deplorabele omstandigheden in Somalië.Minister Van Middelkoop: Het schip is maandagochtend
in Mombasa aangekomen in afwachting van onze beraadslagingen. Het ligt klaar
om te gaan escorteren en morgen zal het eerste escorte plaatsvinden. Ik zal
de goede wensen van de Kamerleden doorgeven aan de Koninklijke Marine.De voorzitter: Ik kan de regering meedelen
dat de Kamer kan instemmen met de uitzending van het fregat Hr. Ms. De Ruyter
naar Somalië. De fracties van CDA, PvdA, SP, VVD, GroenLinks, ChristenUnie
en SGP kunnen hiermee instemmen. De fracties van PVV, D66, Partij voor de
Dieren en groep Verdonk hebben niet deelgenomen aan dit debat.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe voorzitter van de vaste commissie voor Defensie,Van BaalenAdjunct-griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van ToorXNoot1Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie),
Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard
(PvdA), Thieme (PvdD) en Diks (GroenLinks).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Besselink (PvdA),
Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Koşer
Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD)
en Vendrik (GroenLinks).XNoot2Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Van Baalen (VVD),
voorzitter, Çörüz (CDA), Ferrier (CDA), Van Velzen (SP),
Blom (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Griffith (VVD), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Irrgang
(SP), Knops (CDA), Willemse-van der Ploeg (CDA), Jacobi (PvdA), Boekestijn
(VVD), Brinkman (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66), Ten Broeke
(VVD), Thieme (PvdD), Bilder (CDA) en Diks (GroenLinks).Plv. leden: Lempens (SP), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP), Van Beek
(VVD), Jonker (CDA), Ormel (CDA), De Wit (SP), Roefs (PvdA), Wolbert (PvdA),
Smeets (PvdA), Arib (PvdA), Blok (VVD), Omtzigt (CDA), Roemer (SP), Haverkamp
(CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Samsom (PvdA), Van der Burg (VVD),
Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Van der Ham
(D66), Teeven (VVD), Ouwehand (PvdD), Jan de Vries (CDA) en Halsema (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29521-88.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl