Miljoenennota 2008 (Nota over de toestand van 's Rijks Financiën); Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200, nr. 39

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

04-10-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200 nr. 39

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen en antwoordenMiljoenennota 200812, 79 en 8034 en 6656789101112 en 7613141516171819202122Tabel: ontwikkelingen Wajong23242526Werkloosheidspercentages voor allochtonen, lager opgeleiden
en vrouwen2728 en 692930, 31, 32 en 33313233343536 en 3937383940Tabel 3.2.5 Overzicht financiële consequenties maatregelen
in pijler 4 voor 2008–2011 (in € miljoen)**4142434445464748495051525354 en 72Totaaloverzicht maatregelen CA en verder, bedragen in
mln €55Samenstelling korting prijsbijstellingSamenstelling korting ILO-vergoeding 20085657Subsidietaakstelling 2008–2011, bedragen in mln
euro58596061626364656667686970717273 en 74747576777879808182Realisatie budgetdisciplinesectoren kabinetten Balkenende
II en III (x miljard euro, – = onderschrijding)8384858687888990919293Budgettaire effecten hypotheekrenteaftrek en eigenwoningforfait
(€ mld, lopende prijzen)9495Tabel ramingbijstelling budgettair belang belastinguitgaven
in de belastingen op inkomen, winst en vermogen, 2006Tabel ramingbijstelling budgettair belang belastinguitgaven
in de kostprijsverhogende belastingen, 2006969798Vragen en antwoordenMacro Economische Verkenningen 20081234567891011121314151617181920212223242526 en 272829
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 209 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200Nota over de toestand van ’s Rijks Financiënnr. 39LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 1 oktober 2007De vaste commissie voor Financiën1 heeft
over deMiljoenennota 2008 (31 200, nrs. 1–2)
en de Macro Economische Verkenningen 2008 van het Centraal Planbureau de navolgende
vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd.Deze vragen, alsmede de daarop bij brief van 28 september 2007 gegeven
antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,BlokDe griffier van de commissie,BerckVragen en antwoordenMiljoenennota 20081Kan de regering alsnog aangeven welke concrete –
en toetsbare – doelstellingen zij op de door haar onderscheiden pijlers
(speerpunten van het beleid) nastreeft en waar zij tijdens het Verantwoordingsdebat
over 2008 met name op afgerekend kan en wil worden?Kan de regering alsnog aangeven welke concrete beleidsprestaties
zij, gegeven de speerpunten van het beleid, in 2008 wil gaan leveren voor
die speerpunten van het beleid en waarop zij tijdens het Verantwoordingsdebat
over 2008 afgerekend kan en wil worden?Kan de regering daarbij alsnog aangeven welke financiële
middelen daarbij ingezet gaan worden?In het beleidsprogramma zijn 74 doelstellingen en 10 projecten opgenomen.
De concrete uitwerking van het beleidsprogramma is, voor zover daarover al
besluitvorming heeft plaatsgevonden, opgenomen in de desbetreffende begrotingen.
Het kabinet is voornemens om tijdens het Verantwoordingsdebat over 2008 verantwoording
af te leggen over de voortgang van het beleidsprogramma.2, 79 en 80In de Voorjaarsnota 2007 ontbraken de kaders. Hoe het
beeld voor 2007 zich sinds de Voorjaarsnota 2007 ontwikkeld heeft kan niet
worden vastgesteld omdat er geen aansluiting is gemaakt tussen de oude en
de nieuwe kaders. De nieuwe kaders hebben op dit startmoment van een nieuwe
periode geen waarde voor toetsing of beoordeling van de uitgavenontwikkeling
omdat deze zijn vastgesteld op het niveau van de thans geraamde uitgaven en
dus per definitie op nul sluiten (zowel voor 2007 als voor alle jaren 2007–2011).
Kan voor het totale kader alsmede voor iedere ijklijn afzonderlijk uiteengezet
worden hoe voor het jaar 2007 de aansluiting gemaakt kan worden tussen de
hoogte van de kaders in de Miljoenennota 2007 en de Miljoenennota 2008? Kan
voor alle kaders voor het jaar 2007 uitgerekend worden wat de hoogte van de
kaders zou zijn op basis van de definities en rekenwijze zoals gehanteerd
in de Miljoenennota 2007?Kan de regering, in lijn met de met algemene stemmen
aangenomen motie Weekers c.s. (31 061, nr. 5), uiteenzetten wat
tot op heden de consequenties zijn voor het jaar 2007 van het ontbreken van
effectieve kaders? Op welke wijze gaat de regering uitvoering geven aan deze
motie bij de verantwoording over 2007?Kan voor alle kaders voor het jaar 2007 uitgerekend
worden wat de hoogte van de kaders zou zijn onder behoud van de definities
en rekenwijze zoals gehanteerd in de Miljoenennota 2007?Ieder kabinet maakt aan het begin van de kabinetperiode een integrale
afweging tussen inkomsten, uitgaven en saldo. Ook het huidige kabinet heeft
een dergelijke afweging gemaakt, gericht op een begrotingsoverschot van 1%
BBP in 2011. Conform de motie Weekers c.s. zijn de begrotingsregels grotendeels
voortgezet, op onderdelen zelfs aangescherpt en heeft het kabinet de kaders
opgesteld voor de periode 2007–2011 (zoals gepresenteerd in de Miljoenennota
2008).De uitgavenkaders uit de Miljoenennota 2007 zijn opgesteld door het vorige
kabinet. Het is weinig zinvol de huidige uitgavenramingen daaraan te toetsen,
temeer omdat de definitie van de uitgavenkaders verschilt. Zo heeft het huidige
kabinet de conjuncturele rentelasten buiten de kaders geplaatst, maar is de
heffings- en invorderingsrente weer binnen het kader opgenomen. Daarnaast
zijn verantwoordelijkheden tussen ministers herverdeeld, wat van
invloed is geweest op de vaststelling van de kaders. Zo is bijvoorbeeld de
kinderbijslag overgeheveld van de begroting van SZW naar Jeugd en Gezin en
daarmee verschoven van het uitgavenkader SZA naar de Rijksbegroting in enge
zin.In de Verticale Toelichting bij de Miljoenennota 2008 (www.rijksbegroting.nl)
zijn wel per begrotingshoofdstuk de uitgavenmutaties toegelicht.3In welke mate zijn de lonen en prijzen in 2007 en 2008
harder gestegen dan geraamd in de vorige Miljoenennota? Wat zijn hiervan de
budgettaire consequenties? Is bij de raming van de loongevoelige uitgaven
voor 2008 uitgegaan van de door het CPB voorspelde contractloonontwikkeling
van 3¼%? Zo nee, voor welke sectoren wordt met welke loonontwikkeling
rekening gehouden?Bij de berekening van de prijsbijstelling voor departementen wordt uitgegaan
van de inflatieramingen van het CPB. In onderstaande tabel zijn per prijsindex
de ramingen in de Miljoenennota 2007 en de Miljoenennota 2008 weergegeven.Raming in de Miljoenennota 200720072008Raming
in de Miljoenennota 200820072008Prijzen  Prijzen  Consumenten Prijs Index1½%1¼%Consumenten Prijs
Index1¾%2% Prijzen netto materiele consumptie2½%2%Prijzen
netto materiele consumptie1%2½% Prijzen overheidsinvesteringen¾%2¾%Prijzen overheidsinvesteringen½%1¼% Prijzen woningbouw1¾%3%Prijzen woningbouw2%2¾% Prijzen overige vaste activa1%1¼%Prijzen overige
vaste activa½%¾%      Lonen  Lonen  Contractloonontwikkeling2%1½%Contractloonontwikkeling2¼%3¼%De lonen in 2007 en 2008 zijn harder gestegen dan geraamd in de Miljoenennota
2007. Waar in de Miljoenennota 2007 uitgegaan is van een contractloonontwikkeling
markt van 2% in 2007 en 1½% in 2008, is in de Miljoenennota
2008 uitgegaan van 2¼% in 2007 en 3¼% in 2008.
Overheidswerkgevers worden hiervoor – via het zogeheten referentiemodel –
gecompenseerd.De contractloonontwikkeling in 2008 t.o.v. 2007 zorgt voor een mutatie
van ongeveer 750 miljoen Euro. Bij de raming van de loongevoelige uitgaven
voor 2008 is dus uitgegaan van de door het CPB voorspelde contractloonontwikkeling
van 3¼%.4 en 66Wat verklaart de verschillen tussen het feitelijk EMU-saldo
uit de Miljoenennota in 2007 en 2008 en het EMU-saldo collectieve sector uit
de MEV? Wat verklaart de relatief grote verschillen tussen het structureel
EMU-saldo voor 2008 volgens de EC-methode (0,6%), volgens de Miljoenennota
(0,4%) en volgens de CPB-methode (0,0%)? Waarom hanteert de
minister in de Miljoenennota andere begrippen voor het EMU-saldo dan het CPB?Waarom komt het verwachte EMU-saldo 2008 in de Miljoenennota
op 0,5% BBP uit en derhalve 0,2% BBP lager uit dan in de Macro
Economische Verkenning?Het CPB voorziet in 2008 een hoger feitelijk EMU-saldo (0,7% BBP)
dan het overschot van 0,5% BBP uit de Miljoenennota. Hiervoor zijn
verschillende oorzaken aan te wijzen. Zo heeft het CPB de beleidsreserve niet
ten laste van het EMU-saldo gebracht in afwachting van de precieze aanwending van de middelen. Na verwerking van de aanwending van deze reserve voor
de doelen uit de motie Van Geel cs zal de CPB-raming iets lager uitkomen.
Bij de budgettaire doorwerking van het macro-economische beeld is sprake van
relatief kleine ramingsverschillen bij met name de inkomsten en de rentelasten.
Dit is in deze orde van grootte niet ongebruikelijk. Overigens voorspelt het
CPB ook een iets hoger saldo van de lokale overheden in 2007; voor 2008 is
het verschil bij het saldo van de lokale overheden beperkt.Het verschil bij het structureel saldo volgens EC-methode tussen de MEV
(0,6%) en de Miljoenennota (0,4%) is even groot als het verschil
bij het feitelijke EMU-saldo. Bij de bepaling van de conjuncturele component
is geen verschil van inzicht.Het verschil tussen de raming van het structureel saldo volgens de EC-methode
en de CPB-methode (0,6% BBP) is het gevolg van een andere inschatting
van de conjuncturele component van het EMU-saldo (zie voor een toelichting
hierop «Het structureel EMU-saldo: de methoden van het CPB en de Europese
Commissie vergeleken», CPB Memorandum, 4 juli 2003, www.cpb.nl).5In deze Miljoenennota wordt ingegaan op de gerealiseerde
evaluaties van belastinguitgaven sinds de vorige Miljoenennota. In de internetbijlage
wordt een overzicht gegeven van de regelingen met een korte beschrijving,
doelstelling, verantwoordelijk ministerie en of er al dan niet een evaluatie
is uitgevoerd. Voor wat betreft de evaluaties wordt slechts de titel van het
evaluatierapport genoemd en veelal (niet altijd) het jaar van uitvoering.
Kan de regering deze toelichting aanvullen met jaartal en resultaat evaluatie?
Kan de regering inzichtelijk maken welke regelingen niet effectief bleken
na evaluatie en desondanks zijn gecontinueerd of mag uit het overzicht geconcludeerd
worden dat de geëvalueerde regelingen de beoogde doelstellingen behalen.Met ingang van de Miljoenennota 2005 worden de evaluaties die sinds de
voorgaande Miljoenennota zijn afgerond kort besproken in bijlage 5. Alle evaluaties
worden naar de Tweede Kamer gestuurd, vergezeld met het kabinetsstandpunt
over de conclusies van de evaluaties. Dit geldt ook voor het standpunt ten
aanzien van regelingen die niet effectief blijken te zijn. Voorbeelden hiervan
zijn de opheffing van bepaalde vrijstellingen in de motorrijtuigbelasting
en BPM en het sluiten van de zogenoemde indirecte variant van de durfkapitaalregeling.In de internetbijlage (www.rijksbegroting.nl) wordt een integraal overzicht
gegeven van alle belastinguitgaven, waarbij ook de evaluaties worden benoemd.
In de komende Miljoenennota zal extra aandacht worden gegeven aan een voor
de lezer handzame verwijzing of vindplaats naar deze evaluaties. Voor de beleidsconclusies
van alle evaluaties wordt verwezen naar de bijbehorende kabinetsreacties.6Kan de regering verduidelijken waarom de volgende regelingen,
ondanks hun 5-jarig bestaan nog niet zijn geëvalueerd: vrijstellingsregelingen
voor sociaal-ethisch beleggen en durfkapitaal voor culturele beleggingen en
de in 2002 ingevoerde arbeidskorting voor ouderen? Zal de regering voorzien
in een evaluatie voor de nog niet geëvalueerde regelingen?Het budgettaire belang voor de vrijstellingsregelingen voor sociaal-ethische
beleggingen en culturele beleggingen wordt geraamd op (ten hoogste) 1 miljoen
euro. Er zijn in het kader van deze belastinguitgave pas na verloop van tijd
na invoering van de regeling fondsen opgericht waarin kan worden
belegd. Een evaluatie wordt derhalve op dit moment niet zinvol geacht.Het kabinet heeft de ambitie om de arbeidsparticipatie van ouderen te
bevorderen. In de vormgeving van dat beleid zal de arbeidskorting voor ouderen
worden betrokken, waarbij de arbeidskorting niet geïsoleerd zal worden
bezien maar worden betrokken in het integrale beleid.7In 2003 is de afspraak gemaakt voor 2008 alle regelingen
te evalueren. Enkele evaluaties dateren van voor 2003, zoals de «aftrek
monumentenwoning» (2001). Kan de regering verduidelijken wat de ambitie
is ten aanzien van de continuering van de evaluaties? Zullen de verschillende
regelingen periodiek aan een effectiviteittoets worden onderworpen?De ambitie van de regering blijft ook voor de toekomst om alle belastinguitgaven
volgens de regels van RPE (Regeling periodiek evaluatieonderzoek en beleidsinformatie
2006) te evalueren. Daarbij staat de effectiviteittoets centraal. De regeling
van de RPE is in 2006 aangepast op basis van een evaluatie van het VBTB-proces
zelf (Evaluatie VBTB Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 29 949,
nr. 1)Naar aanleiding daarvan is besloten om de eis van periodiciteit te handhaven,
maar deze niet meer vast te stellen op 5 jaar, doch in te passen in de beleidscyclus.
In de toelichting op de regeling wordt daarover opgemerkt dat het volgens
de regels van de RPE wel de bedoeling blijft om beleid met een zekere regelmaat
te evalueren, bijvoorbeeld vier, vijf of zeven jaar.8Alleenstaande ouders in de bijstand met kinderen tot
5 jaar hoeven niet meer te solliciteren. Wel krijgen ze een scholingsplicht.
Waar worden deze kosten van scholing uit betaald? Door re-integratiegelden
uit het W-deel van de WWB of uit het zogenaamde participatiefonds?Voor de kosten scholing kunnen gemeenten gebruik maken van de bestaande
re-integratiegelden (het W-deel). In het bestuurlijk akkoord met de VNG zijn
afspraken gemaakt over het bundelen van gemeentelijke participatiebevorderende
budgetten (waaronder het W-deel); beoogd wordt dus het W-deel een onderdeel
te laten worden van het zogenaamde «participatiefonds». Over deze
bundeling worden thans interdepartementaal afspraken gemaakt.9Op welke onderdelen kan en gaat het kabinet in mei
2009 in VBTB-termen verantwoording afleggen over de uitvoering van de Miljoenennota
2008?Op de 3e woensdag van mei in 2009 wordt het Financieel Jaarverslag van
het Rijk 2008 aangeboden aan de Tweede Kamer. Hierin staat een beschouwing
over de budgettaire betekenis van het gevoerde beleid voor het Rijk en over
de bedrijfsvoering bij het Rijk. Het bevat ook de rekening van uitgaven en
ontvangsten met een toelichting daarbij.In het beleidsprogramma zijn 74 doelstellingen en 10 projecten opgenomen.
De concrete uitwerking van het beleidsprogramma is, voor zover daar al besluitvorming
over heeft plaatsgevonden, opgenomen in de betreffende begrotingen. Het kabinet
is voornemens om tijdens het Verantwoordingsdebat over 2008 verantwoording
af te leggen over de stand van zaken met betrekking tot de voortgang van het
beleidsprogramma.10De huidige onrust op de internationale financiële
markten heeft invloed op de reële economie in Nederland. Waarom bevat
de Miljoenennota geen beleidsdoelen m.b.t. de internationale financiële
markten?Het is op dit moment nog onduidelijk in welke mate de huidige onrust op
de internationale financiële markten invloed heeft op de reële economie.
Nederland is een open economie die afhankelijk is van internationale ontwikkelingen.
Aan deze internationale ontwikkelingen kan Nederland weinig doen. Het enige
wat Nederland kan doen is zijn rijksbegroting en zijn bankenstelsel zo robuust
mogelijk inrichten en hierop voortdurend toezicht houden, zodat we voorbereid
zijn. In Europees en internationaal verband wordt op dit moment bekeken welke
mogelijke lessen kunnen worden getrokken voor het toezicht.11Is het rapport van de Belastingdienst beschikbaar over
de windhappers? Hoe groot zijn de absolute aantallen? Hoe groot is de groep
die geen inkomen geniet? Heeft deze groep in het algemeen geen vermogen? Zijn
daarover statistieken beschikbaar? Klopt het dat veel van de windhappers ondernemer
zijn?Het rapport van de Belastingdienst over windhappers is niet beschikbaar.
Er is geen eindrapportage, want het project is namelijk in 2006 van start
gegaan en loopt op dit moment nog. Over de absolute aantallen hebben we geen
exacte gegevens, wel weten we dat het om enkele duizenden gevallen gaat. Hoe
groot de groep is die geen inkomen geniet valt ook niet vast te stellen. De
groep die onder windhappers wordt gedefinieerd heeft inderdaad geen vermogen.
Hierover zijn alleen geen statistieken beschikbaar. Het klopt niet dat veel
windhappers ondernemers zijn, maar ze komen wel voor.12 en 76Zijn op alle punten de ramingen van het CPB overgenomen?Kan worden aangegeven met welke macro-economische ramingen
is gerekend in deze Miljoenennota? Op welke punten wordt van andere veronderstellingen
uitgegaan dan die het CPB hanteert? Waarom is de regering daarvan afgeweken?Het kabinet baseert de begroting ieder jaar op de MEV/MLT van het CPB.
De onafhankelijke positie van het CPB biedt een goede garantie voor betrouwbare
macro economische uitgangspunten voor het begrotingsbeleid van het kabinet.Voor de jaren 2007 en 2008 zijn alle veronderstellingen van het CPB onverkort
gevolgd. Dit sluit overigens niet uit dat sprake kan zijn van (beperkte) ramingsverschillen
in de budgettaire doorwerking van dat macro-economische beeld, bijvoorbeeld
omdat bij de belastingramingen gebruik wordt gemaakt van verschillende elasticiteiten.Voor de jaren 2009 en 2010 is het kabinet op één plaats
van de macro-economische prognoses van het CPB afgeweken. Het CPB heeft voor
deze jaren in de MLT-prognose een technisch pad voor het verloop van de olieprijs
verondersteld: een gelijkmatige daling van $ 75 in 2008 tot $ 65
in 2011. Omdat de olieprijs zich bijzonder lastig laat voorspellen heeft het
kabinet ervoor gekozen om de raming voor 2011 ook te hanteren bij de berekening
van het EMU-saldo in 2009 en 2010. Dit leidt tot een iets lagere inschatting
van het EMU-saldo in die jaren.13Kan de regering aangeven wat de koopkrachtprognose
is voor de jaren 2009, 2010 en 2011 en door welke factoren deze gunstig zal
uitvallen?De koopkrachtprognose voor de gehele kabinetsperiode is opgenomen in de
SZW-begroting (artikel 41; inkomensbeleid). Ter informatie is deze tabel hieronder
ook opgenomen. Prognose standaardkoopkracht 2008Prognose standaardkoopkracht 2008–2011 (gemiddelde per jaar)Actieven  Alleenverdiener met kinderen  modaal*–¼1¼** 2 x modaal– ¼¾**Tweeverdieners  modaal + ½ x modaal met kinderen– ¼1¼ 2 x modaal + ½ x modaal met kinderen01 modaal + modaal zonder kinderen– ¼1¼ 2 x modaal + modaal zonder kinderen0 1¼Alleenstaande  minimumloon¼1modaal– ¼1¼ 2 x modaal01¼ Alleenstaande ouder  minimumloon6 3½modaal– ¼2¼   Inactieven  Sociale minima  paar met kinderen*01¼alleenstaande*0½ alleenstaande ouder*¼1¼ AOW (alleenstaand)  (alleen) AOW*¼½ AOW +10 000*0½AOW (paar)  (alleen) AOW*0¾AOW + 10 000*0¾Bron: berekening SZW.* In 2008 treedt een grote koopkracht spreiding op. Deze wordt nader
toegelicht in bijlage 8.5. van de SZW begroting** De overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting wordt met
ingang van 2009 geleidelijk afgebouwd. Voor een alleenverdiener met een modaal
inkomen is het inkomenseffect hiervan – 0,5% per jaar en
voor een alleenverdiener met een 2*modaal inkomen – 0,3%.
Dit effect is nog niet opgenomen in het standaardbeeld omdat het grootste
deel van de groep onder het overgangsrecht valt. Er geldt namelijk een uitzondering
voor ouders met jonge kinderen en voor mensen die geboren zijn voor 1972.De factoren die een gunstig effect hebben
op de koopkracht in de jaren na 2008 zijn:– Reële loonstijging van gemiddeld 1½% per
jaar.– Intensiveringen in het kindgebonden budget– Verlaging WW-premies– Invoering inkomensafhankelijke arbeidskorting– Invoering inkomensafhankelijke aanvullende combinatiekorting.– Inzet koopkrachtenveloppe14Hoeveel definities van het EMU-saldo zijn er inmiddels
in gebruik?In het begrotingsbeleid wordt gewerkt met twee begrotingssaldi, te weten
het feitelijke saldo en het structurele saldo. Het feitelijke EMU-saldo is
het saldo van inkomsten en uitgaven van de overheid (rijk, decentrale overheden
en sociale fondsen). Als het feitelijke saldo wordt gecorrigeerd voor de stand
van de conjunctuur, spreken we van het structurele saldo. De definitie (en
methodiek voor berekening) van het EMU-saldo wordt in Brussel bepaald (met
gedetailleerde regelgeving). Deze definitie is eenduidig. In de
Miljoenennota wordt altijd het structurele EMU-saldo volgens de «EC-methode»
gehanteerd.In aanvulling hierop hanteert het Centraal Planbureau een eigen berekening
voor het structurele saldo («CPB-methode»). In deze methode wordt
het feitelijk saldo op een iets andere manier geschoond voor de stand van
de conjunctuur. Gemiddeld genomen zijn uitkomsten van beide methodes voor
berekening van het structurele saldo gelijk, verschillen zijn het gevolg van
het verloop van de conjunctuur.In studies over de vergrijzing presenteert het Centraal Planbureau daarnaast
ook wel het «(benodigd) robuust primair structureel saldo», kortweg
het robuuste saldo. Het robuuste saldo is het EMU-saldo gecorrigeerd voor
zowel de conjunctuur, rentebetalingen op de overheidsschuld als ook de aardgasbaten
en de dividendopbrengsten van de staatsdeelnemingen. Het robuuste EMU-saldo
wordt door het CPB gebruikt als indicator voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.15Welke factoren bepalen de houdbaarheid van de overheidsfinanciën?
Zijn die te duiden in meetbare doelen?De houdbaarheid van de overheidsfinanciën kan op verschillende manieren
gedefinieerd worden. Veelal wordt verwezen naar de vergrijzingssommen van
het CPB. Het CPB berekent de effecten van vergrijzing op de lange termijn
balans van uitgaven en inkomsten en heeft een maatstaf ontwikkeld die kijkt
naar de verdeling van de kosten van de vergrijzing tussen generaties. Hierbij
wordt als theoretische maatstaf gebruikt dat de overheidsfinancien houdbaar
zijn, wanneer alle generaties hetzelfde profijt van de overheid genieten.
Dat betekent dus bijvoorbeeld dat de belastingen en premies gelijk moeten
blijven, ook wanneer de aantallen ontvangers van aow en zorg door de vergrijzing
aanzienlijk stijgen.Het begrip «houdbaarheid» en intergenerationele gelijkheid
is natuurlijk breder toepasbaar dan alleen op de vergrijzingsgerelateerde
instituties. De door het CPB ontwikkelde methodiek heeft de effecten van de
vergrijzing op uitgaven en inkomsten relatief voorspelbaar en berekenbaar
gemaakt. Dit mag er echter niet toe leiden dat andere vormen van profijt ondergesneeuwd
raken. Zo kunnen toekomstige generaties ook profiteren van een goed onderwijsstelsel,
investeringen in innovatie en een goed milieu. Het is moeilijker om hier een
meetbaar doel voor te formuleren, maar deze onderwerpen spelen desondanks
een belangrijke rol in de plannen van het kabinet.16Wat zou, in termen van houdbaarheid, de opbrengst zijn
wanneer de tweede belastingschijf niet meer wordt geïndexeerd? En wat
indien de jaarlijkse indexatie wordt gehalveerd.De opbrengst van het niet-indexeren van de tweede belastingschijf hangt
af van een aantal factoren en keuzes over de precieze vormgeving. Daarom is
er geen simpel antwoord op de vraag te geven. De precieze opbrengst in termen
van houdbaarheid wordt nog bezien. Indien tot een dergelijke maatregel wordt
besloten (bijvoorbeeld als alternatief voor de AOW-heffing) zal de Kamer hierover
uitgebreider geïnformeerd worden.17Hoe beoordeelt de regering de verwachte loonontwikkeling
in relatie tot de arbeidsproductiviteitsstijging?Het CPB schat de brutoloonstijging in de marktsector op 3¾%
in 2008 (dit is incl. de incidentele loonstijging). In reële termen komt
de brutoloonstijging in 2008 op 1¾% uit; dit is gelijk aan de
arbeidsproductiviteitsstijging van 1¾% in 2008. De hogere brutoloonstijging
in 2008 is volgens het CPB het gevolg van de krapper wordende arbeidsmarkt.
Als deze trend zich doorzet kan dit gevolgen hebben voor de concurrentiepositie
van Nederland, omdat de arbeidskosten per eenheid product stijgen. Het is
daarom belangrijk dat sociale partners een verantwoorde loonontwikkeling afspreken.18Door een modern en selectief migratiebeleid kan op
deelmarkten bijgedragen worden aan het tegengaan van personeelstekorten, als
voorbeeld wordt hierbij het soepeler toelaten van hoogopgeleide kenniswerkers
genoemd. Kunt u aangeven wat er onder een modern migratiebeleid wordt verstaan?In de beleidsnotitie «Naar een modern migratiebeleid» spreekt
het kabinet zich uit voor een volledige herziening van het reguliere toelatingsbeleid.
Om Nederland aantrekkelijk te maken voor buitenlandse kennisintensieve bedrijven
en kennismigranten wil het kabinet naar een selectief toelatingsbeleid waarmee
snel en slagvaardig kan worden ingespeeld op de behoeften van de samenleving
en de arbeidsmarkt aan migranten die een belangrijke economische, wetenschappelijke
en/of culturele bijdrage aan onze maatschappij kunnen leveren. Ook zal worden
gestreefd naar een eenvoudiger toelatingsbeleid met kortere procedures en
minder administratieve lasten.19In het licht van de krapte op de arbeidsmarkt wordt
gesproken over «het creëren van kansen voor groepen in een achterstandsituatie».
Wat is volgens het kabinet een achterstandsituatie? Zijn er cijfers bekend
over de doelmatigheid van het creëren van kansen in relatie tot zogenaamde
achterstandsituaties?Het kabinet hecht veel belang aan participatie van mensen in de samenleving.
Het betreft hier dan in eerste instantie participatie via een betaalde baan,
maar daarnaast wordt ook veel belang gehecht aan maatschappelijke participatie
via bijvoorbeeld vrijwilligerswerk/mantelzorg. Niet alleen omdat participatie
een middel is om inkomen te verwerven, maar ook omdat het een middel is tot
ontplooiing, zingeving en integratie. Het kabinet spreekt over een achterstandssituatie
indien mensen (vrijwel) niet participeren in de maatschappij met een laag
inkomen/uitkeringsafhankelijkheid tot gevolg. Voor het niet participeren van
mensen kunnen diverse redenen zijn. Zo kan de toetreding tot de arbeidsmarkt
in de weg gestaan worden door bijvoorbeeld een geringe(re) arbeidsproductiviteit
of een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Voor het creëren van kansen
voor mensen in deze situaties kunnen diverse instrumenten worden ingezet.
Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan investeringen in scholing, loonkostensubsidies,
re-integratie etc. Uiteraard wordt bij de keuze van de maatregel het aspect
doelmatigheid meegenomen. En voor die mensen voor wie een betaalde baan toch
echt niet mogelijk is, kan maatschappelijke participatie wellicht een optie
zijn.20Voor de zorg en de kinderopvang zijn de komende jaren
extra arbeidskrachten nodig. Om hoeveel banen gaat het in de komende kabinetsperiode
voor de zorg c.q. de kinderopvang? En hoe schat het kabinet het percentage
in van de onderkant van de arbeidsmarkt dat in de zorg en de kinderopvang
kan instromen?Voor de zorg zullen naar verwachting de komende kabinetsperiode 100 000
extra mensen nodig zijn.Nu is nog niet te zeggen wat het percentage is van de onderkant van de
arbeidsmarkt, dat in de zorg kan instromen. Er zijn zeven regionale pilots
gestart, waarmee men hoopt dit uit te vinden. Aan de Kamer is eerder toegezegd
dat die na afloop van de proefprojecten (na 31 december 2008) geïnformeerd
wordt over de uitkomsten ervan.Voor de kinderopvang heeft de sector berekend dat er de komende kabinetsperiode
8000 mensen nodig zijn, inclusief vervanging van bestaand personeel. Het aantal
nieuwe banen is derhalve minder dan dit aantal van 8000. Een concreter cijfer
is op deze termijn niet te leveren. De kinderopvang is een marktsector en
derhalve wordt door het rijk niet bijgehouden hoeveel arbeidskrachten werkzaam
zijn in deze sector en wat de groei de komende jaren zal zijn.In hoeverre de «onderkant» van de arbeidsmarkt kan instromen
in de kinderopvang, is afhankelijk van de definitie van «onderkant»:
voor de kinderopvang is een opleiding op minimaal MBO-niveau nodig.21In hoeverre heeft het verhogen van het opleidingsniveau
van leidsters in de kinderopvang gevolg voor het arbeidsaanbod? Met andere
woorden, vallen mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt hierdoor niet
onnodig buiten de boot?In de OCW-begroting staat dat het kabinet wil dat het aandeel van het
pedagogisch personeel met een opleiding op HBO-niveau in 2011 aanzienlijk
is toegenomen. OCW is met het veld in gesprek over de mogelijkheden om dit
te bereiken. Het is echter van belang om te weten dat het niet alle medewerkers
in de kinderopvang betreft waarvan het opleidingsniveau omhoog moet. Het grootste
deel zal MBO-opgeleid blijven en juist aan deze groep mensen blijft ook de
komende periode behoefte bestaan.22Kan een overzicht worden gegeven van de groei van het
aantal Wajongers over de afgelopen 5 jaar? Kan een verklaring worden gegeven
van de exponentiele groei van het aantal Wajong-uitkeringsgerechtigden?Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ontwikkeling van het aantal
uitkeringen, de instroom en uitstroom in de Wajong. Uit deze cijfers wordt
de groei in de Wajong zichtbaar. In de periode 2002–2007 groeit het
aantal uitkeringen met ruim 30 000 van 134 400 in 2002 naar een
verwachte 166 000 in 2007. Op dit moment zitten 161 000 mensen in
de Wajong. De gemiddelde jaarlijkse groei bedraagt in deze periode ruim 4%
per jaar.Ook is sprake van een stijgende netto instroom (instroom-uitstroom). De
netto instroom is in de periode 2002–2007 meer dan verdubbeld van 4000
naar ruim 10 000.Tabel: ontwikkelingen Wajong(*1 000)200220032004200520062007
(raming) Bestand (uitkeringen)134,4138,2142,5147,2155,9166,0Instroom7,78,29,410,413,614,9Uitstroom3,94,45,05,64,94,8Er zijn verschillende oorzaken voor de groei van de Wajong. De toename
van de Wajong wordt vooral verklaard door de stijgende instroom en geringe
uitstroom. Omdat de uitstroom zeer beperkt is zullen in de praktijk veel Wajongers
tot 65-jarige leeftijd in de Wajong blijven. Aangezien de eerste 18-jarigen,
die in 1976 (startjaar) de Wajong instroomden, nog geen 65 jaar
zijn (dit is pas in 2023 het geval) is het bestand nog in de opbouwfase. Het
duurt hierdoor nog tot 2023 tot de omvang van de 65-jarige Wajongers, die
uit de Wajong stromen, substantieel is geworden. De uitstroom naar arbeid
is gering en slechts een kwart van de Wajongers werkt. De instroomstijging
zit de laatste jaren vooral bij jongeren met psychische en/of gedragsproblemen.
Deze ontwikkeling is ook zichtbaar in het (voortgezet) speciaal onderwijs
en de zorg. Het aantal nieuwe Wajongers met psychische en/of gedragsproblemen
neemt sterk toe, terwijl de instroom van Wajongers met fysieke beperkingen
ongeveer gelijk is gebleven.Als verklaringen voor deze groei wordt in onderzoek gewezen op verschillende
factoren zoals de aanpassing en verruiming van definiëring van stoornissen,
grotere alertheid op afwijkingen, aanzuigende werking vanwege meer bekendheid
van de Wajong en de financiële zekerheid die deze regeling biedt. Ook
wordt vaak gewezen op de complexer wordende samenleving en arbeidsmarkt die
hogere eisen stelt. Als gevolg van de invoering van de WWB is de prikkel voor
gemeenten om na te gaan of bijstandsgerechtigden mogelijk in aanmerking komen
voor de Wajong ook toegenomen. Dit is deels tijdelijk omdat het samenhangt
met het opschonen van bestanden. Een nadere kwantificering en weging van verschillende
oorzaken is vooralsnog, vanwege het ontbreken van kwantitatieve informatie
over een langere periode, nauwelijks mogelijk.Zeer binnenkort wordt het kabinetsstandpunt op het SER-advies «Meedoen zonder beperkingen» aan de Tweede
Kamer aangeboden. Bij dit kabinetsstandpunt is een onderzoek als bijlage toegevoegd
dat o.a. dieper ingaat op de oorzaken van de groei van de Wajong.23Het CPB maakt alleen financiële vergrijzingssommen.
Hoe zwaar wegen andere factoren en aspecten (milieukwaliteit, infrastructuur,
etc.) voor de houdbaarheid?Het CPB berekent de effecten van vergrijzing op de lange termijn balans
van uitgaven en inkomsten en heeft een maatstaf ontwikkeld die kijkt naar
de verdeling van de kosten van de vergrijzing tussen generaties. Hierbij wordt
als theoretische maatstaf gebruikt dat de overheidsfinanciën houdbaar
zijn, wanneer alle generaties hetzelfde profijt van de overheid genieten.
Dat betekent dus bijvoorbeeld dat de belastingen en premies gelijk moeten
blijven, ook wanneer de aantallen ontvangers van aow en zorg door de vergrijzing
aanzienlijk stijgen. Het begrip «houdbaarheid» en intergenerationele
gelijkheid is breder toepasbaar dan alleen op de vergrijzingsgerelateerde
instituties. Zo kunnen toekomstige generaties ook profiteren van een goed
onderwijsstelsel, investeringen in innovatie en een goed milieu. Omdat het
lastiger is hier een meetbaar doel voor te maken, blijven deze aspecten in
de discussie soms onderbelicht. Het kabinet is echter van mening dat deze
factoren ook van groot belang zijn, en deze onderwerpen spelen daarom ook
een belangrijke rol in de plannen van het kabinet.24Wat zullen de precieze bevoegdheden zijn van de Centra
voor Jeugd en Gezin bij de signalering van taalachterstanden? In hoeverre
worden deze Centra eveneens verantwoordelijk voor de VVE en hoe verhoudt zich
dat tot de taken die de peuterspeelzalen op dit terrein hebben?De regie op de Centra voor Jeugd en Gezin komt bij de gemeenten te liggen.
De gemeenten krijgen grote vrijheid in het realiseren van de centra naar eigen
mogelijkheden en wensen, waarbij in ieder geval wel een aantal voorgeschreven
basistaken door een CJG zullen moeten worden uitgevoerd. Het basismodel van
een Centrum voor Jeugd en Gezin omvat in ieder geval: het uniforme
deel van het basistakenpakket van de integrale jeugdgezondheidszorg en de
vijf WMO-functies (Informatie & advies, Signalering, Toeleiding naar hulp,
Licht pedagogische hulp, en Coördinatie van zorg o.a. maatschappelijk
werk, gezinscoaching en opvoedondersteuning), de schakel met Bureau Jeugdzorg
en de schakel met Zorg- en Adviesteams. De gemeenten zijn vrij om zelf te
bepalen of en hoe zij andere functies als peuterspeelzalen en instellingen
voor kinderopvang of voorzieningen voor- en vroegschoolse educatie (VVE) daarnaast
ook willen koppelen aan de CJG.De signalering van spraaktaalstoornissen maakt onderdeel uit van het uniforme,
verplichte deel van het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg dat de JGZ-instellingen
in opdracht van gemeenten uitvoeren. Daarnaast zijn de gemeenten de regisseur
bij het aanbieden van VVE-programma’s. In dit verband zullen gemeenten
afspraken moeten maken met peuterspeelzalen en kinderopvanginstellingen over
het aanbieden van VVE-programma’s en met instanties over de wijze waarop
kinderen verwezen kunnen worden naar VVE-voorzieningen.25Welke indicaties zijn er voor het maatschappelijk rendement
op investeren in kennis?In welke mate zijn investeringen in kennis bij jeugdigen
voor de samenleving meer rendabel dan investeringen in kennis voor ouderen?Is dat uit te drukken in cijfers?Het CPB geeft in zijn studie Kansrijk Kennisbeleid een overzicht van de
stand van zaken in de literatuur over het rendement van investeren in kennis.
Het CPB presenteert de resultaten van recente studies waaruit blijkt dat R&D
positieve effecten heeft op economische groei, dat er sprake is van een positief
maatschappelijk rendement op R&D door bedrijven en dat de empirie aangeeft
dat maatschappelijke opbrengsten van R&D door bedrijven en van wetenschap
gemiddeld hoog zijn. Het CPB geeft aan dat de meeste steun wordt gegeven aan
de uitkomst dat het maatschappelijk rendement van onderwijs ongeveer gelijk
is aan het private rendement.Wat betreft jeugdigen toont empirisch onderzoek aan dat vroeg- en voorschoolse
educatie hoge maatschappelijke baten heeft. Het CPB geeft aan dat het rendement
van het inzetten van middelen voor onderwijs en scholing in het algemeen het
hoogst blijkt te zijn in de eerste levensfasen (Heckman, 2000). Het versterken
van het initieel onderwijs is daarom kosteneffectiever dan scholing van ouderen.De stand van zaken in de wetenschappelijke literatuur is niet zodanig
dat kennisinvesteringen aan zeer precieze rendementcijfers gekoppeld kunnen
worden. Bovendien als er een precies rendementcijfer voor kennisinvesteringen
in het algemeen zou zijn, dan nog zijn sommige investeringen wel rendabel
en andere niet. Het CPB maakt dan ook onderscheid tussen kansrijk en niet-kansrijk
kennisbeleid.26Waarom neemt het verschil in werkloosheidspercentages «totaal», «allochtonen»
en «lager onderwijs» af in hoogconjunctuur en waarom gebeurt het
omgekeerde in laagconjunctuur? Welk beleid is nodig om te voorkomen dat de
werkloosheid onder allochtonen en lager opgeleiden disproportioneel toeneemt
bij dalende conjunctuur? Hoe zien deze cijfers eruit voor vrouwen?De hogere behoefte aan arbeidskrachten in hoogconjunctuur wordt vaak opgevangen
door mensen met een tijdelijk contract in dienst te nemen. In laagconjunctuur
zijn deze mensen meestal de eerste die hun baan verliezen. Het
gaat hier vaak om zogenaamde outsiders op de arbeidsmarkt: mensen uit minderheidsgroepen
en/of mensen met een lager opleidingsniveau.Het kabinet neemt verschillende maatregelen om de arbeidsparticipatie
van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt (o.a. allochtonen en laag opgeleiden)
te verbeteren. Het gaat dan om bijvoorbeeld om het inkomensafhankelijker maken
van de arbeidskorting en loonkostensubsidies voor langdurig werklozen. Bovendien
zal het kabinet lokale initiatieven om arbeidsparticipatie van allochtone
jongeren en vrouwen ondersteunen. Daarnaast zijn er tijdens de Participatietop
en Bestuurlijk akkoord afspraken met sociale partners en gemeenten afspraken
gemaakt om mensen met grote afstand tot de arbeidsmarktmarkt aam het werk
te helpen.In onderstaande grafiek is de werkloosheidsontwikkeling van vrouwen ook
opgenomen. Hieruit blijkt dat het verschil met de totale werkloosheid gedurende
de gehele conjunctuurgolf afneemt.Werkloosheidspercentages voor allochtonen, lager opgeleiden
en vrouwen27Leiden de inzichten uit Putnams onderzoeken tot wijzigingen
in het beleid?Het kabinet ondersteunt Putnams algemene idee dat sociaal kapitaal –
sociale netwerken en sociale verbondenheid – van vitaal belang is voor
de samenleving en de economie. Het kabinet zet dan ook in op extra investeringen
in sociaal kapitaal in de vorm van meer geld voor werkgelegenheid en onderwijs
en meer ondersteuning van vrijwilligerswerk en mantelzorg (pijler 4, tabel
3.2.5. in de Miljoenennota).In de Miljoenennota worden Putnams onderzoeken meer specifiek betrokken
in de analyse van de concentratie van problemen in aandachtswijken en het
voornemen van het kabinet om deze wijken om te vormen tot krachtwijken (blz.
27–28). Putnams eerdere boek Bowling Alone
(2000) geeft een overzicht van onderzoeken die aantonen dat sociale netwerken
en sociale verbondenheid grote invloed hebben op het vinden van een baan
en andere uitkomsten, zoals gezondheid en geluk. Investeren in sociaal kapitaal
in deze aandachtswijken heeft een hoog maatschappelijk rendement en zal naar
verwachting een belangrijk onderdeel vormen van de 40 wijkplannen die 18 gemeenten
zullen opstellen als onderdeel van het Actieplan Krachtwijken (zie het Beleidsprogramma).In zijn recente artikel E Pluribus Unum (2007)
stelt Putnam dat immigratie en toenemende etnische diversiteit veel voordelen
met zich mee brengen, maar ook het risico in zich dragen dat mensen in hun
schulp kruipen en sociaal kapitaal verwaarloosd wordt. De Franse banlieus
en de Amerikaanse getto’s onderstrepen inderdaad het gevaar van te grote «sociale
afstand». Is de sociale afstand groot, dan kan de onverschilligheid
en het wantrouwen van mensen onderling toenemen. Dat geldt zowel tussen als
binnen verschillende culturele groepen. Dit bemoeilijkt de integratie in en
solidariteit binnen de samenleving. Putnam wijst daarom op het belang dat
mensen zichzelf gaan zien als leden van een grotere groep met een gedeelde
identiteit («gekoppelde identiteiten»). Ook de WRR wijst in zijn
recente rapport «Identificatie met Nederland» op het belang van
diverse processen van identificatie. De door dit kabinet voortgezette discussie
over waarden en normen en de inburgeringspraktijk sluiten aan bij hetgeen
hierboven wordt geschetst.Nader onderzoek en discussie is gewenst om deze stelling van Putnam te
toetsen en te doordenken. Putnams recente analyse is vooral op Amerika georiënteerd
en het is een open vraag of deze conclusies onverkort zijn toe te passen op
de Nederlandse situatie. Daarnaast zijn Putnams methodologie en conclusies
onderwerp van discussie: ook andere factoren zoals inkomensongelijkheid en
een gebrekkig democratisch verleden kunnen bijvoorbeeld een belangrijke verklaring
vormen voor een vermindering van sociaal kapitaal.1
Dit laat overlet de nuttige bijdrage die Putnam levert aan onze discussie
over de multiculturele samenleving.28 en 69Waarom verslechtert het robuuste EMU-saldo van 2007
op 2008?Voor welk aandeel verklaart de toename van de aardgasbaten
respectievelijk de gunstige conjunctuur het EMU-saldo voor 2008?In 2008 is sprake van een verbetering van het feitelijke EMU-saldo en
van het structurele saldo (volgens alle mogelijke methodes). Hogere gasbaten
dragen hier in belangrijke mate aan bij: op EMU-basis wordt een toename van
de gasbaten (incl. Vpb-gas) verwacht van 8½ mld in 2007 tot 12½
miljard in 2008. Uitgedrukt als percentage van het BBP gaat het om een stijging
van ½% BBP. Het aandeel van de conjunctuur is lastiger te kwantificeren.
De conjuncturele correctie die in de EC-methode wordt aangebracht bij de berekening
van het structurele saldo bedraagt – 0,1% in 2007 en + 0,1%
in 2008. Langs deze weg is de bijdrage van de conjunctuur aan de verbetering
van het EMU-saldo 0,2% BBP.Het robuuste EMU-saldo (zoals door het CPB berekend van – 1,0%
BBP in 2007 tot – 1,1% BBP in 2008) verslechtert een fractie
omdat daarin de toename van de gasbaten niet wordt meegeteld en geschoond
wordt voor conjuncturele invloeden.29Kan een overzicht gegeven worden van de in de voetnoot
op p. 38 van de Miljoenennota vermelde maatregelen die sinds het beleidsprogramma
concreter zijn gemaakt? Hoe groot zijn de afwijkingen in bedragen tussen het
beleidsprogramma en de Miljoenennota op dit punt? Kunnen de grootste verschuivingen
worden beargumenteerd?De verschillen tussen bedragen uit het beleidsprogramma en de Miljoenennota
zijn erg klein. Wel zijn enkele maatregelen die genoemd zijn in het beleidsprogramma
in de tabellen in de Miljoenennota op een andere manier geclusterd, en soms
onder een andere naam gepresenteerd, waardoor de één-op-één
aansluiting niet altijd te maken is. Dit geldt bijvoorbeeld voor de post «maatschappelijke
innovatieprogramma’s» uit pijler 2 en de integratie van de enveloppe
WAO-WIA-brugbanen met de enveloppe participatie en onderkant in pijler 4.30, 31, 32 en 33In het Coalitieakkoord en het beleidsprogramma werd
achter de maatregel duurzame energie in ontwikkelingslanden tussen haakjes
ODA toegevoegd. Heeft het betekenis dat dit in de Miljoenennota achterwege
is gebleven?Is de 50 miljoen voor duurzame energie in ontwikkelingslanden
geld dat extra is ten opzichte van het standaardbedrag dat Nederland voor
ODA uittrekt? Of geeft Nederland in 2008 0,8% BBP plus 50 mln aan ODA
uit? Zo nee, wat dan wel?Is het extra geld (50 mln) dat Nederland uittrekt voor
duurzame energie in ontwikkelingslanden relevant voor het behalen van de Nederlandse
milieudoelstellingen?Kan aangegeven worden op welke begroting(en) de 50
mln extra voor duurzame energie in ontwikkelingslanden is terug te vinden?
Is dat volledige bedrag in de HGIS begroting te vinden, en zo ja welke artikelen
hebben er gezamenlijk 50 mln bijgekregen?Het kabinet trekt voor de periode 2008–2011 in totaal cumulatief 500
mln uit voor duurzame energie in ontwikkelingslanden. Hiervan wordt 375 mln
aan het ODA-budget van 0,8% BNP toegevoegd. De overige 125 mln kan
gefinancierd worden doordat er bij Voorjaarsnota middelen zijn vrijgevallen
door lager dan verwachte schuldkwijtscheldingen. Het niet opnemen van de term
ODA heeft geen achterliggende betekenis; de middelen worden besteed volgens
de OESO/DAC-criteria voor ODA. Verder zijn de programma’s waaraan de
middelen worden besteed niet relevant voor de nationale doelstellingen ten
aanzien van broeikasgasemissiereductie; deze hebben betrekking op het bieden
van kansen op het gebied van duurzame energie voor ontwikkelingslanden. De
programma’s zijn wel relevant voor de Nederlandse milieudoelstellingen
ten aanzien van het buitenlands beleid, zoals de doelstelling om 0,1%
aan milieu te besteden en de doelstelling om 10 mln mensen te helpen aan duurzame
toegang tot energie in 2015. De middelen zijn grotendeels terug te vinden
op artikel 6 (Beschermd en Verbeterd Milieu) van de BZ-begroting. Van de voor
2008 beschikbare 50 mln is 25 mln terug te vinden op artikel 6, de overige
25 mln zullen nog worden gealloceerd. Er wordt echter ook een deel van de
middelen via andere artikelen uitgegeven, bijvoorbeeld wanneer ze worden aangewend
via particuliere, maatschappelijke of multilaterale organisaties.31Is de 50 miljoen voor duurzame energie in ontwikkelingslanden
geld dat extra is ten opzichte van het standaardbedrag dat Nederland voor
ODA uittrekt? Of geeft Nederland in 2008 0,8% BBP plus 50 mln aan ODA
uit? Zo nee, wat dan wel?Zie het antwoord op vraag 30.32Is het extra geld (50 mln) dat Nederland uittrekt voor
duurzame energie in ontwikkelingslanden relevant voor het behalen van de Nederlandse
milieudoelstellingen?Zie het antwoord op vraag 30.33Kan aangegeven worden op welke begroting(en) de 50
mln extra voor duurzame energie in ontwikkelingslanden is terug te vinden?
Is dat volledige bedrag in de HGIS begroting te vinden, en zo ja welke artikelen
hebben er gezamenlijk 50 mln bijgekregen?Zie het antwoord op vraag 30.34Kan de aansluiting worden gegeven tussen de financiële
bijlage bij het Coalitieakkoord en de tabellen 3.2.1. t/m 3.2.7.?De totalen van de tabellen 3.2.1. t/m 3.2.7. sluiten aan bij de totalen
van de tabel op pagina 62 van het Coalitieakkoord (de intensiveringen per
pijler). Per pijler zijn er enkele verschillen tussen het Coalitieakkoord
en de Miljoenennota, als gevolg van enkele verschuivingen van intensiveringen
tussen pijlers:• Zo zijn de intensiveringen in onderwijs en het bedrag per leerling
MBO van pijler 2 naar pijler 4 verplaatst.• Het openbaar vervoer uit pijler 3 is naar pijler 2 verplaatst.• In pijler 4 is de investering in wijkaanpak verwijderd, en de intensiveringen
in zorg en sport uit pijler 6 zijn hierheen verplaatst.• Tot slot is de inzet van enveloppe integratie uit pijler 4 over
de jaren enigszins aangepast.Als voor deze wijzigingen wordt gecorrigeerd, sluiten de totalen per pijler
uit het Coalitieakkoord aan bij de totalen per pijler uit de Miljoenennota.35Wat onderscheidt het FES nog van andere begrotingen
indien de voeding de facto uit de algemene middelen komt?Het FES onderscheidt zich van andere begrotingen door de toewijzingsprocedure
(zie ook het antwoord op vraag 36). Daarnaast is het FES een verdeelfonds
en niet relevant voor het uitgavenkader. Tot slot wordt het FES i.t.t. andere
begrotingen gevoed uit een deel van de aardgasbaten en de rentevrijval die
ontstaat als gevolg van de verkoop van staatsdeelnemingen.36 en 39Zijn de in de Miljoenennota aangekondigde wijzigingen
in de FES-systematiek alleen technisch van aard, of zijn ook wijzigingen doorgevoerd
in de wijze waarop FES-projecten worden afgewogen en hoe daar over wordt besloten?Een punt dat door de tijdelijke commissie Infrastructuurprojecten
(TCI, zie Kamerstuk 29 283, nr. 6; p. 62–64) en in latere
debatten over het FES door de Kamer naar voren is gebracht, betreft de wijze
van afwegen van potentiële projecten en de betrokkenheid daarbij van
de Tweede Kamer. Zijn de in de Miljoenennota aangekondigde wijzigingen in
de FES-systematiek alleen technisch van aard, of zijn ook wijzigingen doorgevoerd
in de wijze waarop FES-projecten worden afgewogen en hoe daar over wordt besloten?De wijzigingen in de FES-systematiek zijn niet alleen technisch van aard.
De FES-criteria zijn gewijzigd, waardoor naast verkeer en vervoer en kennis
ook investeringen voor de verduurzaming van de energiehuishouding, ruimtelijke
investeringen en waterbeheer via het FES kunnen worden gefinancierd.De toewijzingsprocedure van FES-middelen blijft ongewijzigd. Projectvoorstellen
worden getoetst door het CPB op doelmatigheid en maatschappelijk nut. Projecten
op het gebied van kennis en innovatie worden daarenboven nog beoordeeld door
een Commissie van Wijzen. Het kabinet weegt deze onafhankelijke adviezen en
neemt een besluit.37De FES-wet zal worden aangepast en de Kamer zal in
de zomer 2008 daartoe een voorstel ontvangen. Vooruitlopend hierop zal in
de FES-begroting 2008 al via de begrotingswet, in afwijking dus op de bestaande
wet, volgens de nieuwe systematiek gewerkt worden. Waarom wordt niet gewacht
tot vaststelling van een nieuwe of aangepaste FES-wet in de Tweede Kamer,
alvorens de begroting wordt aangepast aan een nieuwe systematiek?De wijzigingen zijn reeds aangekondigd in het Coalitieakkoord. Om te voorkomen
dat de wijzigingen in het FES in 2008 vanwege de tijd die gemoeid is met het
wetgevingsproces, geen wettelijke basis hebben, wordt voor dit begrotingsjaar
met de FES-begroting 2008 afgeweken van de FES-wet. De FES-begroting 2008
biedt daarmee de tijdelijke wettelijke basis voor de wijzigingen.38De voeding van het FES wordt, met ingang van de begroting
2008, gebaseerd op een vaste voeding en niet meer afhankelijk gemaakt van
de fluctuerende aardgasbaten. Uit welke bronnen bestaat de FES-voeding? Hoe
wordt in 2008 wat betreft het FES omgegaan met eenmalige opbrengsten en daaraan
verbonden rentevoordelen uit hoofde van de verkoop van staatsdeelnemingen?
Wat onderscheidt het FES nog van andere begrotingen indien de voeding de facto
uit de algemene middelen komt? Is het denkbaar dat ook voor andere sectoren
waar geld over meer begrotingen verdeeld moet worden een constructie van een
verdeelfonds wordt gekozen?De voeding van het FES bestaat uit inkomsten uit rentebaten en gasbaten.
De rentevoordelen die ontstaan uit de eenmalige opbrengsten uit hoofde van
de verkoop van staatsdeelnemingen vloeien in 2008 volledig het FES in. Voor
deze kabinetsperiode liggen de uitgaven van het FES vast. Voor zover bovengenoemde
rentevoordelen onvoldoende voeding vormen wordt de voeding aangevuld met een
deel van de gasbaten.Het FES onderscheidt zich van andere begrotingen door de toewijzingsprocedure
(zie ook het antwoord op vraag 36). Daarnaast is het FES een verdeelfonds
en niet relevant voor het uitgavenkader. Tot slot wordt het FES i.t.t. andere
begrotingen gevoed uit een deel van de aardgasbaten en de rentevrijval die
ontstaat als gevolg van de verkoop van staatsdeelnemingen. Het kabinet ziet
geen redenen om andere verdeelfondsen in het leven te roepen.39Een punt dat door de tijdelijke commissie Infrastructuurprojecten
(TCI, zie Kamerstuk 29 283, nr. 6; p. 62–64) en in latere
debatten over het FES door de Kamer naar voren is gebracht, betreft de wijze
van afwegen van potentiële projecten en de betrokkenheid daarbij van
de Tweede Kamer. Zijn de in de Miljoenennota aangekondigde wijzigingen in
de FES-systematiek alleen technisch van aard, of zijn ook wijzigingen doorgevoerd
in de wijze waarop FES-projecten worden afgewogen en hoe daar over wordt besloten?Zie het antwoord op vraag 36.40Het beleid op het gebied van participatie, onderwijs,
inburgering, jeugd en zorg moet beter in onderlinge samenhang worden ontwikkeld.
Bovendien zet het kabinet zich in om middels een gezinsvriendelijk beleid
en het terugdringen van schooluitval jongeren meer bij de samenleving te betrekken.
Het kabinet trekt voor maatregelen op deze terreinen 1,3 miljard extra uit.
Kan per beleidsterrein een overzicht worden gegeven van de specifieke investeringen?De specifieke investeringen zijn te vinden in tabel 3.2.5. op pagina 46
van de Miljoenennota. De onderverdeling per beleidsterrein is als volgt:Tabel 3.2.5 Overzicht financiële consequenties maatregelen
in pijler 4 voor 2008–2011 (in € miljoen)** 20082011Participatie  Armoedebeleid/schuldhulpverlening/bijzondere bijstand580 Maatschappelijke participatie530Modernisering WSW2525Arbeidsparticipatie/re-integratie3657 Uitwerking arbeidsparticipatie/re-integratie0139 Zwangere zelfstandige ondernemers1325 Emancipatie310Onderwijs  Harmonisatie kinderopvang/peuterspeelzaal, VVE/taalachterstand
en ramingsrisico (wv. via gemeentefonds)175 (16,5)700 (56,5) (Geleidelijke invoering) gratis schoolboeken vo9088 Kwaliteit onderwijs (w.o. lerarentekort, arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden,
conciërges)133693 Voortijdig schoolverlaten/brede school, via gemeentefonds944 Maatschappelijke stages5100Inburgering  Deltaplan Inburgering/integratieprogramma50150Jeugd  Centra voor Jeugd en Gezin (wv. via gemeentefonds)50 (25)200 (100)Kindermishandeling/jeugdzorg45138 Elektronisch kinddossier/verwijsindex via gemeentefonds520Zorg  Sport1020 Zorgtoeslag effect van pakketuitbreiding6060 Curatieve zorg100100Langdurige zorg340340 Overig8890Totaal1 247*3 109** Totalen wijken af van de tabel uit de Miljoenennota, omdat de reeks «Uitkeringsverhoging
WAO/WAZ/Wajong en herbeoordeling 45- tot 50-jarigen is uitgezonderd (aangezien
die maatregel reeds in 2007 begint).** Bedragen geven aan wat er jaarlijks wordt uitgetrokken. Van 2008
tot en met 2011 zit er een jaarlijkse oploop in de cijfers. Door afrondingsverschillen
kan de som der delen afwijken van het totaal.41Hoe groot is de overschrijding in het budget voor de
kinderopvang voor 2008 en volgende jaren? Hoe groot is het deel van de enveloppemiddelen
dat wordt ingezet om deze tegenvaller te dekken? Het kabinet investeert 250
miljoen in onderwijs in 2008. Kan er een specificatie worden gegeven hoe deze
extra investering zal worden besteed?De overschrijding op het budget kinderopvang wordt voor 2008 geraamd op € 305
mln. Deze overschrijding loopt op tot € 355 mln. in 2012. De nu
geraamde meeruitgaven worden gefinancierd uit een eenmalige aanpassing van
de opslag op de sectorpremies, uit de enveloppe kinderopvang en uit een aanpassing
van de regeling zelf. Zie in onderstaande tabel de verdeling. 20082009201020112012 Overschrijding kinderopvang305317333346355 Dekking enveloppe kinderopvang– 189– 74– 84– 89– 94Dekking werkgeversbijdrage– 116– 118– 121– 125– 127Dekking aanpassing regeling – 125– 128– 132– 134Van de 250 miljoen die het kabinet in 2008 investeert in onderwijs gaat:31 mln. naar primair onderwijs96 mln. naar voortgezet onderwijs34 mln. naar beroepsonderwijs en volwasseneducatie19 mln. naar hoger beroepsonderwijs (inclusief deel enveloppe innovatie)25 mln. naar wetenschappelijk onderwijs (inclusief deel enveloppe innovatie)57 mln. naar arbeidsmarkt en personeelsbeleid42Hoeveel bezuinigingen staan er tegenover de 500 miljoen
jaarlijkse intensivering in de gezondheidszorg?Jaarlijks wordt er 500 miljoen extra geïntensiveerd in de zorg, naast
de 5 miljard euro die deze kabinetsperiode naar de zorg gaat op basis van
ontwikkelingen in de demografie, de zorgzwaarte en technologische vooruitgang.
Na het opstellen van het coalitieakkoord kwamen er voorts nieuwe uitvoeringsgegevens
over het jaar 2006 beschikbaar met doorwerking in de verdere jaren, die hebben
geresulteerd in een uitgavenstijging van 1,3 miljard in 2011.Om de intensiveringen en deze extra groei te kunnen opvangen, is er ruimte
vrij gemaakt. In het coalitieakkoord is een besparing van jaarlijks 500 miljoen
opgenomen met betrekking tot het beheersen van de zorgkosten.Er zijn daarom maatregelen genomen om zowel de intensivering uit het CA
als de extra groei in de zorg die voortkomt uit de afrekening over 2006 zoveel
mogelijk te kunnen opvangen. De maatregelen lopen op tot een bedrag van 1,5
miljard euro in 2011 (zie tevens het antwoord op vraag 54).Voor een bedrag van ca. 300 miljoen is niet omgebogen in de zorg, maar
dit is opgelost in de rijksbrede uitgavenraming.43Hoeveel geld van de 500 miljoen intensivering in de
gezondheidszorg gaat naar meer handen aan het bed in zorghuizen? In de begroting
staat in de tekst 250 miljoen genoemd, terwijl in de staatjes niet meer dan
2,5 miljoen lijkt te zijn ingeboekt. Welk bedrag klopt?Er is in totaal 250 miljoen euro per jaar structureel uitgetrokken voor
extra handen aan het bed in de zorghuizen. Dit maakt het mogelijk om 5000 à
6000 extra verpleegkundigen of verzorgenden aan te trekken. Aan deze impuls
wordt de voorwaarde verbonden dat meer zorg aan het bed wordt geleverd. In
de staatjes van de begroting is dit terug te vinden in het verdiepingshoofdstuk
bij beleidsartikel 43 (toelichting premie uitgaven).
Deze reeks bedraagt in 2008 110 miljoen en loopt op tot 250 miljoen in 2012.
Voor de eerste jaren was vorig jaar al een tijdelijke impuls gegeven. Beide
reeksen tezamen tellen op tot 250 miljoen per jaar vanaf 2008. Daarnaast
worden op beleidsartikel 43 jaarlijks 2,5 miljoen begrotingsmiddelen uitgegeven
aan extra ondersteuning voor de zorgprofessional. Dit is aangegeven in het
verdiepingshoofdstuk bij beleidsartikel 43, toelichting begrotingsuitgaven.44Hoeveel geld gaat er in 2008 extra naar de Zorg (Beleidskader)?
Op welke wijze kan de sector dat bedrag absorberen?Het Budgettair Kader Zorg (BKZ) is voor 2008 vastgesteld op 51,3 miljard
euro. Dit is 3,4 miljard hoger dan het BKZ in 2007. Het betreft zowel de toename
van zorgkosten als gevolg stijgende lonen en prijzen als het accommoderen
van de stijgende zorgvraag en een hogere kwaliteit. De zorgaanbieders sector
krijgen de hogere kosten voornamelijk vergoed in de vorm van hogere tarieven
en meer gedeclareerde tarieven.45Een deel van de intensiveringen van het kabinet loopt
niet via de ministeries maar wordt neergelegd bij decentrale overheden. Het
kabinet heeft met gemeenten en provincies «concrete afspraken gemaakt
in bestuursakkoorden om samen de maatschappelijke opgaven die er zijn, aan
te pakken». (zie p. 48). Welke bestuursakkoorden zijn wanneer gesloten
met gemeenten en provincies? Welke status hebben deze akkoorden? Op welke
wijze wordt de Tweede Kamer hierover geïnformeerd?Op 4 juni 2007 heeft het kabinet met de VNG het bestuursakkoord rijk
en gemeenten «Samen aan de slag» gesloten. Het akkoord is op 5 juni
jl. aan uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 30 800 B, nr. 17). Op 10 september
jl. heeft de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van de VNG in overgrote
meerderheid ingestemd met de gemaakte afspraken.Met de provincies is een financieel akkoord voor 2008 gesloten. De gemaakte
afspraken zijn op 13 september jl. aan uw Kamer aangeboden (kamerstuk
30 800 C, nr. 8). Kabinet en provincies hebben tevens afgesproken
een gemengde commissie in te stellen die decentralisatievoorstellen voorbereidt.
Het streven is mede op basis van de bevindingen van deze commissie in het
voorjaar van 2008 een bestuursakkoord rijk en provincies te sluiten voor de
periode 2009–2011.46De overheveling van taken en geld gaat gepaard met
vergroting van de beleidsvrijheid van de decentrale overheden. Zo wordt ernaar
gestreefd om het aantal specifieke uitkeringen met 50% te verminderen
en het aantal rijksmonitoren met 25%. Kan uiteengezet worden hoe tot
een reductie van 50% van specifieke uitkeringen zal worden gekomen?
Worden specifieke uitkeringen afgeschaft of samengevoegd? Kan een overzicht
gegeven worden welke het betreft? Is de doelstelling van 50% reductie
een streven of een resultaatsverplichting waarover afspraken zijn gemaakt
in het bestuursakkoord? Welke rijksmonitoren zullen worden afgeschaft? Wat
betekent dat voor de sturingsmogelijkheden voor het kabinet en voor de verantwoordingsinformatie
die de Tweede Kamer ontvangt over decentraal uitgevoerd rijksbeleid? Is de
doelstelling van 25% reductie een streven of een resultaatsverplichting
waarover afspraken zijn gemaakt in het bestuursakkoord?De reductie van specifieke uitkeringen kan worden gerealiseerd door afloop,
afkoop, samenvoeging en overheveling naar het Gemeentefonds. Voor een overzicht
van de specifieke uitkeringen en hun bestemming wordt verwezen naar het Bestuursakkoord «Samen
aan de slag» tussen het Rijk en de gemeenten. Vanaf 2009 zullen
kleine specifieke uitkeringen als beleidsthema opgaan in één
verzameluitkering per departement. De daarvoor benodigde wetgeving zal najaar
2007 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. De reductie van 50% is
vooral aan te merken als een taakstelling die het Rijk zichzelf heeft opgelegd.De eerste stap in het verminderen van het aantal rijksmonitoren is het
maken van een actuele inventarisatie van de monitors die op dit moment bestaan.
Aan de hand van deze inventarisatie zal de precieze aanpak voor de vermindering
van het aantal monitors worden bepaald. De doelstelling van de reductie met
25% is daarbij een hard uitgangspunt, waarover ook met gemeenten in
het Bestuursakkoord «Samen aan de slag» een afspraak is gemaakt.
Bij het verminderen van het aantal rijksmonitors zal de kernvraag zijn welke
informatie het kabinet en de Tweede Kamer nodig hebben over decentraal uitgevoerd
beleid. Uitgangspunt daarbij is dat bij nieuw beleid tijdelijk informatie
nodig kan zijn, maar dat deze informatiebehoefte beperkt kan worden zodra
een situatie is bereikt waarbij het Rijk vooral systeemverantwoordelijkheid
draagt.47Op p. 48 staat «De provincies dragen daarnaast
in de jaren 2008–2011 jaarlijks 200 miljoen bij aan de doelen van het
kabinet». Wat is de reden dat provincies € 200 miljoen per
jaar bijdragen aan de doelen van het kabinet? Staat hier een evenredig verlaging
van de begroting van bepaalde ministers tegenover? Hoe betalen provincies
deze jaarlijkse bijdrage? Is voor de hele periode 2008–2011 al een akkoord?
Waarom beperkt deze werkwijze zich tot provincies? Wordt voor gemeenten overwogen
om afspraken te maken over gezamenlijk financieren van projecten met het Rijk?Het Coalitieakkoord gaat uit van het incidenteel vrijkomen van 4 maal € 200
mln. uit het inlopen van vermogensoverschotten van provincies, bij voorkeur
via bestuurlijke afspraken aan te wenden. De provincies hebben aangegeven
op vrijwillige basis deze bijdrage te willen leveren. In 2008 dragen de provincies € 130
mln. bij aan de financiering van rijksinfrastructuurprojecten uit het MIT
en € 70 mln. aan het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG).
De provincies maken deze bijdragen ten gunste van de betreffende begrotingshoofdstukken
over. De bijdrage uit de algemene middelen aan deze begrotingshoofdstukken
is met dezelfde bedragen verlaagd. De bestuurlijke afspraak met de provincies
geldt alleen voor 2008. Het kabinet en de provincies hebben afgesproken een
commissie in te stellen die decentralisatievoorstellen voorbereidt. Het streven
is mede op basis van de bevindingen van deze commissie in het voorjaar van
2008 een bestuursakkoord rijk en provincies te sluiten voor de periode 2009–2011.
Het kabinet overweegt niet op eenzelfde wijze gemeentelijke middelen vrij
te maken voor rijksprioriteiten. Dat neemt niet weg dat rijk en gemeenten
afspraken hebben gemaakt over gezamenlijke prioriteiten en de financiering
daarvan uit rijks- en gemeentelijke middelen, bijvoorbeeld op het terrein
van de armoedebestrijding en schuldhulpverlening, Brede scholen en de Centra
voor Jeugd en gezin.48Op p. 50 wordt melding gemaakt van een recente tegenvaller
in de zorg van ruim 1 miljard euro. Er staat: «Er zijn daarom maatregelen
genomen om zowel de besparing in het Coalitieakkoord als de tegenvaller in
de zorg zo veel mogelijk op te kunnen vangen binnen de komende kabinetsperiode».
Kan nader worden toegelicht waaruit de tegenvaller van ruim een miljard in
de zorg bestaat en hoe deze is ontstaan? Waarom kon deze niet voorzien worden
ten tijde van het opstellen van het Coalitieakkoord? Impliceert de formulering
op p. 50 dat deze tegenvaller zoveel mogelijk wordt opgevangen binnen
deze kabinetsperiode, dat een deel van de tegenvaller niet wordt opgelost,
dan wel doorschuift naar een volgend kabinet?Als gevolg van de structurele doorwerking van de afrekening 2006 is er
sprake van een tegenvaller van ruim 1 miljard euro. Hiervan is bij Voorjaarsnota melding gemaakt. Het saldo van mee- en tegenvallers bij
de curatieve gezondheidszorg wordt vooral veroorzaakt door tegenvallers bij
de ziekenhuizen, medisch specialistische zorg en huisartsenzorg. Bij de langdurige
zorg komt de tegenvaller voort uit tegenvallers bij de AWBZ-convenantsectoren
en bij de PGB’s.Deze tegenvaller kon niet worden voorzien ten tijde van het opstellen
van het Coalitieakkoord doordat de afrekencijfers in de zorg altijd met enige
vertraging beschikbaar komen. De afrekencijfers over 2006 waarop de tegenvaller
is gebaseerd die in de Voorjaarsnota gemeld is, zijn begin maart van dit jaar
beschikbaar gekomen, Het coalitieakkoord was toen al verschenen.In deze kabinetsperiode wordt zoveel mogelijk voorzien in dekking van
deze tegenvaller en de dekking van de intensiveringen uit het Coalitieakkoord.
De maatregelen die hiertoe zijn en worden getroffen leveren een besparing
op die vrijwel de gehele uitgavenstijging compenseert. Een bedrag van ca.
300 miljoen is niet in de zorg opgelost, maar ingepast in de rijksbrede uitgavenraming.
Er is geen sprake van het doorschuiven van een deel van de tegenvaller naar
een volgend kabinet.49Op welke manier wordt de belastingssystematiek van
de extramurale langdurige zorg aangepast?Er is in de passage waarop de vraag betrekking heeft een typefout geslopen.
Niet de belastingssystematiek, maar de bekostigingssystematiek van de extramurale
langdurige zorg wordt aangepast. In de huidige situatie wordt zorg geïndiceerd
in klassen, bijvoorbeeld de klasse 2 tot 4 uur, en bekostigd in daadwerkelijk
geleverde uren. In het voorbeeld kan dit dus alles tussen de 2 en 4 uur zijn.
Dit geeft de zorgaanbieder ruimte om bij een gelijke indicatie meer of minder
uren zorg te verlenen en in rekening te brengen. Vanaf 2008 zal overgestapt
worden naar een vast tarief per klasse, in ieder geval voor de functies ondersteunende
begeleiding en persoonlijke verzorging.50Op welke wijze kan de vermindering van onbedoeld gebruik
van de AWBZ door hogere bijdragen worden vormgegeven? Hoe wordt aan «onbedoeld
gebruik» inhoud gegeven?Bij draagkrachtige mensen zullen hogere eigen bijdragen in rekening worden
gebracht. Bezien wordt of het mogelijk is dit op zodanige wijze te doen dat
mensen gestimuleerd worden niet méér zorg te consumeren dan
noodzakelijk.51Wat is het totaal aan uitgaven- en inkomstentegenvallers
waarmee het kabinet na het Coalitieakkoord werd geconfronteerd?Wat was de oorzaak van die onjuiste ramingen van het
vorige kabinet?Het vorige kabinet heeft in de Miljoenennota 2007 ramingen voor de inkomsten
en uitgaven gemaakt, gebaseerd op de meest actuele inzichten omtrent de economische
ontwikkeling en de uitvoering van het beleid. De mee- en tegenvallers die
zich na die tijd hebben voorgedaan zijn het gevolg van een gewijzigd macro-economisch
beeld zoals geraamd door het CPB in het CEP 2007, de MEV 2008 en de MLT 2007–2011
en actuele inzichten over de uitvoering van het beleid in 2007. Ook kunnen
afrekeningen uit voorgaande jaren, bijvoorbeeld in de zorg, leiden tot bijstellingen in de ramingen van het lopende jaar en de jaren daarna. Deze
cijfers komen pas in de loop van het voorjaar beschikbaar.Voor een overzicht van alle tegenvallers in de uitgaven en niet-belastingontvangsten
voor het jaar 2007 wordt verwezen naar de Verticale Toelichting 2007–2012
(internetbijlage bij de Miljoenennota 2008 op www.rijksbegroting.nl). Deze
bijlage bevat alle mee- en tegenvallers en beleidsmatige wijzigingen per begrotingshoofstuk
ten opzichte van de Miljoenennota 2007.De totale meevaller in de inkomsten van het Rijk in 2007 (belastingen
en premies) bedraagt € 2,5 mld ten opzichte van de Miljoenennota
2007.52Hoe is het mogelijk dat er in de Zorg een tegenvaller
van ruim 1 miljard bleek te zijn? Zijn er plannen om te komen tot verbetering
van de ramingstechnieken in de Zorgsector?De raming van de zorguitgaven is altijd met onzekerheden omgeven. Vele
factoren zijn van invloed op de uitgavengroei in de zorg. Belangrijke factoren
zijn de toenemende kwaliteit, ontwikkeling van medische technologie, demografie
en de arbeidsproductiviteit (waarbij het Baumol effect van groot belang is
voor de zorgsector, hetgeen er voor zorgt dat de prijzen in de zorgsector
harder stijgen dan de gemiddelde inflatie). Bovenop deze onzekerheden komt
dat de zorgsector veelvuldig aan institutionele veranderingen onderhevig is,
zowel in de curatieve zorg als in de langdurende zorg. Een belangrijke verandering
was de overgang op meer vraagsturing in cure en care. Dit heeft de wachtlijstproblematiek
zo goed als opgelost, maar de keerzijde is dat de ramingen minder zeker zijn
geworden.De tegenvaller van ruim 1 miljard die bij voorjaarsnota is gebleken was
het gevolg van een grotere vraag naar zorg dan was geraamd. Het saldo van
meeen tegenvallers bij de curatieve gezondheidszorg wordt vooral veroorzaakt
door tegenvallers bij de ziekenhuizen, medisch specialistische zorg en huisartsenzorg.
Bij de langdurige zorg komt de tegenvaller voort uit tegenvallers bij de AWBZ-convenantsectoren
en bij de PGB’s. Er zijn en worden maatregelen getroffen om deze tegenvallers
te compenseren.Het kabinet heeft de meest recente ramingen van het CPB voor de groei
van de zorguitgaven overgenomen. Het kabinet sluit daarmee aan bij de ramingen
van de onafhankelijke autoriteit op het gebied van ramingen voor de collectieve
sector. Het CPB heeft een eigen verantwoordelijkheid om de ramingstechnieken
voortdurend te verbeteren. Dat is mogelijk doordat er steeds een beter inzicht
ontstaat in de factoren die op de groei van de zorguitgaven van invloed zijn
en in de gevolgen van de institutionele veranderingen in de sector.53Hoe is de uitgavenbeperking met 900 mln (stand 2011)
verdeeld over de genoemde maatregelen?In aanvulling op de maatregelen uit het Coalitieakkoord heeft het kabinet
besloten de uitgaven met circa 900 mln te beperken. Hiertoe worden verschillende
maatregelen genomen. In de onderstaande tabel staat per maatregel de opbrengst
in 2011 weergegeven:MaatregelOpbrengst 2011 (mln. Euro) Aanscherping eigen bijdrage AWBZ80 Work first-benadering bij re-integratie van WW’ers85 Verlaging lokale bestuurskosten90 Overheveling van kinderbijslag naar kindgebonden budget100 Korting incidentele loonontwikkeling met 0,09%, exclusief
onderwijssectoren75 Subsidies generiek (ophoging subsidietaakstelling Coalitieakkoord)100 Niet volledig uitkeren prijsbijstelling 2008 (m.u.v. OCW, Defensie
en Infrafonds)250 8% korting materieelbudgetten rijksdienst, waarvan 20 mln
specifiek op voorlichting/communicatie50Doorwerking accres GF/PF75Totaal90554 en 72In tegenstelling tot de bedragen die zijn geraamd voor
extra uitgaven voor de pijlers, bevat de Miljoenennota geen tabellen waarin
de uitgavenbeperkingen worden gepresenteerd. Kan een geactualiseerde totaaltabel
gegeven worden voor alle uitgavenbeperkende maatregelen (uit Coalitieakkoord
en aanvullende maatregelen) die inzicht geeft in de thans geraamde bedragen
voor 2008, 2009, 2010 en 2011?Deze Miljoenennota sluit ook niet één
op één aan met de cijfers uit het Coalitieakkoord. Door een
verslechtering van het beeld heeft het kabinet besloten tot een aanvullend
pakket maatregelen. Waarom bevat de Miljoenennota 2008 geen overzicht met
maatregelen uit het zogenaamde aanvullend pakket? Kan alsnog de aansluiting
tussen Coalitieakkoord en Miljoenennota gegeven worden? Waaruit bestaan de
verslechtering van het beeld sinds het Coalitieakkoord en welke oplossingen
zijn hier tegenover gezet?In de Miljoenennota presenteert het kabinet alle plannen sinds de formatie
als een integraal pakket. Sinds het Coalitieakkoord is er aan de uitgavenkant
geïntensiveerd in onder andere jeugdzorg en brandveiligheid Schiphol.
Daarnaast zijn enkele intensiveringen, die oorspronkelijk opgenomen waren
aan de lastenkant, overgeheveld naar de uitgavenkant. Het betreft onder andere
gratis schoolboeken per 2009, het kindgebonden budget, loonkostensubsidies
en tegemoetkoming voor zwangere zelfstandige ondernemers.Ook zijn er aan de uitgavenkant uitgavenbeperkende maatregelen genomen
(vraag 54). Onderstaande tabel geeft een actueel overzicht:Totaaloverzicht maatregelen CA en verder, bedragen in
mln € 2008200920102011 Rijksbegroting    Inlopen vermogensoverschotten provincies tbv EHS– 200– 200– 200– 200 Aanpak fraude, verhogen boetes, alimentatie– 135– 210– 265– 340 Verkoop gebouwen en gronden domeinen en defensie– 120– 120– 200– 200 Teldatum MBO – 155– 155– 155 Fusieprikkels VO– 28– 84– 84– 84 Samenwerking bedrijfsvoering politie– 25– 50– 75– 100Meerpersoonscelgebruik– 25– 50– 50– 50Rechtsbijstand– 25– 50– 50– 50 BDU uitkering indexeren– 16– 32– 49– 65Profijtbeginsel cultuur– 15– 20– 35– 50Kinderbijslag-Kindgebonden budget  – 100– 100Verlaging bestuurskosten   – 90 Evenredig aandeel GF/PF– 350– 400– 500– 550Generieke maatregelen rijksbegroting    Dekking boedelbrief– 667– 694– 743– 808Incidentele loonontwikkeling, prijsbijstelling, materieelbudgetten)243– 275– 325– 383Efficiency Rijksdienst (SGO voorstel)– 55– 152– 305– 680 Beperken subsidies– 48– 133– 276– 326 Rente op nieuwe projecten– 50– 50– 50– 50Sociale Zekerheid    Korting flexibel reïntegratiebudget gemeenten– 50– 100– 200– 300 Bijstand vanaf 27 jaar – 95– 220– 250 Prestatieplannen CWI/UWV/gemeenten50– 74– 136– 180 WW premiedifferentiatie– 25– 50– 75– 100 Work first WW («gangbare arbeid») – 30– 65– 85Zorg    Maatregelen langdurige zorg (o.a. ondersteunende begeleiding en
best practices)– 350– 630– 700– 793 Maatregelen curatieve zorg (maatstafconcurrentie en geneesmiddelen)500– 515– 590– 740(Tegemoetkoming) Buitengewone Uitgaven– 400– 400– 400– 400 Aanscherping eigen bijdragen AWBZ – 80– 80– 80Sinds het coalitieakkoord is de stijging van de zorgpremies gematigd door
ombuigingen en zijn de lasten voor gezinnen en bedrijven verlicht via een
koopkrachtpakket en verlaging van de WW-premie voor bedrijven. Daarnaast heeft
een schuif plaatsgevonden tussen verhoging van belasting op consumptie naar
verlaging van belasting op arbeid en zijn de diverse lastenenveloppen concreter
ingevuld. Hierbij is een deel van de lastenverlichting overgeheveld naar de
uitgavenkant (zoals ook hierboven gemeld). Tot slot heeft het kabinet specifiek
een aantal lastenverschuivingen geïntroduceerd ter dekking van lastenverlichting
die gericht zijn op hogere inkomens.55In welke mate zijn de loon- en prijsbijstelling in
2008 gekort en hoe is de hoogte van de korting beargumenteerd? Wat is de hiermee
gemoeide bezuiniging? Is aan alle ministeries, respectievelijk alle loonsectoren
dezelfde korting op de loon- en prijsbijstelling opgelegd? Zo nee, waarom
niet?Kan een overzicht worden gegeven hoe het niet volledig
uitkeren van loonen prijsbijstelling neerslaat per begroting? Wat zijn de
beleidsmatige gevolgen indien gekozen zou worden voor een nog hogere korting,
respectievelijk het niet uitkeren van loon- en prijsbijstelling?De prijsbijstelling (tranche 2008) wordt voor 100% ingehouden voor
alle begrotingen, met uitzondering van de departementen OCW, Defensie en het
Infrafonds (volledig vrijgesteld) en de departementen van Justitie en BZK
(gedeeltelijk vrijgesteld).Het inhouden van de prijsbijstelling is een maatregel met dezelfde uitwerking
als een efficiency-taakstelling. De uitzonderingen berusten vooral op de aard
en omvang van de prijsbijstelling voor de verschillende begrotingen. Defensie
en het Infrastructuurfonds zijn begrotingen met een groot aandeel investeringen,
waarvan een belangrijk deel al vastligt in de vorm van verplichtingen. Het
ministerie van OCW is uitgezonderd omdat het uitkeren van prijsbijstelling
voor dit ministerie grotendeels berust op een wettelijke verplichting. Omdat
onderwijs en veiligheid behoren tot de beleidsprioriteiten van dit kabinet
zijn naast OCW ook de begrotingen van BZK en Justitie (deels) uitgezonderd.Samenstelling korting prijsbijstellingin miljoenen euro’s2008200920102011wv. Stat-Gen. 1111 wv. HCVS1111wv. AZ1111 wv. KON2222 wv. JUS38383837 wv. BZK33323232 wv. FIN35343434 wv. VROM19172120wv. VenW28282827 wv. EZ11111313wv. LNV21211918 wv. SZW4444wv. VWS22222322 wv. Aanv. Post5162638Totaal220226241250De loonbijstelling wordt gekort middels een korting voor de vergoeding
van de Incidentele Loonontwikkeling (ILO). De ILO-vergoeding is in een eerder
stadium vastgesteld op 0,3%. Voor 2008 wordt deze vergoeding gekort
tot 0,23% voor de onderwijssectoren en tot 0,14% voor de overige
overheidssectoren. Hiermee is in 2008 ongeveer 53 miljoen Euro gemoeid. Deze
korting is mogelijk omdat vanwege een vergrijzend personeelsbestand veel ambtenaren
aan het eind van hun schaal zitten. Wanneer deze weggaan, komen er nieuwe
ambtenaren voor in de plaats en deze zijn goedkoper. Een verdere korting (of
het niet uitkeren) van de loonbijstelling kan de concurrentiepositie van de
overheid op de arbeidsmarkt verslechteren.Samenstelling korting ILO-vergoeding 2008in miljoenen euro’skortingTotaal loonbijstellingwv. Stat-Gen. En overige HcvS0,26 wv. AZ0,11wv. KON0,12 wv. JUS5,7133 wv. BZK5,9152 wv OCW13,5797 wv. FIN2,770wv. DEF6,5165 wv. VROM0,49 wv. VenW3,280 wv. EZ1,027 wv. LNV2,063wv. SZW7,6187 wv. VWS4,6126Totaal53,51 81856In de alinea over «Uitgavenbeperkingen»
wordt er voor gekozen om de work first benadering toe te passen bij de re-integratie
van de WW-ers. Buiten het feit dat dit een buitengewoon effectief instrument
is, kijkende naar de ervaringen in de Bijstand, zijn er ook neveneffecten
van dit instrument in kaart gebracht? Zoals een mogelijke mismatch tussen
opleidingsniveau en de gangbare baan?Het kabinet is van plan om de Richtlijn passende arbeid aan te scherpen
voor mensen die langer dan 1 jaar in de WW zitten. Deze aanscherping bevordert
de uitstroom uit de WW; van WW-gerechtigden wordt verwacht dat ze zich breed
opstellen en – afhankelijk van de situatie – eventueel banen
onder het opleidings- en inkomenniveau van de vorige baan accepteren. Bovendien
vormt deze maatregel een prikkel voor werkloze werknemers waarvoor de aanscherping
niet geldt om actiever op zoek te gaan naar een baan.Het is van groot belang dat mensen snel weer aan de slag komen nadat ze
werkloos zijn geworden: hoe langer personen in de WW zitten, hoe moeilijker
het wordt eruit te komen. Bovendien: een snelle terugkeer op de arbeidsmarkt
waarborgt ook behoud van opleiding en competenties. De verwachting is daarom
dat de aanscherping op lange termijn de mismatch tussen opleidingniveau en
gangbare baan voorkomt.57Hoe hoog is inmiddels de subsidietaakstelling? Hoe
is die verdeeld over de kabinetsperiode en over welke subsidies gaat het?De hoogte en verdeling van de subsidietaakstelling over de kabinetsperiode
ziet er als volgt uit:Subsidietaakstelling 2008–2011, bedragen in mln
euro200820092010201148133276326Voor het bepalen van de grondslag voor de subsidietaakstelling, zijn als
uitgangspunt genomen de subsidies en inkomensoverdrachten die het Rijk verleent
op basis van de economische classificatie van het CBS. Vervolgens zijn daarvan
uitgezonderd: zelfstandige beleidsterreinen (o.a. bijstand, kinderbijslag,
financiering onderwijs, huursubsidie, EU-afdrachten en gemeente en provinciefonds),
subsidies aan agentschappen en ZBO’s (omdat deze meelopen bij de personele
taakstelling van het Rijk), bijdragen aan internationale organisaties (omdat
deze zijn gebaseerd op de omvang van de Nederlandse economie) en specifieke
inkomensoverdrachten.De grondslag die daarna resteert (circa 4 mld), is proportioneel toegedeeld
naar de departementen.58Hoeveel loon- en prijsbijstelling voor de departementen
is gekort en hoeveel resteert nog? Hoe is de specificatie per departement?Zie vraag 55.De ILO-korting (zie beantwoording vraag 55) bedraagt voor tranche 2008
ongeveer 53 miljoen Euro. Er resteert voor 2008 nog bijna 1,82 miljard Euro
loonbijstelling.59Hoeveel is in 2008 gereserveerd voor loon- en prijsbijstelling
voor agentschappen en ZBO’s?De begrotingen van agentschappen en ZBO’s zijn gebaseerd op het
zogeheten baten-lastenstelsel. Zij berekenen de indexatie van lonen en prijzen
door in de prijzen die zij in rekening brengen aan het moederdepartement.
