Vaststelling van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2010; Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136380
 2009-2010
 
 32 123 B
 Vaststelling van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar
2010
 
 
 
 
 Nr. 
 4
 VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 2 november 2009
 De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, belast met het voorbereidende onderzoek van dit voorstel
van wet, heeft de eer verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van
vragen met de daarop gegeven antwoorden.
 De op 16 oktober 2009 voorgelegde vragen zijn, bij brief van 30 oktober
2009, beantwoord door de minister van en de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
 Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare behandeling
van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Leerdam
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Hendrickx
 
 Vragen en antwoorden inzake de vaststelling van de begrotingsstaat
van het gemeentefonds voor het jaar 2010
 1
 
 Worden de maatregelen, die gemeenten in het kader van
recessiebestrijding hebben genomen door investeringen en activiteiten in de
tijd naar voren te halen, bedreigd door de budgetreducties die het gevolg
zijn van de bestuursakkoorden?
 
 
 De aanvullende bestuurlijke afspraken die in het voorjaar van 2009 met
de medeoverheden zijn gemaakt, hebben ten opzichte van de vooruitzichten die
bestonden vóór de crisis (i.c. de septembercirculaire 2008)
niet geleid tot een verlaging van het reële accres over 2009. Er is daarom
geen aanleiding te denken dat de afspraken gevolgen hebben voor de maatregelen
van de medeoverheden tegen de recessie in 2009. Wel is er sprake van een verlaging
van het accres 2010 ten opzichte van de vooruitzichten die bestonden voor
de crisis. Dit zou kunnen leiden tot minder uitgavenruimte van gemeenten en
provincies, ook op het gebied van maatregelen tegen de recessie. De gemeenten
en provincies krijgen in 2009 en 2010 echter wel een incidentele bijdrage
van € 100 mln. Ook kunnen medeoverheden geld uit reserves inzetten
voor maatregelen tegen de recessie. Medeoverheden krijgen de ruimte om investeringsuitgaven
naar voren te halen, doordat de grens van het EMU-saldo voor medeoverheden
tijdelijk is verlaagd, tot0,7% in 2009 en -0,6% in 2010.
 2
 
 Hoe hoog zou het accres van het gemeentefonds zijn
geweest voor 2009, 2010 en 2011 als de oude normeringssystematiek (trap op,
trap af) zou zijn gehanteerd? En hoe hoog als de oude methode zou zijn aangehouden,
maar niet zou zijn toegepast op de € 6 miljard intensivering vanwege
de crisis?
 
 
 Het berekenen van de ramingen van het accres voor 2009, 2010 en 2011 zou
momenteel een vertekend en verkeerd beeld geven. Ten eerste omdat in het Aanvullend
Beleidsakkoord een aantal incidentele afwijkingen van de reguliere begrotingssystematiek
van het Rijk zijn opgenomen: (i) een tijdgebonden stimuleringspakket in 2009
en 2010 waarvoor geen dekking gevonden wordt onder de begrotingskaders, (ii)
het uitschakelen van de EMU-signaalwaarde, waardoor het rijkstekort op kan
lopen zonder dat rijksbezuinigingen noodzakelijkerwijs het gevolg zijn en
(iii) het buiten de uitgavenkaders plaatsen van WW en ruilvoet, waardoor voor
tegenvallers op dit gebied geen ombuigingen binnen de rijksuitgaven zullen
plaatsvinden. Deze drie uitzonderlijke factoren zouden een zeer ongebruikelijke
doorwerking hebben indien de gebruikelijke normeringssystematiek voor medeoverheden
zou worden toegepast. De rechtvaardigheid en evenredigheid hiervan zou te
betwisten zijn. Ten tweede omdat de jaren 2010 en 2011 (maar ook de jaren
daarna) meer dan ooit met grote onzekerheden zijn omgeven. Dit maakt van de
resterende kabinetsperiode een uitermate onzeker tijdsbestek, hetgeen leidt
tot een accresraming met een te grote volatiliteit.
 3
 
 Op welke thema’s verwacht de regering samenloop
tussen de heroverwegingsoperatie en de lopende en geplande activiteiten voor
het gemeentefonds? Zijn er activiteiten gepland voor 2010 en 2011 die door
de heroverwegingsoperatie herzien worden? Zo ja, om welke activiteiten gaat
het?
 
 
 Het doel van de heroverwegingsoperatie is het in kaart brengen van forse
besparingsopties binnen de collectieve sector, dus ook op de accres-relevante
overheidsuitgaven en activiteiten. Om welke activiteiten het precies
gaat is echter nu, aan het begin van de heroverwegingsoperatie, nog niet te
zeggen. Naast de heroverwegingsoperatie is in 2010 de evaluatie van de normeringssystematiek
gepland. Deze zal gewoon doorgaan.
 4
 
 Welke specifieke uitkeringen zullen in 2010 eindigen
en welke zullen in de vorm van een decentralisatieuitkering worden voortgezet?
 
 
 In de Onderhoudsrapportage specifieke uitkeringen (OSU) 2009 is een overzicht
gegeven van de in 2009 lopende specifieke uitkeringen. Hierin is ook aangegeven
of deze in 2010 eindigen of nog doorlopen. De OSU 2009 is 27 april 2009
aangeboden aan de Tweede Kamer. Van de in de begroting gemeentefonds per 2010
nieuw opgenomen decentralisatie-uitkeringen zijn de decentralisatie-uitkeringen
als gevolg van de overheveling van de BDU-SIV in 2009 nog specifieke uitkeringen
(zie ook tabel 3.3.1). Daarnaast worden in 2010 als gevolg van een wijziging
van de FES (Fonds Economische Structuurversterking)-wet een groot aantal FES-specifieke
uitkeringen omgezet in decentralisatie-uitkeringen in het gemeentefonds.
 5
 
 Hoe zal de regering samen met de mede-overheden trachten
de doelstelling te realiseren dat het bestaande voorzieningenpakket inderdaad
tegen globaal gelijke lasten wordt geleverd?
 
 
 Dit wordt gerealiseerd door het budget van de algemene uitkering van het
gemeentefonds over de gemeenten te verdelen via een verdeelsysteem van 60
verdeelmaatstaven. Het Rijk is verantwoordelijk voor het ontwikkelen en onderhouden
van het systeem van verdeelmaatstaven dat de verdeling tot stand brengt. Dit
verdeelsysteem stelt gemeenten in staat hun voorzieningen op een onderling
gelijkwaardig niveau te brengen tegen globaal gelijke lastendruk en rekening
houdend met de structuurkenmerken van de gemeenten. De gemeenten kunnen dan
zelf bepalen aan welke voorzieningen zij hun geld bij voorkeur besteden (eigen
prioriteitenstelling).
 6
 
 Wordt ook de loon- en prijsbijstelling op de rijksbegroting
niet uitgekeerd conform het besluit om de normeringssystematiek van het gemeente-
en provinciefonds buiten werking te zetten?
 
 
 Het gemeentefonds en het provinciefonds kennen geen afzonderlijke loon-
en prijscompensatie. Op deze fondsen is de normeringssystematiek van de netto
gecorrigeerde rijksuitgaven van toepassing. Dat houdt in dat de ontwikkeling
van de fondsen in enig jaar wordt afgeleid van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven
in datzelfde jaar. Er resulteert een geïntegreerd accres. De gemeenten
en provincies zijn vrij dit accres te gebruiken ter bekostiging van nominale
en/of volumeontwikkelingen in hun uitgaven. Voor de goede orde wordt opgemerkt
dat het buiten werking stellen van de normeringssystematiek niet betekent
dat er helemaal geen groei van het gemeente- en provinciefonds plaatsvindt,
nog steeds groeien deze met respectievelijk ca. € 1 mld. en € 80 mln.
over de periode 2009 tot en met 2011. Deze groei is echter lager dan bij het
hanteren van de gebruikelijke normeringssystematiek om te voorkomen dat ongebruikelijke
uitschieters binnen de rijksuitgaven worden doorvertaald naar gemeenten en
provincies. Tenslotte wordt gewezen op het feit dat inmiddels is besloten
om voor een groot deel van de departementen de prijsbijstelling voor 2011
in te houden, hetgeen (ook) onderdeel is van het Aanvullend Beleidsakkoord
van het Kabinet (ABK) van afgelopen voorjaar. 
 7
 
 Heeft de regering zicht op de mening van de overige
partijen (VNG/IPO) op de omvang van het gemeentefonds?
 
 
 Tweemaal per jaar vindt tussen de fondsbeheerders en de VNG/IPO het Bestuurlijk
overleg financiële verhoudingen (Bofv) plaats. De vraag of de omvang
van het gemeentefonds en provinciefonds als adequaat kan worden beschouwd,
wordt beantwoord in dit Bofv. Wanneer één van de partijen de
uitkomsten van de normeringssystematiek op enig moment onredelijk vindt, kan
dit ook in het Bofv aan de orde worden gesteld. Iedere partij is gerechtigd
om agendapunten in te brengen.
 8
 
 Wat beschouwt de regering als «slechts minimaal»,
nu op grond van nieuwe bestuurlijke afspraken tussen Rijk en gemeenten in
het voorjaar (in het aanvullend beleidsakkoord) is besloten dat het gemeentefonds
minder hard zal groeien dan voorheen en dat gemeenten hun lokale lasten niet
of slechts minimaal mogen laten stijgen?
 
 
 Voor wat betreft de algemene belastingen is een inflatiecorrectie te rechtvaardigen,
voor de heffingen met een retributief karakter blijft gelden dat deze maximaal
100% kostendekkend mogen zijn. Dat wil zeggen dat de gemeenten maximaal
de reële kosten mogen doorbereken in deze tarieven. Dat kan bijvoorbeeld
in het kader van de rioolheffing leiden tot tariefstijgingen aangezien de
gemeenten met ingang van 2008 nieuwe watertaken hebben gekregen en te kampen
hebben met grote investeringen in het rioolstelsel.
 9
 
 Is al duidelijk waar de lokale lasten gaan stijgen
en hoeveel?
 
 
 Nee, op dit moment zijn de begrotingen van de gemeenten nog niet definitief
vastgesteld. In de media zijn al wel en aantal schattingen verschenen maar
die geven slechts een voorlopig beeld. BZK monitort elk jaar de totaal opbrengsten
van de lokale heffingen in de Monitor die als bijlage bij de Gemeentefondsbegroting
wordt gepubliceerd. Het CBS publiceert meestal rond eind maart een overzicht
van de totale opbrengsten en het Coelo publiceert jaarlijks de Atlas van de
lokale heffingen. Pas als alle definitieve begrotingen zijn vastgesteld beoordeelt
BZK het totale lastenbeeld.
 10
 
 Hebben de budgetten van de decentralisatie-uitkeringen
de juiste en voldoende omvang voor een adequate uitvoering door de medeoverheden?
Over welke uitkeringen bestaat verschil van opvatting tussen de regering en
de betreffende mede-overheid?
 
 
 Over de omvang van een decentralisatie-uitkering worden afspraken gemaakt
tussen het departement dat het geld overboekt naar het gemeente- of provinciefonds
en de ontvangende gemeenten of provincies. Daarnaast kunnen de decentralisatie-uitkeringen
als onderdeel van het gemeentefonds en provinciefonds onderwerp van gesprek
zijn in het Bestuurlijk overleg financiële verhoudingen. Medeoverheden
worden dus ruimschoots betrokken bij de totstandkoming en vaststelling van
decentralisatie-uitkeringen.
 11
 
 Wat gebeurt er na 2011 met de overheveling van de Brede
Doeluitkeringen (BDU SIV) leefbaarheid en veiligheid, onder punten 11a en
11b? Betekent dit dat na 2011 deze middelen uit het grote steden beleid komen te vervallen? Wat zijn hiervan de gevolgen voor de gemeenten en de
aanpak van leefbaarheid en veiligheid? Hoe verhoudt dit zich tot de toezegging
in de brief aan de burgemeester van Den Haag (d.d. 8 december 2008) dat
de geldstromen vanuit BZK en Justitie na 2010 ongewijzigd blijven?
 
 
 In het manifest bestrijding overlast en verloedering is op 7 september
2009 afgesproken dat Rijk en de betrokken 40 gemeenten in 2010 en 2011 gezamenlijk
een extra impuls geven aan het terugdringen van overlast en verloedering.
Er is hiervoor in 2010 en 2011 respectievelijk 89 mln. en 64 mln. beschikbaar
gesteld via de decentralisatie-uitkering voor leefbaarheid en veiligheid.
Deze afspraak betekent niet dat de middelen na 2011 komen te vervallen. De
uitspraak in de brief aan de burgemeester van Den Haag dat de hoogte van de
geldstromen vanuit BZK en Justitie na 2010 ongewijzigd blijft, geldt nog steeds.
In de brief is overigens geen toezegging gedaan over de aanwending van deze
middelen. In 2011 wordt besloten hoe de Van Montfransmiddelen (BZK) en de
middelen voor leefbaarheid (WWI) in de toekomst worden aangewend. Vooruitlopend
op deze beslissing zijn nog geen uitspraken te doen over de gevolgen voor
gemeenten. Voor de middelen van het ministerie van Justitie geldt dat deze
zijn opgenomen in de decentralisatie-uitkering Aanpak Marokkaans-Nederlandse
probleemjongeren. Met deze middelen wordt het beleid gericht op het Voorkomen
Criminele Loopbaan Allochtone Jongeren in de G4 voortgezet. Hiervoor stelt
de minister van Justitie voor de G4 per jaar een bedrag van € 5,4
miljoen beschikbaar voor de jaren 2010, 2011 en 2012.
 12
 
 Wat is er over van de toegevoegde 150 miljoen voor
veiligheid aan het gemeentefonds, zoals afgesproken met de VNG, aangezien
nog uitgegaan is van groei van het gemeentefonds? Kan de regering een overzicht
geven van de totale middelen die de gemeenten krijgen voor de aanpak van veiligheid
voor de jaren 2010 t/m 2014?
 
 
 De 150 miljoen komt uit de groei van het Gemeentefonds die ten tijde van
het sluiten van het Coalitieakkoord werd verondersteld tot en met 2011. Met
het sluiten van het aanvullend financieel akkoord is afgeweken van de normale
accressystematiek, maar dat heeft de 150 miljoen niet aangetast. Het totale
accres uit deze kabinetsperiode is gelijk aan de verwachting ten tijde van
het Coalitieakkoord. In de brief «Afloop GSB gelden en groei middelen
voor veiligheid in het gemeentefonds» d.d. 12 december 2008 (kenmerk
2008 0 000 601 577) bent u hierover geïnformeerd. De conclusie
in deze brief dat de totaal beschikbare veiligheidsmiddelen voor gemeenten
in de komende jaren een stijgende lijn vertoont, geldt nog steeds. Uw Kamer
wordt dan ook verwezen naar de inhoud van deze brief.
 13
 
 Wat gebeurt er na 2012 met de Aanpak Marokkaans-Nederlandse
probleemjongeren, onder punt 16? Betekent dit dat na 2012 hiervoor geen geld
meer ter beschikking wordt gesteld aan de gemeenten? Wat zijn hiervan de gevolgen
voor de gemeenten en de aanpak van de Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren?
 
 
 De Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren is in 2009 gestart.
In eerste instantie is voor vier jaar geld beschikbaar gesteld voor de inzet
van straatcoaches en gezinsmanagers in gemeenten die vanwege de omvang van
de problematiek graag nauw samen wilden werken met het rijk. Gemeenten zijn
nu hard aan de slag met de middelen en instrumenten die hun nu ter beschikking
staan. Of en zo ja hoeveel extra middelen er na 2012 nodig zijn, zal ter zijner
tijd worden bezien. 
 14
 
 Hoe zal worden omgegaan met een mogelijk grotere stijging
van de producentenprijsindex, nu bij de berekening van het nominaal accres
uitgegaan is van een geschatte stijging van deze index?
 
 
 De accressen voor de jaren 2009–2011 zijn nominaal vastgesteld.
Deze zullen niet veranderen, ongeacht de ontwikkeling van de producentenprijsindex.
Deze nominale afspraak is mede gemaakt met het oog op de zekerheid die op
deze wijze aan zowel medeoverheden als het Rijk wordt geboden.
 15
 
 Wanneer zal het streefaantal van 45 specifieke uitkeringen
worden bereikt? Welke acties worden ondernomen om dit te realiseren?
 
 
 Het streven blijft om aan het einde van de huidige kabinetsperiode een
beoogde eindstand van hooguit 45 specifieke uitkeringen te hebben. In de Onderhoudsrapportage
specifieke uitkeringen (OSU) 2009, welke op 27 april 2009 is aangeboden
aan de Tweede Kamer, wordt aangegeven dat het nog veel inspanning zal vergen
om deze doelstelling daadwerkelijk te realiseren. Acties die al in gang zijn
gezet om deze doelstelling te realiseren zijn: de invoering van de decentralisatie-uitkering,
de invoering van de verzameluitkering en een wijziging van de FES (Fonds Economische
Structuurversterking)-wet. Deze acties worden beschreven in de eerder genoemde
OSU 2009.
 16
 
 Kan de regering enkele voorbeelden geven van de variatie
in de dekkingsgraad van lokale heffingen, die direct gerelateerd zijn aan
de kosten voor de betreffende voorziening of dienst, en maximaal 100%
kostendekkend mogen zijn?
 
 
 Door het Rijk wordt niet per individuele gemeente bekeken wat de dekkingsgraad
is. Dat is een afweging die valt binnen de gemeentelijke autonomie. Het is
de beleidsvrijheid van individuele gemeenten om te beoordelen welke diensten
tegen welke dekkingsgraad worden aangeboden. Op basis van de Gemeentewet mag
een gemeente zelf bepalen of het tarief lager dan 100% kostendekkend
wordt vastgesteld. In de «Atlas van de lokale heffingen 2009»
publiceert het Coelo wel over de dekkingsgraden van de retributies en wordt
ook ingegaan op de dekkingsgraden van individuele gemeenten (dekkingsgraad
reinigingsrecht in 2009 is 97,2% en van rioolheffing 96,7%).
Overigens bleek uit onderzoek van BZK in 2006 dat de kostendekkingsgraad van
leges varieerde tussen de 30 en de 80%. (Inventarisatie en analyse
leges, SIRA, april 2006). Het overige deel van de kosten wordt uit de algemene
middelen bekostigd.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GL), Van der Staaij (SGP), De Pater-van
der Meer (CDA), Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk (CDA), Leerdam (PvdA),
Voorzitter, De Krom (VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA),
Algra (CDA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA), Schinkelshoek (CDA), Van der Burg
(VVD), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak (SP), Thieme (PvdD), Kuiken
(PvdA), Leijten (SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA) en Anker (CU).
 Plv. leden: Teeven (VVD), Azough (GL), Van der Vlies (SGP), Joldersma
(CDA), Smilde (CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert (PvdA), Aptroot
(VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij (PvdA), Knops (CDA), Van Gerven (SP), Heerts
(PvdA), Çörüz (CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der
Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand (PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP), Kraneveldt-van
der Veen (PvdA), Van Haersma Buma (CDA) en Cramer (CU).