Jaarverslag Deltafonds 2019
Staten-Generaal — Kamerstuk Jaarverslag
Datum: 2020-05-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2019–2020
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 35 470
 J
 
 Jaarverslag en Slotwet Deltafonds 2019
 
 
 Nr. 1
 JAARVERSLAG VAN HET DELTAFONDS (J)
 Ontvangen 20 mei 2020
 
 
 
 
 1
 GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
 
 
 Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 1.075.768.000,-.
 
 
 
 Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (x € 1 miljoen). Totaal € 1.119.754.000,-.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 ALGEMEEN
 
 
 
 2.1
 Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
 
 AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
 Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, het jaarverslag met betrekking tot de begroting van het Deltafonds (J) over het jaar 2019 aan.
 Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Infrastructuur en Waterstaat decharge te verlenen over het in het jaar 2019 gevoerde financiële beheer.
 
 Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
 
 
 a.
 het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiele bedrijfsvoering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk; 
 
 
 b.
 de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie van Financiën;
 
 
 c.
 de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
 
 
 d.
 de totstandkoming van de niet-financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
 
 
 e.
 de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag van het Rijk.
 
 
 Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk voorgeschreven, stukken betrokken: 
 
 
 a.
 het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2019; 
 
 
 b.
 het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag samenhangt; 
 
 
 c.
 het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel jaarverslag van het Rijk; 
 
 
 d.
 de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2019 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten over 2019, alsmede over de saldibalans over 2019 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2016. 
 
 
 
 Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen. 
 
 
 2.1.1
 Dechargeverlening door de Tweede Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van 
 De Voorzitter van de Tweede Kamer, 
 Handtekening: 
 Datum: 
 
 Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal. 
 
 
 
 2.1.2
 Dechargeverlening door de Eerste Kamer
 
 
 Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering van 
 De Voorzitter van de Eerste Kamer,
 Handtekening:
 Datum: 
 
 Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën. 
 
 
 
 
 
 
 De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
 
 drs. C. van Nieuwenhuizen Wijbenga
 
 
 
 
 
 
 
 
 2.2
 Leeswijzer
 
 
 
 2.2.1
 Algemeen
 
 Voor u ligt het jaarverslag van het Deltafonds, Hoofdstuk J van de Rijksbegroting. Naast het Deltafonds kent IenW ook de Beleidsbegroting Infrastructuur en Waterstaat (Hoofdstuk XII) en het Infrastructuurfonds (Hoofdstuk A). Van deze begrotingen zijn separate jaarverslagen opgesteld. 
 In de Waterwet (stb. 2009, nr 107) is opgenomen dat er een Deltafonds wordt ingesteld met als doel de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Op grond van het amendement-Jacobi (Kamerstukken II, 2013-2014 33 503, nr. 8) is het met ingang van 1 januari 2015 mogelijk om de uitgaven op het gebied van waterkwaliteit, ook wanneer deze uitgaven geen relatie hebben met waterveiligheid en zoetwatervoorziening, te verantwoorden op het Deltafonds.
 De producten van het Deltafonds zijn gerelateerd aan artikel 11 Integraal Waterbeleid op de beleidsbegroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting). De doelstelling van dit beleidsartikel is het op orde houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten heeft en over voldoende zoetwater beschikt.
 Het Deltafonds wordt voor het grootste deel gevoed door een bijdrage uit de beleidsbegroting van IenW (artikelonderdeel 26.02). Daarnaast worden voor een aantal projecten uitgaven doorberekend aan derden, zoals andere departementen, lagere overheden, buitenlandse overheidsinstanties en de Europese Unie. 
 De apparaatsuitgaven en apparaatsontvangsten van het kerndepartement (met uitzondering van de Staf-Deltacommissaris) worden verantwoord op artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement van de begroting Hoofdstuk XII.
 
 
 
 2.2.2
 Opbouw
 
 
 Het Jaarverslag van het Deltafonds bestaat uit de volgende onderdelen:
 
 
 1.
 Een algemeen deel: hierin is naast deze leeswijzer de officiële aanbieding van het Jaarverslag aan de Staten-Generaal en het verzoek tot dechargeverlening opgenomen. 
 
 
 2.
 Het beleidsverslag 2019 van het Deltafonds, deze bestaat uit:
 
 
 •
 het Deltafondsverslag 2019, waarin een korte terugblik is opgenomen met betrekking tot de realisatie van de belangrijkste uitvoeringsprioriteiten over het verslagjaar 2019;
 
 
 •
 de productartikelen van het Deltafonds;
 
 
 •
 de bedrijfsvoeringsparagraaf.
 
 
 
 
 3.
 De Jaarrekening 2019 van het Deltafonds, deze bestaat uit de verantwoordingstaat en saldibalans van het Deltafonds. 
 
 
 4.
 De volgende twee bijlagen:
 1. Instandhouding;
 2. Afkortingenlijst
 
 
 Ad 1. In dit jaarverslag is een afzonderlijke bijlage over de instandhouding van de netwerken onder onder verantwoordelijkheid van IenW vallen, opgenomen. Zie tevens de toelichting bij de groeiparagraaf.
 Ad 2. Dit betreft de lijst van de gehanteerde afkortingen.
 
 
 
 
 2.2.3
 Normering Jaarverslag
 
 De financiële informatie in het beleidsverslag (onderdeel B) wordt gepresenteerd door middel van de tabellen ‘Budgettaire gevolgen van beleid’. Verschillen tussen de vastgestelde begroting en de realisatie worden conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2019 op het niveau van de financiële instrumenten en de totale verplichtingen toegelicht volgens onderstaande uniforme ondergrenzen. 
 
 Norm bij te verklaren verschillen
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
 
 
 Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 Technishe mutaties (ondergrens in € miljoen)
 
 
 
 
 
 
 < 50
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 = > 50 en < 200
 
 
 2
 
 
 4
 
 
 
 
 = > 200 en < 1000
 
 
 5*
 
 
 5*
 
 
 
 
 = > 1000
 
 
 5*
 
 
 5*
 
 
 
 
 
 * Naar aanleiding van de motie van de leden Van Helvert en Van Veldhoven (Kamerstukken II 2015-2016, 34 475 XII, nr. 12) worden bij alle begrotingsartikelen op het Infrastructuurfonds en Deltafonds groter dan € 1 miljard de begrotingsmutaties boven de € 5 miljoen toegelicht. Dit heeft als praktische uitwerking dat bij de artikelen tussen de € 200 miljoen en € 1 miljard de ondergrens voor technische mutaties ook neerwaarts is bijgesteld. Voor beleidsmatige mutaties was er bij de artikelen van deze omvang reeds sprake van een ondergrens van € 5 miljoen.
 
 
 Inzicht in budgetten van verkenningen 
 en planuitwerkingprogramma’s en de realisatieprogramma's
 
 Het inzicht in de budgetten van de verkenningen en planuitwerkingprogramma’s en de realisatieprogramma’s wordt vergroot door begrotingsmutaties expliciet in de MIRT projectoverzichten zichtbaar te maken op projectniveau (toezegging WGO van 22 juni 2011). Deze projectoverzichten zijn in ieder geval voorzien van toelichtingen indien sprake is:
 
 
 –
 Van een wijziging (anders dan door de verwerking van prijsbijstelling) in het taakstellend projectbudget groter dan 10% of meer dan € 10 miljoen; 
 
 
 –
 Van een wijziging groter dan 1 jaar in de oplevering van het project.
 
 
 
 In aanvulling op de toelichting op de budgettaire tabel, worden bij de projectoverzichten van het realisatieprogramma wijzigingen van het kasbudget op projectniveau toegelicht conform de staffel «Norm bij te verklaren verschillen» behorende bij de budgettaire tabel.
 
 
 Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
 
 De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving, waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2020 en de Regeling agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agentschappen het baten-lastenstelsel.
 
 
 
 
 2.2.4
 Groeiparagraaf
 
 Focusonderwerp
 
 Voor de verantwoording 2019 heeft de Tweede Kamer verzocht om «de onderbouwing van de ramingen» voort te zetten als focusonderwerp en daarbij specifiek aandacht te besteden aan "de onderschrijdingen ten opzichte van het geraamde uitgavenkader". De Minister van Financiën heeft de Tweede Kamer geïnformeerd dat in het Financieel Jaarverslag Rijk 2019 hier invulling aan gegeven zal worden (Kamerstukken II 2018/19, 31865, nr. 151). 
 De verantwoordingsstaat (onderdeel 4.1 van dit jaarverslag) geeft een totaaloverzicht van de verschillen tussen de vastgestelde begroting van het Deltafonds en de realisatie per productartikel. Bij de afzonderlijk productartikelen is conform de toegepaste normering (zie onderdeel 2.2.3) een gedetailleerde toelichting op de verschillen tussen de vastgestelde begroting en de realisatie opgenomen.
 
 Bijlage instandhouding
 In het jaarverslag van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds wordt voor het eerst in de verantwoording 2019 conform de motie Ziengs, Schonis en Amhaouch (Kamerstukken II, 2018-2019, 35 200-XII, nr.11) in een afzonderlijke bijlage een toelichting gegeven op de instandhouding van de netwerken die onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen.
 Regeerakkoord Rutte III
 
 Het Deltafonds heeft naar aanleiding van het Regeerakkoord van het Kabinet Rutte III vanuit de enveloppe Natuur en Waterkwaliteit aanvullende middelen ontvangen op de begroting. Over de bestemming van deze middelen bent u in de ontwerpbegroting 2019 (Kamerstukken II,2018-2019, 35 000, nr. 2) geïnformeerd. 
 Tevens zijn er in 2019 middelen vanuit de enveloppe «Cybersecurity» toegevoegd aan het Deltafonds ten behoeve van cybersecurity in de watersector. Over de bestemming van deze middelen bent u in de eerste suppletoire begroting 2019 (Kamerstukken II, 2018-2019, 35 210-J, nr. 2) geïnformeerd. 
 
 Doorwerking wijzigingen Rijksbegrotingsvoorschriften 2020
 Voor het opstellen van het departementaal jaarverslag gelden de Rijksbegrotingsvoorschriften van de Minister van Financiën. In de Rijksbegrotingsvoorschriften 2020 zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd die doorwerken in het jaarverslag op het gebied van de bedrijfsvoeringsparagraaf en de saldibalans.
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 BELEIDSVERSLAG
 
 
 
 3.1
 Deltafondsverslag 2019
 
 Werken aan waterveiligheid, zoetwatervoorziening en waterkwaliteit vraagt continu inspanningen en investeringen. Deze worden verantwoord in het Deltafonds. Het aantal mensen en de waarde van het te beschermen goed veranderen onder invloed van economische en demografische ontwikkelingen. Ook water en bodem veranderen in de loop van de tijd: de zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Door klimaatverandering wordt het warmer en vertonen rivierafvoeren en regenval grotere extremen. 
 Het Deltaprogramma is het nationale programma waarin Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samenwerken om Nederland veilig en aantrekkelijk te houden en goed te blijven voorzien van zoetwater. Zo kan onze economie blijven profiteren van de gunstige ligging in de delta. Het Deltaprogramma heeft als doel om ons land nu en in de toekomst te beschermen tegen hoogwater en de zoetwatervoorziening op orde te houden. 
 Mijlpalen en resultaten 2019
 Hieronder wordt ingegaan op de mijlpalen in het lopende programma. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2019 zijn opgeleverd en bij welke projecten de uitvoering in 2019 is gestart. 
 Beheer, onderhoud en vervanging 
 Voor het beheer en onderhoud zijn afspraken gemaakt over de prestaties voor het watermanagement en beheer en onderhoud waterveiligheid, waaronder kustlijnhandhaving door middel van zandsuppleties en het onderhouden van stormvloedkeringen en rijkswaterkeringen zoals dijken, dammen en duinen. Deze afspraken over prestaties zijn nader toegelicht in artikel 3 Beheer, Onderhoud en Vervanging van het Deltafonds. In 2019 heeft IenW onder meer de volgende activiteiten in het kader van beheer, onderhoud en vervanging uitgevoerd:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beheer, onderhoud en vervanging
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 Zandsuppleties basiskustlijn 
 
 
 
 
 Levensduurverlengend onderhoud aan stuwen Nederrijn/Lek
 
 
 
 
 
 Aanleg
 In 2019 is voortvarend gewerkt aan het verbeteren van de waterveiligheid, onder andere door het uitvoeren van de programma’s HWBP-2, HWBP, Maaswerken en Ruimte voor de Rivier. Hieronder volgen de mijlpalen die IenW bij deze programma’s in 2019 heeft behaald.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 Mijlpaal
 
 
 
 
 Project
 
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 Start realisatie
 
 
 Niet van toepassing
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 Hoogwaterkering Den Oever
 
 
 
 
 
 Voor een nadere toelichting over de stand van zaken voor de lopende programma’s wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen, de voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer, het Deltaprogramma 2019 en het Deltaprogamma 2019 en het MIRT Overzicht 2020. Het Deltaprogramma is te vinden op de website van de Deltacommissaris.
 
 
 
 3.2
 Productartikelen
 
 
 
 3.2.1
 Artikel 1 Investeren in waterveiligheid
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Het Rijk investeert in waterveiligheid om te voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en om een bijdrage te leveren aan het beheer van de Rijkswateren. Het artikel waterveiligheid is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal Waterbeleid) op de Begroting hoofdstuk XII.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 1 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 254.312
 
 
 
 
 531.871
 
 
 
 
 364.968
 
 
 
 
 708.835
 
 
 
 
 278.012
 
 
 
 
 287.975
 
 
 
 
 ‒ 9.963
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 715.458
 
 
 
 
 587.938
 
 
 
 
 457.927
 
 
 
 
 515.558
 
 
 
 
 509.245
 
 
 
 
 407.172
 
 
 
 
 102.073
 
 
 
 
 
 
 
 1.01 Grote projecten waterveiligheid
 
 
 
 
 546.895
 
 
 
 
 432.091
 
 
 
 
 272.598
 
 
 
 
 308.998
 
 
 
 
 242.861
 
 
 
 
 229.909
 
 
 
 
 12.952
 
 
 
 
 
 
 1.01.01 Programma HWBP-2 Waterschapsprojecten
 
 
 141.642
 
 
 229.746
 
 
 142.271
 
 
 147.362
 
 
 156.824
 
 
 120.808
 
 
 36.016
 
 
 2
 
 
 
 
 1.01.02 Programma HWBP-2 Rijksprojecten
 
 
 7.822
 
 
 5.018
 
 
 17.948
 
 
 72.542
 
 
 41.694
 
 
 36.694
 
 
 5.000
 
 
 3
 
 
 
 
 1.01.03 Ruimte voor de rivier
 
 
 376.855
 
 
 181.995
 
 
 92.050
 
 
 78.412
 
 
 29.353
 
 
 34.842
 
 
 ‒ 5.489
 
 
 4
 
 
 
 
 1.01.04 Maaswerken
 
 
 20.576
 
 
 15.332
 
 
 20.329
 
 
 10.682
 
 
 14.990
 
 
 37.565
 
 
 ‒ 22.575
 
 
 5
 
 
 
 
 
 1.02 Overige aanlegprojecten waterveiligheid
 
 
 
 
 165.228
 
 
 
 
 147.808
 
 
 
 
 178.248
 
 
 
 
 199.682
 
 
 
 
 258.320
 
 
 
 
 171.053
 
 
 
 
 87.267
 
 
 
 
 
 
 1.02.01 Verkenningen en planuitwerkingsprogramma
 
 
 4.802
 
 
 2.175
 
 
 5.071
 
 
 1.140
 
 
 14.694
 
 
 19.634
 
 
 ‒ 4.940
 
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 4.802
 
 
 
 
 1.569
 
 
 
 
 5.009
 
 
 
 
 226
 
 
 
 
 363
 
 
 
 
 256
 
 
 
 
 107
 
 
 
 
 
 
 1.02.02 Realisatieprogramma
 
 
 160.426
 
 
 145.633
 
 
 173.177
 
 
 198.542
 
 
 243.626
 
 
 151.419
 
 
 92.207
 
 
 6
 
 
 
 
 
 1.03 Studiekosten
 
 
 
 
 3.335
 
 
 
 
 8.039
 
 
 
 
 7.081
 
 
 
 
 6.878
 
 
 
 
 8.064
 
 
 
 
 6.210
 
 
 
 
 1.854
 
 
 
 
 
 
 1.03.01 Studie en onderzoekskosten
 
 
 3.335
 
 
 8.039
 
 
 7.081
 
 
 6.878
 
 
 8.064
 
 
 6.210
 
 
 1.854
 
 
 
 
 
 
 1.09 Ontvangsten
 
 
 
 
 207.416
 
 
 
 
 208.776
 
 
 
 
 193.127
 
 
 
 
 208.552
 
 
 
 
 205.107
 
 
 
 
 165.848
 
 
 
 
 39.259
 
 
 
 7
 
 
 
 
 1.09.01 Ontvangsten waterschappen HWPB-2
 
 
 172.078
 
 
 156.754
 
 
 160.591
 
 
 120.473
 
 
 4.740
 
 
 4.612
 
 
 128
 
 
 
 
 
 1.09.02 Overige ontvangsten HWPB-2
 
 
 114
 
 
 0
 
 
 2.879
 
 
 0
 
 
 1.850
 
 
 0
 
 
 1850
 
 
 
 
 
 1.09.03 Ontvangsten waterschappen HWPB
 
 
 9.042
 
 
 29.054
 
 
 23.642
 
 
 57.149
 
 
 166.088
 
 
 147.675
 
 
 18.413
 
 
 
 
 
 1.09.04 Overige ontvangsten HWPB
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 617
 
 
 728
 
 
 3.258
 
 
 0
 
 
 3258
 
 
 
 
 
 1.09.05 Overige aanleg ontvangsten
 
 
 26.182
 
 
 22.968
 
 
 5.398
 
 
 30.202
 
 
 29.171
 
 
 13.561
 
 
 15.610
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie op het niveau van artikelonderdeel en verplichtingen. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 Bij de investeringen Waterveiligheid is € 10,0 miljoen meer aan verplichtingen gerealiseerd dan bij de ontwerpbegroting werd geraamd. Dit is het saldo van plussen en minnen binnen dit artikel. De grootste afwijkingen betreffen: 
 
 
 •
 Bij de programma’s HWBP en HWBP-2 is totaal ‒ € 41,4 miljoen minder aan verplichtingen gerealiseerd, omdat de beheerders (waterschappen) meer voorbereidingstijd nodig hadden.
 
 
 •
 Bij Ruimte voor de Rivier (- € 25,3 miljoen) is de uitvoering van een aantal restpunten niet meer nodig en zijn de verplichtingen geactualiseerd voor het afwikkelen van claims en opgetreden risico’s bij een aantal projecten.
 
 
 •
 Bij Grensmaas/Zandmaas (- € 7 miljoen) traden minder risico’s op dan verwacht en is meer tijd nodig voor de afwikkeling van grondverwerving.
 
 
 •
 Bij het project Steenbekleding/bestorting Westerschelde zijn opdrachten verstrekt die oorspronkelijk in 2018 gepland stonden (€ 22,5 miljoen), is een tegenvaller opgevangen als gevolg van arbitrage zaak (€ 7,0 miljoen) en worden werken van het natuurpakket Westerschelde voor de provincie Zeeland meegenomen in het bestaande werk (€ 5 miljoen).
 
 
 •
 Bij de projecten Houtribdijk (€ 9 miljoen) en IJsseldelta (€ 4,7 miljoen) is meer verplicht voor opdrachten die in 2018 niet meer gerealiseerd konden worden en in 2019 zijn verstrekt. Er was meer voorbereidingstijd nodig dan gepland. 
 
 
 •
 Tot slot is een aantal projecten versneld in de uitvoering, te weten, Roggeplaat (€ 6,4 miljoen), Kribverlaging Pannerdesch kanaal (€ 4 miljoen) en langsdammen / NURG projecten (€ 2,4 miljoen).
 
 
 
 
 2.
 De hogere realisatie is met name het gevolg van het uitvoeren van werkzaamheden die in 2018 waren vertraagd zoals bij de projecten Lekdijk Lekkerland (€ 28,3 miljoen) en Waddenzeedijk Friese Kust (€ 17,5 miljoen). Daartegenover staat een lagere realisatie bij onder andere:
 
 
 •
 Waddenzeedijk Texel (- € 4,8 miljoen): De uitgaven zijn geblevn binnen de maximale bevoorschotting toegestaan vanuit de subsidieregeling Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dit maximale bedrag is betaald. In de begroting was met een hogere uitgaven rekening gehouden. Het restant van de afrekening wordt in 2020 betaald.
 
 
 •
 De projecten Bergambacht-Ammerstol-Schoonhoven (- € 1,9 miljoen) en Scheveningen (- € 1,5 miljoen) omdat de financiële afrekening te laat is ontvangen en niet meer in 2019 kon worden afgewikkeld. 
 
 
 •
 En het saldo van hogere en lagere realisatie bij andere projecten (- € 1,6 miljoen).
 
 
 
 
 3.
 Voor het project Houtribdijk zijn in 2019 enkele rekeningen betaald voor onder andere toeslag laag water die eerst gepland stonden voor 2020.
 
 
 4.
 De lagere realisatie bij Ruimte voor de Rivier is veroorzaakt doordat enkele werkzaamheden IJsseldelta fase 1 uit zijn gelopen en er minder risico’s zijn opgetreden dan waar vooraf rekening mee was gehouden.
 
 
 5.
 Het betreft een lagere realisatie (- € 21 miljoen) door minder opgetreden risico’s, in het bijzonder minder gevonden Niet Gesprongen Explosieven. In 2019 is daarnaast minder uitgegeven dan verwacht vanwege vertraging bij de grondverwerving en het deels niet meer nodig blijken daarvan (- € 1 miljoen).
 
 
 6.
 Hogere realisatie is met name veroorzaakt door HWBP Waterschapsprojecten (€ 11 miljoen), onder andere door versnelling bij het project Lauwersmeer. Bij het project IJsseldelta fase 2 (€ 18 miljoen) zijn door een gewijzigde planning van de aannemer werkzaamheden die voor latere jaren waren gepland al in 2019 uitgevoerd. Daarnaast was er op dit artikelonderdeel in 2019 sprake van een overprogrammering van € 70 miljoen. Ten opzichte van de programmering is er € 6 miljoen minder gerealiseerd, wat leidt op dit artikelonderdeel tot een nadelig saldo van € 64 miljoen. Het nadelig saldo wordt in 2020 in mindering van dit artikelonderdeel gebracht, zodat de omvang van de budgetten meerjarig ongewijzigd blijft.
 
 
 7.
 In 2019 is € 39 miljoen meer ontvangen dan begroot. Dit heeft met name betrekking op de projecten: 
 
 
 •
 HWBP (€ 24,6 miljoen) en Ruimte voor de Rivier (€ 10,8 miljoen). In beide gevallen betreft het middelen die eerder zijn ontvangen dan voorzien.
 
 
 
 
 •
 Daarnaast is sprake van hogere ontvangsten van derden in de kosten van innovatie HWBP (€ 1,2 miljoen), dit speelt onder andere bij project IJsseldijk Gouda.
 
 
 •
 Diverse kleine muaties op de ontvangsten verklaren het resterend saldo (€ 2,7 miljoen).
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 1.01 Grote projecten waterveiligheid 
 Motivering
 Deze projecten, waaraan de Tweede Kamer de status van Groot Project heeft toegekend, dragen bij aan de waterveiligheid in Nederland. Voor meer achtergrondinformatie over programmering in 2019 (en verder) wordt verwezen naar het MIRT 2019, de betreffende voortgangsrapportages en het Deltaprogramma 2019.
 Producten
 
 
 Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2)
 
 Onder dit programma vallen de verbetermaatregelen die zijn voortgekomen uit de periodieke toetsing volgens de Waterwet, volgens de toen geldende wettelijke normen. Uit de resultaten van de eerste (2001) en tweede (2006) toetsing op veiligheid van de primaire waterkeringen bleek dat een deel van deze keringen niet voldeed aan de wettelijke norm (Kamerstukken II, 2007–2008, 27 625 en 18 106, nr. 103). Vanuit het HWBP-2 worden subsidies verstrekt aan de waterschappen voor de uitvoering van de vereiste verbetermaatregelen en worden de maatregelen aan de Rijkskeringen betaald. Het HWBP-2 is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering. 
 
 Conform de Regeling Grote Projecten heeft de Tweede Kamer in 2019 de Voortgangsrapportages 15 (Kamerstuk 32 698, nr. 43) en 16 (Kamerstuk 32 698, nummer 48) ontvangen.
 Meetbare gegevens
 
 Het HWBP-2 bestaat uit 87 versterkingsprojecten, inclusief de Zwakke Schakels. Per 31 december 2019 voldoen 83 projecten aan de vigerende veiligheidsnorm. De vier resterende projecten zijn in uitvoering.
 Waar mogelijk worden innovatieve oplossingen gebruikt. Daarnaast kunnen investeringen vanuit het innovatiebudget HWBP-2 leiden tot nieuwe kennis over ontwerpvoorschriften.
 Het HWBP-2 is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP 2
 
 
 Start realisatie
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 Hoogwaterkering Den Oever
 
 
 
 
 
 Oplevering Hoogwaterkering Den Oever heeft volgens planning plaatsgevonden. In begroting 2020 is oplevering van dit project ook als mijlpaal benoemd, dat betreft de financiële afronding.
 
 Projectoverzicht tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (1.01.01/02) (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP-2 Overige projectkosten
 
 
 3
 
 
 2
 
 
 ‒ 1
 
 
 46
 
 
 46
 
 
 
 2024
 
 
 
 
 
 HWBP-2 Rijksprojecten
 
 
 34
 
 
 40
 
 
 6
 
 
 187
 
 
 188
 
 
 
 2024
 
 
 1
 
 
 
 
 HWBP-2 Waterschapsprojecten
 
 
 121
 
 
 157
 
 
 36
 
 
 2.431
 
 
 2.436
 
 
 
 2024
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 158
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 41
 
 
 
 
 2.663
 
 
 
 
 2.670
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 1.01.01/02)
 
 
 
 
 158
 
 
 
 
 199
 
 
 
 
 41
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 Voor het project Houtribdijk zijn in 2019 enkele rekeningen betaald voor onder andere toeslag laag water die eerst gepland stonden voor 2020.
 
 
 2.
 De hogere realisatie is met name het gevolg van het uitvoeren van werkzaamheden die in 2018 waren vertraagd zoals bij de projecten Lekdijk Lekkerland (€ 28,3 miljoen) en Waddenzeedijk Friese Kust (€ 17,5 miljoen). Daartegenover staat een lagere realisatie bij onder andere:
 
 
 •
 Waddenzeedijk Texel (- € 4,8 miljoen): Bij de uitgaven is rekening gehouden met de maximale bevoorschotting toegestaan vanuit de subsidieregeling Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dit maximale bedrag is betaald. In de begroting was met een hogere uitgaven rekening gehouden. Het restant van de afrekening wordt in 2020 betaald. 
 
 
 •
 De projecten Bergambacht-Ammerstol-Schoonhoven (- € 1,9 miljoen) en Scheveningen (- € 1,5 miljoen) omdat de financiële afrekening te laat is ontvangen en niet meer in 2019 kon worden afgewikkeld. 
 
 
 •
 En het saldo van hogere en lagere realisatie bij andere projecten (- € 1,6 miljoen).
 
 
 
 
 
 Ruimte voor de Rivier 
 Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status voor Ruimte voor de Rivier opgeheven. De rapportage over de finale afronding van het programma vindt plaats als onderdeel van de reguliere rapportage Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).
 
 Meetbare gegevens
 
 De stand per 31 december 2019 is als volgt:
 
 
 –
 Voor 100% van het realisatiebudget is de projectbeslissing genomen. Alle maatregelen zijn uitgevoerd; 
 
 
 –
 De waterveiligheidsdoelstelling van het programma Ruimte voor de Rivier is voor alle Maatregelen en het programma als geheel behaald. 
 
 
 In 2019 is het volgende project opgeleverd: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 
 
 Start realisatie
 
 
 N.v.t.
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 IJsseldelta fase 1
 
 
 
 
 
 
 Projectoverzicht Ruimte voor de Rivier (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 
 
 35
 
 
 29
 
 
 ‒ 6
 
 
 2.306
 
 
 2.257
 
 
 
 2019
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 2.306
 
 
 
 
 2.257
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 1.01.03)
 
 
 
 
 35
 
 
 
 
 29
 
 
 
 
 ‒ 6
 
 
 
 
 2.306
 
 
 
 
 2.257
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 De lagere realisatie bij Ruimte voor de Rivier wordt vooral veroorzaakt doordat enkele werkzaamheden bij het project IJsseldelta fase 1 uit zijn uitgelopen, betaling vindt pas in 2020 plaats. Daarnaast zijn minder risico’s opgetreden dan waar vooraf rekening mee was gehouden. De verlaging van het projectbudget is het saldo van een meevaller (- € 51,7 miljoen) en extra uitgaven ( € 1,1 miljoen). De meevaller is ontstaan doordat gedurende de projectperiode minder risico’s zijn voorgekomen dat werd verwacht. Voor twee inundatieschaderegelingen bij het project Noordwaard zijn extra uitgaven gedaan (€ 1,1 miljoen).
 
 
 
 Maaswerken
 
 Op dit onderdeel worden de uitgaven van de deelprogramma’s Zandmaas en Grensmaas van het programma Maaswerken verantwoord. Maaswerken is voortgekomen uit het Deltaplan Grote Rivieren dat na de twee hoogwaters in de Rijn en de Maas in december 1993 en januari 1995 tot stand kwam. Belangrijkste doelstelling is het verbeteren van de bescherming van inwoners van Limburg en Noord-Brabant tegen hoogwater van de Maas.
 
 Op 22 januari 2019 heeft de Tweede Kamer de Groot Project Status voor het programma Maaswerken opgeheven. De rapportage over de voortgang en afronding van het programma vindt plaats als onderdeel van de reguliere rapportage Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).
 Naast de werken in de Zandmaas en de Grensmaas zijn nog aanvullende maatregelen nodig om in alle dijkringen langs de Maas het wettelijke beschermingsniveau te bereiken (overstromingskans kleiner dan 1/250e per jaar). Het prioritaire deel van dit werk dient in 2020 gereed te zijn. De rest van de werkzaamheden loopt via het HWBP mee. Planuitwerking en realisatie van deze «prioritaire sluitstukkaden» gebeurt grotendeels door het waterschap Limburg en er is hiervoor vanuit het budget van Maaswerken € 75 miljoen beschikbaar gesteld. De aanpak voor de Grensmaas en de afspraken over de gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum zijn vastgelegd in de Bestuursovereenkomst Waterveiligheid Maas van 10 november 2011.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maaswerken
 
 
 Start realisatie
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 n.v.t.
 
 
 
 
 
 Oplevering van de projecten Urmond, Milsbeek en Zelderheide heeft niet plaatsgevonden in 2019, de opleveringen zijn net over de jaargrens naar 2020 geschoven.
 Meetbare gegevens
 
 Prestatie-indicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Zandmaas
 
 
 
 
 Grensmaas
 
 
 
 
 
 Hoogwaterbeschermings-programma
 
 
 100% in 2016 (gerealiseerd)
 
 
 100% in 2017 (gerealiseerd)
 
 
 
 
 Natuurontwikkeling
 
 
 427 ha (gerealiseerd)
 
 
 1.208 ha (1.125 ha gerealiseerd)
 
 
 
 
 Delfstoffen
 
 
 tenminste 35 miljoen ton
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grensmaas en Zandmaas, natuurontwikkeling
 
 De deelprogramma’s Grensmaas en Zandmaas (fase I) dragen primair bij aan de hoogwaterveiligheidsdoelstelling. Daarnaast wordt met deze projecten natuur gerealiseerd die ten goede komt aan de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
 
 In het kader van de herijking van de Ecologische Hoofdstructuur door Rutte I is bij het Zandmaasproject besloten 129 ha natuur niet te realiseren door de nevengeulen Belfeld en Sambeek uit de scope te halen. Deze nevengeulen leveren geen bijdrage aan de hoogwaterveiligheidsdoelstelling. De natuuropgave binnen de Zandmaas is gerealiseerd. De feitelijke oplevering en overdracht is afhankelijk van de voortgang van de delfstofwinning.
 In de Grensmaas is de scope nagenoeg gelijk gebleven. Alleen de verwerving van natuurgronden bij de locatie Roosteren (44 ha) is komen te vervallen. Deze locatie valt buiten de uitvoeringsovereenkomst met het Consortium Grensmaas. De totale oppervlakte natuurontwikkeling in de Grensmaas wordt daarmee 1.208 ha. Het Ministerie van EZK neemt hiervan thans 728 ha voor haar rekening (TK 18 106, nr. 230, 20 april 2015). Op 27 maart 2019 is de Tweede Kamer geïnformeerd (kst-18106-247) dat 1.125 ha verworven is. Het Consortium Grensmaas zal zich tot het einde van het Grensmaasproject inspannen om zoveel mogelijk gronden te verwerven met eindbestemming natuur.
 
 Projectoverzicht Maaswerken (1.01.04) (Bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grensmaas
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 153
 
 
 116
 
 
 
 2017/2024
 
 
 1
 
 
 
 
 Zandmaas
 
 
 36
 
 
 13
 
 
 ‒ 23
 
 
 399
 
 
 400
 
 
 
 2022
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 ‒ 23
 
 
 
 
 552
 
 
 
 
 516
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 1.01.04)
 
 
 
 
 38
 
 
 
 
 15
 
 
 
 
 ‒ 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 De verlaging van het projectbudget is het gevolg van een meevaller. Het Consortium Grensmaas BV heeft haar leningsovereenkomst met de Staat opgezegd (- €40 miljoen) en aangegeven geen gebruik meer te maken van deze leenconstructie. Derhalve ontstaat een vrijval op dit project. 
 
 
 2.
 Het betreft een lagere realisatie (- € 21 miljoen) door minder opgetreden risico’s, in het bijzonder minder gevonden Niet Gesprongen Explosieven. In 2019 is daarnaast minder uitgegeven dan verwacht vanwege vertraging bij de grondverwerving (- € 0,6 miljoen) en het deels niet meer nodig blijken daarvan (- € 0,4 miljoen).
 
 
 
 Maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid 
 
 De kengetallen hieronder geven informatie over de stand van zaken van maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid onder het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP-2), en de programma’s Ruimte voor de Rivier (RvdR) en Maaswerken. Het geeft een meerjarig inzicht in de voortgang van de maatregelen van de betreffende programma’s. De beleidsinspanningen van de Minister van IenW die onder Hoofdstuk XII (artikel 11) vallen richten zich op de regie op deze programma’s.
 
 Meetbare gegevens
 
 Aantal projecten ter verbetering van de waterveiligheid
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 1.02 Overige aanlegprojecten
 Motivering
 Naast de Grote Projecten op het gebied van waterveiligheid zijn hieronder de overige aanlegprojecten beschreven.
 Producten
 
 
 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma 
 
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde op het gebied van Waterbeheer te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering. 
 
 Op dit artikelonderdeel worden diverse projecten en programma’s verantwoord die zich in de MIRT-verkenningen en planuitwerkingsfase bevinden.
 
 Projectoverzicht Verkenningen- en planuitwerkingsprogramma (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 
 Planning
 
 
 
 Oplevering
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 PB of TB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EPK Planuitwerking en verkenningen Waterveiligheid
 
 
 11
 
 
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Reservering areaalgroei
 
 
 14
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rivierverruiming Rijn en Maas
 
 
 191
 
 
 125
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Projecten Oost-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJsseldelta fase 2
 
 
 81
 
 
 83
 
 
 2018
 
 
 2019 en 2020
 
 
 2022
 
 
 2022
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Projecten Noord-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Texel NIOZ
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 afronding
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal programma planuitwerking en verkenning
 
 
 
 
 299
 
 
 
 
 228
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting DF 1.02.01
 
 
 
 
 299
 
 
 
 
 228
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 Op de rivierverruiming Rijn en Maas valt € 68 miljoen vrij in de periode 2025–2027 doordat de hoogwatergeul Varik-Heesselt niet doorgaat, omdat daar uiteindelijk toch voor dijkverhoging is gekozen. Dit bedrag vloeit terug naar de Investeringsruimte op artikel 05.03. Daarnaast gaat de verkenning Meer Maas Meer Venlo niet door. De in de begroting 2019 meerjarig overgehevelde bedragen worden via het gemeentefonds naar de gemeente Venlo teruggeboekt. In totaal vloeit na aftrek van de gemaakte kosten door de gemeente Venlo een bedrag van circa € 1,7 miljoen terug naar de begroting van IenW.
 
 
 2.
 IJsseldelta fase 2 bestaat uit meerdere samenhangende projecten, uitgevoerd door samenwerkende regionale overheden. Voor één perceel is de projectbeslissing in 2019 genomen, voor de andere twee percelen wordt deze in 2020 verwacht. De planuitwerking kost meer tijd in verband met de complexiteit van de samenhangende opgaven en te borgen belangen van de omgeving.
 
 
 
 Realisatieprogramma
 
 Dit programma levert een bijdrage aan het voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij het Rijk en bij de waterschappen én levert een bijdrage aan het beheer van de Rijkswateren.
 
 Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) 
 
 Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) is een alliantie tussen de waterschappen en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het programma is opgericht voor het aanpakken van de waterveiligheidsopgave die voortvloeit uit de Derde Landelijke Rapportage Toetsing primaire waterkeringen (LRT3) in 2011 en de daaropvolgende beoordelingsrondes. Het programma heeft als doel in 2050 alle primaire waterkeringen in Nederland op orde te hebben. Circa 90% van de primaire waterkeringen is in beheer bij de waterschappen. Het overige deel is vrijwel volledig in beheer bij het Rijk. Door de samenwerking binnen de alliantie wordt de beschikbare kennis en deskundigheid van de verschillende waterbeheerders optimaal benut.
 
 Het HWBP kent een voortrollend karakter, waarbij jaarlijks een actualisatie van het zesjarige programma plaatsvindt en er een nieuw jaar aan de programmering wordt toegevoegd. Met deze werkwijze ontstaat een adaptief programma dat flexibel in kan spelen op nieuwe ontwikkelingen.
 De huidige HWBP opgave komt voort uit de LRT3 (2011) en de verlengde derde toetsing (LRT3+, 2013). Op basis van de nieuwe landelijke beoordelingsronde overstromingsrisico (LBO-1), die op 1 januari 2017 van start is gegaan, zijn ook in het programma 2020–2025 nieuwe projecten toegevoegd.
 De prioritering van de jaarlijks uit te brengen programmering is gebaseerd op urgentie. De programmering 2020–2025 is op Prinsjesdag 2019 als onderdeel van het Deltaprogramma 2020 gepresenteerd. Het HWBP is onderdeel van het Deltaprogramma met behoud van eigen besturing, organisatie en financiering.
 Eind 2019 was er 96 kilometer dijk versterkt. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 
 Start realisatie
 
 
 Lauwersmeerdijk
 
 
 
 
 Wolferen-Sprok–De Stelt
 
 
 
 
 Koppelstuk Markermeerdijken
 
 
 
 
 Sterreschans – Heteren
 
 
 
 
 Oplevering
 
 
 Verbetering IJsseldijk Gouda
 
 
 
 
 Schutsluis Strijensas
 
 
 
 
 Dijkversterking Spijkenisserbrug
 
 
 
 
 
 De programmering van het Hoogwaterbeschermingsprogramma voor de jaren 2019 ‒ 2024 kent 26 projecten. Dit betreft met name projecten van waterschappen. Het tempo van uitvoering is niet altijd goed te voorspellen. Sommige projecten hebben vertraging opgelopen, andere projecten zijn versneld uitgevoerd. Dit verklaart de verschillen met de in de begroting 2019 opgenomen lijst met op te leveren projecten. Over het totaal genomen zijn er momenteel meer projecten die vertragen dan projecten die versnellen. Dit heeft vooralsnog geen gevolgen voor het einddoel voor het volledige HWBP programma (alle waterkeringen voldoen aan de waterveiligheidsnormen in 2050).
 
 
 Vooroeververdediging Oosterschelde en Westerschelde
 
 In 2017 is de financiële afwikkeling van het deel steenbekledingen afgerond. Daarnaast wordt ook de vooroeververdediging van de dijken in het Ooster- en Westerscheldegebied aangepakt. Het project vooroeverbestortingen is opgedeeld in verschillende clusters die over de tijd worden uitgevoerd. Ook in 2019 werd gewerkt aan een aantal vooroeverbestortingstrajecten en is gestart met marktbenadering. 
 
 Rivierverruiming
 , niet zijnde Ruimte voor de Rivier
 
 Langs de Maas, de Rijn, de Waal en de Lek worden rivierverruimingsprojecten uitgevoerd ten behoeve van natuurontwikkeling in de uiterwaarden en om een grotere waterafvoer te kunnen opvangen, de zogeheten NURG (Nadere Uitwerking Rivieren Gebied) projecten. Het NURG-programma wordt uitgevoerd door de Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Infrastructuur en Waterstaat. Inmiddels is het overgrote deel van de opgave gerealiseerd en hebben de beide ministeries bij de Herijking van de Ecologische Hoofdstructuur afspraken gemaakt over de verdeling van de restopgave. Hierin is afgesproken dat elk ministerie zijn nog lopende projecten afmaakt. Op dit moment lopen er nog twee IenW NURG-projecten. Voor het project Afferdense en Deestse Waarden was de oplevering voorzien eind 2019. Dit project is ook van belang voor het realiseren van de waterveiligheidsdoelstelling van de PKB Ruimte voor de Rivier. Het project is buiten gereed, overdracht aan beheerder en decharge vinden plaats in 2020. Het project Heesseltsche Uiterwaarden is in 2019 opgeleverd. 
 
 Overige onderzoeken en kleine projecten 
 
 Onderdeel van overige onderzoeken en kleine projecten is onder andere het Project Roggenplaat. Rijkswaterstaat heeft in opdracht van de ministeries IenW en LNV een MIRT verkenning uitgevoerd naar een aanpak voor de negatieve effecten van de zandhonger in de Oosterschelde. Het daaruit volgende voorkeursalternatief is het suppleren van de Roggenplaat, omdat door de zandhonger de oppervlakte en hoogte van deze plaat snel afnemen. Eind december 2019 is de zandsuppletie op de Roggenplaat in de Oosterschelde met een omvang van 213 ha en 1,3 miljoen m3 succesvol afgerond, de monitoring loopt nog door.
 
 Een ander klein project is de primaire kering Vlieland en Terschelling. Dit project omvat een gedeeltelijke verlegging van het zandige deel van de primaire waterkeringen op Vlieland en Terschelling. Om aan de veiligheidsnormen te voldoen zijn voor beide verleggingen zandaanvullingen noodzakelijk. Het project omvat tevens de verhoging van de dijk van het bedrijventerrein op Vlieland ter plaatse van het terrein van Rijkswaterstaat. Het project is in 2019 afgerond.
 
 Projectoverzicht realisatieprogramma Overige aanlegprojecten Waterveiligheid (1.02.02) (Bedragen x € 1 miljoen) 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 HWBP Overige projectkosten (programmabureau)
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 86
 
 
 109
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 HWBP: Rijksprojecten
 
 
 7
 
 
 2
 
 
 ‒ 5
 
 
 617
 
 
 629
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 2
 
 
 
 
 HWBP: Waterschapsprojecten
 
 
 166
 
 
 178
 
 
 11
 
 
 5.092
 
 
 5.486
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 3
 
 
 
 
 Maatregelen irt rivierverruiming
 
 
 8
 
 
 7
 
 
 ‒ 1
 
 
 192
 
 
 192
 
 
 2020
 
 
 2020
 
 
 
 
 
 WBI 2023
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 0
 
 
 23
 
 
 24
 
 
 
 
 
 
 
 Zandhonger Oosterschelde
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 ‒ 1
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Noordwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 11
 
 
 0
 
 
 2022
 
 
 2022
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuidwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dijkversterking en herstel steenbekleding
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 1
 
 
 812
 
 
 820
 
 
 2021
 
 
 2021
 
 
 4
 
 
 
 
 Overige onderzoeken en kleine projecten
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 1.169
 
 
 1.169
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Oost-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IJsseldelta fase 2
 
 
 18
 
 
 36
 
 
 18
 
 
 94
 
 
 95
 
 
 2022
 
 
 2022
 
 
 5
 
 
 
 
 Monitoring Langsdammen Waal
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 Pannerdensch kanaal kribverlaging
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 0
 
 
 19
 
 
 19
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 
 
 
 
 Projecten Noord-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Primaire waterkering Vlieland
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2
 
 
 2
 
 
 2018/2019
 
 
 2018/2019
 
 
 
 
 
 afrondingen
 
 
 
 ‒ 1
 
 
 ‒ 1
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 243
 
 
 
 
 23
 
 
 
 
 8.133
 
 
 
 
 8.558
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 1.02.02)
 
 
 
 
 150
 
 
 
 
 243
 
 
 
 
 93
 
 
 
 
 8.133
 
 
 
 
 8.558
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Boven en onderkader
 
 
 
 
 ‒ 70
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 70
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 HWBP Overige projectkosten (programmabureau): Betreft toename van de totale projectkosten met name ten gevolge van extrapolatie naar 2031 en 2032. Daarnaast heeft een budgetaanpassing plaatsgevonden binnen het HWBP programma voor hogere kosten van het Programmabureau (€ 5 miljoen) en het uitwerken van nieuwe normen (€ 7 miljoen). Tot slot is sprake van een prijsbijstelling van € 2 miljoen.
 
 
 2.
 De lagere realisatie bij HWBP Rijksprojecten (- € 5 miljoen) kent verschillende oorzaken: 
 
 
 •
 Bij het Rijksproject Marken is sprake van een lagere realisatie van ‒ € 2,6 miljoen omdat meer voorbereidingstijd nodig was dan voorzien. De gunning is naar 2020 verschoven.
 
 
 •
 Bij het project Aandrijflijnen Benedenstroomseschuif Hollandse IJsselkering is in 2019 ‒ € 1,5 miljoen minder gerealiseerd omdat het aangeboden ontwerp niet aan gestelde eisen voldeed.
 
 
 •
 Het project IJmuiden kost minder dan gepland (- € 0,8 miljoen). 
 
 
 •
 Het project Drongelskanaal start een jaar later (- € 0,5 miljoen) omdat meer tijd nodig was voor de voorbereiding.
 
 
 •
 Het restant (€ 0,3 miljoen) betreft kleine wijzigingen in de uitvoering van de projecten IJmuiden, Primaire Waterkering Vlieland en Sluis Bosscherveld. 
 De toename in de totale projectkosten is het gevolg van indexering 2019 (€ 12,3 miljoen).
 
 
 
 
 3.
 De hogere realisatie (saldo € 11,2 miljoen) is onder andere het gevolg van:
 
 
 •
 Een voorschotbetaling – conform regelgeving - voor het project koppelstuk Markermeerdijk (€ 19 miljoen).
 
 
 •
 en een versnelling bij het project Lauwersmeer (€ 18,5 miljoen). 
 
 
 •
 Er is minder gerealiseerd bij:
 
 
 •
 Het project Eemshaven-Delfzijl (- € 11,8 miljoen) vanwege wijziging van het uitvoeringschema in verband met een meer innovatieve uitvoeringsmethode. 
 
 
 •
 Het project IJsseldijk (- € 3,2 miljoen) omdat een langere voorbereidingstijd nodig was dan gepland, de voorschotbetaling schuift door naar 2020. 
 
 
 •
 Het project Dijkringen Noordelijke Maasvallei (- € 11,0 miljoen) vanwege vertraging door afhankelijkheid van een MIRT besluit eind 2019. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.
 De toename van de projectkosten voor Dijkversterking en herstel steenbekleding is het gevolg van een tegenvaller van € 6,9 miljoen. De tegenvaller is veroorzaakt door een arbitrage uitspraak en het uitvoeren van compensatiemaatregelen.
 
 
 5.
 Door een gewijzigde planning van de aannemer bij het project IJsseldelta fase 2 zijn werkzaamheden die voor latere jaren waren gepland al in 2019 uitgevoerd. 
 
 
 1.03 Studiekosten 
 Motivering
 Dit betreft enerzijds studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en daarnaast de overige studiekosten op het gebied van waterveiligheid.
 Naast de grote projecten op het gebied van waterveiligheid zijn hieronder de overige aanlegprojecten beschreven.
 Producten
 
 
 Studie- en onderzoekskosten Deltaprogramma 
 
 Hieronder vallen studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken). Het Deltaprogramma (DP) is een programma van maatregelen, voorzieningen, onderzoeken en ambities gericht op de korte, middellange en lange termijn waterveiligheid en zoetwatervoorziening van Nederland. Voor een nadere toelichting op deze onderzoeken wordt verwezen naar het Deltaprogramma 2019.
 Op dit onderdeel worden vooral de onderzoeken voor waterveiligheid verantwoord.
 
 
 –
 Het Nationaal Watermodel is een geïntegreerde set van modellen om het waterhuishoudkundig systeem van Nederland door te rekenen. Deze is oorspronkelijk ontwikkeld voor het Deltaprogramma. Het model is gebruikt om de effecten van maatregelen op het gebied van waterveiligheid en zoetwatervoorziening te berekenen. In 2019 is het Deltamodel gebruikt voor het beantwoorden van vragen die bij de uitvoering van het Deltaprogramma spelen en voor waterkwaliteitsberekeningen in het kader van de Nationale Analyse. De doorontwikkeling van het model heeft als doel de waterhuishoudkundige basis ervan ook in andere rekentoepassingen te gebruiken om zo de onderlinge vergelijkbaarheid en de betrouwbaarheid van die toepassingen te garanderen en genereert het model de waterhuishoudkundige basis voor waterkwaliteitsmodellen. 
 
 
 –
 MIRT-onderzoeken naar de waterveiligheid in de Rijn-Maasdelta: voor de verwachte stijging van de zeespiegel, toenemende extreme rivierafvoeren en sociaaleconomische veranderingen zijn langetermijnstrategieën ontwikkeld voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Daarbij worden de strategieën en maatregelen voor waterveiligheid en sociaaleconomische ontwikkeling in synergie met elkaar en met oog voor ruimtelijke kwaliteit ontwikkeld. Komende jaren wordt met maatregelen en nadere beleidsuitwerking vervolg gegeven aan de gemaakte beleidskeuzes voor dit gebied. 
 Het betreft o.a. een vijftal verkenningen langs de Maas: Arcen, Well, Thorn-Wessem, Baarlo en meanderende Maas Ravenstein. Onderzoeken hebben plaatsgevonden en adviezen opgesteld voor de langetermijn ambitie rivierengebied. Tevens is onderzoek uitgevoerd binnen het programma Rivers 2Morrow (R2M), onder andere naar de morfologische ontwikkeling van de Rijn.
 
 
 –
 Samen met de deelstaat Nordrhein Westfalen (Duitsland) is de grensoverschrijdende studie met een symposium afgerond. 
 
 
 –
 IJsselmeergebied: Een belangrijk doel van de Agenda IJsselmeergebied 2050 is het organiseren van een gezamenlijke verantwoordelijkheid en regiefunctie over het IJsselmeergebied. Het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied (BPIJ) stuurt daarom sinds de ondertekening van de gebiedsagenda in mei 2018 zowel het Deltaprogramma IJsselmeergebied (DPIJ) als de Agenda IJsselmeergebied (AIJG) aan. Deze nieuwe werkwijze is in 2019 geëvalueerd, waarna de coördinatie van de bestuurlijke samenwerking in 2020 verder wordt geprofessionaliseerd. 
 
 
 –
 Stimuleringsprogramma Ruimtelijke Adaptatie: Vanuit het Deltafonds is € 6,7 miljoen beschikbaar gesteld voor het Stimuleringsprogramma Ruimtelijke Adaptatie om de transitie naar een klimaatbestendige inrichting van Nederland in 2050 te ondersteunen met diverse activiteiten en producten, zoals het kennisportaal, de ondersteuning van voorbeeldprojecten en het faciliteren van kennis- en leernetwerken. Aanvullend op het lopende stimuleringsprogramma is voor in totaal € 20 miljoen gereserveerd om decentrale overheden te ondersteunen bij onder andere de uitvoering van stresstesten en risicodialogen, en het uitvoeren van pilots. Deze middelen zijn vanuit het Deltafonds beschikbaar gesteld voor de jaren 2019 en 2020. In 2019 is de eerste tranche van drie uitvoeringspilots gestart (5,2 mln. euro). Daarnaast is in 2019 voor 5,7 mln euro procesondersteuning verleend aan decentrale overheden.
 
 
 –
 Toetsing Regionale keringen in beheer van het Rijk: in 2019 zijn de eerste toets-rapporten van de door het Rijk beheerde regionale waterkeringen door Rijksaterstaat opgeleverd en ter beoordeling aan de ILT voorgelegd. Vanwege capaciteitsgebrek en het niet altijd direct beschikbaar zijn van de benodigde invoer gegevens, kon de eerste toetsing niet in 2019 afgerond worden.
 
 
 –
 Eerste beoordeling primaire waterkeringen: Op basis van de nieuwe waterveiligheidsnormen (in werking per 1 januari 2017) is in 2019 door de beheerders gewerkt aan de eerste beoordeling van de primaire waterkeringen, hierbij wordt gebruik gemaakt van de nieuwe regeling beoordeling veiligheid primaire keringen en onderliggende technische leidraden en software. Om de beheerders te ondersteunen is in 2019 gewerkt om de komende jaren nog verbeteringen door te voeren in deze instrumenten. Ook zijn in 2019 voorbereidingen getroffen voor het instrumentarium van 2023, zodat de voorschriften voor de beoordelingsronde die in 2023 start, aansluiten op de actuele kennis en de ervaringen die in de eerste beoordelingsronde worden opgedaan. Als uit de beoordeling blijkt dat een primaire kering niet aan de norm voldoet, neemt een beheerder maatregelen. De Minister stelt conform de Waterwet een ontwerpinstrumentarium (OI) beschikbaar dat strekt tot aanbeveling bij het ontwerpen van een kering. Daarnaast is in 2019 gewerkt aan de stroomlijning van de informatie-uitwisseling tussen beheerders, het Hoogwaterbeschermingsprogramma en het Ministerie van IenW. 
 
 
 –
 Lange termijn ambitie/Kennisprogrammering Waterveiligheid: In is 2019 gewerkt aan het ontwikkelen van een solide kennisbasis. De kennis over waterveiligheid wordt hiermee op het vereiste niveau gehouden, zodat sprake is van actueel, effectief en uitvoerbaar waterveiligheidsbeleid. Dit is de lange termijn ambitie voor waterveiligheid, vormgegeven door in 2019 te werken aan een actualisatie van de Kennisagenda en ook in 2019 aan de uitvoering van het Kennisprogrammering Waterveiligheid te werken.
 
 
 Het programmeren van de kennis voor waterveiligheid, die met input van de waterveiligheidssector tot stand is gekomen, is gebaseerd op de volgende drie pijlers:
 
 
 –
 Techniek: in 2019 is gewerkt aan de voorbereidingen om te komen tot een actuele versie van het Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium in 2023 (BOI 2023) voor de primaire waterkeringen en is in 2019 gewerkt aan het actualiseren van een aantal van de onderbouwende leidraden (LD) en technische rapporten (TR) (o.a. over faalmechanismen als macrostabiliteit, piping en de belasting van de primaire waterkeringen door waterstanden en golven); 
 
 
 –
 Systeem: in 2019 is gewerkt aan de kennisbasis over het gedrag van kustsysteem (Kustgenese 2.0) en riviersystemen (programma Rivers2Morrow en gewerkt aan de uitvoering van EU-verplichtingen, zoals de Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR); 
 
 
 –
 Leefomgeving: omgevingsfactoren die van invloed zijn op de totstandkoming van het waterveiligheidsbeleid, zoals klimaatverandering/zeespiegelstijging, ruimtelijke adaptatie en wateroverlast. Het KNMI heeft in 2019 onderzoek uitgevoerd naar windklimaat en vertaling naar hydraulische belastingen ten behoeve van het beoordelen en ook ontwerpen van primaire waterkeringen en tevens onderzoek gedaan naar diverse aspecten van zeespiegelstijging. 
 
 
 
 1.09 Ontvangsten 
 
 
 Ontvangsten waterschapsprojecten 
 
 Conform de Spoedwet (Stb. 2011, 302) dragen de waterschappen vanaf 2011 € 81 miljoen per jaar bij aan het HWBP. Deze bijdrage van de waterschappen is conform het regeerakkoord Rutte I en het Bestuursakkoord Water aangevuld tot € 131 miljoen in 2014 en tot € 181 miljoen structureel vanaf 2015 (inclusief project gebonden aandeel, prijspeil 2010). Deze bijdrage wordt geïndexeerd op basis van de IBOI, zoals gehanteerd door het Ministerie van Financiën. Vanaf 2019 en verder komt dit bedrag jaarlijks uit op ongeveer € 194 miljoen (inclusief project gebonden aandeel).
 
 De middelen van de waterschappen worden eerst ingezet voor de waterschapsprojecten van het HWBP-2 en vervolgens voor de waterschapsprojecten van het HWBP. Het in 2013 door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen wetsvoorstel Wijziging van de Waterwet (doelmatigheid en bekostiging hoogwaterbescherming) (Kamerstukken II, 2012–2013, 33 465, nr. 3) is per 1 januari 2014 in werking getreden. De wet regelt dat het Rijk en de waterschappen jaarlijks elk de helft van de bijdrage aan het HWBP gaan betalen.
 
 
 
 
 3.2.2
 Artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Op het gebied van zoetwatervoorziening is het beleid gericht op een duurzame zoetwatervoorziening die economisch doelmatig is. De uitvoering is gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van tekorten. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheden en gebruikers. Het Ministerie van IenW werkt samen met deze partijen in het Deltaprogramma Zoetwater. De maatregelen die in uitvoering worden genomen staan in het Deltaplan Zoetwater.
 In periodes van ernstig watertekort (in droge zomers) wordt water verdeeld op basis van een verdringingsreeks.
 Op dit artikel worden de producten op het gebied van zoetwatervoorziening verantwoord. De waterkwaliteit maatregelen in het hoofdwatersysteem die niet verbonden zijn aan waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden op artikel 7 van het deltafonds verantwoord.
 Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 (Integraal waterbeleid) op de begroting van hoofdstuk XII.
 Ambities voor zoetwater 
 Nederland heeft een unieke ligging in een delta. Water speelt niet alleen een cruciale rol in de leefbaarheid van onze omgeving, het is ook een verbindend element in onze economische positie. Zelfs in droge tijden komen via de Rijn en de Maas nog honderdduizenden liters zoetwater ons land binnen. Dit is een belangrijk concurrentievoordeel ten opzichte van landen die deze rivieren niet hebben. Nederland bezit unieke kennis en kunde op het gebied van waterbeheer en waterkwaliteit en verdient daar veel geld mee.
 Om de bijdrage van zoetwater aan onze sterke economische positie te behouden en te versterken, in harmonie met de leefomgeving, is het zaak dat er geanticipeerd wordt op toekomstige trends en ontwikkelingen. Nu al zijn er knelpunten en deze nemen toe bij klimaatverandering. De ambitie is om de rol die zoetwater in onze sterke economische positie speelt niet alleen te behouden, maar ook te versterken en ervoor te zorgen dat water blijft bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Rijk, regio en gebruikers nemen samen de verantwoordelijkheid voor een goede zoetwatervoorziening en het voorkomen van tekorten. Het Ministerie van IenW draagt financieel bij aan het uitvoeringsprogramma voor de periode 2015–2021 en investeert in het ontwikkelen van kennis en beleid ten behoeve van besluitvorming over de periode na 2021. IenW levert een belangrijke (financiële en personele) bijdrage aan het Programmabureau Zoetwater ten behoeve van de uitvoering van de Deltabeslissing Zoetwater.
 
 De ambitie is uitgewerkt in vijf nationale zoetwaterdoelen:
 
 
 –
 Het in stand houden en bevorderen van een gezond en evenwichtig watersysteem. 
 
 
 –
 Het beschermen van de cruciale gebruiksfuncties drinkwater (volksgezondheid), energie, kwetsbare natuur, waterkeringen en het tegengaan van klink en zetting. 
 
 
 –
 Het effectief en zuinig gebruiken van het beschikbare water. 
 
 
 –
 Het bevorderen van de concurrentiepositie van Nederland wat betreft aan water gerelateerde economie. 
 
 
 –
 Het ontwikkelen van waterkennis, -kunde en -innovatie ten behoeve van de zoetwaterdoelen. 
 
 
 –
 Met de Deltabeslissing Zoetwater zijn een adaptieve strategie voor zoetwater en een uitvoeringsprogramma, het Deltaplan Zoetwater, beschikbaar gekomen. Het Deltaplan Zoetwater beschrijft de maatregelen die worden genomen in de periode 2015–2021. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar het Deltaplan en het Nationaal Waterplan 2016–2021.
 
 
 
 Van ambities naar uitvoering 
 Met de deltabeslissing Zoetwater en de daaruit volgende Zoetwaterstrategie wordt beoogd een duurzaam en economisch doelmatige zoetwatervoorziening te realiseren. Het Deltaprogramma Zoetwater kent een korte- en langetermijnstrategie. Voor de korte termijn (tot 2028) levert het Deltaprogramma de uitwerking van de waterbeschikbaarheid (voorheen het voorzieningenniveau), een investeringsprogramma waarin maatregelen zijn opgenomen voor het robuuster maken van het watersysteem (nationaal en regionaal) en een kennisagenda voor verdere onderbouwing en ontwikkeling van de adaptieve strategie. Met de waterbeschikbaarheid wordt helderheid gegeven over het risico op tekort aan zoetwater voor gebruikers en de inspanningen en verantwoordelijkheden die de overheid voor de zoetwatervoorziening heeft. De langetermijnstrategie voor zoetwater (na 2028) is gericht op het behouden van beleidsopties en het benutten van meekoppelkansen, gezien de onzekerheid van klimaatontwikkeling.
 Het Nationaal Waterplan 2016–2021 bevat de elementen van de Deltabeslissing Zoetwater voor het rijksbeleid. Er is een gezamenlijk (Rijk en regio) uitvoeringsprogramma, het Deltaplan Zoetwater. Dit Deltaplan gaat in op de inzet (financiële bijdrage) van Rijk en regio voor de korte en lange termijn.
 Ten behoeve van het vervolg op het 1e maatregelenpakket zoetwater wordt in deze begroting € 150 miljoen gereserveerd op artikelonderdeel 05.04 en betreft een reservering voor een vervolg in de periode na 2021. Deze middelen dienen om de gevolgen van langdurige droogte en lage rivierafvoer als gevolg van klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 2 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 6.319
 
 
 
 
 45.088
 
 
 
 
 7.576
 
 
 
 
 5.682
 
 
 
 
 8.420
 
 
 
 
 24.655
 
 
 
 
 ‒ 16.235
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 8.336
 
 
 
 
 33.918
 
 
 
 
 11.397
 
 
 
 
 11.739
 
 
 
 
 6.434
 
 
 
 
 25.244
 
 
 
 
 ‒ 18.810
 
 
 
 
 
 
 
 2.02 Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 6.727
 
 
 
 
 31.830
 
 
 
 
 9.327
 
 
 
 
 9.492
 
 
 
 
 4.345
 
 
 
 
 22.504
 
 
 
 
 ‒ 18.159
 
 
 
 
 
 
 2.02.01 Verkenningen en planuitwerking zoetwatervoorziening
 
 
 1.231
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 2.02.02 Realisatieprogramma zoetwatervoorziening
 
 
 5.496
 
 
 31.830
 
 
 9.327
 
 
 9.492
 
 
 4.345
 
 
 22.504
 
 
 ‒ 18.159
 
 
 2
 
 
 
 
 
 2.03 Studiekosten
 
 
 
 
 1.609
 
 
 
 
 2.088
 
 
 
 
 2.070
 
 
 
 
 2.247
 
 
 
 
 2.089
 
 
 
 
 2.740
 
 
 
 
 ‒ 651
 
 
 
 
 
 
 2.03.01 Studie en onderzoekskosten Deltaprogramma
 
 
 1.609
 
 
 2.088
 
 
 2.070
 
 
 2.247
 
 
 2.089
 
 
 2.740
 
 
 ‒ 651
 
 
 
 
 
 
 2.09 Ontvangsten Investeringen in zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 2.219
 
 
 
 
 6.716
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 755
 
 
 
 
 6.893
 
 
 
 
 3.000
 
 
 
 
 3.893
 
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie op het niveau van artikelonderdeel en verplichtingen. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 De lagere verplichtingen worden met name veroorzaakt bij het Deltaplan Zoetwater (- € 14,8 miljoen). Bij project Ecologische maatregelen Markermeer is sprake van lagere verplichtingen, veroorzaakt door vertraging in de vergunningverlening in verband met de PAS-problematiek (- € 0,9 miljoen). Voor het project Haringvliet de Kier is er een klein positief saldo (€ 0,7 miljoen) door de in 2018 niet ingezette risicoreservering en de nadeelcompensatie. Het saldo van hogere en lagere verplichtingen bij diverse projecten verkaart het resterend saldo (- € 1,2 miljoen). 
 
 
 2.
 De lagere uitgaven zijn veroorzaakt door:
 
 
 •
 overboekingen naar Gemeenten en Provincies voor € 9,2 miljoen.
 
 
 •
 door vertraging in de uitvoering voor € 7,8 miljoen door met name het doorlopen van extra procedures en aanvullende afstemming met belanghebbenden over grondverwerving bij de uitvoering van de zoetwatermaatregel Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland.
 
 
 •
 overheveling vanuit het programma zoetwatermaatregelen naar het project implementatie peilbesluit IJsselmeer voor mitigerende maatregelen voor € 5 miljoen.
 
 
 •
 overboekingen betreffende opdrachtverleningen aan Rijkswaterstaat voor joint factfinding, zout monitoring IJsselmeer en installatie meetpunt waterdiepte Amsterdam Rijnkanaal voor in totaal € 0,8 miljoen. 
 
 
 •
 het saldo van diverse hogere en lagere uitgaven (+ € 4,6 mlijoen).
 
 
 
 
 3.
 Dit betreft het saldo van hogere ontvangsten bij het project Haringvliet de Kier (€ 6,8 miljoen) voor terugbetaling door het waterschap Hollandse Delta voor onderdelen van de compenserende maatregelen. En lagere ontvangsten bij het project Ecologische Maatregelen Markermeer (-€ 3 miljoen), waarvan € 1,5 miljoen van de Provincie Noord-Holland omdat men het werk zelf uitvoert en € 1,5 miljoen van de provincie Flevoland die pas in 2020 zal worden ontvangen door vertraging in de vergunningverlening i.v.m. de PAS problematiek. 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 2.01 Aanleg waterkwantiteit 
 Er worden op dit artikelonderdeel nu geen projecten verantwoord.
 2.02 Overige waterinvesteringen Zoetwatervoorziening 
 Motivering
 Het betreft projecten die de zoetwatervoorziening bevorderen en de kwaliteit waarborgen. Dit zijn maatregelen en voorzieningen van nationaal belang ter voorkoming en waar nodig beperking van waterschaarste en ook ter bescherming of verbetering van de chemische of ecologische kwaliteit van watersystemen, voor zover deze onderdeel uitmaken van opgaven op het gebied van zoetwatervoorziening.
 Producten
 
 
 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma
 
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.
 Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.
 
 
 Projectoverzicht 2.02.01 Verkenningen- en planuitwerkingsprogramma (budget in € miljoenen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 
 Planning
 
 
 
 Oplevering
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 PB of TB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 EPK Planuitwerking en verkenningen Zoetwatervoorziening
 
 
 12
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal programma planuitwerking en verkenning
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting DF 2.02.01
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 12
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Er zijn geen afwijkingen op de verkenningen en planstudies zoetwatervoorziening.
 
 
 Realisatieprogramma Zoetwatervoorziening
 
 
 Projectoverzicht bij 2.02.02 Realisatieprogramma waterkwaliteit DGWB-aandeel (budget in € miljoenen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deltaplan zoetwater
 
 
 22
 
 
 3
 
 
 ‒ 19
 
 
 118
 
 
 74
 
 
 2021
 
 
 2021
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Projecten Zuidwest-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Besluit Beheer Haringvlietsluizen
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 76
 
 
 76
 
 
 2018
 
 
 2018
 
 
 2
 
 
 
 
 Ecologische Maatr. Markermeer
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 11
 
 
 10
 
 
 2021/2022
 
 
 2021/2022
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 205
 
 
 
 
 160
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 2.02.02)
 
 
 
 
 22
 
 
 
 
 4
 
 
 
 
 ‒ 18
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 De reservering peilbesluit van € 5 miljoen is overgeheveld vanuit het programma zoetwatermaatregelen naar het MIRT-onderzoek IJsselmeergebied en peilbesluit. Daarnaast is voor het project Hoeckelingsdam een bedrag van € 2,2 miljoen overgeheveld naar het programma Kaderrichtlijn Water (KRW) op artikel 07.01. De prijsbijstelling 2019 van € 2 miljoen is opgenomen. Naar het Gemeente-, BTW-compensatie- en Provinciefonds is € 35,8 miljoen overgeheveld ten behoeve van de uitvoering van Zoetwatermaatregelen door provincies en de gemeente Zevenbergen.
 
 
 2.
 Betreft Saldo 2018 voor het project Haringvliet de Kier. De realisatie van het verleggen van de innamepunten voor zoetwater (door Evides en Waterschap) is gereed, in 2019 is gestart met stapsgewijs implementeren van het Kierbesluit en hebben afrondende werkzaamheden plaatsgevonden. 
 
 
 3.
 Het projectbudget is lager, omdat de oorspronkelijke bijdrage van de provincie Noord-Holland van € 1,5 miljoen vervalt. De Provincie voert de maatregelen zelf uit.
 
 
 
 Droogte 2019 
 
 Na de droge zomer van 2018 hadden in de droge zomer van 2019 vooral de gebieden zonder aanvoer problemen door de lage grondwaterstanden. Voor de gebieden met wateraanvoer waren er nauwelijks problemen. Het watertekort van 2018 en 2019 heeft gevolgen gehad voor veel gebruiksfuncties (landbouw, scheepvaart, natuur). Dit is in 2019 uitgebreid in beeld gebracht in de beleidstafel droogte welke in december 2019 de eindrapportage heeft opgeleverd. 
 
 Uitvoering Deltaplan Zoetwater 2015-2021
 
 In het Deltaplan Zoetwater gaat het om zoetwatermaatregelen van nationaal belang: deze maatregelen hebben als doel huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening te verminderen en Nederland voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van klimaatverandering. 
 
 Verspreid over Nederland zijn maatregelen voor zuinig gebruik, vasthouden, bergen en aanvoeren van zoetwater in uitvoering. De uitvoering van deze maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater is volgens schema verlopen. Alle zoetwaterregio's en het Rijk (Rijkswaterstaat en het ministerie van IenW) werken aan de afgesproken maatregelen. Ook de drinkwatersector doet investeringen ten behoeve van de toekomstige drinkwatervoorziening. Twee voorbeelden van maatregelen voor een klimaatbestendige zoetwatervoorziening waar in 2019 aan is gewerkt zijn: het flexibel peilbeheer in het IJsselmeergebied en de Capaciteitstoename Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland (KWA). Steeds meer maatregelen zijn in 2019 in de fase van realisatie gekomen. Alle maatregelen per regio, in het regionale systeem en het hoofdwatersysteem, staan beschreven in het Deltaprogramma 2020 (Bijlage bij de rijksbegroting 2019).
 Ten behoeve van uitbreiding zoetwateraanvoer voor de Peelregio wordt de wateraanvoer naar zowel Noordervaart als Zuid-Willemsvaart aangepast: het aanleggen van een nieuwe sifon, vergroting capaciteit voedingskanaal en het aanleggen van een bypass met regelinstallaties. 
 Daarnaast zijn uitgevoerde werkzaamheden van de zoetwatermaatregel Klimaatbestendige Wateraanvoervoorzieningen West-Nederland KWA door het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden vanuit het Deltafonds bekostigd. 
 Onderdeel van dit budget zijn (incidentele) subsidies en uitkeringen aan andere overheden. In de tabel budgettaire gevolgen van beleid bij dit beleidsartikel is in regel 2.02.02 Realisatieprogramma Zoetwatervoorziening een bedrag van € 52,6 miljoen aan subsidieverplichtingen opgenomen voor de periode 2015 ‒ 2021. De bedragen hebben betrekking op de verlening van subsidies aan de volgende waterschappen: Stichtse Rijnlanden, Hollandsche Delta, Brabantse Delta, Delfland en Rivierenland.
 Deze maatregelen hebben als doel de huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening te verminderen en Nederland voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van klimaatverandering.
 Deze begrotingsvermelding vormt de wettelijke grondslag voor de hier bedoelde subsidieverlening(en) als bedoeld in artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Algemene Wet Bestuursrecht.
 IenW boekt in de periode 2015 ‒ 2021 ook een bedrag van in totaal € 63,5 miljoen over naar het Provinciefonds voor het nemen van zoetwatermaatregelen. Deze middelen dragen ook bij aan het verminderen van huidige knelpunten in de zoetwatervoorziening en aan het opvangen van mogelijke gevolgen van klimaatverandering. Deze zoetwatermaatregelen van nationaal belang zijn opgenomen in het Deltaplan Zoetwater, onderdeel van het Deltaprogramma.
 Een aantal zoetwatermaatregelen van nationaal belang worden door het Rijk uitgevoerd. Voor de programmering van deze maatregelen is ten behoeve van zoetwatermaatregelen van Rijkswaterstaat € 17,3 miljoen toegevoegd vanuit artikelonderdeel 5.03, investeringsruimte. 
 Naar aanleiding van de droogte in 2019 is budget dat nog beschikbaar was op dit artikel (vnl. de risicoreservering) ingezet voor het nemen van extra maatregelen in gebieden met de grootste knelpunten. Voor een bedrag van € 7 miljoen worden aanvullende maatregelen op de hoge zandgronden uitgevoerd ten behoeve van grondwaterbeheer, extra meetpunten ingericht voor het monitoren van verzilting en aanvullend droogte onderzoek gedaan in zowel hoog als laag Nederland. 
 2.03 Studiekosten 
 Motivering
 Dit betreft enerzijds studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en daarnaast de overige studiekosten op het gebied van zoetwatervoorziening.
 Producten
 
 
 Studie- en onderzoekskosten Deltaprogramma 
 
 Op dit onderdeel van de begroting staan de studie- en onderzoekskosten ten behoeve van het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) die betrekking hebben op zoetwatervoorziening.
 
 
 –
 Zoetwatervoorziening: het zorgen voor de benodigde kennis om de adaptatiepaden zoals beschreven in het Deltaprogramma voor zoetwater verder te onderbouwen en te ontwikkelen. In 2019 is het beeld van de knelpunten geactualiseerd en zijn de kansrijke maatregelen voor fase 2 (2022-2027) in beeld gebracht. 
 
 
 –
 IJsselmeergebied: in 2019 is een beheerprotocol vastgesteld om uitvoering te geven aan het in 2018 vastgestelde flexibel peilbesluit. In relatie tot mogelijk nadelige effecten van het Peilbesluit is gewerkt aan een Regeling Bevaarbaarheid om extra te kunnen baggeren. Provincie Fryslan werkt aan een adaptief werkprogramma ten behoeve van het koppelen van maatregelen om de Friese IJsselmeerkust robuuster te maken met regionale initiatieven gericht op natuur- en landschapsbeleving en recreatie langs de Friese IJsselmeerkust.
 
 
 
 
 
 
 
 3.2.3
 Artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Op dit artikel worden de producten op het gebied van instandhouding verantwoord. Dit betreft het watermanagement, het regulier beheer en onderhoud en vervanging en renovatie. Doel hierbij is het duurzaam op orde houden van het watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, zodat Nederland droge voeten heeft.
 Dit artikel is gerelateerd aan beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid op de Begroting hoofdstuk XII.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 3 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 266.646
 
 
 
 
 187.652
 
 
 
 
 141.712
 
 
 
 
 173.942
 
 
 
 
 179.822
 
 
 
 
 148.802
 
 
 
 
 31.020
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 156.952
 
 
 
 
 210.854
 
 
 
 
 179.456
 
 
 
 
 207.793
 
 
 
 
 194.722
 
 
 
 
 180.288
 
 
 
 
 14.434
 
 
 
 
 
 
 
 3.01 Watermanagement
 
 
 
 
 7.764
 
 
 
 
 7.047
 
 
 
 
 7.162
 
 
 
 
 7.294
 
 
 
 
 7.411
 
 
 
 
 7.191
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 
 
 3.01.01 Watermanagement
 
 
 7.764
 
 
 7.047
 
 
 7.162
 
 
 7.294
 
 
 7.411
 
 
 7.191
 
 
 220
 
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 7.764
 
 
 
 
 7.047
 
 
 
 
 7.162
 
 
 
 
 7.294
 
 
 
 
 7.411
 
 
 
 
 7.191
 
 
 
 
 220
 
 
 
 
 
 
 
 3.02 Beheer onderhoud en vervanging
 
 
 
 
 149.188
 
 
 
 
 203.807
 
 
 
 
 172.294
 
 
 
 
 200.499
 
 
 
 
 187.311
 
 
 
 
 173.097
 
 
 
 
 14.214
 
 
 
 
 
 
 3.02.01 Waterveiligheid
 
 
 118.938
 
 
 145.706
 
 
 111.354
 
 
 141.412
 
 
 135.784
 
 
 118.171
 
 
 17.613
 
 
 2
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 118.938
 
 
 
 
 145.706
 
 
 
 
 111.354
 
 
 
 
 141.412
 
 
 
 
 135.784
 
 
 
 
 118.171
 
 
 
 
 17.613
 
 
 
 
 
 
 3.02.02 Zoetwatervoorziening
 
 
 17.446
 
 
 20.900
 
 
 15.731
 
 
 20.219
 
 
 27.744
 
 
 18.065
 
 
 9.679
 
 
 3
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 17.446
 
 
 
 
 20.900
 
 
 
 
 15.731
 
 
 
 
 20.219
 
 
 
 
 27.744
 
 
 
 
 18.065
 
 
 
 
 9.679
 
 
 
 
 
 
 3.02.03 Vervanging
 
 
 12.804
 
 
 37.201
 
 
 45.209
 
 
 38.868
 
 
 23.783
 
 
 36.861
 
 
 ‒ 13.078
 
 
 4
 
 
 
 
 
 3.09 Ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 Het saldo op de verplichtingen hangt nauw samen met de kasmutaties zoals toegelicht bij ad 2) en 3). Daarnaast is meer verplicht op groot variabel onderhoud Stuwen in de Lek (€ 7,9 miljoen) onder andere door claim afhandeling van incidenten. 
 
 
 2.
 De belangrijkste oorzaken voor de hogere realisatie zijn:
 
 
 •
 Doorloop in 2019 van incidentele kosten voor droogtemaatregelen (€ 5,1 miljoen) Het betreft extra maatregelen om de zoutindringing te monitoren en te beperken, pompcapaciteit om water toe te voeren. 
 
 
 •
 Hogere kosten bij het uitvoeren van Beveiligd werken (€ 4 miljoen) doordat er bij een aantal objecten meer moet worden beveiligd dan eerder werd verondersteld. 
 
 
 •
 Invoering van verbeterde areaalbeheersystemen (€ 2,7 miljoen).
 
 
 •
 Herstart van het project voor het besturingssysteem van de Maeslantkering (€ 2,4 miljoen). Het betreft onder andere kosten voor no-regret maatregelen om tot tussentijdse faalkansverbetering te komen. 
 
 
 •
 Daarnaast was sprake van € 2,5 miljoen prijsbijstelling 2019. 
 
 
 •
 Tot slot resteert een saldo van hogere en lagere uitgaven op verschillende projecten (+ € 0,9 mlijoen).
 
 
 
 
 3.
 De hogere realisatie is met name veroorzaakt door een technische correctie bij de conversie van Aanleg/Onderhoud naar DBFM. Daarbij is het budget voor Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit verlaagd voor betonschade en steenbekleding IJsselmeerzijde. In 2019 is dit stukje van de conversie gecorrigeerd en is dit budget van Geïntegreerde Contractvormen teruggebracht naar artikel 3 Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit.
 
 
 4.
 De lagere realisatie is onder andere veroorzaakt doordat:
 
 
 •
 In 2019 de betaling van de vizierschuifwissel bij Hagenstein Zuid niet meer gerealiseerd kon worden, doordat de factuur niet op tijd is ontvangen (project Stuwen in de Lek, ‒ € 5 miljoen).
 
 
 •
 Een meevaller voor het project Stroomlijnen (- € 4,4 miljoen), omdat de kosten van maatregelen lager zijn dan gepland en er minder risico’s zijn opgetreden.
 
 
 •
 De aanbesteding bij het RINK project Krabbegatsluis is uitgesteld, omdat eerst onderzocht wordt of de uitvoering met een ander project gecombineerd kan worden (- € 1 miljoen).
 
 
 •
 Hogere en lagere uitgaven bij diverse projecten (- € 2,7 miljoen).
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 3.01 Watermanagement 
 Motivering
 
 Met Watermanagement streefde IenW naar:
 
 
 –
 Het goed voorbereid zijn op crisissituaties door te zorgen voor een robuuste informatievoorziening; 
 
 
 –
 Het reguleren van de hoeveelheid water in het hoofdwatersysteem onder normale omstandigheden en bij zowel (extreem) hoogwater als laagwater; 
 
 
 –
 Een duurzaam watersysteem, met zowel een goede chemische als ecologische kwaliteit, dat voorziet in de beschikbaarheid van voldoende water van goede kwaliteit voor de gebruiker. 
 
 
 
 Producten
 
 Binnen het watermanagement zijn de volgende activiteiten uitgevoerd:
 
 
 –
 Monitoring waterstanden, waterkwaliteit en informatievoorziening; 
 
 
 –
 Crisisbeheersing en -preventie; 
 
 
 –
 Regulering gebruik door vergunningverlening en handhaving; 
 
 
 –
 Het nakomen van bestuurlijke afspraken waterverdeling en gebruik (onder andere in waterakkoorden); 
 
 
 –
 Regulering waterverdeling (operationele modellen actualiseren en toepassen, bediening (stormvloed)keringen, stuwen, gemalen en spuien). 
 
 
 
 De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten. Deze staan op artikel 5.
 
 De doelstellingen voor het waterkwantiteitsbeheer van de Rijkswateren zijn:
 
 
 –
 Het op orde brengen en houden van de samenhang tussen het regionaal- en het hoofdwatersysteem, zodat zowel wateroverlast als watertekort wordt bestreden; 
 
 
 –
 Het kunnen beschikken over voldoende water in de Rijkswateren, zodat kan worden voldaan aan de behoeften die voortvloeien uit de gebruiksfuncties. 
 
 
 
 Daarnaast is zorg gedragen voor een adequate informatievoorziening over de reguliere waterkwantiteit en waterkwaliteit. Dit houdt de vergaring en beschikbaarstelling in van interne en externe informatie over het watersysteem. Het gaat daarbij om de dagelijkse informatie voor de verschillende gebruikers (waaronder scheepvaart, drinkwaterbedrijven, zwemwaterkwaliteit/provincies en recreatie) en om berichtgeving bij uitzonderlijke situaties over hoog- en laagwater, naderende stormvloeden, verontreinigingen en ijsvorming.
 Meetbare gegevens
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omvang Areaal
 
 
 
 
 Areaaleenheid
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 Begroting
 
 
 2019
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Watermanagement
 
 
 km2 water
 
 
 90.191
 
 
 90.192
 
 
 90.193
 
 
 90.191
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Realisatie 2019 is iets lager dan de begroting. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de verbreding van de Houtribdijk, die onvoorzien was in de begroting.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicatoren
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 Streefwaarde 2019
 
 
 
 
 Realisatie
 2019
 
 
 
 
 
 Watermanagement
 
 
 RWS verstrekt informatie binnen afgesproken termijn en van voldoende kwaliteit bij maatschappelijk vitale processen.
 
 
 99%
 
 
 95%
 
 
 99%
 
 
 
 
 
 Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde gebieden
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 75%
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 De indicatoren voor de uitvoering van de RWS-taken op het gebied van watermanagement zijn geënt op het leveren van snelle en betrouwbare informatie en op het handhaven van de afgesproken peilen, voldoende wateraanvoer en bestrijden verzilting.
 De eerste indicator betreft de informatievoorziening voor maatschappelijk vitale processen ten tijde van hoogwater, laagwater, ijsgang of calamiteuze lozingen. RWS verstrekt dan informatie binnen afgesproken termijn en van voldoende kwaliteit over ijsberichtgeving, berichtgeving over hoogwater, laagwater, stormvloed en berichten over verontreinigingen. De informatievoorziening voldeed in 2019 aan de norm.
 
 Voor de tweede indicator is in het kader van de prestatieafspraken (2018–2021) tussen het ministerie en Rijkswaterstaat gekozen voor een indicator «Waterhuishouding op orde» die beter aansluit bij de beleidsdoelstellingen voor de waterhuishouding van het Hoofdwatersysteem. De streefwaarde voor ‘Waterhuishouding op orde’ is gesteld op 100%, die gerealiseerd wordt als alle vier onderliggende indicatoren hebben voldaan aan de prestatieafspraak. De totale PIN scoort lager dan 100% zodra overlast ontstaat door het onvoldoende realiseren van afspraken die zijn vastgelegd in Waterakkoorden en Peilbesluiten. 
 
 Drie van de vier onderliggende indicatoren, namelijk ‘Peilhandhaving Kanalen en meren’, ‘Hoogwaterbeheersing Kanalen’ en ‘Verziltingsbestrijding’ scoren 100%, de vierde onderliggende indicator ‘Wateraanvoer bij droogte’ scoort onder de norm:
 
 
 •
 Voor Regulier Peil beheren is bij stuwcomplex Driel is er sprake geweest van onderschrijdingen. Dat heeft niet geleid tot overlast of klachten.
 
 
 •
 Voor Hoogwaterbeheersing Kanalen geldt dat de infrastructuur voor het afvoeren van overtollig water tijdig beschikbaar was bij alle 59 voorspellingen van neerslag van meer dan 30 millimeter. 
 
 
 •
 Op het Amsterdam Rijnkanaal was de waterinlaat bij de Irenesluizen vanwege werkzaamheden enige tijd gesloten, waardoor sprake was van zoutindringing door de schutten en schepen vanuit IJmuiden. Door extra water in te laten is de zoutindringing teruggedrongen. Op het IJsselmeer zijn met het Landelijk Meetnet Water van RWS normale verziltingswaarden gemeten, het PWN Drinkwaterbedrijf meet hier hogere waarden. In 2020 wordt gewerkt aan één gezamenlijk meetpunt zodat dit soort verschillen in de meetwaarden in de toekomst niet meer voorkomen.
 
 
 
 
 
 •
 Bij Eefde is de capaciteit van het gemaal lager dan afgesproken wanneer het peil op de IJssel beneden de 3 meter NAP komt. Hierdoor is in 2019 de prestatie-afspraak voor ‘wateraanvoer bij droogte’ niet gehaald. Door inzet van een tijdelijke pomp installatie is overlast voorkomen. Gezocht wordt naar een structurele oplossing. 
 
 
 3.02 Beheer, onderhoud en vervanging 
 Motivering
 Het beheer en onderhoud omvat waterveiligheid (bescherming tegen overstromen door hoogwater) en de zoetwatervoorziening. Het is gericht op het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als voor de zoetwatervoorziening wordt vervuld.
 
 
 Uitgesteld en achterstallig onderhoud
 
 Conform toezegging aan de Tweede Kamer wordt in het jaarverslag aangeven wat de omvang van het uitgesteld en (eventueel) achterstallig onderhoud aan het einde van het jaar was. Voor het Hoofdwatersysteem beliep het uitgesteld onderhoud per 31 december 2019 € 106 miljoen, daarvan was € 8 miljoen achterstallig. Ten opzichte van 2018 is het uitgestelde onderhoud en het achterstallig onderhoud niet gewijzigd. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 37
 
 
 0
 
 
 80
 
 
 7
 
 
 106
 
 
 8
 
 
 106
 
 
 8
 
 
 
 
 
 Voor een overzicht van het uitgesteld en achterstallig onderhoud op alle RWS-netwerken, wordt u verwezen naar de bijlage 1 'Instandhouding netwerken Rijkswaterstaat' bij dit Jaarverslag.
 
 
 Waterveiligheid 
 
 Binnen waterveiligheid wordt onderscheid gemaakt tussen:
 
 
 1.
 Kustlijnhandhaving (conform de herziene basiskustlijn 2017); 
 
 
 2.
 Beheer en Onderhoud (BenO) Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen (conform de Waterwet); 
 
 
 3.
 Beheer en Onderhoud uiterwaarden. 
 
 
 
 RWS heeft de wettelijke zorg voor de primaire waterkeringen en de stormvloedkeringen, die in beheer zijn bij het Rijk, en voor de handhaving van de basiskustlijn (het Nationaal Waterplan 2016–2021). De handhaving van de basiskustlijn gaat afslag van strand en duinen tegen (veiligheid) en houdt Nederland (het strand) op zijn plaats. Het zijn voornamelijk de waterschappen die de primaire waterkeringen (dijken en duinen) beheren, ook die langs de Nederlandse kustlijn. Het weergegeven areaal betreft alleen het areaal dat in beheer is bij RWS.
 
 
 Ad 1.
 Kustlijnhandhaving
 
 Het handhaven van de kustlijn wordt gerealiseerd door het suppleren van zand op het strand of in de vooroever (onder water). Het Nederlandse kustsysteem kent een continu tekort aan zand mede als gevolg van de zeespiegelstijging. Vanaf 2001 wordt ook extra zand in het kustfundament gesuppleerd om de zandverliezen (deels) te compenseren. Daarnaast zijn lokale maatregelen zoals onderhoud van dammen en strandhoofden van belang, om structurele kusterosie te bestrijden.
 
 
 Ad 2. Beheer en Onderhoud Rijkswaterkeringen en stormvloedkeringen
 
 
 
 Rijkswaterkeringen
 
 RWS beheert en onderhoudt 198 kilometer primaire waterkeringen. Er wordt vast onderhoud uitgevoerd, bijvoorbeeld het maaien van dijken. Daarnaast wordt variabel onderhoud gepleegd. Dat betekent dat de waterkeringen periodiek worden geïnspecteerd en dat zo nodig tekortkomingen worden verholpen.
 Primaire waterkeringen zijn waterkeringen die onder de Waterwet vallen omdat ze bescherming bieden tegen het buitenwater. Het gaat met name om enkele zeedijken op de Waddeneilanden, de Afsluitdijk, de Houtribdijk, de dijk van Marken en dammen in Zeeland en Zuid-Holland. In 2011 is de derde landelijke toetsing van primaire waterkeringen afgerond. Keringen die bij deze inspectie zijn afgekeurd worden meegenomen in het kader van het HWBP. Naast deze primaire waterkeringen beheert en onderhoudt RWS ook 646 kilometer niet-primaire waterkeringen (dijken en duinen) meestal aangeduid als regionale keringen. Deze hoeven geen bescherming te bieden tegen het buitenwater. De normen voor deze regionale keringen in beheer bij het Rijk zijn in 2015 door de Minister vastgesteld na afstemming met de provincies.
 
 Stormvloedkeringen 
 
 Om ons land tegen de zee te beveiligen is een aantal stormvloedkeringen aangelegd, die bij hoogwater gesloten kunnen worden. Deze stormvloedkeringen zijn ook primaire waterkeringen die vallen onder de Waterwet. Het Rijk heeft zes stormvloedkeringen in beheer: de Oosterscheldekering, de Maeslantkering, de Hartelkering, de Hollandsche IJsselkering, de stormvloedkering Ramspol en de Haringvlietsluizen.
 
 Het onderhoud aan de keringen betreft voornamelijk het conserveren van schuiven en overige constructiedelen, het onderhoud aan werktuigbouwkundige en elektronische onderdelen en het onderhoud aan het besturingssysteem. Naast deze onderhoudsactiviteiten vindt de bediening van deze objecten plaats en worden periodiek inspecties uitgevoerd.
 
 
 Ad 3. Beheer en Onderhoud uiterwaarden
 
 Het Rijk beheert 5.351 hectare aan uiterwaarden. Het beheer en onderhoud is gericht op het op orde houden van de vegetatie in de uiterwaarden teneinde hoogwater effectief te kunnen afvoeren. Dit betreft een reguliere Beheer en Onderhoud taak die losstaat van de inhaalslag Programma Stroomlijn die verantwoord wordt onder onderdeel 3.02.03 Vervanging.
 
 Zoetwatervoorziening 
 
 Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn om het hoofdwatersysteem zodanig te onderhouden dat de beoogde functies voor waterverdeling volgens de vigerende regelgeving en waterakkoorden kunnen worden vervuld. De beoogde functies voor waterverdeling zijn opgenomen in het Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren (BPRW). Dit betreft onder meer het beheer en onderhoud voor:
 
 
 –
 Waterverdeling en peilbeheer; 
 
 
 –
 Stuwende en spuiende kunstwerken; 
 
 
 –
 Natuurvriendelijke oevers, implementatie Kader Richtlijn Water (KRW), implementatie Waterwet en Natura 2000. 
 
 
 
 Onder zoetwatervoorziening valt ook de uitwerking van respectievelijk «Anders omgaan met water; Waterbeleid voor de 21e eeuw (WB21) en de maatregelen in het kader van Natura-2000. Natura-2000 streeft naar het beschermen van gezonde watersystemen die een duurzaam gebruik mogelijk maken. Uitgaven voor de KRW in het hoofdwatersysteem worden verantwoord op artikel 7 Waterkwaliteit.
 Binnen het Deltaprogramma Zoetwater worden de functies voor waterverdeling onder de loep genomen via de uitwerking van het instrument waterbeschikbaarheid. De functies voor waterverdeling en de daaraan gekoppelde activiteiten worden in beeld gebracht en waar mogelijk geoptimaliseerd. Waar relevant zullen resultaten hiervan hun doorwerking krijgen in volgende begrotingen. Het generen van indicatoren om de waterbeschikbaarheid voor de gebruiksfuncties inzichtelijk te maken is onderdeel van het plan van aanpak voor uitwerking van de waterbeschikbaarheid.
 Meetbare gegevens
 
 Areaalgegevens
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenheid
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 Begrote omvang 2019
 
 
 
 
 Omvang gerealiseerd 2019
 
 
 
 
 Budget 2019
 
 
 x € 1 mln.
 
 
 
 
 Gerealiseerd begrotingsbedrag 2019
 
 
 x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 Kustlijn
 
 
 km
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 38,0
 
 
 42,9
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 stuks
 
 
 5
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 46,0
 
 
 57,3
 
 
 
 
 Dammen, dijken en duinen, uiterwaarden w.o.:
 
 
 
 
 
 
 
 34,0
 
 
 35,5
 
 
 
 
 
 – Dijken, dammen en duinen, primaire waterkeringen 
 
 
 km
 
 
 189
 
 
 198
 
 
 189
 
 
 198
 
 
 
 
 
 
 
 – Niet primaire waterkeringen/duinen 
 
 
 km
 
 
 643
 
 
 646
 
 
 637
 
 
 646
 
 
 
 
 
 
 
 – Uiterwaarden in beheer Rijk 
 
 
 ha
 
 
 5.178
 
 
 5.007
 
 
 5.206
 
 
 5.351
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 118,0
 
 
 
 
 135,7
 
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 De lengte van de primaire waterkeringen is 9 km hoger dan begroot. Zoals reeds toegelicht in het Jaarverslag 2018 is dit het gevolg van het doorvoeren van de nieuwe legger op Vlieland en Terschelling in 2018, hetgeen onvoorzien was in de begroting. In 2019 zijn er geen wijzigingen.
 
 De lengte van de niet primaire waterkeringen is ook 9 km hoger dan begroot. Dit volgt uit een verfijndere meetmethode die vanaf 2018 toegepast kan worden (+ 3 kilometer). Tevens werd in de begroting 2019 verwacht dat in 2018 de lengte van de niet-primaire keringen 6 km af zou nemen door de overdracht van regionale keringen bij de gekanaliseerde Dieze naar het waterschap De Dommel. Deze overdracht heeft nog niet plaatsgevonden (+6 kilometer) en wordt nu in 2020 verwacht. In 2019 zijn er geen wijzigingen.
 Zoals voorzien in de begroting is de herinrichting van de Heesseltsche uiterwaarden in 2019 voltooid. Daarnaast is een aantal veranderingen op de IJssel met terugwerkende kracht verwerkt. Deze verbeteringen hebben tot een toename geleid aan uiterwaarden in beheer van het Rijk die onvoorzien was in de begroting.
 
 Indicatoren Beheer en Onderhoud Waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 
 
 
 
 Eenheid
 
 
 
 
 Realisatie 2018
 
 
 
 
 Streefwaarde 2019
 
 
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 
 BenO Waterveiligheid
 
 
 De basiskustlijn is voldoende op zijn plaats gebleven (minstens 90% van de meetlocaties ligt zeewaarts van de Basiskustlijn).
 
 
 %
 
 
 92%
 
 
 90%
 
 
 92%
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 De zes stormvloedkeringen zijn tijdens het stormseizoen steeds beschikbaar om hoogwater te keren en voldoen aan de veiligheidsnormen uit de Waterwet. De Indicator is het percentage van het aantal stormvloedkeringen dat voldoet aan de afgesproken faalkanseis of het beschermingsniveau.
 
 
 %
 
 
 40%1score 2018 op basis van 5 stormvloedkeringen. In 2019 hebben de Haringvlietsluizen met ingang van het kierbesluit de status van stormvloedkering gekregen.
 
 
 100%
 
 
 83%
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 –
 De eerste indicator geeft aan of de basiskustlijn niet verder landinwaarts is verschoven dan in 1990 is afgesproken (en in 2001 is herijkt). Kleine verschuivingen zijn normaal en toegestaan, en worden door middel van het programma voor kustsuppletie gecorrigeerd. 
 
 
 –
 De tweede indicator is erop gericht dat de vijf (t/m 2018) of zes (vanaf 2019) stormvloedkeringen te allen tijde (in het stormseizoen) voldoen aan de afgesproken eis voor de faalkans (faalkanseis). Deze eisen gaan over de kans dat de kering bij een sluitvraag niet gesloten kan worden. De kansen worden uitgedrukt in aantal sluitvragen: bij hoeveel sluitvragen mag een kering één keer falen. Realisatie op deze indicator is 83% (vijf van de zes keringen voldoen aan de afgesproken faalkanseis). Voor de Maeslantkering is in 2019 geen faalkans is afgegeven, zie nadere toelichting hieronder.
 
 
 
 
 Faalkans van de zes stormvloedkeringen in beheer bij Rijkswaterstaat
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 
 
 Faal- of overschrijdingskans
 
 
 
 
 Streefwaarde 2019
 
 
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 Norm waterwet
 
 
 
 
 
 Maeslantkering 1Bij de Maeslantkering werd in 2014 duidelijk dat de betrouwbaarheid van de besturingssoftware, die in 2013 is vervangen, niet kwantitatief kan worden aangetoond. Uiterlijk vóór het stormseizoen van 2021/2022 beschikt de Maeslantkering weer over een besturingssysteem waarvan de betrouwbaarheid aantoonbaar is. Tot dat moment wordt door middel van beheersmaatregelen het betrouwbaar functioneren van de Maeslantkering gewaarborgd. Deze aanpak is getoetst en wordt onderschreven door de onafhankelijke Adviescommissie Stormvloedkeringen. De onderhoudsmaatregelen, die een belangrijke bijdrage leveren aan de betrouwbaarheid van het sluitproces van de Maeslantkering, worden volgens planning uitgevoerd. De veiligheid is daarmee niet in het geding.
 
 
 faalkans bij sluiten
 
 
 1:100
 
 
 Niet kwantitatief aantoonbaar
 
 
 1:100
 
 
 
 
 Hartelkering
 
 
 faalkans bij sluiten
 
 
 1:10
 
 
 1:15
 
 
 1:10
 
 
 
 
 Hollandsche IJsselkering
 
 
 faalkans bij sluiten
 
 
 1:188
 
 
 1:200
 
 
 1:200
 
 
 
 
 Ramspolkering
 
 
 faalkans bij sluiten
 
 
 1:100
 
 
 1:268
 
 
 1:100
 
 
 
 
 Oosterscheldekering
 
 
 Beschermingsniveau in jaren
 
 
 1:10.000
 
 
 1:10.000
 
 
 1:10.000
 
 
 
 
 Haringvlietsluizen
 
 
 Beschermingsniveau in jaren
 
 
 1:1.000
 
 
 1:1.000
 
 
 1:1.000
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 De faalkanseisen voor de stormvloedkeringen worden op basis van de normering van de achterliggende waterkeringen vastgesteld. Bepalend daarvoor zijn de beschermingsniveaus van de achterliggende dijkringen, ook wel aangeduid als het «achterland». Gegeven de veiligheidseis aan het achterland, en de hoogte en sterkte van de waterkerende objecten die het achterland beschermen kan afgeleid worden welke aanvullende veiligheid, in termen van waterstandsverlaging, de keringen moeten borgen. Deze waterhuishoudkundige samenhang resulteert uiteindelijk in verschillende faalkanseisen per kering.
 
 
 –
 Voor stormvloedkeringen met maximaal twee kerende deuren of balgen, kan het effect op de waterveiligheid van het achterland direct worden door vertaald naar de prestatie-eis. Dit geldt voor de Ramspol kering, de Maeslantkering, de Hartelkering en de Hollandsche IJsselkering. De Maeslantkering mag bijvoorbeeld bij honderd sluitvragen één keer falen (1:100). 
 
 
 –
 De methodiek van faalkansberekening is bij de Oosterscheldekering en Haringvlietsluizen afwijkend van de andere stormvloedkeringen vanwege de constructie met 62 resp. 17 schuiven. Bij deze keringen is het van belang dat de combinatie wordt gemaakt van de verschillende faalscenario’s (partieel falen) en het gecombineerde effect daarvan op de waterveiligheid van het achterland. De kans wordt uitgedrukt in jaren (Bijvoorbeeld 1: 10.000 jaar). 
 
 
 
 Per 1 januari 2017 is in het kader van de nieuwe Waterwet de nieuwe veiligheidsnormering ingevoerd. Deze normering gaat uit van een overstromingsrisico-benadering, waarbij niet alleen wordt gekeken naar de kans op een overstroming, maar ook naar de gevolgen ervan. Met deze nieuwe normering krijgt iedereen in Nederland dezelfde bescherming («basisbescherming») tegen overstromingen. Dit moet uiterlijk 2050 zijn gerealiseerd.
 
 Jaarlijkse hoeveelheden zandsuppleties en percentages raaien waarin de basiskustlijn is overschreden
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Het suppletieprogramma Kustlijnzorg wordt opgesteld volgens het uitvoeringskader. In 2019 is een nieuwe rekenregel ingevoerd voor de bepaling van de benodigde hoeveelheid suppletiezand langs de Nederlandse kust en in de getijdenbekkens, waardoor beter rekening gehouden wordt met regionale effecten van volumeverlies door bodemdaling. De basiskustlijn mag bij maximaal 10% van de kustraaien overschreden zijn. Suppleties voor het onderhouden van de basiskustlijn hebben prioriteit boven suppleties voor het meegroeien van het kustfundament met de zeespiegel. De geel/blauwe balken in bovenstaande figuur geven de over de afgelopen jaren gerealiseerde suppleties weer.
 
 Suppleren voor kustlijnzorg 
 
 Om de basiskustlijn en het kustfundament te kunnen handhaven, wordt een zandsuppletieprogramma opgesteld en worden meerjarige contracten afgesloten. Het suppletieprogramma wordt jaarlijks geactualiseerd aan de hand van de laatste kustmetingen. De inhoud en omvang van dit programma kan jaarlijks variëren naargelang de specifieke behoefte en budgettaire mogelijkheden. Om te bereiken dat voor het beschikbare budget de maximale hoeveelheid zand wordt gesuppleerd, is vanaf 2012 een nieuwe marktbenadering gekozen met meerjarige contracten. Binnen het contract hebben de aannemers de vrijheid om de suppletiewerkzaamheden over meerdere jaren te spreiden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 
 
 Prognose
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 2020
 
 
 
 
 Handhaven basiskustlijn en kustfundament (in mln. m3)
 
 
 11,2
 
 
 11,8
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 Areaal zoetwatervoorziening
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eenheid
 
 
 
 
 Omvang
 
 
 begroot 2019
 
 
 
 
 Omvang gerealiseerd 2019
 
 
 
 
 Totaal budget 2019
 
 
 x € 1 mln.
 
 
 
 
 Gerealiseerd budget 2019
 
 
 x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 Binnenwateren
 
 
 km2
 
 
 3.052
 
 
 3.049
 
 
 
 
 
 
 Kunstwerken (spui-, uitwaterings-kolken, stuwen en gemalen)1Het betreft de totale oppervlakte van alle door RWS beheerde wateren (onder meer rivieren, kanalen en IJsselmeer), exclusief de Noordzee, water in Caribisch Nederland, de Waddenzee en de Westerschelde. 
 
 
 stuks
 
 
 105
 
 
 116
 
 
 
 
 
 
 Budget
 
 
 mln. euro
 
 
 
 
 18,1
 
 
 27,7
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 De realisatie van de omvang binnenwateren 2019 is iets lager dan de begroting. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de verbreding van de Houtribdijk, die onvoorzien was in de begroting.
 Het aantal kunstwerken (spui-, uitwateringskolken, stuwen en gemalen) is hoger dan verwacht bij de begroting. De oorzaak hiervan is tweeledig. Ten eerste is in 2019 het aantal kunstwerken (spui-, uitwateringskolken, stuwen en gemalen) met drie toegenomen door de registratie van een gemaal en spuimiddel bij Sluis II en een spuimiddel bij Sluis IV. Dit was onvoorzien in de begroting 2019. Ten tweede was in 2018, zoals toegelicht in het jaarverslag 2018, het aantal spuikolken van de Rammegors en de Flakkeese spuisluizen hoger dan voorzien.
 
 
 Vervanging 
 
 Motivering
 Het zodanig in conditie houden van het hoofdwatersysteem dat de primaire functie voor zowel waterveiligheid als zoetwatervoorziening vervuld kan worden.
 Producten
 De waterveiligheid en beschikbaarheid moet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door de intensieve aanleg in de eerste helft en met name ook vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw, valt te verwachten dat deze problematiek geleidelijk zal toenemen. De projecten zijn opgenomen in het MIRT Overzicht.
 Vervangingen en renovaties van kunstwerken worden ondergebracht binnen het programma Vervanging en Renovatie. De scope van het programma omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het programma een levensduurproblematiek voordoet met mogelijke ernstige gevolgen voor de veiligheid en beschikbaarheid. De projecten in het programma verlengen de levensduur van de kunstwerken zodat de veiligheid en de beschikbaarheid van de bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.
 Het budget dat op dit artikelonderdeel in de huidige begrotingsperiode is opgenomen, is bestemd voor de werkzaamheden ten behoeve van de stuwen Nederrijn/Lek.
 
 Vervanging waterprojecten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Water
 
 
 
 
 Project
 
 
 
 
 Gereed Begroting 2019
 
 
 
 
 Gereed Jaarverslag 2019
 
 
 
 
 
 Nederrijn/Lek
 
 
 Renovatie stuwensemble in Nederrijn en Lek 
 
 
 2021
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 
 
 3.2.4
 Artikel 4 Experimenteren cf.art. III Deltawet
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 De Waterwet voorziet in een zogenoemde experimenteerbepaling die het mogelijk maakt om uit het Deltafonds uitgaven te doen voor maatregelen en voorzieningen op andere beleidsterreinen zoals natuur, milieu of economische ontwikkeling. Voorwaarde is wel dat deze maatregelen samenhangen met maatregelen ten behoeve van waterveiligheid of zoetwatervoorziening en dat er sprake is van additionele financiering in de vorm van het toevoegen van extra middelen aan het fonds afkomstig van andere begrotingen van het Rijk of derden.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 4 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 6.200
 
 
 
 
 1.751.065
 
 
 
 
 21.159
 
 
 
 
 11.548
 
 
 
 
 9.611
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 6.200
 
 
 
 
 20.974
 
 
 
 
 20.920
 
 
 
 
 32.467
 
 
 
 
 ‒ 11.547
 
 
 
 
 
 
 
 4.01 Experimenteerprojecten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 6.200
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 4.01.01 Experimenteerprojecten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 6.200
 
 
 800
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 4.02 GIV/PPS
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 20.174
 
 
 
 
 20.920
 
 
 
 
 32.467
 
 
 
 
 ‒ 11.547
 
 
 
 2
 
 
 
 
 4.02.01 GIV/PPS
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 20.174
 
 
 20.920
 
 
 32.467
 
 
 ‒ 11.547
 
 
 
 
 
 
 4.09 Ontvangsten experimenteerartikel
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 3.200
 
 
 
 
 800
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 4.09.01 Ontvangsten experimenteerartikel
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 3.200
 
 
 800
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie op het niveau van artikelonderdeel en verplichtingen. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 Ad 1) De hogere verplichtingen zijn het gevolg van vastleggen van opdrachten voor onder andere de NEN-issues van project Afsluitdijk (niet-DBFM-gedeelte, € 4 miljoen). Het verschil betreft daarnaast uit 2018 doorgeschoven verplichtingen voor dit project.
 
 Ad 2) De lagere realisatie is met name veroorzaakt door:
 
 
 –
 een technische correctie bij de conversie van Aanleg/Onderhoud naar DBFM. Daarbij is het budget voor Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit verlaagd voor betonschade en steenbekleding IJsselmeerzijde. In 2019 is dit gecorrigeerd en is dit budget van Geïntegreerde Contractvormen teruggebracht naar artikel 3 Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit (- € 7,6 miljoen).
 
 
 –
 door een lagere plafondprijs dan begroot (- € 2,7 miljoen). 
 
 
 –
 De rest van het verschil (- € 1,2 miljoen) is onder andere het gevolg van het verschuiven van risicoreserveringen naar latere jaren. 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 4.01 Experimenteerprojecten 
 Motivering
 Het experimenteerartikel staat ten dienste van een integrale uitvoering van het Deltaprogramma en biedt de mogelijkheid tot integrale bekostiging.
 4.02 Geïntegreerde contractvormen/PPS 
 Motivering
 Bij infrastructuurprojecten waarbij sprake is van publiek-private samenwerking (PPS) bestaat de betaling uit een geïntegreerd bedrag voor aanleg, onderhoud én financiering gedurende een langdurige periode. De meest toegepaste vorm is DBFM (Design, Build, Finance and Maintain) waarbij de overheid pas na oplevering betaalt voor een dienst (beschikbaarheid) in plaats van mijlpalen voor een product tijdens de bouwfase. Deze contractvorm garandeert een efficiënte en effectieve beschikbaarheid van de noodzakelijke capaciteit om, rekening houdend met de aspecten veiligheid en leefomgeving, een betrouwbaar systeem te realiseren.
 Producten
 Het project Afsluitdijk is met een DBFM-contract op de markt gezet. Het betreft de versterking van het dijklichaam volgens het principe van de overslagbestendige dijk, met behoud van de groene (vegetatie) uitstraling, het versterken van de schut- en spuicomplexen en het vergroten van de waterafvoercapaciteit door het aanbrengen van pompen in het spuicomplex Den Oever. Het project verkeert in de bouwfase; de beschikbaarheidsdatum is voorzien in 2022.
 
 Projectoverzicht bij 4.02 Geïntegreerde contractvormen/PPS (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afsluitdijk
 
 
 32
 
 
 21
 
 
 ‒ 11
 
 
 1.578
 
 
 1.613
 
 
 2022
 
 
 2022
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 32
 
 
 
 
 21
 
 
 
 
 ‒ 11
 
 
 
 
 1.578
 
 
 
 
 1.613
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting DF 4.02.01
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 De lagere realisatie is met name veroorzaakt door een technische correctie bij de conversie van Aanleg/Onderhoud naar DBFM. Daarbij is het budget voor Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit verlaagd voor betonschade en steenbekleding IJsselmeerzijde. In 2019 is dit gecorrigeerd en is dit budget van Geïntegreerde Contractvormen teruggebracht naar artikel 3 Beheer en Onderhoud Waterkwaliteit (- € 7,6 miljoen). De realisatie was daarnaast lager door een lagere plafondprijs dan begroot (- € 2,7 miljoen). De rest van het verschil (- € 1,2 miljoen) is onder andere het gevolg van het verschuiven van risicoreserveringen naar latere jaren. 
 
 
 
 
 
 
 
 3.2.5
 Artikel 5 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Op dit artikel worden de apparaatskosten van RWS en de Staf deltacommissaris geraamd alsmede de investeringsruimte, de overige netwerkgebonden uitgaven van RWS en programma-uitgaven van de Deltacommissaris die niet direct aan de afzonderlijke projecten uit dit Deltafonds zijn toe te wijzen.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 5 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 250.275
 
 
 
 
 295.552
 
 
 
 
 287.964
 
 
 
 
 307.881
 
 
 
 
 316.288
 
 
 
 
 312.072
 
 
 
 
 4.216
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 249.940
 
 
 
 
 295.574
 
 
 
 
 288.322
 
 
 
 
 307.827
 
 
 
 
 316.039
 
 
 
 
 313.272
 
 
 
 
 2.767
 
 
 
 
 
 
 
 5.01 Apparaat
 
 
 
 
 181.697
 
 
 
 
 222.368
 
 
 
 
 226.002
 
 
 
 
 239.168
 
 
 
 
 246.583
 
 
 
 
 235.456
 
 
 
 
 11.127
 
 
 
 
 
 
 5.01.01 Staf Deltacommissaris
 
 
 1.502
 
 
 1.655
 
 
 1.503
 
 
 1.582
 
 
 1.794
 
 
 1.830
 
 
 ‒ 36
 
 
 
 
 
 5.01.02 Apparaatskosten RWS
 
 
 180.195
 
 
 220.713
 
 
 224.499
 
 
 237.586
 
 
 244.789
 
 
 233.626
 
 
 11.163
 
 
 1
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 
 180.195
 
 
 
 
 220.713
 
 
 
 
 224.499
 
 
 
 
 237.586
 
 
 
 
 244.789
 
 
 
 
 233.626
 
 
 
 
 11.163
 
 
 
 
 
 
 
 5.02 Overige uitgaven
 
 
 
 
 68.243
 
 
 
 
 73.206
 
 
 
 
 62.320
 
 
 
 
 68.659
 
 
 
 
 69.456
 
 
 
 
 64.816
 
 
 
 
 4.640
 
 
 
 
 
 
 5.02.01 Overige netwerkgebonden uitgaven
 
 
 67.344
 
 
 72.214
 
 
 61.414
 
 
 67.496
 
 
 68.119
 
 
 62.781
 
 
 5.338
 
 
 2
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 67.344
 
 
 72.214
 
 
 61.414
 
 
 67.496
 
 
 68.119
 
 
 62.781
 
 
 5.338
 
 
 
 
 
 5.02.02 Programma-uitgaven DC
 
 
 899
 
 
 992
 
 
 906
 
 
 1.163
 
 
 1.337
 
 
 2.035
 
 
 ‒ 698
 
 
 
 
 
 
 5.03 Investeringsruimte
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 11.000
 
 
 
 
 ‒ 11.000
 
 
 
 
 
 
 5.03.01 Programmaruimte
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 11.000
 
 
 ‒ 11.000
 
 
 3
 
 
 
 
 
 5.04 Reserveringen
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 2.000
 
 
 
 
 ‒ 2.000
 
 
 
 
 
 
 5.04.01 Reserveringen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 2.000
 
 
 ‒ 2.000
 
 
 4
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 ‒ 37.943
 
 
 
 
 59.384
 
 
 
 
 127.036
 
 
 
 
 28.151
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 
 
 
 5.09 Netwerkgebonden kosten en overige ontvangsten
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 5.09.01 Overige ontvangsten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 5.10 Saldo van de afgesloten rekeningen
 
 
 
 
 ‒ 37.943
 
 
 
 
 59.384
 
 
 
 
 127.036
 
 
 
 
 28.151
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 
 
 5.10.01 Voordelig saldo Deltafonds
 
 
 ‒ 37.943
 
 
 59.384
 
 
 127.036
 
 
 28.151
 
 
 29.937
 
 
 0
 
 
 29.937
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 De hogere realisatie op de apparaatskosten betreft met name de loon- en prijsbijstelling (€ 6,2 miljoen), apparaatsmiddelen voor de IenW opdracht Duurzaam voor Elkaar, ten behoeve van verduurzaming van RWS (€ 1,9 miljoen), de capaciteitsbijdrage van het Ministerie van EZK aan het project Wind op Zee (€ 1,5 miljoen) en capaciteit voor de aanpak van microplastics (€ 0,6 miljoen).
 
 
 2.
 De hogere realisatie op overige netwerkgebonden kosten betreft met name de prijsbijstelling (€ 1,3 miljoen), programmamiddelen voor de opdracht Duurzaam voor Elkaar (€ 1,7 miljoen), financiering van de basis ICT (€ 1,6 miljoen) en de uitvoering van de extra impuls voor het cybersecure maken van het Landelijk Meetnet Water (€ 0,7 miljoen).
 
 
 3.
 Vanuit de risicoreservering Steenbestortingen is budget overgeheveld naar artikel 1 van Hoofdstuk XII voor de subsidie van bijna € 11 miljoen ten behoeve van het project Restopgave Vooroeverbestortingen aan het Waterschap Scheldestromen. 
 
 
 4.
 Er is in 2019 geen beroep gedaan op de beleidsreservering Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en schuift door naar 2020.
 
 
 5.
 Dit betreft de toevoeging van het voordelig saldo 2018 aan 2019.
 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 5.01 Apparaat 
 Motivering
 In uitzondering op de systematiek van Verantwoord Begroten worden op deze begroting ook de apparaatskosten van de Deltacommissaris en RWS gepresenteerd.
 Producten
 
 
 Staf deltacommissaris
 
 Overeenkomstig de Deltawet heeft de Deltacommissaris een eigen bureau ter ondersteuning van zijn taken en een toereikend budget voor de hem toebedeelde taken. Op dit artikel worden personele en materiële kosten verantwoord, die nodig zijn om de ondersteunende taken van de Staf Deltacommissaris te kunnen uitvoeren.
 
 Apparaatskosten Rijkswaterstaat 
 
 Betreft de apparaatskosten (inclusief afschrijving en rente) voor de programma’s Ruimte voor de Rivier, Maaswerken, HWBP-2, HWBP, Afsluitdijk, overige aanlegprojecten, verkenningen en planuitwerkingen, watermanagement, Beheer en Onderhoud en de uitvoering van landelijke taken en inhuur.
 
 5.02 Overige uitgaven 
 Producten
 
 
 Overige netwerkgebonden uitgaven
 
 Onder overige kosten zijn de externe kosten verantwoord die niet direct toewijsbaar zijn aan de producten van het Deltafonds. Hiertoe behoren externe kosten voor de landelijke taken, basisinformatie, sectorspecifieke ICT, kennisontwikkeling & innovatie, watermanagement, beheer en onderhoud en overige.
 
 Programma-uitgaven Deltaprogramma 
 
 De uitvoering van het Deltaprogramma moet ervoor zorgen dat de waterveiligheid en zoetwatervoorziening in 2050 duurzaam en robuust zijn en ons land zo is ingericht dat het de grotere extremen van het klimaat veerkrachtig kan blijven opvangen. De programma-uitgaven voor het Deltaprogramma betreffen uitgaven voor: de totstandkoming en het bevorderen van de uitvoering van het jaarlijkse Deltaprogramma, monitoring en evaluatie in het kader van het bewaken van de voortgang en samenhang van de uitvoering van het Deltaprogramma; kennis- en strategieontwikkeling en voor het betrekken en informeren van belanghebbenden en publiek. Deltaprogramma 2020 is op Prinsjesdag 2019 aan de Staten-Generaal aangeboden (Kamerstukken 2019-2020, 35300 J, nr. A). Deltaprogramma 2020 rapporteert over de voortgang en wijzigingen in het programma sinds Deltaprogramma 2019 en de programmering van maatregelen voor de komende jaren. Als onderdeel van monitoring en evaluatie zijn voorbereidende activiteiten en onderzoeken uitgevoerd zoals het opstellen van synthesedocumenten om te komen tot herijkte voorstellen voor deltabeslissingen en voorkeursstrategieën, die in Deltaprogramma 2021 worden opgenomen (zesjaarlijkse herijking). Belangrijke mijlpaal in 2019 voor kennis- en strategieontwikkeling was de start van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. In alle gebieden van het Deltaprogramma zijn activiteiten uitgevoerd ten behoeve van het aanhaken van gemeenten in deze gebieden bij de opgave voor ruimtelijke adaptatie en om te zorgen voor een landsdekkende rapportagelijn. In het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is daar gedurende twee jaar (2018 en 2019) budget voor beschikbaar gesteld vanuit het programmabudget van de (staf) deltacommissaris. Een deel van (de oplevering) van deze opdrachten loopt door in 2020. Voor het betrekken en informeren van het publiek is o.a. het Nationaal Deltacongres 2019 georganiseerd en nieuwsbrieven, podcasts en vlogs gemaakt. De nieuwe deltacommissaris, die 1 januari 2019 is aangetreden, heeft een groot aantal werkbezoeken afgelegd verspreid over het hele land. 
 
 5.03 Investeringsruimte 
 Het kabinet heeft besloten tot een jaarlijkse verlenging van zowel het Infrastructuurfonds als het Deltafonds. In de begroting van het Deltafonds 2019 betekent dit een verlenging van de looptijd tot en met 2032. Op dit artikel wordt de beschikbare investeringsruimte op het Deltafonds tot en met 2032 verantwoord. De investeringsruimte is beschikbaar voor inzet op de prioritaire beleidsopgaven binnen de scope van het Deltafonds. Jaarlijks vindt een integrale afweging plaats van de inzet van de beschikbare investeringsruimte. 
 
 Na verwerking van onderstaande aanpassingen bedroeg de investeringsruimte €1.135 miljoen, waarvan risicoreserveringen zijn opgenomen van in totaal €350 miljoen. Vanuit de beschikbare investeringsruimte van de begroting van het Deltafonds 2019 is € 566 miljoen gereserveerd voor: 
 
 
 –
 Programmatische Aanpak Grote Wateren (€ 343 miljoen);
 
 
 –
 Nutriënten en gewasbestrijdingsmiddelen (€ 39 miljoen);
 
 
 –
 Integraal Rivier Management (€ 160 miljoen);
 
 
 –
 Wettelijk beoordelings- en ontwerpinstrumentarium (€ 20 miljoen);
 
 
 –
 Onderzoeksreservering (€ 4 miljoen);
 
 
 
 5.04 Reserveringen
 Voorheen werden in de investeringsruimte reserveringen getroffen voor risico’s en nieuwe beleidsvoornemens. Om beter inzicht te geven in de aard van de reserveringen is het artikelonderdeel 5.04 Reserveringen gecreëerd. Hierop worden budgetten geraamd voor toekomstige opgaven, maar waarover nog geen startbeslissing is genomen. 
 Naast de in 2019 aan artikelonderdeel 5.03 onttrokken beleidsreserveringen van in totaal € 566 miljoen is in 2019 een bedrag van circa € 17 miljoen onttrokken aan artikelonderdeel 05.04 voor het Stimuleringsprogramma Ruimtelijke adaptie op artikel 11 van hoofdstuk XII.
 Jaarlijks vindt een actualisatie plaats van de reserveringen. In de begroting van het Deltafonds 2020, met de meest actuele stand, bedraagt het totaal van de beleidsreserveringen € 1.513 miljoen tot en met 2033.
 
 
 
 
 3.2.6
 Artikel 6 Bijdragen andere begrotingen van het Rijk
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Op dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord die ten laste van de begroting van IenW komen. De doelstellingen van het onderliggend beleid zijn terug te vinden in de Begroting hoofdstuk XII. Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bijdragen aan de Investeringsfondsen van het jaarverslag Hoofdstuk XII.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 6 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 1.053.156
 
 
 
 
 999.533
 
 
 
 
 655.019
 
 
 
 
 875.276
 
 
 
 
 877.365
 
 
 
 
 874.038
 
 
 
 
 3.327
 
 
 
 
 
 
 6.09.01 Bijdragen ten laste van begroting Hoofdstuk XII
 
 
 1.053.156
 
 
 999.533
 
 
 655.019
 
 
 875.276
 
 
 877.365
 
 
 874.038
 
 
 3.327
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De wijzigingen op dit artikel zijn kleiner dan de gehanteerde norm en worden daarom niet uiteengezet (zie de leeswijzer).
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 De wijzigingen op dit artikel zijn kleiner dan de gehanteerde norm en worden daarom niet uiteengezet (zie de leeswijzer).
 
 
 
 
 3.2.7
 Artikel 7 Investeren in Waterkwaliteit
 
 
 
 Omschrijving van de samenhang met het beleid
 
 Maatregelen op het gebied van waterkwaliteit in het hoofdwatersysteem ten behoeve van de Europese Kaderrichtlijn Water worden verantwoord op artikelonderdeel 7.01.
 Waterveiligheid en waterkwaliteit vragen specifiek aandacht in de Zuidwestelijke Delta en in delen van de grote wateren. Hierbij is mede aandacht voor ontwikkelingsmogelijkheden en veiligheid van de scheepvaart en voor natuurcompensatie, recreatie en het verbeteren van de habitat van flora en fauna (Natura 2000). Dit is verantwoord op artikel 7.02.
 
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering
 
 
 Budgettaire gevolgen van de uitvoering artikel 7 (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2015
 
 
 
 
 2016
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 
 
 49.028
 
 
 
 
 10.090
 
 
 
 
 14.356
 
 
 
 
 36.514
 
 
 
 
 30.520
 
 
 
 
 112.564
 
 
 
 
 ‒ 82.044
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 34.781
 
 
 
 
 19.090
 
 
 
 
 7.022
 
 
 
 
 19.795
 
 
 
 
 28.408
 
 
 
 
 84.443
 
 
 
 
 ‒ 56.035
 
 
 
 
 
 
 
 7.01 Realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 24.971
 
 
 
 
 16.317
 
 
 
 
 5.881
 
 
 
 
 16.161
 
 
 
 
 19.877
 
 
 
 
 48.170
 
 
 
 
 ‒ 28.293
 
 
 
 
 
 
 7.01.01 Realisatieprogramma Kaderrichtlijn Water
 
 
 24.971
 
 
 16.317
 
 
 5.881
 
 
 16.161
 
 
 19.877
 
 
 48.170
 
 
 ‒ 28.293
 
 
 2
 
 
 
 
 
 7.02 Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit
 
 
 
 
 9.810
 
 
 
 
 2.493
 
 
 
 
 284
 
 
 
 
 1.172
 
 
 
 
 3.049
 
 
 
 
 5.324
 
 
 
 
 ‒ 2.275
 
 
 
 
 
 
 7.02.01 Realisatieprogramma overige aanleg waterkwaliteit
 
 
 9.810
 
 
 2.493
 
 
 284
 
 
 787
 
 
 805
 
 
 3.324
 
 
 ‒ 2.519
 
 
 3
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 3.749
 
 
 1.445
 
 
 282
 
 
 787
 
 
 805
 
 
 789
 
 
 16
 
 
 
 
 
 7.02.02 Planuitwerking overige aanleg waterkwaliteit
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 385
 
 
 2.244
 
 
 2.000
 
 
 244
 
 
 
 
 
 
 - Waarvan bijdrage aan agentschap RWS
 
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 385
 
 
 2.244
 
 
 0
 
 
 2244
 
 
 
 
 
 
 7.03 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 280
 
 
 
 
 857
 
 
 
 
 2.462
 
 
 
 
 5.482
 
 
 
 
 30.949
 
 
 
 
 ‒ 25.467
 
 
 
 
 
 
 7.03.01 Studiekosten waterkwaliteit
 
 
 0
 
 
 280
 
 
 857
 
 
 2.462
 
 
 5.482
 
 
 30.949
 
 
 ‒ 25.467
 
 
 4
 
 
 
 
 
 7.09 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 91
 
 
 
 
 89
 
 
 
 
 452
 
 
 
 
 0
 
 
 
 
 452
 
 
 
 
 
 
 7.09.01 Ontvangsten investeringen in waterkwaliteit
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 452
 
 
 0
 
 
 452
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Financiële Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 Van het totale saldo van € 82 miljoen is circa € 2,5 miljoen veroorzaakt door vertraging op artikelonderdeel 7.02 Grote wateren en circa € 24,4 miljoen op artikelonderdeel 7.03 Waterkwaliteit schuift door van 2019 naar 2020 met name vanwege latere start van pilots aanvullende zuivering van medicijnresten door waterschappen, vertraging werkzaamheden inzake innovatie op het gebied van aanpak medecijnresten door STOWA en latere start pilot vergunningverlening en opleidingsprogramma. Op artikelonderdeel 7.01 KRW programma zijn in 2019 minder verplichtingen aangegaan dan verwacht (circa ‒ € 55,4 miljoen). Dit betreft het saldo van de vertragingen en versnellingen van een aantal planstudies, aanbestedingen en realisaties van verschillende projecten in de tweede tranche. De vertragingen zijn met name het gevolg de extra tijd benodigd voor voorbereiding realisatie, conform toelichting op de kasmutaties ad 2).
 
 
 2.
 De lagere uitgaven zijn het gevolg van een geactualiseerde planning van een aantal planstudies, aanbestedingen en realisatie van projecten in de tweede tranche. In de planning is nu een realistischer doorlooptijd voor voorbereidingen, het uitwerken van ontwerpen, het verkrijgen van de benodigde gronden en het uitwerken van de samenwerkingsovereenkomsten met de regionale partners opgenomen. Voor een deel van het maatregelpakket leidt dit tot een beperkte overschrijding van de mijlpaal voor oplevering van de tweede tranche (eind 2021). Dit heeft echter geen effect op het behalen van de eindmijlpaal van het KRW Programma (eind 2027).
 
 
 3.
 De lagere realisatie wordt voor € 2 miljoen veroorzaakt door vertraging in start van werkzaamheden met betrekking tot Eems-Dollard en door vertraagde oprichting van de Beheer Autoriteit Wadden. Daarnaast is € 0,5 miljoen in 2019 niet tot betaling gekomen met betrekking tot een aantal projecten voor Opkomende Stoffen (data-mining en effectgerichte monitoring) en middelen die gereserveerd zijn voor de pilot medicijnresten.
 
 
 4.
 De lagere uitgaven zijn voornamelijk veroorzaakt door vertraging in de uitvoering van de waterkwaliteitsmaatregelen voor € 22,9 miljoen, door gefinancierde opdrachten die in uitvoering zijn gegeven bij RWS, zoals voor opkomende stoffen, handboek vergunningverlening lozingen en microplastics voor in totaal € 0,9 miljoen, door opdrachten aan LNV, RIVM en VWS voor in totaal € 1,5 miljoen en financiering voor het programma Kies de Beste Band voor € 0,4 miljoen. 
 
 
 
 
 
 Toelichting op de artikelonderdelen
 
 7.01 Investeringen waterkwaliteit 
 Motivering
 Het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland schoon (drink)water heeft.
 Producten
 
 
 Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water
 
 Het Verbeterprogramma Kaderrichtlijn Water bestaat uit maatregelen in de Rijkswateren die zijn geclusterd tot projecten. De projecten richten zich op het herstel van natuurlijkere overgangen tussen land en water, zoet en zout en van verbindingen, waaronder die tussen het hoofd- en regionaal watersysteem. Het betreft vooral aanlegprojecten om een meer natuurlijke inrichting van de watersystemen te bewerkstelligen. Dit moet bijdragen aan het bereiken van een goede ecologische en chemische toestand van de watersystemen, zoals de Kaderrichtlijn Water vraagt. Tevens draagt dit bij aan de doelen voor Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie.
 
 Meetbare gegevens
 De uitvoering van het verbeterprogramma is in een drietal tranches verdeeld. De tranches zijn zoveel mogelijk gekoppeld aan de planperiodes van de Kaderrichtlijn Water. De eerste tranche (vanaf 2009) bestond uit circa 250 maatregelen. In de loop van 2017 zijn de laatste maatregelen opgeleverd. Eind 2017 is decharge verleend voor de eerste tranche. De tweede tranche is gestart in 2016. De tweede tranche bestaat op dit moment uit 16 projecten (circa 242 maatregelen). Eind 2021 wordt de tweede tranche afgerond. De verkenning voor de derde tranche (2021–2027) is in 2017 opgestart.
 
 Tweede tranche Kaderrichtlijn Water
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 Tweede tranche KRW (16 projecten in totaal)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2017
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 Getemporiseerd
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 3
 
 
 
 
 Verkenning & Planuitwerking
 
 
 6
 
 
 5
 
 
 2
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 9
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Gereed
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 Bovenstaande tabel en figuur geven inzicht in de voortgang van de projecten van de tweede tranche. De projecten vormen een clustering voor de in totaal 242 maatregelen. Binnen drie projecten zijn maatregelen vertraagd of niet uitgevoerd omdat ze technisch niet uitvoerbaar bleken, er geen vergunning werd verleend en door een nieuwe aanbesteding voor de maatregelen in de regio Oost-Nederland. Hier is gekozen voor een aanpak die beter aansluit op de uitbreiding en groeiende complexiteit van de KRW opgave met derde tranche maatregelen. De betreffende projecten zijn in het overzicht weergegeven als ‘getemporiseerd’. In 2019 staat het aantal afgeronde maatregelen op 77, in 2018 was dit 66. Voor een deel van het maatregelpakket (ca 20%) van de tweede tranche zal naar verwachting sprake zijn van een geringe vertraging ten opzichte van de geplande oplevering (eind 2021). Dit heeft geen effect op het behalen van de eindmijlpaal van het volledige KRW Programma (eind 2027). Het KRW programma omvat ook de derde tranche, die start in 2021. 
 Anders dan in de eerste tranche, zijn vanaf de tweede tranche geen projecten meer opgenomen die de migratie van vissen tussen het hoofdwatersysteem en de regionale wateren moeten bevorderen. De uitvoering hiervan is overgedragen aan de waterschappen, die hiervoor een bijdrage ontvangen. 
 Over de uitvoering van alle maatregelen, ook die uitgevoerd door de waterschappen, gericht op de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde, Eems en de uitvoering gericht op een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd via «De Staat van ons Water». Daarnaast wordt over de voortgang en uitvoering van de maatregelen in de Rijkswateren gerapporteerd in de KRW jaarrapportages1https://www.magazinesrijkswaterstaat.nl/programmakrw . De ecologische- en chemische toestand van de waterlichamen wordt zesjaarlijks gerapporteerd in stroomgebiedbeheerplannen, conform de rapportageverplichting onder de KRW.
 
 Projectoverzicht Realisatieprogramma Kaderrichtlijn water (7.01.01) (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersystemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 KRW 1e tranche
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 ‒ 1
 
 
 40
 
 
 30
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 KRW 2e en 3e tranche
 
 
 47
 
 
 20
 
 
 ‒ 27
 
 
 590
 
 
 615
 
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 ‒ 28
 
 
 
 
 630
 
 
 
 
 645
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 7.01.01)
 
 
 
 
 48
 
 
 
 
 20
 
 
 
 
 ‒ 28
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 Deze overboeking van projectbudget van KRW eerste tranche naar KRW 2e en 3e tranche (- € 10,7 miljoen) ziet op de financiële afhandeling van enkele restpunten uit de eerste tranche, omdat de kosten met betrekking tot KRW worden verantwoord in de tweede en derde tranche. 
 
 
 2.
 De lagere uitgaven zijn het gevolg van een geactualiseerde planning van een aantal planstudies, aanbestedingen en realisatie van projecten in de tweede tranche. In de planning is nu een realistischer doorlooptijd voor voorbereidingen, het uitwerken van ontwerpen, het verkrijgen van de benodigde gronden en het uitwerken van de samenwerkingsovereenkomsten met de regionale partners opgenomen. Voor een deel van het maatregelpakket leidt dit naar verwachting tot een beperkte overschrijding van de mijlpaal voor oplevering van de tweede tranche (eind 2021). Dit heeft echter geen effect op het behalen van de eindmijlpaal van het KRW Programma (eind 2027). 
 De toename in het projectbudget is het gevolg van prijsbijstelling (€ 11,5 miljoen) en de overboekingen van projectbudget van de KRW eerste tranche (€ 10,7 miljoen) en van € 2,2 miljoen vanuit het Deltaprogramma Zoetwater ten behoeve van de actualisatie Zoetwater en IJsselmeer peilbesluit.
 
 
 
 7.02 Overige investeringen waterkwaliteit 
 Motivering
 Naast het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren ten behoeve van de KRW zijn hieronder de overige aanlegprojecten inzake waterkwaliteit opgenomen.
 Producten
 Realisatieprogramma 
 
 Projectoverzicht Realisatieprogramma Kaderrichtlijn water (7.01.01) (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kasbudget 2019
 
 
 Projectbudget
 
 
 Openstelling
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Realisatie
 
 
 Verschil
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 Begroting
 2019
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterkwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Nationaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verruiming vaargeul Westersschelde
 
 
 1
 
 
 0
 
 
 ‒ 1
 
 
 25
 
 
 26
 
 
 
 
 
 
 
 Grote Wateren
 
 
 3
 
 
 0
 
 
 ‒ 3
 
 
 16
 
 
 14
 
 
 2021
 
 
 2021
 
 
 
 
 
 afrondingen
 
 
 ‒ 1
 
 
 1
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Programma
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 41
 
 
 
 
 40
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting (DF 7.02.01)
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 ‒ 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grote wateren 
 
 In 2017 is een verkenning uitgevoerd naar de opgaven voor natuur en waterkwaliteit in de grote wateren. De verkenning grote wateren laat zien dat er goede mogelijkheden zijn om de waterkwaliteit te verbeteren en de natuur te versterken, bijvoorbeeld door het terugbrengen van getij.
 
 Op grond hiervan is de ambitie ontwikkeld om tot 2050 diverse maatregelen te treffen die gericht zijn op het voorkomen van achteruitgang van ecologische kwaliteit van de grote wateren, het bevorderen van een stabiel en samenhangend ecologisch netwerk en het creëren van ruimte voor ruimtelijk-economische ontwikkeling.
 Met de besteding van de enveloppe Natuur en Waterkwaliteit wordt een betekenisvolle stap gezet in de realisering van deze ambitie. Om deze ambitie verder te brengen wordt een programmatische aanpak gestart die nauw aansluit op lopende gebiedsprocessen, waarbij overheden, marktpartijen, natuurorganisaties en stakeholders worden uitgenodigd te komen met gezamenlijke voorstellen voor samenwerking, programmering en cofinanciering.
 In 2019 hebben IenW en LNV, in de vorm van de Programmatische Aanpak Grote Wateren, samen met de Gebiedsagenda’s voor de Grote Wateren, Rijkswaterstaat en de regio in kaart gebracht welke maatregelen tot en met 2032 worden uitgevoerd. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd (Kamerstuk 27 625, nr. 488). 
 Verkenningen- en Planuitwerkingsprogramma
 Het verkenningen- en planuitwerkingsprogramma dient om een probleem of een initiatief met een maatschappelijke meerwaarde te verkennen en om daarna, indien nodig, uit alternatieven de beste oplossing voor het probleem te zoeken en voor te bereiden voor de uitvoering.
 Dit artikelonderdeel geeft inzicht in de stand van zaken van diverse projecten en programma’s op het gebied van zoetwatervoorziening die zich in de fasen van voorbereiding tot realisatie bevinden.
 
 Projectoverzicht Verkenningen- en planuitwerkingsprogramma (bedragen in € miljoenen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectbudget
 
 
 
 Planning
 
 
 
 Oplevering
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 
 
 
 
 PB of TB
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projectomschrijving
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 Begroting 2019
 
 
 
 
 Huidig
 
 
 
 
 
 
 EPK Planuitwerking en verkenningen Waterkwaliteit
 
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten Zuid-Nederland
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Grevelingen
 
 
 99
 
 
 100
 
 
 2019
 
 
 2023
 
 
 2023
 
 
 2025
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Totaal programma planuitwerking en verkenning
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 102
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begroting DF 7.02.02
 
 
 
 
 99
 
 
 
 
 102
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 De planuitwerking krijgt naar verwachting begin 2020 een officieel startsein en zal drie jaar duren. Daarop volgt nog 2 jaar realisatie. De oorzaak van de bijgestelde planning is dat eind 2018 een verlengde opdracht is gegeven voor de verkenningsfase. Dit om de kosten voor Natura2000 beter in te kunnen schatten en het project klimaatrobuust te ontwerpen. Uit het lan van aanpak dat nu aan de voorfase van de planuitwerkingsfase wordt opgesteld blijkt dat de planuitwerking 3 jaar duurt. Specifieke onderzoeken die nodig zijn om eventueel een marktpartij te interesseren voor de bouw en exploitatie van de getijdencentrale is hier de oorzaak van. De realisatiefase duurt vervolgens naar inschatting 2 jaar. De openstelling Grevelingen schuift op naar 2025. 
 
 
 
 7.03 studiekosten waterkwaliteit 
 Motivering
 Dit betreft enerzijds studie- en onderzoekskosten voor het Deltaprogramma (MIRT-onderzoeken) en daarnaast de overige studiekosten op het gebied van waterkwaliteit.
 Producten
 De Delta-aanpak Waterkwaliteit geeft een extra impuls aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en nieuwe uitdagingen om ons water chemisch schoon en ecologisch gezond te krijgen en te houden voor duurzaam gebruik. De prioriteiten daarbij zijn mest, gewasbeschermingsmiddelen, opkomende stoffen en medicijnresten. In 2019 heeft het Planbureau voor de Leefomgeving de tussentijdse resultaten van de nationale analyse waterkwaliteit opgeleverd. De nationale analyse brengt in beeld in hoeverre op de verschillende plekken in Nederland de doelen van de KRW gehaald kunnen worden met de beoogde maatregelen van Rijk, waterschappen en provincies. Begin 2019 is de Kennisimpuls Waterkwaliteit van start gegaan. Dit is een vraaggestuurd onderzoeksprogramma, waarin rijk, provincies, waterschappen, drinkwaterbedrijven en kennisinstituten samenwerken aan meer inzicht in de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater en de factoren die deze kwaliteit beïnvloeden. 
 
 
 
 
 
 3.3
 Bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 Scope
 In de bedrijfsvoeringsparagraaf in het jaarverslag van het begrotingshoofdstuk Infrastructuur en Waterstaat (HXII) wordt gerapporteerd over het begrotingsbeheer, financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfsvoering, over de rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen en belangrijke ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering. Hieronder wordt gerapporteerd over de uitzonderingsrapportage rechtmatigheid en totstandkoming niet financiële verantwoordingsinformatie van het Deltafonds.
 Rechtmatigheid
 Bij de financiële verantwoording van het Deltafonds over 2019 is geen sprake van overschrijdingen van door de Rijksbegrotingsvoorschriften voorgeschreven rapportagetoleranties vastgesteld.
 Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
 De niet-financiële verantwoordingsinformatie betreft de indicatoren en kengetallen die beogen inzicht te bieden in de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de beleidsuitvoering en de doelmatigheid van de bedrijfsvoering. Het totstandkomingsproces niet-financiële informatie is ordelijk verlopen. De opzet van de procedure voor de totstandkoming van de niet-financiële informatie bevat voldoende waarborgen voor een ordelijk en controleerbaar proces. Bij de controle is gebleken dat de procedure goed wordt nageleefd en de niet-financiële informatie in het jaarverslag op een betrouwbare wijze tot stand komt en niet strijdig is met de financiële verantwoordingsinformatie. De sturing en interne controle door IenW op het totstandkomingsproces van de niet-financiële informatie leveren hier een belangrijke bijdrage aan. 
 De informatie over water is verwerkt in beleidsartikel 12 van begrotingshoofdstuk Infrastructuur en Waterstaat.
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 JAARREKENING
 
 
 
 4.1
 Verantwoordingsstaat 2019 van het Deltafonds
 
 
 Departementale verantwoordingsstaat 2019 van het Deltafonds (J) (Bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 ('1)
 
 
 ('2)
 
 
 (3) = (2) - (1)
 
 
 
 
 
 
 Art.
 
 
 Omschrijving
 
 
 Vastgestelde begroting
 
 
 Realisatie1De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1000)
 
 
 
 
 Verschil realisatie en vastgestelde begroting
 
 
 
 
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 Verplichtingen
 
 
 Uitgaven
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Investeren in waterveiligheid
 
 
 287.975
 
 
 407.172
 
 
 165.848
 
 
 278.012
 
 
 509.245
 
 
 205.107
 
 
 ‒ 9.963
 
 
 102.073
 
 
 39.259
 
 
 
 
 2
 
 
 Investeren in zoetwatervoorziening
 
 
 24.655
 
 
 25.244
 
 
 3.000
 
 
 8.420
 
 
 6.434
 
 
 6.893
 
 
 ‒ 16.235
 
 
 ‒ 18.810
 
 
 3.893
 
 
 
 
 3
 
 
 Beheer, onderhoud en vervanging
 
 
 148.802
 
 
 180.288
 
 
 0
 
 
 179.822
 
 
 194.722
 
 
 0
 
 
 31.020
 
 
 14.434
 
 
 0
 
 
 
 
 4
 
 
 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 11.548
 
 
 32.467
 
 
 0
 
 
 21.159
 
 
 20.920
 
 
 0
 
 
 9.611
 
 
 ‒ 11.547
 
 
 0
 
 
 
 
 52Exclusief artikelonderdeel 18.10 Saldo van de afgesloten rekeningen
 
 
 Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven
 
 
 312.072
 
 
 313.272
 
 
 0
 
 
 316.288
 
 
 316.039
 
 
 0
 
 
 4.216
 
 
 2.767
 
 
 0
 
 
 
 
 6
 
 
 Bijdragen t.l.v. begroting Hoofdstuk XII
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 874.038
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 877.365
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 3.327
 
 
 
 
 7
 
 
 Investeren in waterkwaliteit
 
 
 112.564
 
 
 84.443
 
 
 0
 
 
 30.520
 
 
 28.408
 
 
 452
 
 
 ‒ 82.044
 
 
 ‒ 56.035
 
 
 452
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 897.616
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 834.221
 
 
 
 
 1.075.768
 
 
 
 
 1.089.817
 
 
 
 
 ‒ 63.395
 
 
 
 
 32.882
 
 
 
 
 46.931
 
 
 
 
 
 
 Voordelig eindsaldo (cumulatief) vorig jaar
 
 
 
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 29.937
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal
 
 
 
 
 897.616
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 834.221
 
 
 
 
 1.075.768
 
 
 
 
 1.119.754
 
 
 
 
 ‒ 63.395
 
 
 
 
 32.882
 
 
 
 
 76.868
 
 
 
 
 
 
 Voordelig eindsaldo (cumulatief) huidig jaar
 
 
 
 
 
 
 
 ‒ 43.986
 
 
 
 
 ‒ 43.986
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 897.616
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 1.042.886
 
 
 
 
 834.221
 
 
 
 
 1.075.768
 
 
 
 
 1.075.768
 
 
 
 
 ‒ 63.395
 
 
 
 
 32.882
 
 
 
 
 32.882
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4.2
 Saldibalans
 
 
 Saldibalans per 31 december 2019 van het Deltafonds (J) (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Activa
 
 
 31-12-2019
 
 
 31-12-2018
 
 
 
 Passiva
 
 
 31-12-2019
 
 
 31-12-2018
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Intra-comptabele posten
 
 
 
 
 
 
 Intra-comptabele posten
 
 
 
 
 
 
 
 1)
 
 
 Uitgaven ten laste van de begroting
 
 
 1.075.765
 
 
 1.083.685
 
 
 2)
 
 
 Ontvangsten ten gunste van de begroting
 
 
 1.119.753
 
 
 1.113.621
 
 
 
 
 3)
 
 
 Liquide middelen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 4)
 
 
 Rekening-courant RHB (Rijkshoofdboekhouding)
 
 
 43.988
 
 
 29.937
 
 
 4a)
 
 
 Rekening-courant RHB
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 5)
 
 
 Rekening-courant RHB Begrotingsreserve
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 5a)
 
 
 Begrotingsreserves
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 6)
 
 
 Vorderingen buiten begrotingsverband
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 7)
 
 
 Schulden buiten begrotingsverband
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 8)
 
 
 Kas-transverschillen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afrondingsverschil
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 Afrondingsverschil
 
 
 0
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Subtotaal intra-compatabel
 
 
 
 
 1.119.753
 
 
 
 
 1.113.622
 
 
 
 
 Subtotaal intra-comptabel
 
 
 
 
 1.119.753
 
 
 
 
 1.113.622
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Extra-compatbele posten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9)
 
 
 Openstaande rechten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 9a)
 
 
 Tegenrekening openstaande rechten
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 10)
 
 
 Vorderingen
 
 
 6.577
 
 
 543
 
 
 10a)
 
 
 Tegenrekening vorderingen
 
 
 6.577
 
 
 543
 
 
 
 
 11a)
 
 
 Tegenrekening schulden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 11)
 
 
 Schulden
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 12)
 
 
 Voorschotten
 
 
 636.129
 
 
 544.846
 
 
 12a)
 
 
 Tegenrekening voorschotten
 
 
 636.129
 
 
 544.846
 
 
 
 
 13a)
 
 
 Tegenrekening garantieverplichtingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 13)
 
 
 Garantieverplichtingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 14a)
 
 
 Tegenrekening andere verplichtingen
 
 
 2.320.083
 
 
 2.561.630
 
 
 14)
 
 
 Andere verplichtingen
 
 
 2.320.083
 
 
 2.561.630
 
 
 
 
 15)
 
 
 Deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 15a)
 
 
 Tegenrekening deelnemingen
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Subtotaal extra-comptabele
 
 
 
 
 2.962.789
 
 
 
 
 3.107.019
 
 
 
 
 Subtotaal extra comptabel
 
 
 
 
 2.962.789
 
 
 
 
 3.107.019
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 4.082.542
 
 
 
 
 4.220.641
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 4.082.542
 
 
 
 
 4.220.641
 
 
 
 
 
 
 Toelichting samenstelling saldibalans
 
 Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur en Waterstaat (XII), het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, wordt per begroting een saldibalans opgesteld. Voor de begroting van Hoofdstuk XII, het Infrastructuurfonds en het Deltafonds worden geen gescheiden administraties gevoerd waardoor posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de saldibalans van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII).
 Wat betreft de toelichtingen zijn de volgende uitgangspunten toegepast. Een post, welke in verhouding tot de totale omvang van de balansregel een grote omvang heeft of de grens van € 25 miljoen overschrijdt, is tekstueel toegelicht.
 
 4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding
 Deze balansregel geeft normaliter de financiële verhouding met de Rijksschatkist weer en het saldo van het Saldobiljet per 31 december 2019. Dit is nu niet het geval omdat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een rekening-courantverhouding met de Rijkshoofdboekhouding onderhoudt voor begroting Hoofdstuk XII gecombineerd met het Infrastructuurfonds en het Deltafonds en niet voor de beide begrotingsfondsen afzonderlijk.
 Om de consolidatie van het Financieel Jaarverslag Rijk niet te verstoren wordt desondanks in het jaarverslag van beide begrotingsfondsen gebruik gemaakt van de balanspost 4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding. De drie balansposten Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding Hoofdstuk XII, Infrastructuurfonds en Deltafonds samen zijn gelijk aan het Saldobiljet per 31 december 2019.
 10 en 10a) Vorderingen en Tegenrekening vorderingen
 Extra-comptabele vorderingen zijn vorderingen die zijn voortgevloeid uit uitgaven ten laste van de begroting.
 
 Opeisbaarheid (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Direct opeisbaar
 
 
 6.577
 
 
 
 
 Op termijn opeisbaar
 
 
 0
 
 
 
 
 Geconditioneerd
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.577
 
 
 
 
 
 
 
 Specificatie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 6.577
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 6.577
 
 
 
 
 
 
 12 en 12a) Voorschotten en Tegenrekening voorschotten
 Voorschotten zijn bedragen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op later definitief vast te stellen of af te rekenen bedragen.
 
 Openstaand naar jaar van betaling (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Tot en met 2017
 
 
 151.452
 
 
 
 
 2018
 
 
 188.906
 
 
 
 
 2019
 
 
 295.771
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 636.129
 
 
 
 
 
 
 
 Specificatie (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Artikel 01 Investeren in Waterveiligheid
 
 
 619.387
 
 
 
 
 Artikel 02 Investeren in Zoetwatervoorziening
 
 
 6.149
 
 
 
 
 Artikel 04 Experimenteren cf. art. III Deltawet
 
 
 7.000
 
 
 
 
 Artikel 07 Investeren in Waterkwaliteit
 
 
 3.593
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 636.129
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichtingen
 
 Artikel 01 Investeren in waterveiligheid
 
 Om te voldoen aan de wettelijke normen van de primaire waterkeringen in beheer bij de waterschappen en het Rijk en om een bijdrage te leveren aan het beheer van de rijkswateren staan vanuit onder andere het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) en het programma Ruimte voor de Rivier voor ruim € 619 miljoen aan voorschotten open. Zo ontvingen onder andere het Hoogheemraadschap (HHR) Hollands Noorderkwartier ruim € 163 miljoen, het waterschap Rivierenland ruim € 123 miljoen, het waterschap Noorderzijlvest ruim € 86 miljoen, het Waterschap Limburg en het Wetterskip Fryslân beide circa € 48 miljoen, het waterschap Drents Overijsselse Delta ruim € 33 miljoen, het HHR van Rijnland ruim € 23 miljoen, het waterschap Vallei en Veluwe circa € 11 miljoen, het waterschap Scheldestromen ruim € 10 miljoen en het waterschap Hollandse Delta ruim € 9 miljoen. Afwikkeling vindt vermoedelijk in de jaren 2020 en 2021 plaats. 
 Daarnaast is aan het Waterschap Zuiderzeeland een voorschot verstrekt van circa € 11 miljoen voor de realisatiefase van het project versterking Drontermeerdijk.
 
 Artikel 02 Investeren in zoetwatervoorziening
 Per 31 december 2019 staat met betrekking tot dit artikel ruim € 6 miljoen aan voorschotten open, waarvan ruim € 4 miljoen is verstrekt aan het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Dit ten behoeve van het realiseren van de eerste stap naar een robuuste zoetwatervoorziening van West-Nederland in droge perioden, waarbij rekening is gehouden met de klimaatverandering en regionale ontwikkelingen tot 2021. Naar verwachting zullen deze voorschotten in de periode 2020 tot en met 2022 afgewikkeld worden.
 Artikel 04 Experimenteren cf art. III Deltawet
 Per 31 december 2019 staat met betrekking tot dit artikel € 7 miljoen aan voorschotten open. Deze zijn verstrekt aan het Groenfonds ten behoeve van de voltooiing van de 1e fase van het project Marker Wadden. Na oplevering van het project en verantwoording worden deze voorschotten afgewikkeld.
 
 Verloopoverzicht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1 januari 2019
 
 
 
 544.846
 
 
 
 
 
 
 In 2019 vastgelegde voorschotten
 
 
 
 313.239
 
 
 
 
 In 2019 afgerekende voorschotten
 
 
 
 ‒ 221.956
 
 
 
 
 Verdeeld naar jaar van betalen
 
 
 
 
 
 
 ‒ 2017 en verder
 
 
 ‒ 151.094
 
 
 
 
 
 ‒ 2018
 
 
 ‒ 63.886
 
 
 
 
 
 ‒ 2019
 
 
 ‒ 6.976
 
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31 december 2019
 
 
 
 
 
 636.129
 
 
 
 
 
 
 14 en 14a) Andere verplichtingen en Tegenrekening andere verplichtingen
 De post Andere verplichtingen vormt een saldo van de verplichtingen per 1 januari van het begrotingsjaar, de aangegane verplichtingen, de daarop verrichte betalingen en negatieve bijstellingen van in eerdere begrotingsjaren aangegane verplichtingen.
 
 Verloopoverzicht (bedragen x € 1.000)
 
 
 
 
 
 
 Stand per 1 januari 2019
 
 
 2.561.630
 
 
 
 
 
 
 Aangegaan in 2019
 
 
 859.153
 
 
 
 
 Tot betaling gekomen in 2019
 
 
 ‒ 1.075.765
 
 
 
 
 Negatieve bijstellingen in 2019
 
 
 ‒ 24.935
 
 
 
 
 
 Openstaand per 31 december 2019
 
 
 
 
 2.320.083
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichtingen
 
 Omvangrijke bijstellingen op de aangegane verplichtingen worden toegelicht bij de tabellen Budgettaire gevolgen van de uitvoering van het artikel waar de bijstelling betrekking op heeft. Dit conform de norm zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen 
 
 Ten aanzien van bestuurlijke verplichtingen worden in het kader van infrastructurele werken op het terrein van regionale en lokale infrastructuur, maar ook op het terrein van het waterbeheer, het hoofdwegen- en spoorwegennet bestuurlijke afspraken gemaakt. Deze bestuurlijke afspraken zijn zeer divers in aard en omvang. Deze afspraken worden jaarlijks inzichtelijk gemaakt in het MIRT overzicht (https://www.mirtoverzicht.nl/), welke jaarlijks als bijlage bij de begroting van het Infrastructuurfonds wordt uitgebracht.
 Daarnaast is geïnventariseerd of sprake is van bestuurlijke afspraken voor zover al niet deel uitmakend van de juridische verplichtingen, zoals opgenomen in de financiële administratie (met name gesloten bestuursovereenkomsten of convenanten met decentrale overheden). Ultimo 2019 is geen sprake van dergelijke bestuurlijke afspraken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 BIJLAGEN
 
 
 
 5.1
 Bijlage 1: Instandhouding
 
 In deze bijlage bij het jaarverslag van het Infrastructuurfonds en van het Deltafonds wordt conform de motie Ziengs c.s (Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 200 XII, nr. 11.) een toelichting gegeven op de instandhouding van de netwerken die onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen. In onderdeel A van deze bijlage wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van de netwerken die door Rijkswaterstaat worden beheerd. Dit betreft het Hoofdwegennet (HWN), het Hoofdvaarwegennet (HVWN) en het Hoofdwatersysteem (HWS). In onderdeel B wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van de Hoofdspoorweginfrastructuur (HWSI) welke beheerd wordt door ProRail.
 Bij instandhouding gaat het om het behouden van de huidige functie van de infrastructuur. Hieronder vallen alle activiteiten op het vlak van beheer, onderhoud, vervanging en renovatie van de bestaande infrastructuur. Bij Prorail wordt hiervoor de afkorting BOV (Beheer, Onderhoud en Vervanging) gehanteerd. Bij RWS wordt onderscheid gemaakt tussen respectievelijk Beheer en Onderhoud (BenO) en Vervanging en Renovaties (VenR). 
 Onderdeel A Instandhouding van de netwerken Rijkswaterstaat
 Bij de instandhouding van de netwerken staan de prestaties die deze netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van onderhoud centraal. Het zijn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de gebruikers direct ervaren. Over deze te leveren prestaties en de bijhorende budgetten maakt IenW afspraken met RWS. Deze afspraken vormen de basis van het onderhoud dat door RWS jaarlijks wordt uitgevoerd.
 Allereerst wordt een overzicht gegeven van de geleverde prestaties op de netwerken. Vervolgens wordt de ontwikkeling van het areaal in beheer bij RWS, de gerealiseerde budgetten voor instandhouding, de ontwikkeling van de balanspost nog uit te voeren werkzaamheden en het volume uitgesteld en achterstallig onderhoud toegelicht. 
 Prestaties
 De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in prestatie-indicatoren. De indicatoren leggen de verbinding tussen de sturing op en verantwoording over de gewenste prestaties waarvoor RWS budget heeft gekregen. Met RWS wordt een Service Level Agreement (SLA) met een looptijd van vier jaar afgesproken met daarin de afgesproken prestatieniveaus. De huidige SLA-periode loopt van 2018 tot en met 2021.
 
 Prestatie-indicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Prestatie-indicator
 
 
 Streefwaarde 2018-2021
 
 
 Realisatie 2018
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegennet
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Technische beschikbaarheid van de weg
 
 
 
 97%
 
 
 
 99%
 
 
 99%
 
 
 
 
 
 Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg en gepland onderhoud in:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Voertuigverliesuren (vanaf 2018)
 
 
 
 10%
 
 
 
 2%
 
 
 3%
 
 
 
 
 
 Levering verkeersgegevens:
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beschikbaarheid data voor derden
 
 
 
 90%
 
 
 
 92%
 
 
 93%
 
 
 
 
 
 – Actualiteit data voor derden
 
 
 
 95%
 
 
 
 99%
 
 
 97%
 
 
 
 
 
 
 Veiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Voldoen aan norm voor verhardingen
 
 
 
 99,70%
 
 
 
 99,80%
 
 
 99,80%
 
 
 
 
 
 – Voldoen aan norm voor gladheidbestrijding
 
 
 
 95%
 
 
 
 97%
 
 
 97%
 
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid / Betrouwbaarheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stremmingen gepland onderhoud
 
 
 
 0,80%
 
 
 
 0,80%
 
 
 ‒
 
 
 2
 
 
 
 
 Stremmingen ongepland onderhoud
 
 
 
 0,20%
 
 
 
 0,40%
 
 
 ‒
 
 
 
 
 
 Tijdig melden ongeplande stremmingen
 
 
 
 97%
 
 
 
 98%
 
 
 98%
 
 
 
 
 
 Vaargeul op orde (% oppervlakte op orde)
 
 
 
 
 
 3
 
 
 
 
 – Toegangsgeulen
 
 
 99%
 
 
 100%
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 – Hoofdtransportassen
 
 
 90%
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 
 
 
 – Hoofdvaarwegen
 
 
 85%
 
 
 86%
 
 
 83%
 
 
 
 
 
 – Overige vaarwegen
 
 
 85%
 
 
 91%
 
 
 87%
 
 
 
 
 
 
 Veiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vaarwegmarkering op orde
 
 
 
 95%
 
 
 
 95%
 
 
 93%
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waterveiligheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Handhaving kustlijn
 
 
 
 90%
 
 
 
 92%
 
 
 92%
 
 
 
 
 
 Beschikbaarheid stormvloedkeringen
 
 
 
 100%
 
 
 
 40%
 
 
 83%
 
 
 4
 
 
 
 
 Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde gebieden
 
 
 
 100%
 
 
 
 100%
 
 
 75%
 
 
 5
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid informatievoorziening
 
 
 
 95%
 
 
 
 99%
 
 
 99%
 
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 Hoofdwegennet: De prestaties op het hoofdwegennet zijn gelijk aan of beter dan de streefwaarde.
 
 
 2.
 Hoofdvaarwegennet: Voor wat betreft de stremmingen (on)gepland onderhoud is het niet mogelijk om valide gegevens over 2019 te rapporteren. In 2019 is overgegaan naar een nieuw scheepvaartinformatiesysteem. Bij onderzoek naar de datakwaliteit zijn een aantal problemen geconstateerd omtrent aanlevering en kwaliteit van stremmingsgegevens. In 2019 zijn de benodigde acties ingezet om de geconstateerde problemen op te lossen, waardoor de levering van stremmingsgegevens naar verwachting in 2020 wordt hersteld. Er is op basis van andere informatie geen indicatie dat de stremmingen verergerd zijn ten opzichte van het voorgaande jaar. 
 Ten aanzien van deze prestatie-indicator heeft de Algemene Rekenkamer heeft in het verantwoordingsonderzoek 2018 opgemerkt dat gedeeltelijke beperking van een sluis niet wordt meegenomen in de indicator. De huidige indicator vertoont de stremmingen van de maatgevende kolk van het betreffende complex. De indicator laat daarmee niet alle gebruiksbeperkingen zien, maar alleen de beperkingen indien de maatgevende kolk niet beschikbaar is. Om de informatievoorziening van de prestatie-indicator te verbeteren, wordt er op dit moment een nieuwe prestatie-indicator ontwikkeld die is gericht op de reistijd. Hier zullen alle capaciteitsbeperkingen in worden meegenomen, inclusief de capaciteitsbeperking ten gevolge van stremming van de maatgevende kolk. De nieuwe prestatie-indicator zal worden opgenomen in de nieuwe Service Level Agreement (SLA) per 2022.
 
 
 3.
 Hoofdvaarwegennet: met deze prestatie-indicator wordt bepaald in welke mate het oppervlak van de vaargeul voldoet aan de nautisch gegarandeerde diepte. Voor de prestatie-indicator Vaargeul op orde is een nieuwe verbeterde systematiek toegepast. De voormalig regionale meetsystematiek is inmiddels gecentraliseerd. De optimalisatie van het vaarwegprofiel en daarmee de vaststelling van het referentieniveau is nog in ontwikkeling. De score van 83% op hoofdvaarwegen (t.o.v. streefwaarde 85%) wordt veroorzaakt door de invoering van deze uniforme en verbeterde meetsystematiek.
 
 
 4.
 Hoofdwatersysteem: In 2019 hebben de Haringvlietsluizen met ingang van het kierbesluit de status van stormvloedkering gekregen. De realisatie over 2019 is dus op basis van zes stormvloedkeringen, die van de jaren daarvoor op basis van vijf. Vijf van de zes keringen voldoen aantoonbaar aan de eisen. Voor de Maeslantkering is dit nog niet aantoonbaar. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd bij brief van 15 augustus 2019, TK 35000J, nr. 34. Daarin is aangegeven dat de werkzaamheden erop zijn gericht dat de aantoonbaarheid voor het stormseizoen 2021/22 op orde zal zijn.
 
 
 5.
 Hoofdwatersysteem: De waterhuishouding was niet in alle peilgereguleerde gebieden volledig op orde. Bij Eefde is de capaciteit van het gemaal lager dan afgesproken wanneer het peil op de IJssel beneden de 3m NAP komt. Hierdoor is in 2019 de prestatieafspraak niet gehaald. Door inzet van een tijdelijke pompinstallatie is overlast voorkomen. Gezocht wordt naar een structurele oplossing. 
 
 
 
 Ontwikkeling van het areaal
 Hieronder wordt inzicht gegeven in de omvang van het areaal in beheer bij Rijkswaterstaat per verantwoording 2019.
 
 Areaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 Areaal
 
 
 Eenheid
 
 
 Realisatie 2018
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegennet
 
 
 
 
 
 
 
 
 Rijbaanlengte
 
 
 
 
 
 
 
 – Hoofdrijbaan
 
 
 km
 
 
 5.867
 
 
 5.843
 
 
 
 
 – Verbindingswegen en op- en afritten
 
 
 km
 
 
 1.723
 
 
 1.745
 
 
 
 
 Areaal asfalt
 
 
 
 
 
 
 
 – Hoofdrijbaan
 
 
 km2
 
 
 77
 
 
 77
 
 
 
 
 – Verbindingswegen en op- en afritten
 
 
 km2
 
 
 15
 
 
 15
 
 
 
 
 Groen areaal
 
 
 km2
 
 
 182
 
 
 182
 
 
 
 
 Verkeerssignalering op rijbanen
 
 
 km
 
 
 2.781
 
 
 2.829
 
 
 
 
 Verkeerscentrales
 
 
 stuks
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Spits- en plusstroken
 
 
 km
 
 
 319
 
 
 310
 
 
 
 
 Viaduct over RW
 
 
 stuks
 
 
 1.027
 
 
 1.026
 
 
 
 
 Viaduct in RW
 
 
 stuks
 
 
 1.866
 
 
 1.868
 
 
 
 
 Brug vast
 
 
 stuks
 
 
 743
 
 
 746
 
 
 
 
 Brug Beweegbaar
 
 
 stuks
 
 
 55
 
 
 55
 
 
 
 
 Tunnel
 
 
 stuks
 
 
 27
 
 
 27
 
 
 
 
 Aquaduct
 
 
 stuks
 
 
 17
 
 
 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vaarwegen
 
 
 km
 
 
 7.082
 
 
 7.082
 
 
 
 
 – waarvan binnenvaart
 
 
 km
 
 
 3.437
 
 
 3.437
 
 
 
 
 – waarvan zeevaart
 
 
 km
 
 
 3.646
 
 
 3.646
 
 
 
 
 Begeleide vaarweg
 
 
 km
 
 
 592
 
 
 592
 
 
 
 
 Bediende objecten
 
 
 stuks
 
 
 242
 
 
 242
 
 
 
 
 – Schutsluiskolken
 
 
 stuks
 
 
 128
 
 
 129
 
 
 
 
 – Bruggen beweegbaar
 
 
 stuks
 
 
 114
 
 
 113
 
 
 
 
 Bruggen vast
 
 
 stuks
 
 
 219
 
 
 231
 
 
 
 
 Afmeervoorziening
 
 
 stuks
 
 
 10.090
 
 
 10.403
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 Watermanagement wateroppervlak
 
 
 km2
 
 
 90.192
 
 
 90.191
 
 
 
 
 Kustlijn
 
 
 km
 
 
 293
 
 
 293
 
 
 
 
 Stormvloedkeringen
 
 
 stuks
 
 
 6
 
 
 6
 
 
 
 
 Dammen, dijken en duinen, uiterwaarden w.o.:
 
 
 
 
 
 
 
 –  Dijken, dammen en duinen, primaire waterkeringen
 
 
 km
 
 
 198
 
 
 198
 
 
 
 
 –  Niet primaire waterkeringen/duinen
 
 
 km
 
 
 646
 
 
 646
 
 
 
 
 –  Uiterwaarden in beheer Rijk
 
 
 ha
 
 
 5.007
 
 
 5.351
 
 
 
 
 Binnenwateren
 
 
 km2
 
 
 3.050
 
 
 3.049
 
 
 
 
 Spui- en uitwateringssluiskolken
 
 
 stuks
 
 
 84
 
 
 86
 
 
 
 
 Gemaal
 
 
 stuks
 
 
 19
 
 
 20
 
 
 
 
 Kunstwerken t.b.v. natuur
 
 
 stuks
 
 
 18
 
 
 18
 
 
 
 
 Stuwcomplex
 
 
 stuks
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 
 
 Hoogwaterkering
 
 
 stuks
 
 
 3
 
 
 3
 
 
 
 
 Waterreguleringswerken
 
 
 stuks
 
 
 96
 
 
 107
 
 
 
 
 Sifons / duikers / hevel
 
 
 stuks
 
 
 563
 
 
 759
 
 
 
 
 
 Bron: Rijkswaterstaat, 2019
 
 
 Budgetten Instandhouding Hoofdwegennet, Hoofdvaarwegennet en Hoofdwatersysteem
 
 Realisatie verkeers-/watermanagement en Beheer en onderhoud RWS (bedragen x €1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IF 12.01
 
 
 Verkeersmanagement
 
 
 3.812
 
 
 3.737
 
 
 75
 
 
 
 
 
 IF 12.06.02
 
 
 Verkeersmanagement Landelijke Taken
 
 
 20.295
 
 
 19.893
 
 
 402
 
 
 
 
 
 IF 12.02.01
 
 
 Beheer en Onderhoud
 
 
 577.089
 
 
 539.748
 
 
 37.341
 
 
 1
 
 
 
 
 IF 12.06.02
 
 
 Beheer en Onderhoud Landelijke Taken
 
 
 58.282
 
 
 18.342
 
 
 39.940
 
 
 2
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdwegen
 
 
 
 
 659.478
 
 
 
 
 581.720
 
 
 
 
 77.758
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IF 15.01
 
 
 Verkeersmanagement
 
 
 8.830
 
 
 8.655
 
 
 175
 
 
 
 
 
 IF 15.06.02
 
 
 Verkeersmanagement Landelijke Taken
 
 
 5.589
 
 
 5.062
 
 
 527
 
 
 
 
 
 IF 15.02.01
 
 
 Beheer en Onderhoud
 
 
 313.815
 
 
 291.313
 
 
 22.502
 
 
 3
 
 
 
 
 IF 15.06.02
 
 
 Beheer en Onderhoud Landelijke Taken
 
 
 5.189
 
 
 4.874
 
 
 315
 
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdvaarwegen
 
 
 
 
 333.423
 
 
 
 
 309.904
 
 
 
 
 23.519
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DF 3.01.01
 
 
 Watermanagement
 
 
 7.411
 
 
 7.191
 
 
 220
 
 
 
 
 
 DF 5.02.01
 
 
 Watermanagement Landelijke Taken
 
 
 4.088
 
 
 4.007
 
 
 81
 
 
 
 
 
 DF 3.02.01
 
 
 Beheer en Onderhoud Waterveiligheid
 
 
 135.784
 
 
 118.171
 
 
 17.613
 
 
 4
 
 
 
 
 DF 3.02.02
 
 
 Beheer en Onderhoud Zoetwatervoorziening
 
 
 27.744
 
 
 18.065
 
 
 9.679
 
 
 
 
 
 DF 5.02.01
 
 
 Beheer en Onderhoud Landelijke Taken Waterveiligheid
 
 
 7.159
 
 
 7.017
 
 
 142
 
 
 
 
 
 DF 5.02.01
 
 
 Beheer en Onderhoud Landelijke Taken Zoetwatervoorziening
 
 
 2.270
 
 
 2.377
 
 
 ‒ 107
 
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie Watermanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdwatersysteem
 
 
 
 
 184.456
 
 
 
 
 156.828
 
 
 
 
 27.628
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie verkeers-/watermanagement en Beheer en Onderhoud RWS
 
 
 
 
 1.177.357
 
 
 
 
 1.048.452
 
 
 
 
 128.905
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 Hoofdwegen:
 
 
 1.
 De hogere realisatie dan begroot bij Beheer en Onderhoud betreft voornamelijk de uitgaven voor de invoering van verbeterde areaalbeheersystemen en de prijsbijstelling 2019 (€ 28,9 miljoen). Daarnaast zijn er ook extra uitgaven geweest aan het herstellen van schadegevallen en bergingswerkzaamheden (€ 10,4 miljoen). Tot slot zijn er diverse kleine mutaties die leiden tot lagere realisatie (- € 2 miljoen).
 
 
 2.
 De hogere realisatie dan begroot wordt voornamelijk veroorzaakt door de toevoeging van de middelen voor de Landelijke Tunnelregisseur € 37,3 miljoen).
 
 
 Hoofdvaarwegen: 
 
 
 3.
 De hogere realisatie dan begroot bij Beheer en Onderhoud wordt voornamelijk veroorzaakt door:
 
 
 
 
 
 –
 de uitvoering van de Maritiem Informatievoorziening Servicepunten om data te verzamelen bij diverse windparken op zee (€ 10,6 miljoen).
 
 
 –
 het aanvullend in beheer genomen areaal Hoofdvaarweg Lemmer Delfzijl (€ 4,7 miljoen), extra kosten ten behoeve van meer te onderhouden areaal. 
 
 
 –
 extra werkzaamheden Beveiligd Werken RWS (BWR), de bescherming van onze objecten tegen fysieke en digitale inbraken (€ 4,0 miljoen). 
 
 
 –
 tot slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere projecten tot hogere uitgaven van per saldo € 3,2 miljoen.
 
 
 
 Hoofdwatersysteem: 
 
 
 4.
 De belangrijkste oorzaken voor de hogere realisatie bij Beheer en Onderhoud Waterveiligheid zijn:
 
 
 
 
 
 –
 doorloop in 2019 van incidentele kosten voor droogtemaatregelen (€ 5,1 miljoen) Het betreft extra maatregelen om de zoutindringing te monitoren en te beperken, pompcapaciteit om water toe te voeren alsmede om de diepgang voor de scheepvaart in beeld te houden. 
 
 
 –
 hogere kosten bij het uitvoeren van Beveiligd werken (€ 4 miljoen) doordat er bij een aantal objecten meer moet worden beveiligd dan eerder werd verondersteld. 
 
 
 –
 invoering van verbeterde areaalbeheersystemen (€ 2,7 miljoen).
 
 
 –
 herstart van het project voor het besturingssysteem van de Maeslantkering (€ 2,4 miljoen). Het betreft onder andere kosten voor no-regret maatregelen om tot tussentijdse faalkansverbetering te komen.
 
 
 –
 daarnaast was sprake van € 2,5 miljoen prijsbijstelling 2019.
 
 
 –
 tot slot resteert een saldo van hogere en lagere uitgaven op verschillende projecten (+ € 0,9 mlijoen).
 
 
 
 Realisatie Vervanging en Renovatie RWS (bedragen x €1.000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 IF 12.02.04
 
 
 Vervanging en Renovatie Hoofdwegennet
 
 
 61.864
 
 
 135.429
 
 
 ‒ 73.565
 
 
 1
 
 
 
 
 IF 15.02.04
 
 
 Vervanging en Renovatie Hoofdvaarwegennet
 
 
 39.759
 
 
 71.726
 
 
 ‒ 31.967
 
 
 2
 
 
 
 
 DF 3.02.03
 
 
 Vervanging en Renovatie Hoofdwatersysteem
 
 
 23.783
 
 
 36.861
 
 
 ‒ 13.078
 
 
 3
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie Vervanging en Renovatie Rijkswaterstaat
 
 
 
 
 125.406
 
 
 
 
 244.016
 
 
 
 
 ‒ 118.610
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
 
 
 1.
 De lagere realisatie bij Hoofdwegennet wordt met name veroorzaakt, doordat werkzaamheden naar latere jaren verschuiven bij de projecten Suurhoffbrug en van Brienenoordbrug (- € 78,1 miljoen). Verder leiden kleine mutaties bij andere projecten tot hogere uitgaven van per saldo € 4,5 miljoen. 
 
 
 2.
 De lagere realisatie bij Hoofdvaarwegennet wordt veroorzaakt doordat er enerzijds sprake is van vertragingen (- € 51,5 miljoen). Deze betreffen de renovatie van de Waalbrug vanwege de aanwezigheid van Chroom 6 en langer ontwerpproces betondek, de Modernisering Objecten Bediening Zeeland vanwege onzekerheid over de uitvoering van deelscope 5 en Stuwen Maas waar aanvullende inspecties zijn uitgevoerd om de projectscope beter te definiëren. Daarnaast was er sprake van meerkosten vanwege de aanpak van Chroom 6 (€ 10,8 miljoen) en de scope uitbreiding vanwege meer aan te pakken objecten en areaal in mindere staat dan verwacht (€ 8,7 miljoen).
 
 
 3.
 De lagere realisatie bij Hoofdwatersysteem is voornamelijk het gevolg van vertraging in de afrekening van de vizierschuifwissel bij Hagenstein Zuid (project Stuwen in de Lek, € -5 miljoen), het uitstellen van de aanbesteding bij het RINK project Krabbegatsluis, omdat eerst onderzocht wordt of de uitvoering met een ander project gecombineerd kan worden (€-1 miljoen) en een meevaller voor het project Stroomlijn (€ -4,4 miljoen). Daarnaast zijn er hogere en lagere uitgaven bij diverse projecten (- € 2,7 miljoen).
 
 
 
 Balanspost nog uit te voeren werkzaamheden
 RWS is een agentschap met een baten lasten administratie. Bij de instelling van het agentschap is met het ministerie van Financiën afgesproken dat RWS geen resultaat (verlies of winst) mag behalen op de kosten die worden gemaakt voor activiteiten die door de markt worden verricht. De middelen die aan het einde van een boekjaar over zijn of tekort worden gekomen, worden op de balans van RWS verantwoord onder de benaming Nog Uit Te voeren Werkzaamheden (NUTW). 
 Via deze balanspost kunnen middelen eerder of later worden aangewend dan oorspronkelijk voorzien. Deze werkwijze is analoog aan de werkwijze die wordt gevolgd op het Deltafonds en het Infrastructuurfonds. Daar wordt immers een saldo dat in enig jaar ontstaat meegenomen naar of verrekend met het volgende begrotingsjaar. 
 Tijdens de voorbereiding en uitvoering van werkzaamheden kan immers blijken dat deze op een later of eerder moment gerealiseerd zullen worden dan bij het opstellen van de programmering en begroting was voorzien. 
 
 Dit kan komen door:
 
 
 –
 het moeten inpassen van maatregelen die niet waren voorzien, zoals bijvoorbeeld de noodzakelijke aanpassing van de voegovergangen bij de Galecopperbrug of de voorzorgsmaatregelen wegens het risico op de aanwezigheid van chroom-6; 
 
 
 –
 wijzigende marktomstandigheden, met kostprijzen die sneller stijgen dan geraamd. Dit leidt tot aanbestedingstegenvallers; 
 
 
 –
 gebrek aan beschikbare capaciteit bij de uitvoeringsorganisatie of op de markt.
 
 
 
 De omvang van deze balanspost wordt aan het eind van ieder jaar bepaald door de kosten in dat jaar van de opbrengsten af te trekken. De balanspost wordt in een volgend jaar weer aan de opbrengsten toegevoegd. 
 De ontwikkeling van de post NUTW is als volgt:
 
 Ontwikeling post NUTW (bedragen x €1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 
 
 Bedrag € mln.
 
 
 
 
 
 
 
 
 2018
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 Beheer en onderhoud en verkeersmanagement
 
 
 
 
 
 
 
 1) Hoofdwatersysteem
 
 
 245
 
 
 254
 
 
 
 
 2) Hoofdwegennet
 
 
 129
 
 
 7
 
 
 
 
 3) Hoofdvaarwegennet
 
 
 34
 
 
 94
 
 
 
 
 
 Subtotaal Beheer en onderhoud en verkeersmanagement inclusief Landelijke Taken
 
 
 
 
 408
 
 
 
 
 355
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 
 
 
 
 
 
 4) Hoofdwatersysteem
 
 
 32
 
 
 32
 
 
 
 
 5) Hoofdwegennet
 
 
 47
 
 
 79
 
 
 
 
 6) Hoofdvaarwegennet
 
 
 24
 
 
 22
 
 
 
 
 7) Overig
 
 
 13
 
 
 29
 
 
 
 
 
 Subtotaal Overig
 
 
 
 
 116
 
 
 
 
 162
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 524
 
 
 
 
 517
 
 
 
 
 
 
 
 Hieronder worden de belangrijkste posten toegelicht die de opbouw van de post NUTW per ultimo 2019 bepalen. Het overgrote deel van de post betreft de SLA Beheer en onderhoud en Verkeer- en watermanagement inclusief de Landelijke Taken.
 
 
 1.
 
 Hoofdwatersysteem
 
 Het grootste deel van de € 254 miljoen voor Hoofdwatersysteem heeft betrekking op kustlijnzorg, € 116 miljoen. Vorig jaar was dit nog € 102 miljoen. Dit omdat het in 2011 gewijzigde aanbestedingsbeleid heeft geleid tot meer en eerdere meevallers dan verwacht en doordat de opdrachtnemers binnen de hen gegeven vrijheid de daadwerkelijke zandsuppleties naar achteren schuiven. Deze stijging is de voornaamste verklaring voor de totale stijging in deze categorie. 
 Daarnaast zit er in de balanspost op Hoofdwatersysteem € 50 miljoen aan middelen die al in de begroting 2015 beschikbaar zijn gesteld voor het artikel waterkwaliteit op het Deltafonds. Deze middelen zijn aan dat artikel toegevoegd in de jaren 2017 t/m 2023. De onderliggende werkzaamheden worden in deze periode uitgevoerd.
 Het resterende saldo van € 89 miljoen wordt gebruikt voor noodzakelijke onderhoudsmaatregelen in 2020 en verder.
 
 
 2.
 
 Hoofdwegennet
 
 Het saldo voor Hoofdwegennet is gedaald door de uitvoering van werk dat eerder was uitgesteld. Het resterende saldo wordt gebruikt voor noodzakelijke onderhoudsmaatregelen in 2020 en verder.
 
 
 3.
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 In het saldo op Hoofdvaarwegennet heeft voor € 20 miljoen betrekking op Reeds Uitgevoerd Werk. Het gaat om de Overdracht van de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel aan het Waterschap. De toekomstige beheer- en onderhoudslasten zijn toen in één keer afgekocht. Deze post loopt af in jaarlijkse porties van € 3 miljoen.
 De rest van het saldo (€ 115 miljoen) betreft nog uit te voeren werk. Dit saldo is gestegen, hoewel er in 2019 meer kosten zijn gemaakt dan in 2018. In de SLA 2018-2021 was echter uitgegaan van een nóg hogere productie en daarom is in 2019 ook meer agentschapsbijdrage ontvangen dan in 2018. Deze hogere productie is niet geheel gerealiseerd, er zijn maatregelen naar latere jaren doorgeschoven.
 
 
 
 Overig Beheer en Onderhoud
 
 De post ‘Overig Beheer en onderhoud’ bestaat uit opgedragen maatregelen voor onder andere achterstallig onderhoud vaarwegen en uit opgedragen maatregelen voor kwaliteit leefomgeving. De kosten voor deze opgedragen maatregelen worden in 2020 en later gemaakt.
 
 
 4.
 
 Hoofdwatersysteem
 
 Van de € 32 miljoen voor Hoofdwatersysteem heeft € 14 miljoen betrekking op Herstel en Inrichting en € 12 miljoen op Verkenningen en Planuitwerkingen. Per eind 2018 was dit ongeveer hetzelfde
 
 
 5.
 
 Hoofdwegennet
 
 Van de € 79 miljoen op het Hoofdwegennet is € 68 miljoen bestemd voor servicepakketten en € 8miljoen voor fileaanpak. De stijging van € 32 miljoen wordt veroorzaakt door extra agentschapsbijdrage die RWS in 2019 heeft ontvangen voor de (voorgefinancierde) kosten van de Landelijke Tunnelregisseur. Deze kosten zaten eind 2018 gesaldeerd in het NUTW-saldo.
 
 
 6.
 
 Hoofdvaarwegennet
 
 De balanspost op het Hoofdvaarwegnnet heeft bijna volledig betrekking op NoMo AOV.
 
 
 7.
 
 Overig
 
 De balanspost overig heeft voor € 19 miljoen betrekking op projecten die Rijkswaterstaat uitvoert in Caribisch Nederland. De stijging ten opzichte van eind 2018 wordt grotendeels veroorzaakt door een eenmalige vastgoedopbrengst uit de verkoop van een pand door de Rijksgebouwendienst van € 5 miljoen.
 
 
 
 Uitgesteld en achterstallig onderhoud
 Bij het in stand houden van de infrastructuur, zoals beschreven bij de onderhoudsprogrammering, staat een veilig gebruik altijd voorop. Binnen dat kader wordt op basis van de technische staat bekeken wat een goed moment is voor onderhoud, renovatie of vervanging (LCC). Dit zorgt ervoor dat een deel van het onderhoud wordt uitgesteld naar latere jaren. Voor een deel gebeurt dit om werk-met-werk te combineren (ander onderhoudswerk of grotere renovatie-, vervangings- of aanlegprojecten) of de hinder voor de gebruikers te beperken. Voor een ander deel gebeurt dit omdat onvoorziene gebeurtenissen plaatsvinden en er maatregelen prioritair moeten worden ingepast die niet waren voorzien. De omvang van het uitgesteld onderhoud wordt jaarlijks gemonitord. 
 Het bepalen van de omvang van het uitgesteld onderhoud is geoperationaliseerd door te kijken welke onderhoudsmaatregelen per 1 januari van enig jaar op basis van het gebruikte onderhoudsregime een geadviseerd onderhoudsmoment hadden in een voorafgaand jaar. Voor het bepalen van de omvang van het achterstallig onderhoud is van de uitgestelde onderhoudsmaatregelen beoordeeld of de assets niet meer voldoen aan de geldende veiligheidsnormen en/of prestatieafspraken.
 In onderstaande tabel is de totale omvang van het volume aan uitgesteld- en achterstallig onderhoud per modaliteit van eind 2016 tot eind 2019 weergegeven. 
 
 Realisatie uitgesteld onderhoud (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2016
 
 
 2017
 
 
 2018
 
 
 2019
 
 
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 Volume uitgesteld onderhoud
 
 
 Waarvan achterstallig
 
 
 
 
 
 
 Hoofdwegennet
 
 
 226
 
 
 15
 
 
 314
 
 
 3
 
 
 353
 
 
 1
 
 
 552
 
 
 7
 
 
 
 
 Hoofdvaarwegen
 
 
 244
 
 
 24
 
 
 350
 
 
 36
 
 
 414
 
 
 37
 
 
 493
 
 
 3
 
 
 
 
 Hoofdwatersysteem1Hierbij zijn de kosten voor de kustlijnzorg buiten beschouwing gelaten. Dit is gedaan omdat de opdrachtnemer de vrijheid heeft de suppleties uit te voeren binnen de door het contract bepaalde periode, met een beperkte mogelijkheid tot uitloop.
 
 
 37
 
 
 0
 
 
 80
 
 
 7
 
 
 106
 
 
 8
 
 
 106
 
 
 8
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 507
 
 
 39
 
 
 744
 
 
 45
 
 
 873
 
 
 46
 
 
 1.151
 
 
 18
 
 
 
 
 
 De oploop van het uitgesteld onderhoud heeft een aantal redenen. Ten eerste is de informatie over het areaal toegenomen. Hier is in 2019 een forse inspanning op gezet. Zo zijn onder meer de adviesjaren bij de onderhoudsmaatregelen geactualiseerd en is gecontroleerd of alle maatregelen zijn opgenomen. Dit mede ter voorbereiding van de externe audits ten behoeve van de langjarige instandhoudingsbehoefte. Ten tweede hebben wijzigende marktomstandigheden en inflatie een effect op de prijs van de maatregelen. Ten derde doen zich onvoorziene gebeurtenissen voor, die met hoge prioriteit moeten worden opgepakt. Deze (spoed)werkzaamheden verdringen de eerder geplande werkzaamheden. 
 Het bestrijden van de oploop van de uitgesteld en achterstallig onderhoud is een prioriteit (zie Tweede Kamer, 2019-2020, 35 300 A nr. 5 en 29385, nr. 106). In 2019 heb ik u geïnformeerd over een aanvullende impuls en een versnelling om de oploop van het uitgesteld onderhoud aan te pakken. De maatregelen uit de impuls en het versnellingspakket zullen in 2020 en vooral 2021 worden afgerond, waardoor deze nog geen effect hebben op het volume uitgesteld onderhoud ultimo 2019. Ten opzichte van 2018 is het volume achterstallig onderhoud gedaald. 
 Ten behoeve van de langjarige instandhoudingsbehoefte (budget en capaciteit) wordt het beeld verscherpt door externe audits die momenteel worden uitgevoerd bij de verschillende netwerken. Over de uitkomsten hiervan wordt de Kamer, zoals reeds eerder toegezegd, medio 2020 geïnformeerd.
 In deze audits wordt ook gekeken naar de omvang en de risico’s van het uitgesteld en eventueel achterstallig onderhoud zoals door RWS geïdentificeerd.
 Onderdeel B Instandhouding netwerk ProRail (Hoofdspoorweginfrastructuur)
 De prestaties van de Hoofdspoorweginfrastructuur wordt gemeten en uitgedrukt in prestatie-indicatoren. De prestatieafspraken met Prorail zijn opgenomen in de tienjarige beheerconcessie en de jaarlijkse beheerplannen. Onderstaand wordt ingegaan op de door Prorail geleverde prestaties, de areaalgegevens, de gerealiseerde budgetten intandhouding en op het volume uitgesteld en achterstallig onderhoud. 
 Prestaties ProRail
 Per 1 januari 2008 wordt ProRail aangestuurd op output. Dat betekent dat de Minister van IenW afspraken maakt met ProRail over de te realiseren prestaties op basis van een resultaatverplichting. Met ingang van de Beheerconcessie 2015–2025 worden voor de kernprestatie-indicatoren (KPI’s) bodemwaarden afgesproken. Die prestaties worden jaarlijks opgenomen in het beheerplan van ProRail. De Minister van IenW moet instemmen met de prestaties waarvoor bodemwaarden gelden. 
 
 Prestatie-indicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kern Prestatie-indicator
 
 
 Bodem-waarde
 
 
 Streef-waarde
 
 
 Realisatie 2018
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 
 
 Klantoordeel reizigersvervoerders
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 6,8
 
 
 7
 
 
 
 
 Klantoordeel goederenvervoerders
 
 
 6
 
 
 7
 
 
 6,3
 
 
 5,4
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HRN 5 minuten (gezamenlijk met NS)
 
 
 88,9%
 
 
 91,1%
 
 
 92,6%
 
 
 92,6%
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HRN 15 minuten (gezamenlijk met NS)
 
 
 96,7%
 
 
 97,3%
 
 
 97,7%
 
 
 97,7%
 
 
 
 
 Reizigerspunctualiteit HSL 5 minuten (gezamenlijk met NS)
 
 
 82,1%
 
 
 84,1%
 
 
 82,5%
 
 
 83,4%
 
 
 
 
 Treinpunctualiteit reizigersverkeer totaal 3 minuten
 
 
 86,8%
 
 
 89,9%
 
 
 91,5%
 
 
 91,9%
 
 
 
 
 Treinpunctualiteit regionale series 3 minuten
 
 
 92,4%
 
 
 93,4%
 
 
 94,6%
 
 
 95,2%
 
 
 
 
 Transitotijd goederenvervoer
 
 
 7,5%
 
 
 6,3%
 
 
 3,6%
 
 
 3,40%
 
 
 
 
 Geleverde treinpaden
 
 
 97,5%
 
 
 98,2%
 
 
 98,2%
 
 
 98,5%
 
 
 
 
 Impactvolle storingen op de infra
 
 
 610
 
 
 546
 
 
 542
 
 
 436
 
 
 
 
 
 Bron: Jaarrapportage ProRail 2019
 
 
 
 
 Toelichting
 
 Met uitzondering van de KPI klantoordeel goederenvervoerders zijn alle bodemwaarden in 2019 behaald. De lagere score op deze KPI is voornamelijk te wijten aan de beperkingen ten aanzien van het rangeren op de Waalhaven-Zuid. Naast de KPI klantoordeel goederenvervoerders is alleen op de KPI reizigerspunctualiteit HSL 5 minuten de streefwaarde niet behaald. De Tweede Kamer is in een separate brief over de jaarverantwoording van ProRail geïnformeerd. 
 
 Ontwikkeling van het areaal
 Hieronder wordt inzicht gegeven in de omvang van het areaal in beheer bij ProRail ultimo 2018. Ten tijde van het publiceren van dit jaarverslag zijn nog niet alle gegevens over het areaal van ProRail beschikbaar. Deze gegevens worden opgenomen bij de begroting van het Infrastructuurfonds 2021. Volledigheidshalve is hieronder de meest recente informatie opgenomen ten aanzien van het areaal van ProRail.
 
 Areaal
 
 
 
 
 
 
 
 
 Areaal
 
 
 Eenheid
 
 
 Realisatie 2018
 
 
 Realisatie 2019
 
 
 
 
 
 
 Hoofdspoorweginfrastructuur
 
 
 
 
 Spoorlengte
 
 
 km
 
 
 7.114
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Wissels
 
 
 stuks
 
 
 6.795
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Overwegen
 
 
 stuks
 
 
 2.316
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Seinen
 
 
 stuks
 
 
 11.751
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Stations
 
 
 stuks
 
 
 399
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 Tonkilometers
 
 
 in miljarden
 
 
 55
 
 
 57
 
 
 
 
 Treinkilometers
 
 
 in miljoenen
 
 
 164
 
 
 165
 
 
 
 
 Spoorwegondernemingen
 
 
 stuks
 
 
 29
 
 
 n.n.b.
 
 
 
 
 
 Bron: Bijlage instandhouding begroting 2020 Infrastructuurfonds 
 
 
 Budgetten Instandhouding ProRail
 In onderstaand overzicht is het verschil tussen de vastgestelde begroting en de realisatie opgenomen. In bijlage 1 van dit jaarverslag is nadere informatie opgenomen over de betalingen door IenW aan ProRail.
 
 Realisatie instandhouding ProRail (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Realisatie
 
 
 Begroting
 
 
 Verschil
 
 
 
 
 
 
 
 
 Artikelonderdeel
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 2019
 
 
 
 
 
 
 
 Hoofdspoorweginfrastrcutuur (HSWI)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 IF 13.02
 
 
 
 1.458
 
 
 1.379
 
 
 79
 
 
 1
 
 
 
 
 IF 13.07
 
 
 
 10
 
 
 10
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 Totaal realisatie instandhouding HSWI
 
 
 
 
 1.468
 
 
 
 
 1.389
 
 
 
 
 79
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Toelichting
 
 
 
 1.
 In 2019 is € 79 miljoen (inclusief BTW) meer aan subsidie aan ProRail betaald dan oorspronkelijk was begroot. Dit wordt veroorzaakt door de prijsbijstelling 2019 (€ 29 miljoen), meerkosten gedekt uit de investeringsruimte (€ 27 miljoen), meerkosten gedekt uit het PHS-budget (intensiteit, € 5 miljoen), meerkosten gedekt uit het programma suïcidepreventie (hekwerken, € 2 miljoen), versnelling van uitgaven (€ 8 miljoen) en de vaststelling subsidie 2018 (€ 8 miljoen). Afrekening van de subsidie 2019 vindt plaats via de vaststelling van de subsidie na afloop van het jaar.
 
 
 
 Uitgesteld en achterstallig onderhoud
 Ook door ProRail is in de afgelopen jaren een deel van het werk uitgesteld. Dit is onder andere het gevolg van marktspanning. Deze uitgestelde werkzaamheden zijn weer in de meerjarenplanning opgenomen en door ProRail verwerkt in de nieuw opgebouwde financiële meerjarenreeksen, die momenteel extern worden geauditeerd. Het is voor ProRail niet mogelijk een volume te presenteren van het uitgestelde onderhoud, omdat dit niet uit de systemen is te halen. Bij de externe audit zal het uitgestelde onderhoud bij ProRail nader worden geduid, zodat eventueel benodigde maatregelen meegenomen kunnen worden bij de vaststelling van de budgetten voor beheer, onderhoud en vervangingen. Er is bij ProRail geen sprake van achterstallig onderhoud.
 Balansposten ProRail
 
 Tussen IenW en ProRail is sprake van een subsidierelatie waarbij is afgesproken dat:
 
 
 –
 Overschotten en tekorten bij ProRail op uitgevoerde werkzaamheden (prijsverschillen, zoals aanbestedingsmeevallers) worden toegevoegd c.q. onttrokken aan de egalisatiereserve op de balans bij ProRail. De egalisatiereserve mag maximaal + of ‒ 5% van de (vijfjaars gemiddelde) subsidie bedragen. 
 
 
 –
 Overschotten bij ProRail die betrekking hebben op verleende subsidies die pas later in de tijd benodigd blijken te zijn (hoeveelheidsverschillen), worden jaarlijks, na vaststelling van de subsidie, terugbetaald aan IenW en weer toegevoegd aan de middelen in het Infrastructuurfonds, waarna ze door ProRail weer kunnen worden aangevraagd in het jaar dat deze middelen alsnog benodigd zijn.
 
 
 
 Ten tijde van het publiceren van dit jaarverslag zijn de gegevens van de balansposten van ProRail nog niet beschikbaar. Deze gegevens worden opgenomen bij de begroting van het Infrastructuurfonds 2021. Volledigheidshalve is hieronder de meest recente informatie opgenomen ten aanzien van de balansposten ProRail. 
 
 Balansposten ProRail (bedragen x € 1 miljoen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 BOV
 
 
 Aanleg
 
 
 Totaal
 
 
 
 
 
 
 Vooruit ontvangen bijdragen van derden (per saldo)1Dit betreft de van derden ontvangen afkoopsommen voor toekomstig onderhoud en de nog te verkennen projectbijdragen van derden.
 
 
 179
 
 
 71
 
 
 250
 
 
 
 
 Vooruit ontvangen bijdragen van IenW (per saldo)2Dit betreft de nog te verrekenen voorschotten op subsidies van IenW.
 
 
 2
 
 
 25
 
 
 27
 
 
 
 
 Nog te egaliseren investeringsbijdragen3De nog te egaliseren bijdragen worden niet verrekend maar lopen in de tijd weer glad.
 
 
 60
 
 
 36
 
 
 96
 
 
 
 
 Nog te egaliseren exploitatiebijdragen
 
 
 ‒ 15
 
 
 0
 
 
 ‒ 15
 
 
 
 
 Subtotaal bijdragen
 
 
 226
 
 
 132
 
 
 358
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Getroffen voorzieningen
 
 
 
 
 36
 
 
 
 
 Saldo van nog te betalen kosten en vooruitbetaalde kosten
 
 
 
 
 27
 
 
 
 
 Liquide middelen per 31-12-2018
 
 
 
 
 421
 
 
 
 
 
 Bron: Begroting van het Infrastructuurfonds 2020
 
 
 
 
 
 5.2
 Bijlage 2: Lijst van afkortingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 BenO
 
 
 Beheer en Onderhoud
 
 
 
 
 BOI
 
 
 Beoordelings- en Ontwerpinstrumentarium 
 
 
 
 
 BOV
 
 
 Beheer, Onderhoud en Vervanging
 
 
 
 
 BPRW
 
 
 Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren 
 
 
 
 
 DBFM
 
 
 Design, Build, Finance and Maintain
 
 
 
 
 DF
 
 
 Deltafonds
 
 
 
 
 DP
 
 
 Deltaprogramma
 
 
 
 
 EHS
 
 
 Ecologische Hoofdstructuur
 
 
 
 
 HWBP
 
 
 Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 
 
 
 HWBP-2
 
 
 Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma
 
 
 
 
 IBOI
 
 
 Index Bruto Overheidsinvesteringen
 
 
 
 
 IenW
 
 
 Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
 
 
 
 
 KRW
 
 
 Kaderrichtlijn Water
 
 
 
 
 LNV
 
 
 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 
 
 
 
 
 LRT3
 
 
 Derde Landelijke Rapportage Toetsing primaire waterkeringen
 
 
 
 
 MIRT
 
 
 Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
 
 
 
 
 NCSA
 
 
 Nationale Cybersecuritystrategie Agenda
 
 
 
 
 NKWK
 
 
 Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat 
 
 
 
 
 NURG
 
 
 Nadere Uitwerking Rivieren Gebied
 
 
 
 
 NUTW
 
 
 Nog uit te voeren werkzaamheden
 
 
 
 
 NWO
 
 
 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek 
 
 
 
 
 PKB
 
 
 Planologische Kernbeslissing
 
 
 
 
 PPS
 
 
 Publiek-private samenwerking
 
 
 
 
 RvdR
 
 
 Ruimte voor de Rivier
 
 
 
 
 RWS
 
 
 Rijkswaterstaat
 
 
 
 
 SCM
 
 
 Strategische Capaciteitsmanagement
 
 
 
 
 TTW
 
 
 Toegepaste en Technische Wetenschappen 
 
 
 
 
 VenR
 
 
 Vervanging en Renovatie
 
 
 
 
 VNAC
 
 
 Versterking van de Nationale aanpak Cybersecurity 
 
 
 
 
 WB21
 
 
 Waterbeleid voor de 21e eeuw
 
 
 
 
 WBI
 
 
 Wettelijk BeoordelingsInstrumentarium