De departementen worden hiervoor jaarlijks gecompenseerd door middel van de
reguliere loon- en prijsbijstelling die zij ontvangen op hun uitgaven aan
baten-lastendiensten en ZBO’s.60Waarom wordt bij de versnelde afbouw van het «aanrechtsubsidie»
een uitzondering gemaakt voor niet werkende partners van 35+ en ouders met
jonge kinderen? Wat is het netto-effect in budgettaire zin en in participerende
zin van deze maatregelen, uitgesplitst zonder en met genoemde uitzonderingen?De versobering van de uitbetaling van de algemene heffingskorting beoogt
minstverdienende partners te stimuleren te gaan werken en, indien zij dat
reeds doen, meer te gaan werken. De uitbetaling van de algemene heffingskorting
aan de minstverdienende partner vormt daarvoor een belemmering. Met deze maatregel
wordt, met het oog op de verbetering van de arbeidsparticipatie van de niet
of minstverdienende partner, deze belemmering geleidelijk weggenomen.Bij de versobering van de uitbetaling van de algemene heffingskorting
is een uitzondering gemaakt voor mensen die in het jaar van inwerkingtreding
(2009) de leeftijd van 37 jaar of ouder hebben bereikt. Voor de mensen die
onder deze overgangsregeling vallen, geldt in versterkte mate dat deze de
verdeling van werk en inkomen hebben vastgelegd ervan uitgaande dat de algemene
heffingskorting overdraagbaar is. Er is voor gekozen om deze groep niet te
confronteren met een achteruitgang in inkomen, die door de geleidelijke afbouw
in eerste instantie weliswaar beperkt is, maar die men niet gemakkelijk ongedaan
kan maken door een andere verdeling van werk en inkomen te kiezen. Daarbij
is een grens vereist, hoewel wij er ons van bewust zijn dat de grens van 1 januari
1972 (evenals andere mogelijke grenzen) enigszins arbitrair is.Ook voor ouders met kinderen van vijf jaar of jonger wordt een uitzondering
gemaakt in het kader van het streven naar een zekere balans tussen de koopkrachtpositie
van kostwinnersgezinnen en de participatiebevordering van niet of weinig werkende
partners.De uitzondering voor gezinnen met jonge kinderen kost in de structurele
situatie € 400 miljoen (prijzen 2008). De uitzondering voor personen
geboren voor 1-1-1972 kost structureel niets aangezien dit een overgangsmaatregel
is. Van 2009 tot 2036, wanneer de groep geboren voor 1-1-1972 65 jaar wordt
en doorgaans een eigen inkomen (AOW) verwerft, treedt er wel een derving op.
Deze bedraagt gemiddeld € 340 miljoen per jaar (prijzen 2008).Het positieve effect op het arbeidsaanbod in arbeidsjaren is bij de volledige
maatregel op lange termijn ruim 0,5%; bij een beperkte afbouw gaat
hier ongeveer 0,1% vanaf.61Kan het kabinet uitsplitsen welke van de lastenverhogende
maatregelen bijdragen aan het opvangen van de vergrijzingskosten en tot in
welke mate dit wordt gerealiseerd?Afgezien van de stijgende lasten a.g.v. de zorg wordt grosso modo de volledige
lastenverzwaring teruggegeven via lastenverlichting op onder andere arbeid.
Er wordt dan ook een bijdrage aan het opvangen van de vergrijzingskosten gerealiseerd.
In eerste plaats geldt dat een verlichting van de belasting op arbeid een
participatieverhogend effect heeft. Het verhogen van de arbeidsparticipatie
heeft een positief effect op de houdbaarheid van de overheidsfinanciën:
het draagvlak voor de collectieve voorzieningen neemt toe.Daarnaast geldt dat een aantal maatregelen ter bevordering van de houdbaarheid
vooral effect hebben na 2011. Deze maatregelen leveren een structurele opbrengst
aan het opvangen van de overheidsfinanciën. Het gaat daarbij om de maatregel
die de welvaartsvastheid van de AOW moet garanderen (opbrengst 0,15%
BBP), de geleidelijke afschaffing van de uitkering van de algemene
heffingskorting met een uitzondering voor ouders met kinderen t/m 5 jaar en
generaties voor 1972 (opbrengst 0,25% BBP), de effectievere vormgeving
van het belastingstelsel (opbrengst 0,15% BBP) en de maatregelen in
de zorg (opbrengst 0,15% BBP).62Waarop baseert de regering de verwachting dat over
het geheel van komende jaren haar beleid de lasten voor burgers en bedrijven
niet zal doen stijgen, terwijl de lasten blijkens tabel 3.2.9 toch een cumulatieve
oploop laten zien van 6,8 mrd euro?De lasten zullen vanaf nu geen wijziging meer laten zien t.o.v. het beeld
zoals gepresenteerd in de Miljoenennota. Zoals ook opgenomen in de begrotingsregels
geldt vanaf nu het inkomstenkader zoals gepresenteerd op pagina 65 in tabel
3.4.2 en worden alle afwijkingen ten opzichte van het kader gecompenseerd,
waardoor ten opzichte van dit kader lastenneutraliteit wordt gegarandeerd.Daarnaast geldt dat in box 3.2.3 op pagina 53 een aansluiting tussen stand
Coalitieakkoord en de huidige stand staat. De regering spreekt van lastenneutraliteit
over de kabinetsperiode ten opzichte van het basispad. Het basispad is gedefinieerd
als de bekende lastenverzwaring bij aantreden van het kabinet (de lastenverzwaring
uit de MLT van augustus vorig jaar) en de lastenontwikkeling voortkomend uit
het Coalitie Akkoord. Deze lastenontwikkeling is anders dan verondersteld
in het CA door een aantal correcties die veelal technisch van aard zijn. De
belangrijkste zijn overheveling van enkele maatregelen naar de uitgavenkant,
de hogere nominale premie als gevolg van lagere eigen betalingen en het opnemen
van de lastenverzwaring voor woningcorporaties.63Kan voor eens en voor altijd een eind worden gemaakt
aan de verschillende definities die het kabinet en CPB hanteren voor uitgaven
en lasten?Afstemming van definities is gewenst maar mag geen doel op zich worden.In het verleden was wel eens sprake van vijf of zes simultane definities
voor het beleidsmatige financieringstekort. De introductie van het EMU-saldo
kon een ondubbelzinnig eind maken aan de spraakverwarring. De huidige «verwarring»
kenmerkt zich door definities die verschillende doelen dienen.Bij de uitgaven is het uitgavenkader door het kabinet opgesteld met het
oog op budgettaire beheersing. Het CPB volgt deze definitie omdat het CPB
op dit punt beleidsmatige relevantie nastreeft. Het CPB publiceert ook de
collectieve uitgavenquote (CUQ). Deze dient de economische analyse en bevat
daarom bijvoorbeeld ook de rentelasten en de uitgaven die gemeenten en provincies
uit eigen middelen financieren.Aan het te hanteren lastenbegrip is in het twaalfde rapport Studiegroep
Begrotingsruimte veel aandacht besteed, mede vanwege de verwarring die afgelopen
kabinetsperiode ontstond omtrent het begrip Micro Lasten Ontwikkeling (MLO).
In het rapport is geconcludeerd dat een eenduidige kabinetsdefinitie met een
afwijkende naam van het MLO begrip van het CPB een deel van de verwarring
kan wegnemen. De nu door het kabinet gehanteerde begrip inkomstenindicator
sluit aan bij de beleidsmatig EMU-saldo relevante mutaties aan de inkomstenkant.
Deze indicator sluit beter aan bij de budgettaire beheersbaarheid.64Van welke zorgpremie is uitgegaan bij de Miljoenennota?
Wat is het gemiddelde van de nu bekende werkelijke premies?In de miljoenennota is aangesloten bij de gehanteerde premie door het
CPB namelijk 1057 euro. De enige tot nu toe bekende vastgestelde premie ligt
op 1065 euro.65Wat zijn de economische effecten van de vliegbelasting
op de onderscheiden luchthavens in Nederland? Wat zijn de weglekeffecten,
zowel direct als indirect?Naar de effecten van verschillende varianten van een vliegbelasting is
onderzoek gedaan door Significance. Daarbij is ook rekening gehouden met de
weglekeffecten. Het rapport («Effecten van verschillende heffingsvarianten
op de Nederlandse luchtvaart») d.d. 15 augustus 2007, alsmede een
second opinion van het Centraal Planbureau over de bevindingen in dit rapport,
worden dezer dagen aan de Kamer aangeboden.De economische effecten voor de luchtvaartsector van de nu voorgestelde
vliegbelasting zijn grosso modo dezelfde als die in het Significance-rapport
worden weergegeven voor variant 1E-B. Dit komt neer op de volgende effecten
voor Schiphol: 8–10% minder passagiers in 2011 dan er zonder
belasting zouden zijn (te onderscheiden in 10–11% minder vertrekkende
en aankomende passagiers en 4–8% minder transferpassagiers) en
7–8% minder vliegbewegingen. Voor de regionale luchthavens wordt
het effect berekend op 11–13% minder vertrekkende en aankomende
passagiers dan in de situatie zonder heffing. Afgezet tegen de verwachte autonome
groei komt dit neer op een vertraging van de groei met enkele jaren.Het CPB merkt in zijn second opinion bij het Significance-rapport m.b.t.
de werkgelegenheidseffecten van de 16 verschillende door Significance onderzocht
varianten en subvarianten op: «Op basis van internationaal gebruikte
kengetallen mag men verwachten dat door de heffing de werkgelegenheid op en
vlak bij de luchthaven 5000 tot 10 000 kleiner zal zijn dan zonder heffing
het geval was geweest. Overigens ligt het voor de hand dat deze mensen redelijk
goed emplooi zullen vinden in andere regio’s en andere sectoren in Nederland,
zodat het werkgelegenheidseffect voor Nederland als geheel inderdaad «nauwelijks
waarneembaar» zal zijn. Daarbij zij nog opgemerkt dat de door Significance
onderzochte variant 1E-B, die een zelfde opzet heeft als de in het belastingplan
voorgestelde vliegbelasting, gematigder effecten heeft voor de Nederlandse
luchtvaartsector als geheel dan de andere onderzochte varianten.66Waarom komt het verwachte EMU-saldo 2008 in de Miljoenennota
op 0,5% BBP uit en derhalve 0,2% BBP lager uit dan in de Macro
Economische Verkenning?Zie het antwoord op vraag 4.67Wat betekent 1% lagere economische groei in
2008 voor het EMU-saldo?De effecten van een lagere groei op het EMU-saldo zijn afhankelijk van
de samenstelling van de lagere groei. Zo kan de groei lager uitkomen door
een stijgende olieprijs. De effecten van een stijgende olieprijs op het EMU-saldo
worden door het CPB echter op nihil geschat. Een andere variant van een lagere
groei is het verhogen van de loon- en inkomstenbelasting. Dit is echter wel
goed voor het EMU-saldo. Verder is in de Macro Economische Verkenning
van het CPB een onzekerheidsvariant opgenomen (pagina 21), waarin de groei
1 procent lager uitkomt als gevolg de recente onrust op de financiële
markten. Uit dit scenario blijkt dat de groei in 2008 1 procent lager uit
zal komen en het EMU-saldo 0,5 procent lager.68Wat verklaart de omvang van de toename van de lasten
voor Zorg in 2008 t.o.v. die voor de jaren 2009–2011?De stijging van zorgkosten in de ZVW van jaar op jaar leidt over de kabinetsperiode
gemiddeld tot een lastenstijging van ruim 1 mrd. In 2008 wordt via lastenverzwaringen
ook een verbetering van het saldo van het zorgverzekeringsfonds in 2006 gedekt
van ruim 1 mld, met als doel de tekorten in dat fonds weg te werken. Daarnaast
wordt ook een verbetering van het resultaat van verzekeraars verondersteld.
Tot slot leidt de verlaging van de eigen betalingen tot een hogere nominale
premie hetgeen ook tot uitdrukking komt in het lastenbeeld. In totaal resulteert
daarmee de lastenverzwaring van 5 mld.In 2009 is er weliswaar nog een overschot in het zorgverzekeringsfonds,
maar omdat dit overschot lager zal zijn dan in 2008, kan de premie dalen wat
leidt tot een lastenverlichting. Deze lastenverlichting plus de lastenverzwaring
die resulteert uit de kostenstijging in de zorg leidt tot de 0,4 mld lastenverzwaring.In 2010 is er naar verwachting geen overschot in het zorgverzekeringsfonds
nodig. Dat leidt in 2010 tot een lastenverlichting, die samen met de lastenverzwaring
die resulteert uit de kostenstijging in de zorg leidt tot de 0,4 mld lastenverzwaring.De lastenstijging van 0,9 mld in 2011 resulteert uit de kostenstijging
in de zorg.69Voor welk aandeel verklaart de toename van de aardgasbaten
respectievelijk de gunstige conjunctuur het EMU-saldo voor 2008?Zie het antwoord op vraag 28.70Wat betekent een olieprijs van € 54 resp. € 40
voor de aardgasbaten en voor het EMU-saldo?Een olieprijs van € 54 resp. € 40 betekent dat het
Rijk 0,4% BBP resp. 0,8% BBP minder aan aardgasbaten ontvangt
dan bij een olieprijs van € 70.Het effect op het EMU-saldo is echter niet hieraan gelijk. Een lagere
olieprijs heeft namelijk gunstige effecten op de economie waardoor de overheidsinkomsten
stijgen. In de MEV 2006 worden de gevolgen gepresenteerd van een onzekerheidsvariant
met een hogere olieprijs. Per saldo is het effect op het EMU-saldo nul.71Op p. 57 en 58 van de Miljoenennota staat dat met decentrale
overheden ook afspraken gemaakt zijn over hun financiële positie. Immers,
het saldo van de lokale overheden telt ook mee voor het EMU-saldo en droeg
de afgelopen jaren ook bij aan een groter negatief EMU-saldo. Afgesproken
is dat bestuurlijk overleg zal plaatsvinden tussen VNG en de fondsbeheerders
wanneer de kritische grenzen van het EMU-saldo in het geding komen. Als ultimum
remedium kan een korting worden opgelegd op het provincie- en gemeentefonds.
Kan de minister van Financiën alleen een korting opleggen indien het
EMU-saldo van de totale collectieve sector in gevaar komt of ook wanneer uitsluitend
het EMU-saldo lokale overheden zich ongunstig ontwikkelt? Zijn
er ook afspraken gemaakt over monitoring en beheersing van de lokale lastenontwikkeling?
Zo ja, welke? Zo nee, waarom richten rijksinstrumenten zich op beheersing
van de uitgaven van lokale overheden en niet op de inkomsten van lokale overheden?De minister van Financiën kan alleen een korting opleggen op het
gemeente- en/of provinciefonds als het EMU-tekort van de lokale overheden
bijdraagt aan een (dreigende) overschrijding van de Europese grenzen voor
het totale EMU-saldo van de collectieve sector.De ontwikkeling van de lokale lasten wordt jaarlijks gemonitord in het
Periodiek onderhoudsrapport bij de begroting van het Gemeentefonds.Wat betreft de beheersing van de lokale lastenontwikkeling is op het terrein
van de onroerendezaakbelastingen (OZB) in het Bestuursakkoord afgesproken
om de limitering die gericht is op individuele gemeenten af te schaffen. Het
kabinet en de VNG zijn het er over eens dat dit niet mag leiden tot een onevenredige
stijging van de collectieve lastendruk. Daarom wordt een macronorm ingesteld.72Deze Miljoenennota sluit ook niet één
op één aan met de cijfers uit het Coalitieakkoord. Door een
verslechtering van het beeld heeft het kabinet besloten tot een aanvullend
pakket maatregelen. Waarom bevat de Miljoenennota 2008 geen overzicht met
maatregelen uit het zogenaamde aanvullend pakket? Kan alsnog de aansluiting
tussen Coalitieakkoord en Miljoenennota gegeven worden? Waaruit bestaan de
verslechtering van het beeld sinds het Coalitieakkoord en welke oplossingen
zijn hier tegenover gezet?Zie het antwoord op vraag 54.73 en 74Welke maatregelen neemt het kabinet om het werken van
meer uren te stimuleren?Welke concrete maatregelen neemt het kabinet om de
arbeidsparticipatie te bevorderen en waarop kan het kabinet in 2011 (en niet
2016) worden afgerekend?Het kabinet heeft samen met sociale partners en gemeenten een ambitieuze
agenda opgesteld om de participatie de komende jaren te verhogen. Doelstelling
is het niveau van arbeidsparticipatie in 2016 op 80% te brengen. Het
kabinet kan voor 2011 worden afgerekend op het bereiken van de doelstelling
dat er 200 000 mensen met een grote afstand de arbeidsmarkt extra aan
de slag worden geholpen.Om deze ambities te realiseren heeft het kabinet een pakket aan maatregelen
gepresenteerd. Een volledig overzicht is opgenomen in het actieprogramma Iedereen
Doet Mee dat samen met de begroting van SZW aan de Tweede Kamer is aangeboden.
Met dit pakket maatregelen beoogt het kabinet met name participatie van groepen
die nu nog ondervertegenwoordigd zijn op de arbeidsmarkt te verhogen. Het
gaat hierbij vooral om ouderen, vrouwen, uitkeringsgerechtigden en jongeren
zonder startkwalificaties. Het pakket maatregelen bevat enerzijds fiscale
instrumenten, zoals het geleidelijk afbouwen van de overdraagbaarheid van
de algemene heffingskorting, loonkostensubsidies voor het in dienst nemen
van langdurig werklozen, versterking van de inkomensafhankelijkheid van de
arbeidskorting en het versterken van de inkomensafhankelijkheid van de aanvullende
combinatiekorting. Werken wordt door deze maatregelen lonender. Anderzijds
spelen ook niet fiscale-maatregelen een rol, zoals invoeren van een leer/werkplicht
voor jongeren tot 27 jaar, intensiveringen bij de kinderopvang, bestrijden
discriminatie op de werkvloer en het opzetten van een taskforce
deeltijdplus om meer uren werken van vrouwen te stimuleren o.a. door middel
van het stimuleren van een cultuuromslag.Om participatie in algemene zin te ondersteunen heeft het kabinet (naast
bovenstaande maatregelen) ervoor gekozen de lasten te verschuiven van arbeid
naar consumptie. Dit gebeurt door in 2009 het BTW-tarief te verhogen met 1%
en de opbrengst daarvan aan te wenden om de lasten op arbeid te verlagen.
Onder andere door werknemers geen WW-premie meer te laten betalen. Deze maatregel
bevordert de arbeidsparticipatie en verbetert daardoor de houdbaarheid van
de overheidsfinanciën.74Welke concrete maatregelen neemt het kabinet om de
arbeidsparticipatie te bevorderen en waarop kan het kabinet in 2011 (en niet
2016) worden afgerekend?Zie het antwoord op vraag 73.75Kan de regering aangeven op basis van welke beleidskeuzes
(dus los van de olieprijs/aardgasbaten en de ontwikkeling van de conjunctuur)
de soliditeit van de overheidsfinanciën wordt versterkt?Het kabinet heeft gekozen voor een solide financiering van de sociale
agenda van het kabinet. Hierbij heeft het kabinet naast een ambitieuze investeringsagenda
die de sociaal – economische structuur van Nederland versterkt, ook
gekozen voor een ambitieuze doelstelling voor het EMU-saldo en voor een verbetering
van de begrotingsregels.De soliditeit van de overheidsfinanciën blijkt o.a. uit het feit
dat het kabinet ieder jaar een overschot kan laten zien (oplopend tot 1 procent
BBP in 2011). Mede als gevolg hiervan daalt de overheidschuld tot het laagste
niveau in de afgelopen 30 jaar (naar circa 39 procent BBP). Tevens zorgen
de aanpassingen in het begrotingsbeleid voor een verdere verbetering van het
trendmatige begrotingsbeleid. Zo worden door de aanpassingen de kaders robuuster
en grijpt het kabinet eerder in als het EMU-saldo in de gevarenzone dreigt
te komen.De maatregelen die het kabinet heeft genomen zijn niet alleen gericht
op de korte termijn, maar hebben ook uitdrukkelijk oog voor toekomstige generaties.
Zo stimuleert de verschuiving van lasten van arbeid naar consumptie, vermogen
en milieubelasting de arbeidsparticipatie. Bovendien worden er in de fiscaliteit
maatregelen genomen die arbeidsparticipatie van (niet-werkende) partners bevorderen.
Daarnaast dragen investeringen in duurzaamheid, het innovatieve vermogen van
de Nederlandse economie en de sociale samenhang bij ook na deze kabinetsperiode
bij aan solide overheidsfinanciën, doordat kosten voor bijvoorbeeld verbetering
van het milieu niet met gesloten ogen worden doorgeschoven naar toekomstige
generaties.76Kan worden aangegeven met welke macro-economische ramingen
is gerekend in deze Miljoenennota? Op welke punten wordt van andere veronderstellingen
uitgegaan dan die het CPB hanteert? Waarom is de regering daarvan afgeweken?Zie het antwoord op vraag 12.77Kan worden aangegeven met welke macro-economische ramingen
(zoals bijvoorbeeld economische groei, dollarkoers, olieprijs, contractloonstijging,
etc.) is gerekend in deze Miljoenennota? Kan een dergelijk overzicht voortaan
weer standaard worden opgenomen in iedere budgettaire nota? Zijn op alle punten
de ramingen van het CPB opgenomen? Zo nee, waar niet en kan worden toegelicht
waarom het kabinet van andere veronderstellingen is uitgegegaan?Het uitgangspunt is dat in budgettaire nota’s de macro-economische
variabelen van het CPB worden gevolgd. Wanneer hiervan wordt afgeweken wordt
daar melding van gemaakt. De belangrijkste macro-economische veronderstellingen
zijn weergegeven in onderstaande tabel. Deze zal in het vervolg weer standaard
worden opgenomen in de budgettaire nota’s. 2008200920102011BBP volume (%)2,61,81,81,8 BBP prijs (%)1,92,01,61,5 CPI (%)2,11,91,41,4 Contractloonstijging markt (%)3,33,53,33,3 Werkloosheid (x 1000 personen)311307318329 Olieprijs (in $)*75656565 Dollarkoers (in €)1,351,381,421,45 Lange rente (%)4½4½4½4½* Het CPB gaat uit van een olieprijs van $ 72 in 2009 en $ 68
in 2010.De Miljoenennota 2008 gebaseerd is op de uitgangspunten van het CPB uit
de MEV 2008 en de MLT 2008–2011, met uitzondering van de olieprijzen
in 2009 en 2010. Het CPB heeft voor deze jaren in de MLT-prognose een technisch
pad voor het verloop van de olieprijs veronderstelt: een gelijkmatige daling
van $ 75 in 2008 tot $ 65 in 2011. Omdat de olieprijs zich bijzonder
lastig laat voorspellen heeft het kabinet ervoor gekozen om de raming voor
2011 ook te hanteren bij de berekening van het EMU-saldo in 2009 en 2010 (zie
ook het antwoord op vraag 12).78Kan een vergelijking op hoofdlijnen worden opgesteld
tussen het budgettair beeld uit deze miljoenennota en het budgettair beeld
dat was ontstaan indien was uitgegaan van het behoedzaam scenario?In het behoedzame scenario rekent het CPB met een voorzichtigheidsmarge
van ¼ procent BBP. In de Economische Verkenning 2008–2011 uit
september 2006 rekende het CPB met deze voorzichtigheidsmarge voor de economische
groei. Hierdoor kwam het EMU-saldo in 2011 0,3 procent BBP (2 miljard euro)
ongunstiger uit dan in het trendmatige scenario.Bij het opstellen van de budgettaire kaders voor deze kabinetsperiode
is uitgegaan van de trendmatige economische groei. Deze ligt overigens nog
steeds ¼ procent lager dan de door het CPB becijferde potentiële
groei, als gevolg van de stand van de economie in het beginjaar.79Kan de regering, in lijn met de met algemene stemmen
aangenomen motie Weekers c.s. (31 061, nr. 5), uiteenzetten wat
tot op heden de consequenties zijn voor het jaar 2007 van het ontbreken van
effectieve kaders? Op welke wijze gaat de regering uitvoering geven aan deze
motie bij de verantwoording over 2007?Zie vraag 2.80Kan voor alle kaders voor het jaar 2007 uitgerekend
worden wat de hoogte van de kaders zou zijn onder behoud van de definities
en rekenwijze zoals gehanteerd in de Miljoenennota 2007?Zie vraag 2.81Wat is het karakter van de incidentele beleidsreserve?
Is dit te zien als een behoedzaamheidsreserve, dus een voorziening om tegenvallers
op te vangen of een potje waarmee vrijelijk gewinkeld kan worden? Hoe wordt
deze reserve geraamd en waarop is deze gebaseerd? Wordt in iedere Miljoenennota
een dergelijke reserve opgenomen? Zo ja, waarom maakt het dan geen deel uit
van de begrotingsregels? Zo neen, waarom wordt een dergelijke beleidsreserve
alleen voor 2008 nodig geoordeeld?De incidentele beleidsreserve is bedoeld voor onvoorziene situaties en
kan in worden aangewend voor uitgavenverhogingen en/of lastenverlichting.
De beleidsreserve is geen standaard onderdeel in de Miljoenennota en is daarom
niet opgenomen in de begrotingsregels. Het kabinet heeft besloten in de Miljoenennota
2008 een beleidsreserve op te nemen van € 250 mln in 2008, € 275
mln in 2009 en € 300 mln in 2010. De beleidsreserve is niet structureel
en kan dus niet worden aangewend voor structurele uitgavenverhogingen en/of
lastenverlichtingen.82De zin: «Belangrijk bij de handhaving van de
vastgesteld uitgavenkaders, is dat er in principe geen compensatie plaatsvindt
tussen de kaders. Dat betekent dat overschrijdingen binnen het eigen kader
dienen te worden gecompenseerd, bijvoorbeeld door bezuinigingen op andere
uitgaven.» Mag hieruit worden afgeleid dat het kabinet strakker gaat
sturen op de begrotingsregel die compensatie tussen de budgetdisciplinesectoren
uitsluit? Kan een overzicht gegeven worden bij welke budgettaire nota’s
er wel en bij welke budgettaire nota’s er niet gecompenseerd is tussen
de sectoren de afgelopen jaren? Zijn binnen het kabinet afspraken gemaakt
over invulling en handhaving van deze begrotingsregel? Welke sanctiemogelijkheden
heeft de minister van Financiën ter handhaving van deze begrotingsregels?
Welke sanctiemogelijkheden heeft de minister van Financiën in het algemeen
om naleving van de begrotingsregels af te dwingen?Het kabinet heeft in het Coalitieakkoord de begrotingsregels afgesproken.
Een van de regels is dat er in principe geen compensatie plaatsvindt tussen
de kaders. Dit betekent dat elke budgetdisciplinesector eventuele overschrijdingen
compenseert en dat iedere minister verantwoordelijk is voor zijn/haar eigen
begroting. In de begrotingsregels is tevens vastgesteld dat de Ministerraad in uitzonderlijke gevallen compensatie tussen de afzonderlijke
budgetdisciplinesectoren kan toestaan. De begrotingsregels uit het Coalitieakkoord
maken integraal onderdeel uit van het besluitvormingsproces rondom budgettaire
nota’s en worden in acht genomen bij overleggen tussen de minister van
Financiën en de verschillende vakministers.Gedurende de kabinetten Balkenende II en Balkenende III heeft bij een
groot aantal budgettaire nota’s compensatie plaatsgevonden tussen de
verschillende budgetdiscplinesectoren. Voor de jaren 2003 t/m 2006 is de realisatie
als volgt geweest:Realisatie budgetdisciplinesectoren kabinetten Balkenende
II en III (x miljard euro, – = onderschrijding) RBG-engSZAZorgTotaal kader FJR 20030,1– 0,40,80,4 FJR 2004– 2,8– 1,31,4– 2,8 FJR 2005– 1,5– 0,90,6– 1,9 FJR 2006– 0,3– 0,90,9– 0,3* Door afrondingsverschillen kan de som van de delen afwijken van
het totaal.83Welke staatsschuld, uitgedrukt in %BBP, zou
nuttig zijn voor een goed functioneren van de Nederlandse kapitaalmarkt?Voor 1999 was er sprake van een Nederlandse kapitaalmarkt. Sinds de introductie
van de euro is er sprake van de Europese kapitaalmarkt. De Europese Commissie
en de Europese lidstaten werken aan harmonisatie van deze markt zodat vraag
en aanbod van kapitaal in Europa zonder obstakels bijeen worden gebracht.
Het aandeel van Nederland in de Europese kapitaalmarkt voor staatsobligaties
is klein. De omvang van de Nederlandse staatsschuld heeft daardoor een beperkte
invloed op het goed functioneren van de Europese kapitaalmarkt.84Is er een haalbaarheidstoets uitgevoerd naar de kansspelbelasting
op speelautomaten? Zo ja, wat zijn daarvan de conclusies? Welk overleg heeft
plaatsgevonden met de branche? Wat zijn de economische consequenties voor
de branche?Het kabinet vindt dat gelijke gevallen gelijk behandeld moeten worden.
Net als andere kansspelen moeten de speelautomaten daarom onder de kansspelbelasting
worden gebracht. Kansspelautomaten zijn vergelijkbaar met andere kansspelen.
Het is in al deze gevallen een spel waarbij de deelnemer geen overwegende
invloed heeft op de kans om te winnen. In de huidige praktijk is bijvoorbeeld
sprake van de ongerijmdheid dat blackjack en poker op een kansspelautomaat
onder de BTW vallen, terwijl deze spellen bij Holland Casino aan tafel onder
de kansspelbelasting vallen.Tot nu toe worden kansspelautomaten in de BTW betrokken, omdat er vroeger
geen onderscheid kon worden gemaakt tussen kansspelautomaten en andere speelautomaten
zoals de behendigheidsautomaten. Dat onderscheid kan nu wel worden gemaakt,
omdat tegenwoordig alle automaten (door Verispect, in opdracht van het ministerie
van Justitie) gekeurd worden. Die keuring geeft aan of er sprake is van een
kansspelautomaat of een behendigheidsautomaat. Daarover is nu geen discussie
meer.Het kabinet beseft terdege dat de branche van speelautomaten te maken
krijgt met een forse lastenverzwaring, die als gevolg van de motie Van Geel,
op zeer korte termijn moet worden gerealiseerd. Het is aan de branche om de
mogelijkheden voor doorberekening van de lastenverzwaring naar de klant (bijvoorbeeld
door verlaging van het uitkeringspercentage) en kostenreductie te bezien.
Deze week vindt op het ministerie van Financiën overleg met vertegenwoordigers
van de branche plaats. Het kabinet heeft begrip voor de grote uitdaging waar
de branche voor staat, maar het kabinet vertrouwt erop dat de branche met
zijn professionaliteit oplossingen weet te vinden.85Kan het kabinet aangeven met welke bedragen de werknemerspremies
respectievelijk werkgeverspremies (lasten op arbeid) worden verlaagd en hoe dit precies wordt gefinancierd?Het kabinet is voornemens de WW-premie betaald door werknemers tot nul
te verlagen terwijl ook de WW-premie voor werkgevers wordt verlaagd. Het totaalbedrag
dat hiermee is gemoeid bedraagt ca. 2,8 mrd inclusief de doorwerking op de
pseudo WW-premies. Dekking wordt onder andere gevonden in verhoging van het
BTW-tarief met 1% punt en ombuigingen gedaan sinds het afsluiten van
het Coalitie Akkoord (zie antwoord vraag 53/54). Daarnaast worden ook andere
lasten op arbeid verlaagd zoals de intensivering in de inkomensafhankelijke
arbeidskorting en inkomensafhankelijke aanvullende combinatiekorting.86Is er een toets uitgevoerd naar de effecten van de
vennootschapsbelastingheffing op woningbouwcorporaties? Tot welk gedrag prikkelt
deze belasting? Welke economische consequenties heeft dat voor de woningmarkt
en tot welke directe en indirecte budgettaire consequenties leidt dat? Is
deze nieuwe heffing juridisch houdbaar?De partiële vrijstelling van woningcorporaties voor de vennootschapsbelasting
wordt ingetrokken. Dat betekent dat woningcorporaties belastingplichtig worden
zoals gewone ondernemingen of stichtingen die een onderneming drijven. De
vennootschapsbelasting is een winstbelasting; corporaties worden dus alleen
aangeslagen indien en voor zover ze winst maken. Als er geen winst wordt gemaakt,
hoeft er geen vennootschapsbelasting betaald te worden. Als er wel winst wordt
gemaakt, leidt dat wel tot heffing van vennootschapsbelasting. Welk effect
dat op het gedrag van een woningcorporatie heeft, hangt af van de doelstelling
en strategie van de woningcorporatie. Als de woningcorporatie streeft naar
een bepaald winstniveau dan kan men proberen het effect van de heffing te
neutraliseren door bijvoorbeeld efficiënter te werken.Het invoeren van vennootschapsbelastingplicht voor de woningcorporaties
heeft voor de woningmarkt als geheel het effect dat er in ieder geval fiscaal
een meer gelijk speelveld ontstaat. Vennootschappen en stichtingen die een
onderneming drijven zijn immers gewoon belast met vennootschapsbelasting.
De vennootschapsbelasting heeft geen invloed op de huren van lopende huurcontracten.
De huur van 95% van alle huurwoningen is gereguleerd. Hieronder vallen
alle sociale huurwoningen. De prikkel die uitgaat op investeringsgedrag is
niet anders dan voor andere ondernemingen. Een deel van de winst valt niet
toe aan de onderneming en in die zin werkt belasting altijd in enige mate
ontmoedigend op investeringsgedrag.Echter, corporaties financieren hun investeringswensen vooral uit winsten
op verkoop van woningen. Als aan de wettelijke voorwaarden voldaan wordt,
kunnen deze door een corporatie in een herinvesteringsreserve worden ondergebracht.
Het gebruikmaken van een dergelijke reserve leidt tot uitstel van winst en
daarmee van belastingafdracht. Er gaat geen negatieve prikkel uit van de vennootschapsbelasting
op zogenoemd «onrendabel investeren» in sociale projecten. De
investeringen van corporaties in «onrendabele» projecten leveren
minder huuropbrengsten op en dus ook minder winst. Daarnaast zullen een groot
deel van de kosten die geen investering behelzen, zoals bepaalde kosten van
leefbaarheidsuitgaven, direct aftrekbaar van de fiscale winst. Dit kan een
positieve prikkel betekenen voor dergelijke uitgaven.Budgettaire consequenties kunnen zich voordoen door uitverdieneffecten.
Die doen zich bij alle lastenverzwaringen voor. Deze uitverdieneffecten zijn
meegenomen in de macro-economische doorrekening van het totale pakket aan
maatregelen. De heffing van vennootschapsbelasting van de woningcorporaties
is juridisch houdbaar. Er is geen sprake van een nieuwe heffing, maar van
het opheffen van de bestaande vrijstelling voor woningcorporaties
in de Wet op de vennootschapsbelasting. De bestaande vrijstelling van vennootschapsbelasting
voor woningcorporaties levert de corporaties een voordeel op. Het terugnemen
van dit voordeel leidt tot fiscale gelijkstelling met ondernemingen die wel
vennootschapsbelasting verschuldigd zijn. Juridisch zijn belastingen een regulering
van eigendom in de zin van artikel 1 Eerste Protocol bij het EVRM. Deze worden
door het Europese Hof marginaal getoetst. Ook ten aanzien van het gelijkheidsbeginsel
en het non-discriminatiebeginsel bestaat een ruime beoordelingsvrijheid.87Kan de regering aangeven wat deze integrale Vpb-heffing
betekent voor de investeringsruimte van woningcorporaties? Welke effecten
heeft dit dan voor de BTW-inkomsten?De heffing van vennootschapsbelasting verlaagt de netto winst van woningcorporaties.
Dat is niet anders dan voor andere ondernemingen. Corporaties die geen winst
behalen, worden daardoor niet getroffen door de heffing van vennootschapsbelasting.Het is ook niet zo dat de heffing van vennootschapsbelasting ten koste
gaat van bestaande vermogens. De corporaties hebben naast de vermogens die
gereserveerd zijn voor toekomstige investeringen momenteel een aanzienlijk
vermogen dat niet nodig is voor hun voorgenomen investeringen. Het CFV becijfert
dit op zo’n 15 miljard euro.Het is wel zo dat de heffing van vennootschapsbelasting leidt tot minder
toekomstige vermogensopbouw. Een kwart van de winst vloeit immers naar de
schatkist. Het overgrote deel echter vloeit in de vermogens van corporaties.Corporaties financieren hun investeringswensen overigens vooral uit winsten
op verkoop van woningen. Als aan de wettelijke voorwaarden voldaan wordt,
kunnen deze door een corporatie in een herinvesteringsreserve worden ondergebracht.
Als de woningcorporatie investeert in nieuwe woningen kan de heffing van vennootschapsbelasting
(lang) worden uitgesteld. Gegeven de omvang van de verkopen ontstaat er door
de herinvesteringsreserve voor de corporaties derhalve een prikkel om te investeren.
Daarnaast zullen een groot deel van de kosten die geen investering behelzen,
zoals bepaalde kosten van leefbaarheidsuitgaven, direct aftrekbaar van de
fiscale winst. Dit kan een positieve prikkel betekenen voor dergelijke uitgaven.Voor zover corporaties ervoor kiezen minder te investeren, zullen de BTW-inkomsten
lager uitvallen. Dit is echter een uitverdieneffect dat zich bij alle vormen
van lastenverzwaring voordoet. In budgettaire berekeningen wordt daarmee geen
rekening gehouden. Wel zijn deze uitverdieneffecten meegenomen in de macro-economische
doorrekening van het totale pakket aan maatregelen.88In de begroting staat een post van ruim 500 miljoen
euro per jaar voor de integrale vennootschapsbelastingheffing (vpb-heffing)
voor de woningcorporaties. Kan de regering aangegeven waarop dit cijfer gebaseerd
is? Kan de regering aangegeven hoeveel winst de corporaties maken en dit onderbouwen?Op basis van gegevens van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
(CFV) wordt de belastbare winst van corporaties geschat op € 2,2
mld. Die bestaat uit € 2,1 mld netto huuropbrengsten (saldo van € 12,9
mld aan huur- en andere opbrengsten en € 10,8 mld bedrijfslasten
en netto rentelasten) en € 0,1 mld winst op verkoop van nieuw gebouwde
koopwoningen.Op twee punten wijkt de berekening van de fiscale winst af van de winst-
en verliesrekening volgens het CFV. De totale winst op verkoop van woningen
door corporaties ligt jaarlijks op een niveau van circa € 1,5 miljard.
Het overgrote deel van deze winst wordt naar verwachting echter in een herinvesteringsreserve
ondergebracht, en valt derhalve niet onder de heffing van vennootschapsbelasting.
De winst uit verkoop van huurwoningen kan zo (lang) worden doorgeschoven en
wordt derhalve voor het bepalen van de fiscale winst niet meegeteld.Daarnaast wordt in de winst- en verliesrekening van het CFV het toekomstige
verlies op onrendabele investeringen geboekt in het jaar waarin de investeringen
plaatsvindt. In de fiscale winst- en verliesrekening komt het lagere rendement
pas tot uitdrukking op het moment dat dit zich voordoet, in de vorm van een
lagere huur.In de € 2,2 mld belastbare winst zit een bedrag van € 0,2
mld dat al wordt belast op grond van de Vpb-heffing over commerciële
activiteiten van corporaties. De integrale Vpb-heffing voor corporaties leidt
daarmee tot € 2 mld extra belastbare winst.89Welke opbrengsten uit belastingen op consumptie en
activiteiten die onvriendelijk zijn voor het milieu wendt het kabinet niet
aan om de lasten op arbeid te verlagen?De opbrengsten uit het milieupakket en de belasting op consumptie worden
aangewend ter dekking van lastenverlichting op arbeid en economische structuurversterking.
Het gaat hierbij o.a. om de verlaging van WW-premies, de intensiveringen in
de inkomensafhankelijke arbeidskorting, inkomensafhankelijke aanvullende combinatiekorting
en de WBSO.90De tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
wordt in 2008 deels afgeschaft. Kan de regering de budgettaire effecten van
de gedeeltelijke afschaffing van de tariefdifferentiatie tractoren en mobiele
werktuigen en het effect hiervan op de ramingen nader toelichten?De afschaffing ziet op twee specifieke accijnsregelingen voor rode diesel.
Het betreft de teruggaaf voor de accijns opdiesel die is gebruikt voor het
aandrijven van op een motorrijtuig aanwezige hulpapparatuur en een ontheffing
van een verbodsbepaling voor werktuigen bij de verplaatsing naar andere werkplaatsen.
Het budgettaire beslag is een schatting op basis van ervaringscijfers van
de Belastingdienst. De belastinguitgave tariefdifferentiatie tractoren en
mobiele werktuigen is overeenkomstig verminderd met 12 miljoen.91In de Miljoenennota 2007 viel het grote verschil op
tussen raming en realisatie met betrekking tot de energie-investeringsaftrek
(EIA). De raming voor 2005 (Miljoenennota 2006) was 77 realisatie 117. Vervolgens
wordt in diezelfde Miljoenennota voor de jaren 2006–2008 geraamd op
139. Ook uit de huidige Miljoenennota blijkt dat de realisatie met € 286
miljoen, fors hoger uitvalt dan de raming van € 139 miljoen. Kan
dit verschil, dat in vergelijking met vorig jaar groter uitvalt, nader worden
toegelicht, evenals de ongewijzigde ramingen voor de jaren 2007–2012?De energie-investeringsaftrek (EIA) is een gebudgetteerde regeling. Voor
de periode 2006 en verder is jaarlijks een budget van € 139 miljoen
beschikbaar. In 2006 is het budget fors overschreven vanwege het grote beroep
dat op de regeling is gedaan. Om een verdere overschrijding te voorkomen is
de regeling daartoe, evenals de milieu-investeringsaftrek (MIA),
in 2006 gesloten (Kamerstukken II, 2006/2007, 30 800 IXB, nr. 7).
In de brief aan de Kamer van 12 april 2007 (Kamerstukken II, 2006/2007,
30 924, nr. 5, p. 2) is de combinatie van de volgende factoren
genoemd voor het grote beroep dat op de regeling is gedaan:• Een grote investeringsbereidheid door de opgaande conjunctuur.• Hogere energieprijzen, die investeringen in energiezuinige bedrijfsmiddelen
en in duurzame energie rendabeler maken.• De anticipatie van bedrijven op de Vpb-verlaging. Vanaf 2007
vindt aftrek tegen een lager marginaal tarief plaats.• Overige forse anticipatie-effecten door premature berichtgeving
in de markt over sluiting EIA naar aanleiding van sluiting MEP en daarmee
gepaard gaande onrust in diezelfde markt. Voor beide regelingen komen deels
dezelfde investeringen in aanmerking.92Kan de regering de verschillen tussen raming en realisatie
voor zowel de afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof als de ouderschapsverlofkorting
nader toelichten?De afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof is vervallen per 1 januari
2006 (er is in 2006 wel nog sprake van overgangsrecht). De prikkel voor ouderschapsverlof
is sindsdien vormgegeven door de ouderschapsverlofkorting. Het budgettaire
beslag van de ouderschapsverlofkorting in 2006 is een aangepaste raming op
basis van beleidsinformatie van het CBS over het gebruik van de levensloopregeling
naar spaardoel. Deze beleidsinformatie was bij het uitkomen van de vorige
Miljoenennota nog niet voorhanden. Het budgettaire beslag van de afdrachtvermindering
betaald ouderschapsverlof van € 48 mln. voor 2006 is een realisatiecijfer
afkomstig uit registraties van de Belastingdienst.93Met welk bedrag worden de belastinginkomsten per jaar
in de periode 2007 t/m 2012 verlaagd vanwege de hypotheekrenteaftrek? Welke
opbrengst is er vanwege het huurwaardeforfait?Bijgaand treft u de beschikbare ramingen voor de ontwikkeling van de gevraagde
budgettaire kosten van de hypotheekrenteaftrek en budgettaire opbrengst van
het eigenwoningforfait.Budgettaire effecten hypotheekrenteaftrek en eigenwoningforfait
(€ mld, lopende prijzen) 20072008200920102011Hypotheekrenteaftrek– 12,3– 12,7– 13,1– 13,7– 14,4Eigenwoningforfait11,81,92,12,12,2Totaal– 10,5– 10,9– 11,0– 11,6– 12,21 Gesaldeerd met de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld.94Met welk bedrag dalen de belastinginkomsten vanwege
de aftrek van premies voor aanvullende pensioenen?De aftrek van premies voor aanvullende pensioenen (het niet belasten van
de werkgeverspremie daaronder begrepen) leidt tot een belastingderving in
het jaar van aftrek. De omvang van de betaalde pensioenpremies bedraagt ruim
30 miljard. Bovendien is het vermogen dat wordt gevormd vanuit de pensioenpremies
niet belast in box 3. Daar staat tegenover dat in de toekomst de pensioenuitkering
belast is. De aftrek van pensioenpremies leidt dus tot verschillende
budgettaire effecten, die zich bovendien op verschillende tijdstippen voordoen.
Om het totale effect op de belastinginkomsten te bepalen, moeten deze verschillende
elementen onder één noemer worden gebracht. Op dit moment wordt
uitgewerkt wat de beste methode hiervoor is. In de Miljoenennota 2009 zal
het totale effect worden gepresenteerd, samen met het effect op de belastinginkomsten
van andere grondslagversmallers.95Voor de belastinguitgaven in de belastingen op inkomen,
winst en vermogen komt de realisatie € 327 miljoen boven de raming
en bij de belastinguitgaven in de kostprijsverhogende belastingen is het verschil
tussen raming en realisatie een toename van € 314 miljoen. Kan de
regering toelichten wat de verklaring is voor deze verschillen? Wordt dit
enkele en alleen verklaard door endogene verschillen?In onderstaande tabel wordt een onderverdeling gegeven van de verschillen
tussen raming en realisatie van het budgettaire belang van de belastinguitgaven.
Daarbij zijn de regelingen met een relatief grote bijstellingen separaat weergeven,
terwijl onder de categorie «overig» als verzamelpost de regelingen
met een relatief kleine bijstelling zijn samengenomen.Tabel ramingbijstelling budgettair belang belastinguitgaven
in de belastingen op inkomen, winst en vermogen, 2006 raming MN 2007realisatie/
aangepaste ramingVerschilzelfstandigenaftrek1 2011 323122 keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnageregeling)498132energie-investeringsaftrek (EIA)139286147overig41924 21826 totaal directe belastingen5 5815 908327Het verschil bij de zelfstandigenaftrek vindt zijn oorzaak in het beschikbaar
komen van nieuwe informatie sinds het uitkomen van de vorige Miljoenennota.
Enerzijds is dit een gevolg vertraagd beschikbaar komen van aangiften van
ondernemers, omdat zij de mogelijkheid hebben tot uitstel van het doen van
aangifte. Anderzijds ontstaat een steeds beter inzicht in het gebruik van
de regeling als gevolg van de invoering van de elektronische aangifte voor
ondernemers in 2005.De achtergrond van de ramingbijstelling voor de tonnageregeling is een
analyse van de feitelijk belastingaangiften van zeescheepvaartondernemingen,
die heeft plaatsgevonden vanwege de evaluatie die dit jaar is uitgevoerd.
De budgettaire last is het verschil tussen de belasting die een bedrijf zou
moeten betalen als het normale winstregime zou zijn toegepast en de verschuldigde
belasting onder de tonnageregeling. Dit cijfer is niet automatisch uit een
aangifte herleidbaar.Voor de ramingbijstelling van de energie-investeringsaftrek wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 91Tabel ramingbijstelling budgettair belang belastinguitgaven
in de kostprijsverhogende belastingen, 2006 raming MN 2007Realisatie
aangepaste ramingVerschilomzetbelasting verlaagd tarief3 0643 361297overig1 3561 37317 totaal indirecte belastingen4 4204 734314De ramingbijstelling voor het budgettair belang van de indirecte belastingen
kan bijna geheel worden toegeschreven aan de ramingbijstelling voor het verlaagde
tarief BTW.Deze raming is gebaseerd op gegevens van de consumptiecategorieën
waarvan de goederen of diensten met het verlaagde tarief deel uitmaken. Deze
gegevens zijn afkomstig van het CBS, de Nationale Rekeningen. Voor 2005 is
deze consumptie door het CBS met 7,2% opwaarts bijgesteld. Voor de
groei in 2006 was vorig jaar aangesloten bij de raming van het CPB volgens
de MEV. Ook hiervoor geldt dat volgens de Nationale Rekeningen de groei 2,3%
hoger is uitgekomen96Waarom worden voor het verlaagde BTW-tarief voor arbeidsintensieve
diensten voor 2010, 2011 en 2012 wel bedragen begroot, terwijl de maatregel
tot 2010 zou lopen?In de geschiedenis van het verlaagde tarief voor arbeidsintensieve diensten
is al eerder sprake geweest van het aflopen van de regeling, maar werd kort
voor het aflopen van de regeling besloten tot een verlenging van de regeling.
In het overzicht van de belastinguitgaven is steeds de lijn gevolgd dat op
de definitieve besluitvorming niet wordt vooruitgelopen en de raming wordt
geëxtrapoleerd.97Waarom is er nog een verlaagd omzetbelastingtarief
voor Post? Zou een verschillend tarief kunnen worden gehanteerd voor bedrijfspost
en particuliere post (bijvoorbeeld een laag tarief op postzegels en een hoog
tarief op stempels)? Wat zou een hoog tarief op bedrijfspost per jaar opleveren?De Europese BTW-richtlijn – en dus ook onze nationale BTW wet- en
regelgeving – kent van oudsher een verplichte vrijstelling voor de door
openbare postdiensten verrichte diensten. Vrijgesteld zijn diensten, bestaande
uit bezorging van brieven tot een bepaald gewicht en de daarmee gepaard gaande
leveringen, zoals bedoeld in de Postwet. De vrijstelling geldt alleen voor
een verlener van de universele postdienst. In Nederland is dit nu TNT-post.
De overige postdiensten worden op normale wijze in de BTW-heffing betrokken.
Van een verlaagd BTW-tarief voor post is op dit moment dus, anders dan in
de vraag wordt verondersteld, geen sprake.Op Europees niveau bestaat het streven deze diensten in de toekomst geheel
te liberaliseren, waarvoor dan het normale BTW-tarief geldt. Aan de lidstaten
wordt wel de mogelijkheid geboden om een verlaagd BTW-tarief te introduceren
op geadresseerde brievenpost of postpakjes met een bepaald gewicht.Voor het hanteren van in de vraag gestelde differentiatie in BTW-tarieven
op verschillende postale diensten geeft de huidige tekst van de BTW-richtlijn
lidstaten momenteel geen enkele ruimte. Introductie van een dergelijke tariefsdifferentiatie
is zodoende niet toegestaan.98In de toelichting wordt de gedeeltelijke afschaffing
van de tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen niet genoemd.
Wel wordt de evaluatie van de regeling aangekondigd, te verwachten in het
najaar van 2007. Kan de regering aangeven op welke gronden de beslissing tot
gedeeltelijke afschaffing over te gaan is gebaseerd, gelet op de op korte
termijn af te ronden evaluatie?De evaluatie van de bijzondere regeling voor tractoren en mobiele werktuigen
(bekend als de rode dieselregeling), aangekondigd voor het najaar van 2007,
heeft betrekking op de gehele rode dieselregeling, met een budgettair belang
van € 132 miljoen in 2007. In het Belastingplan 2008 is aangekondigd
dat twee specifieke onderdelen van deze regeling, namelijk voor diesel gebruikt
voor het aandrijven van op een motorrijtuig aanwezige hulpapparatuur en diesel
gebruikt ten behoeve van de aandrijving van motorrijtuigen, die bestaan uit
een chassis met een mechanisch werktuig en die zich uitsluitend op de weg
bevinden voor de verplaatsing naar een andere werkplek, zullen worden afgeschaft.
Het budgettair belang hiervan is € 12 miljoen. Het besluit tot afschaffen
van deze twee specifieke onderdelen is op eigen gronden genomen en staat derhalve
los van de binnenkort af te ronden evaluatie. Deze afschaffing loopt in die
zin dus niet vooruit op de evaluatie. De gronden waarop de beslissing tot
afschaffing is gebaseerd zijn te vinden in paragraaf 4.5 van de memorie
van toelichting bij het Belastingplan 2008. De afschaffing zal leiden tot
een vermindering van regelgeving, administratieve lasten en uitvoeringslasten.Vragen en antwoordenMacro Economische Verkenningen 20081In hoeverre zijn de koopkrachtplaatjes onzeker door
het niet aanleveren van gegevens door de Belastingdienst?Het niet aanleveren van gegevens door de Belastingdienst leidt niet tot
extra onzekerheid in de koopkrachtplaatjes. Het niet aanleveren van gegevens
door de Belastingdienst aan het CBS leidt wel tot meer onzekerheid over de
werkgelegenheid en de incidentele loonontwikkeling. De koopkrachtplaatjes
kennen wel de gebruikelijke onzekerheid, doordat bijvoorbeeld de ontwikkeling
van de contractlonen, de prijzen en de premies voor ziektekosten en pensioen
kunnen afwijken van de raming.2Deelt de minister de analyse uit de Macro Economische
Verkenning dat in 2007 feitelijk sprake is van een budgettaire verslechtering
als gevolg van niet gecompenseerde tegenvallers, lastenverlichtingen en intensiveringen?Zie antwoord op vraag 9.3Kan een overzicht worden gegeven van alle tegenvallers
die zich in 2007 hebben voorgedaan en de wijze waarop ze al dan niet gecompenseerd
zijn?Zie antwoord op vraag 9.4Is, over een periode van 20 jaar gerekend, de volatiliteit
op de financiële markten toegenomen?In de afgelopen twintig jaar is de volatiliteit van de AEX en die van
de Nederlandse staatsobligatierente trendmatig afgenomen. Dit geldt ook voor
de aandelen- en obligatiemarkten van andere hoogontwikkelde economieën.
Volatiliteit is hierbij gemeten aan de hand van de standaarddeviatie over
een periode van 12 maanden.5Waarom is de grotere risocoaversie op de financiële
markten vanwege de jongste crisis «vermoedelijk niet kortdurend»?Door de kredietcrisis zijn marktpartijen zich meer bewust geworden van
de risico’s die aan beleggingen zijn verbonden. Daarbij komt dat ratings
van nieuwe financiële instrumenten neerwaarts worden bijgesteld. Uit
vergelijkbare situaties in het verleden blijkt dat na een financiële
crisis de risicobereidheid voor een langere periode, maar niet permanent,
lager is.6In de MEV waarschuwt het CPB ervoor dat het beeld voor
2008 door de kredietcrisis substantieel lager zou kunnen uitkomen, waarbij
de BBP-groei beperkt zou blijven tot 1¾%. In het MEV is daartoe
een zogenaamde onzekerheidsvariant doorgerekend waarbij het EMU-saldo in 2008
0,5%-punt lager uit zou komen. Hoe beoordeelt de regering de door het
CPB geschetste onzekerheidsvariant?Het is op dit moment nog onduidelijk in welke mate de huidige onrust op
de internationale financiële markten invloed heeft op de reële economie.
De onzekerheidsvariant van de het CPB geeft een van de scenario’s weer
die kan optreden. Het enige wat het kabinet nu kan doen – en doet –
is haar bankenstelsel zo robuust mogelijk inrichten en hierop voortdurend
toezicht houden, zodat we voorbereid zijn. In Europees en internationaal verband
wordt op dit moment bekeken welke mogelijke lessen kunnen worden getrokken
voor het toezicht. Bovendien heeft het kabinet een solide financiering van
de rijksbegroting vastgesteld met een overschot in alle jaren van de kabinetsperiode.
Eventuele onrust op de financiële markten (in het scenario zoals geschetst
door het CPB) hoeft daarmee zeer waarschijnlijk niet direct te leiden tot
budgettaire ingrepen, vanuit het perspectief van de Europese grenzen voor
het begrotingssaldo.7Is een verdere daling van de wereldhandel (vanwege
de onrust op de financiële markten) dan 2% zeer onwaarschijnlijk
of behoort dat tot de reële mogelijkheden?Op basis van de momenteel beschikbare gegevens is een sterkere daling
van de wereldhandel niet erg waarschijnlijk.8Hoe werkt de kredietcrisisvariant door in de koopkrachtplaatjes?De effecten van de kredietcrisis op de koopkracht zijn niet onderzocht.
De mogelijke effecten van de kredietcrisis op lonen, prijzen en lange rente
voor huishoudens geven wel enige indicatie. De kredietcrisis zou volgens de
variant een drukkend effect hebben op de lonen en op de prijzen. Doordat het
neerwaartse effect op de prijzen (– 0,6%) nog iets sterker
is dan op de lonen (– 0,3%), zou de reële loonstijging
een fractie kunnen toenemen; dit is gunstig voor de koopkracht. De stijging
van de lange rente voor huishoudens komt met name tot uiting
in een hogere hypotheekrente; dit is ongunstig voor de koopkracht van huiseigenaren
bij wie de hypotheekrente opnieuw moet worden vastgesteld. De eventuele doorwerking
van de kredietcrisis op bijvoorbeeld pensioenpremies is in de variant niet
bepaald, zodat geen volledig beeld beschikbaar is van de effecten van de kredietcrisis
op de koopkrachtplaatjes. Het effect van de kredietcrisis op de koopkracht
lijkt per saldo beperkt.Hierbij passen twee kanttekeningen. Ten eerste, hoewel het effect van
de kredietcrisis op de koopkracht beperkt lijkt, is de koopkracht wel onzeker.
Vanwege de volatiliteit van de prijzen van energie, grondstoffen, voedingsmiddelen
en van de wisselkoers van de dollar kan de inflatie zowel hoger als lager
uitvallen dan geraamd. Daarnaast kunnen de ontwikkeling van de contractlonen
en de premies voor ziektekosten en pensioen afwijken van de raming.Ten tweede, hoewel het effect op de gebruikelijke statische koopkracht
beperkt lijkt, kan de kredietcrisis wel forse effect hebben op de dynamische
koopkracht en op de vermogens van huishoudens. De gebruikelijke statische
koopkracht heeft betrekking op mensen die dit jaar en volgend jaar in dezelfde
sociaal-economische positie verkeren. Bij de dynamische koopkracht telt ook
het effect van de overgang van werk naar uitkering en andersom mee. De dynamische
koopkracht zou voor een deel van de huishoudens lager kunnen uitvallen, doordat
de kredietcrisis een neerwaarts effect op de werkgelegenheid zou kunnen hebben.
Naast deze koopkrachteffecten zijn er ook vermogenseffecten, doordat de kredietcrisis
een neerwaarts effect kan hebben op aandelenkoersen en huizenprijzen. De dynamische
koopkrachteffecten en de vermogenseffecten kunnen veel forser zijn dan de
statische koopkrachteffecten.9Deelt de minister de analyse uit de MEV dat in 2007
feitelijk sprake is van een budgettaire verslechtering als gevolg van niet
gecompenseerde tegenvallers, lastenverlichtingen en intensiveringen? Kan een
overzicht worden gegeven van alle tegenvallers die zich in 2007 hebben voorgedaan
en de wijze waarop ze al dan niet gecompenseerd zijn?Wij nemen aan dat de vragensteller doelt op de passage op pagina 31 van
de MEV 2008, waarin een analyse wordt gegeven van de horizontale verslechtering
van het EMU-saldo 2007 ten opzichte van 2006. Het EMU-saldo 2006 is uitgekomen
op een overschot van 0,6% BBP, terwijl de raming voor 2007 een tekort
van 0,4% BBP laat zien (– 0,3% BBP in de MEV).De horizontale verslechtering van het EMU-saldo bedraagt dus 1%-punt
BBP (overeenkomend met ca € 5,5 mld) en wordt veroorzaakt door:• De lastenverlichting van 1,0 mld in 2007, die onderdeel uitmaakte
van de Miljoenennota 2007;• Een (tijdelijke) daling van de gasbaten met 1,5 mld (inclusief
VpB-gas) door met name de extreem zachte winter van 2006–2007;• In 2007 wordt 0,8 mld meer uitgegeven via het Fonds Economsiche
Structuurversterking dan in 2006 omdat de onderuitputting uit 2006 grotendeels
is doorgeschoven naar 2007;• De uitgaven groeien harder dan het BBP, met name door de stijging
van de zorguitgaven (1,9 mld). De groei van de zorguitgaven is grotendeels
het gevolg van overschrijdingen uit voorgaande jaren, die in het lopende jaar
niet meer gecompenseerd kunnen worden.Voor een overzicht van alle tegenvallers voor het jaar 2007 wordt verwezen
naar de Verticale Toelichting 2007–2012 (internetbijlage bij de Miljoenennota
2008 op www.rijksbegroting.nl). Deze bijlage bevat alle meeen tegenvallers
en beleidsmatige wijzigingen per begrotingshoofstuk ten opzichte van de Miljoenennota
2007.10Hoe beoordeelt de minister het feit dat het door het
CPB berekende «robuust EMU-saldo» in 2007 en 2008 verslechtert
en zelfs negatief is? Waarom is het robuust saldo niet in de Miljoenennota
vermeld? Kan in de toekomstige budgettaire nota’s voortaan ook het robuust
EMU saldo vermeld worden?Het robuust saldo is het voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën
relevante saldo. Omdat al het kabinetsbeleid alsmede veranderingen in exogene
variabelen moeten worden meegenomen voor het effect op de houdbaarheid, is
het saldo 2011 het relevante saldo. Dit saldo is 0,2% BBP, hetgeen
betekent dat het robuuste saldo met 1,3% BBP toeneemt gedurende de
kabinetsperiode.De verslechtering van het robuuste EMU saldo in 2007 en 2008 kan, zoals
ook het CPB aangeeft, verklaard worden door lastenverlichtingen en uitgavenintensiveringen
die al aangekondigd waren in de Miljoenennota 2007 en door tegenvallers in
de uitgaven die dit jaar niet zijn gecompenseerd door bezuinigingen elders.De vergrijzingssommen, en dus ook het robuust saldo en het effect van
maatregelen, worden door het CPB berekend en regelmatig gepubliceerd, waaronder
in de MEV. Het robuust EMU-saldo is van belang voor de houdbaarheidsberekeningen.
In dit licht is het robuust saldo 2011 relevant omdat deze het totale effect
van het kabinetsbeleid en de exogene ontwikkelingen op de structurele balans
tussen uitgaven en inkomsten weerspiegelt. De jaarlijkse ontwikkeling van
het robuust EMU-saldo is erg volatiel. Om die reden kiest het kabinet ervoor
de gedurende deze kabinetsperiode alleen de vaste EMU-begrippen te publiceren11Kan de mutatie in de ziektekosten (premie en eigen
betalingen) per verzekerde worden gespecificeerd?De mutatie van de gemiddelde nominale zorgpremie wordt mede bepaald door
het vervangen van de no-claimteruggaveregeling door een verplicht eigen risico.
In onderstaande tabel worden de mutaties van de verschillende componenten
weergegeven. 20072008MutatieGemiddelde nominale zorgpremie per volwassene1 1031 057– 46 Gemiddelde no-claimteruggave per volwassene– 91091 Gemiddelde eigen betalingen per volwassene0109109     Totale gemiddelde nominale ZVW betalingen per volwassene1 0121 166154De gemiddelde nominale zorgpremie daalt met 46 euro van 1103 euro (inclusief
de op voorhand betaalde no-claimpremie van 255 euro) in 2007 naar 1057 euro
in 2008. Die daling wordt vertekend door het vervallen van de no-claimteruggaveregeling
en de introductie van het eigen risico. Zo wordt in 2007 door de verzekerden
op voorhand 255 euro betaald aan de verzekeraar waarvan zij later gemiddeld
91 euro terugkrijgen. Met het vervallen van de no-claimteruggaveregeling vervalt
ook de gemiddelde teruggave. Daarnaast leidt de introductie van het eigen
risico tot eigen betalingen van gemiddeld 109 euro. Gecorrigeerd voor die
twee maatregelen komt de gemiddelde nominale ZVW betaling per saldo 154 euro
(-/-46+91+109) hoger uit. De mutatie van 154 euro bevat ook de pakketuitbreiding.
Dat laatste is op te vatten als een financieringsverschuiving omdat de met
de pakketuitbreiding samenhangende zorg in 2007 nog niet gefinancierd
werd via de ZVW maar door middel van aanvullende verzekeringen en/of eigen
betalingen. Gecorrigeerd voor de met de pakketuitbreiding samenhangende financieringsverschuiving
van 13 euro, is een verzekerde in 2008 per saldo gemiddeld 141 euro duurder
uit voor z’n nominale ziektekosten.12Deelt de minister de constatering op p. 31 van
de MEV dat voor vergrijzingskosten het robuuste EMU-saldo de relevante maatstaf
is? Deelt de minister de conclusie dat het CPB dat de door het kabinet nagestreefde
verbetering van de vergrijzingskosten nog geheel in de jaren na 2008 moet
worden bewerkstelligd?Het robuuste EMU-saldo is inderdaad de voor de vergrijzingskosten relevante
maatstaf. De mate waarin de vergrijzingskosten niet zijn gedekt wordt weerspiegeld
door het verschil tussen het feitelijke en het houdbare robuuste saldo voor
dat jaar. Een verbetering van de houdbaarheid kan zich op twee manieren manifesteren:
in een verbetering van het robuust saldo tijdens de kabinetsperiode of in
een verbetering van de balans tussen uitgaven en inkomsten na de kabinetsperiode.
Tijdens de kabinetsperiode stijgt het robuust saldo met 1,3% BBP tot
0,2% BBP in 2011. Voor de houdbaarheid is het saldo 2011 het meest
relevant: het weerspiegelt immers het totale effect van al het kabinetsbeleid
en exogene ontwikkelingen op de structurele balans tussen uitgaven en inkomsten.
Alhoewel het robuuste saldo een relevante maatstaf is, is het helaas geen
perfecte maatstaf (net zo min als andere saldo-definities dat zijn). Het robuuste
saldo wordt door tal van factoren beïnvloed, ook bijvoorbeeld door herzieningen
van groeicijfers achteraf of door eenmalige transacties. Tijdreeksen van het
robuust saldo laten zien dat deze «robuuste» maatstaf net zo volatiel
is als het «gewone» structurele saldo.In deze maatstaf, het robuust saldo 2011, komen wijzigingen in inkomsten
en uitgavenstromen ná 2011 niet tot uiting. Deze zijn echter wel van
belang voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het kabinet wijzigt
instituties dusdanig dat ook na 2011 een bijdrage wordt geleverd aan de houdbaarheid.
Deze maatregelen worden nu al vormgegeven en geïmplementeerd, maar hun
effect neemt nog toe in de tijd.Dus hoewel de verbetering van het robuust saldo pas in latere jaren zichtbaar
wordt, heeft het kabinet dus wel degelijk nu al maatregelen genomen die bijdragen
aan de houdbaarheid.13Hoe zien de Franse plannen m.b.t. hypotheekrenteaftrek
er uit?De Franse regering heeft voorgesteld om bij aanschaf van een woning de
betaalde hypotheekrente tijdelijk aftrekbaar te maken voor de inkomstenbelasting.
De hypotheekrente is voor 40% aftrekbaar in het eerste jaar en voor
20% gedurende de vier jaar daarna. Het belastingvoordeel is daarbij
geplafonneerd op 3750 euro voor een alleenstaande, 7500 euro voor een echtpaar,
met 500 euro extra belastingvoordeel per kind. Voor gehandicapten gelden hogere
maxima.14Leidt het beschikbaar stellen van liquiditeiten door
centrale banken tot rust op de financiële markten?Het beschikbaar stellen voorkwam het verder oplopen van geldmarktrentes
en bracht enige rust op de geldmarktrentes. Van een normalisatie is momenteel
echter op de geldmarkten nog geen sprake.15Welk deel (bedrag) van de stijging van de nominale
zorgpremie heeft te maken met de inhaalslag vanwege te lage premiestelling
uit eerdere jaren?Als gevolg van te lage premiestelling in 2006 en 2007 bedraagt het vermogenstekort
bij de ZVW ultimo 2007 naar verwachting 2 mld euro. Daarvan wordt in 2008
naar verwachting 1¼ mld euro ingelopen. Aangezien het saldotekort voor
2007 als gevolg van structureel hogere zorguitgaven naar verwachting op ¾
mld euro uitkomt, bedraagt de premiemutatie voor 2008 als gevolg van te lage
premiestelling uit eerdere jaren 2 mld euro. Als gevolg daarvan neemt de nominale
premie toe met 70 euro aangezien de helft van de zorgkosten dient te worden
opgebracht door middel van nominale premies.16Wat is de reden voor de gedaalde woningbouwproductie
in 2007?Naar verwachting zal er in 2007 geen sprake zijn van een daling van de
woningbouwproductie. Het volume van de investeringen in nieuwbouwwoningen
stijgt naar verwachting met 5½%. Als ook de investeringen in
herstel en verbouw worden meegerekend is sprake van een stijging met circa
5¼%. Ook het aantal gereed gekomen woningen ligt in 2007 naar
verwachting iets hoger dan vorig jaar. Alleen het aantal afgegeven bouwvergunningen
ligt dit jaar een stuk lager dan vorig jaar toen het aantal afgegeven bouwvergunningen
extreem hoog was. Dit leidt naar verwachting pas na 2008 tot lagere aantallen
gereedgekomen woningen. Wel is het zo dat realisatiecijfers laten zien dat
het aantal gereedgekomen woningen in de eerste vijf maanden van 2007 wat lager
lag dan in dezelfde periode van vorig jaar. De verwachting is echter dat dit
in de tweede helft van het jaar wordt ingehaald.17Wat verklaart het verschil tussen de gemiddelde WOZ-waarde
van corporatiewoningen eind 2005 (140 000 euro) en de marktwaarde (92 000
euro).De WOZ-waarde is de waarde bij vrije verkoop (onverhuurd) terwijl de marktwaarde
de waarde is bij verkoop in verhuurde staat.18Is bij de «opmerkelijke opleving van het aantal
zelfstandigen» altijd sprake van vrije keus van betrokkenen of betreft
het soms gedwongen zelfstandig ondernemerschap?Zelfstandig ondernemerschap is per definitie een vrije keuze. Het CPB
beschikt niet over informatie over de vraag in hoeverre personen zich door
omstandigheden gedwongen voelen om als zelfstandige te beginnen, bijvoorbeeld
door langdurige werkloosheid of gedwongen ontslag.19De regelingen voor arbeidsongeschiktheid sorteren een
klein positief effect op het arbeidsaanbod. Kunt u aangeven hoeveel gedeeltelijk
arbeidsongeschikten, na invoering van de WIA, zijn toegetreden tot de arbeidsmarkt
en hoeveel u er komend jaar verwacht?In 2006 bestond de instroom in de WGA uit zo’n 17,5 dzd personen.
Daarvan waren ongeveer 11,0 dzd personen volledig arbeidsongeschikt en ongeveer
6,5 dzd personen gedeeltelijk arbeidsongeschikt. De laatste groep
blijft ondanks het ontvangen van een WGA uitkering tot het arbeidsparticipanten
behoren. Maar dan natuurlijk wel voor minder uren per week, omdat ze slechts
gedeeltelijk arbeidsgeschikt zijn.In 2007 en 2008 zal de jaarlijkse instroom in de WGA naar verwachting
uit ongeveer 24,0 dzd personen bestaan, en daarvan zullen ongeveer 8,5 dzd
gedeeltelijk arbeidsgeschikt zijn.De beleidsmaatregelen op het gebied van de arbeidsongeschiktheid sorteren
een klein effect op het arbeidsmarktparticipatie. Merk op dat zowel voor als
na de invoering van de WIA de gedeeltelijk arbeidsongeschikten tot het participanten
behoorden. In die zin heeft de WIA niet tot extra participatie geleid. De
herkeuring van de WAO-ers en de aanscherping van het schattingbesluit hebben
daarentegen wel tot extra participatie geleid. Arbeidsongeschikten werden
daardoor immers minder arbeidsongeschikt of zelfs geheel arbeidsgeschikt verklaard.20Wat verklaart dat het aantal werkzame personen royaal
hoger is dan de omvang van de werkzame beroepsbevolking?Het aantal werkzame personen (8383 dzd in 2006) heeft betrekking op iedereen
die een baan heeft bij een in Nederland gevestigd bedrijf of particulier huishouden.
Dit is ongeacht het aantal uren per week.De werkzame beroepsbevolking (7074 dzd in 2006) bestaat uit personen van
15–64 jaar die in Nederland wonen en die betaald werk hebben van 12
uur of meer per week. Bron: CBS 2007, «Nationale Rekeningen 2006»,
p. 90, 228.Het aantal werkzame personen is gebaseerd op registraties, de werkzame
beroepsbevolking is gebaseerd op een steekproef: de Enquête Beroepsbevolking
(EBB).Het verschil (1309 dzd) bestaat uit voor het grootste deel (1152 dzd)
uit mensen die minder dan 12 uur per week werken. De rest wordt verklaard
door 65-plussers (76 dzd); niet ingezetenen die vanwege hun woonsituatie door
de EBB niet worden waargenomen (denk bijvoorbeeld aan buitenlandse werknemers
die bivakkeren op een camping) (43 dzd); saldo grenspendel (31 dzd); en kinderen
jonger dan 15 (denk aan krantenjongens en vakkenvullers) (8 dzd).Bovenstaande cijfers van werkzame personen en werkzame personen die minstens
12 uur per week werken zijn afkomstig van het CBS en voorlopig vanwege het
voorlopige karakter van de cijfers over 2006 in de Nationale rekeningen 2006.
De verdeling over de overige verschilposten is afkomstig van eigen berekeningen
en gebaseerd op definitieve CBS-cijfers t/m 2004.21Kunnen de factoren die de koopkrachtontwikkeling in
2008 beperken kwantitatief worden geduid?De koopkrachtontwikkeling blijft in 2008 achter bij de reële inkomensstijging,
met name door de stijging van de ziektekosten en de oplopende belastingdruk.
De effecten hiervan lopen sterk uiteen tussen huishoudens, waardoor het moeilijk
is deze factoren kwantitatief te duiden. De stijging van de inkomensafhankelijke
bijdrage ZVW is voor nagenoeg alle huishoudens ongunstig, hetzij doordat de
huishoudens meer loonheffing verschuldigd zijn vanwege de hogere bijdrage
van de werkgever, hetzij doordat de huishoudens deze bijdrage zelf betalen.
De stijging van de nominale ziektekosten wordt voor huishoudens
met lage inkomens deels gecompenseerd door de hogere zorgtoeslag, bij huishoudens
met hogere inkomens niet. De afschaffing van de no-claimteruggave, de invoering
van een eigen risico en de invoering van een compensatie voor chronisch zieken
met meerjarig onvermijdbare zorgkosten is ongunstig voor mensen met weinig
ziektekosten, maar gunstig voor mensen met veel ziektekosten. De effecten
van de beperking van de aftrekbaarheid van buitengewone uitgaven lopen eveneens
sterk uiteen, afhankelijk van de hoogte van de ziektekosten, het inkomen en
het wel/niet gebruik van deze regeling.22Voor de groep uitkeringsgerechtigden met een inkomen
boven 120% WML gaat er in koopkracht op vooruit. Kun u aangeven waarom
dat niet geldt voor de groep uitkeringsgerechtigden van 100% WML? Of
is dat verschil enkel terug te redeneren op het aanwezig zijn van kinderen
in het huishouden?De groep uitkeringsgerechtigden met een inkomen boven 120% WML
omvat ook volledig arbeidsongeschikten, die voordeel hebben van de verhoging
van de uitkering van 70 naar 75% van het laatstverdiende loon. De minimumuitkeringsgerechtigden
van 100% WML hebben bij veronderstelling een uitkering op bijstandsniveau,
die afgezien van de gebruikelijke indexatie niet beleidsmatig wordt verhoogd.23Wat zouden de kosten (belastinguitgaven) zijn indien
iedereen die recht heeft op de aftrek buitengewone uitgaven daadwerkelijk
gebruik zou maken van die aftrekmogelijkheid?Het CPB heeft onvoldoende informatie om een goede raming van de budgettaire
implicaties te maken.Volgens Nivel/SEO is het niet-gebruik bij een panel van chronisch zieken
en gehandicapten 50% (zie Belastingplan 2008, p. 36). De budgettaire
implicaties van het niet-gebruik zijn niet duidelijk, omdat niet bekend is
hoe hoog de ziektekosten zijn van mensen die geen buitengewone uitgaven vermelden
op hun aangifte. Rechthebbende niet-gebruikers hebben (bijvoorbeeld) gemiddeld
waarschijnlijk lagere zorgkosten dan rechthebbende gebruikers, waardoor zij
denken geen recht te hebben op aftrek of een tegemoetkoming (zie ook rapport
van de ambtelijke werkgroep Naar integratie van buitengewone uitgaven en zorgtoeslag,
1 september 2006, p. 15). Daarnaast maken niet alleen chronisch
zieken en gehandicapten maar ook andere burgers in toenemende mate gebruik
van de regeling aftrek buitengewone uitgaven. Dit betreft bijvoorbeeld AOW’ers
met een laag inkomen of burgers met tijdelijk hoge uitgaven samenhangend met
ziekte en ouderdom, zoals extra reiskosten en aanpassingen van de woning of
auto. Ook hier kan sprake zijn van niet-gebruik bij rechthebbenden.24Wat verklaart de grote omvang van de structurele tegenvaller
bij de Zorguitgaven? Waarom blijken de ramingen voor de zorguitgaven vaak
niet te kloppen?De methode van aanbodregulering en budgettering, waarin zorguitgaven redelijk
te beheersen zijn, is afgeschaft, onder andere vanwege onvrede over wachtlijsten.
Op het ogenblik zit Nederland in een overgangsfase naar gereguleerde concurrentie
als sturingsmechanisme voor de zorg. Dit stelsel in nog niet in zijn totaliteit
ingevoerd (zie CEP 2007, Speciaal onderwerp Eerste ervaringen met stelselherziening
zorg). Ziekenhuizen worden nog grotendeels en instellingen in
de AWBZ nog geheel via de oude budgetteringssystematiek bekostigd, waarbij
wel geldt dat de volumebeheersing voor de ziekenhuiszorg minder sterk is geworden.
Zorgverzekeraars lopen nog steeds weinig financieel risico over de omvangrijke
post ziekenhuisuitgaven. Zorgkantoren, die de AWBZ-zorg inkopen, hebben geen
financiële prikkels om dit doelmatig te doen. Er zijn beleidsvoornemens
om op deze punten verandering aan te brengen.Maar ook als de gereguleerde concurrentie verder vorm heeft gekregen,
is de vraag in hoeverre het volume van de zorg voorspelbaar en beheersbaar
is. Eigen betalingen spelen in Nederland in de curatieve zorg een geringe
rol. Mensen die ziek zijn willen gewoon goede zorg en denken op dat ogenblik
niet na over de kosten daarvan. Zorgaanbieders willen goede zorg leveren en
geld verdienen en hebben dus ook uit zichzelf geen prikkel om de kosten en
het volume laag te houden. In het stelsel van gereguleerde concurrentie zoals
dat in Nederland wordt ingevoerd, heeft de zorgverzekeraar de rol om te onderhandelen
over volume, prijs en kwaliteit van de zorg. De verzekeraar zou de kosten
in de hand moeten houden om zijn verzekerden een concurrerend aanbod te doen.
Mogelijk zal concurrentie tussen zorgverzekeraars leiden tot een relatief
lage prijsstijging. Het is voor de zorgverzekeraar naar verwachting echter
moeilijk een goede inschatting van het benodigde zorgvolume te maken. Op het
niveau van een individuele verzekerde met een bepaalde klacht bestaat er tamelijk
veel vrijheid en variatie in het bepalen van omvang en soort van zorg die
ingezet worden.Aan de ontwikkeling van het zorgvolume liggen op langere termijn een aantal
structurele factoren ten grondslag, zoals medisch-technologische ontwikkelingen,
demografie, epidemiologie, groei van het inkomen e.d. Op grond van dergelijke
factoren kan een globale inschatting worden gemaakt van de ontwikkeling van
het benodigde zorgvolume bij ongewijzigd beleid zoals dat in de middellange
termijn raming voor de zorg wordt gedaan (zie CPB document 7 en 121). Er zijn
echter drie redenen waarom de zorguitgaven van jaar tot jaar toch moeilijk
te voorspellen zijn:1. de invloed van structurele factoren als technologie is niet van jaar
tot jaar precies te voorspellen (die hangt er bijvoorbeeld maar net van af
wat er op de markt komt, hoe het aanslaat en wanneer het tot de basisverzekering
wordt toegelaten);2. naast de onderliggende factoren spelen ook gedragsreacties van de betrokken
partijen en uitvoeringsperikelen een rol, juist bij stelselwijzigingen (voorbeelden:
de invoering van een nieuw bekostigingssysteem kan grote administratieve effecten
hebben; aanbieders kunnen op tariefverlagingen reageren door het volume te
vergroten);3. de exacte invloed van beleid is moeilijk te voorspellen, zeker als
het ingrijpend beleid betreft.Daarnaast is het mogelijk dat de raming zelf invloed heeft op de hoogte
van de zorguitgaven. Dit kan zich voordoen als de volume-raming als uitgangspunt
wordt gebruikt door marktpartijen en als een minimum wordt gezien. Er zijn
veel partijen die belang hebben bij hogere zorguitgaven en weinig of slecht
georganiseerde partijen die juist graag lagere zorguitgaven zien. Gezonde
premiebetalers zullen misschien graag lage uitgaven zien, maar hebben weinig
instrumenten om dit af te dwingen. Zelfs zorgverzekeraars kunnen redeneren
dat volumestijgingen niet schadelijk zijn voor hun concurrentiepositie als
die zich over de hele linie voordoen. Een citaat uit een artikel in het Financieel
Dagblad van 12 september van dit jaar over de overschrijdingen bij de
huisartsen kan dit illustreren:«Volgens een woordvoerder van ZN zijn de verzekeraars ook blij met
het akkoord. Hij vindt het vooral belangrijk dat de huisartsen de zorgtaken
van het ziekenhuis verder zullen verlichten. De hoger uitgevallen
huisartsenkosten zullen volgens hem wel «verrekend» worden in
de premies.» (cursivering van CPB). Dit alles zou ertoe kunnen leiden
dat de kans op een onderschatting van de zorguitgaven groter is dan op een
overschatting.25Tot hoeveel zorgpremieverlaging leidt de overheveling
van het zorgopleidingsfonds van de ZVW naar de begroting?De overheveling van het zorgopleidingsfonds van de ZVW naar de begroting
bedroeg 650 mln euro voor 2007. Dat neemt toe tot 760 mln euro in 2008. Aangezien
de zorgkosten voor de helft met nominale premies (inclusief rijksbijdrage
voor verzekerden jonger dan 18 jaar) dient te worden opgebracht en de overige
helft met inkomensafhankelijke bijdragen, leidde de overheveling van het opleidingsfonds
voor 2007 tot een verlaging van de nominale premie met ongeveer 22 euro. De
inkomensafhankelijke bijdrage kwam voor 2007 0,13%-punt lager uit.
De toename van de overheveling van het opleidingsfonds in 2008 leidt tot een
verdere daling van de nominale premie met ongeveer 4 euro. De inkomensafhankelijke
bijdrage komt voor 2008 0,02%-punt lager uit.26 en 27Waarom verbetert het robuuste EMU-saldo niet van 2007
op 2008?Wat verklaart de sterke daling van het robuuste EMU-saldo
van 2006 op 2007?Bij de berekening van het robuuste EMU-saldo wordt gecorrigeerd voor de
conjunctuur, de aardgasbaten, de rentelasten en rente- en dividendontvangsten.
De berekening van de conjuncturele component in het EMU-saldo is overigens
omgeven met een aanzienlijke onzekerheidsmarge, zodat de uitkomsten met grote
voorzichtigheid moeten worden gehanteerd.Het robuuste saldo verslechtert van – 0,1% BBP in 2006
naar – 1,0% BBP dit jaar. Dit is het gevolg van lastenverlichtingen
en uitgavenintensiveringen die al waren aangekondigd in de Miljoenennota 2007
en van tegenvallers in de uitgaven (met name in de zorg) die dit jaar niet
zijn gecompenseerd door bezuinigingen elders.Volgend jaar verbetert het robuuste saldo niet ten opzichte van 2007.
Tegenover hogere inkomsten, onder meer door de lastenverzwaringen die het
kabinet volgend jaar doorvoert, staan hogere collectieve uitgaven, deels structureel
maar deels ook incidenteel van aard. Naast de (endogene) stijging van de zorguitgaven
betreft dit onder meer hogere uitgaven aan de zorgtoeslag en schuldsanering
Antillen.28Wat levert meer rendement op: 1 miljoen euro investeren
in voor- en vroegschoolse opvang of de staatsschuld met 1 miljoen euro verlagen?Het is bij deze vraag belangrijk onderscheid te maken tussen investeringen
in voor- en vroegschoolse educatie (VVE) en voor- en vroegschoolse opvang.Van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is uit buitenlandse studies
bekend dat dit effectieve investeringen kunnen zijn. Zo stijgen door VVE het
uiteindelijk behaalde opleidingsniveau en het loon, terwijl het aantal voortijdig
schoolverlaters, de criminaliteit en de werkloosheid afnemen. Adequate kosten-batenanalyses
van intensieve VVE programma’s in het buitenland laten zien dat de baten
de kosten in belangrijke mate kunnen overtreffen, het rendement
op het VVE programma is hoger dan het alternatieve rendement van een «standaard»
investering dan wel de meer conservatieve (lager renderende) investering van
het verlagen van de staatsschuld. Vandaar dat VVE in de CPB studie «Kansrijk
Kennisbeleid» uit 2006 als kansrijke (oftewel welvaartsverhogende) beleidsoptie
is aangemerkt. Of dergelijke hoge baten ook in Nederland worden bereikt is
echter niet op voorhand zeker. Dit hangt onder meer af van de aanvangssituatie
en de invulling van het programma. Op dit moment neemt al de helft van de
(huidige) doelgroep deel aan VVE programma’s. Wellicht dat een verdere
intensivering van VVE in hogere mate terecht komt bij kinderen buiten de doelgroep
wat het rendement kan verlagen (de buitenlandse studies richten zich met name
op achterstandskinderen). Wat betreft de invulling van het programma, uit
buitenlandse studies is bekend dat een minimale intensiteit (genoemd wordt
vier dagdelen per week), en een bepaald niveau van de begeleiding bepalend
zijn voor het positieve effect. Tot slot is het nog belangrijk op te merken
dat het hier ging om uitgaven die direct bij de kinderen via de programma’s
terecht kwamen. Het betreft dus niet het rendement van het afstemmen/reorganiseren
van opvang in relatie tot de basisschool. Het antwoord op de vraag hangt dus
mede af van hoe de intensivering in Nederland wordt vormgegeven. Een ander
soort rendement voor de overheid is een hogere arbeidsparticipatie van de
ouders van de deelnemende kinderen. Helaas is over het effect van de kwaliteit
van de opvang/educatie op de arbeidsparticipatie van de ouders weinig bekend.
Volgens de studie «Hoe het werkt met kinderen» van het SCP (2006)
spelen zowel prijs als kwaliteit van de opvang een beperkte rol bij de participatie
van ouders, zie ook hieronder.Van investeringen in voor- en vroegschoolse opvang op de ontwikkeling
van het kind is weinig bekend. Wel is er informatie beschikbaar over het effect
van de prijs van de opvang op de participatie van de ouders. Dit effect is
beperkt. Dit komt mede door substitutie van informele opvang door formele
opvang wanneer de prijs daalt. Hierdoor «lekt» een deel van de
intensivering «weg». Uitgaande van het huidige niveau van subsidiëring
komt ongeveer 20–25 procent van een hogere overheidsbijdrage aan de
kinderopvang terug in de vorm van (onder andere) meer belastinginkomsten en
minder uitkeringsuitgaven. Het verlagen van de staatsschuld kent deze zogenaamde
inverdieneffecten niet.29Welke mogelijkheden ziet de regering om de in de MEV
genoemde «nationale welzijnsrekeningen» in te voeren?In de wetenschap wordt inderdaad wel gepleit voor het opstellen van zogeheten
nationale welzijnsrekeningen’ naar analogie van Nationale Rekeningen.
Het kabinet kan zich in algemene zin vinden in de onderliggende gedachte dat
meer en betere informatie gewenst is over de effecten van beleid op geluk
en welzijn. Zoals ook in de Miljoenennota wordt betoogd is economische groei
noodzakelijk, maar niet voldoende voor geluk en welzijn. Dit vraagt om een
breder beleid waarin ook sociale doelen en milieudoelen een prominent figureren.
De pijler-benadering sluit aan op een dergelijke benadering.Met het CPB heeft het kabinet wel bedenkingen bij het hanteren van geluk
als overkoepelende doelstelling van beleid. De beschikbare informatie schiet
daarvoor duidelijk te kort, aggregatie over burgers vereist een (selectieve)
weging en kan tot meetproblemen leiden en zijn we niet altijd zeker van de
richting van de causaliteit. Als bijvoorbeeld gesteld wordt dat «meer
inkomen nauwelijks gelukkiger maakt», dan is daarmee nog niet gezegd
dat een stagnatie of een daling van het inkomen wel gelukkiger maakt
of dat de geluksscore ongewijzigd houdt. Blijft dat het interessant en relevant
is de determinanten van geluk en welzijn, zoals de leefomgeving en de gezondheidszorg,
beter te begrijpen en, waar mogelijk, mee te wegen in het overheidsbeleid.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Crone (PvdA), Vendrik (GL), Blok (VVD), voorzitter,
Ten Hoopen (CDA), ondervoorzitter, Weekers (VVD), Gerkens (SP), Van Haersma
Buma (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Dezentjé Hamming (VVD),
Omtzigt (CDA), Koşer Kaya (D66), Irrgang (SP), Luijben (SP), Kalma
(PvdA), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Cramer (CU), J. Kortenhorst (CDA),
Van der Burg (VVD), Van Dijck (PVV), Heerts (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand
(PvdD), Tang (PvdA) en Vos (PvdA).Plv. leden: van der Staaij (SGP), Van Dam (PvdA), Halsema (GL), Remkes
(VVD), Jonker (CDA), Aptroot (VVD), Van Gerven (SP), De Vries (CDA), Van Hijum
(CDA), De Krom (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Pechtold (D66), Kant (SP),
Ulenbelt (SP), Van der Veen (PvdA), Vacature (CDA), Anker (CU), Mastwijk (CDA),
Nicolaï (VVD), De Roon (PVV), Smeets (PvdA), Karabulut (SP), Thieme (PvdD),
Heijnen (PvdA) en Spekman (PvdA).XNoot1Tom van der Meer c.s. Geef migratie niet alleen de schuld, NRC 7 september
2007. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-39.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl