Duurzame ontwikkeling en beleid; Brief van de Ministers van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en voor Ontwikkelingssamenwerking
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30196, nr. 32

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

30196 nr. 32

16-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. AanleidingDe Nederlandse duurzaamheidstrategieDe duurzaamheidverkenningInternationaalII. AanpakOpereren vanuit kracht...met een beperkt aantal meetbare doelen...... en weg uit de middelmaatSpoor 1: Inhoudelijke focus op zes thema’sSpoor 2: De overheid bij de koplopers in duurzame bedrijfsvoeringSpoor 3: Actieve rol in maatschappelijke dialoog over
duurzaamheidIII. Monitoring en rapportageOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30196Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 54 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 196Duurzame ontwikkeling en beleidnr. 32BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER EN VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 mei 2008In deze brief concretiseert het kabinet de paragraaf «Duurzaam moet
je doen» uit het beleidsprogramma.De aanpak bestaat uit drie – onderling samenhangende – sporen:1. inhoudelijke focus op zes geselecteerde thema’s;2. de overheid bij de koplopers in duurzame bedrijfsvoering;3. actieve rol in de maatschappelijke dialoog over duurzame ontwikkeling.Daarnaast heeft het kabinet aan het Centraal bureau voor statistiek (CBS)
en de gezamenlijke planbureaus gevraagd om een duurzaamheidmonitor te ontwikkelen.Bij duurzame ontwikkeling zijn veel bewindspersonen actief betrokken.
Wij zullen de voortgang en samenhang rond de in deze brief beschreven acties
gezamenlijk bewaken en hierover jaarlijks rapporteren.Met deze aanpak van het kabinet wordt, onder meer, gestalte gegeven aan
de uitvoering van de motie Samsom (31 200 XI, nr. 44). Bovendien
willen wij de Tweede Kamer uitnodigen om gezamenlijk vorm te geven aan de
rol van de overheid in de maatschappelijke dialoog over duurzame ontwikkeling.I. AanleidingIn het afgelopen jaar hebben vele rapporten het beeld bevestigd dat mondiale
ontwikkelingen en lange termijnuitdagingen onze aandacht en actie op het hoogste
niveau vergen om de duurzaamheid van sociaal-economische ontwikkeling te waarborgen.
Welvaart en de kwaliteit van leven nemen gemiddeld toe, maar nog lang niet
voor iedereen. Velen hebben geen menswaardig bestaan. Bovendien heeft welvaartsstijging een prijs: klimaatverandering1, energieschaarste2, afnemende voedselvoorraden3,
afnemende grondstoffen en natuurlijk kapitaal (bossen, bodemvruchtbaarheid,
vis, etc.)4, met economische en geopolitieke onzekerheden
als gevolg hiervan5. Kwetsbare groepen in ontwikkelingslanden
zijn hier vaak het eerste slachtoffer van; zij zijn vaak voor hun basisbehoeften
direct afhankelijk van natuurlijke hulpbronnen en worden het hardst getroffen
door klimaatverandering, energieschaarste, verontreiniging en stijgende voedselprijzen.Anderzijds is duidelijk dat nieuwe kennis, technologie en organisatie
de mogelijkheid bieden om meer gezondheid en welvaart voor meer mensen te
realiseren. Gerichte inspanningen van wetenschap, bedrijfsleven, maatschappelijke
organisaties, individuen en overheid maken het mogelijk om oplossingen te
vinden voor ontwikkelingen en bedreigingen die eerder onomkeerbaar werden
geacht en daardoor de wereld beter achter te laten dan we haar aantroffen.Het kabinet zet zich in voor een duurzame ontwikkeling van de samenleving,
door het meer in balans brengen van kwaliteit van leven, economie, de sociale
verhoudingen én het ecologisch fundament van de samenleving. Daarbij
gaat het over het hier en nu in relatie tot de toekomst én het gaat
over Nederland in relatie tot de wereld. De nadruk ligt op groei en ontwikkeling
gecombineerd met het aanpakken en voorkomen van problemen. Het gaat om het
creëren van waarde, over de ontwikkeling van mensen, gemeenschappen en
de wereld, over eerlijke kansen en over bouwen aan de toekomst.In het beleidsprogramma is aangegeven (zie tekstbox hieronder) dat duurzame
ontwikkeling – als rode draad door het beleid – vraagt om samenhang,
concrete resultaten en zichtbaarheid. Deze brief concretiseert die aanpak.Duurzaam moet je doen! (Beleidsprogramma Balkenende
IV)Duurzame ontwikkeling vraagt om een samenhangende inzet op de ontwikkeling
van economie, sociale ontwikkeling en een zorgvuldig omgaan met de aarde.
Duurzame ontwikkeling staat ook voor rekening houden met de ontwikkelingen
op de langere termijn en de gevolgen van ons handelen daarop. Veel maatschappelijke
opgaven vragen om een «duurzame aanpak» en voor elke beleidsinzet
leidt dit tot een specifieke uitdaging.Het kabinet heeft met de uitwerking van het beleidsprogramma invulling
gegeven aan de ambitie om een flinke stap te zetten op de weg van de duurzame
ontwikkeling. Een innovatieve economie, de kwaliteit van de leefomgeving,
de sociale participatie en samenhang, een goed functionerende rechtsstaat
en bestuur, in Nederland en in het buitenland, vormen samen de dragers van
duurzame ontwikkeling. Het kabinet zal deze samenhang bij de uitvoering van
het beleidsprogramma bewaken en periodiek rapporteren over wapenfeiten.Naast deze vertaling van duurzaamheid in het beleid zal ook de bedrijfsvoering
van de overheid zelf duurzamer worden. Het gaat hierbij niet alleen om duurzaam
inkopen, maar bijvoorbeeld ook om energiebesparing, mobiliteitsbeleid van
werknemers, duurzaam bouwen en een evenwichtig personeelsbeleid gericht op
diversiteit en tegen discriminatie en uitsluiting op de arbeidsmarkt.De Nederlandse duurzaamheidstrategieEen belangrijke inspiratiebron voor het kabinet voor deze aanpak is, ten
eerste, het rapport «A New Sustainable Development Strategy: An Opportunity
Not To Be Missed!»6. Dit rapport vormt de
weerslag van een «Peer Review» van de Nederlandse duurzaamheidstrategie.
Zij bevelen aan om een nieuwe Nederlandse Duurzaamheidstrategie te ontwikkelen,
waarbij niet zo zeer een document gemaakt wordt, maar een proces
wordt georganiseerd, met een sterke nadruk op communicatie. Op deze manier
wordt het mogelijk om de politieke koers en richting te verbinden met de veranderingen
die in de maatschappij gaande zijn en initiatieven van andere partijen. Door
gezamenlijk aan een dergelijk«duurzaamheidproces» te werken, ontstaat
er meer richting in het handelen van alle spelers, waardoor ook meer synergie,
samenhang en kracht kan worden ontwikkeld. Het rapport bevat een aantal concrete
aanbevelingen ten aanzien van het maatschappelijk proces om de ontwikkelingen
op het gebied van duurzame ontwikkeling meer met elkaar te verbinden.De duurzaamheidverkenningEen tweede inspiratiebron is de tweede duurzaamheidverkenning van het
Milieu-en Natuur planbureau (MNP).Het eerste deel daarvan betrof de continueerbaarheid van de ontwikkeling
in Nederland, vooral in ruimtelijk perspectief. De kabinetsreactie hierop
is op 2 november 2007 door de Minister van VROM naar de Tweede Kamer
gezonden1. Het tweede deel van de duurzaamheidverkenning
betreft de relatie tussen Nederland en de wereld en werd op 13 november
2007 gepubliceerd2.Het MNP komt met betrekking tot de mondiale ontwikkelingen tot de conclusie
dat de aarde te klein is om al onze ambities te verwezenlijken. Vooral klimaat
en biodiversiteit zullen lijden onder de gewenste welvaartsgroei. De drijvende
krachten achter de toenemende druk op klimaat en biodiversiteit zijn de combinatie
van bevolkingsgroei en welvaartsgroei. Deze vraagstukken én de oplossingen
zijn met elkaar verweven. Sociaal-economische ontwikkeling leidt op den duur
tot een lagere bevolkingsgroei, maar ook tot stijgend energie- en ruimtegebruik,
klimaatverandering en biodiversiteitverlies. Het beperken van deze keerzijde
van ontwikkeling lukt tot nu toe onvoldoende.Het MNP ziet als belangrijkste oorzaken daarvan: de eenzijdige oriëntatie
op de korte termijn, het werken met partiële oplossingen en de tekortschietende
internationale samenwerking. Het MNP signaleert ook positieve ontwikkelingen
en doet aanbevelingen om deze te versterken: samenhangend ontwikkelingsbeleid,
voortvarend klimaatbeleid, verhoging landbouwproductiviteit, bescherming biodiversiteit
en doorbreken van de sociale dilemma’s op verschillende niveaus: voor
consumenten door regelgeving en verduurzaming van aanbod, voor bedrijven door
het creëren van eerlijke marktverhoudingen en voor landen door internationale
afspraken.InternationaalOok de internationale agenda bestaat voor een groot deel uit ontwikkelingsvraagstukken
en de uitdagingen van klimaatverandering, energiezekerheid, biodiversiteit
en natuurlijke hulpbronnen. Vanwege de complexiteit en urgentie van de problematiek
bestaat het gevaar van verbrokkeling in deelagenda’s en een korte termijn
ambitie. Vooral ontwikkelingslanden zijn kwetsbaar en worden hard getroffen
door degradatie van natuurlijke hulpbronnen en stijgende voedsel- en energieprijzen.Het buitenlands en internationale beleid vraagt om een lange termijnstrategie
waarbij duurzame ontwikkeling de rode draad is en waar de onderlinge verbanden
van thema’s en gevaar van afwenteling van negatieve consequenties tussen
sectoren integraal worden afgewogen. Er is internationaal reeds veel bereikt
op dit vlak, maar de uitdagingen zijn nog groot.Vorig jaar heeft de Europese Commissie een evaluatie (review) van de implementatie
van de Europese Duurzaamheidstrategie gepubliceerd, waarin zij
constateert dat veel lidstaten wel bezig zijn de Europese strategie te realiseren
via hun Nationale duurzaamheidstrategieën, maar nog te weinig resultaten
kunnen rapporteren. In 2009 zal een diepgravender evaluatie worden gemaakt,
die mogelijk tot een bijstelling van de Europese duurzaamheidstrategie zal
leiden.In de bijeenkomst van de VN-«Commission on Sustainable Development»
(CSD) worden jaarlijks relevante thema’s gezamenlijk geagendeerd, geïntegreerde
oplossingen ontwikkeld en afspraken gemaakt over de realisatie daarvan. Dit
jaar staan de thema’s landbouw, plattelandontwikkeling, bodem, droogte,
verwoestijning en Afrika centraal. Nederland is in deze VN-Commissie op politiek
niveau vertegenwoordigd. Ook maatschappelijke vertegenwoordigers zijn in de
delegatie opgenomen.Daarnaast speelt het OESO-Forum van duurzame ontwikkelingsexperts, onder
voorzitterschap van Nederland, internationaal een belangrijke rol in beleidsadvisering
en heeft de OESO duurzame ontwikkeling tot centraal onderdeel van haar strategie
gemaakt.Nederland stelt zich actief op in de internationale discussies over duurzame
ontwikkeling, bevordert de dialoog tussen belangrijke mondiale spelers en
plaatst ook dossiers als Millennium ontwikkelingsdoelen (MDG’s) en klimaatverandering
in de context van duurzaamheid. Ten behoeve van de internationale inzet wordt
momenteel aan een strategie gewerkt.Het kabinet wil met deze brief niet alleen de samenhang nationaal –
internationaal versterken, maar ook richting geven aan onze inzet in internationale
fora.Het kabinet constateert dat het «triple-P» concept –
People, Planet, Profit – van duurzame ontwikkeling alle dimensies van
de samenleving raakt en daarmee een breed, algemeen denkkader is dat inspireert
en richting geeft.Recent is er bovendien veel aandacht ontstaan voor het «Cradle to
Cradle»-concept. Dit zet een uitdagend toekomstbeeld neer, namelijk
een menselijke samenleving die een positieve invloed heeft op het ecosysteem.
Producten en productiesystemen worden ontworpen om een nuttige functie te
vervullen, ook na afloop van het gebruik: een kringloopsamenleving. Het «Cradle
to Cradle»-concept daagt uit tot creativiteit en innovatie en het kabinet
wil het dan ook betrekken bij de uitwerking van duurzame ontwikkeling.II. AanpakHet kabinet heeft de volgende richtinggevende uitgangspunten voor de benadering
van het veelomvattende thema duurzaamheid vastgesteld:Opereren vanuit kracht...• Consequent de focus leggen op waar Nederland (al) sterk in is.
Nadruk dus op de thema’s waar Nederland in excelleert en daarom een
bijdrage kan leveren aan gewenste ontwikkelingen en zich internationaal kan
profileren. Daarmee duurzaamheid ook structureel niet als probleem maar als
kans «neerzetten».met een beperkt aantal meetbare doelen...• Gerichte keuze voor een beperkt aantal ambitieuze lange termijn
doelen. Doelen die de initiatieven uit de samenleving richting geven en als «icoon»
kunnen dienen voor andere maatregelen en initiatieven rond duurzaamheid. ... en weg uit de middelmaat• Koplopers in de markt en bij de overheid ondersteunen en stimuleren.
Niet wachten tot iedereen aan boord is en niet bang zijn voor precedentwerking.Op basis van deze uitgangspunten kiezen we voor een aanpak langs de drie –
elkaar versterkende – sporen:1) inhoudelijke focus op zes geselecteerde thema’s;2) de overheid bij de koplopers in duurzame bedrijfsvoering;3) actieve rol in de maatschappelijke dialoog over duurzame ontwikkeling.Hieronder worden deze sporen uitgewerkt.Spoor 1: Inhoudelijke focus op zes thema’sVeel thema’s zijn in de sleutel van duurzaamheid te plaatsen, omdat
er vragen van houdbaarheid, intergenerationele en mondiale verdeling aan kleven.
In die ruime zin raakt het vrijwel alle maatschappelijke terreinen en beleidsvelden.
We zijn ook van mening dat er oog moet zijn voor dergelijke verbanden, denk
aan voor duurzaamheid relevante beleidsonderwerpen als maatschappelijk verantwoord
ondernemen, inzet in de WTO-onderhandelingen, het natuurbeleid en de houdbaarheid
van de overheidsfinanciën.Maar, vanwege de bovengenoemde uitgangspunten, kiezen we er voor om een
focus aan te brengen op – grote – vraagstukken die samenhangen
met de fysieke leefomgeving, benaderd vanuit economische kansen en mondiale
solidariteit (de pijlers 1, 2 en 3 uit het Beleidsprogramma). Binnen die focus
zijn thema’s uit het Beleidsprogramma geselecteerd, die deel uit maken
van verschillende pijlers en portefeuilles. We hebben thema’s gekozen
die maatschappelijke belangrijk zijn en kansen bieden om de samenhang tussen
ontwikkelingssamenwerking, innovatie en milieubeleid te versterken en daarmee
bijdragen aan het toekomstperspectief van Nederland (vooral water/klimaatadaptatie,
duurzame energie, bouwen/verbouwen). Bovendien brengen vooral de thema’s
biobrandstoffen, biodiversiteit/vlees, CO2 afvang en opslag dilemma’s
met zich mee die tot maatschappelijk debat leiden.In onderstaande tabel worden de thema’s genoemd met de lange termijn
doelen en de beoogde resultaten in deze kabinetsperiode. De eerstgenoemde
bewindspersoon trekt de uitwerking van het thema. Thema en betrokken
bewindspersonenLange termijndoel, situatieschets en resultaat in 20111. Water/klimaatadaptatieHet doel
is een klimaatbestendige inrichting van Nederland (met de nadruk op de ruimtelijke
dimensie) en internationaal klimaatbestendige duurzame ontwikkeling (dus méér
dan de ruimtelijke dimensie).Staatssecretaris Huizinga-Heringa, de Ministers Cramer, Van der Hoeven, Koenders en VerburgDe klimaatverandering en toenemend ruimtegebruik stellen
Nederland voor uitdagingen, waar onze kennis, ervaring en innovatiekracht
kunnen worden ingezet en ook internationaal een bijdrage kunnen leveren. De
watersector speelt internationaal een vooraanstaande rol en kan dit verder
uitbouwen. Het gaat om een gecombineerde opgave: beschermen tegen overstroming
en ernstige droogte en maatschappelijke ontwrichting voorkomen. Nadelige effecten
van «te veel», «te vies» en «te weinig»
water vermijden of beperken dé kansen om water- en adaptatieopgaven
goed te benutten (voor «people, planet, profit»), ook in de internationale
samenwerking en in export van deltakennis, producten en -diensten. Resultaten
2008–2011: – De klimaatadaptatiestrategie wordt
uitgevoerd en financiering van klimaatadapatiemaatregelen wordt mogelijk gemaakt.
In dat kader worden ook de mogelijkheden van een klimaatadaptatiefonds onderzocht. – Het
Innovatieprogramma «Building with Nature» kan eerste resultaten
laten zien, waarin het ecologisch denken in werkprocessen, plannen en scholing
wordt omarmd. – Als zichtbaar resultaat wordt een start gemaakt
met realisatie van een grote waterwoonwijk. – Op initiatief van
Nederland wordt, met de Wereldbank en Verenigd Koninkrijk, een mondiale studie
naar adaptatiekosten uitgevoerd. – Klimaatbestendigheid wordt als
wegingsfactor geïntegreerd in de Nederlandse OS-programma’s. – Er
komt een innovatieve en duurzame modernisering van de Afsluitdijk, mede op
basis van een kabinetsbesluit over een Duurzaam IJsselmeer. – In
minimaal drie OS-partnerlanden wordt ondersteuning gegeven bij kennisverwerving
over adaptatie in de watersector, aanpassing van bestaande nationale (water)plannen
aan klimaatverandering en identificatie van een prioritair programma voor
adaptatie-investeringen. – Er wordt besloten over de derde fase
van het mondiale samenwerkingsprogramma «Partners voor Water»
en een internationale pool met adaptatiedeskundigen/-experts wordt opgericht. – De
inspraak, consultatie en besluitvorming over het Nationaal Waterplan en over
de nationale Klimaatadaptatieagenda wordt afgerond, waaraan de verbrede publiekscampagne «Nederland
leeft met water» zal bijdragen. – Innovatieprojecten ten behoeve van klimaatadaptatie en waterkwaliteit
in relatie tot landbouw en andere sectoren gaan van start. 2. Duurzame energieEr wordt
een wezenlijke stap naar een duurzame energiehuishouding gezet door de uitstoot
van broeikasgassen in 2020 ten opzichte van 1990 met 30% te verminderen,
het tempo van energiebesparing de komende jaren te verdubbelen van 1%
naar 2% per jaar, het aandeel duurzame energie in 2020 te verhogen
van 2% naar 20% van het totale energieverbruik en de beschikbaarheid
van duurzame energie in ontwikkelingslanden te vergroten.Ministers Van der Hoeven, Cramer, KoendersDuurzame
energie is van belang om blijvend in de mondiale energiebehoefte te voorzien
en onze invloed op het klimaat te beperken. Het gaat om het bereiken van een
positieve wisselwerking tussen de energie- en klimaatdoelstellingen, welvaartsbevordering
en armoedebestrijding. In het coalitieakkoord en in Europees verband zijn
ambitieuze doelstellingen ten aanzien van duurzame energie vastgelegd. Nederland
is zich ervan bewust dat klimaatverandering alleen effectief kan worden aangepakt
als de internationale gemeenschap naar vermogen en naar relatieve verantwoordelijkheid
bijdraagt aan het terugdringen van CO2-uitstoot. De Nederlandse
inzet zal er dus op zijn gericht om de daadkracht op nationaal niveau op het
terrein van mitigatie te vertalen naar Europees en vervolgens naar wereldwijd
niveau. Nederland kent door zijn geografische kenmerken en zijn gasgeoriënteerdheid
nog een relatief beperkt aandeel duurzame energie (2%) en zal een grote
inspanning moeten leveren om dit op te schroeven naar 20% in 2020.  Daarnaast kent Nederland een aantal sterkten op het gebied van duurzame energie,
te weten:een geografische positie aan zee, logistieke infrastructuur (gas-
en elektriciteitsnet), kleine gasvelden en uitgeputte gasvelden. Ook is er
sprake van een sterke agrosector en chemische industrie en logistieke sector.
Dit leidt tot een sterk positie voor import, verwerking en opwaardering van
biomassa en met betrekking tot kennisontwikkeling op terreinen, zoals groene
chemie, energieopwekking uit afval en intelligente energiesystemen.  Resultaten 2008–2011: – Werkprogramma
Schoon & Zuinig (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 209, nr. 1)
wordt uitgevoerd met daarin forse impuls voor o.a. duurzame elektriciteitsopties
als wind op land (verdubbeling van de capaciteit in de komende jaren), wind
op zee (450 MW vergund, geo-energie en biomassa. Sectorgewijze aanpak zet
in op duurzame energie, innovatie en energiebesparing. – Een sterke
Nederlandse klimaatdiplomatie zal bijdragen aan een nieuw mondiaal akkoord,
dat nodig is voor de internationale regulering en coördinatie van maatregelen
tegen klimaatverandering en bijdraagt aan menselijke ontwikkeling en bescherming
van de biodiversiteit. – De basis wordt gelegd voor het volgend
allocatieplan voor het Europese emissiehandelssysteem en er moet aantoonbare
vooruitgang komen in het onderling verbinden van regionale emissierechtenhandelssystemen. – De
maatschappelijke innovatieagenda energie wordt in 2008 uitgebracht, waarin
een innovatievisie is neergezet over hoe Nederland de transitie naar een duurzame
energiehouding kan vormgeven. – Nieuwe duurzame energie moet ingepast
worden in de bestaande energie-infrastructuur. De inpassing heeft consequenties
voor de investeringen in de netwerken en voor de brandstofmix. Het energierapport
zal in 2008 hier nader op ingaan. – Er zal € 500 mln.
worden geïnvesteerd in duurzame energie in ontwikkelingslanden. We zullen
deze landen ondersteunen bij het ontwikkelen van waterkracht, biomassa waaronder
brandhout, aardwarmte en zonne-energie. Belangrijk hierbij zijn duurzaamheidscriteria
voor biobrandstoffen. Dit gebeurt in samenwerking met ontwikkelingsbanken,
het Duitse ministerie van OS, NGO’s en met de private sector. – Een
PPP (publiek-privaat-partnerschap) met Philips zal worden geïmplementeerd
om duurzame energie beschikbaar te maken in ontwikkelingslanden en een markt
te ontwikkelen voor energiezuinige alternatieven. 3. Biobrandstoffen
en ontwikkelingDuurzaam geproduceerde biobrandstoffen bij laten dragen aan een duurzame energiehuishouding.
Inzet is verduurzaming van de productie van biobrandstoffen en versterkte
internationale samenwerking op dit terrein, opdat alle biobrandstoffen op
de internationale markten duurzaam worden geproduceerd. Om duurzaamheid verder
te bevorderen wordt tevens ingezet op innovatieve technologie en nieuwe gewassen.Ministers Koenders, Cramer, Verburg en EurlingsGebruik van biomassa als energiebron maakt deel uit van de transitie naar
een duurzame energievoorziening. Maar het grootschalig gebruik van biomassa
kan negatieve effecten hebben op biodiversiteit, de positie van de armen en
voedselvoorziening, terwijl ook de klimaateffecten negatief kunnen zijn. Het
kabinet wil de kansen benutten met vermijding van de mogelijke negatieve effecten
en ook de OS-landen hierbij steunen. Daarom wil het kabinet duurzaamheidcriteria
toepassen op de productie van biomassa en deze op Europees en mondiaal niveau
vastleggen. In bilaterale samenwerking met productielanden wordt duurzame
productie bevorderd en wordt ondersteuning en verduurzaming van productketens
mogelijk gemaakt. Resultaten
2008–2011: – Proefprojecten verduurzaming biomassa
met productielanden komen in uitvoering. – Politiek akkoord tot
stand brengen over EU-Richtlijn hernieuwbare energie en de 1e gecertificeerde
biomassa moet op de markt in Nederland komen. – Het Europees Energie
en klimaatpakket inclusief duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen en certificering
wordt aangenomen en geïmplementeerd. – Innovatie wordt gericht
op 2e en 3e generatie biobrandstoffen en nieuwe gewassen en technieken, die
minder concurreren met landbouw en kwetsbare natuur (bijvoorbeeld teelten
in zoute gebieden of op arme gronden). – Een internationaal systeem
voor macro-monitoring om de (directe en indirecte) effecten van productie
en consumptie van biomassa in beeld te houden en de toepassing van de duurzaamheidscriteria
te volgen wordt in werking gebracht. – De EU-regelgeving wordt
in Nederland geïmplementeerd.  – Verduurzaamde biomassaproductie in ontwikkelingslanden wordt
gestimuleerd en er wordt getracht om de productie in minstens twee ontwikkelingslanden
daadwerkelijk op gang te brengen. 4. CO2-afvang
en opslagGrootschalige toepassing van CO2-afvang en opslag (CCS) tussen
2015 en 2020 in Rijnmond en Noord-Nederland, als tussenstap naar een duurzame
energievoorziening.Ministers Cramer, Van
der Hoeven en staatssecretaris TimmermansIn de
overgangsperiode naar een duurzame energievoorziening zullen wereldwijd nog
geruime tijd veel fossiele brandstoffen worden gebruikt. Het kabinet wil dat
het gebruik van fossiele brandstoffen zo schoon mogelijk wordt met behulp
van afvang van CO2 (bij verbranding van fossiele brandstoffen(,
transport en opslag van de CO2 in de diepe ondergrond (CCS, carbon
capture and storage). CCS is daarbij de derde route, naast energiebesparing
en duurzame energie, om de klimaatdoelstelling in te vullen. Het is de ambitie
van het Nederlandse Project CCS om in de periode 2008–2011 de condities
voor CCS te ontwikkelen die het mogelijk maken om in 2015 van start te gaan
met grootschalige CCS-demonstratieprojecten. Het Europees emissiehandelssysteem
moet zo worden opgezet dat het de juiste prikkels voor deze ontwikkeling geeft.
Nederland heeft een sterke positie om aan dit scenario bij te dragen door
de aanwezige kennis, industrie en infrastructuur. Ook is er een sterk bestuurlijk
draagvlak in de koploperregio’s Rijnmond en Noord Nederland.  Resultaten
2008–2011: – Marktrijpe technologie: grote stap
zetten naar marktrijpe technologie door vier afvang- en twee opslagdemo’s
en het innovatieprogramma CATO, dat in 2008 afloopt, zal een vervolg krijgen
(CATO-2)1. – Organisatie infrastructuur: organisatiemodel
creëren voor transport en opslag van CO2 – Bestuurlijke
en juridische faciliteiten: adequate beleidscondities (bijv. CCS in het emissiehandelssysteem)
en juridisch kader worden tot stand gebracht – Financiële
arrangementen: adequate financiële arrangementen worden gecreëerd. – Maatschappelijk
draagvlak: een solide maatschappelijk draagvlak wordt verkregen. – Naast
bovenstaande condities wordt – met het oog op het belang van CCS voor
de EU en de opkomende economieën – actief zorggedragen voor internationale
kennisoverdracht. 5. Biodiversiteit,
voedsel en vleesHet lange termijn doel is productie en consumptie van eiwitten die bijdraagt
aan (mondiale) welvaart en voedselzekerheid en blijft binnen de draagkracht
van het ecosysteem.Ministers Verburg, Cramer en Koenders Productie
van dierlijke eiwitten (vlees en zuivel) legt een groot beslag op het ecosysteem,
onder meer door ruimtebeslag, effecten op de biodiversiteit, grootschalig
gebruik van water en broeikasgasemissies. De gemiddelde consument is zich
nog weinig bewust van deze effecten. Export van veevoeder is een groeiende
inkomstenbron voor ontwikkelingslanden, maar de groeiende vraag leidt in sommige
gebieden tot niet-duurzame productie die ten koste gaat van mens en milieu.
De mondiaal toenemende consumptie zal, bij ongewijzigd beleid, de druk op
het ecosysteem doen toenemen en is van invloed zijn op de voedselzekerheid.
Om hier oplossingen voor te bieden is niet alleen een efficiëntere productie
nodig, maar naar verwachting ook een transitie (verschuiving) in de consumptie
van dierlijke eiwitten naar duurzaam geproduceerde dierlijke eiwitten en plantaardige
eiwitten. Ons land is sterk in veredeling en verwerking, een grote speler
in een aantal mondiale ketens en de Nederlandse agro-foodsector en kennisinstellingen
nemen mondiaal een vooraanstaande positie in. Daardoor kan Nederland, ook
op mondiaal niveau, bijdragen aan de gewenste transitie en biedt dit kansen
voor de agro-foodsector. Dierenwelzijnaspecten, consumentenacceptatie, klimaateffecten
en landschap zullen meer en meer betrokken moeten worden bij de ontwikkeling
van de veehouderij en bij de ontwikkeling van duurzame handelingsperspectieven
voor de consument.  Resultaten
2008–2011: – Er worden reductiedoelstellingen voor
broeikasgasemissies en energiebesparing opgenomen in het Sectorakkoord tussen
Rijk en de landbouwsector dat in 2008 wordt ondertekend. – In de
loop van 2008 verschijnt er een nota Voedsel en consument, waarin doelstellingen
en instrumenten zijn opgenomen die moeten leiden tot een duurzaam en bewust
aankoopgedrag. – Om tot een gezamenlijke probleemperceptie en transitieaanpak
te komen zal een maatschappelijke dialoog worden gevoerd. – Het
kabinet zal een beleidsmatig vervolg geven aan onderzoek dat thans wordt verricht
naar de randvoorwaarden voor het starten van een transitie voor de consumptie
van dierlijke eiwitten. – Als vervolg op de beleidsbrief duurzame
veehouderij en de nota dierenwelzijn van de minister van LNV wordt fors ingezet
op het ontwikkelen en toepassen systeeminnovaties voor duurzame veehouderijsystemen.
Hoofddoel is dat over 15 jaar in Nederland een duurzame veehouderij gangbaar
is. – De overheid ondersteunt koplopers die investeren in integraal
duurzame stallen en boeren die investeren in dierenwelzijns- en milieumaatregelen
die verder gaan dan wettelijk is voorgeschreven. – In 2011 is 5%
van de stallen integraal duurzaam en is er perspectief op grootschalige toepassing
in de jaren daarna. Een meerderheid van de consumenten is zich dan bewust
van de impact van de eigen voeding op gezondheid, milieu en dierenwelzijn. – De
Nederlandse overheid draagt, via publiek-private samenwerking met het bedrijfsleven,
bij aan de verduurzaming van sojaproductie in ontwikkelingslanden. Hiervoor
zijn duurzaamheidscriteria in ontwikkeling in het kader van de Round Table
on Responsible Soy. 6. Duurzaam bouwen
en verbouwenHet doel is om de bouw en stedelijke ontwikkeling duurzaam te maken, door
innovatie in het nieuwbouwproces en renovatie van de bestaande voorraad. In
2020 moet alle nieuwbouw energieneutraal zijn.Ministers Vogelaar, Cramer, staatssecretarissen Heemskerk en Huizinga-HeringaStedelijke ontwikkeling, nieuwbouw en renovatie
van bestaande gebouwen bieden grote kansen om bij te dragen aan duurzame ontwikkeling.
Met marktpartijen is begin 2008 een convenant gesloten («Meer met minder»)
met als doelstelling dat in 2020 dertig procent energie wordt bespaard in
2,4 miljoen bestaande woningen en andere gebouwen. Innovatie in de bouw biedt
grote kansen tot kwaliteitsverbetering. Internationale samenwerking tussen
steden en ten aanzien van stedelijk beleid kan tot versnelling leiden van
de transitie richting duurzaam bouwen.  Resultaten
2008–2011: – Het kabinet zet er op in dat jaarlijks
10 000 nieuwe gebouwen worden opgeleverd met een energieprestatie die
minimaal 45% onder het wettelijke minimum ligt. – Met icoonprojecten
wordt zichtbaar en tastbaar over duurzaamheid in de gebouwde omgeving gecommuniceerd
naar het publiek, maatschappelijke organisaties en de politiek in brede zin. – Ten
minste vijfhonderdduizend bestaande gebouwen worden energiezuinig gemaakt. – De
energieprestatie van nieuwe gebouwen wordt aangescherpt met 25%. – Het
kabinet gaat duurzame stedenbouw (vitale «healthy cities») bevorderen,
onder meer via betrokkenheid bij een aantal grote stedelijke ontwikkelingen. – In
de Architectuurnota wordt duurzaamheid een van de belangrijke thema’s
en dat zal bijgedragen aan een impuls voor duurzaamheid in de bouw. – In
internationale samenwerkingverbanden rond bouw en stadsontwikkeling wordt
duurzaamheid stelselmatig verder gebracht. – Het duurzaamheidgehalte
van gebouwen wordt vergelijkbaar gemaakt door nieuwe meetmethoden, opdat partijen
hun ambitie kunnen formuleren en prestaties vergelijkbaar worden. Daarbij
wordt ook aandacht besteed aan het concept «Cradle to cradle».
Waar nodig worden ondergrenzen vastgelegd. – Er wordt een sterkere
sturing gegeven om bij de bouw en verbetering/renovatie duurzaamheidscriteria
expliciet en gelijkwaardig aan andere aspecten een plaats te geven in afwegingscriteria
voor investeringen. – Met demonstratieprojecten worden innovaties
met betrekking tot duurzaamheid in de bouw zichtbaar gemaakt (incl. procesinnovaties,
bijv. Project halftime) en de kennis daarover wordt verspreid, met opschaling
als doel. – Aan de best practices wordt een platform geboden om
ook andere partijen tot een hoger niveau van duurzaamheid te brengen.1 www.co2-cato.nlSpoor 2: De overheid bij de koplopers in duurzame bedrijfsvoeringMet haar bedrijfsvoering heeft de overheid een grote maatschappelijke
invloed, onder meer doordat het een Rijk een grote werkgever is, veel gebouwen
en terreinen beheert en veel inkoopt. Het kabinet wil het voorbeeld van de
bedrijven volgen die duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid
hebben laten uitgroeien van een intern gerichte staftaak, tot een integraal,
inspirerend en aansprekend onderdeel van de bedrijfsvoering, strategie en
identiteit.Binnen de rijksdienst wordt duurzame bedrijfsvoering al op tal van plaatsen bevorderd en het kabinet wil dit versterken en tot een vast
onderdeel van bedrijfsvoering over de hele linie maken.Om de synergie in de bedrijfsvoering van de Rijk te versterken, is het
Directoraat-generaal Organisatie en Bedrijfsvoering Rijksoverheid opgericht.
Dit draagt zorg voor de samenhang tussen de verschillende rijksbrede activiteiten
met betrekking tot duurzame bedrijfsvoering en de adoptie van de verschillende
departementale goede voorbeelden. Hierbij zal inspiratie worden geput uit
de ervaringen die vele grote bedrijven al opgedaan hebben met maatschappelijk
verantwoord of duurzaam ondernemen, zoals bijvoorbeeld het «Planet Me»-programma
van TNT, waarbij wordt ingezet op vermindering van de effecten op het klimaat
door de eigen bedrijfsactiviteiten, maar ook de werknemers helpt om in hun
privé-situatie verdere stappen te zetten.Onderdeel van deze aanpak is een goede interne communicatie, zoals het
belichten van goede voorbeelden uit de ministeries, met als doel om personen
en organisaties binnen de overheid te inspireren en te activeren. Een aantal
van de goede voorbeelden, bijvoorbeeld de cursus «het nieuwe rijden»
voor alle chauffeurs, of duurzame catering, kan zonder veel extra investeringen
rijksbreed worden overgenomen en kan mensen ook inspireren om in hun werk-
en privé-situatie veranderingen door te voeren.Voor het thema Bedrijfsvoering gelden de volgende doelen en resultaten: Duurzame bedrijfsvoering overheidHet lange termijndoel is
om ook met de bedrijfsvoering van de Rijksdienst bij te dragen aan mens, milieu
en samenleving.Ministers Ter Horst, Van der Hoeven en CramerDe
Rijksoverheid heeft ruim 100 000 mensen in dienst, bezit ca. 10 000
auto’s, gebruikt ruim 4 m m2 bruikbaar vloeroppervlak (BVO)
in kantoorgebouwen en koopt jaarlijks voor ca. 40 mrd. euro in. Deze invloed
wordt mede aangewend voor duurzame ontwikkeling.  Resultaten 2008–2011: – Invoering van een Energiebesparingprogramma
voor de Rijksgebouwen, waarmee jaarlijks 2% energiebesparing wordt
bereikt, met als einddoel 25% reductie in 2020 en in 2012 moet de energievoorziening
klimaatneutraal. – In 2010 is duurzaam inkopen over de hele linie
ingevoerd, om daarmee een betere markt voor duurzame producten en diensten
te creëren. Daarbij zal het Rijk de komende jaren een aantal gerichte
investeringen doen, waarbij het inkoopvolume in combinatie met aanvullende
investeringsgelden zo wordt besteed dat het de innovatie stimuleert. – Door
minimaal 1000 werkervaringsplaatsen binnen het Rijk te realiseren, is de reïntegratie
in het arbeidsproces bevorderd. – Het aandeel vrouwen in ABD functies
wordt verhoogd naar 25% en er zijn 50 allochtone managers op sub-ABD
niveau aangesteld en er is een 50% groei van het aantal allochtonen
in beleids- en managementfuncties gerealiseerd. Door beleid gericht op duurzame
inzetbaarheid van het rijkspersoneel, realiseert het Rijk in 2011 de reductie
met 12 800 arbeidsplaatsen met een minimum (< 5%) aan reorganisatieontslagen. – Het
kabinet gaat aan de slag met de «Cradle to cradle»-gedachte. Deze
gedachte zal worden toegepast bij het ontwerp van een aantal Rijksgebouwen
en bij een deel van de inkoopprocessen in de vorm van additionele wensen.
Productgroepen waar dit met name perspectieven biedt, zijn kantoormeubilair
enstoffering. – Het kabinet zal een strategie uitwerken voor het
realiseren van een duurzame bedrijfsvoering en de uitvoering daarvan ter hand
nemen.Spoor 3: Actieve rol in maatschappelijke dialoog over
duurzaamheidDe wereld buiten de overheid verandert in hoog tempo: groene CAO’s,
duurzame beleggingen, nieuwe keurmerken, nieuwe financieringsvormen van maatschappelijke
doelen, ontwikkeling van «Cradle to cradle» als vernieuwende filosofie
in stedenbouw, bouw en productontwikkeling, vrijwillige stappen naar meer
dierenwelzijn, honderden burgerinitiatieven, technische innovaties. Nederlandse
bedrijven staan aan de top van de «Dow Jones Sustainability Index»
en wereldwijd bouwen bedrijven, vakbonden en andere NGO’s netwerken
en maken afspraken over arbeidsverhoudingen en arbeidsomstandigheden. Afnemers
vragen inzicht in de herkomst van grondstoffen en halffabrikaten. Geldstromen
worden gecontroleerd op hun bestemming en pensioen- en spaargelden worden
duurzaam belegd.Er is veel enthousiasme, innovatiekracht, energie én kapitaal.
Er valt veel te leren en veel synergie te bereiken door krachten te bundelen.
Daar wil het kabinet zich mee verbinden!Bij duurzaamheid gaat het om kansen, afwegingen en tegenstellingen. We
weten dat «groei, groen en welvaart voor iedereen» samen kunnen
gaan, maar daarvoor moeten wel veranderingen plaats vinden die vaak in eerste
instantie investeringen, offers en inspanningen vergen. Bij de behandeling
van de VROM-begroting is de zogenaamde «Jacuzzi-motie» van de
heer Samsom (31 200 XI, nr. 44) aangenomen. De Tweede Kamer signaleert
een spanning tussen het streven naar een duurzame wereld aan de ene kant en
ons gezamenlijke dagelijkse consumptiepatroon aan de andere kant en constateert
dat beleidsinstrumenten alleen niet voldoende zijn om maatschappelijk verantwoorde
consumptie te realiseren. De Kamer acht het nodig dat mensen duurzaam »verleid»
worden tot meer bewust gedrag en wil bij het formuleren van antwoorden op
dit dilemma ook scholen, NGO’s en bedrijven betrekken. De motie verzoekt
de regering «het initiatief te nemen om – in samenwerking met
de Kamer – op zoek te gaan naar mogelijkheden waarop het maatschappelijk
debat over deze beweging gefaciliteerd kan worden».Het kabinet wil de uitvoering van deze motie integreren in de aanpak zoals
hier beschreven. De maatschappelijke dialoog moet ertoe leiden dat het geleidelijk
normaal wordt om met elkaar te spreken over (en aan te spreken op) de duurzaamheid
van gedrag en daarmee de stap van bewustzijn en intenties, naar concrete maatregelen
en gedrag te zetten. Het kabinet zoekt in deze maatschappelijke dialoog een
actieve, zo nodig agenderende rol en wil inspelen op initiatieven van andere
maatschappelijke partijen. Daar waar partijen tegen belemmeringen aanlopen
of de overheid nodig hebben om een gelijk speelveld te creëren, of net
dat duwtje in de rug nodig hebben om verder te komen, moeten we elkaar snel
weten te vinden.Eén van de middelen daartoe is een wisselwerking met het duurzaamheidplatform
van de initiatiefnemers van de Urgenda1. Het
kabinet ziet dit Urgenda-platform als een gesprekspartner, om te reflecteren
op de aanpak zoals in deze brief beschreven en ter versterking van het samenspel
tussen maatschappelijke partijen en initiatieven en de overheid.Tegelijkertijd zien wij investeren in onderwijs, duurzaam vakmanschap
bij professionals en het leervermogen van de hele samenleving als een sleutel
tot verandering naar een duurzamer functionerende samenleving. Daaraan is
in het kader van het programma «Leren voor Duurzame Ontwikkeling»
in de afgelopen jaren met succes gewerkt. In de kennisontwikkeling, vaardigheden
en competenties zal een extra impuls nodig zijn om onze ambities
waar te maken en te verankeren in de samenleving. Het kabinet zal een ambitieus
vervolg op het programma uitvoeren.Door op deze wijze de sterke punten van maatschappelijke partijen en overheid
samen te brengen kunnen we – in navolging van de adviezen van de «Peer
review» – daadwerkelijk tot een «duurzaamheidbeweging»
komen. Het resultaat is een strategie, die verder reikt dan het overheidsbeleid,
meer is dan een document en beter is verankerd in de samenleving.III. Monitoring en rapportageHet kabinet zal de voortgang van de uitvoering van het beleidsprogramma
rapporteren in de miljoenennota, de departementale begrotingen en jaarverslagen.
Maar daarmee geeft het kabinet nog geen antwoord op de vraag: hoe duurzaam
is Nederland eigenlijk? Waar zitten de grote uitdagingen? Hoe doen we het
in vergelijking met andere landen? Leidt de inspanning van het kabinet inderdaad
tot meer duurzaamheid? Veel landen hebben al een specifieke duurzaamheidrapportage.
Zo voert de UK «Sustainable Development Commission» een jaarlijkse
audit uit. Ook de EU vraagt om een gestructureerde vorm van monitoring en
communicatie. Er zijn modellen gemaakt door de «Commission on Sustainable
Development» en «Eurostat» werkt aan een Europese rapportage.Het kabinet heeft daarom aan de gezamenlijke planbureaus en het CBS gevraagd
een monitor te ontwikkelen en hiervoor indicatoren te kiezen. De planbureaus
baseren zich hierbij mede op internationale indicatorensets en gegevensbestanden
die er al zijn. Deze benadering brengt informatie die de planbureaus en het
CBS hebben op een nieuwe manier bij elkaar, waardoor meer inzicht ontstaat
in de toestand en trends rond de fundamenten van onze welvaart, nu en in de
toekomst. Deze monitor zal naar verwachting in november 2008 voor het eerst
verschijnen en wordt jaarlijks geactualiseerd. Per jaar zal aandacht worden
besteed aan relevante veranderingen, specifieke of nieuwe vraagstukken. De
kritische spiegel voor beleidsvoering, zoals die in de Peer Review is aanbevolen,
wordt hiermee gecreëerd.We zijn van plan om jaarlijks na het verschijnen van de Duurzaamheidmonitor
een overzichtsnotitie naar de Tweede Kamer te zenden, waarin zal worden beschreven
welke voortgang is gerealiseerd met de hierboven geschetste aanpak en welke
conclusies worden getrokken uit de Duurzaamheidmonitor.De minister Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. M. CramerDe minister voor OntwikkelingssamenwerkingA. G. Koenders XNoot1Informatie hierover is bij elkaar gebracht op www.klimaatportaal.nlXNoot2World Energy Outlook 2007 van het IEA (International Energy Agency), november
2008: www.worldenergyoutlook.orgXNoot3Zie bijvoorbeeld: www.fao.org/worldfood situationXNoot4Global environmental outlook 4; www.unep.org/geo/geo4XNoot5OESO-environmental Outlook to 2030, maart 2008; www.oecd.org/environment/outlookto2030.
De geopolitiek spanningen zijn besproken in de Europese top van maart 2008
aan de hand van een notitie van de hoge vertegenwoordiger Solana en de Europese
Commissie over de gevolgen van klimaatverandering voor de internationale veiligheid.XNoot6Report of a Peer Review of The Netherlands Sustainable Development Strategy,
conducted by a peer panel from Finland, Germany and South Africa, juni 2007.
Gepubliceerd in de reeks van RMNO, nr. A.10 (2007), te vinden op www.rmno.nl.XNoot1Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XI, nr. 20.XNoot2www.mnp.nl/nl/publicaties/2007/Neder landeneenduurzamewereld-TweedeDuur
zaamheidsverkenning.htmlXNoot1zie: www.urgenda.nl 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30196-32.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl