Wijziging van o.a. Wetboek van Strafrecht i.v.m. strafbaarstelling van witwassen van opbrengsten misdrijven; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27159, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-05-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27159 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. De gronden voor het voorstel nader beschouwda. De internationale strafbaarstellingsverplichtingb. De eigen aard van het witwassen en het belang van een
aparte aanpakc. De heler-steler-regeld. Internationale rechtshulpe. Samenvatting3. Het bewijs van witwassen4. De Wet melding ongebruikelijke transacties en de positie
van financiële instellingen en andere beroepsbeoefenaren5. Ontnemingsperikelen6. Uitvoering en handhaving7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IAVerbergen of verhullen van de werkelijke aard, herkomst,
vindplaats enz. (eerste lid, onderdeel a)Verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of
gebruik maken (eerste lid, onderdeel b)Het schuldbestanddeel (weten respectievelijk redelijkerwijs
moeten vermoeden)VoorwerpAfkomstig uit enig misdrijfOnmiddellijk of middellijk; indirecte opbrengstenStrafmaatArtikel 420terArtikel 420quinquiesBArtikel IIArtikel IIIArtikel IVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27159Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 159Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enkele andere wetten in
verband met de strafbaarstelling van het witwassen van opbrengsten van misdrijvennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. InleidingDe financiële kant van criminaliteit en criminaliteitsbestrijding
heeft het afgelopen decennium steeds meer aandacht gekregen. Dit is niet zo
vreemd als men bedenkt dat met bepaalde vormen van criminaliteit steeds grotere
winsten worden behaald. Daarbij gaat het niet alleen om de georganiseerde
drugshandel, maar ook om bijvoorbeeld de handel in gestolen auto's, mensenhandel
en wapenhandel. Indachtig het adagium dat misdaad niet behoort te lonen is
het beleid er nationaal en internationaal op gericht de criminele winsten
op te sporen en af te romen. In Nederland is de nog in 1993 gewijzigde wetgeving
met betrekking tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel daarvan
een goed voorbeeld. Daarnaast – en mede in verband hiermee – heeft
de bestrijding van het witwassen van opbrengsten van misdrijven prioriteit.
De genoemde lucratieve vormen van criminaliteit zouden niet zo aantrekkelijk
zijn als de daders er niet in slaagden wegen te vinden om de opbrengsten ervan
aan het zicht van justitie (en/of de fiscus) te onttrekken. Daarbij maken
zij gebruik van allerlei constructies, waarbij het criminele vermogen veelal
wordt weggesluisd naar het buitenland. In internationaal verband brak dan
ook reeds in de jaren '80 het besef door van de noodzaak van een effectieve,
gecoördineerde aanpak van het witwassen. Dit heeft geresulteerd in een
aantal overeenkomsten die de deelnemende staten onder andere verplichten tot
het strafbaarstellen (althans sanctioneren) in hun nationale wetgeving van
het witwassen en tot internationale samenwerking bij de bestrijding ervan.
Ik wijs op het Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende
middelen en psychotrope stoffen (Wenen, 20 december 1988, Nederlandse tekst
in Trb. 1990, 94), het Verdrag inzake het witwassen, de opsporing, de inbeslagneming
en de confiscatie van opbrengsten van misdrijven (Straatsburg, 8 november
1990, Trb. 1990, 172) en de Richtlijn nr. 91/308/EEG van de Raad van de Europese
Gemeenschappen van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële
stelsel voor het witwassen van geld (PbEG L 166)1.
Voorts verdienen de veertig aanbevelingen van de Financial Action Task Force
on money laundering (FATF) in dit verband vermelding. Tot slot wijs ik erop
dat de Europese Raad van Tampere van 15 en 16 oktober 1999 het grote belang
van bestrijding van het witwassen heeft onderstreept en in zijn conclusies
een aparte paragraaf hieraan heeft gewijd. Zoals het woord al zegt gaat het bij het witwassen van opbrengsten van
misdrijven om het verbergen of verhullen van de illegale herkomst van gelden
of voorwerpen. Doel hiervan is om die opbrengsten aan het zicht van politie
en justitie te onttrekken, zodat confiscatie wordt voorkomen. Witwassen kent
vele verschijningsvormen en verschillende stadia. Een betrekkelijk eenvoudige
vorm betreft het geval dat een koerier grote hoeveelheden («sporttassen
vol») buitenlandse valuta, vaak in kleine coupures, bij een wisselkantoor
inwisselt tegen Nederlands geld. Dit geld kan vervolgens bij een bank op een
rekening worden gezet en door overmakingen naar andere rekeningen de hele
wereld worden overgestuurd. Daarnaast bestaan meer «gedistingeerde»
en ingewikkelder constructies, waarbij bijvoorbeeld gewerkt wordt met dekmantelorganisaties.
Dit zijn nepbedrijven die in de door de witwasser gegeven (valse) voorstelling
van zaken grote omzetten genereren, leningen aangaan, schulden voldoen enzovoort.
Dergelijke constructies dienen ertoe een legale verklaring te bieden voor
de aanwezigheid van grote hoeveelheden geld, dat in werkelijkheid van misdrijf
afkomstig is. Soms houden de bedrijven die worden gebruikt voor het witwassen,
zich daarnaast ook met legale economische activiteiten bezig. Dit bemoeilijkt
het zicht op het illegale deel van hun activiteiten uiteraard nog meer.In Nederland heeft de wetgever er aanvankelijk voor gekozen om het witwassen
van opbrengsten van misdrijven langs de weg van de helingbepalingen (artikelen
416–417bis Wetboek van Strafrecht (Sr)) te bestrijden. De hiervoor beschreven
witwashandelingen zullen doorgaans immers een door de helingbepalingen verboden
handeling opleveren, bijvoorbeeld het voorhanden hebben of overdragen van
een door misdrijf verkregen goed (zie artikel 416, eerste lid, onderdeel a,
Sr). Mede met het oog op de aanpak van het witwassen zijn de helingbepalingen
bij de Wet van 9 oktober 1991, houdende aanvulling van het Wetboek van Strafrecht
en het Wetboek van Strafvordering met voorzieningen ten behoeve van de bestrijding
van heling, Stb. 520, verruimd. De met die wet opgedane ervaringen, alsmede
ontwikkelingen die zich de afgelopen jaren hebben voorgedaan ten aanzien van
criminaliteit met een financiële component, hebben mij echter tot de
conclusie gebracht dat de helingbepalingen niet in alle gevallen toereikend
meer zijn voor de aanpak van het witwassen. De helingbepalingen blijken, vergeleken
bij de hierboven bedoelde internationale omschrijvingen van het witwassen,
enkele meer en minder belangrijke lacunes te vertonen die aan een optimale
bestrijding van het witwassen in de weg staan. Zo'n lacune blijkt vooral gelegen
in de door de rechtspraak aangenomen en herhaaldelijk bevestigde regel dat
de «steler» niet wegens heling van de door hemzelf gestolen goederen
kan worden gestraft. Deze zogenaamde heler-steler-regel bemoeilijkt de witwasbestrijding
in gevallen waarin de criminele opbrengsten door de witwasser zelf –
of mede door hem – zijn gegenereerd.Gelet op het voorgaande stel ik voor een apart «witwasdelict»
in het Wetboek van Strafrecht op te nemen, dat nauwer aansluit bij de internationale
omschrijvingen. Daartoe worden twee bepalingen voorgesteld (artikelen 420bis
en 420quater), een voor de opzettelijke variant van het witwassen en een voor
de variant waarbij sprake is van schuld (culpa). De nieuwe bepalingen stellen
in het eerste lid, onderdeel a, allereerst strafbaar het van een voorwerp
verbergen of verhullen van de werkelijke aard, de herkomst, de vindplaats,
de vervreemding of de verplaatsing, dan wel wie de rechthebbende is of het
voorhanden heeft, terwijl betrokkene weet respectievelijk redelijkerwijs moet
vermoeden dat het voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig
is uit enig misdrijf. Daarnaast wordt, conform de internationale overeenkomsten,
als vorm van witwassen strafbaar gesteld het verwerven, voorhanden hebben,
overdragen of omzetten van een voorwerp of het gebruik maken van een voorwerp,
terwijl betrokkene weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het voorwerp –
onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf (zie het eerste lid, onderdeel b, van beide bepalingen). De voorgestelde aparte
strafbaarstelling geeft beter uitvoering aan onze internationale verplichtingen
en is in overeenstemming met de eigen aard van het fenomeen witwassen. Zij
geeft meer handvatten voor de witwasbestrijding dan de helingbepalingen en,
tot slot, vergemakkelijkt de internationale rechtshulp met landen die reeds
zo'n apart witwasdelict kennen.In het onderstaande zal ik eerst nader op de genoemde gronden voor het
voorstel ingaan (paragraaf 2). Vervolgens zal ik in paragraaf 3
ingaan op het bewijs van het in de voorgestelde bepalingen omschreven strafbaar
feit. Paragraaf 4 is gewijd aan de relatie van het onderhavige voorstel
tot de Wet melding ongebruikelijke transacties en aan de positie van financiële
instellingen en andere beroepsbeoefenaren die met witwassen te maken kunnen
krijgen. In paragraaf 5 wordt kort ingegaan op de problematiek van het
confisqueren van witgewassen opbrengsten van misdrijven. Tot slot worden in
paragraaf 6 enkele opmerkingen gemaakt over de uitvoering en de handhaving.
Een ontwerp van het onderhavige voorstel is voor advies aan een aantal instanties
voorgelegd. Daarop zijn commentaren ontvangen van de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak (NVvR), het College van procureurs-generaal van het openbaar
ministerie (OM), de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), de Raad van Hoofdcommissarissen
en het Korpsbeheerdersberaad gezamenlijk, de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB) en het Verbond van Verzekeraars1. Deze commentaren
hebben tot wijziging van het voorstel geleid. Waar nodig zal in de toelichting
op de commentaren worden ingegaan.2. De gronden voor het voorstel nader beschouwda. De internationale strafbaarstellingsverplichtingWelke handelingen dienen ingevolge internationale overeenkomsten in de
Nederlandse wetgeving te zijn strafbaar gesteld? EG-richtlijn nr. 91/308/EEG,
waarin blijkens de considerans de definitie van het witwassen is overgenomen
uit de verdragen van Wenen en Straatsburg, omschrijft het «witwassen
van geld» als volgt: de hierna genoemde daden, indien opzettelijk begaan:(1) de omzetting of overdracht van voorwerpen, wetende dat deze zijn verworven
uit een criminele activiteit of uit deelneming aan een dergelijke activiteit,
met het oogmerk de illegale herkomst ervan te verhelen of te verhullen of
een persoon die bij deze activiteit is betrokken, te helpen te ontkomen aan
de wettelijke gevolgen van zijn daden;(2) het verhelen of verhullen van de werkelijke aard, oorsprong, vindplaats,
vervreemding, verplaatsing, rechten op of de eigendom van voorwerpen, wetende
dat deze zijn verworven uit een criminele activiteit of uit deelneming aan
een dergelijke activiteit;(3) de verwerving, het bezit of het gebruik van voorwerpen, wetende, op
het tijdstip van verkrijging, dat deze voorwerpen zijn verworven uit een criminele
activiteit of uit deelneming aan een dergelijke activiteit;(4) deelneming aan, medeplichtigheid tot, poging tot, hulp aan, aanzetten
tot, vergemakkelijken van, of het geven van raad met het oog op het begaan
van een van de in de voorgaande punten bedoelde daden.De richtlijn verplicht de Lidstaten van de Europese Unie strikt genomen
niet tot het in hun nationale wetgeving strafbaar stellen van witwassen als
hierboven omschreven, maar alleen tot het «verbieden» daarvan.
De verdragen van Wenen en Straatsburg stellen strafbaarstelling
wel verplicht1. Bij de nakoming van deze verplichting
hebben de verdragsstaten enige vrijheid. Aangenomen mag worden dat ze de internationale
delictsomschrijvingen niet letterlijk («één-op-één»)
in hun strafwetgeving behoeven over te nemen. Het gaat erom dat de daarin
omschreven handelingen, indien bewezen, onder een strafbaarstelling kunnen
worden gebracht. Dit betekent dat de Nederlandse wetgever zo nodig andere
termen kan kiezen die beter aansluiten bij de termen en het systeem van de
bestaande wet. Verder is het staten toegestaan om strengere bepalingen aan
te nemen teneinde het witwassen van geld te verhinderen (artikel 15 van de
richtlijn). Tenslotte maken de verdragen van Wenen en Straatsburg –
en dus ook, naar de strekking daarvan, richtlijn 91/308/EEG – bij de
handelingen onder (3) en (4) het voorbehoud dat een verdragsluitende partij
die handelingen dient strafbaar te stellen «met inachtneming van haar
grondwettelijke beginselen en de grondbeginselen van haar rechtsstelsel».
Dit betekent in het bijzonder dat algemene leerstukken die de strafbaarheid
uitbreiden, zoals deelneming en poging, niet behoeven te worden aangepast
voor de specifieke strafbaarstelling van het witwassen. Dit is vooral van
belang voor de onder (4) genoemde handelingen; deze zijn afdoende afgedekt
door de Nederlandse regelingen van poging, medeplegen, uitlokking en medeplichtigheid.De bovengenoemde definitie omvat uiteenlopende soorten gedragingen. Hiermee
is beoogd de vele verschillende verschijningsvormen te dekken die witwassen
kan aannemen. In de theorie worden in het hele proces van witwassen drie fasen
onderscheiden2. De term «fase» is
overigens enigszins misleidend: het gaat om verschillende typen handelingen,
die elkaar niet per se chronologisch hoeven op te volgen maar ook kunnen samenvallen
of elkaar kunnen omvatten. De bedoelde «fasen» zijn de volgende.1. Placement (plaatsing): in deze fase wordt
(uit misdrijf afkomstig) chartaal geld in het financiële stelsel gebracht.2. Layering (versluiering): in deze fase vindt
een opeenvolging van soms complexe financiële transacties plaats, met
als doel de oorsprong van het ingebrachte vermogen te verhullen. Door achtereenvolgende
omzettingen in giraal en in chartaal geld wordt daarbij vaak getracht de zogenaamde paper trail te doorbreken.3. Integration (bestemming): in deze fase
wordt het crimineel verkregen vermogen, dat nu een legale schijn heeft, geïnvesteerd
in het legale economische (inter)nationale verkeer.De typisch in de fase van versluiering thuishorende handelingen zitten
in de hierboven genoemde definitie van de EG-richtlijn vooral onder (2). Deze
handelingen zijn in dit voorstel – met enkele aanpassingen – opgenomen
in het eerste lid, onder a, van de artikelen 420bis en 420quater Sr: het verbergen of verhullen van de werkelijke aard, de herkomst,
de vindplaats, de vervreemding of de verplaatsing van het voorwerp of het
verbergen of verhullen van degene die rechthebbende is op het voorwerp dan
wel het voorwerp voorhanden heeft. De overige in de definitie van de EG-richtlijn
opgenomen handelingen (die onder (1) en (3)) zijn opgenomen in artikel 420bis
respectievelijk 420quater, eerste lid, onderdeel b: het verwerven, voorhanden
hebben, overdragen of omzetten van een voorwerp (afkomstig uit enig misdrijf)
of het gebruik maken van zo'n voorwerp.b. De eigen aard van het witwassen en het belang van een
aparte aanpakOok vanwege andere redenen is bij nader inzien een aparte strafbaarstelling
van het witwassen wenselijk. Eén zo'n reden is gelegen in de eigen
aard van het witwassen en het (toegenomen) belang van een aparte aanpak.Sinds de herziening van de helingbepalingen in 1991 is de aandacht voor
witwassen verder toegenomen. Justitie en politie hebben meer kennis gekregen
van de aard en verschijningsvormen van dit fenomeen en van de mogelijke bestrijdingswijzen.
Duidelijk is geworden dat het witwassen niet zozeer als een species van heling
moet worden gezien als wel als een zelfstandig delict met een eigen aard,
dat een aparte aanpak verdient. Het bewustzijn is toegenomen dat van manipulaties
met misdaadgeld een grote bedreiging uitgaat voor de samenleving. De integriteit
van het financiële en economische verkeer wordt aangetast doordat gelden
met een criminele oorsprong worden «gewit» en weer een (schijnbaar)
legale rol in dat verkeer kunnen gaan spelen zonderdat
dit voor de bonafide deelnemers aan dat verkeer kenbaar is. Deze laatsten
worden dus ongemerkt betrokken bij het handelen van criminelen. Anderen, die
wel op de hoogte zijn, worden door de grote sommen geld waarom het gaat, in
de verleiding gebracht om hun medewerking te verlenen aan de betrokken constructies
door beschikbaarstelling van hun (financiële of juridische) expertise
of door gebruikmaking van de gelegenheid die hun functie hun biedt. Hierbij
kan worden gedacht aan medewerkers van financiële instellingen of ambtenaren
belast met overheidstoezicht of subsidieverlening. In het uiterste geval zouden
grootschalige witwashandelingen ertoe kunnen leiden dat van misdrijf afkomstig
geld een machtsfactor wordt die de samenleving corrumpeert. Witwassen vormt
dus een bedreiging voor de maatschappelijke orde.Op dit punt bestaat een verschil met de klassieke heling. Heling bestaat
uit het profiteren van andermans misdrijven door het overnemen en/of verhandelen
van de door die misdrijven (de zogenaamde gronddelicten) verkregen goederen.
Daardoor wordt bevorderd dat anderen die misdrijven (blijven) plegen. Dit
zogenaamde begunstigende karakter van heling staat voorop. Ook witwassen werkt
in zekere zin begunstigend ten opzichte van misdrijven zoals drugshandel en
fraude. Zoals in de inleiding gezegd zouden bepaalde lucratieve vormen van
criminaliteit immers niet zo aantrekkelijk zijn als de daders er niet in slaagden
wegen te vinden om de opbrengsten ervan aan het zicht van de overheid te onttrekken.
Primair gaat het bij het witwassen echter om de aantasting van de integriteit
van het financiële en economische verkeer en de bedreiging van de openbare
orde. Dit is reden om de nieuwe strafbaarstelling niet op te nemen in de titel
over begunstiging maar in een aparte titel over witwassen.Ook in ander opzicht verschilt de klassieke heling van het witwassen.
In de opvatting van de wetgever behoefde de heler voor het beheer van de grotendeels
concrete en tastbare voorwerpen geen gecompliceerde handelingen te verrichten
en behoefde die persoon daarbij geen hulp van of samenwerking met anderen.
Dit is anders bij het witwassen. Daar blijft het zelden bij één
laakbare handeling en gaat het vaak om een aantal samenhangende kunstgrepen.Behalve overeenkomsten tussen heling en witwassen zijn er dus verschillen
tussen beide delicten, in het bijzonder gelegen in de aard ervan. De twee
strafbaarstellingen hebben een verschillende bestaansgrond. Dit neemt overigens
niet weg dat de strafbaarstellingen van heling en witwassen, tekstueel gezien,
elkaar deels overlappen. In het bijzonder de onderdelen a van de artikelen
416 en 417bis en de onderdelen b van de voorgestelde artikelen 420bis en 420quater
zijn grotendeels gelijkluidend. Dit betekent dat in bepaalde gevallen zowel
een van de helingbepalingen als een van de witwasbepalingen toepasbaar zal
zijn. De officier van justitie kan in zo'n geval kiezen welk feit hij telastelegt
(eventueel kan hij de twee feiten ook alternatief telaste leggen). Deze keuze
heeft geen gevolgen voor het toepasselijke strafmaximum. Dat is namelijk voor
heling en witwassen gelijk, zowel wat betreft de opzettelijke als wat betreft
de culpoze varianten.Het gegroeide bewustzijn van het belang van een aparte aanpak van het
witwassen blijkt bijvoorbeeld uit het toegenomen belang dat binnen de Nederlandse
politie en justitie wordt gehecht aan financieel rechercheren. Ik
wijs op het eindrapport van de Stuurgroep financieel rechercheren, ingesteld
door de Raad van Hoofdcommissarissen en het College van procureurs-generaal
van het OM, welk rapport op 27 januari 1998 aan mijn ambtsvoorganger werd
aangeboden. Een van de aanbevelingen van de stuurgroep luidt dat er een zelfstandige
strafbaarstelling van witwassen moet komen. Het grote belang van de witwasbestrijding
wordt voorts onderstreept door aantastingen van de integriteit van de financiële
sector (bank- en effectenwezen, verzekeringsinstellingen), zoals die de afgelopen
jaren hebben plaatsgevonden. Financiële instellingen kunnen ongewild
worden gebruikt voor het «verwerken» van criminele geldstromen.
Daarnaast is het – net als in andere sectoren van het economisch leven –
onvermijdelijk dat er soms personen werkzaam zijn die niet bestand zijn tegen
de verleidingen van het grote geld en zich schuldig maken aan frauduleuze
praktijken. Men zie ook de Nota Integriteit Financiële Sector van 19
december 1997 (kamerstukken II 1997/98, 25 830), waarin onder andere
een studie naar een zelfstandige strafbaarstelling van witwassen wordt aangekondigd.Tot slot loopt Nederland met een zelfstandige strafbaarstelling van witwassen
internationaal in de pas. Zo kennen omringende landen als België, Duitsland,
Frankrijk, Engeland en Oostenrijk reeds strafbaarstellingen van witwassen
en heeft de Financial Action Task Force on money laundering (FATF) bij de
evaluatie van het Nederlandse anti-witwas- systeem eind 1997 aangedrongen
op een aparte strafbaarstelling terzake (zie daarover de brief van de Minister
van Financiën aan de Tweede Kamer d.d. 16 maart 1998, kamerstukken II
1997/98, 21 513). Het onderhavige wetsvoorstel sluit goed aan bij het
optreden van de lidstaten van de Europese Unie op het terrein van het witwassen,
zoals nog eens vastgelegd door de in de inleiding genoemde Eurotop van Tampere.
In conclusie 52 dringt de Europese Raad er bij de lidstaten op aan om de bepalingen
van onder meer het Verdrag van Straatsburg van 1990 en de FATF-aanbeve- lingen
volledig uit te voeren. Conclusie 55 verlangt voorts dat het strafrecht van
de lidstaten inzake het witwassen onderling wordt aangepast, waarbij onder
andere het scala van criminele activiteiten die gronddelict kunnen zijn voor
het witwassen van geld, voldoende breed moet zijn. Het voorstel voor een zelfstandige
strafbaarstelling van het witwassen, aansluitend bij de internationaal gehanteerde
delictsomschrijvingen, ligt geheel in lijn met deze conclusies.c. De heler-steler-regelZoals in de inleiding aangegeven geldt bij de aanpak van het witwassen
langs de weg van de helingbepalingen een niet onbelangrijke beperking, gelegen
in de zogenaamde heler-steler-regel. Het blijkt weliswaar niet uit de tekst
van de helingbepalingen maar het is vaste rechtspraak dat de pleger van het
gronddelict (de «steler») zich niet ook schuldig kan maken aan
heling van de uit dat gronddelict verkregen goederen. Een andere opvatting
verdraagt zich volgens de rechter niet met het begunstigingskarakter van heling.
Dit betekent dat degene die zelf voordeel uit misdrijf verkrijgt en dat voordeel
vervolgens in een witwastraject brengt, voor dat laatste niet op grond van heling kan worden gestraft.Ik ben van oordeel dat witwassen ook strafbaar behoort te zijn wanneer
het opbrengsten van eigen misdrijf betreft. Voor de strafwaardigheid van het
witwassen maakt het niet uit of de witwasser eigen crimineel voordeel witwast
dan wel de opbrengst van andermans misdrijf. In beide gevallen is sprake van
een schending van de door de strafbaarstelling van witwassen beschermde rechtsgoederen
(namelijk aantasting van de integriteit van het financieel en economisch verkeer
en van de openbare orde), die op zichzelf voldoende grond is voor bestraffing.
In veel gevallen zal het de drugshandelaar of fraudeur zèlf zijn die
(een deel van de) witwashandelingen pleegt, namelijk om zijn criminele opbrengsten
veilig te stellen. In andere gevallen gaat het om de meer georganiseerde
vormen van criminaliteit, waarbij vele personen zijn betrokken en waarbij
uiteenlopende criminele handelingen (zowel gronddelicten als witwashandelingen)
worden gepleegd. In zo'n geval is minder relevant wie precies de witwassers
zijn en wie de plegers van de gronddelicten en zou een verdachte mijns inziens
bijvoorbeeld voor medeplegen aan witwassen moeten kunnen worden vervolgd ook
al is niet uitgesloten dat hij zich, als lid van de criminele organisatie,
mede schuldig heeft gemaakt aan deelneming aan het gronddelict (in zo'n geval
kan overigens ook artikel 140 Sr worden telastegelegd, zie HR 14 september
1999, NJ 2000, 23). Ook de internationale witwasovereenkomsten maken geen
onderscheid tussen het witwassen van opbrengsten van eigen of het witwassen
van opbrengsten van andermans misdrijven (wel bepaalt het verdrag van Straatsburg
in artikel 6, tweede lid, onderdeel b, dat een partij kan bepalen dat de strafbaarstelling van het witwassen niet van toepassing
is op de personen die het basisdelict hebben begaan).Uit het voorgaande volgt dat op grond van de voorgestelde strafbaarstelling
vervolging van de «steler» mogelijk is. Voor het transponeren
van de heler-steler-regel naar het witwasdelict is, gelet op de eigen aard
van dit delict, geen reden noch is dat wenselijk.d. Internationale rechtshulpInvoering van een aparte strafbaarstelling ter zake van witwassen kan
de internationale rechtshulp tussen Nederland en andere landen vergemakkelijken.
In rechtshulpverzoeken aan het buitenland kan dan namelijk op eenvoudige wijze
worden verwezen naar het witwasdelict, zodat de buitenlandse autoriteiten
zich niet behoeven te verdiepen in de Nederlandse helingbepalingen. Dit is
mede van belang voor de in het rechtshulpverkeer veelal gestelde eis dat het
feit waarvoor rechtshulp wordt gevraagd, zowel naar het recht van het verzoekende
land als naar het recht van het aangezochte land strafbaar is. Overigens houdt
deze eis van dubbele strafbaarheid niet in dat de omschrijving van het witwasdelict
in Nederland exact hetzelfde moet zijn als in het verzoekende of aangezochte
land: voldoende is dat de feitelijke gedraging zowel in het ene als in het
andere land een witwasdelict oplevert.De eis van dubbele strafbaarheid kan in de huidige situatie tot problemen
leiden. Zo kan de bij heling geldende heler-steler-regel ertoe leiden dat
een verzoek aan Nederland om uitlevering van een persoon die wordt verdacht
van witwassen, moet worden afgewezen omdat de betrokkene de door hem witgewassen
gelden zelf heeft gegenereerd en dus naar Nederlands recht niet voor heling
kan worden gestraft. Onder de voorgestelde strafbepalingen is deze persoon
ook naar Nederlands recht voor zijn witwashandelingen strafbaar.e. SamenvattingIk vat de gronden voor invoering van een apart witwasdelict samen.1. Een zelfstandige strafbaarstelling van het witwassen is een uitdrukking
en erkenning van de eigen aard van het witwassen en van het belang van een
aparte aanpak.2. Op de voorgestelde bepalingen is de heler-steler-regel niet van toepassing
zodat witwassen strafbaar is ongeacht of het betreft door eigen misdrijf verkregen
opbrengsten dan wel de opbrengst van andermans misdrijf. Dit betekent een
belangrijke verbetering van het instrumentarium voor de aanpak van het witwassen.3. Door in de voorgestelde artikelen 420bis en 420quater Sr nauwer dan
voorheen aansluiting te zoeken bij de internationale omschrijvingen vanhet witwassen, wordt optimaal recht gedaan aan de strafbaarstellingsverplichting
die Nederland op grond van Europees en internationaal recht heeft.4. Tot slot vergemakkelijkt het voorgestelde witwasdelict de internationale
rechtshulp met landen die ook een dergelijke aparte strafbaarstelling hebben.3. Het bewijs van witwassenDe kern van het witwassen zoals omschreven in onderdeel a van artikel
420bis, eerste lid, is het verbergen of verhullen van de werkelijke aard,
de herkomst, de vindplaats enz. van bepaalde voorwerpen. Het effect van deze
handelingen is dat de opbrengsten van misdrijven aan het zicht worden onttrokken.
Juist dit verhullende element maakt het bewijs van witwassen nogal eens moeilijk:
of het voorwerp van de (vermoede) witwashandelingen inderdaad (direct of indirect)
afkomstig is uit een misdrijf, is niet eenvoudig vast te stellen. Dit is overigens
bij alle vormen van witwassen het geval, ook bij die vormen die als een gedraging
in de zin van artikel 420bis of 420quater, eerste lid, onderdeel b, moeten
worden gekwalificeerd. Het handelen van de witwasser zal er steeds op gericht
zijn de criminele opbrengsten voor justitie te verbergen. Bij de vervolging
van van witwassen verdachte personen zijn openbaar ministerie en rechter in
het verleden dan ook soms op bewijsproblemen gestuit. Dergelijke problemen
kunnen zich in het bijzonder voordoen in gevallen waarin het onderzoek niet
start met een gronddelict (bijvoorbeeld fraude of drugshandel), van waaruit
verder wordt gerechercheerd naar wat er met de opbrengsten van dat delict
is gebeurd, maar waarin de omgekeerde weg moet worden bewandeld: de politie
krijgt een melding van een verdachte transactie – bijvoorbeeld van het
Meldpunt ongebruikelijke transacties in het kader van de Wet melding ongebruikelijke
transacties (Wet MOT) –, zonder dat bekend is welk delict daaraan ten
grondslag zou kunnen liggen. In dergelijke gevallen, waarin een gronddelict
niet direct «voorhanden» is en vermoede witwashandelingen op zo'n
gronddelict moeten worden teruggevoerd, zal het bewijs bijeen moeten worden
gesprokkeld uit de omstandigheden van het geval.Ik heb overwogen in de nieuwe witwasbepaling een zekere verlichting van
de bewijslast aan te brengen. Daartoe had ik in het ontwerp van dit voorstel
bepaald dat voor een veroordeling voldoende zou zijn dat het ging om «een
voorwerp dat kennelijk – onmiddellijk of
middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf». Het woordje «kennelijk»
bracht tot uitdrukking dat de rechter zou mogen afgaan op de naar buiten blijkende
omstandigheden, die, naar de ervaring leert, wijzen op de criminele herkomst
van het voorwerp. Met de onwaarschijnlijke mogelijkheid dat de goederen een
legale oorsprong hadden, zou de rechter geen rekening behoeven te houden.
Bovendien was het bedoelde delictsbestanddeel geobjectiveerd, dat wil zeggen
dat niet bewezen zou behoeven te worden dat de verdachte wist of redelijkerwijs moest vermoeden dat het om crimineel verworven
voorwerpen ging. Op deze voorstellen zijn verdeelde reacties gekomen. De politie
(i.c. Raad van Hoofdcommissarissen en Korpsbeheerdersberaad) en het openbaar
ministerie juichen een bewijslastverlichting in beginsel toe, maar vinden
het woord «kennelijk» onvoldoende duidelijk en verwachten dat
dit tot veel vragen in de rechtspraak zal leiden. De Nederlandse Orde van
Advocaten acht de bewijsdrempel te laag en is van mening dat voor een veroordeling
ten minste wetenschap van de criminele herkomst van het voorwerp zou moeten
worden geëist, waarbij voorwaardelijk opzet nog onvoldoende zou zijn.
De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, ten slotte, meent dat de voorgestelde
verschuiving van de bewijslast, hoewel op zichzelf niet in strijd met het
EVRM of de grondslagen van het Nederlandse strafrecht, ten koste zou kunnen
gaan van de individuele rechtsbescherming. Zij stelt dat de voorgestelde bepaling ertoe zou kunnen leiden dat de rechter al (te) snel tot een bewezenverklaring
zou komen, maar vervolgens zijn toevlucht zou moeten nemen tot de strafuitsluitingsgrond
AVAS (afwezigheid van alle schuld) om personen die redelijkerwijs niet konden
weten met crimineel goed van doen te hebben, te behoeden voor een veroordeling.Gelet op deze commentaren heb ik besloten het woord «kennelijk»
uit de voorgestelde delictsomschrijving te schrappen. Bij nader inzien geeft
dit woord enerzijds aan de strafrechtstoepassers (politie, OM en rechter)
onvoldoende duidelijkheid en anderzijds aan de van witwassen verdachte burger
onvoldoende bescherming tegen lichtvaardige vervolging en bestraffing. In
plaats daarvan stel ik thans twee bepalingen voor: een die vereist dat wordt
bewezen dat de betrokkene wist dat het voorwerp
uit misdrijf afkomstig was (het (opzettelijke) witwassen) en een waarbij betrokkene
dat niet wist maar redelijkerwijs moest vermoeden
(het culpoze of schuldwitwassen). De opneming van deze schuldbestanddelen
komt tegemoet aan het bezwaar van de NVvR dat de rechter na een «snelle»
bewezenverklaring nogal eens zijn toevlucht zou moeten nemen tot AVAS. Wanneer
niet bewezen kan worden dat betrokkene wetenschap had van de criminele herkomst
van het voorwerp, noch dat hij die redelijkerwijs moest vermoeden, volgt vrijspraak
en geen ontslag van alle rechtsvervolging.Met de voorgestelde witwasbepalingen wordt dus geen verlichting van de
bewijslast beoogd. Net als bij heling zal voor een veroordeling moeten worden
bewezen dat de verdachte op zijn minst redelijkerwijs moest vermoeden dat
het betrokken voorwerp afkomstig was uit misdrijf. In het geval dit bewezen
kan worden, bieden de voorgestelde strafbepalingen mijns inziens echter een
beter op de materie toegesneden grondslag voor de vervolging van het witwassen
dan de helingbepalingen. Los van de bewijsproblematiek heeft een zelfstandig
witwasdelict belangrijke voordelen boven de strafbaarstelling van heling,
onder andere gelegen in het buiten toepassing blijven van de heler-steler-regel
(zie de vorige paragraaf).De beoordeling van het bewijs in witwaszaken vraagt bijzondere aandacht
en expertise van opsporingsambtenaren, officieren van justitie en de rechter.
Er zal nog meer ervaring met het opsporen en vervolgen van witwaszaken moeten
worden opgedaan. Daarbij is van belang dat politie en OM bij de presentatie
van het bewijsmateriaal de rechter goed voorlichten over de achtergronden
van door de verdachten toegepaste constructies en de werking van bepaalde
delen van de financieel-economische sector. OM en rechter kunnen verder voor
het bewijs van witwassen gebruik maken van, zoals ze in internationaal verband
wel worden genoemd, «typologieën» van witwassen (vgl. FATF
XI, Report on Money Laundering Typologies 1999–2000, 3 februari 2000,
aangeboden aan de Tweede Kamer bij brief van 24 februari 2000 (Fin 00-171)).
Hierbij gaat het om min of meer objectieve kenmerken die, naar de ervaring
leert, duiden op het witwassen van opbrengsten van misdrijven. Door analyse
van reeds opgespoorde gevallen en gevalsvergelijking kunnen bepaalde typen
van witwassen worden onderscheiden met de bijbehorende kenmerken. In Nederland
worden dergelijke typologieën door het Meldpunt ongebruikelijke transacties
ontwikkeld (dit geeft elk kwartaal een nieuwsbrief uit waarin interessante
en typerende casusposities worden beschreven), internationaal worden in het
kader van de FATF door de nationale experts periodiek typologieën van
witwassen en de daarin te onderkennen trends besproken. Hier volgen enkele
voorbeelden van typologieën.– Een veelvuldig gebruikte methode is het bij wisselkantoren met
grote regelmaat inwisselen van grote hoeveelheden, in kleine coupures verdeelde,
buitenlandse valuta tegen Nederlands geld. Dit gebeurt door koeriers
of strolieden, die soms door anderen – kennelijk toezichthouders –
worden vergezeld. De aanbieders van het geld gaan soms akkoord met ongebruikelijke,
erg nadelige wisselcondities. Deze methode heeft veelal betrekking op de opbrengsten
uit drugshandel.– Een verfijndere methode is het werken met dekmantelorganisaties.
De aanbieder van het geld zegt dan te handelen namens een bedrijf of vennootschap,
veelal gevestigd in het buitenland. Hij geeft opdracht het geld over te maken
naar een bankrekening van dat bedrijf, waarna het geld onmiddellijk van die
rekening wordt opgenomen of verder wordt overgemaakt naar een andere rekening.
Vaak zijn de gestorte bedragen onverklaarbaar hoog, gelet op de soort activiteit
die de dekmantelorganisatie zou verrichten.– Een typische vorm van witwassen is het rondpompen van geld door
veelvuldige overschrijvingen tussen verschillende rekeningen. Credit- en debetverrichtingen
volgen elkaar, om onverklaarbare redenen, in hoog tempo op en saldi gaan in
één maand van 0 naar enkele miljoenen guldens en weer terug.
Vaak wordt de paper trail onderbroken door contante
opnames of de aankoop van cheques. Bewijsstukken getoond ter onderbouwing
van de transactie, zoals overeenkomsten van lening, koopcontracten, garanties
en dergelijke, lijken vaak vals of juridisch defect. Partijen bij een transacties
schijnen soms verwant of zelfs dezelfde personen te zijn.Een kenmerk dat veel gevallen van witwassen gemeen hebben is dat handelingen
plaats vinden die overigens – los van het
beoogde witwassen – geen redelijk bedrijfs-economisch doel kunnen dienen.
Ook fiscale motieven kunnen doorgaans geen verklaring bieden voor de elkaar
in hoog tempo opvolgende, elkaar weer ongedaan makende enzovoort, handelingen.Wanneer een concreet geval kenmerken vertoont als hier beschreven, kan
daaraan een vermoeden van witwassen worden ontleend. Vervolgens zal dit vermoeden
in concreto moeten worden bevestigd door andere, bijkomende omstandigheden.
Anders gezegd: in het concrete geval gelegen omstandigheden zullen de overtuiging
van de rechter moeten dragen dat een transactie die naar buiten toe de kenmerken
vertoont van een witwasconstructie, dat feitelijk ook is. Daarbij kan –
veronderstellenderwijs en louter bij wijze van voorbeeld – worden gedacht
aan de vaststelling dat de van witwassen verdachte persoon in de telastegelegde
periode nauwe contacten onderhield met personen die van drugshandel worden
verdacht.4. De Wet melding ongebruikelijke transacties en de positie
van financiële instellingen en andere beroepsbeoefenarenEen van de pijlers van het Nederlandse beleid ter bestrijding van het
witwassen is de Wet melding ongebruikelijke transacties. Op basis van deze
wet, die voortvloeit uit de in de inleiding genoemde Witwasrichtlijn van de
Europese Unie, zijn financiële instellingen zoals banken en wisselkantoren
verplicht bepaalde, op basis van door de Ministers van Financiën en Justitie
vastgestelde indicatoren als ongebruikelijk aangemerkte transacties te melden
aan het Meldpunt ongebruikelijke transacties (MOT). Dit Meldpunt bekijkt vervolgens,
mede aan de hand van andere informatie waarover het kan beschikken, of deze
ongebruikelijke transacties als verdacht moeten worden aangemerkt en als zodanig
aan de politie en het openbaar ministerie moeten worden doorgemeld, waarop
deze een opsporingsonderzoek op grond van een vermoeden van witwassen kunnen
starten. Gegevens die het MOT níet als verdachte transactie doormeldt,
worden niet aan politie of OM verstrekt, behoudens in uitzonderlijke
gevallen (zie artikel 12, eerste lid, onderdeel b, Besluit politieregisters).
Het MOT vervult aldus een bufferfunctie tussen de meldingsplichtige instellingen
en politie en justitie. Deze bufferfunctie vormt een belangrijke voorwaarde
voor het goed functioneren van het meldingssysteem en de medewerking van de
financiële instellingen daaraan. Die medewerking wordt voorts bevorderd
door de bepaling dat de door de instellingen gemelde transacties geen grondslag
kunnen vormen voor een opsporingsonderzoek tegen of vervolging van de instelling
wegens betrokkenheid bij heling (zie artikel 12 Wet MOT). De financiële
instellingen worden ook gevrijwaard van civielrechtelijke aansprakelijkheid
jegens derden die schade hebben geleden ten gevolge van de melding (artikel
13)1.De medewerking die financiële instellingen op grond van de Wet MOT
verlenen, kan in het algemeen als bijzonder goed worden gekenschetst. Het
Nederlandse meldingssysteem levert in Europa een van de hoogste aantallen
meldingen van ongebruikelijke transacties op (zoals gezegd worden de daarvan
als verdacht aan te merken transacties vervolgens aan politie en OM doorgemeld
met het oog op opsporing en vervolging). Banken zijn doordrongen van de noodzaak –
in het belang van henzelf en van een gezonde financieel-economische sector –
om witwassen tegen te gaan. Tegelijk zijn zij zich heel wel bewust van het
feit dat zij vanwege hun cruciale functie in het betalingsverkeer gedoemd
zijn om – onbedoeld en ongewild – gebruikt te worden als instrument
in het witwasproces. Banken steken dan ook veel energie (bijvoorbeeld door
middel van het opstellen van gedragscodes en anti-witwasprocedures) in het
voorkomen en signaleren van mogelijke gevallen van witwassen. Deze inspanningen
van financiële instellingen verdienen waardering en ondersteuning. Ik
hoop en verwacht dat een zelfstandige strafbaarstelling van het witwassen
bij zal dragen aan een verdere versterking van het draagvlak voor en het functioneren
van het meldingssysteem. Benadrukt zij dat het onderhavige wetsvoorstel geen
wijziging brengt in dat meldingssysteem noch in de positie van de meldingsplichtigen.In het advies van de Nederlandse Vereniging van Banken over het oorspronkelijk
ontwerp kwam, behalve ondersteuning van initiatieven tot verbetering van de
mogelijkheden om witwassen aan te pakken, enige zorg tot uiting over de positie
van de banken en hun medewerkers. Met name was de NVB bevreesd dat de (oorspronkelijk)
voorgestelde strafbepaling onbedoeld tot criminalisering van medewerkers van
financiële instellingen zou kunnen leiden. Ik meen dat er geen grond
is voor deze vrees. Allereerst merk ik op dat de strafbaarstelling van het
witwassen is gericht op degenen die – al dan niet in georganiseerd verband –
de opbrengsten van misdrijven aan het zicht van justitie proberen te onttrekken
en niet op bonafide beroepsbeoefenaren die ongewild tot instrument worden
van de witwassers. Verder wijs ik op de in de vorige paragraaf toegelichte
aanscherping van het voorstel ten opzichte van het oorspronkelijk ontwerp.
Aangenomen mag worden dat financiële instellingen en hun medewerkers,
indien zij over adequate anti-witwaspro- cedures beschikken die in het algemeen
goed worden nageleefd, zich niet schuldig maken aan een witwasdelict mocht
achteraf blijken dat een bepaalde (witwas)transactie door de mazen van het
net is geglipt en ten onrechte niet is gemeld. In het bijzonder zal dan niet
kunnen worden bewezen dat de instelling of medewerker wist of redelijkerwijs moest vermoeden dat de betrokken handeling
van misdrijf afkomstig geld betrof.Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor de positie van advocaten in strafzaken
in verband met de honorering die zij ontvangen van de cliënten die zij
verdedigen. De Nederlandse Orde van Advocaten heeft voor deze positie aandacht
gevraagd. Ook in de positie van advocaten in strafzaken wordt geen wijziging
gebracht door dit wetsvoorstel, dat zoals gezegd niet gericht is op criminalisering
van bonafide beroepsbeoefenaren die (ongewild) betrokken raken bij witwassen. 5. OntnemingsperikelenBepaalde witwasconstructies waarbij gebruik wordt gemaakt van rechtspersonen,
kunnen de confiscatie van crimineel vermogen aanzienlijk bemoeilijken. Onder
confiscatie wordt hier verstaan de verbeurdverklaring of de ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel. Dat confiscatie bijzonder moeilijk kan
zijn is in het bijzonder duidelijk geworden door de zogenaamde Bucro-beschikking
van de Hoge Raad (HR 9 januari 1996, DD 96.164). In deze zaak was op grond
van artikel 94a Sv conservatoir ontnemingsbeslag gelegd op onroerende zaken
van een rechtspersoon (Bucro BV), waarvan de vier aandeelhouders betrokken
waren in gerechtelijke vooronderzoeken ter zake van grootschalige drugshandel.
Op het beklag van Bucro BV stelde de Hoge Raad dat het beslag onder de rechtspersoon
kennelijk niet was bedoeld als derdenbeslag maar was gelegd tot bewaring van
het recht tot verhaal voor aan de aandeelhouders van de rechtspersoon zelf
op te leggen vermogenssancties. De Hoge Raad stelde vervolgens echter vast
dat in het kader van de ontnemingswetgeving niet is voorzien in een zogenaamde
omgekeerde doorbraak van aansprakelijkheid, dat wil zeggen een aansprakelijkheid
van de rechtspersoon voor de schulden van de natuurlijke personen tevens aandeelhouders
die met die rechtspersoon moeten worden vereenzelvigd. De zaken die toebehoorden
aan de rechtspersoon, konden derhalve niet dienen tot verhaal van een betalingsverplichting
van de natuurlijke persoon ter zake van een geldboete of ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel. Het beslag diende dus te worden opgeheven. Soortgelijke
beslissingen zijn gegeven in de zaken Dutch Business Trading Inc. (HR 9 januari
1996, NJ 1998, 591 m.nt. Sch) en Adrichem (HR 28 mei 1996, nr. 3460 B).De beslissing in de Bucro-zaak is exemplarisch voor de moeilijkheden waarop
OM en rechter in de rechtspraktijk stuiten bij – vooral – de ontnemingsbeslissing
en hetgeen ter voorbereiding op de latere executie van een beslissing tot
confiscatie moet worden verricht. De volledige eigendom van de goederen die
door het delict verkregen zijn of het wederrechtelijk voordeel belichamen,
berust zelden nog bij de persoon tegen wie de confiscatie-sanctie is gericht.
Zij zijn omgezet in vermogensbestanddelen die moeilijk te achterhalen zijn
en die, als ze al getraceerd zijn, met minder kans op een succesvolle executie
conservatoir beslagen kunnen worden. Onderbrenging van criminele opbrengsten
in een rechtspersoon zoals in de casus van de Bucro-beschikking plaatshad,
is een voorbeeld daarvan.De besproken problemen zijn voor mijn ambtsvoorganger aanleiding geweest
om in het najaar van 1996 de werkgroep ontnemingswetgeving in te stellen met
als opdracht te onderzoeken welke aanpassingen de ontnemingswetgeving behoeft
gelet op de Bucro-beschikking. Deze werkgroep heeft de vorige Minister van
Justitie eind 1997 in een tussenrapportage geadviseerd over te gaan tot een
zelfstandige strafbaarstelling van het witwassen. Zoals de werkgroep in haar
rapportage aangaf biedt in het bijzonder de vervolging van de rechtspersoon
wegens heling in de hierboven bedoelde gevallen onvoldoende perspectief vanwege
de aan de helingbepalingen inherente beperkingen. Ik ben het met de werkgroep
eens dat invoering van een apart witwasdelict een bijdrage kan leveren aan
oplossing van de hierboven geschetste problematiek. Met name in situaties
waarin sprake is van een ingewikkeld netwerk van natuurlijke en rechtspersonen
met allerlei vermogensverschuivingen, kunnen de voorgestelde artikelen 420bis
en 420quater de confiscatie van criminele opbrengsten vergemakkelijken, onder
andere doordat ze geen onderscheid maken tussen opbrengsten uit eigen dan
wel uit andermans misdrijf en doordat ze ook betrekking hebben op indirecte
opbrengsten. Ik teken hierbij echter onmiddellijk aan dat de voorgestelde
bepalingen zeker geen oplossing zijn voor alle problemen met betrekking tot
de ontneming van witgewassen criminele opbrengsten. Voordat deze met succes
kunnen worden achterhaald en geconfisqueerd, moeten vele obstakels
worden genomen, zowel uitvoeringstechnisch (het rechercheren van het «financiële
spoor») als bijvoorbeeld in de sfeer van de internationale rechtshulp
(ingeval buitenlandse rechtspersonen in het geding zijn). In dit verband wijs
ik ook op het WODC-onderzoek naar de uitvoering van de ontnemingswetgeving
en mijn reactie daarop (zie J.M. Nelen en V. Sabee, Het vermogen te ontnemen,
Evaluatie van de ontnemingswetgeving – eindrapport, WODC-reeks Onderzoek
en beleid nr. 170, Den Haag 1998, en de brief van de Minister van Justitie
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer d.d. 27 oktober 1998, kamerstukken II
1998/99, 26 268, nr. 1). Een van mijn conclusies uit dit onderzoek is
dat de ontnemingswetgeving op een aantal punten, waaronder de Bucro-problematiek,
aanpassing behoeft. Een daartoe strekkend wetsvoorstel is kort geleden voor
consultatie aan een aantal organisaties gezonden.6. Uitvoering en handhavingEen aparte, op de specifieke kenmerken van het witwassen toegesneden strafbaarstelling
zal eraan kunnen bijdragen dat politie en openbaar ministerie een verdenking
van witwassen dan wel een melding van een verdachte transactie snel kunnen
oppakken en gericht een opsporingsonderzoek kunnen starten inzake een verdenking
van witwassen. Het voorstel sluit verder goed aan bij alle initiatieven die
de afgelopen jaren zijn genomen om witwassen het hoofd te bieden. Hierbij
doel ik op het inrichten van het Meldpunt ongebruikelijke transacties (MOT)
in het kader van de Wet melding ongebruikelijke transacties (zie ook paragraaf 4).
Door het MOT wordt gewerkt aan een steeds efficiëntere en effectievere
inrichting van de meldketen (melder – Meldpunt – politie/landelijk
officier van justitie). Een goed voorbeeld daarvan vormt de invoering van
het nieuwe computersysteem MOT Informatie Online Netwerk, afgekort tot MOTION.
Dit systeem maakt onder meer mogelijk dat alle meldingen worden ingevoerd,
onderzocht en direct worden gemeld aan de politieregio's op het moment dat
de ongebruikelijke transactie als verdacht moet worden aangemerkt. Het computersysteem
kan met externe bestanden, zoals andere politieregisters, communiceren. Hierdoor
is het mogelijk een schat aan gegevens te verwerken.Met het oog op versterking van het rendement van het Meldpunt is voorts
de coördinerende positie van de landelijk officier van justitie versterkt
door deze de ondersteuning te geven van een bureau dat is gepositioneerd bij
het Korps Landelijke Politiediensten en valt onder de Divisie Recherche. Dit
bureau ontvangt van het MOT in afschrift alle verdachte transacties die aan
de politie zijn doorgemeld. De taak van het bureau is ervoor zorg te dragen
dat de informatie afkomstig van het MOT verder wordt veredeld zodat die beter
kan worden benut door de politie en tot resultaat in de opsporing kan leiden.
Het bureau ondersteunt verder de landelijk officier van justitie bij de sturing
op de output van het MOT uit hoofde van het gezag van de landelijk officier
over de opsporing; deze sturing strekt ertoe het Meldpunt in staat te stellen
zo gericht mogelijk de gemelde ongebruikelijke transacties te analyseren.Op het moment dat de verdachte transactie wordt gemeld of de politie anderszins
met een verdenking van witwassen wordt geconfronteerd (bijvoorbeeld in een
opsporingsonderzoek naar drugshandel), is het zaak dat de politie de zaak
oppakt. Voor het opsporen van witwassen is financiële deskundigheid nodig.
Erkend moet worden dat het financieel rechercheren bij de politie nog niet
voldoende is ontwikkeld. Er wordt dan ook hard aan gewerkt om ook deze expertise
binnen de politieregio's en het Korps Landelijke Politiediensten voorhanden
te hebben. Een belangrijke rol wordt in dit verband ook gespeeld door de samenwerkingsverbanden
tussen politieregio's en arrondissementsparketten van het openbaar ministerie
(de zogenaamde interregionale fraudeteams), waarin financieel
rechercheren met het oog op de bestrijding van in het bijzonder horizontale
fraude centraal staat. Daarnaast is er het landelijk rechercheteam (LRT),
dat onder andere onderzoek doet naar georganiseerde criminaliteit waarvoor
een financiële dan wel fiscale invalshoek gewenst of noodzakelijk is
en dat zaken behandelt van nationaal of internationaal belang, grootschalige
zaken van horizontale fraude en grootschalige of spoedeisende rechtshulpverzoeken.
Teneinde deze taken goed te kunnen uitoefenen beschikt het LRT over een groot
aantal financiële deskundigen. Deze deskundigheidsbevordering op het
terrein van de fraude zal eveneens haar vruchten afwerpen voor het opsporen
en vervolgen van het witwasdelict. Immers bij fraudedelicten stuiten de opsporingsinstanties
regelmatig op witwasconstructies. Daarnaast zijn en worden diverse opleidingen
ontwikkeld die de politie en het openbaar ministerie beter in staat moeten
stellen financiële onderzoeken te verrichten (zie over verbetering van
het financieel rechercheren ook het hiervoor genoemde WODC-rapport en mijn
reactie daarop, kamerstukken II 1998/99, 26 268, nrs. 1–2).7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IAHieronder zal nader worden ingegaan op de verschillende bestanddelen van
de voorgestelde bepalingen.Artikelen 420bis en 420quater Wetboek van StrafrechtVerbergen of verhullen van de werkelijke aard, herkomst,
vindplaats enz. (eerste lid, onderdeel a)Bij de in het eerste lid, onderdeel a, strafbaar gestelde gedraging gaat
het om al die handelingen die tot doel hebben èn geschikt zijn om de
werkelijke aard, herkomst, vindplaats enzovoort van een voorwerp te verbergen
of verhullen. De strafbaarstelling geeft niet nader aan om welke handelingen
het allemaal kan gaan; bepalend voor de strafbaarheid is het effect van het
handelen. De termen «verbergen» en «verhullen» impliceren
dus een zekere doelgerichtheid: het handelen is erop gericht het zicht op
de aard, herkomst, vindplaats enz. van voorwerpen te bemoeilijken en is ook
geschikt om dat doel te bereiken. Veelal zal bij een enkele handeling ten
aanzien van een voorwerp nog niet van een dergelijk doelgerichtheid kunnen
worden gesproken. Vaak zal het gaan om een reeks van handelingen, die tezamen
een geval van witwassen opleveren. Dit betekent dat voor het bewijs van het
verbergen of verhullen vaak naar meer handelingen (transacties) in het witwastraject
zal moeten worden gekeken. Uit alle stappen tezamen moet duidelijk worden
dat er (zonder redelijke economische grond) met geld is geschoven op een manier
die geschikt is het spoor aan de waarneming te onttrekken. Juist die ondoorzichtigheid
van de opeenvolgende transacties brengt mee dat werkelijke aard, herkomst,
vindplaats, rechten enzovoort buiten beeld blijven. Het voorgaande sluit niet
uit dat onder omstandigheden ook een enkele handeling verbergen of verhullen
zou kunnen opleveren, hoewel in zo'n geval waarschijnlijk eerder gesproken
kan worden van een van de gedragingen genoemd in het eerste lid, onderdeel
b, van de artikelen 420bis en 420quater (zie hierna).Over de termen «verbergen of verhullen» kan nog het volgende
worden opgemerkt. In plaats van de in richtlijn 91/308/EEG voorkomende, wat
verouderde term «verhelen» is de term «verbergen»
gekozen. «Verbergen» en «verhullen» zullen elkaar
grotendeels overlappen. Van een volstrekt onzichtbaar maken van de werkelijke
aard, herkomst, vindplaats enzovoort behoeft geen sprake te zijn.
Als dat zo zou zijn, zou het zelden tot een strafvervolging kunnen komen.
Van «verhullen» – volgens Van Dale synoniem voor «versluieren» –
zal al sprake kunnen zijn als door bepaalde constructies een mistgordijn wordt
opgeworpen dat weliswaar enig zicht op het voorwerp en de daarbij betrokken
personen toelaat, maar het niet mogelijk maakt om met enige zekerheid de (legale)
herkomst en de rechthebbende vast te stellen. De trits feiten die volgens
de richtlijn verhuld kunnen worden (werkelijke aard, oorsprong, vindplaats,
vervreemding, verplaatsing, rechten op of eigendom van voorwerpen), is in
zijn geheel in artikel 420bis, eerste lid, onder a, overgenomen. Veelal zullen
feiten samenvallen, dat wil zeggen tezamen door een en dezelfde witwashandeling
worden verhuld. Zo zal het verbergen of verhullen van de vervreemding of de
verplaatsing vaak neerkomen op het verbergen van de vindplaats of de rechthebbende.
Met het verbergen of verhullen van de «werkelijke aard» van het
voorwerp wordt bedoeld het voorwenden van een andere aard dan de werkelijke
(bijvoorbeeld gelden worden gepresenteerd als de winst uit een legaal bedrijf,
terwijl ze in werkelijkheid uit drugshandel afkomstig zijn). Toegevoegd is
het verbergen of verhullen van degene die het voorwerp
voorhanden heeft. Hierbij gaat het om degene die het voorwerp feitelijk
tot zijn beschikking heeft. Vaak laten witwasconstructies er namelijk geen
twijfel over bestaan wie in juridische zin rechthebbende op het voorwerp is,
maar zijn ze er juist op gericht te verhullen wie feitelijk de beschikkingsmacht
over het voorwerp heeft.Verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of
gebruik maken (eerste lid, onderdeel b)De termen «verwerven, voorhanden hebben en overdragen» hebben
dezelfde betekenis als in de helingbepalingen. Zij veronderstellen feitelijke
zeggenschap ten aanzien van het voorwerp, al is niet vereist dat het voorwerp
zich in de fysieke nabijheid bevindt. Bij «gebruik maken» gaat
het om het op een of andere wijze aanwenden van het betrokken voorwerp ten
behoeve van de witwasser zelf of ten behoeve van derden. Het heeft een element
van profijttrekking in zich. Een voor de hand liggend voorbeeld is het op
reguliere wijze – zij het met crimineel geld – bij een normaal,
bonafide bedrijf kopen van dure auto's. Men kan echter ook denken aan het
gebruik van met crimineel geld gefinancierd onroerend goed voor een (schijn)onderneming,
teneinde dat onroerend goed de schijn van legaliteit te geven. «Omzetten»
wordt door Van Dale omschreven als: (geld en goederen) verwisselen met een
andere geldswaarde of met zekere handelsartikelen. Het gaat om die handelingen
(vervanging, ruil, investering) waardoor de betrokkene een ander voorwerp
verkrijgt dat het voordeel uit het oorspronkelijke misdrijf belichaamt. Het
hiervoor genoemde kopen van luxegoederen kan dus behalve «gebruik maken»
ook «omzetten» opleveren. Omzetten zal veelal tot doel hebben
de criminele opbrengsten weer in het legale verkeer te investeren.Het schuldbestanddeel (weten respectievelijk redelijkerwijs
moeten vermoeden)Het bestanddeel dat de betrokken persoon «weet» (artikel 420bis)
of «redelijkerwijs moet vermoeden» (artikel 420quater) dat het
(voorwerp) – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig
misdrijf is in paragraaf 3 al aan de orde geweest. «Weten»
is uitdrukking van opzet. Hieronder valt ook voorwaardelijk opzet: willens
en wetens de aanmerkelijke kans aanvaarden dat men een voorwerp verbergt (of
een voorwerp verwerft enz.) dat uit misdrijf afkomstig is. «Redelijkerwijs
moet vermoeden» duidt op de zogenaamde schuld of culpa. Dit betekent
aanmerkelijke onvoorzichtigheid: bij enig nadenken had de verdachte kunnen
vermoeden dat het om een voorwerp afkomstig uit misdrijf ging;
verdachte had niet zonder nader onderzoek met het voorwerp mogen handelen.
De twee varianten – opzet en culpa – treffen we ook aan bij de
helingbepalingen (zie artikelen 416 en 417bis Sr).VoorwerpVolgens het tweede lid van artikel 420bis en 420quater worden onder «voorwerpen»
verstaan alle zaken – de voor menselijke beheersing vatbare stoffelijke
objecten (artikel 3 boek 3 Burgerlijk Wetboek) – en alle vermogensrechten.
Iemand die de herkomst van een appartementsrecht of een vorderingsrecht uit
geldlening verbergt of verhult, kan zich dus ook schuldig maken aan het strafbaar
feit van het eerste lid, onderdeel a. Dit ruime begrip «voorwerpen»
is ontleend aan artikel 36e Sr zoals dat sinds de herziening van de ontnemingswetgeving
van 1992 luidt. Weliswaar werd in 1991, bij de aanpassing van de helingbepalingen,
gekozen voor de term «goed» teneinde beter aan te sluiten bij
de terminologie van de vermogensdelicten zoals diefstal en oplichting. In
de context van het witwassen komt mij de term «goed» echter als
te beperkt voor. Van die term is namelijk niet geheel duidelijk in hoeverre
er meer onder valt dan alleen stoffelijke voorwerpen (de Hoge Raad heeft er
bijvoorbeeld wel elektrische energie onder gevat). De voorkeur voor een ruim
begrip «voorwerpen» boven «goed» heeft bovendien te
maken met de wens om ook de indirecte opbrengsten van misdrijven onder de
nieuwe bepaling te brengen. Juist bij de vervanging van de oorspronkelijke
uit misdrijf verkregen voorwerpen door andere, zal nogal eens sprake zijn
van de verkrijging van een vermogensrecht. Het chartale geld, dat is omgezet
in een boot, in een vordering uit lening, in een huis en vervolgens weer in
een saldo bij een bank bijvoorbeeld, blijft een «voorwerp – middellijk
of onmiddellijk – afkomstig uit enig misdrijf».Afkomstig uit enig misdrijfVoldoende is dat wordt (tenlastegelegd en) bewezen dat het voorwerp afkomstig
is uit enig misdrijf. Niet vereist is dat de rechter
identificeert welk misdrijf precies aan het voorwerp ten grondslag ligt. Vaak
zal dit niet mogelijk zijn, terwijl het ook niet relevant is voor de strafwaardigheid
van het witwassen. Gaat het bijvoorbeeld om handelingen van verdachte Y ten
aanzien van een bankrekening waarop hij en zijn compaan opbrengsten van hun
verschillende criminele activiteiten (mensenhandel, afpersing, drugshandel)
plachten te storten, maar is niet duidelijk uit welke van die activiteiten
de betrokken gelden afkomstig waren (wellicht uit allemaal), dan kan niettemin
bewezen worden geacht dat die gelden uit enig misdrijf afkomstig waren.Zowel het openbaar ministerie als de politie (bij monde van het Korpsbeheerdersberaad
en de Raad van Hoofdcommissarissen) hebben er in hun commentaren op het eerdere
ontwerp voor gepleit de strafbaarstelling van het witwassen uit te doen strekken
tot opbrengsten uit ieder strafbaar feit, dus niet alleen uit misdrijven maar
ook uit overtredingen. Daarbij denken zij met name aan bepaalde lucratieve
milieudelicten, die strafbaar zijn gesteld op grond van de WED. Deze delicten
vormen een misdrijf als zij opzettelijk zijn begaan en anders een overtreding.
Vooralsnog zie ik geen aanleiding om de strafbaarstelling van het witwassen
uit te breiden tot opbrengsten uit overtredingen. Zeker bij de meer grootschalige
witwasactiviteiten zal al snel kunnen worden aangenomen dat de daaraan ten
grondslag liggende gronddelicten opzettelijk zijn begaan, zodat sprake is
van een misdrijf. In die gevallen zal ook de strafbaarstelling van een criminele
organisatie (artikel 140 Sr) in beeld kunnen komen. Onmiddellijk of middellijk; indirecte opbrengstenZoals hiervoor aangegeven beslaan witwastrajecten veelal vele achtereenvolgende
stappen, waarbij de uit misdrijf afkomstige voorwerpen worden omgezet in andere,
die op hun beurt worden omgezet, enzovoort. Om ook handelingen aan het eind
van het traject effectief te kunnen aanpakken, dient een desbetreffende strafbepaling
niet alleen het witwassen van de directe opbrengsten uit misdrijf strafbaar
te stellen, maar ook het witwassen van een voorwerp dat indirect, middellijk
afkomstig is uit enig misdrijf. Ook meergenoemde internationale overeenkomsten
gaan uit van een ruim begrip «opbrengsten». De helingbepalingen
van artikel 416, eerste lid, en 417bis, eerste lid, Sr kunnen op dit punt
problemen opleveren, omdat wordt aangenomen dat onder «een door misdrijf
verkregen goed» níet valt het indirect verkregene – hetgeen
voor gestolen geld is gekocht –, zodat ten aanzien daarvan geen sprake
kan zijn van heling (J. Remmelink, Het Wetboek van Strafrecht, aant. 2 op
art. 416). Om zeker te stellen dat de artikelen 420bis en 420quater zich ook
uitstrekken tot witwashandelingen ten aanzien van de indirecte opbrengsten,
zijn daarin de woorden «onmiddellijk of middellijk» (afkomstig
uit) opgenomen.Ik ben het niet eens met het oordeel van de Nederlandse Orde van Advocaten
dat het bestanddeel «middellijk» «een verregaande, ongewenste
verruiming van de delictsomschrijving» oplevert. Volgens de Orde zou
dit bestanddeel tot gevolg hebben dat een deel van het legale betalingsverkeer
kan worden gecriminaliseerd. Zoals gezegd ben ik van oordeel dat een effectieve
strafbaarstelling van het witwassen niet beperkt kan zijn tot de onmiddellijke
opbrengsten uit misdrijven, maar ook toepasbaar moet zijn op de latere stadia
van het witwassen. De vrees van de NOvA wordt bovendien gerelativeerd doordat,
anders dan onder het oorspronkelijk ontwerp, voor een veroordeling bewezen
moet worden dat de verdacht wist althans redelijkerwijs
moest vermoeden dat de betrokken voorwerpen uit misdrijf afkomstig
waren, waarbij ook in de bewijslast ten aanzien van de criminele herkomst
van de voorwerpen bij nader inzien geen wijziging wordt gebracht. Voor de
positie van de bonafide beroepsbeoefenaren verwijs ik verder naar het algemeen
deel, paragraaf 4.Overigens is niet vereist dat het voorwerp in zijn geheel uit misdrijf
afkomstig is. Indien het voorwerp gedeeltelijk uit de opbrengst van een misdrijf
is gefinancierd en gedeeltelijk uit ander, legaal geld, kan nog steeds worden
gezegd dat het – mede – uit enig misdrijf afkomstig is.StrafmaatOp de delicten van de artikelen 420bis en 420quater is dezelfde straf
gesteld als geldt voor opzetheling respectievelijk schuldheling (artikelen
416 en 417bis Sr): ten hoogste vier respectievelijk één jaar
gevangenisstraf en in beide gevallen geldboete van de vijfde categorie. Zouden
de strafmaxima van heling en witwassen verschillen, dan zou – nog afgezien
van de vraag naar de rechtvaardiging van een dergelijk onderscheid –
de vraag rijzen of het het OM nog vrij zou staan om in een geval waarin geen
sprake is van opzet, maar van schuld, de zwaardere witwasbepaling telaste
te leggen, waar ook artikel 417bis van toepassing zou zijn. Denkbaar is dat
de rechter zou bepalen dat in zo'n geval slechts het voor de verdachte gunstiger
artikel 417bis toegepast zou kunnen worden. Reeds om op dit punt duidelijkheid
over de verhouding tussen de heling en het nieuwe witwasdelict te scheppen
ben ik van oordeel dat de strafmaxima voor beide delicten – zowel in
de opzettelijke als in de schuldvariant – gelijk behoren te zijn.De straf van vier jaren gevangenisstraf voor de opzettelijke variant van
witwassen kwalificeert het als een delict als bedoeld in artikel 67, eerste
lid, Sv, hetgeen van belang is voor de toepassing van bepaalde opsporingsbevoegdheden
(bijv. het opnemen van telecommunicatie(artikel 126m Sv)). De
zowel in artikel 420bis als in artikel 420quater gestelde maximumgeldboete
is van belang voor de toepassing van bepaalde specifiek «financiële»
bevoegdheden (vgl. het strafrechtelijk financieel onderzoek (artikel 126 Sv)
en het conservatoir beslag (artikel 94a Sv)).Het openbaar ministerie heeft in zijn advies gepleit voor een hoger strafmaximum,
namelijk een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren. Het OM wijst erop
dat de effecten van witwassen vaak diep ingrijpen in het maatschappelijk leven
en de integriteit van de financiële sector aantasten. Deze aspecten hebben
de Nederlandse Antillen en Aruba ertoe gebracht de strafmaxima voor witwassen
te verhogen tot twaalf jaren voor opzettelijk witwassen en zestien jaren voor
gewoontewitwassen, aldus het OM. Ik ben van mening dat het voorgestelde strafmaximum
van vier jaren voor (opzettelijk) witwassen de ernst van het feit voldoende
tot uitdrukking brengt en de rechter voldoende armslag geeft voor een adequate
straftoemeting. Hierbij dient te worden bedacht dat witwassen een faciliterend
karakter heeft ten opzichte van de – soms met een hoger strafmaximum
bedreigde – gronddelicten zoals drugsof mensenhandel. Bovendien bevat
het wetsvoorstel voor het geval het witwassen een ernstiger, structureel (gewoonte)karakter
heeft, een gekwalificeerde strafbepaling met een strafmaximum van zes jaren
(zie hierna).De gekozen strafposities staan mijns inziens voorts in een redelijke verhouding
tot de strafposities voor witwassen in de ons omringende landen. Uit door
mij ingewonnen informatie komt het volgende beeld naar voren.  wettelijke gevangenisstraf (maxima)bijzonderheden (voor zover bekend)België15 dagen tot
5 jaren    Denemarken6 jarenbetreft heling; geen
zelfstandig witwasdelict   Duitsland– bij opzet: 3 maanden tot5 jaren – bij schuld: 2
jarenin een «bijzonder ernstig
geval» 6 maanden tot 10 jaren (bedrijfsmatig handelen, criminele orga-nisatie)   Engeland en Wales14 jaren    Frankrijk5 jaren10 jaren i.g.v. o.a.
gewoonte, georganiseerd verband en witwassen van opbrengsten drugshandelGelet op de Nederlandse traditie van een – in vergelijking tot andere
landen – gematigd strafmaat- en straftoemetingsbeleid meen ik dat de
gekozen strafmaxima (4 jaren voor witwassen, 6 jaren in geval van gewoontewitwassen
en één jaar bij schuldwitwassen) goed in verhouding staan tot
de strafmaxima in de ons omringende landen. Hierbij dient voorts bedacht te
worden dat het in een bepaald land geldende strafmaximum voor witwassen georiënteerd
zal zijn op de strafmaxima voor andere vermogensdelicten zoals diefstal, verduistering
en heling (bij ons respectievelijk 4, 3 en 4 jaren). Voor een aanzuigende
werking van het ten onzent wat lagere strafmaximum voor witwassen –
in de zin dat de internationaal opererende witwassers naar het wat mildere
strafregime van Nederland zouden uitwijken – behoeft niet te worden
gevreesd. Of een dergelijk effect optreedt, wordt immers mede – of zelfs:
vooral – bepaald door andere factoren, zoals de daadwerkelijk voor witwassen
opgelegde straffen, de prioriteit en intensiteit van de opsporing en de oplegging
van andere sancties zoals ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel. Ik heb geen reden om aan te nemen dat de «score»
van de Nederlandse politie en justitie op deze punten witwassers zou aantrekken.Artikel 420terDegene die een gewoonte maakt van het plegen van opzetheling kan wegens
gewoonteheling veroordeeld worden tot een gevangenisstraf van ten hoogste
zes jaren (artikel 417 Sr). Zoals de NVvR terecht in haar advies heeft aangegeven,
ligt het voor de hand om analoog hieraan ook een gekwalificeerde variant van
het nieuwe delict witwassen op te nemen met een verhoogd strafmaximum van
een gevangenisstraf van zes jaren. Hiertoe wordt artikel 420ter voorgesteld,
strafbaarstellende het een gewoonte maken van het plegen van (opzettelijk)
witwassen.Artikel 420quinquiesArtikel 417ter maakt het mogelijk om bij veroordeling voor een helingdelict
de bijkomende straf van ontzetting van bepaalde rechten op te leggen. Het
ligt voor de hand dit ook mogelijk te maken bij veroordeling voor witwassen.BArtikel 421 Sr bevat een generieke verhoging van de maximumgevangenisstraf
met een derde in geval van recidive bij misdrijven uit winstbejag of met bedrieglijk
oogmerk gepleegd. Het ligt voor de hand om de bepaling ook van toepassing
te doen zijn op de artikelen 420bis en 420ter.Artikel IIArtikel 67, eerste lid, onderdeel b, van het Wetboek van Strafvordering
(Sv) merkt onder andere schuldheling (artikel 417bis Sr) aan als een geval
waarin – niettegenstaande een strafmaximum lager dan 4 jaren gevangenisstraf –
een bevel tot voorlopige hechtenis kan worden gegeven. Analoog hieraan wordt
ook het nieuwe delict van schuldwitwassen als zo'n geval aangemerkt (onderdeel
A).Een bevel tot voorlopige hechtenis kan slechts worden gegeven op een van
de gronden genoemd in artikel 67a Sv. In overeenstemming met een suggestie
van de NVvR worden de artikelen 420bis en 420quater Sr opgenomen in artikel
67a, tweede lid, onder 3°, Sv, zodat in geval van verdenking van witwassen
bij recidivegevaar voorlopige hechtenis mogelijk wordt.Artikel IIIDe invoering van een aparte strafbaarstelling van het witwassen brengt
enkele technische wijzigingen van de Wet melding ongebruikelijke transacties
(Wet MOT) mee. Zo is in een aantal bepalingen (artikelen 3, 17 en 17a) nog
sprake van «heling van geld», zijnde de tot nu toe gehanteerde
juridische «vertaling» van witwassen. Met de voorgestelde zelfstandige
strafbaarstelling van het witwassen kan deze term nu ook in de Wet MOT worden
gebruikt (zie de onderdelen A en C). De term «heling van geld»
wordt daarnaast gehandhaafd omdat de zelfstandige strafbaarstelling onverlet
laat dat de officier van justitie ervoor kan kiezen om in bepaalde situaties
heling ten laste te leggen. De in de Wet MOT ingevoerde term «witwassen»
moet in ruime zin worden verstaan, dat wil zeggen met inbegrip van het schuldwitwassen
in de zin van artikel 420quater Sr.Verder bevat artikel 12 van de Wet MOT een vrijwaring van de meldingsplichtige
instelling en daarbij werkzame personen: de door haar overeenkomstig
de wet verstrekte gegevens of inlichtingen kunnen niet tegen haar onderscheidenlijk
hen worden gebruikt in een strafrechtelijk onderzoek wegens heling (artikelen
416, 417 of 417bis Sr). Daaraan moet nu het strafbaar feit witwassen
(artikelen 420bis-420quater) worden toegevoegd (onderdeel B).Artikel IVDe Wet inzake de wisselkantoren regelt het toezicht op wisselkantoren.
De wet bepaalt bijvoorbeeld dat De Nederlandsche Bank inschrijving als wisselkantoor
kan weigeren als ze een redelijk vermoeden heeft dat het betrokken kantoor
zich schuldig maakt aan «heling van geld». Net als bij de Wet
MOT dient de terminologie te worden aangepast aan de introductie van een zelfstandige
strafbaarstelling van witwassen.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Voorts kan nog worden gewezen op het op 19 juni 1997 te Brussel totstandgekomen
Tweede Protocol, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende
de Europese Unie, bij de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële
belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1997, 251), waarin is opgenomen
een verplichting tot strafbaarstelling van witwassen voor zover betreft opbrengsten
van corruptie en fraude.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1In het Gemeenschappelijk optreden van 3 december 1998 door de Raad vastgesteld
op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie inzake
het witwassen van geld, de identificatie, opsporing, bevriezing, inbeslagneming
en confiscatie van hulpmiddelen en van de opbrengsten van misdrijven, PbEG
L 333, hebben de lidstaten van de EU zich verplicht het Verdrag van de Raad
van Europa van 1990 (Straatsburg) na te komen.XNoot2Zie bijvoorbeeld het Jaarlijks verslag Meldpunt Ongebruikelijke Transacties
1998, Zoetermeer 1998, blz. 26/27.XNoot1In Brussel is thans aanhangig een voorstel van de Commissie van de Europese
Gemeenschappen voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende
wijziging van Richtlijn 91/308/EEG van 10 juni 1991 tot voorkoming van het
gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld, waarbij
een aantal «nieuwe» beroepen (zoals makelaars, accountants,
notarissen en advocaten) onder de werking van de richtlijn worden gebracht. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27159-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl