Wet educatie en beroepsonderwijs; Verslag algemeen overleg over de aanpak en uitwerking van maatregelen op het terrein van MAVO/VBO/VSO (24400 VIII, nr. 6 en 24578, nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23778, nr. 54

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

23-02-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

23778 nr. 54

15-02-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretarisNadere gedachtenwisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23778Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 24578Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 778Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet
educatie en beroepsonderwijs)24 578MAVO/VBO/VSOnr. 54VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 15 februari 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 25 januari 1996 overleg gevoerd met staatssecretaris Netelenbos
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de aanpak en uitwerking
van maatregelen op het terrein van MAVO/VBO/VSO (24 400-VIII, nr.
6 en 24 578, nr. 1). Hierbij waren ook de volgende documenten aan de
orde:– haar brief d.d. 17 mei 1995 inzake vakkenpakketten MAVO/VBO (23 900-VIII,
nr. 103);– de brief van de inspecteur-generaal d.d. 13 juni 1995 ter aanbieding
van het inspectierapport «Het schoolonderzoek onderzocht» (OCW
95–646);– de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 8 september 1995 inzake motie nr. 43 WEB/arbeidsmarktgerichte leerweg
(23 778, nr. 52);– haar brief d.d. 21 december 1995 inzake de uitwerkingsnotities
MAVO/VBO en specifieke informatie m.b.t. de arbeidsmarktgerichte leerweg (OCW
96–11).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Cornielje (VVD) beperkte zich tot de hoofdlijnen van
het proces, omdat hij dit algemeen overleg zag als een tussenstap volgend
op het overleg van 29 mei 1995 en vooruitlopend op gelegenheden waarbij er
nog volop gelegenheid zal zijn om op details in te gaan. Positief vond hij
het dat uit de stukken blijkt dat er geen sprake meer zal zijn van gedwongen
fusies tussen scholen. Ook waardeerde hij het dat de arbeidsmarktgerichte
leerweg nader is ingevuld. De regisserende rol die de gemeente daarbij speelt,
is vertaald in de termen coördineren, stimuleren en makelen. Positief
is het ook dat de rol van provincie bij de uitruil van afdelingen van scholen
beter in beeld is gebracht. Dat meer tijd voor het hele proces is uitgetrokken,
zal de implementatie zeker ten goede komen.Van de in stuknr. 23 900-VIII, nr. 103 aangegeven noodzaak om de
vijftien vakken basisvorming via clustering terug te brengen tot zes examenvakken was de heer Cornielje niet overtuigd. Twijfel had hij
vooral over de vakken «science» en «mens en maatschappij».
Op zich vond hij het begrijpelijk dat wordt gezocht naar overeenkomsten tussen
de samenstellende vakken van deze clusters, maar dat mag niet leiden tot een
reductie van het aantal uren van twaalf naar acht of vier. Hierin zag hij
zich gesterkt door de Onderwijsraad, die oordeelde dat onduidelijk is hoe
combinaties van vakken gestalte kunnen krijgen zonder de kwaliteit van het
onderwijs aan te tasten. Leerlingen moeten de mogelijkheid behouden om uit
afzonderlijke vakken een exact pakket samen te stellen. Daarom drong hij er
bij de staatssecretaris op aan, het desbetreffende voorstel te heroverwegen.
In ieder geval mag het aantal uren niet worden gereduceerd.Waartoe instemming met de brief van 29 september (24 400-VIII, nr.
6) leidt, was de heer Cornielje onduidelijk. Vraagtekens zette hij bij de
verdeling over het basis-, kern- en verrijkingsdeel van de vakken. Dit, in
combinatie met de nieuwe differentiatie in leerwegen, zal het onderwijs zeer
compliceren. Kunnen problemen worden ondervangen met een programma-differentiatie?
Eigenlijk wordt hiermee vooruitgelopen op de evaluatie van de basisvorming.
Is de Ontwikkelstandaard bijgesteld, zoals in de brief is aangegeven, en zo
ja, op welke punten is dit gebeurd? Kan de Kamer zich hierover nog uitspreken?
Is overwogen om naast Nederlands en Engels ook wiskunde (eventueel gedifferentieerd
naar sectoren) verplicht te stellen? Hoe verhoudt het basisdeel van het examenprogramma
zich tot de basisvorming? Hoe verhoudt de toetsing basisvorming zich tot de
examinering van het basisdeel van het VBO/MAVO-programma? Het liefst zag hij
dat examinering van beroepsgerichte vakken werd verzorgd door de instellingen
die daartoe worden opgericht voor het BVE-veld. Is dat ook de bedoeling?De heer Cornielje hechtte groot belang aan het behoud van het beroepsgerichte
karakter van het VBO. Dit kan worden onderstreept door het aanbieden van beroepsgerichte
vakken. Dan gaat het niet alleen om het aantal uur, maar ook om de inhoud.
Wat het eerste betreft nam hij aan dat uit het gebrek aan reacties op de voorgestelde
bandbreedte van 24 tot 36 uur mag worden afgeleid dat men hierover tevreden
is. Het beroepsgerichte karakter van het VBO kan ook worden gehandhaafd door
afdelingen duidelijk herkenbaar te houden. Leerlingen ontlenen daaraan hun
motivatie. Voor het bedrijfsleven is dit van belang omdat er dan (vooral in
de korte leerweg) een aansluiting is met het leerlingwezen. In dit verband
refereerde hij aan de recent door een omvangrijke delegatie van RCO verwoorde
zorg over herkenbaarheid van het beroepsgerichte karakter van het VBO en haar
twijfel over sectorbrede afdelingen. Bemoedigend is de bereidheid van RCO
om met de staatssecretaris te overleggen over de mogelijkheid om via clustering
het aantal afdelingen zo terug te brengen dat de herkenbaarheid wordt gehandhaafd.
Is de staatssecretaris tot dit overleg bereid? Het huidige tweesporenbeleid
dwingt scholen welhaast om uit bekostigingsoverwegingen te kiezen voor sectorbrede
afdelingen. Hij was hier vooralsnog niet enthousiast over. Beperking van het
aantal afdelingen leek hem beter, omdat dan het karakter ervan duidelijk blijft.
Gezien mogelijke overleg met RCO drong hij erop aan vooralsnog het aantal
experimenten met sectorbrede afdeling zeer beperkt te houden en daaraan in
ieder geval de voorwaarde van nauwe betrokkenheid van het bedrijfsleven te
verbinden. Terzijde merkte hij nog op dat RCO volledig het verschil tussen
VBO en BVE en de daaraan gekoppelde kwalificaties onderschrijft.Betrokkenheid van het bedrijfsleven vond de heer Cornielje van belang
bij de vormgeving van de arbeidsmarktgerichte leerweg. Het bedrijfsleven moet
namelijk de stage- en eventuele arbeidsplaatsen leveren. Dat er niet toe is
overgegaan om deze leerweg zoveel mogelijk op het assistentenniveau te richten
(zoals motie 23 778, nr. 43 vroeg) blijkt problemen te geven. Deze leerweg
traint leerlingen voor het verrichten van ongeschoold werk, maar
als hiervoor (zoals uit de notitie blijkt) certificaten worden verstrekt,
creëert men een niveau tussen deze leerweg en het assistentenniveau.
Dat is onwenselijk en ook niet nodig, want iemand die de beroepsgerichte leerweg-kort
niet succesvol afrondt, is toelaatbaar tot de BVE-assistentenopleiding. Positief
is het dat het VSO-MLK de kern van de arbeidsmarktgerichte leerweg vormt.
De daar aanwezige kennis moet worden gebruikt voor de uitbouw van deze leerweg.
De gemeente heeft hierbij als «makelaar» de rol om onderwijs en
bedrijfsleven bij elkaar te brengen. Baangaranties kunnen daarbij niet worden
gegeven, maar wel kan de inspanningsverplichting worden aangegaan om voor
voldoende stage- en arbeidsplaatsen te zorgen. Krijgt het VSO-MLK bij beëindiging
van de ISOVSO een eigen plaats in de WVO? In het voornemen om één
zorgbudget te creëren zag hij niet veel. Zijn voorkeur ging uit naar
twee zorgbudgetten, één voor de arbeidsmarktgerichte leerweg
en één voor de hulpstructuur. Zo kan worden voorkomen dat extra
financiering als gevolg van een groter dan voorzien aantal leerlingen in de
arbeidsmarktgerichte leerweg ten koste gaat van de hulpstructuur. Alvorens
pilot-projecten met de arbeidsmarktgerichte leerweg starten moet de Kamer
worden geïnformeerd over de daarvoor geldende evaluatiecriteria. Uit
de stukken begreep hij dat er over de hulpstructuur nog veel onduidelijkheid
bestaat. Hij juichte de gedachte aan een ontwikkelingswet toe. Aan de daarin
neergelegde criteria kan men zich in het ontwikkelingsproces beroepen. Passen
pilot-projecten in zo'n wet?Er moet worden gestreefd naar een landelijk dekkend netwerk van samenwerkingsverbanden,
zo vond de heer Cornielje. Per regio moet er een regionale verwijzigingscommissie
komen. Kan dat dezelfde commissie zijn als die welke functioneert in het primair
onderwijs? Per regio moeten er aparte budgetten komen voor de arbeidsmarktgerichte
leerweg en de hulpstructuur. Aan het budget voor de hulpstructuur moeten een
aantal voorwaarden worden verbonden. Zo moet via individuele indicatiestelling
duidelijk worden wat de hulpvraag is. Ook moet worden uitgegaan van het principe
dat het geld de leerling volgt. Dit betekent vooralsnog dat gelden rechtstreeks
van het Rijk aan scholen kunnen toevloeien. In de huidige situatie vond hij
het te vergaand om gelden te laten toevloeien aan samenwerkingsverbanden.
In de toekomst kan het wellicht zover komen, maar vooralsnog leek het hem
beter om het samenwerkingsverband te laten fungeren als overlegplatform waarop
wordt bezien hoe het onderwijs op de beste manier vorm kan worden gegeven.
Op termijn zal tussen de diverse regio's een verevening moeten plaatsvinden.
Door op deze wijze vorm te geven aan de hulpstructuur kunnen problemen in
het landbouwonderwijs (waarin het IVBO sterk is vertegenwoordigd) worden ondervangen.
Mocht worden gekozen voor een andere opzet, dan dient aan dit onderwijs bijzondere
aandacht worden geschonken. Positief vond hij het dat AOC's kunnen fuseren
met een MAVO. Mag op de VBO-uitvoeringslocaties dan ook de gemengde leerweg
worden aangeboden? Als fusie niet kan, moet het via een planprocedure mogelijk
worden om een gemengde leerweg aan te bieden.Positief oordeelde de heer Cornielje over de rol van de provincie, die
in contact met de schoolbesturen toetst of een evenwichtig geheel van onderwijsvoorzieningen
tot stand komt en in contact met het bedrijfsleven de arbeidsmarktrelevantie
van de afdelingen beziet. Tegen het hanteren van een opheffingsnormen had
hij op zich geen bezwaar. Wel pleitte hij voor een differentiatiemogelijkheid
in dezen. De provincie zou, gelet op criteria, gemotiveerd van deze normen
af kunnen wijken. Hoe ziet de staatssecretaris dit? Welke rol speelt de regievoerder
en over welke middelen beschikt hij?Het verbaasde de heer Cornielje dat een aantal grote vakorganisaties in
de thans geschetste structuur geen problemen ziet. Hijzelf zag die zeker, bijvoorbeeld op het gebied van wachtgelden. Hoe kunnen problemen op
dat vlak worden voorkomen? Welke vorm krijgt het na- en bijscholingstraject?Mevrouw Van Vliet (D66) herinnerde eraan dat haar fractie tijdens
het algemeen overleg van 29 mei 1995 al aangaf, te staan achter het uiteindelijke
doel van het project MAVO/VBO/VSO, te weten: versterking van het voorbereidend
beroepsonderwijs door herkenbare leerwegen, een goede aansluiting op het vervolgonderwijs,
minimalisering van de schooluitval door optimalisering van de zorg en (waar
nodig) enige herschikking van de schoolstructuur. Bij die gelegenheid gaf
haar fractie ook aan, grote twijfels te hebben over eventuele opheffing van
het IVBO en het VSO zolang nog niet is bewezen dat via de hulpstructuur een
betere situatie wordt gecreëerd. Het proces mag niet onomkeerbaar zijn.
Dit overleg wenste zij te benutten om hiervan uitgaande beleidslijnen te trekken
naar de volgende fase, die van de (door haar gesteunde) pilot-projecten. Het
ontbreken van veel essentiële verbindingsstukken in het geheel bemoeilijkt
het trekken van beleidslijnen. Mede hierdoor was zij er vooralsnog niet van
overtuigd dat uiteindelijk de doelstellingen van het beleid verwezenlijkt
zullen worden.Uit de stukken maakte mevrouw Van Vliet op dat de ontwikkelstandaard bij
de beroepsgerichte leerwegen leidt tot een keuze voor afdelingen of voor een
sectorbrede toerusting. In principe zijn scholen vrij om afdelingen te handhaven,
indien daarvoor voldoende leerlingen beschikbaar zijn. Afdelingen kunnen ook
in stand worden gehouden door onderling ruilen tussen scholen. Al met al lijken
er voldoende mogelijkheden te zijn om afdelingen te behouden. Is in een situatie
met lump-sumfinanciering een opheffingsnorm dan wel nodig. Kan niet met een
adviesnorm worden gewerkt? Zullen veel VBO-afdelingen niet verdwijnen doordat
scholen uit kostenoverwegingen voorkeur geven aan brede sectorprogramma's?
Zij betwijfelde of dit voor een richting als techniek wel een gewenst perspectief
is. Veel VBO-leerlingen worden juist gemotiveerd door het systeem van afdelingsgericht
onderwijs. Weet een leerling in een sectorbrede opleiding nog wel voor welk
vak hij wordt opgeleid? Ook haar was de kritiek van de RCO-delegatie niet
onopgemerkt gebleven. Leerlingen die vanuit het VBO doorstromen naar bijvoorbeeld
het leerlingwezen, moeten minimaal beschikken over vaardigheden die hen in
staat stellen om goed van start te gaan op een leerarbeidsplaats. Kan het
leerlingwezen overweg met sectoropgeleide leerlingen?Een echt oordeel over kwaliteit en meerwaarde van de nieuwe programma's
(verdeeld in basis-, kern- en verrijkingsdelen) wenste mevrouw Van Vliet pas
te geven op het moment dat zij gedetailleerd zijn vormgegeven. Wanneer kan
hier verder over worden gesproken? Het aantal lesuren beroepsgerichte vakken
zal 24 uur zijn voor het basisdeel en 30 voor het verrijkingsdeel. Zou echter
niet juist de relatief zwakke leerling (die waarschijnlijk alleen het basisdeel
zal voltooien) meer beroepsgerichte uren moeten volgen? Hoe staat het hiermee?
voor beroepsgerichte vakken vond zij 24 uur te weinig, zelfs al zouden ze
goed kunnen worden verbonden met de basisvorming. Wel onderschreef zij dat
de samenhang tussen basisvorming, algemene vakken en beroepsvakken vergroot
moet worden. Instroomeisen moeten uitgangspunt zijn voor examenprogramma's.
Een overladen programma kan worden voorkomen door niet noodzakelijke onderdelen
te laten vallen. Zeker in de theoretische en de gemengde leerweg voelde zij
er niets voor om dit te realiseren door het aanbieden van gecombineerde vakken
als «science», «mens en maatschappij» en «kunst».
De afname van het aantal lesuren van twaalf naar acht en vier vond ook zij
veel te radicaal. Zij bepleitte om de bestaande vakken apart te blijven aanbieden,
mede omdat dit in het vervolgonderwijs ook zo is. Eventueel zou het aantal
lesuren wel aan een nadere beschouwing kunnen worden onderworpen. Ook zou
kunnen worden bezien of clustering voordelen kan opleveren voor
leerlingen in de beroepsgerichte leerweg. Vaak gaat het dan om leerlingen
met een sterk praktische inslag, die niet gemakkelijk verbanden leggen en
die naar verhouding veel tijd moeten hebben voor beroepsgerichte vakken. Er
zal bij clustering in deze leerweg niet aan te ontkomen zijn om het aantal
lesuren iets terug te brengen, maar gezien het doorstroomperspectief (leerlingwezen)
behoeven daar geen nadelen aan verbonden te zijn.Een aldus gedifferentieerde clustering zal waarschijnlijk tot minder organisatorische,
personele en onderwijskundige problemen leiden. Mocht clustering in de beroepsgerichte
leerweg onhaalbaar blijken, dan moet van deze optie totaal worden afgezien.
Voor welk systeem ook wordt gekozen: de leermethoden moeten tijdig gereed
en uitgekozen zijn. In dat verband twijfelde zij aan de haalbaarheid van de
datum van 1 augustus 1998. Desnoods moet invoering wat worden uitgesteld als
de leermethoden nog niet gereed zijn.Uit de stukken leidde mevrouw Van Vliet af dat de staatssecretaris het
wenselijk vindt dat de huidige categoriale MAVO- en VBO-scholen alsnog een
partner vinden. Dit moet toch niet worden vertaald als een nieuwe fusieplicht
in het voortgezet onderwijs? Zij voelde hier niets voor, te meer daar dit
voor het welslagen van het MAVO/VBO/VSO-traject niet noodzakelijk is. Een
MAVO-school moet de vrijheid hebben om er bewust voor te kiezen alleen de
theoretische leerweg aan te bieden. Wel roept dit de vraag op wat de situatie
wordt voor een (VBO-)school die wel graag wil fuseren, maar geen partner kan
vinden. De combinatie MAVO-AOC vond zij logisch vanuit het streven om AOC's
de mogelijkheid te bieden ook de gemengde leerweg aan te bieden. Dat deze
optie is gecreëerd, verheugde haar. Wat is het alternatief als een AOC
geen MAVO als partner kan vinden of als een AOC bezwaar maakt tegen samengaan?Op hoofdlijnen stemde mevrouw Van Vliet in met de uitwerking van de hulpstructuur,
zeker ook omdat de invulling ervan grotendeels wordt overgelaten aan de samenwerkende
scholen. Zij onderschreef dat alle scholen voor IVBO en VSO-LOM/MLK zich voor
1998 moeten aansluiten bij een samenwerkingsverband, maar tekende daarbij
aan dat dit per definitie niet betekent dat VBO-scholen moeten opgaan in een
VBO-afdeling van een brede scholengemeenschap. Het moet ook mogelijk zijn
om als individuele leerweg verder te gaan. Derhalve kon zij niet onderschrijven
dat iedere IVBO-leerweg vanaf 2002 op moet gaan in een van de drie te vormen
nieuwe leerwegen. In de loop van het proces zal hierover mede in de samenwerkingsverbanden
beslist moeten kunnen worden. Mocht een samenwerkingsverband besluiten een
VSO-school als expertisecentrum te laten doorgaan dan moet zij in staat blijven
om leerlingen in de eigen school te begeleiden. Ook in het eindstadium moet
er een minimaal stelsel van speciale scholen blijven bestaan als laatste toevluchtsoord
voor kinderen die het ook met de meest intensieve zorg niet redden op een
reguliere school. Dit behoeft niet te betekenen dat alle lessen op een VSO-school
moeten worden gevolgd. Wel kunnen dit soort scholen leerlingen een mogelijkheid
bieden om een groot deel van hun tijd in een vertrouwde omgeving met een vaste
docent door te brengen. Wil de staatssecretaris hiervoor ruimte bieden? Ook
moet samenwerkingsverbanden de mogelijkheid worden geboden om een deel van
het huidige systeem overeind te houden voor goed geïndiceerde leerlingen
die zoveel mogelijk binnen het reguliere onderwijs worden opgevangen. Vanuit
die visie steunde zij het idee om samenwerkingsverbanden een commissie leerlingenzorg
te laten instellen die aan de hand van een objectieve maatstaf zorgdraagt
voor de indicatie van leerlingen voor de zorgstructuur.Hoe wordt de verdeling van het zorgbudget uitgewerkt, zo vroeg mevrouw
Van Vliet. Dan gaat het om de criteria, de vraag of gelden naar de scholen
of de samenwerkingsverbanden gaan en om de voorwaarden waaraan een en ander
gekoppeld is. Zij onderschreef dat het zorgbudget buiten de lump-sumbekostiging
wordt gehouden en wordt geoormerkt. Het dient expliciet gericht te worden
op leerlingen uit het huidige VSO-lLOM/MLK, (I)VBO, VBO en MAVO. Daarnaast
dient het VSO in ieder geval een deel van het zorgbudget in een samenwerkingsverband
te kunnen beheren en besteden, wil het enthousiast en betrokken kunnen meewerken
aan dit toch zeer onzekere proces. In dit licht bepleitte zij een overlegplatform
waarin betrokken organisaties zich kunnen buigen over de verdeling van gelden
in een samenwerkingsverband. Dan gaat het om vragen als: moeten gelden worden
verdeeld via een overkoepelend bestuur, moeten ze naar de scholen gaan of
moeten ze worden verdeeld à la «weer samen naar school»(WSNS)?Uit de stukken maakte mevrouw Van Vliet op dat in tegenstelling tot de
beleidsreactie thans wordt gesteld dat de arbeidsmarktgerichte leerweg gekoppeld
moet zijn aan een onderwijsinstelling. Wat is de praktische betekenis van
de mededeling dat het ministerie van OCW op grond van te ontwikkelen criteria
de scholen aanwijst die deze leerweg mogen aanbieden? Krijgt ieder samenwerkingsverband
een arbeidsmarktgerichte leerweg? Zijn aangewezen scholen verplicht om zo'n
leerweg aan te bieden? Het verheugde haar dat is afgezien van fixatie van
het aantal leerlingen in de arbeidsmarktgerichte leerweg op 25 000. Zij
steunde de gedachte om de gemeente in deze leerweg een regisserende rol toe
te delen. Wel vreesde zij dat leerlingen uit het VSO-MLK (die vaak moeilijk
op gang komen) er niet in zullen slagen om binnen maximaal zes jaar dit leertraject
af te ronden. Hoeveel leerlingen overschrijden in het huidige VSO-MLK deze
grens? Wat gebeurt er met leerlingen die het binnen de maximale tijd niet
halen? Zij onderschreef dat scholen tot maximaal een jaar nazorg moeten bieden
aan oud-leerlingen die actief zijn op de arbeidsmarkt. Is dit voor scholen
organisatorisch en financieel wel haalbaar? Krijgen zij hiervoor ruimte, of
moet dit worden betaald uit het zorgbudget? Pilot-projecten kunnen over al
dit soort vragen duidelijkheid geven. Die projecten zijn echter alleen zinvol
als ze in het kader van de Ontwikkelingswet kunnen worden ingevoerd en afgerond.
Alleen dan is er namelijk sprake van een omkeerbaar proces. Hiervan uitgaande
moeten er pilot-projecten komen voor de arbeidsmarktgerichte leerweg en de
hulpstructuur. Ook moet in de pilot-projecten niet meer geld worden gestoken
dan in de eindsituatie beschikbaar zou zijn. Zij was zich ervan bewust dat
pilot-projecten geen compleet beeld kunnen geven van de uiteindelijke werking
van het begrip «zorgbreedte». Om het proces echt te laten slagen
moeten alle nog bestaande onduidelijkheden en hiaten worden weggenomen en
moet er door middel van een overlegplatform (in wat voor vorm dan ook) een
draagvlak worden gecreëerd. Pas op die basis zal in een later stadium
met wetgeving kunnen worden ingestemd. Vooralsnog oordeelde zij echter dat
een juiste weg is ingeslagen.Mevrouw Liemburg (PvdA) herinnerde aan het brede draagvlak
dat er tijdens het algemeen overleg van 29 mei 1995 bleek te zijn voor de
(door haar fractie op hoofdlijnen nog steeds gesteunde) ideeën van de
commissie-Van Veen over de aansluiting VBO/MAVO. Waardering had zij voor het
vele werk dat het departement in de afgelopen periode heeft verzet. Omdat
daarover veel onrust is ontstaan, betreurde zij het tegen deze achtergrond
enigszins dat op sommige onderdelen nog niet de duidelijkheid is gegeven waarom
destijds werd gevraagd. Problemen in deze fase vloeien vooral voort uit het
loskoppelen van vorm en inhoud. Zij nam de huidige structuur van het onderwijs
(waarin veel goeds zit dat behouden moet worden) als uitgangspunt voor het
veranderingsproces. Fouten die in andere veranderingsprocessen zijn gemaakt,
moeten niet worden herhaald. Het succes zal afhangen van de mensen die het
uiteindelijk allemaal uitvoeren. Juist voor hen betekent verandering echter
onzekerheid. Wil de staatssecretaris met grote spoed de gevolgen van dit veranderingsproces
voor het lesgevend personeel en de mogelijkheden om van hun ervaring
gebruik te maken, in kaart brengen? Dan gaat het niet alleen om de mogelijke
wachtgeldproblematiek, maar vooral ook op het feit dat in het beroepsonderwijs
mensen werken die zich zeer bij hun leerlingen betrokken voelen. Die mensen
moeten er bij worden gehouden.Onduidelijkheid is er nog over de inrichting van de leerwegen, zo constateerde
mevrouw Liemburg. De keuze tussen afdelingen en sectoren in de beroepsgerichte
vakken heeft veel reacties opgeleverd. De polarisatie bij dit onderwerp leidt
echter de aandacht af van waar het in werkelijkheid om behoort te gaan: vakken
die aantrekkelijk zijn voor de leerling en die bovendien een civiel effect
hebben. Omdat het aantal afdelingen nu te groot is, steunde zij een herschikking
ervan. Waarom wordt nergens gerept over het convenant dat minister Ritzen
op dit punt voor het vervolgonderwijs met de branches heeft gesloten en over
het werk dat branches al hebben gedaan om te komen tot een andere inhoud van
de vakkenpakketten? Provincies moeten bij de noodzakelijke herschikking van
afdelingen een belangrijke rol spelen. In dat kader moet de rijksoverheid
als een objectief, duidelijk criterium opheffingsnormen stellen zoals in de
uitwerkingsnotitie beschreven. Alleen bij uitzondering kan daarvan op gemotiveerd
advies van de provincie (bijvoorbeeld op grond van regionale omstandigheden)
worden afgeweken. Zij gaf aan het te betreuren als de keuze tussen afdeling
of sector niet op inhoudelijke, maar op financiële gronden zou plaatsvinden.
Dat wordt des te verleidelijker door wat in de stukken wordt geschreven over
de ontwikkelstandaard. Welke garanties heeft de staatssecretaris dat niet
het geld alles gaat bepalen? Zij stemde overigens in met passages over omzetting,
splitsing en completering.Mevrouw Liemburg constateerde verder dat de discussie rondom de zorgstructuur
nog veel onzekerheid veroorzaakt. Zoveel mogelijk moet worden aangesloten
bij het WSNS-proces. Daarbij gemaakte fouten moeten worden vermeden. Vooraf
dient er een heldere structuur te zijn, met een goede toedeling van verantwoordelijkheden.
In dat verband koos zij voor regionale samenwerkingsverbanden met een eigen
rechtspersoonlijkheid, waarbij in principe alle scholen in een regio tot en
met het VWO aangesloten dienen te zijn. Hoe ziet de staatssecretaris dit?
Bekostiging kan via de scholen lopen en leerlingen uit de regio moeten worden
toegelaten. Ouders moeten wel de vrijheid behouden om anders te kiezen. Qua
omvang zou kunnen worden aangesloten bij de regio's van de OBD. In ieder geval
moet een regio groot genoeg zijn om een volledig aanbod te kunnen bieden.
Zou de verplichting kunnen worden opgelegd om per samenwerkingsverband een
aparte voorziening voor speciaal onderwijs in stand te houden? Het leek haar
een illusie te denken dat buiten de arbeidsmarktgerichte leerweg alle leerlingen
met incidentele hulp de reguliere eindstreep zullen halen. Een aparte voorziening
(een school of een afdeling) blijft nodig. Erkenning daarvan zal veel onrust
wegnemen. Zij verzette er zich niet tegen dat de ISOVSO opgaat in de WVO,
mits het speciaal onderwijs daarin een herkenbare plaats behoudt.De arbeidsmarktgerichte leerweg kan het best vorm worden gegeven door
het VSO-MLK, zo vond mevrouw Liemburg. Hoe ziet de staatssecretaris de aansluiting
van deze leerweg op de rest? Een nadere toelichting vroeg zij op de verbinding
met het bve-onderwijs in de tweede fase. Wat gebeurt er met leerlingen die
de maximale verblijfsduur van zes jaar in het VBO overschrijden en op eigen
kracht geen aansluiting kunnen krijgen op de arbeidsmarkt of een vervolgopleiding?
Deze groep loopt veel risico's omdat zij snel vaardigheden verliest als er
gedurende een zekere tijd geen begeleiding is. Hoewel zij het streven naar
kostenbeheersing steunde en zoveel mogelijk een isolement van de arbeidsmarktgerichte
leerweg wilde voorkomen, pleitte zij ervoor om de bekostiging ervan los te
maken van het zorgbudget. Zo kan namelijk worden voorkomen dat overschrijding
van het voor deze leerweg geïndiceerde aantal leerlingen ten koste gaat
van het zorgbudget. Desgevraagd verduidelijkte zij dat bij begrotingswijziging eventueel aanpassing mogelijk is indien blijkt dat het budget
voor de arbeidsmarktgerichte leerweg niet geheel wordt besteed. Aparte bekostiging
heeft tevens als voordeel dat slagvaardiger kan worden ingespeeld op mogelijkheden
die gemeenten, arbeidsvoorziening, het bedrijfsleven, de sociale werkvoorziening
en het vormingswerk bieden. Hoe dit geld bij de arbeidsmarktgerichte leerweg
wordt gebracht, moet nader worden uitgewerkt. Uitgaande van het streven naar
een duidelijke structuur en behoud van het goede uit de bestaande situatie
moet daarvoor gewoon een praktische oplossing worden geboden. In het geheel
zag zij de gemeente als trekker, initiator, coördinator en regisseur.
Aandacht vroeg zij in dit verband voor de rol van de ministeries van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die ook
geldstromen op deze groep richten. Bij een regievoerder als tweedelijnsvoorziening
kon zij zich in het geheel niets voorstellen.Uit de stukken maakte mevrouw Liemburg op dat er van verplichte fusies
geen sprake meer zal zijn. Wat gebeurt er echter met categoriale scholen die
wel willen fuseren, maar geen partner kunnen vinden? Over de aparte positie
van AOC's blijft de uitwerkingsnotitie vaag. Op dit punt wordt de politiek
geconfronteerd met de gevolgen van eerdere besluitvorming. Bij de oplossing
daarvan moet de autonomie van de school voorop staan. Mag een AOC na fusie
met een MAVO op de uitvoeringslocaties de gemengde leerweg aanbieden? Kan
de staatssecretaris de geboden oplossing nader toelichten?Mevrouw Liemburg betreurde het vanuit een oogpunt van taalzorg dat juist
een ministerie als dat van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de vorming
van een vak als «science» propageert. Ook zij zag dit vak niet
zitten, zeker niet als het aantal uren wordt teruggebracht tot vier. Eenzelfde
oordeel velde zij over het vak «mens en maatschappij». Wordt de
inhoud van dergelijke vakken niet net als bij de kunstvakken bepaald door
de bevoegdheid/bekwaamheid van de toevallig aanwezige docent? Zou het niet
beter zijn om in plaats van deze clustering, per leerweg te bepalen welke
vakken het meest relevant zijn? Waar is eigenlijk het vak technologie gebleven?
De educatieve uitgeverijen hebben duidelijk gemaakt het lesmateriaal niet
tijdig gereed te zullen krijgen. In dit verband herinnerde zij eraan dat het
vak maatschappijleer eerder niet tot volle wasdom kon komen omdat niet over
goed lesmateriaal kon worden beschikt. Ook de basisvorming is ingevoerd zonder
dat de boeken ervoor beschikbaar waren. Dat mag niet nog eens gebeuren. Dat
er in het proces druk op de ketel staat, vond zij niet erg. Wel benadrukte
zij dat tussentijdse evaluaties (van bijvoorbeeld proefprojecten) een zinvolle
mogelijkheid tot bijsturing of zelfs het terugkeren op de schreden moeten
kunnen bieden. Omdat op basis van het werk van de commissie-Van Veen al goede
projecten zijn gestart, moet men echter niet de illusie hebben, het proces
geheel terug te kunnen draaien. Wel moet er eventueel ruimte zijn om zo nodig
gaandeweg een wat andere richting in te slaan. Duidelijke, voor iedereen te
controleren criteria dienen daarbij voorhanden te zijn. Het tijdpad is slechts
een hulpmiddel. Het halen ervan mag geen doel op zich zijn waaraan de kwaliteit
van de wetgeving en het invoeringsproces ondergeschikt worden gemaakt.De heer Van de Camp (CDA) schetste (wijzend op de winterse
condities buiten) het karakter van de uitwerkingsnotitie als: helder, maar
koud. Kan het nationale kennisdebat uitmonden in een groter zorgbudget, zo
vroeg hij. In dit verband wees hij erop dat volgens sommigen in het jaar 2000
een situatie zal zijn ontstaan waarin gemiddeld één op de drie
Nederlanders een of andere vorm van psychiatrische hulp heeft gehad. Persoonlijk
vond hij dit een erg negatief beeld, maar wel trok hij er de conclusie uit
dat ervoor moet worden gewaakt dat in de thans aan de orde zijnde sectoren
te veel geld gaat naar techniek en te weinig naar de zorgkant.
Onduidelijk vond hij de voeding van het zorgbudget en de rol die andere departementen
daarbij spelen.Dat de staatssecretaris de tijd neemt om de ingrijpende herstructurering
van het MAVO/VBO vorm te geven, waardeerde de heer Van de Camp. Minder waardering
had hij echter voor de bijzonder korte tijd die de Kamer had om de uitwerkingsnotitie
te bestuderen. Enige geruststelling ontleende hij echter aan de conclusie
dat op hoofdpunten verder kan worden gesproken aan de hand van nog komende
uitwerkingsnotities. Het was hem opgevallen dat de staatssecretaris erg ver
over haar regeerperiode heen kijkt. Is er rekening mee gehouden dat er lopende
het proces ontzettend veel kan veranderen? In dit verband verontrustte het
hem dat de teneur van de uitwerkingsnotitie exact gelijk is aan die van de
stukken welke op 29 mei 1995 in het algemeen overleg aan de orde waren. De
staatssecretaris heeft niet veel toegegeven. Derhalve betwijfelde of het proces
volgens het thans voorziene tijdschema wel goed kan verlopen.De uitwerking van de ontwikkelstandaard deed de heer Van de Camp vragen
om een toelichting op het verrijkingsdeel van de theoretische vakken in de
gemengde leerweg. Positief vond hij het dat het onderscheid tussen de gemengde
leerweg en de beroepsgerichte leerweg wat groter is geworden door de instelling
van een korte en een lange beroepsgerichte leerweg. Is echter het onderscheid
tussen de theoretische en de gemengde leerweg wel groot genoeg? Welke rol
speelt het verrijkingsdeel van de theoretische vakken in dit verband? In invoering
het combinatievak «mens en maatschappij» zag hij niets. Beter
zou het zijn om de SLO te laten bezien hoeveel ruimte kan worden geschapen
door overlap tussen de samenstellende delen ervan weg te nemen. Verder krijgen
de natuurwetenschappelijke vakken in het curriculum van de theoretische en
de gemengde leerweg te weinig aandacht. Uitbreiding daarvan zou ten koste
moeten gaan van andere vakken. Het combinatievak «science» wees
hij echter af, zeker ook gezien de daaraan gekoppelde teruggang in het aantal
uren. Ook hierbij moet eerst worden gekeken hoe overlap kan worden weggesneden.
Verder zou gebruik moeten worden gemaakt van ervaringen die zijn opgedaan
met de basisvorming. Ook wees hij op de relatie met de campagne «kies
exact» en herinnerde hij aan het pleidooi van de heer Beinema bij de
recente begrotingsbehandeling voor meer aandacht voor het vak geschiedenis.
Zeker tegen de achtergrond van de problematiek rondom o.a. allochtone jongeren
verdienen vakken als maatschappijleer en geschiedenis veel aandacht. Hoe een
en ander in de lesurentabel moet worden verrekend, kon hij desgevraagd echter
niet aangeven. De door mevrouw Van Vliet geopperde differentiatie bij de invoering
van combinatievakken wees hij af, omdat dit de herkenbaarheid van de vakken
niet ten goede komt.De heer Van de Camp sloot zich aan bij opmerkingen van de heer Cornielje
over de herziening van de afdelingenstructuur in het VBO en het buitengewoon
boeiende gesprek dat hierover is gevoerd met een delegatie van RCO. Ook hij
drong aan op nader overleg tussen het ministerie en RCO over de mogelijkheid
om samenhangende afdelingen zodanig te clusteren dat ze voor het bedrijfsleven
herkenbaar blijven. De dubbele optie op dit gebied, zoals die in de stukken
tot uitdrukking komt, ging hem echter te ver. Met de afdelingenstructuur in
het VBO moet voorzichtig worden omgegaan, zeker waar het gaat om de afdelingen
techniek. Zaken lopen daar goed en leerlingen hebben doorgaans snel een goede
baan. In de sectoren verzorging en administratie is er meer mogelijk. Op die
gebieden zou de SLO verder kunnen gaan. Soms zal het zeker moeilijk zijn om
de afdelingenstructuur volledig overeind te houden, maar men is op de verkeerde
weg als tengevolge van het wegvallen van afdelingen leerlingen «dan
maar MAVO gaan doen». Vooralsnog wenste hij het overleg met RCO af te
wachten. Wijzend op de autonomie van scholen deed hij een klemmend beroep
op de staatssecretaris om af te zien van hantering van een opheffingsnorm,
hoewel hij erkende dat bewaking van kwaliteit en spreiding daar
eigenlijk voor pleiten. Kwaliteit kan ook worden bewaakt via overleg met branche-organisaties
en overige betrokkenen en via hantering van adviesnormen. In dit verband sprak
hij er zijn verbazing over uit dat in de uitwerkingsnotitie het woord «inspectie»
totaal ontbreekt.De heer Van de Camp ging ervan uit dat er geen fusiegolf tussen MAVO-
en VBO-scholen komt. Categorale MAVO's die daarvoor kiezen, moeten apart kunnen
voortbestaan, ook al kan dit problemen geven voor scholen die wel willen fuseren,
maar geen partner kunnen vinden. Na de eerdere fusiegolf in het onderwijs
is dit aantal «muurbloempjes» echter zeer beperkt. De mogelijkheid
van fusies tussen MAVO en AOC juichte hij toe. Kan een AOC een gemengde leerweg
bieden als niet is gefuseerd met een MAVO-school?Dat de besturen- en deelplanorganisaties blijkens de tekst van par. 3
van de uitwerkingsnotitie slechts een kleine rol spelen bij de herschikking,
c.q. de herstructurering van het MAVO/VBO vond de heer Van de Camp volstrekt
onterecht. Aan de provincies wordt in dit verband meer tekst besteed, maar
uiteindelijk hebben die toch ook een zeer geringe inbreng. Typerend vond hij
de opmerking in de notitie, dat de informatie die de provincies nodig hebben,
op het departement aanwezig is. Mogen provincies hun informatie over de (regionale)
arbeidsmarkt alleen ontlenen aan branche-organisaties, landelijke organen
en landelijke onderzoeksgegevens, of mogen zij hierbij ook hun eigen sociaal-economische
dienst inschakelen? Verder vroeg hij aandacht voor de kosten die gemoeid zijn
met het omvangrijke overleg- en ondersteuningscircuit. Ook hij zag niets in
een regievoerder, te meer daar deze niet is ondergebracht bij het procesmanagement
voortgezet onderwijs. Dit geld kan beter worden toegevoegd aan het zorgbudget.De heer Van de Camp bevestigde zijn eerdere instemming met een landelijk
dekkend netwerk van samenwerkingsverbanden in de hulpstructuur. Zorg voor
de zwakke leerling mag niet aan bepaalde schoolsoorten worden overgelaten,
maar is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarbij ging hij ervan uit
dat samenwerkingsverbanden per richting kunnen ontstaan, zonder het landelijk
dekkend netwerk aan te tasten. In dit verband ging hij ervan uit dat in regio's
samenwerkingsverbanden elkaar mogen overlappen. Vorming van kunstmatige samenwerkingsverbanden,
zonder relatie met leerlingenstromen, wees hij af.De heer Van de Camp nam afstand van de plannen voor een zorgbudget en
verzocht de staatssecretaris in dezen een andere invalshoek te kiezen. Dat
financiële prikkels nodig zijn om veranderingen op gang te brengen, erkende
hij maar dit mag niet betekenen samenwerkingsverbanden er alleen komen om
financiële redenen. Primair moeten ze er komen om een zorgplan te ontwikkelen
en te zorgen voor een cultuuromslag in het voortgezet onderwijs. Hoewel hij
de gedachtengang achter de bekostigingsvoorstellen van de staatssecretaris
wel kon volgen, voorspelde hij dat deze bij de scholen tot onrust, onzekerheid
(zo niet paniek) zullen leiden. De indruk moet worden weggenomen dat in het
kader van dit proces hun budget wordt gekort. Die suggestie wordt gewekt door
de mededeling in de uitwerkingsnotitie dat tot aan de overgangsfase geen wijzigingen
in de financieringswijze van het VO en VSO zijn voorzien (par. 6.5, tweede
alinea). Scholen moet zekerheid worden gegeven dat zij in de komende jaren
(ook na 1998) worden bekostigd via de huidige systematiek. Wel moet daarbij
worden aangegeven dat middelen via het zorgplan moeten worden besteed. Daarbij
ging hij ervan uit dat VSO-LOM/MLK en IVBO-afdelingen blijven voortbestaan
totdat een eerste evaluatie heeft plaatsgevonden. Gezien het gevaar van verdunning
van zorgmiddelen wees hij de suggestie om middelen van VSO-LOM/MLK en IVBO
voor alle leerwegen aan te wenden, van de hand. Oneigenlijke aanwending van
budgetten voor i-leerlingen kan worden voorkomen door een scherpere indicatiestelling
van IVBO- en VSO-leerlingen. Daartoe moeten samenwerkingsverbanden
zich richten op de totstandkoming van een centrale commissie leerlingenzorg.
Scholen met geïndiceerde leerlingen moeten hun geld dan krijgen conform
het zorgplan, dat op zijn beurt ook rekening houdt met leerlingen met een
gedeeltelijke indicatie. Dit kan leiden tot verschuiving van budgetten tussen
de in het samenwerkingsverband participerende scholen. Consequentie zou zijn
dat het samenwerkingsverband via de opstelling van het zorgplan bepaalt hoe
de rijksoverheid moet bekostigen. Wil de staatssecretaris dit nader uitwerken,
uitgaande van bekostiging via de schoollijn? De uitwerkingsnotitie gaat wel
erg gemakkelijk heen langs mogelijke wachtgeldproblemen. Met het onderbrengen
van VSO-LOM/MLK in de WVO kon hij zich verenigen, mits zij daarin een herkenbare
plek krijgen.De invalshoeken van waaruit de opzet van de arbeidsmarktgerichte leerweg
in de uitwerkingsnotitie wordt benaderd vond de heer Van de Camp sterk verbeterd.
Ook hierbij pleitte hij voor centrale indicatiestelling. Dit voorkomt een
per regio verschillende afstroom van leerlingen uit het VBO naar de arbeidsmarktgerichte
leerweg. Ronduit absurd vond hij de discussie over de maximaal 25 000
leerlingen in de arbeidsmarktgerichte leerweg. Dit is niet in het belang van
de leerlingen. Indien nodig, moeten ook meer leerlingen tot deze leerweg toegelaten
kunnen worden. Voor de door de heer Cornielje gesuggereerde splitsing van
het zorgbudget voelde hij niet. Dit zal alleen maar tot extra verschotting
leiden. Indien nodig zal in 1998 of 2002 (o.a. op grond van de resultaten
van het kennisdebat) voor deze leerweg gewoon meer geld moeten worden uitgetrokken.
Wordt de arbeidsmarktgerichte leerweg gekoppeld aan het VSO-MLK, aan een expertisecentrum
of aan een reguliere VO-school? Koppeling aan alleen het VSO-MLK is onvoldoende,
omdat daarmee de onderkant van de IVBO-populatie niet wordt bereikt. Hier
speelt het samenwerkingsverband een grote rol. Daarin kan het VSO-MLK een
centrale rol vervullen bij de uitvoering. Wie garandeert de leerling in de
arbeidsmarktgerichte leerweg een arbeidsplaats? Zijn hierover in of met het
kabinet afspraken gemaakt? Welke verantwoordelijkheid rust in dezen op de
schouders van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport? De problemen om grote aantallen leerlingen
aan een arbeidsplaats te helpen, moeten niet worden onderschat.De heer Van de Camp ging ervan uit dat het financieel kader uit stuknr.
24 400-VIII, nr. 6 nog steeds geldt. Omdat deze operatie omvangrijker
is dan de invoering van de basisvorming (waarvoor 300 mln. extra ter beschikking
was) spoorde hij de staatssecretaris aan in de begroting voor 1997 extra middelen
voor de herstructurering MAVO/VBO uit te trekken. Met het opzetten van pilot-projecten
stemde hij ten slotte in, mits ze ook echt het karakter van een experiment
krijgen en niet worden gezien als voorlopers van de uiteindelijke invoering
van een nieuwe structuur.De heer Van der Vlies (SGP) waardeerde het (mede sprekend namens
de fractie van het GPV) dat zorgvuldig en voortvarend wordt gewerkt aan de
implementatie van de hoofdlijnen van het regeringsstandpunt inzake het rapport
van de commissie-Van Veen. Daarbij moet de nadruk liggen op de inhoud en niet
op de structuur, het instrumentarium. Onrust en onzekerheid moeten op daadkrachtige,
vertrouwenwekkende wijze worden weggenomen. Gezien de intensiteit van de problematiek
van een helaas nog steeds toenemende groep jongeren is het daarbij van het
grootste belang dat de vernieuwing en de daarbij behorende instrumenten de
benodigde sociale en pedagogisch-didactische effectiviteit en meerwaarde opleveren.
Dit noopt tot een voorzichtige opstelling waarin oude schoenen pas mogen worden
weggedaan als de nieuwe wat zijn ingelopen. Duidelijke afbakening van de verschillende leerwegen en de daarbij behorende
structuren vond de heer Van der Vlies van belang. Dit zal gevolgen hebben
voor de scholen. Dan gaat het o.a. om de maatschappelijke positie van het
MAVO en de relatie met de profilering van het HAVO. Als instrument oordeelde
hij positief over de hulpstructuur. In dit verband herinnerde hij aan de op
29 mei 1995 aangehouden motie-Van Vliet, waarin de regering is verzocht om
pas na een aantal pilot-projecten een definitieve keuze te maken tussen hulpstructuur
en individuele leerweg, dan wel een combinatie van beide. Tegen deze achtergrond
betreurde hij het dat in de stukken de individuele leerweg wat onderbelicht
blijft. Is dit een signaal in een bepaalde richting? Is een hulpstructuur
echt nodig bij de theoretische leerweg? Welk effect zal het aanbieden van
een arbeidsmarktgerichte leerweg hebben op bepaalde types leerlingen? Wat
zal het effect ervan zijn op de uitstap-problematiek en het vroegtijdig schoolverlaten?
Een beperkte verantwoordelijkheid van de gemeente in dit geheel vond hij nuttig,
maar de eerste verantwoordelijkheid moet bij de scholen blijven.Met samenwerkingsverbanden als platform van autonome, gelijkwaardige deelnemers
stemde de heer Van der Vlies in. Hij pleitte met kracht voor de mogelijkheid
van samenwerkingsverbanden naar richting, die overigens moeten aan kwaliteits-
en andere vereisten. Afdwingen van interscholaire samenwerking zal contraproduktief
uitpakken. Bekostiging moet via de scholen lopen. Zij moeten niet via het
zorgplan kunnen worden gedwongen om gelden op een bepaalde manier te besteden.
Scholen moeten de ruimte hebben om op inhoudelijke gronden de beantwoording
van de zorgvraag van leerlingen naar richting te organiseren. Omdat er altijd
behoefte aan zal blijven, moeten VSO-scholen gewoon voort kunnen bestaan.
Ook hij waarschuwde voor verdunning van zorgmiddelen en bepleitte een cultuuromslag
in het VO.Verdergaande fusiedwang vond de heer Van der Vlies in strijd met het breed
in de maatschappij levende gevoelen dat op dit gebied voorlopig de grenzen
zijn bereikt. Uit de uitwerkingsnotitie maakte hij op dat er tegenover de
vele tegenstanders van hantering van een opheffingsnorm voor VBO-afdelingen
maar weinig voorstanders staan. Ook hij wees zo'n verplichte norm af. Besturenorganisaties
zijn er tegen, ondanks dat de hoogte van de norm nog moet worden vastgesteld
in overleg met het veld en ze regionaal gedifferentieerd lijken te kunnen
worden. Is dat laatste juist? Hantering van zo'n norm doet geen recht aan
het uitgangspunt van de autonome school en kan uitdraaien op een koude sanering,
die geen rekening houdt met àlle relevante factoren. Ook leidt het
tot verschraling van scholen die (ook vanuit een regionaal voorzieningenconcept)
wel degelijk bestaansrecht hebben. Verder wees hij erop dat de te verwachten
forse afstroom van MAVO naar VBO de discussie over dit onderwerp zal beïnvloeden.
Zijn centrale opheffingsnormen tegen deze achtergrond echt nodig of zou hetzelfde
doel ook kunnen worden bereikt via het tien-puntenplan dat door de koepels
is gepresenteerd? Voor een benadering als laatstgenoemde pleitte hij, omdat
er dan sprake is van een ontwikkeling van onderaf in de richting van een optimaal
stelsel. Zo'n benadering zou het draagvlak voor het totale proces zeker vergroten.
Wel moet dan worden geaccepteerd dat er niet alleen naar regio, maar zelfs
ook binnen een regio differentiatie optreedt.Ook de heer Van der Vlies zag weinig in een regievoerder, al kon hij zich
voorstellen dat men het prettig zou kunnen vinden om te beschikken over iemand
die een bemiddelende rol speelt bij de oplossing van knelpunten. Hoe dan ook
dienen echter de scholen als eersten verantwoordelijk te blijven.Aandacht vroeg de heer Van der Vlies voor scholen op reformatorische en
gereformeerd vrijgemaakte grondslag, alsmede voor die welke andere kleine
richtingen vertegenwoordigen. Deze scholen verkeren in een aparte positie
als het gaat om spreiding. Vooral in de arbeidsmarktgerichte leerweg
worden zij geconfronteerd met het probleem dat zij relatief grote voedingsgebieden
moeten bestrijken. Deze scholen zou ruimte kunnen worden geboden door hen
toe te staan in de regio steunpunten te zoeken van waaruit hun doelstelling
in de arbeidsmarktgerichte leerweg kan worden gerealiseerd.Ten slotte sloot de heer Van der Vlies zich aan bij wat de heer Van de
Camp en mevrouw Liemburg naar voren brachten over de samenstelling van de
vakkenpakketten. Combinatie van vakken wees hij af omdat het leidt tot reductie
in het aantal lesuren en ook inhoudelijk geen verbetering geeft. Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris vond het voor het wegnemen van de onrust
in het veld en voor de benodigde communicatie met betrokkenen van belang om
in dit algemeen overleg meer duidelijkheid te scheppen over de hoofdlijnen
van het te volgen traject. In dat licht deed het haar genoegen te kunnen constateren
dat er op hoofdlijnen brede steun voor de voorstellen is. Op die basis kan
de SLO verder werken aan de vakontwikkeling. Daarbij is het ongetwijfeld een
handicap dat vooraf niet zeker is of de uitkomsten daarvan tot een betere
situatie leiden dan de huidige. Om op dit punt zoveel mogelijk houvast te
hebben, zijn alle van belang zijnde actoren in het proces betrokken bij datgene
wat de SLO en de vakontwikkelaars doen. Zo wordt bezien of onderwijstijd kan
worden gewonnen door betere afstemming van basisvorming en beroepsvoorbereidende
vakken op elkaar. Als de betrokken docenten veel meer samen zouden doen, kunnen
tal van kerndoelen van de basisvorming worden meegenomen bij het onderricht
in de beroepsvoorbereidende vakken. Voor de leerling kan dit als bijkomend
voordeel hebben dat de kerndoelen uit de basisvorming op een aansprekende
wijze worden aangeboden. In juni a.s. verwachtte zij over de vakontwikkeling
meer duidelijkheid te krijgen.De grote diversiteit aan leerlingen maakt de herstructurering van MAVO/VBO
zeer ingewikkeld. Zeer belangrijk is het daarom dat bij alles de leerling
als vertrekpunt wordt genomen. Zij moeten meer kansen krijgen en moeten meer
worden aangesproken op hun interesses. De uiterst nauwkeurige procesgang die
vereist is om dat doel te bereiken is gebaat bij pilot-projecten. Hoewel het
de bedoeling is om primaire beroepsbeoefenaren een zodanige basis mee te geven
dat zij zich ook later permanent zullen kunnen bijscholen, is het structureringsproces
niet gericht op «AVO-isering» van het VBO. In het kader van de
WEB moet goed worden gedefinieerd hoe onderwijstrajecten uit de eerste fase
het best kunnen aansluiten op routes in de tweede fase. Ook moet nauwkeurig
worden bepaald wat in de eerste fase beslist in het AVO-gedeelte moet worden
onderwezen. Niet alles wordt namelijk in de BVE-sector aangeboden.Gezien het belang van een optimale aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven
was de staatssecretaris bereid om met RCO te overleggen over de mogelijkheid
om samenhangende afdelingen zodanig te clusteren dat ze voor het bedrijfsleven
toch herkenbaar blijven. Daarbij moet niet worden vergeten dat de situatie
in het VBO niet rooskleurig is. De basisvorming en de vorming van scholengemeenschappen
hebben er weliswaar toe geleid dat het aanbod van VBO-scholen in stand kon
blijven, maar de afdelingen van deze scholen zijn vaak bijzonder klein. Sommige
scholen kunnen het nog net redden door i-gelden (oneigenlijk) te gebruiken
voor reguliere VBO-activiteiten. Mede in het licht van de ontwikkelingen rondom
de lump-sumfinanciering valt te voorspellen dat scholen er niet in zullen
slagen om kleine afdelingen in stand te houden. Daarom is het beleid erop
gericht om o.a. door middel van uitruil van afdelingen tussen scholen, het
VBO te revitaliseren. Vooral in gebieden waarin het aanbod van
jongeren van dien aard is dat het sowieso lastig is om over de volle breedte
(voor jongens en voor meisjes) voldoende onderwijsaanbod te realiseren, zal
het een hele toer zijn om een zodanig scala aan onderwijsmogelijkheden te
realiseren dat er ook nog iets te kiezen blijft. Uitgaande van de afdelingsstructuur
wordt bezien hoe zinvolle eenheden kunnen worden gecreëerd. Daartoe zal
in overleg met betrokkenen worden bezien hoe scholen, terugredenerend vanaf
het «modulair» op te zetten landelijke examenprogramma, aan individuele
leerlingen (jongens èn meisjes) een zodanig aanbod kunnen doen dat
zij hoe dan ook goed kunnen doorstromen naar de tweede fase. Dan gaat het
zeker niet om iets vaags, want de hele operatie is juist bedoeld om het vage
eruit te halen en de aansluiting te verbeteren. Aan revitalisering van het
VBO kan het bedrijfsleven bijdragen door het imago op te poetsen. Zo wordt
bevorderd dat jongeren kiezen voor een VBO-opleiding bij een bepaalde afdeling.
De noodzaak daartoe is groot, want ervaring leert dat het bijzonder moeilijk
is om eenmaal opgeheven afdelingen terug te krijgen.Invoering van combinatievakken als «science» en «mens
en maatschappij» bevordert een betere aansluiting tussen eerste- en
tweede-fase. Dat die aansluiting beter moet, blijkt uit het gegeven dat thans
zo'n 50% van de leerlingen uit de eerste fase het niet goed doet in de tweede.
Dit wordt o.a. veroorzaakt doordat de grote variëteit aan examenpakketten
in de eerste fase (ongeveer 300) het voor de tweede fase onmogelijk maakt
om daar (behoudens de beroepsgerichte vakken) rekening mee te houden. Complicerende
factor bij het streven om hier meer lijn in te brengen, is het feit dat in
de eerste fase slechts zes examenvakken ter beschikking staan. Gezien de samenstelling
van de leerlingpopulatie moet de oplossing niet worden gezocht in uitbreiding
van het aantal vakken. Ervaring leert namelijk dat leerlingen geen aandacht
hebben voor niet-examenvakken. De oplossing moet derhalve worden gezocht in
versteviging van de vakken in het examentraject. Uitgangspunt daarbij is dat
de theoretische en de gemengde leerweg, alsmede de beroepsgerichte opleiding-lang,
leerlingen kwalificeren voor MBO-lang. Mede vanuit schoolorganisatorisch oogpunt
is de mogelijkheid bezien om voor het AVO-gedeelte van deze opleidingen een
vast pakket aan te bieden. Zo moeten alle leerlingen twee talen leren, te
weten Nederlands (Fries) en Engels. In het VBO treden er per sector verschillen
op, maar aangezien hierin steeds twee beroepsvoorbereidende vakken verplicht
zijn, blijft er in het AVO-segment naast verplicht wiskunde in feite nog maar
ruimte voor één vak. Dit is een van de redenen om de vakken
natuur- en scheikunde en biologie te combineren tot «science».
Onderzoek wees verder uit dat:– in het VBO meisjes nauwelijks bèta-vakken kiezen;– deze vakken vooral als selectiemiddel worden gebruikt;– er veel overlap is tussen de eerste fase- en tweede fase-inhouden;– het onderricht in deze vakken te veel gericht is op het aanleren
van foefjes en te weinig op vergroting van het inzicht.Gezien de vele bezwaren die in de Kamer en in het veld zijn aangevoerd
tegen invoering van dit combinatievak, stelde de staatssecretaris voor het
vak biologie vooralsnog uit de combinatie te houden en de vakontwikkelaars
te laten onderzoeken of combinatie van natuur- en scheikunde meerwaarde kan
hebben voor de doorstroming van leerlingen. Op grond van die studie kan worden
besloten of zo'n vak ook daadwerkelijk moet worden ingevoerd. Mocht dit niet
van de grond komen, dan moet er gezien het onderzoek van uit worden gegaan
dat in de technische sectoren van het VBO slechts wordt gekozen voor natuurkunde.
De gedachte aan een combinatievak «mens en maatschappij» in de
sector economie is opgekomen, omdat onderzoek aangaf dat de samenstellende
(niet-examen)vakken maatschappijleer, geschiedenis en aardrijkskunde dreigden
te marginaliseren. De ontwikkeling van deze vakken vergt dat
de combinatie ervan verplicht wordt gesteld. Wel was zij bereid om het vak
maatschappijleer (dat in de bovenbouw al is belegd met een verplichting voor
80 uur) erbuiten te houden. De vakontwikkelaars zouden hun inspanningen dan
vooral kunnen richten op de combinatie van geschiedenis en aardrijkskunde.
Ook over de invoering van dit combinatievak wordt geoordeeld op basis van
de resultaten hiervan. Omdat er in het MAVO, de theoretische leerweg, wat
meer ruimte in het AVO-gedeelte is, kan daar (net als in het HAVO/VWO) worden
gekomen tot doorstroomrelevante vakkenpakketten.De staatssecretaris benadrukte dat niet moet worden onderschat hoe moeilijk
het is om in de beperkte onderwijstijd die beschikbaar is, te komen tot een
zodanige verdeling van lesuren over het programma dat uiteindelijk kan worden
voldaan aan de geformuleerde eindtermen. Daartoe geformuleerde adviestabellen
laten scholen ruimte voor eigen keuzes. In de beroepsgerichte vakken is voor
het basis-, kern- en verrijkingsdeel voor een gemiddelde leerling in totaal
30 geprogrammeerd. Daarvan wordt 24 uur besteed aan het basis-, en kerndeel.
Deze normen zijn uitgangspunt; scholen kunnen variëren. In de praktijk
komen namelijk niet alle leerlingen op dit gemiddelde uit. Uitgaande van hetgeen
reeds is ontwikkeld door het SABO en de inhoud van de VBO-beleidsbrief is
een goede oplossing gevonden voor de problematiek rondom de beroepsvoorbereidende
vakken. Op een recent verzoek van de SLO wordt bij deze vakken het basis-
en kerndeel altijd in de programma's opgenomen. Aanvullend kan daarnaast ook
het verrijkingsdeel worden aangeboden. Leerlingen die dit deel hebben doorlopen,
zouden dan vrijstelling kunnen krijgen in de tweede fase. Het beroepsgerichte
deel dat leerlingen in de gemengde leerweg krijgen, is beperkt tot het basis-
en kerndeel. De theoretische en de gemengde leerweg kennen eenzelfde niveau
voor het basis-, kern- en verrijkingsdeel van de algemeen vormende vakken.
In beroepsgericht-lang geldt dit voor basis- en kerndeel. Voor beroepsgericht-kort
wordt uitgegaan van alleen het basisdeel, maar op verzoek van de SLO zal het
procesmanagement basisvorming worden gevraagd of uitbreiding naar het kerndeel
nodig is. Hierbij tekende de staatssecretaris aan dat vakken voor deze leerlingengroep
niet te zwaar mogen worden. Over een en ander wordt de Kamer nader geïnformeerd.Vakontwikkelaars is niet gevraagd om een apart vak technologie te ontwikkelen.
Wel worden thema's als «technologie» en «dienstverlening»
als aspect betrokken bij de ontwikkeling van vakken. Dit heeft als voordeel
dat alle leerlingen (ook meisjes) er verplicht mee in aanraking komen. Indien
zij dat wensen kunnen scholen het vak technologie apart aanbieden door de
modules «technologie» van de diverse vakken te bundelen. Probleem
daarbij is, dat dit vak niet als zodanig in het examenprogramma voorkomt.
Daarin wordt het weer in aspecten uit elkaar gehaald.Het deed de staatssecretaris deugd dat brede steun wordt verleend aan
de in de uitwerkingsnotitie omschreven rol van provincie en gemeente. Door
gemeenten te betrekken bij de vormgeving van de arbeidsmarktgerichte leerweg
wordt gepoogd leerlingen in dit traject een zo optimaal mogelijke kans op
een arbeidsplaats te geven. Ook de departementen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport spelen hierbij een rol. Teneinde
beter inzicht te krijgen in de effecten van deze leerweg, wordt gevolgd welke
kansen de betrokken groep jongeren thans en op langere termijn op de arbeidsmarkt
hebben. Bij het inventariseren hoe de VBO-afdelingen er in een bepaald gebied
voor staan, hoe het staat met de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt,
welke economische potentie aanwezig is en welke afdelingen moeten moet worden
gehandhaafd, dan wel aangeboden, spelen provincies en deelplanorganisaties
een belangrijke rol. Dat aan de rol van de deelplanorganisaties in de notitie
niet veel tekst wordt gewijd is geen indicatie van het belang dat eraan wordt
gehecht. Hun functioneren is zo bekend dat het niet nodig was
dit in de notitie nog eens breeduit te beschrijven. De staatssecretaris benadrukte
dat van een fusieplicht volstrekt geen sprake is. Dit laat onverlet dat het
autonome scholen en besturenorganisaties vrij staat om alvast toe te werken
naar een situatie waarin leerlingen meer dan één leerweg kunnen
kiezen. Scholen kunnen er ook voor kiezen om zelfstandig te blijven voortbestaan.
Als zij voldoen aan de normen, gelden voor hen de normale regels. De situatie
in het landbouwonderwijs geeft aan hoe belangrijk het voor de leerling is
dat er ook echt iets te kiezen valt. Daarom worden fusies tussen AOC's en
MAVO-scholen mogelijk gemaakt. Gezien de grote investeringen die dit vergt
en de gevolgen voor het omringende onderwijs, is het echter niet de bedoeling
dat na zo'n fusie op beide uitvoeringslocaties de gemengde leerweg wordt aangeboden.
Mocht fusie niet mogelijk zijn, dan wordt per geval (rekening houdend met
de effecten op het bestaande omringende onderwijs) bezien op welke wijze een
andersoortige maatoplossing kan worden geboden. De overheid komt uitdrukkelijk
in beeld bij de toetsing van kwaliteit en het bevorderen van een landelijk
zo evenwichtig mogelijke spreiding van voorzieningen. Het Rijk (dat uiteindelijk
moet bekostigen) heeft hierbij een functie, maar nog belangrijker is die van
de provincie in dezen. Het Rijk toetst marginaal en zal slechts op grond van
zeer zwaarwegende overwegingen afwijken van een provinciaal advies.De rol van de overheid komt ook tot uitdrukking in het hanteren van een
opheffingsnorm. Die vond de staatssecretaris nodig om partijen (die soms belang
hebben bij elkaar opheffing) desnoods te dwingen om in beweging te komen en
samen toe te werken naar het gestelde doel. Een adviesnorm biedt daartoe onvoldoende
houvast. Uitgegaan is van een (economisch gezien lage) norm van 30 leerlingen
gedurende een tweetal leerjaren. Hoewel zij voorkeur had voor deze norm, was
zij gezien het verloop van recent onderwijsoverleg bereid om te overleggen
over de mogelijkheid om kengetallen voor levensvatbare afdelingen te formuleren.
Daarbij kunnen bijvoorbeeld voor een grote school andere kengetallen gelden
dan voor een kleine. Ook de door het bedrijfsleven uitgesproken bereidheid
om eventueel bij te dragen aan de instandhouding van bepaalde afdelingen kan
hierbij een rol spelen. Over de verdere uitwerking van een en ander wordt
de Kamer nader geïnformeerd.De regievoerder kan als tweedelijnsfunctionaris een rol spelen bij het
oplossen van problemen tussen scholen. Problemen kunnen ontstaan als grenzen
van voedingsgebieden van scholen niet overeenkomen met die van de provincies.
Scholen zijn volstrekt vrij om de hulp van de regievoerder in te roepen. Ervaring
leert dat zo'n functionaris (die namens het departement van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen en onder de politieke verantwoordelijkheid van de staatssecretaris
optreedt) een nuttige rol kan spelen. De functie van de regievoerder komt
te vervallen zodra het herstructureringsproces is afgerond.Omdat de hulpstructuur leidt tot een enorme cultuuromslag in het onderwijs,
is voor het stap voor stap opzetten hiervan tien jaar uitgetrokken. Tegen
deze achtergrond verheugde de staatssecretaris zich over de steun voor onderbrenging
van het ISOVSO-gedeelte van het voortgezet onderwijs in de WVO. Er komen aparte
artikelen voor in de WVO, zodat duidelijk is wat het zorgsegment is en wat
daaronder moet worden verstaan. Om tijd te winnen zullen veel artikelen van
de ISOVSO in beginsel «beleidsarm» naar de WVO worden overgeheveld.
Via pilot-projecten (die per 1 augustus 1996 van start kunnen gaan en die
zij zag als opmaat voor de nagestreefde eindsituatie) worden gedurende het
traject de uitgangspunten aan de praktijk getoetst. Aan die uitgangspunten
zal zeker niet dogmatisch worden vastgehouden. Deze projecten zijn in zoverre
omkeerbaar dat er bereidheid tot verandering is als blijkt dat een bepaald
uitgangspunt in de praktijk absoluut niet werkt. Juist omdat het hierbij gaat
om een proces van onderop, zal in voortdurend overleg, aan de hand van nauwgezette
monitoring, worden verkend wat in dezen ultieme wijsheid is.
Na twee jaar (1998) kunnen op die basis een aantal conclusies worden getrokken.
Indien nodig kan daarna onder voorwaarden het aantal pilots verder worden
verruimd. Inmiddels hebben vele regio's al aanvragen voor pilot-projecten
ingediend. Ook lopen er al vele projecten die in de gewenste richting gaan.
De aan de pilot-projecten te verbinden condities worden uiteen gezet in een
notitie die februari a.s. verschijnt. Om pilot-projecten echt als opmaat te
laten functioneren is een wettelijk kader in de vorm van een ontwikkelingswet
nodig. Die moet zo flexibel zijn dat ook echt lering kan worden getrokken
uit de ervaringen. Bij de uitwerking van de aan deze wet verbonden AMvB's
wordt de Kamer betrokken.De staatssecretaris gaf aan geen dogmatisch standpunt te willen innemen
over het functioneren van samenwerkingsverbanden. Wel hield zij de Kamer inzake
de verdeling van budgetten voor dat ervaring in het WSNS-proces heeft geleerd
dat een systematiek waarin scholen bekostiging krijgen op basis van het aantal
geïndiceerde leerlingen, slechts leidt tot een toename van dat soort
leerlingen. In het basisonderwijs is dit ondervangen door speciale scholen
in samenwerkingsverbanden een bodembekostiging te geven en daarnaast aan iedere
leerling een zorgbudget toe te kennen. Zo wordt per school bekostigd. In die
situatie wordt het samenwerkingsverband (zijnde een rechtspersoon) gevraagd
afspraken te maken over het verlenen van de zorg. Omdat dit model niet zonder
meer kan worden toegepast in het voortgezet onderwijs (bestaande IVBO-scholen
worden hiervan de dupe, het leidt tot verdunning van het budget en ook is
het onderscheid naar (i)-leerlingen niet duidelijk) is ervoor gekozen om in
het samenwerkingsverband te laten bepalen welke school wat doet.Dergelijke afspraken zijn nodig om te bereiken dat zoveel mogelijk leerlingen
de zorg krijgen die zij nodig hebben. Thans kent 5% van de in totaal 20% zorgbehoeftige
leerlingen in het VO een integrale zorgproblematiek. Het samenwerkingsverband
moet een zodanige houding bevorderen dat scholen op zorggebied van elkaar
leren. De situatie in een aantal samenwerkingsverbanden-VSO toont aan dat
het mogelijk is om een overschakeling naar een meer op zorg gerichte houding
op gang te brengen. Op basis van afspraken die in dat kader worden gemaakt
kunnen gelden naar een school toevloeien. Zeker ook omdat de notitie op dit
punt nog niet geheel is uitgewerkt, was zij bereid om door de leden van de
commissie en het OMO aangereikte alternatieven voor bekostiging nader te onderzoeken
en uit te werken in scenario's. De Kamer wordt daarover nader geïnformeerd.
In de condities voor de pilot-projecten zal duidelijk worden beschreven wat
op dit gebied mogelijk is. Hoe dan ook moet worden voorkomen dat zorgbudgetten
verworden tot een open-eindregeling.Uit par. 6.1 van de uitwerkingsnotitie blijkt dat het VSO bij de positionering
van speciale functies een aantal opties heeft. Zo kan een diplomagericht programma
worden aangeboden als er sprake is van bestuurlijke of institutionele samenwerking
met andere scholen in het VO. Dat biedt ruimte om eventueel kleinschalige
units in stand te houden voor begeleiding van leerlingen die in een scholengemeenschap
niet tot hun recht zouden komen en om de benodigde variëteit aan docenten
aan te bieden. In verband met dit laatste wees de staatssecretaris erop dat
het verschil tussen VO en VSO een grondige bijscholing van docenten vereist.
De meeste MLK-scholen zullen zich echter richten op de arbeidsmarktgerichte
leerweg. Ook VBO-scholen kunnen zich op dit terrein bewegen. Een deel van
de IVBO-populatie zit ook thans namelijk al in dit traject. Ook is het mogelijk
om het VSO als aparte voorziening te laten functioneren als ortho-didactisch
centrum. Omdat ze te klein zijn om zelfstandig voort te bestaan dienen de
VSO-kopjes van SOVSO-scholen zich echter aan te sluiten bij een VO- of VSO-school
in de regio. Al dit soort varianten kan worden uitgewerkt in samenwerkingsverbanden.
Daarbij wenste zij geen dogmatisch standpunt in te nemen tegenover
scholen die vanuit hun overtuiging kiezen voor landelijke samenwerking. Zij
moeten uiteraard wel voldoen aan kwalitatieve en kwantitatieve vereisten.Het aantal van 25 000 leerlingen in de arbeidsmarktgerichte leerweg
is slechts bedoeld als indicatie. Belangrijker is de totstandkoming van een
systeem van strikte indicatiestelling, want alleen op die basis is echt hard
te maken dat een leerling ook echt op deze leerweg is aangewezen. Financiële
consequenties van eventuele overschrijding van dit aantal moeten te zijner
tijd worden opgevangen.Naast de op diploma's gerichte leerwegen worden certificaattrajecten uitgewerkt
voor leerlingen die dat niveau net niet kunnen halen, maar die wel kunnen
doorstromen naar de assistentenopleidingen. Nauwgezet overleg met de bve-sector
over de invulling van de modules is in dat verband nodig, want hoewel per
leerling kan worden geïndividualiseerd, dienen landelijk geordende trajecten
te worden aangeboden. Dit vergroot de keuzemogelijkheden van i-leerlingen.
Om aan het doorlopen van de arbeidsmarktgerichte leerweg een civiel effect
te geven, zou kunnen worden overwogen om (in navolging van een aantal regionale
kamers van koophandel) een certificaat te ontwikkelen waarop het prestatieniveau
van de individuele leerling is vermeld. Dat is echter niet gestoeld op een
landelijk geordend examen. Nadere gedachtenwisselingDe heer Cornielje (VVD) bleef erbij dat de vakken uit de combinaties
«science» en «mens en maatschappij» apart moeten worden
aangeboden, ook al erkende hij dat de staatssecretaris enkele goede argumenten
aanvoerde voor combinatie ervan. Waardering had hij voor haar bereidheid om
met RCO te overleggen over de herkenbaarheid van sectorbrede afdelingen voor
het bedrijfsleven. Tegen deze achtergrond maande hij tot terughoudendheid
bij het houden van experimenten daarmee. Wordt in de toegezegde uitwerking
van scenario's ook ingegaan op een mogelijke splitsing tussen het budget voor
de arbeidsmarktgerichte leerweg en dat voor de hulpstructuur? Verder bepleitte
hij om pas als de ontwikkelingswet van kracht is te besluiten over eventuele
uitbreiding van het aantal pilot-projecten. Dat biedt zekerheid voor alle
betrokkenen. Waardering had hij voor het genuanceerde standpunt van de staatssecretaris
aangaande het hanteren van een opheffingsnorm.In dit verband wees hij nog op de mogelijkheid om kleine afdelingen op
grond van denominatieve overwegingen in stand te houden. In dezen speelt de
provincie een cruciale rol. Zij moet motiveren op welke gronden kan worden
afgeweken. Hoewel hij zich in de rol van de regievoerder goed kon vinden,
had hij geen bezwaar tegen eventuele uitbreiding van de rol van de provincies
op dit vlak.Mevrouw Van Vliet (D66) bleef eveneens bij haar verzet tegen
de combinatievakken, maar was bereid om haar uiteindelijke oordeel hierover
aan te houden tot de nadere uitwerking ervan. Daarbij moet ook worden aangegeven
wat er gebeurt als vakken niet worden gecombineerd, of als ze alleen worden
gecombineerd in de beroepsgerichte leerweg. Zij steunde de staatssecretaris
in haar streven om extra aandacht te besteden aan de rol van meisjes in deze
sectoren van het onderwijs. Tegen inschakeling van een regievoerder als procesmanager
had zij op zich geen bezwaar. Daar moet het dan echter wel bij blijven; dan
moeten niet ook nog eens provincie, gemeente en allerlei andere instanties
zich in het proces gaan mengen. Zij riep de staatssecretaris op meer vertrouwen
te hebben in de scholen en af te zien van hantering van een opheffingsnorm.
Zeker in een situatie met lump-sumfinanciering kunnen scholen in overleg met
het ministerie zelf heel goed oordelen over de levensvatbaarheid van afdelingen.
De onderwijskundige betrokkenheid van scholen bij hun vakgebied
deed haar erop vertrouwen dat het ontbreken van een opheffingsnorm niet zal
leiden tot een koude sanering of het verdwijnen van veel waardevolle afdelingen.
Betekent het antwoord van de staatssecretaris dat VSO-scholen na fusie slechts
als aparte unit (en niet als school) kunnen voortbestaan? Kan een samenwerkingsverband
besluiten om leerlingen die het in een grote scholengemeenschap niet redden,
in een aparte VSO-school op te vangen? Dat er geen sprake is van fusiedwang
juichte zij toe. Het nadere voorstel van de heer Cornielje betreffende pilot-projecten
steunde zij van harte. Ook stemde zij in met de uitwerking van scenario's
voor financieringsvarianten. Het zou goed zijn als daarbij ook het veld zelf
werd betrokken. Met het nemen van een beslissing over de financiering moet
niet te lang worden gewacht.Mevrouw Liemburg (PvdA) vertrouwde ook op het vermogen van
scholen en bedrijfsleven om te oordelen over het voortbestaan van afdelingen,
maar vond desondanks een opheffingsnorm nodig om in te kunnen grijpen als
zaken mis gaan. Zij stemde dan ook in met de wijze waarop de staatssecretaris
zo'n norm wenst te hanteren. Hoewel zij grote twijfels hield over combinatie
van vakken, stemde zij in met verdere uitwerking ervan. Het resultaat zal
worden getoetst op de herkenbaarheid van vakken in een combinatie en op het
civiel effect ervan. Verder waarschuwde zij dat de positieve reactie op de
inbreng van RCO er niet toe moet leiden dat de aandacht afgeleid wordt van
het feit dat het hier om voorbereidend beroepsonderwijs gaat, met de nadruk
op voorbereidend. Zij riep de staatssecretaris op, in de voortgang van het
proces snel duidelijkheid te scheppen over de rol van het personeel. Haar
verzet tegen inschakeling van een regievoerder hield zij staande. Dit voegt
niets toe aan wat er reeds is op het gebied van procesmanagement. Ten slotte
steunde ook zij de suggestie van de heer Cornielje betreffende de uitbreiding
van proefprojecten.De heer Van de Camp (CDA) ging ervan uit dat het overleg met
RCO niet alleen gaat over een dubbelstructuur, maar over de vraag of moet
worden gekozen voor een afdelingsgewijze, dan wel sectorbrede opzet. Uit het
betoog van de staatssecretaris kreeg hij sterk de indruk dat leerlingen in
het MAVO de kans wordt ontnomen om apart voor natuur- en scheikunde te kiezen,
omdat daarvoor in het VBO geen ruimte is.Zeker in het MAVO is er ruimte voor een keuze uit drie aparte vakken.
Eigenlijk zou dat in het VBO ook moeten kunnen, maar kennelijk is daar geen
ruimte voor. Dat tegen die achtergrond mogelijkheden tot combinatie worden
verkend, kon hij begrijpen, maar voor de daaraan gekoppelde korting op het
aantal lesuren voelde hij niets. In dat licht riep hij de staatssecretaris
op, te komen met een andere oplossing dan nu is voorgesteld. In dat verband
gaf hij aan het logischer te vinden om geschiedenis te koppelen aan maatschappijleer
en niet aan aardrijkskunde. Benieuwd was hij of het mogelijk zal zijn om het
vakkenpakket in de beroepsgerichte leerweg-kort uit te breiden met een kerndeel.
In de gegeven omstandigheden is het goed om technologie als aspect-vak te
geven. Het hanteren van een opheffingsnorm vond hij strijdig met het openen
van mogelijkheden om een sectorbrede structuur op te zetten. Scholen kunnen
dan ontkomen aan opheffing van afdelingen door ze in een sector onder te brengen.
In dezen pleitte ook hij ervoor om vertrouwen te hebben in het beoordelingsvermogen
van scholen. Uiteindelijk is er altijd nog de inspectie die op een ordelijke
gang van zaken toeziet. Vraagtekens zette hij bij de opmerking van staatssecretaris
dat VBO-afdelingen die volgens de norm niet zelfstandig kunnen voortbestaan,
gehandhaafd zouden kunnen blijven met een bijdrage van het bedrijfsleven.
Wordt daarmee geen grens overschreden, zeker omdat het hierbij gaat om leerplichtig
onderwijs? Dat de Kamer in het verleden ten aanzien van het VBO-nautisch onderwijs
juist in deze richting een oplossing heeft gezocht voor problemen
gaf hij toe. Het is echter de vraag of op deze weg verder moet worden gegaan.Tegen uitbreiding van de rol van de provincie maakte de heer Van de Camp
bezwaar. De rol van dit orgaan moet beperkt blijven tot die welke is vastgelegd
in artikel 75 van de WVO. Hij bleef bij zijn afwijzing van de regievoerder.
Met pilot-projecten voor de opzet van de hulpstructuur stemde hij in. Wel
waarschuwde hij dat men niet de illusie moet hebben dat daarmee goed inzicht
kan worden verkregen in het uiteindelijk functioneren van samenwerkingsverbanden.
De criteria moeten zodanig worden geformuleerd dat dit soort projecten ook
enigszins een afspiegeling vormen van de nagestreefde beleidslijn. Kunnen
HAVO-, MAVO- en VWO-scholen deelnemen aan een samenwerkingsverband? De mogelijkheid
tot samenwerking naar richting, alsmede de uitwerking van scenario's voor
bekostigingsvarianten juichte hij toe. In dit verband pleitte hij sterk voor
schoolgebonden bekostiging. Dat houdt de bekostigingslijnen helder en maakt
het voor de rijksoverheid moeilijker om budgetten in één geheel
te verzamelen en los te koppelen van leerlingen. Dit laatste zal al snel leiden
tot gevaarlijke verdunning van budgetten. In dit verband attendeerde hij erop
dat de stukken een bevriezing van de bekostiging van het VSO-LOM/MLK per 1
augustus 1998 impliceren. Hierop zal bij de behandeling van de begroting voor
1997 zeker terug worden gekomen. Hoe dan ook zal een volgend kabinet er niet
aan ontkomen om meer geld voor deze sector beschikbaar te stellen. Ten slotte
verzette hij zich tegen de suggestie dat leerlingen die de beroepsopleiding-kort
niet met goed gevolg beëindigen, toch certificaten verkrijgen.De heer Van der Vlies (SGP) steunde eveneens de suggestie van
de heer Cornielje ten aanzien van uitbreiding van pilot-projecten. Hoewel
hij begrip had voor enkele van de door de staatssecretaris aangevoerde argumenten,
bleef hij aarzelend over combinatie van vakken. Onder aantekening dat de nadruk
moet liggen op herkenbaarheid van vakken en het te bereiken civiel effect,
stemde hij in met een onderzoek naar mogelijkheden op dit terrein. Verder
benadrukte hij de rol van deelplanorganisaties bij de optimalisering van afdelingen.
Als organisaties met goede plannen komen, zijn die voor de staatssecretaris
dan ook gezaghebbend? Gezien de rol die de provincies hierbij kunnen spelen,
zag ook hij niet veel in een regievoerder voor het oplossen van knelpunten.
Hoewel hij daar vooralsnog niet voor was, zou kunnen worden overwogen om voor
de oplossing van knelpunten een wettelijk verankerd instrument als een opheffingsnorm
in het leven te roepen. Mocht die weg worden ingeslagen, dan moet van meet
af aan duidelijk zijn dat zo'n instrument pas van kracht wordt als overduidelijk
wordt vastgesteld dat er onoplosbare problemen blijven bestaan. Verder betwijfelde
ook hij ten zeerste of het gezien de grote, helaas nog steeds toenemende behoefte
aan dit soort onderwijs, mogelijk zal zijn om het VSO budgettair neutraal
om te bouwen. Bij de begroting voor 1997 kan hierop worden teruggekomen.De staatssecretaris nam zich voor samen met de SLO te proberen
op korte termijn meer inzicht te verschaffen in mogelijkheden tot combinatie
van vakken, met behoud van herkenbaarheid van de afzonderlijke vakken en rekening
houdend met hun civiel effect. Naast de inhoud van de vakken, kan ook worden
gekeken naar de doorstroomeffecten en naar de mogelijkheid om het aantal keuzemogelijkheden
te beperken door als zodanig herkenbare vakken in clusters aan elkaar te koppelen.
In dit verband benadrukte zij sterk dat sommige vakken dreigen te marginaliseren
als niets wordt gedaan. De Kamer wordt spoedig geïnformeerd over de termijn
waarop resultaten van deze nadere studies kunnen worden verwacht. Voortdurend
wordt bewaakt dat lesmateriaal tijdig gereed is. Vooralsnog ging zij ervan
uit dat tijdig over het benodigde lesmateriaal kan worden beschikt,
al gaf zij toe dat het op dit gebied echt passen en meten is.Uit de bereidheid om te spreken met RCO mag beslist niet worden afgeleid
dat deze organisatie als het ware een vetorecht krijgt in het herstructureringsproces.
Er wordt zeker ook overlegd met andere partners, zoals BVE-sector, waarbij
de branches voluit vertegenwoordigd zijn. Verder zal met het bedrijfsleven
en andere actoren in het veld worden gesproken over de vraag hoe begrippen
als «zinvolle eenheid» en «civiel effect» zo goed
mogelijk kunnen worden ingevuld, vooral waar het gaat om de aansluiting op
het leerlingwezen. De examenorganisatie in de BVE-sector is betrokken bij
de uitwerking van examens, maar de CEVO is verantwoordelijk voor de landelijke
schriftelijke examens in het VO en VBO. De thans bij het SABO aanwezige expertise
wordt overgeheveld naar de CEVO.De staatssecretaris onderschreef dat voor pilot-projecten zodanige criteria
moeten gelden dat ze zoveel mogelijk aansluiten op de uitgezette beleidslijn.
Daarbij zal er ook rekening mee worden gehouden dat het landbouwonderwijs
vaak over verschillende samenwerkingsverbanden verspreid is. Pilot-projecten
zullen in ieder geval van start gaan in de grote steden. Voor de spreiding
van overige projecten bereikt de Kamer nog een voorstel. Op basis van monitoring
van deze projecten kan per 1 augustus 1998, mede in het licht van de dan van
kracht zijnde ontwikkelingswet, worden bezien of en zo ja hoe, met projecten
verder moet worden gegaan.Dat de thans voorgestelde rol van de provincie de in artikel 75 van de
WVO neergelegde grenzen overschrijdt, ontkende de staatssecretaris ten stelligste.
Zij benadrukte dat dit kabinet heel goed luistert naar wat provincies naar
voren brengen. Slechts als daar heel goede redenen zijn zal van een standpunt
worden afgeweken. In het kader van een collegiale omgang met andere overheden
vond zij dat vanzelfsprekend. Aangezien er binnen de volledig bezette capaciteit
van het ministerie beslist geen ruimte is om een taak als die van de regievoerder
uit te voeren, hield zij vast aan aanstelling van deze functionaris. Het procesmanagement
kan dit niet op zich nemen, omdat dit snel leidt tot een vermenging van inhoud
en uitvoering. Aanstelling van deze functionaris leidt niet tot overschrijding
van budgetten.De staatssecretaris bleef erbij dat hantering van een opheffingsnorm de
duidelijkheid van het proces ten goede zal komen. Daar komt nog bij dat, als
de overheid een norm stelt, zij ook verantwoordelijk is voor het opvangen
van wachtgeldconsequenties. Als dit geheel aan het onderwijs wordt overgelaten,
is het ook aan het onderwijs om dit soort gevolgen op te vangen. Over de opheffingsnorm
wordt nog met het veld overlegd. Dat in het eerste-faseonderwijs voorzichtig
moet worden omgegaan met bekostiging door het bedrijfsleven onderschreef zij.
In het gesprek met RCO zullen eerdere suggesties van het bedrijfsleven in
deze sfeer nader worden besproken. Vooralsnog sloot zij niet uit dat zeer
kleine afdelingen met steun van het bedrijfsleven overeind kunnen worden gehouden.
Over de hieraan te verbinden voorwaarden wordt de Kamer geïnformeerd.In het belang van het personeel zal nu snel het communicatieplan van start
gaan. Met de vakorganisaties zal worden gesproken over de personele gevolgen
van het herstructureringsproces. De resultaten daarvan zullen aan de Kamer
worden voorgelegd.MAVO/HAVO/VWO-scholen kunnen deel zijn van een samenwerkingsverband. In
de begroting voor 1997 zullen voorstellen inzake bekostiging worden gedaan.
De staatssecretaris was daarnaast voornemens in de voorjaarsnota voorstellen
te presenteren voor de bekostiging van het landelijk dekkend netwerk van samenwerkingsverbanden.
Van plannen van deelplanorganisaties waaruit blijkt dat zij erin zijn geslaagd
om in overleg oplossingen voor knelpunten te vinden, zal zeker een bepaald
gezag uitgaan. Wat dat betreft ligt het initiatief thans bij betrokkenen. Beroepsgerichte leerweg-kort leidt in principe op voor doorstroming naar
leerlingwezen en KMBO. In ontwikkeling is daarnaast een assistent-opleiding
in de BVE-sector. Qua niveau zit dat onder dat van primair beroepsbeoefenaar.
Bezien wordt of het mogelijk is om leerlingen die slechts in staat zijn om
een deel van de beroepsgerichte leerweg-kort te halen, te laten aansluiten
op de assistent-opleidingen, onder de vermelding van de modules die met goed
gevolg zijn doorlopen. Door voor die modules certificaten te geven, ontstaat
er een civiel effect. Dat zijn echter andere certificaten dan de (niet landelijke)
getuigschriften die worden gegeven in de arbeidsmarktgerichte leerweg en die
puur geënt zijn op de training die een bepaalde leerling heeft gehad.
De staatssecretaris nam zich voor, dit onderscheid in het kader van de wetgeving
duidelijker uit te werken. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp
(VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter,
Van de Camp (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks, Rabbae (GroenLinks),
Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek (CDA), J. M. de Vries
(VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD),
Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66),
Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Klein Molekamp (VVD),
Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Lilipaly (PvdA),
Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker
(D66), Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD),
Van der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen (PvdA),
Verhagen (CDA), Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23778-54.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl