Uitgangspunten voor cultuurbeleid; Brief minister met discussienotitie 'Pantser of ruggegraat: uitgangspunten voor cultuurbeleid'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24247, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

19-07-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24247 nr. 1

13-07-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI. DOELSTELLINGEN InleidingMaatschappelijke ontwikkelingenHoofdlijnen van beleid1. In het eigen zadel helpen2. Intercultureel3. Cultureel stadsleven4. Internationaal: vrijhaven5. De talen en de taal6. De makers en de verkenners7. De toekomst van het verleden8. Kwaliteit op nieuwe wegenII. MIDDELEN Markt en subsidie: naar een nieuw evenwichtPodiumkunstenBeeldende kunstMuseaMonumentenBoekenvakBibliothekenPersOmroep en nieuwe mediaFilmBestuurlijke aspectenRuimtelijke ordening, cultuurhistorie en architectuurConvenantenFondsenVerzelfstandigingFinancieel perspectiefIII. DE HOOFDLIJNEN UITGEWERKT 1. In het eigen zadel helpen Een spin zonder web is een radeloze wandelaar*2. Intercultureel Van tyd tot tyd nog steeds die vreemde vraag: jy –
meestal u – het langsaamaan wel tuis geraak in hierdie land?*3. Cultureel stadsleven Stil! Hoor! De nachtegaal hervat zijn lied in 't hartje
van de stad*4. Internationaal: vrijhaven Hier meren schepen uit vier hemelstrekenDe kade is een
Babel aller talen*5. De talen en de taal Want zonder taal zijn er alleen een steen en een andere
steen*6. De makers en de verkenners Warmte waait overal oogleden de blinde vrucht ontwaakt*7. De toekomst van het verleden Hij is geboeid door de symbolen van het voormalige en
hij hangt er in*8. Kwaliteit op nieuwe wegen Bij mijn computer denk ik continu wat is hij toch verbazend
vol van u*
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24247Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 247Uitgangspunten voor cultuurbeleidnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 13 juli 1995Tijdens de mondelinge behandeling van de Wet op het specifiek cultuurbeleid
op 9 september 1992 in de Tweede Kamer is door verschillende fracties de wens
uitgesproken om in het vervolg ruim voor het uitbrengen van de Cultuurnota
afzonderlijk te spreken over de uitgangspunten van het cultuurbeleid voor
de volgende periode en over de implicaties op hoofdlijnen daarvan voor de
beleidsuitvoering (Handelingen van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, 1991/1992,
102-6411 vlg.). De bespreking van Investeren in cultuur, die plaatsvond
vóór de parlementaire behandeling van voornoemde wet, had duidelijk
gemaakt hoezeer de besluitvorming gebaat zou kunnen zijn bij zo'n gefaseerde
aanpak. Mede op grond van de opvattingen die daaromtrent al in de Tweede Kamer
waren kenbaar gemaakt, is later bij de voortgezette behandeling van de Wet
op het specifiek cultuurbeleid, in antwoord op schriftelijke vragen aan de
Eerste Kamer toegezegd: «(...) dat, ruim voordat de Cultuurnota verschijnt,
aan de hand van een korte discussienotitie met het parlement gesproken wordt
over de algemene uitgangspunten, de belangrijkste thema's en de majeure knelpunten
betreffende het cultuurbeleid in de periode die aanbreekt» (Kamerstukken
I, 1992/93, 20 987, nr. 17c).De publikatie van deze Uitgangspuntennotitie vloeit voort uit die toezegging.
De uitkomsten van de bespreking ervan bieden vervolgens een richtsnoer voor
alle betrokkenen: de politiek, dat wil zeggen de Kamer en de betrokken bewindspersonen,
maar ook voor de culturele instellingen die op basis van die uitkomsten hun
beleidsvoornemens kunnen aanscherpen en preciseren. Voor de andere overheden
biedt de notitie zicht op de uitgangspunten die het Rijk wil hanteren bij
het vaststellen van de volgende Cultuurnota. Gelet op het karakter van deze
notitie is bewust nog geen nadere uitwerking gegeven aan de instrumentele
en financiële consequenties van een en ander. Zoals overeengekomen, wordt de Cultuurnota 1997–2000 gelijktijdig
met de rijksbegroting op de derde dinsdag van september 1996 aan de beide
Kamers van de Staten-Generaal overgelegd (Kamerstukken II, 1994/95, 23 900
VIII, nr. 61). Krachtens de Wet op het specifiek cultuurbeleid zal deze nota
dan in het algemeen betrekking hebben op het cultuurbeleid van het Rijk. De
integratie van het specifieke cultuurbeleid in het cultuurbeleid in ruimere
zin binnen het departement van OCenW betekent in dit opzicht een flinke stap
vooruit. Voor de verdere ontwikkeling, de reikwijdte en de effectiviteit van
het cultuurbeleid is die samenvoeging van grote betekenis. Met dit herstel
van de rechtstreekse betrekkingen tussen onderwijsbeleid, cultuurbeleid en
wetenschapsbeleid is de mogelijkheid gecreëerd om op de vele raakvlakken
die tussen deze drie terreinen bestaan met doeltreffender maatregelen te komen
dan lange tijd het geval is geweest. Vanzelfsprekend mag de ontvlechting uit
het voormalige ministerie van WVC er niet toe leiden dat de raakvlakken tussen
het cultuurbeleid en de sociaal-culturele dimensies van het overheidsbeleid
als geheel uit het oog raken; vooral omdat cultuurspreiding en cultuurdeelname
maatschappelijke samenhangen kunnen versterken en zeker ook vanwege het vermogen
van bepaalde cultuuruitingen om op indringende wijze maatschappelijke problemen
te laten zien en aan de orde te stellen.Als uitvloeisel van dit bredere karakter zal in de Cultuurnota 1997–2000
extra aandacht worden gegeven aan de verwevenheid van het specifieke cultuurbeleid
met beleidsterreinen van andere departementen. Om de zojuist genoemde redenen
uiteraard met VWS. Met Buitenlandse Zaken waar het gaat om een gezamenlijke
extra inspanning ten behoeve van het internationaal cultuurbeleid. Met Economische
Zaken onder meer vanwege de vaste boekenprijs en de prijs van dagbladen, het
vormgevingsbeleid, het belang van cultuur uit oogpunt van toerisme, de taalpolitiek,
het audiovisuele beleid en ook hier vanwege het internationaal cultuurbeleid.
Met Landbouw, Natuurbeheer en Visserij over de afstemming van cultuur- en
natuurwaarden in het landelijk gebied. Met Sociale Zaken en Werkgelegenheid
over de sociaal-economische positie van kunstenaars. Met Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer tenslotte met het oog op het archeologisch
en cultuurhistorisch belang van het ruimtelijk beleid en de bijdrage aan het
gezamenlijk gevoerde architectuurbeleid. Vervolgens is er ook de afstemming
met het cultuurbeleid van andere overheden. Uitgangspunt daarbij is dat het
terrein van de cultuur op bepaalde punten vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid.De ervaring heeft inmiddels geleerd dat het vierjarige beleidssysteem
zoals dat inmiddels in de cultuursector is ontwikkeld, grote voordelen biedt.
Daar wil ik dan ook niet aan tornen. Aan het vastleggen van beleid op enig
moment voor een periode van vier jaar kunnen echter ook nadelen zijn verbonden.
Wanneer er namelijk te weinig beleidsruimte overblijft om in te spelen op
de onvoorziene en soms zelfs onvoorzienbare ontwikkelingen die zich op het
terrein van het overheidsbeleid in het algemeen en op dat van het cultuurbeleid
in het bijzonder kunnen voordoen. Ik wil mij beraden over mogelijkheden om
het cultuurbeleid tussentijds bij te sturen als reactie op onverwachte culturele
ontwikkelingen of nieuwe politieke wensen die bijvoorbeeld kunnen voorvloeien
uit het aantreden van een nieuw Kabinet. Ook zal in de toekomst moeten worden
voorkomen dat tussentijdse bezuinigingen leiden tot rechtsongelijkheid tussen
fondsen en andere op jaarbasis gefinancierde instellingen en initiatieven
enerzijds en anderzijds de meerjarig gefinancierde instellingen, waarbij de
zekerheid voor de tweede categorie tot dusverre een extra kwetsbaarheid voor
de eerste met zich meebracht. Ik zal de Tweede Kamer nog voor
het overleg over deze notitie nadere voorstellen daaromtrent doen toekomen.Bij het aanbrengen van meer flexibiliteit gaan mijn gedachten uit naar
een model waarbij de toezegging van meerjarige subsidies geschiedt onder een
zeker voorbehoud, dat slechts betrekking zal mogen hebben op een fractie van
het totale meerjarige subsidiebedrag. Verreweg het grootste deel daarvan zal
dus vast blijven. Effectuering zal op drie niveaus kunnen plaatsvinden. Meerjarige
subsidies blijven voor 100% in de Cultuurnota opgenomen, maar onder verwijzing
naar – stringent omschreven – mogelijkheden tot wijziging. In
de beschikkingen die vervolgens worden verstrekt, zal expliciet op de mogelijkheid
van tussentijdse bijstellingen van het subsidiebedrag worden gewezen. Als
zich geen bijzondere omstandigheden voordoen, wordt jaarlijks 100% van de
subsidie daadwerkelijk bevoorschot, conform de oorspronkelijke beschikking.
Bij bezuinigingen, een nieuw Kabinet of ingrijpende ontwikkelingen kunnen
door middel van een nieuwe beschikking aanpassingen worden aangebracht tot
een maximum van enkele procenten van het oorspronkelijk toegezegde meerjarige
subsidiebedrag. Overigens is het nu reeds mogelijk op grond van het Bekostigingsbesluit
cultuuruitingen om bijvoorbeeld bij majeure bezuinigingen of calamiteiten
een correctie aan te brengen met een hoger percentage.Verscheidene kunstenaarsorganisaties, waaronder de Federatie van Kunstenaarsverenigingen
en de Kunstenbond gezamenlijk, hebben met het oog op deze Uitgangspuntennotitie
van zich laten horen; de Raad voor cultuurbeheer en de Raad voor de Kunst
hebben speciale vooradviezen uitgebracht. Ook het IPO en de VNG hebben in
het bijzonder voor dit doel nota's uitgebracht. Met een groot aantal instellingen
op het cultuurterrein zijn voorafgaand oriënterende gesprekken gevoerd.
Van al deze bijdragen aan de meningsvorming heb ik dankbaar gebruik gemaakt.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,A. Nuis I. DOELSTELLINGEN InleidingWat betekent cultuur voor een mens? Ruim bemeten hoort alles wat mensen
maken, denken, weten of menen te weten, de wijze waarop ze zich van hun gevoelens
bewust worden en vorm geven aan hun handelen, tot de cultuur. Om de onophoudelijke
stroom van indrukken te kunnen schiften en schikken in een als zinvol ervaren
verband heeft ieder mens behoefte aan systemen die zin verlenen. Niemand kan
daarbuiten, en niemand maakt ze geheel zelf. Grote zingevingssystemen als
taal en religie, moraal en wetenschap brengen niet alleen samenhang in het
wereldbeeld van de enkeling, maar binden mensen samen in groepen – en
onderscheiden ze in meerdere of mindere mate van andere groepen. Ook het geheel
van vaak onuitgesproken regels waarmee mensen het serieuze, eindeloos gevarieerde
spel van de verbeelding spelen, is zo'n systeem, dat in het bijzonder aan
de kunsten ten grondslag ligt.Ofschoon mensen deze culturele systemen van zingeving overgedragen krijgen
van voorgangers en tijdgenoten, staan ze er, zeker in onze samenleving, betrekkelijk
vrij tegenover. Ze kunnen bijleren en afzweren, vernieuwen of herontdekken,
hun eigen variaties aanbrengen op het vertrouwde thema. Bij kunsten en wetenschappen,
die bij uitstek op groei en verandering zijn berekend, zijn zulke individuele
avonturen zelfs wezenlijk voor de blijvende spankracht van het systeem.Cultuur in deze brede betekenis is voor ieder mens het instrument om mentaal
een herkenbare plaats te vinden in de wereld, ook als die snel en onverwachts
verandert. Niet iedereen krijgt een instrument mee van dezelfde reikwijdte,
precisie en toepasbaarheid op de situaties waarin hij of zij belandt. Weliswaar
kan een betrekkelijk geringe culturele uitrusting, mits stevig van structuur,
volstrekt toereikend zijn voor een waardig bestaan, maar in het algemeen zal
een grondige en gevarieerde culturele vorming mensen in staat stellen zich
meer eigen te maken van wat de wereld te bieden heeft en weerbaarder te reageren
op tegenslagen.Bovendien is cultuur juist in haar meer kunstzinnige aspecten een oefening
in de kracht van de verbeelding die mensen boven de beperkingen van het dagelijks
bestaan vermag uit te tillen.Belangrijker dan het gewicht van de culturele bagage is evenwel de manier
waarop men ermee omgaat. Wie cultuur vooral gebruikt als onderscheidingsteken,
wie culturele identiteit propageert als middel om het verschil te markeren
tussen de eigen groep en de anderen, kan gemakkelijk terechtkomen in een onvruchtbaar
defensief. Cultuur verwordt dan tot een pantser tegen een als vijandig ervaren
buitenwereld, waarachter men weliswaar veilig lijkt te kunnen schuilen, maar
dat ook afsluit van de wereld en zo elke verdere groei verhindert. Wie daarentegen
zijn culturele verworvenheden met zich meedraagt als een innerlijke zekerheid,
een steun in de rug die in staat stelt tot welwillende omgang met andersdenkenden
zonder angst voor identiteitsverlies, blijft slagvaardig en tot verandering
in staat. Dat geldt voor groepen en naties evenzeer. Een samenleving vol gepantserden
drijft in argwaan uiteen; een maatschappij van mensen met cultuur als ruggegraat
kan groeien naar eenheid in verscheidenheid. De laatste cultuurhouding verdient
verre de voorkeur en dient door de overheid naar vermogen te worden bevorderd.De bepleite zelfbewuste tolerantie mag niet worden verward met het wegrelativeren
van alle culturele waarden. Cultuur selecteert; zij is in essentie een middel
om te onderscheiden wat meer en wat minder waarde heeft en wat
van onwaarde moet worden geacht. Gedeelde culturele uitgangspunten maken het
mogelijk uitzonderlijke prestaties van anderen te erkennen en te respecteren.
De maatstaven voor kwaliteit zijn gemakkelijker te omschrijven in de wetenschap
dan in de kunst. Dat betekent niet dat ze in de kunst gemist kunnen worden,
wel dat ze steeds ter discussie staan en niet steeds tot eensgezindheid leiden.
Op beide terreinen geldt trouwens dat de meerderheid niet beslist; bij het
kwaliteitsoordeel is een bijzondere plaats weggelegd voor degenen die zich
het meest intensief en vruchtbaar met een bepaalde discipline hebben beziggehouden.
In de cultuur geldt niet het adagium van gelijke monniken en gelijke kappen,
maar verdient iedere monnik een kap naar eigen maat.De taak van de overheid ten opzichte van de cultuur is in de eerste plaats
het handhaven van de vrijheid: van godsdienst, van menings-uiting, van de
verbeelding. Zij draagt er tevens toe bij dat naast de onderscheidende kenmerken
van de verschillende cultuurkringen waartoe haar burgers behoren, ook de gemeenschappelijke
voldoende aandacht krijgen. Tenslotte zorgt zij er waar nodig voor dat cultuuruitingen
die door bevoegden van grote waarde worden geacht, behouden blijven, ontwikkeld
worden en toegankelijk zijn voor een ieder die dat wenst. En dat nieuwe generaties
ermee vertrouwd raken. Maatschappelijke ontwikkelingenHet veld waarin de overheid haar culturele taak vervult, ondergaat ingrijpende
veranderingen onder invloed van verschillende factoren. Twee daarvan vragen
in het bijzonder de aandacht: enerzijds de migratie en de veranderde samenstelling
van de bevolking, anderzijds de revolutie in de informatievoorziening.Enkele decennia geleden was Nederland weliswaar een cultureel sterk gecompartimenteerde,
maar niettemin homogene natie. Men was vertrouwd met de onderlinge verschillen
en had ermee leren leven, op basis van onderliggende overeenkomsten. Intussen
zijn die vertrouwde scheidslijnen vervaagd en hebben groepen migranten nieuwe,
hier in sommige opzichten nog onbekende culturen uit hun land van herkomst
meegebracht. Dat schept nieuwe mogelijkheden, maar het brengt ook het gevaar
mee dat bepaalde groepen, zowel onder de minderheden als bij de meerderheid,
zich tegenover elkaar gaan hullen in een cultureel pantser. De taak van de
overheid om de eenheid te bevorderen met respect en waardering voor de verscheidenheid,
krijgt daardoor een andere inhoud en een nieuwe urgentie.Overigens is het vraagstuk van de migratie niet los te zien van de internationaal
sterk toegenomen mobiliteit. Miljoenen Nederlanders verlaten jaarlijks het
land voor vakantie. Op zijn beurt trekt Nederland jaarlijks miljoenen bezoekers
van buiten. Deze mobiliteit heeft voor de cultuur grote consequenties. Zo
moeten voorzieningen worden getroffen om de gevolgen van massaal toerisme
voor historische binnensteden en kwetsbare landschappen op te vangen. Anderzijds
profiteren musea en grootschalige culturele manifestaties van tot dusverre
ongekend grote bezoekersaantallen. Publieke culturele voorzieningen kunnen
hierbij hun voordeel doen met de ervaringen die commerciële aanbieders
reeds hebben opgedaan.De stormachtige ontwikkeling in de techniek van de informatievoorziening
heeft diepgaande en op het eerste gezicht tegenstrijdige gevolgen voor de
cultuur. Zo is er een bijna onvoorstelbare toename van de hoeveelheid informatie
in woord, beeld en geluid die uit de hele wereld in elke huiskamer ter beschikking
staat. Die overvloed schept zijn eigen onbehagen: kiezen wordt
er niet makkelijker op. Men kan zich dat keuzeprobleem uit handen laten nemen
door wat Enzensberger de bewustzijnsindustrie heeft genoemd. Die biedt in
allerlei variaties hetzelfde menu van licht verteerbare, onderhoudende programma's.
Vol spanning, maar zonder wezenlijke verrassing. Weliswaar zijn er nog nieuwere
media die juist ruimte bieden voor de individuele, actieve speurtocht naar
kwaliteit, maar mensen moeten daarvoor wel zijn toegerust. Dat mensen jong
leren hoe ze zelfstandig kunnen kiezen voor kwaliteit, en dat die kwaliteit
vervolgens ook voor iedereen toegankelijk blijft, is al heel lang een zorg
van de overheid. Maar onder nieuwe omstandigheden moet die taak anders worden
aangepakt. Hoofdlijnen van beleidOm op grond van de voorafgaande meer algemene beschouwingen over de bredere
culturele en maatschappelijke context te komen tot concrete beleidsvoornemens,
is een dubbele toespitsing noodzakelijk. De eerste is dat ik mij in wat volgt
in hoofdzaak zal beperken tot het eigen beleidsterrein van cultuur in meer
specifieke zin: kunsten, cultuureducatie, cultuurbehoud, media en geesteswetenschappen –
al zal die bredere context en de relatie met andere beleidsterreinen niet
uit het oog worden verloren. Verder beperk ik mij tot de vraag welke bijstellingen
van het beleid nodig lijken in de volgende cultuurnotaperiode, en welke instrumenten
daarvoor aangewezen lijken. Nu eerst een korte opsomming van de belangrijkste
aandachtspunten. 1. In het eigen zadel helpenMensen, vooral jonge mensen, moeten beter worden toegerust om een eigen
weg te vinden in het overstelpende aanbod van cultuuruitingen, met nadruk
op het zelfstandig leren kiezen voor kwaliteit. De inspanningen hiertoe zowel
binnen als buiten de school zullen worden geïntensiveerd en meer met
elkaar in overeenstemming gebracht. Het ligt voor de hand daarbij uit te gaan
van die activiteiten die al een grote aantrekkingskracht bezitten, zoals jongerenmuziek
en nieuwe media, want ook daar is kwaliteit te vinden. Het op zoek gaan naar
kunst en cultuur buiten het reeds vertrouwde deelterrein verdient echter stimulering;
daarbij moeten de vaak kunstmatige barrières tussen deelterreinen waar
mogelijk worden doorbroken. 2. IntercultureelDat Nederland inmiddels een land is van veel culturen is, afgezien van
bepaalde aspecten van de jeugdcultuur, in het openbare culturele leven nog
nauwelijks merkbaar. De eigen bijdrage van migranten aan de door allen gedeelde
culturele ruimte zal naar waarde worden geschat en gesteund. Waardering van
het eigen culturele erfdeel mag daarbij niet omslaan in reservaatvorming;
iedereen, migrant of niet, heeft recht op zijn eigen ontdekkingstocht door
het hele veld van een rijk geschakeerde cultuur. 3. Cultureel stadslevenHet overstelpende cultuuraanbod aan huis kan een prikkel zijn voor het
bezoek aan voorstellingen en uitvoeringen, maar kan dat ook verdringen. Toch
is de directe confrontatie met uitingen van kunst en cultuur altijd nog de
meest bevredigende vorm van interactiviteit. Het gezamenlijk beleven en bespreken
van kunst en cultuur is wezenlijk voor een bloeiend, veelzijdig en open cultureel
leven. Dat leven speelt zich af in steden, grote en ook kleinere.
De betekenis van die steden als regionale centra en kweekplaatsen van kunst
en cultuur zal meer aandacht krijgen in het beleid. 4. Internationaal: vrijhavenInternationaal gezien is Nederland bij uitstek een ontmoetingspunt. Van
oudsher is het, als klein land tussen grote, meer in zich zelf gekeerde buren,
een stapelplaats geweest waar niet alleen goederen, maar ook ideeën werden
uitgewisseld en mensen uit vele windstreken elkaar troffen. De combinatie
van vrijheid en ordelijkheid, gepaard aan een cultureel klimaat dat weliswaar
karakteristiek, maar niet gesloten of overheersend is, maakt ons land nog
steeds aantrekkelijk als vrijplaats voor cultuur. Het ligt in de bedoeling
dit Nederlandbeeld verder uit te werken en waar mogelijk te versterken. Het
zal ook als inhoudelijk richtsnoer dienen bij de dringend noodzakelijke poging
om de internationale culturele betrekkingen beter op elkaar af te stemmen,
zowel tussen de departementen als met de instellingen en fondsen die op dit
terrein actief zijn. Dit uitgangspunt impliceert handhaving van een eigensoortig
evenwicht tussen de grote cultuurgebieden die ons omringen. Wel gaat het gepaard
met een actief grenslandenbeleid en een bijzondere gerichtheid op bepaalde
andere landen. 5. De talen en de taalNederlanders zijn vaak trots op hun talen, maar zouden dat zeker niet
minder moeten zijn op hun eigen taal. In een tijd van steeds grotere internationale
mobiliteit en Europese eenwording zijn het onderhouden en het verbeteren van
de kennis van vreemde talen van het grootste belang. Dit geldt in de eerste
plaats voor een wijd verspreide degelijke en praktische kennis van de grote
buurtalen. Het geldt evenzeer voor de grote wetenschappelijke traditie van
bestudering van vele andere talen en culturen, een traditie die thans in haar
voortbestaan wordt bedreigd. Handhaving daarvan past geheel in het geschetste
beeld van Nederland als culturele vrijhaven.Daarnaast dient de positie van de eigen taal samen met Vlaanderen waakzaam
te worden verdedigd, ook in de Europese vergaderzalen. Taal is meer dan alleen
communicatiemiddel; het Nederlands is een culturele schatkamer van de eerste
orde, en bovendien, evenals het Fries, een cultuurkenmerk dat in de persoonlijkheid
wortelt. Bovendien dankt Nederland aan het behoud van de eigen taal zijn unieke
culturele uitzicht naar alle kanten. Daar luchthartig en louter utilitair
mee omgaan zou van grote kortzichtigheid getuigen. Nu er een doorbraak is
gekomen in de waardering voor de hedendaagse Nederlandse literatuur in het
Duitse taalgebied, is het zaak het vertalingenbeleid zorgvuldig voort te zetten
en uit te breiden. Niet alleen naar andere taalgebieden, maar ook met betrekking
tot waardevolle geschriften buiten het strikt literaire veld. 6. De makers en de verkennersNu media en markt naast veel waardevols ook een overstelpend aanbod bieden
dat meer de breedte dan de diepte zoekt en het publiek tracht te onderhouden
met een minimum aan geestelijke zelfwerkzaamheid, is er des te meer aandacht
nodig voor de positie van cultuurmakers die uit overwegingen van kwaliteit
en authenticiteit een minder directe weg inslaan naar het succes. Zij verdienen
steun voor het verwezenlijken van bijzondere culturele prestaties; steun bij
het zoeken van een geïnteresseerd publiek en steun als aanvulling indien
dat publiek onvoldoende financieel draagvlak kan bieden. Zelfs kunstenaars
die zich op een weg begeven waar voorshands zeer weinigen hen
kunnen volgen of begrijpen, kunnen daarin onder bepaalde voorwaarden worden
gesteund, indien er onder de tot oordelen bevoegden voldoende vertrouwen is
in hun bekwaamheid en scheppend vermogen. Het ontwikkelen van artistieke aanleg
en het aanscherpen van vermogens op de verschillende kunstterreinen geschieden
voor een belangrijk deel binnen het kunstvakonderwijs, dat steeds in een open
verbinding met de kunstpraktijk zal moeten staan. Overigens is iedere kunstenaar
meer geholpen met een dankbaar publiek nu dan met een toelage of subsidie
in afwachting van erkenning die postuum komt, of nooit.Een bijzondere groep culturele verkenners wordt gevormd door de geleerden.
Het geesteswetenschappelijk onderzoek is een wezenlijk punt van aandacht voor
het cultuurbeleid. Natuurwetenschappelijke collecties vormen een waardevol
onderdeel van het cultureel erfgoed. 7. De toekomst van het verledenIn de achter ons liggende periode is veel geïnvesteerd in het cultureel
erfgoed. Toch zijn niet alle problemen opgelost. Er is nog altijd een zeer
aanzienlijke achterstand in het onderhoud en de restauratie van onze monumenten.
Naast het Deltaplan voor andere delen van het culturele erfgoed, dat overigens
in aangepaste vorm zal worden voortgezet in de komende periode, zal hier een
nieuwe inhaalslag plaatsvinden op een wijze die een maximum aan middelen uit
de particuliere sector genereert.Overigens neemt het te bewaren erfgoed steeds sneller toe. Om het belangrijkste
te kunnen behouden en toegankelijk te maken voor komende generaties, zullen
met spoed goede procedures voor afweging en selectie moeten worden ontwikkeld
en keuzen gemaakt. 8. Kwaliteit op nieuwe wegenHet verdere verloop van de informatierevolutie valt moeilijk te voorspellen.
Het ligt niettemin voor de hand dat een groot deel van het cultuuraanbod,
rijp en groen, zich langs nieuwe snelwegen bij de mensen zal presenteren.
Daaruit vloeit een dubbele beleidsdoelstelling voort. In de eerste plaats
moet worden voorkomen dat de oude media te zeer worden veronachtzaamd: de
prikkel tot zelfwerkzaamheid van de fantasie die bijvoorbeeld van het lezen
van boeken uitgaat, zal niet licht aan betekenis verliezen. In de tweede plaats
zal ook in de nieuwe media voldoende ruimte moeten zijn voor zuivere, ongemakzuchtige
informatie en voor de huiver en de weldadige schok die kunst van grote kwaliteit
vaak teweegbrengt. Ook op nieuwe wegen gaat het om de oude doelstellingen
van culturele kwaliteit en verscheidenheid, wervend beschikbaar voor alle
mensen. II. MIDDELEN Markt en subsidie: naar een nieuw evenwichtMet kunst en cultuur is in veel gevallen geld te verdienen. De sterk internationaal
opererende cultuurindustrie is uitgegroeid tot een volwassen bedrijfstak.
De produktie en de distributie van culturele goederen en diensten vinden voor
het overgrote deel plaats via de markt, waar onder meer uitgeverijen, muziek-
en beeldindustrie, bioscoopexploitanten, «vrije» producenten en
commerciële omroepen actief zijn. Voor zover via de markt zowel de preferenties
van het publiek als de bereidheid om daarvoor te betalen tot gelding kunnen
komen, valt dit positief te waarderen. Op die manier kunnen verscheidene
niet gesubsidieerde themaparken, «vrije» musicalprodukties en
commerciële audiovisuele bedrijven renderen en wordt, evenals dat in
de gesubsidieerde cultuursector het geval is, aan velen een hoogwaardige arbeidsplaats
verschaft.Overgelaten aan het vrije spel van de markt, komen verschillende vitale
onderdelen van onze cultuur echter onvoldoende aan bod. Daarom intervenieert
de overheid, onder meer met subsidies. Daarbij mag subsidiëring nooit
leiden tot het verslappen van het kostenbewustzijn zoals dat door de werking
van de markt wordt afgedwongen. Ook moet worden voorkomen dat cultuuraanbod
wordt gesubsidieerd waarin minstens zo goed via de markt zou kunnen worden
voorzien. Het gevaar dat subsidies werken als een pantser waarmee men zich
probeert af te sluiten van maatschappelijke en economische ontwikkelingen
dient te worden vermeden. Ook gesubsidieerde musea en kunstinstellingen zullen
zich – uiteraard binnen grenzen – meer als marktpartij moeten
gaan gedragen. Vanuit oogpunt van efficiency, maar ook om de concurrentie
met louter marktgerichte aanbieders beter aan te kunnen. Marketing en promotie
vragen meer aandacht.Op vele beleidsterreinen heeft de overheid de laatste jaren een terugtrekkende
beweging gemaakt ten faveure van de markt. Ook op het gebied van de cultuur
is de invloed van de koopkrachtige vraag aanzienlijk groter geworden. In dit
geval evenwel niet door minder inspanningen van de overheid, maar als gevolg
van een groeiende populariteit van delen van het cultuuraanbod, waarop vooral
door commerciële aanbieders is ingespeeld. In algemene zin verwacht ik
en wil ik stimuleren dat de gesubsidieerde en de zonder subsidie werkende
producenten, aanbieders en distributeurs van cultuur vaker gezamenlijk zullen
optrekken. Op die manier zal de grote afstand tussen het gesubsidieerde en
het ongesubsidieerde culturele leven en de instellingen en instanties die
daar deel van uitmaken, kleiner worden. In plaats daarvan komt steeds meer
een onderscheid tussen functies die wel of niet in aanmerking komen voor subsidie.
Er zal vooral worden gekeken naar de plaats die de voor subsidie voorgedragen
activiteiten innemen in het scala van ons culturele leven.Vanuit een andere invalshoek rijst de vraag of de mogelijkheden van economische
samenwerking van culturele instellingen met de audiovisuele industrie voldoende
worden benut. Sommige instellingen zijn in dit opzicht zeer actief. Andere
lijken zich van de mogelijkheden nog nauwelijks bewust. Ook al gezien de betekenis
van de audiovisuele industrie voor de deelname aan cultuur – niet alleen
als toeleverancier van de omroepmedia, maar ook als leverancier ten behoeve
van het thuisgebruik –, is het van groot belang dat gesubsidieerde culturele
instellingen nauwkeurig nagaan welke kansen hier voor hen liggen.Het is verheugend dat in het kader van de lastenverlichting de BTW op
«culturele prestaties»1 verlaagd zal
worden en dat met niet gesubsidieerde culturele instellingen afspraken gemaakt
worden over een deel van de opbrengst van die BTW-verlaging als bijdrage aan
de gesubsidieerde sector.De verhouding tussen de markt en het deelgebied van de cultuur dat op
enigerlei wijze van overheidswege wordt gesteund of beschermd, is ingewikkeld.
In de verschillende sectoren van de cultuur zijn in de loop van de tijd op
specifieke situaties afgestemde modellen voor die relatie ontstaan. Het is
de vraag of, gelet op de ontwikkelingen, de verhouding tussen markt en subsidie
in alle gevallen nog in evenwicht is. In algemene zin kan worden opgemerkt
dat de overheid zal terugtreden ten aanzien van die cultuuruitingen
waarin via de markt op een bevredigende wijze wordt voorzien. PodiumkunstenEr zijn duidelijke aanwijzingen dat er iets schort aan de verhouding tussen
de gesubsidieerde gezelschappen en de podia, en dan vooral de schouwburgen2. Slinkende programmeringsbudgetten, de toenemende lokale
druk om veel publiek binnen te halen met grootschalige vrije produkties waarvoor
hoge uitkoopsommen moeten worden betaald, brengen het gesubsidieerde aanbod
steeds verder in het nauw. Er moet een mechaniek gevonden worden waardoor
zowel de gesubsidieerde aanbieders als de afnemers er weer belang bij hebben
dat er gespeeld wordt. Ik wil daarom het idee van programmeringspremies nader
onderzoeken.Bureau Berenschot heeft onlangs een onderzoek afgerond naar de toekomst
van de podiumkunsten. Het rapport is inmiddels in discussie gebracht en ik
heb mij voorgenomen nog voor de behandeling van deze Uitgangspuntennotitie
in de Tweede Kamer mijn standpunt erover te bepalen. Overigens is een aantal
van de onderwerpen die door Bureau Berenschot zijn aangeroerd, zoals het belang
van voldoende maatschappelijk draagvlak – ook voor de podiumkunsten –
al in deze notitie terug te vinden. Beeldende kunstDe rentesubsidieregeling op het gebied van de beeldende kunst zal worden
gecontinueerd. Deze regeling vormt het meest geschikte instrument om de vraagzijde
te stimuleren. Het belonen van consumentenvoorkeuren binnen bewaakte kwaliteitsgrenzen
verdient ook op andere manieren navolging. Kunstwerken in de openbare ruimte
zouden in bepaalde gevallen op proef kunnen worden geplaatst. Bij het verlenen
van opdrachten voor publieke gebouwen zou de bevolking inspraak kunnen worden
gegeven bij de keuze tussen die ontwerpen die door deskundigen kwalitatief
aan de maat worden bevonden. Dit vereist wel een manier van presenteren die
een helder beeld verschaft van de mogelijkheden waaruit burgers kunnen kiezen. MuseaDe verzelfstandiging van rijksmuseale instellingen kan een welkome impuls
betekenen voor een sterkere oriëntatie op de markt. Op die manier ontstaat
zicht op nieuwe inkomstenbronnen via sponsoring of andere vormen van fondswerving.
Raden van Toezicht zullen ertoe bijdragen dat de maatschappelijke verankering
van deze instellingen stevig blijft. MonumentenOok in de monumentenzorg heeft de werking van de markt zijn intrede gedaan.
De ontwikkeling van subsidiëring naar financiering zal in het toekomstige
beleid worden voortgezet. Monumenten hebben aanzienlijk minder overheidssteun
nodig wanneer aan een monument door herbestemming een nieuwe economisch draagkrachtige
functie kan worden gegeven. Voor de archeologie geldt dat de implementatie
van het Verdrag van Malta mede zal leiden tot nieuwe vormen van financiering
van onderzoek – volgens het principe «de verstoorder betaalt» –
die grote gevolgen kunnen hebben voor de bescherming van het archeologisch
erfgoed. BoekenvakDe boekensector kent vanouds geen duidelijke scheidingen tussen gesubsidieerd
of niet gesubsidieerd. Tal van uitgevers brengen zowel boeken uit die zijn
geschreven door auteurs die via het Fonds voor de Letteren worden gesubsidieerd
of waarvan de uitgave door het Literair Produktiefonds wordt ondersteund,
als boeken die geheel zonder subsidie tot stand zijn gekomen. Ook bij distributeurs
en detailhandelaars wordt het gesubsidieerde aandeel niet gescheiden van de
rest van het boekenassortiment.Tot 2005 zal ontheffing worden verleend van het verbod op collectieve
verticale prijsbinding voor boeken. Het huidige stelsel van afspraken in het
boekenvak dient onder andere om de vaste boekenprijs te handhaven, maar het
zal lichter en meer proportioneel tot dit doel moeten worden vormgegeven.
Hierover zal met de branche in overleg worden getreden. BibliothekenHet op de markt brengen en aan het publiek door middel van verkoop beschikbaar
stellen van uitgaven behoort tot het domein van de uitgevers en de boekverkopers.
Het behoort niet tot de taken van mede uit de algemene middelen bekostigde
voorzieningen zoals openbare bibliotheken om boekhandels te exploiteren. PersSedert jaren bestaat consensus over de rol van de overheid ter bescherming
van de uitingsvrijheid en ter stimulering van de pers. Een belangrijk instrument
daarvoor is de steun die door het Bedrijfsfonds voor de Pers kan worden geleverd.Naar het oordeel van de Nederlandse dagbladuitgevers is het collectieve
prijsbeleid een belangrijk instrument voor de instandhouding van de pluriforme
pers. Daarom hebben zij op grond van het Besluit horizontale prijsbinding
een ontheffingsverzoek ingediend dat hen in staat stelt dit gemeenschappelijke
beleid te continueren. Het Bedrijfsfonds voor de Pers dat daarom was verzocht,
heeft op 23 juni 1995 advies uitgebracht. Het ontheffingsverzoek zal door
de Minister van Economische Zaken en mij ter advisering worden voorgelegd
aan de Commissie economische mededinging.Uitgevers van persorganen worden zoveel mogelijk in staat gesteld zich
multimediaal te ontplooien. In het kader van de liberalisering van het mediabeleid
zullen kansen geboden worden aan private ondernemingen om niet-landelijke
commerciële omroep en andersoortige diensten aan te bieden. Omroep en nieuwe mediaTechnologische ontwikkelingen op het terrein van de elektronica hebben
vooral gevolgen voor de media en veroorzaken grote verschuivingen in de bestaande
verhoudingen. Meest opvallend is dat niet alleen alle onderdelen van de informatiemarkt
in beweging zijn, maar dat er ook een sterke tendens is tot het in elkaar
overlopen van tot nu toe duidelijk van elkaar onderscheiden segmenten van
de markt. Dit vereist een informatievoorzienings- en informatieverzorgingsbeleid
dat wordt gevoerd vanuit een cultuurpolitiek perspectief en het mededingingsperspectief
met het oog op het ontstaan van ongewenste concentraties. Het regeringsbeleid
met betrekking tot recente media-ontwikkelingen is in hoofdlijnen uiteengezet
in de brief van ondergetekende en de Minister van Economische
Zaken. In deze brief3 wordt aangegeven welke
maatregelen noodzakelijk zijn voor de publieke omroep en hoe het samenwerkingsverband
van RTL-4 S.A. met Veronica en Endemol zich, naar het oordeel van de regering,
verhoudt tot het vigerende mededingingsrecht, in casu de Wet economische mededinging
(WEM) en het EU-mededingingsrecht. FilmHet filmbeleid heeft bij uitstek te maken met sterk commercieel gerichte
en internationaal georiënteerde marktpartijen. Het richt zich met name
op de artistiek waardevolle filmproduktie en -distributie, zonder de commerciële
markt buiten beschouwing te laten. Die markt is immers de infrastructurele
basis zonder welke een artistieke filmproduktie nietmogelijk is. Commerciële
publieksfilms zijn wat dat betreft een noodzakelijke voorwaarde voor een gezonde
nationale filmcultuur. Financieel komen dit soort produkties echter nauwelijks
meer van de grond. Daardoor gaat de marktsituatie voor de filmproduktie verder
achteruit en dreigt Nederland bovendien de aansluiting te missen met het beleid
van de Europese Unie, dat zich na de GATT-onderhandelingen steeds meer richt
op de Europese audiovisuele sector. Zowel door verbetering van de kwaliteit
van de Nederlandse filmproduktie als door versterking van de markt zal dit
tij moeten worden gekeerd. Samenwerking met andere ministeries is daarbij
onontbeerlijk. Het in gezamenlijke opdracht van het voormalige ministerie
van WVC en van het ministerie van Economische Zaken vervaardigde rapport van
bureau McKinsey4 biedt daarvoor een goede basis. Bestuurlijke aspectenHet is opvallend en verheugend dat cultuur en cultuurbehoud relatief veel
aandacht krijgen in de nota's die de laatste tijd worden uitgebracht door
provincies, regio's en gemeenten. Ook spreekt daaruit vaak het besef dat alleen
in een goede samenwerking met andere overheden vorderingen kunnen worden gemaakt.
Zo werken in een aantal grote steden rijksarchief en gemeentearchief al op
verschillende manieren samen, variërend van samen bivakkeren in hetzelfde
huis, zoals in Groningen, tot veel verdergaande vormen van coöperatie,
zoals in Utrecht. Vrijwel elke provincie en stad voeren hun eigen museumbeleid.
Hoofdthema's van dat beleid sluiten in veel gevallen aan op het beleid van
de rijksoverheid zoals bijvoorbeeld is vastgelegd in het Deltaplan. De ontwikkelingen
op het terrein van de archeologie en de monumentenzorg leiden ertoe dat taakafbakening
en samenwerking tussen Rijk, provincies en gemeenten opnieuw moeten worden
bezien. In de monumentenzorg is een versterking van de provinciale rol te
voorzien. Een onmisbare ontwikkeling, gelet op de verwevenheid van monumentenzorg
met ruimtelijke planning en de rol van de provincie daarin. Ruimtelijke ordening, cultuurhistorie en architectuurDe intensivering van het gebruik van de openbare ruimte is een ontwikkeling
waarvan de consequenties voor het cultuurbeleid met de dag actueler worden.
De filosofie van de compacte stad, de bouw van 700 000 woningen in het
kader van het VINEX-beleid en de aanleg van grote infrastructurele werken,
zoals de Betuwelijn en de HSL, en de aanleg van de Ecologische Hoofdstructuur
zullen ertoe leiden dat grote delen van ons land de komende jaren opnieuw
worden ingericht. Daarbij zijn grote culturele belangen in het geding. Ruimtelijke
inrichting heeft alles te maken met herkenbaarheid en het eigen karakter van
de omgeving waarin wordt geleefd. Stedebouw, architectuur, landschapsarchitectuur
en monumentenzorg en de relaties tussen deze vakgebieden vragen extra aandacht. Meer nog dan nu al het geval is, zullen samen met de departementen
van VROM, LNV, VenW en EZ de lijnen worden uitgezet voor integraal beleid
op het terrein van de openbare ruimte, de architectuur en de cultuurhistorie.
Zo werk ik intensief samen met de minister van VROM bij de voorbereiding van
een beleidsbrief over het samenhangende Rijksbeleid ten aanzien van de ruimtelijke
kwaliteit.Gemeentelijke overheden en ook provincies spelen een belangrijke rol bij
de zorg voor de kwaliteit van de gebouwde omgeving. Architectuur Lokaal, als
platform voor gemeentelijk architectuurbeleid, is van belang voor het informeren
en inspireren van lokale bestuurders. Het opnemen van Architectuur Lokaal
in het cultuurbeleid kan een impuls betekenen voor het ondersteunen van gemeentelijk
architectuurbeleid. ConvenantenOok de afstemming van het beleid van het Rijk met dat van andere overheden
is van belang. De rol van culturele instellingen in de eigen regio is een
speciaal punt van aandacht voor het convenantenoverleg. Daarbij gaat het ook
om de betekenis van culturele instellingen voor een goede leefomgeving, de
economische ontwikkeling en het wegwerken van sociale achterstanden ter plekke.
Langs die weg kan het cultuurbeleid een welkome bijdrage leveren aan het Grote-stedenproject
van het Kabinet5, dat erop is gericht het sociaal
en economisch fundament van de grote steden die in dat opzicht uit de pas
zijn geraakt met de gemiddelde ontwikkelingen elders, te versterken.Dat convenantenoverleg wordt gevoerd op basis van het bestuurlijke principe
dat de verschillende overheidslagen ten aanzien van culturele voorzieningen
een gemeenschappelijke taak hebben en dat daarover goede afspraken moeten
worden gemaakt. De opvatting van een rigoureuze boedelscheiding is inmiddels
achterhaald. Op onderdelen moet sprake zijn van een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
In die geest zullen de bestaande convenanten met Amsterdam, Rotterdam, Den
Haag en Utrecht (gemeente en provincie) op het terrein van de kunsten worden
uitgebreid met afspraken in de overige sectoren van het cultuurbeleid. Inmiddels
is streeksgewijs overleg gevoerd met steden en provincies om ook met hen te
komen tot op maat gesneden cultuurconvenanten, waarin concrete afspraken zullen
worden vastgelegd. Ook deze convenanten zullen worden gekoppeld aan de komende
Cultuurnota.Mijnerzijds bestaat de bereidheid de betrekkingen met convenant-partners,
waar het gaat om de financiering van instellingen en initiatieven van gezamenlijk
belang, op termijn opnieuw te bezien. Uitgangspunt daarbij zou naar mijn opvatting
dienen te zijn dat gezamenlijke verantwoordelijkheid in meer gevallen dan
thans het geval is, ook te vertalen valt in gezamenlijke financiering. Per
saldo zou dit voor elk van de partijen budgettair neutraal kunnen geschieden,
al ben ik bereid te streven naar een bescheiden extra budget waaruit in speciale
gevallen nieuwe initiatieven gezamenlijk kunnen worden gefinancierd. FondsenIn een groot aantal sectoren van de cultuur is vooral via de vorming van
fondsen een verfijnd patroon van subsidieregelingen ontstaan dat niet alleen
met verschillende disciplines en specialisaties maar vooral ook met verschillen
in kwaliteit rekening tracht te houden. Deskundigen verrichten in deze fondsen
een moeilijke, maar noodzakelijke taak: om te kunnen selecteren, moeten ze
onafhankelijk te werk gaan, zowel van de politiek als van het beroepsveld.
Het risico bestaat dat een bepaald fonds met zijn adviescommissies een zeker
smaakmonopolie ontwikkelt. Het kan op die manier ondanks alle
goede bedoelingen zo'n zwaar stempel gaan drukken op het artistieke klimaat
van een sector dat bepaalde stromingen of aandachtsgebieden niet aan bod komen.
Met als gevolg een verschraling van de artistieke verscheidenheid en de maatschappelijke
pluriformiteit.Verschillende signalen wijzen erop dat hier een serieus te nemen vraagstuk
ligt. De voorwaarden waaraan de fondsen gebonden zijn bij de uitoefening van
hun publieke taak, zullen aan een zorgvuldige evaluatie worden onderworpen,
met inbegrip van de interne werkwijze, de beroepsprocedures en de financiële
controle. Wat de eenzijdigheid betreft, zijn er wel degelijk mogelijkheden
denkbaar om die te voorkomen of te ondervangen. Zo is het bijvoorbeeld niet
per se nodig de verdeling van geld volledig afhankelijk te maken van het oordeel
van adviescommissies binnen fondsen. Men kan de beslissende stem immers ook
overlaten aan opdrachtgevers, afnemers of burgers die binnen een zekere bandbreedte
van kwaliteit zelf mogen beslissen. Ook marktconforme subsidiëring zoals
wordt ontwikkeld bij het Nederlandse Fonds voor de Film en het «matchen»
van de bijdrage van een opdrachtgever behoren tot de mogelijkheden. Dit alles
niet ter vervanging van het systeem met adviescommissies, maar als aanvulling
erop. Ik zal in de Cultuurnota op deze zaken uitvoerig ingaan. VerzelfstandigingEen andere ontwikkeling is de verzelfstandiging van de rijksmuseale instellingen,
die naar verwachting het komende jaar kan worden afgerond. Aan de Rijksarchiefdienst
wordt met ingang van 1996 de status van agentschap verleend. Of, en zo ja
in welke vorm, de overige rijksdiensten, de Rijksdienst voor de Monumentenzorg
en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek ook zullen verzelfstandigen,
is vooral afhankelijk van de manier waarop voor de desbetreffende terreinen
de ministeriële verantwoordelijkheid het beste gestalte kan krijgen.
Voor de zogenaamde ondersteunende instellingen, Rijksdienst Beeldende Kunst,
Opleiding Restauratoren en Centraal Laboratorium, wordt een onderzoek uitgevoerd
naar de vorm waarin deze binnen één organisatorisch verband,
als «Instituut voor cultuurbehoud» zouden kunnen worden verzelfstandigd. Financieel perspectiefDe cultuurbegroting-1995 was belast met een niet ingevulde budgettaire
taakstelling van structureel f 78 miljoen. Hiervan was f 27,4 miljoen
afkomstig uit de begrotingsvoorbereiding-1994 door het vorige Kabinet, waarbij
was besloten tot een taakstelling voor Cultuur, maar te wachten met de concrete
invulling. Het Regeerakkoord voegde hier vervolgens een taakstelling van structureel
ruim f 50 miljoen aan toe.Naar aanleiding van uitspraken van de Tweede Kamer over de onwenselijkheid
van deze taakstelling is op 10 oktober 1994 een brief gezonden aan de Kamer.
Hierin wordt aangegeven dat het de inzet van het Kabinet is om de ombuigingen
op het cultuurterrein ongedaan te maken via een aantal opties: BTW-verlaging
op culturele prestaties, loterijen en de media-opties. In de brief wordt aangegeven
dat indien deze opties de taakstelling niet geheel ongedaan kunnen maken,
er in het uiterste geval een deel van de intensiveringen uit cluster IV voor
kan worden bestemd.Op dit moment kan bijna de eindafrekening worden gemaakt met betrekking
tot de opties uit de brief van 10 oktober 1994. Ervan uitgaande dat deze opties
structureel f 50 miljoen zullen opbrengen, kan de taakstelling uit het
Regeerakkoord ongedaan worden gemaakt en is er met het Regeerakkoord
f 60 miljoen extra beschikbaar gekomen voor cultuur. Wel dient de taakstelling
van het vorige Kabinet op het cultuurbudget nog te worden ingevuld.Met betrekking tot de monumentenzorg kan worden gemeld dat, indien in
1995 de onderuitputting op de Rijksbegroting in enge zin het bedrag dat nodig
is ter voorkoming van overschrijding van de voorgestelde ijklijn te boven
gaat, een nader door de ministerraad te bepalen bedrag als eenmalige dotatie
ten behoeve van de monumentenzorg ter beschikking zal worden gesteld. III. DE HOOFDLIJNEN UITGEWERKT 1. In het eigen zadel helpen Een spin zonder web is een radeloze wandelaar*Over het algemeen is de belangstelling van de Nederlandse bevolking voor
cultuur in de jaren negentig gegroeid. Toch kan zelfs voor cultuuruitingen
waarvoor de belangstelling aanzienlijk is, zoals musea en operavoorstellingen,
nauwelijks gesproken worden van een breed geschakeerd publiek. De interesse
hangt duidelijk samen met leeftijd en opleiding. Zozeer zelfs dat bijvoorbeeld:
«de belangstelling voor podiumkunsten in traditionele zin meer en meer
het karakter zal aannemen van een interesse van ontwikkelde burgers op rijpere
leeftijd»6. Een soortgelijke trend is ook
zichtbaar op andere terreinen, zoals het culturele erfgoed. De groep lager
opgeleiden, waaronder veel migranten, blijft weg van de gesubsidieerde culturele
voorzieningen. Ook veel jongeren – hier of elders geboren, dat doet
er in dit opzicht weinig toe – die wel goed zijn opgeleid, blijken weinig
affiniteit met en interesse voor de «officiële» cultuur te
hebben. Het gevolg daarvan is niet alleen dat zij verstoken blijven van belangrijke
ingrediënten voor hun verdere individuele en maatschappelijke ontplooiing,
maar ook dat ons culturele leven van essentiële impulsen verstoken blijft.* D. Hillenius. Zie blz. 27.Jongeren die van huis uit kennis maken met hetgeen de wereld van kunst
en cultuur te bieden heeft, hebben de beste kans om op latere leeftijd zelfstandig
en op grond van eigen keuzen te bepalen of en in welke mate zij wensen deel
te nemen aan het culturele leven. Naast het gezin vervult het onderwijs in
dit opzicht een rol van betekenis. In een levensfase waarin men doorgaans
nog niet zelfstandig culturele evenementen bezoekt, biedt immers vooral het
onderwijs de mogelijkheid om met kunst en cultuur vertrouwd te raken.De samenstelling van de culturele bagage die via het onderwijs wordt doorgegeven
aan nieuwe generaties, wordt periodiek herijkt. In de afgelopen jaren zijn
kerndoelen voor basisonderwijs en basisvorming in het voortgezet onderwijs
in wetgeving vastgelegd. Met de invoering van de basisvorming in 1993 zijn
de «klassieke» kunstvakken muziek, tekenen en handvaardigheid
uitgebreid met dans, drama, film-fotografie en audiovisuele vorming. Ook in
de tweede fase van HAVO en VWO zijn veranderingen gaande. In het onderwijsprogramma
voor alle leerlingen zal het vak «culturele en kunstzinnige vorming»
worden opgenomen. Daarnaast krijgen leerlingen keuzemogelijkheden voor verdieping.Nog belangrijker dan het culturele vakkenpakket en het daarbij behorend
didactisch instrumentarium is een goed cultureel klimaat op scholen. Van mijn
kant zal ik daar naar vermogen aan bijdragen, bijvoorbeeld door
gesubsidieerde culturele instellingen ertoe aan te zetten meer activiteiten
te ontwikkelen ten behoeve van scholen. Nagegaan zal worden op welke wijze
culturele instellingen, te beginnen met de musea, hun educatieve taken sinds
de jaren zeventig hebben vervuld – niet alleen ten behoeve van het onderwijs
maar ook in meer algemene zin als instellingen met een taak in de sfeer van
de «éducation permanente» – welke knelpunten zich
daarbij voordoen en welke stappen moeten worden ondernomen om hun inzet op
het terrein van de cultuureducatie te vergroten.De grotere rol die gemeenten op het gebied van het onderwijs gaan spelen,
schept kansen om de samenwerking tussen scholen en culturele instellingen
te intensiveren. Zo kan decentralisatie van huisvesting van scholen een bijdrage
leveren aan het vinden van geschikte accommodaties voor bijvoorbeeld de amateuristische
kunstbeoefening. Een betere verbinding tussen buitenschoolse activiteiten
en scholen (bijvoorbeeld in het concept van de verlengde schooldag in het
basisonderwijs) kan ook ten goede komen aan de kwaliteit van culturele activiteiten
en de deelname daaraan van zoveel mogelijk groepen. In mei 1994 is het platform
kunsteducatie opgericht met als taak in het voortgezet onderwijs de communicatie
over kunsteducatie te verbeteren tussen scholen onderling en tussen scholen,
bemiddelaars en instellingen voor kunst en cultuur. Het platform stelt zich
op als aanjager en stimulator. Het is een eerste aanzet om de rol van de school
als instelling voor cultuureducatie te versterken.De elektronische media zijn – overigens niet alleen voor jongeren –
verreweg het belangrijkste middel van cultuurspreiding. De Nederlandse podia,
musea of bioscopen verzorgen nog slechts een fractie van het aanbod van cultuuruitingen
dat via ether, kabeltelevisie, videoband of CD permanent beschikbaar is voor
de woonkamer. Groepen uit de bevolking die zelden of nooit rechtstreeks met
cultuuruitingen in aanraking komen, bijvoorbeeld door zelf een of andere kunstvorm
te beoefenen of door een concertzaal, schouwburg of museum te bezoeken, blijken
in opvallend groten getale langs elektronische weg kennis te nemen van cultuur7. Door de vergrijzing van onze samenleving zal dit alleen
nog maar toenemen. De publieke omroep is dan ook bij uitstek het medium om
een groot – ook jong – publiek in aanraking te brengen met kwaliteit.
De legitimering van de publieke omroep staat of valt met de mate waarin en
de wijze waarop hij zowel een breed als een onderscheidend aanbod weet te
brengen. In de afgelopen jaren is een proces in werking gezet gericht op het
scheppen van organisatorische en financiële voorwaarden om zo goed mogelijk
aan die dubbele opdracht te kunnen voldoen. Dat proces is nog volop gaande.Er zijn de laatste jaren, ook door de opkomst van de elektronica, steeds
meer alternatieven gekomen voor het lezen als culturele activiteit en vorm
van vrijetijdsbesteding8. Voor de kwaliteit van
de Nederlandse samenleving op vele gebieden en niet alleen het onderwijs,
de cultuur en de wetenschap, maar bijvoorbeeld ook voor de werkgelegenheid,
de economie en de inburgering is het van groot belang dat het leesgedrag van
de gehele Nederlandse bevolking – autochtonen en migranten – op
een hoog peil staat. In het onderwijs moet daarvoor de basis worden gelegd.
Niet alleen door leerlingen in voldoende mate in technische zin leesvaardig
te maken, maar ook door hen het besef bij te brengen dat lezen een avontuur
is dat de geest verrijkt. Ook buiten schoolverband en niet alleen bij jongeren
is het van belang het lezen te stimuleren. 2. Intercultureel Van tyd tot tyd nog steeds die vreemde vraag: jy –
meestal u – het langsaamaan wel tuis geraak in hierdie land?*Een stevig cultureel zelfbewustzijn is bijna een voorwaarde voor een open
bejegening van anderen. Dat geldt voor Nederlanders in hun houding ten opzichte
van nieuwe culturen om hen heen. En zeker ook voor migranten, die hun cultuur
in fysieke zin slechts zeer ten dele kunnen meenemen, maar hun culturele bagage
ook nooit geheel kunnen achterlaten. Om hen te stimuleren hun nieuwe leefomgeving
open en nieuwsgierig tegemoet te treden, kan speciaal beleid – van wat
langere adem dan in het verleden wel eens werd aangenomen – op zijn
plaats zijn. Ik stel mij daarom voor hun uitingen van kunst en cultuur extra
te ondersteunen. Enerzijds om de desbetreffende groep zelf aan te moedigen;
anderzijds om anderen in staat te stellen kennis te maken met een vreemde
cultuur die zich in hun eigen omgeving heeft genesteld. Immers, om culturele
ervaringen te kunnen delen, zullen deze om te beginnen aanwezig en voor elkaar
toegankelijk moeten zijn.* E. Eybers. Zie pag. 27.De confrontatie van verschillende culturen heeft meer om het lijf dan
het kennisnemen en bewonderen van elkaars cultuuruitingen en ander cultureel
erf- en gedachtengoed. In culturen waarvan de kern buiten de invloedssfeer
is gebleven van het dominante westerse patroon, valt de vanzelfsprekende plaats
op die cultuur, die het leven van alledag is blijven innemen. De verbijzondering
van culturele activiteiten tot een gespecialiseerde en geprofessionaliseerde
culturele bedrijfstak blijft meestal beperkt tot traditionele kunstvormen.
Cultuur heeft duidelijker of in elk geval beter aanwijsbaar en met een breder
perspectief zijn functie van zingeving behouden.Langzamerhand dringt de invloed van migrantenculturen door in het aanbod
van de gesubsidieerde kunstinstellingen. Zoals zo vaak is de aanzet van die
ontwikkeling gegeven met werk van eigenzinnige jonge kunstenaars die open
staan voor nieuwe indrukken. De popmuziek met steeds nieuwe, hybride muziekvormen
geeft in dit opzicht de toon aan. Ook musea zijn door middel van interpretatie
en presentatie van het culturele erfgoed bijzonder goed in staat het culturele
karakter van groepen, migranten en autochtonen, zichtbaar te maken. Voorwaarde
daarvoor is dat die instellingen zich bewust worden van hun rol in een veranderende
samenleving en hun aanbod meer dan nu al het geval is daarop afstemmen. Dat
vergt een extra inspanning die gericht moet zijn op het vergroten van de herkenbaarheid
van museale presentaties. Produktvernieuwing, zowel ten aanzien van vaste
opstellingen als van vormen van overdracht, is daarbij een belangrijke opgave.
Daarvoor komen in de eerste plaats musea in aanmerking die een centrale functie
vervullen in de presentatie van onze geschiedenis en van het eigen karakter
van onze cultuur, of die door de aard van hun collecties in staat zijn andere
culturen te laten zien. Juist op die musea rust de maatschappelijke plicht
hun presentaties en activiteiten herkenbaar en toegankelijk te maken voor
brede groepen in de samenleving, waaronder ook migranten.Gerichte maatregelen zijn nodig om te bevorderen dat veelbelovende migranten
de kans krijgen hun talenten te ontwikkelen. Dit gebeurt bijvoorbeeld op het
terrein van de letteren door een groeiende aandacht van de bestaande literaire
organisaties voor de literaire produkten van tweede en derde generatie migranten.
Daarnaast zullen bibliotheken, zelfstandig of in samenwerking met andere organisaties
op het terrein van onderwijs en cultuur, in toenemende mate doelgericht aandacht
besteden aan dit onderwerp. Ook de bestuurlijke en de personele
samenstelling van fondsen en gesubsidieerde culturele instellingen zullen
de interculturele verhoudingen in Nederland moeten weerspiegelen.Quotering en programmeringseisen zijn daarvoor niet de best werkbare instrumenten.
Stimuleringsbeleid moet zich vooral richten op het scheppen van de juiste
voorwaarden voor een volwaardige cultuurdeelname van migranten. Aandacht voor
de verschillende culturen in de programmering van instellingen is een vanzelfsprekende
afgeleide van de maatschappelijke oriëntatie van het culturele veld. 3. Cultureel stadsleven Stil! Hoor! De nachtegaal hervat zijn lied in 't hartje
van de stad*Steden met een stevige infrastructuur van galeries, musea, bioscopen,
schouwburgen, concertzalen en andere accommodaties, waar geïnteresseerde
burgers wonen en actieve kunstenaars deel uitmaken van de samenleving, vormen
vanouds brandpunten van cultuur. Daar vinden directe confrontaties plaats
van kunstenaars en publiek en ligt voor aankomende kunstenaars een vruchtbare
bodem voor het ontwikkelen van hun vak. Nu het mogelijk is de hoogste toppen
van de internationale muziekpraktijk op elk gewenst moment in de huiskamer
ten gehore te brengen, of de hoogtepunten van de filmgeschiedenis op het TV-scherm
te laten zien, is het des te belangrijker dat er ook plekken zijn om samen
met anderen kennis te nemen van kunstuitingen en door kunst en cultuur opgeroepen
emoties met elkaar te delen. Kunst en cultuur die niet de kans krijgen om
op deze manier een plaats in te nemen midden in de samenleving, raken op den
duur uitgehold.* M. Nijhoff. Zie pag. 27.De verarming van het stedelijk cultureel klimaat die van een dergelijke
ontwikkeling het gevolg is, is niet alleen voelbaar binnen de culturele instituties,
maar in de hele stad. Er is immers geen sprake van een eenzijdige relatie
waarbij alleen de kunst- en cultuursector zou profiteren van een stevige stedelijke
verankering. Een bloeiend kunst- en cultuurleven met deelname door vele en
veelsoortige groepen uit de stadsbevolking is ook voor steden zelf onmisbaar.
Niet alleen omdat kunst en cultuur inmiddels goed werkbare ingrediënten
zijn gebleken voor het aantrekken van bedrijven en toeristen, maar vooral
omwille van een open stedelijk leefklimaat, waarin voldoende tolerantie en
spankracht aanwezig zijn om verschillende cultuuruitingen een eigen plaats
in het geheel te geven en iedereen in de gelegenheid te stellen deel te nemen
aan het veelzijdige stedelijke culturele leven dat zo ontstaat. Zo'n cultureel
klimaat bindt mensen samen – hoezeer ze ook van elkaar kunnen verschillen.Ook doordat grenzen vervagen en bovennationale verbanden sterker worden,
komt – vanuit een begrijpelijke behoefte aan tegenwicht – de cultuur
van steden en hun omgeving steeds meer in de belangstelling. De aandacht voor
de «kleine geschiedenis» groeit. Mensen willen weten wie ze zijn
en waar ze vandaan komen. Dat geldt niet alleen voor migranten maar evenzeer
voor Nederlanders die hier zijn geboren. Contact met het verleden voedt het
gevoel van culturele identiteit van personen en van de gemeenschap waarvan
ze deel uitmaken. Het toenemend bezoek aan archieven, de groei van historische
verenigingen, de toenemende activiteiten van amateurs in de genealogie, monumentenzorg,
archeologie en regionale volkscultuur illustreren deze ontwikkeling.Inmiddels zijn verschillende steden in ons land uitgegroeid tot culturele
ontmoetingsplaatsen van allure, waardoor het eenzijdige culturele accent op de Randstad is afgezwakt. Het is echter de vraag of de culturele
instellingen zich in alle gevallen goed hebben ingesteld op die omslag. Professionals
hebben nog wel eens de neiging onvoldoende in te spelen op stedelijke dimensies
en laten daardoor kansen liggen om een lokaal publiek aan zich te binden.
Toneelgezelschappen, orkesten en musea hebben niet zelden een sterke landelijke
of zelfs internationale oriëntatie. Daar is op zichzelf niets mis mee.
Maar een ontwikkeling waarin de concurrentie wordt aangegaan op een weliswaar
spraakmakend maar steeds beperkter artistiek terrein draagt ook het risico
van eenvormigheid in zich.Koudwatervrees om voor «provinciaal» door te gaan, lijkt menige
in de regio gevestigde culturele instelling ervan te weerhouden zich met voldoende
elan op het culturele leven van een stad en zijn omgeving te richten. Zo blijkt
uit recent uitgevoerd onderzoek9 dat regionale
orkesten zich vaak nauwelijks bewust zijn van een regionale rol. Nagegaan
zal worden of dit ook bij andere culturele instellingen het geval is. De identificatie
van het cultuurminnende publiek dat wel oog heeft voor de culturele traditie
van een stad of streek, met dergelijke instituties is dan ook vaak gering.
Meer verscheidenheid en schakering in het takenpakket van gesubsidieerde instellingen
en vooral bij de uitvoering van die taken in concrete voorstellingen, concerten
of tentoonstellingen zou een verbetering betekenen. Ook de mogelijkheden van
regionale en plaatselijke omroep moeten in dit verband worden uitgebuit. 4. Internationaal: vrijhaven Hier meren schepen uit vier hemelstrekenDe kade is een
Babel aller talen*Wil Nederland werkelijk fungeren als internationale ontmoetingsplaats,
als plek van internationale culturele conversatie, dan moeten buitenlandse
studenten, geleerden, schrijvers en andere kunstenaars hier voor kortere of
langere tijd kunnen wonen en werken. Ik ben dan ook voornemens de positie
van ons land in dat opzicht te versterken, naast en in relatie met hetgeen
al gebeurt via festivals, secretariaten van internationale culturele organisaties
en projecten, internationale coprodukties en incidentele ontvangstprogramma's.
Het beeld van Nederland als internationale ontmoetingsplaats stoelt mede op
het uitgangspunt dat mensen van verschillende herkomst, die hier niet zijn
gekomen als tijdelijke gast maar om te blijven, onbevangen en onbedreigd deel
moeten kunnen nemen aan het culturele leven in ons land.* Ida Gerhardt. Zie pag. 27.Ook bij de voorgenomen herijking van het buitenlandse beleid als geheel
speelt de aanscherping van het «beeldmerk Nederland» een rol.
Uiteraard kan die doelstelling niet alleen vanuit het buitenlands cultuurbeleid
vorm en inhoud krijgen. Nauwe samenwerking met andere departementen is van
wezenlijk belang. Samen met het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal worden
gewerkt aan versterking van het voor het internationale cultuurbeleid beschikbare
instrumentarium. Tot dit laatste reken ik ook de rol en de functie van culturele
verdragen, de buitenlandse posten, de instituten en de leerstoelen Neerlandistiek.
Met de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking zal worden bekeken hoe bestaande
contacten kunnen worden versterkt door een meer geconcentreerde inzet van
middelen. Ook de mogelijkheden van de Unesco zullen hierbij worden betrokken.
Met de Minister van Economische Zaken zal ik overleggen over zijn rol bij
het versterken van de Nederlandse culturele presentatie in het buitenland.
In het algemeen zal ik bevorderen dat meer dan voorheen door betrokken departementen
onderling wordt samengewerkt bij de ontwikkeling en ondersteuning van activiteiten
in het internationale cultuurbeleid. Ook binnen de Europese Unie
neemt de culturele samenwerking in belang toe. Het audiovisuele beleid op
de terreinen van film en publieke omroep zal daarin centraal staan.De internationale gemeenschap waar ons land deel van uitmaakt, draagt
een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor culturele waarden en culturele
ontwikkeling in de wereld. Cultuurbeleid en culturele infrastructuur zijn
echter niet overal even sterk ontwikkeld. Nederland blijkt voor verschillende
landen van betekenis te kunnen zijn voor de vormgeving van het eigen cultuurbeleid.
In landen van Midden- en Oost-Europa en ook in Zuid-Afrika bestaat behoefte
aan het opbouwen van een goede en democratisch ingerichte infrastructuur voor
cultuurbeoefening. Ik zal extra aandacht besteden aan de betrekkingen met
deze landen. Naast de Nederlandse Antillen en Aruba, die deel uitmaken van
het Koninkrijk, hebben landen voorrang waarmee Nederland van oudsher ook op
het culturele vlak bijzondere banden heeft, zoals Suriname en Indonesië.Het internationale culturele verkeer van Nederland is in hoge mate gedecentraliseerd.
De rol van de overheid lijkt vaak beperkt en bescheiden, maar is daarom nog
niet afwezig of onbelangrijk. De middelen die voor het internationale culturele
beleid worden ingezet, zullen meer worden gericht op plekken in de wereld
waar een Nederlandse presentie een zo groot mogelijk effect kan sorteren.
Doelstellingen en prioriteiten van het internationale cultuurbeleid wegen
daarbij mee. In beginsel ben ik bereid te zoeken naar aanvullende middelen
voor dit beleid. In dit verband zal ook gekeken worden naar de sturing van
culturele instellingen en fondsen. De communicatie tussen overheid en veld
zal eveneens worden verbeterd, zo mogelijk via de instelling van overlegplatform
waarin over en weer informatie en deskundigheid kunnen worden uitgewisseld.
Een meer projectmatige manier van werken alsmede een verbeterde communicatiestructuur
maken vooralsnog de oprichting van nieuwe intermediaire instanties voor de
uitvoering van het beleid overbodig. Bestaande koepelinstanties, veelal per
discipline georganiseerd, zullen in hun coördinerende internationale
rol worden versterkt. 5. De talen en de taal Want zonder taal zijn er alleen een steen en een andere
steen*De geografische ligging van Nederland, de handelsgeest en de mentale openheid
voor de omringende wereld, hebben er al sinds lang voor gezorgd dat Nederlanders
zich bewust zijn van het nut en het belang van kennis van andere talen. Op
haar beurt heeft die talenkennis weer geleid tot verzwakking van neigingen
om alles wat van buiten de grenzen komt af te weren en met argwaan en wantrouwen
te bekijken. Kennis van andere talen betekent kennis van andere culturen en
begrip krijgen voor zowel de verschillen daarvan als de overeenkomsten met
onze eigen cultuur. Integratie van verschillende bevolkingsgroepen in eigen
land, alsook de integratie van Nederland in Europees verband, wordt hierdoor
bevorderd. Dit zichzelf versterkende proces moet behouden blijven door middel
van het vreemde-talenonderwijs, het op niveau houden van de bestudering van
vreemde talen aan de universiteiten en door het behouden van het relatief
vanzelfsprekende gemak waarmee Nederlanders zich toeristisch, zakelijk en
cultureel weten uit te drukken. De zekerheid die kennis van andere talen biedt,
versterkt het zelfbewustzijn en voorkomt een gepantserde afweerhouding. * Ellen Warmond. Zie pag. 27. In de afgelopen jaren is daarnaast de overtuiging gegroeid dat een herkenbaar
taalbeleid voor het Nederlands en het Fries nodig is. Onder meer op grond
van de overweging dat het gebruik van het Nederlands in Europees verband in
toenemende mate onder druk is komen te staan. De samenwerking met de Vlaamse
Gemeenschap in de Nederlandse Taalunie heeft eveneens geleid tot een beter
besef van het belang van de eigen taal. Het is noodzakelijk op te komen voor
het gebruik van het Nederlands in het bestuur, in onderwijs en wetenschap
en in het economisch verkeer.Recent is, onverlet de positie van het Fries als tweede Rijkstaal, de
positie van het Nederlands als de taal van bestuur, van onderwijs en van wetenschap
wettelijk vastgelegd.Aan de orde is ook hoe de kwaliteit van het Nederlands op de basisschool
zou kunnen worden bevorderd en hoe om te gaan met de verschillende migrantentalen.
Er is een voorstel gedaan om de positie van de «allochtone levende talen»
in het primaire onderwijs verder uit te werken. Parallel aan deze notitie
over uitgangspunten voor cultuurbeleid is – in de reactie op de evaluatie
van het basisonderwijs – aan de Tweede Kamer een taalexpertisecentrum
voor het primaire onderwijs voorgesteld.Bij al deze vormen van taalbeleid wordt samengewerkt met de Vlaamse Gemeenschap
in het kader van de Nederlandse Taalunie. Door de beslissingen van het Comité
van Ministers van de Nederlandse Taalunie zijn duidelijkheid, zekerheid en
continuïteit op het gebied van de spelling van het Nederlands bereikt.De bloei van de Nederlandstalige literatuur vindt zijn weerslag in de
toenemende aandacht daarvoor in het buitenland. Die buitenlandse belangstelling
betekent tevens een stimulans voor de literatuurbeoefening. De door het Literair
Produktie- en Vertalingenfonds uitgevoerde activiteiten zijn succesvol gebleken.
Het succes van bijvoorbeeld de Vlaams-Nederlandse presentatie tijdens de Frankfurter
Buchmesse heeft echter ook de zwakke kanten en het breekbare fundament van
het vertalingenbeleid blootgelegd. Doorslaggevend voor handhaving en verdere
groei van het huidige niveau zal de kwaliteit van de vertalingen zijn en die
is weer afhankelijk van de beschikbaarheid, de opleiding en de ontwikkelingsmogelijkheden
van vertalers. Hierin zal meer dan voorheen en meer structureel moeten worden
geïnvesteerd. Er zullen voorzieningen moeten komen voor een verblijf
van enige duur in Nederland om intensief en rechtstreeks met taal, volk en
cultuur en met collega-vertalers en met de te vertalen auteurs contact te
kunnen hebben. Voor dat doel zal ook zoveel mogelijk gebruik worden gemaakt
van de faciliteiten die de centra voor Neerlandistiek aan buitenlandse universiteiten
bieden. 6. De makers en de verkenners Warmte waait overal oogleden de blinde vrucht ontwaakt** Lucebert. Zie pag. 27.Het zijn niet zelden individuen die door middel van sterk persoonlijk
werk uitdrukking weten te geven aan de culturele saamhorigheid van een samenleving,
ook al wordt dat niet altijd direct door iedereen als zodanig ervaren. Elke
cultuur heeft haar cultuurdragers, vaak kunstenaars, schrijvers, journalisten
en beoefenaren van in het bijzonder de geesteswetenschappen. Zonder hun soms
tegendraadse inbreng slaapt een cultuur in; raakt zij haar antennes voor bijzondere
omstandigheden en voor de betekenis en de waarde van andere culturen kwijt
en kan zij haar gevoel voor kwaliteit en zelfs haar eigen karakter verliezen.
Hedendaagse kunst speelt in dit opzicht vaak een bijzondere
rol door puttend uit de gezamenlijke traditie en met gebruik van bestaande
mogelijkheden een nieuwe kijk op de wereld te geven. Daarom is speciale aandacht
geboden voor de positie van startende kunstenaars. Voor hun opleiding, hun
inkomenspositie, hun kansen op de arbeidsmarkt, hun mogelijkheden om eigen
produkties te maken en de toegang die zij hebben tot de gevestigde podia en
gezelschappen.Via de verschillende kunstvakopleidingen komt jaarlijks een groot aantal
jonge kunstenaars op de arbeidsmarkt. Geconstateerd moet worden dat velen
daar onvoldoende emplooi kunnen vinden. Dit verschijnsel heeft de populariteit
van het kunstenaarsschap overigens nauwelijks in negatieve zin beïnvloed.
De aantrekkingskracht is zo groot dat ook afgestudeerden van min of meer verwante
opleidingen, zoals theaterwetenschappen, kunstgeschiedenis en filmwetenschappen,
zichzelf soms als kunstenaar vestigen en concurreren op dezelfde toch al krappe
arbeidsmarkt.Die arbeidsmarkt is overigens zeer internationaal van aard. Er zijn heel
wat buitenlandse kunstenaars werkzaam bij Nederlandse dansgezelschappen, orkesten
en ook toneelgezelschappen (in dit laatste geval vooral uit Vlaanderen). Nederlandse
kunstenaars vinden evenzeer hun weg in het buitenland, als uitvoerend of scheppend
kunstenaar of als docent. Verbetering van het niveau van de kunstvakopleidingen
zal er zeker toe leiden dat meer Nederlanders gekwalificeerd worden voor de
beroepspraktijk in Nederland en daarbuiten.De Wet inkomenspositie kunstenaars (WIK) die het kabinet voorbereidt,
houdt direct verband met de wijzigingen in de Bijstandswet en de uitvoeringspraktijk.
Op elke uitkeringsgerechtigde rust thans de verantwoordelijkheid al het mogelijke
te doen om zelfstandig in het eigen onderhoud te voorzien. Als na een periode
van een half jaar blijkt dat het zoeken naar werk binnen het eigen beroep
geen resultaat heeft opgeleverd, wordt bezien welke mogelijkheden er zijn
voor scholing en omscholing en zal ook werk moeten worden aanvaard buiten
het eigen beroep. Van deze verplichting is geen enkele beroepsgroep uitgezonderd.
Een uitvoeringspraktijk die voor een bepaalde beroepsgroep de regels soepeler
hanteert, is in strijd met de gedachte dat alle uitkeringsgerechtigden dezelfde
rechten en plichten hebben. De WIK is een poging om kunstenaars die (nog)
op zoek zijn naar hun eigen vorm en een eigen publiek, uit deze klem te bevrijden.
Een sleutelrol is daarbij weggelegd voor een flankerend beleid dat kunstenaars
ondersteunt, activeert en begeleidt naar een zelfstandige beroepspraktijk.
De mogelijkheden daartoe worden in een thans nog lopend onderzoek geïnventariseerd.
De resultaten daarvan zullen tegelijk met het desbetreffende wetsontwerp aan
de Kamer worden aangeboden.Kunstvakopleidingen staan voor de zware opgave zowel kunstinhoudelijke
ontwikkelingen als veranderingen in de kunstpraktijk, alsmede relevante tendensen
in de samenleving in hun beleid te incorporeren. In het kader van de stelselontwikkeling
voor het hoger onderwijs zullen de plaats en de functie van het kunstvakonderwijs
ten opzichte van de kunstpraktijk opnieuw worden bezien, waarbij de afspraken
die daarover reeds zijn gemaakt een goede aanzet vormen voor de noodzakelijke
versterking van de kwaliteit en beheersing van de capaciteit. De integratie
van de beleidsvelden Onderwijs en Cultuur maakt het mogelijk meer dan in het
verleden het geval is geweest de uitgangspunten van het kunst- en cultuurbeleid
richtinggevend te laten zijn voor het kunstvakonderwijs en opleiding en praktijk
beter met elkaar te vervlechten. Dat betekent dat ik van kunstinstellingen
meer medeverantwoordelijkheid vraag voor de opvang van aankomend talent dan zij momenteel doorgaans aan de dag leggen. Van de kunstvakopleidingen
mag worden verwacht dat zij door middel van recrutering, selectie en verwijzing
het relatief schaarse talent die gedifferentieerde opleidingsmogelijkheden
weten aan te bieden waar de kunstpraktijk om vraagt. In de komende periode
wordt bezien wat de mogelijkheden zijn om voorzieningen en beleidsinstrumenten
in de verschillende disciplines in concrete situaties op elkaar af te stemmen.Ten aanzien van de capaciteit van het kunstvakonderwijs zal uitdrukkelijk
rekening worden gehouden met de discussies naar aanleiding van de WIK. Gelet
op de analyses die ten grondslag hebben gelegen aan de ingezette herstructurering
van het kunstvakonderwijs, zal capaciteitsreductie in combinatie met kwaliteitsverbetering
niet zonder consequenties kunnen blijven voor het stelsel van opleidingen
zoals wij dat nu kennen. Zowel op het punt van de sturing van het stelsel
als ten aanzien van de wijze waarop het aanbod wordt georganiseerd. Specialisatie,
taakverdeling en concentratie zullen daarbij belangrijke uitgangspunten zijn.
In het Ontwikkelingsplan hoger onderwijs zal daar nader op terug worden gekomen.
Voor de komende Cultuurnota betekent het dat ten behoeve van jonge, hun weg
zoekende podiumkunstenaars zal worden gestreefd naar een uitbreiding van de
middelen van en financieringswijzen door fondsen, zo nodig onder vermindering
van het aandeel van vierjarige subsidies aan instellingen. Humaniora of geesteswetenschappen zijn nauw verweven met de specifieke
cultuur. Het culturele erfgoed en de hedendaagse cultuurbeoefening vormen
een belangrijk onderzoeksgebied voor de geesteswetenschappen; culturele instellingen
maken deel uit van de infrastructuur voor onderzoek. Ook door de bijdragen
van beoefenaars van de geesteswetenschappen aan het culturele debat in de
samenleving zijn de kwaliteit, de breedte en de variatie van de beoefening
van de geesteswetenschappen rechtstreeks van belang voor de kwaliteit en de
vitaliteit van de cultuur. In het bijzonder geldt dit voor de literatuur en
de taal die vaak het directe object van onderzoek vormen. Ook de thematiek
die in de literatuur wordt verwoord en de symbolen waarvan de literatuur zich
bedient, zijn voorwerp van studie in de geesteswetenschappen. De vertaalwetenschap
en concrete vertalingen van literaire werken maken daar deel van uit.Ook op meer praktische punten bestaat een hechte samenhang die soms zelfs
zo ver gaat dat wetenschapsbeoefening aan universiteiten en die in culturele
instellingen in zekere zin als complementair kunnen worden gezien. Zo heeft
de inkrimping van de archeologische vakgroepen tot een taakverzwaring geleid
bij de Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek. De Commissie-Vonhoff10 stelt onder meer voor op onderdelen een nauwere samenhang
tot stand te brengen tussen de geesteswetenschappen en de eisen die de beroepspraktijk
van het cultuurveld stelt. De Commissie-Cohen werkt de voorstellen van de
Commissie-Vonhoff nader uit in een consequentie-analyse.Deze inhoudelijke verwantschap is beleidsmatig ook in ander opzicht relevant.
Evenmin als het belang van culturele instellingen en activiteiten voor een
gemeenschap zonder meer kan worden afgeleid uit de publieke belangstelling
en uit de prijs die men daarvoor wil betalen, is de numerieke belangstelling
van studenten voor de verschillende geesteswetenschappen een afdoende graadmeter
voor hun maatschappelijke waarde en betekenis. In beide gevallen is daarom
een actief aanbodbeleid noodzakelijk wanneer de koopkrachtige vraag achterblijft
bij wat vanuit een breed maatschappelijk oogpunt wenselijk zou zijn. 7. De toekomst van het verleden Hij is geboeid door de symbolen van het voormalige en
hij hangt er in*De beheerders van het culturele erfgoed hebben niet alleen tot taak ons
erfgoed te conserveren, maar ook de opdracht te laten zien hoe door de eeuwen
heen een spanning heeft bestaan tussen traditie en verandering die de cultuur
levend heeft gehouden. Zij kunnen telkens nieuwe samenhangen en verbanden
laten zien en onze kennis van verleden en heden daarmee verdiepen.* J. H. Leopold. Zie pag. 27.De monumentenzorg is een belangrijk instrument om te bewerkstelligen dat
in onze dagelijkse leefomgeving de band met het verleden bewaard blijft. Niet
louter door schade aan gebouwen te herstellen, maar vooral ook door nieuwe
bestemmingen te vinden die aansluiten bij maatschappelijke en economische
functies. Ongeveer 40% van de monumenten verkeert echter in matige tot slechte
staat. Voor verscheidene onvervangbare panden dreigt definitief verval. Deze
situatie is des te minder acceptabel omdat onderzoek heeft aangetoond dat
er krachtige beleidsmatige argumenten zijn om de monumentenzorg een extra
impuls te geven. De in het Strategisch Plan Monumentenzorg geschetste gunstige
perspectieven voor de werkgelegenheid, de mogelijke inverdieneffecten, de
gevolgen voor het vestigingsklimaat en het binnenlands toerisme maken de vooraanstaande
plaats van de monumentenzorg in het Regeerakkoord van het kabinet bijna tot
een vanzelfsprekendheid. Vandaar het besluit een nader te bepalen bedrag beschikbaar
te stellen uit de eventueel na taakstelling resterende algemene onderuitputting
in 1995.Ook andere terreinen van het culturele erfgoed hebben sinds de jaren vijftig
een ingrijpende ontwikkeling doorgemaakt. De variëteit van uitingen van
cultuur en informatie is enorm toegenomen. Daar komt bij dat de techniek ons
tegenwoordig in staat stelt de tand des tijds op een heel wat effectievere
manier te weerstaan dan vroeger. Natuurlijk verval kan daardoor heel lang
worden uitgesteld. Depotruimtes zijn echter eindig. Zo ook de middelen die
een samenleving ter beschikking kan en wil stellen voor zijn culturele verleden.
Onhanteerbare en ondoorzichtige bergen van cultuurbezit zijn ook niet in belang
van het erfgoed zelf. De vraag op basis waarvan keuzes moeten worden gemaakt,
wordt niet alleen steeds dringender met het oog op de beheersbaarheid, maar
ook steeds dwingender uit het oogpunt van maatschappelijke aanvaardbaarheid.Een actieve en heldere selectie van zowel het reeds bewaarde als van het
nieuw aangeboden erfgoed zal de groei binnen de perken moeten houden. Bij
het opzetten van een degelijk collectie- en selectiebeleid spelen de onderlinge
samenhang van collecties en de taakafbakening tussen instellingen een belangrijke
rol. Het gehele beleidsterrein zal erbij worden betrokken: de museale en universitaire
collecties, de archieven en bibliotheken, de audiovisuele collecties, de monumenten
en de archeologische collecties en vindplaatsen. De ene sector kan weliswaar
bogen op een langere selectie-traditie dan de andere, maar er is geen onderdeel
te noemen dat af is.Nauw hiermee verbonden is het vervolg van het Deltaplan, bedoeld om de
achterstanden in behoud en beheer weg te werken bij musea en andere cultuurbeherende
instellingen (Rijksarchiefdienst en Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek).
Voor een deel is dat inmiddels gelukt. Voor een beperkte groep van door het
Rijk gesubsidieerde instellingen is echter nog een omvangrijke inhaaloperatie
noodzakelijk. Voor de rijksmusea en rijksarchieven is de meest
relevante vraag hoe met de resterende achterstanden zal worden omgegaan. Op
onderdelen is de tijd aangebroken voor een meer structurele versterking van
de behoudsfunctie, waarbij de nog bestaande achterstanden als een aanvaardbare
werkvoorraad kunnen worden beschouwd. Voor musea met nog omvangrijke achterstanden
zullen tijdelijk extra middelen beschikbaar moeten blijven. Ook ten aanzien
van die achterstanden zal selectief te werk worden gegaan. De mogelijkheid
moet onder ogen worden gezien om gedeelten van collecties niet te conserveren,
maar uitsluitend op te slaan, dan wel af te stoten. Ten aanzien van de niet-rijksmusea is de vraag in welke omvang en op welke
wijze de huidige regeling, waarvan de uitvoering bij de Mondriaanstichting
is ondergebracht, moet worden voortgezet. Duidelijk is dat de regeling tijd
nodig heeft gehad om op gang te komen. Afbreken nu zou zonder meer voortijdig
zijn en tot ongewenste effecten leiden. Ik ben dan ook in principe bereid
tot voortzetting, doch beraad mij nog over de omvang en de wijze waarop. De
middelen zouden vooral in die sectoren moeten worden ingezet die er tot nu
toe om verschillende redenen slechts weinig gebruik van hebben gemaakt.Ook voor bibliotheken is niet te ontkomen aan een waardebepaling van wat
de moeite waard is om te behouden. Een beleidskader daarvoor wordt in overleg
met onder meer de bibliotheekwereld verder uitgewerkt. Om, ook met het oog
op kostenbeheersing, te komen tot een gemeenschappelijk selectie- en ontsluitingsbeleid
heeft de stuurgroep Nationaal Audiovisueel Archief kort geleden het door mij
onderschreven voorstel gedaan voor een samenwerkingsstichting van het Nederlands
Filmmuseum, de Stichting Film en Wetenschap, de audiovisuele archieven van
de omroep en de Rijksvoorlichtingsdienst.Universiteiten hebben in het verleden velerlei soorten collecties gevormd
ten behoeve van onderwijs en onderzoek, alsmede ter documentatie van hun eigen
geschiedenis. Sommige van deze collecties worden nog steeds actief gebruikt,
andere hebben hun directe belang voor de wetenschap verloren. Ik ben bereid
om in overleg met alle universiteiten die met deze problemen kampen, te bezien
of en zo ja op welke wijze ik een bijdrage kan leveren aan het oplossen ervan.
Een gedegen selectie stel ik daarbij voorop. Ik verwacht dat afstemming en
herschikking van collecties wenselijk zijn om ze zo goed mogelijk te laten
functioneren in het geheel van de Collectie Nederland.De wetenschappelijke taak van cultuurbeherende instellingen heeft de aandacht
van de Tweede Kamer11. In de Cultuurnota zal
ik mijn opvattingen daarover nader uiteenzetten. Adviezen van de Raad voor
het Cultuurbeheer en van de Commissie Wetenschap en Cultuurbeheer hebben het
belang van wetenschap voor de kwaliteit van cultuurbehoud en cultuuroverdracht
bevestigd. De opdracht die een instelling vervult, bepaalt in hoge mate het
gewicht en de positie van de wetenschapsbeoefening daarbinnen. Naarmate die
taak zwaarder is, zullen hogere eisen moeten worden gesteld aan management,
planning, kwaliteitsbewaking en bekostiging. De samenwerking tussen culturele
en wetenschappelijke circuits verdient zoveel mogelijk stimulans. 8. Kwaliteit op nieuwe wegen Bij mijn computer denk ik continu wat is hij toch verbazend
vol van u*Het kabinet heeft eind 1994 een nationaal actieplan gepresenteerd voor
de stimulering van de informatietechnologie. Daarin wordt ruim baan gegeven
aan de markt om nieuwe communicatiemogelijkheden en vormen van dienstverlening
te ontwikkelen. Een substantiële vergroting van de mogelijkheden om gebruik
te maken van kabelnetten, die destijds voor de doorgifte van omroepprogramma's
zijn aangelegd, is een van de belangrijkste effecten voor het cultuurbeleid.
In dit verband is het zaak om met voortvarendheid de verdere aanpassing van
de mediawetgeving ter hand te nemen. Op korte termijn is versterking van de
bedrijfsvoering van de publieke omroep noodzakelijk. Ten behoeve daarvan zal
een onafhankelijk onderzoek worden uitgevoerd naar de consequenties van verschillende
beleidsopties ten aanzien van de opzet en de financiering van de publieke
omroep. De resultaten daarvan zullen een rol spelen in het maatschappelijk
debat over taken, functies en inhoud – en daarvan afgeleid de toekomstige
vormgeving – van het publieke omroepbestel. Mede op grond van de uitkomsten
van dit debat zullen in 1996 beleidsconclusies worden getrokken. Voorts is
een notitie uitgebracht over de liberalisering van de Mediawet. Daarin worden
voorstellen gedaan voor aanpassingen aan nieuwe technische en economische
omstandigheden.* Kees Stip. Zie pag. 27.Uiteraard blijven cultuurpolitieke belangen en waarden als vrijheid van
meningsuiting, pluriformiteit van de informatievoorziening en de kwaliteit
daarvan als uitgangspunt van beleid overeind; evenals de garantie dat burgers
tegen betaalbare prijzen toegang tot de informatievoorziening krijgen12. Dit geldt zowel voor de gedrukte als de elektronische
media. Naarmate de stand van zaken van de techniek, de markt, de samenleving
en de Europese regelgeving zich wijzigen, zal telkens opnieuw moeten worden
bezien hoe deze waarden doeltreffend tot gelding worden gebracht in de informatievoorziening.In toenemende mate doen zich ook auteursrechtelijke vraagstukken voor
met betrekking tot de nieuwe media. In het overleg over het leenrecht hebben
de Minister van Justitie en ik de Tweede Kamer hierover een afzonderlijke
notitie toegezegd.Met de groei van de mogelijkheden tot informatievoorziening verschuift
de verantwoordelijkheid van de overheid van verdeling van schaarste naar zorg
voor toegankelijkheid en aandacht voor kwaliteit. Het Stimuleringsfonds Nederlandse
Omroepprodukties en het Muziekcentrum voor de Omroep waarborgen een hoogwaardig
programma-aanbod op radio en televisie. De kwaliteit van de programmering
van de publieke omroep is overigens niet alleen afhankelijk van eigen produkties.
Het registreren, toegankelijk maken en stimuleren van het aanbod uit de culturele
en de audiovisuele sector zijn belangrijke onderdelen van de cultuurpolitieke
opdracht van de publieke omroep en verhogen het onderscheidend gehalte van
de programma's. De samenwerking tussen film en televisie zal extra aandacht
krijgen. In dit verband zal worden nagegaan in welke mate ontwikkelingen in
die richting met specifieke budgetten kunnen worden gestimuleerd. Van de gesubsidieerde
culturele instellingen worden initiatieven verwacht voor het ontwikkelen van
mediaprogramma's. Met het oog daarop zullen de cultuurfondsen in de gelegenheid
worden gesteld om ook subsidies beschikbaar te stellen voor het maken van
radio- en televisieprogramma's of andere audiovisuele produkties. Op het gebied van de uitgevers van boeken en documentair materiaal, de
boekhandels en de bibliotheken doen zich ontwikkelingen voor die er toe leiden
dat het tot nu toe bestaande onderscheid tussen folio-uitgaven en elektronische
uitgaven gaat verdwijnen. Enerzijds vraagt dit om een grotere mate van vrijheid
en flexibiliteit om op deze ontwikkelingen te kunnen inspelen, anderzijds
dringt zich in toenemende mate de vraag op hoe de boek- en leescultuur in
stand kan worden gehouden.Nieuwe technieken creëren nieuwe mogelijkheden om afstanden te overbruggen
en leveren daardoor ook aan kunstenaars nieuwe vormen om elkaar en hun publiek
te ontmoeten en denkbeelden en ideeën uit te wisselen, bijvoorbeeld door
met gebruikmaking van virtuele ruimte-technologie wereldwijd te overleggen
over de oplossing van een vraagstuk op het terrein van de architectuur. Waar
nieuwe informatie-technologie en kunst en cultuur elkaar ontmoeten, blijken
zich nog veel meer ongekende vergezichten te openen, zoals de mogelijkheid
van data-transmissie op het gebied van de moderne muziek, interactief TV-drama,
een digitaal museum, of beeldende kunst in cyberspace. Het realiteitsgehalte
daarvan is echter niet altijd duidelijk. Op verschillende plaatsen wordt nader
onderzoek gedaan. Ik zal de resultaten daarvan laten inventariseren en op
basis daarvan in de Cultuurnota met beleidsvoorstellen komen. Hier ligt een
nieuwe uitdaging om de vloedgolf van trivialiteit te confronteren met een
avontuurlijke tegenstroom van creativiteit en kwaliteit.De geciteerde dichtregels zijn ontleend aan de volgende bundels:D. Hillenius, Verzamelde gedichten, Amsterdam: G. A. van Oorschot,
1991.E. Eybers, Versamelde gedichte, Amsterdam: Querido/G. A. van
Oorschot, Amsterdam, 1990.M. Nijhoff, Verzamelde gedichten, Amsterdam: Bert Bakker, Amsterdam,
1990.Ida Gerhardt, De zomen van het licht, Amsterdam: Polak en Van
Gennep, 1983.Ellen Warmond, Persoonsbewijs voor inwoner, Amsterdam: Querido,
1991.Lucebert, Verzamelde gedichten, Amsterdam: De Bezige Bij, 1974.J. H. Leopold, Verzen, Verzameld werk deel I, Amsterdam: Brusse/G.
A. van Oorschot, 1951.Kees Stip, Lachen in een leeuw, Amsterdam: Bert Bakker, Amsterdam
1993. XNoot1Hieronder wordt verstaan: bioscoopvoorstellingen, podiumkunstvoorstellingen
en wisseltentoonstellingen in musea.XNoot2Knulst, W., Podia in een tijdperk van afstandsbediening, SCP,
Rijswijk, 1995.XNoot3Zie Kamerstukken II, 1994/1995, 23 968, nr. 7 (brief «Media-ontwikkelingen» van 16 mei 1995).XNoot4McKinsey, Stimulating audiovisual production in the Netherlands,
1993.XNoot5Zie o.m. de brief van Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken
aan de Tweede Kamer (GSB95/U189) van 26 juni 1995.XNoot6Knulst, W., Podia in een tijdperk van afstandsbediening, SCP,
Rijswijk, 1995, p. 158. XNoot7Knulst, W., Podia in een tijdperk van afstandsbediening, SCP,
Rijswijk, 1995.XNoot8Kraaykamp, G., & Knulst, W. (1992) «Stijgend scholingsniveau,
afnemende belezenheid», Massacommunicatie, 20, 22–37.XNoot9Goossen, R. H. en F. M. H. M. Driessen, Culturele
uitstraling van regionale orkesten, Utrecht, 1994. XNoot10Commissie Toekomst van de Geesteswetenschappen, Men weegt kaneel
bij 't lood, Utrecht, 1995.XNoot11Kamerstukken II, 1992/1993, 27 771, nr. 9 (motie-Mulder-Van Dam).XNoot12Zie kamerstukken II, 1994/1995, 23 968, nr. 7 (brief «Media-ontwikkelingen» van 16 mei 1995). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24247-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl