Wijz. van o.a. Wetboek van Strafvordering i.v.m. aanpassing bevoegdheden vorderen gegevens telecommunicatie; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28059, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

30-07-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28059 nr. 5

17-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Achtergrond en doelstellingen van het wetsvoorstel3. De verhouding tot het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer4. De voorgestelde wijziging van de bevoegdheid tot het
vorderen van verkeersgegevens (artikelen 126n en 126u)5. De voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens
(artikelen 126na, 126ua en 126gg, derde lid)6. Plaats in het Wetboek van Strafvordering7. De adviezen over het concept-wetsvoorstel8. ArtikelsgewijsArtikel IArtikel 126nArtikel 126naArtikel IIIArtikel VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28059Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 059Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en andere wetten in verband
met de aanpassing van de bevoegdheden tot het vorderen van gegevens terzake
van telecommunicatie (vorderen gegevens telecommunicatie)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 17 juli 20021. AlgemeenHet is verheugend dat de leden van de aan het woord zijnde fracties het
belang van het wetsvoorstel onderkenden. Dit belang is – zoals door
enkele van deze fracties ook is verwoord – dat enerzijds de bevoegdheden
om van de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten gegevens
te vorderen nauwkeuriger worden afgebakend en anderzijds dat deze bevoegdheden
adequaat zijn voor de opsporing van strafbare feiten. Veel vragen van de aan
het woord zijnde fracties hadden betrekking op het evenwicht tussen deze twee
belangen. Deze vragen hebben tot een heroverweging geleid op een onderdeel
van het wetsvoorstel. Om die reden wordt met deze nota naar aanleiding van
het verslag een nota van wijziging meegezonden. Hierna in paragraaf 2
zal deze nota van wijziging bij de desbetreffende vragen worden toegelicht.De leden van de fractie van de PvdA maakten, alvorens in te gaan op het
wetsvoorstel zelf, een opmerking over de procedure. Deze betreft het rapport
van de commissie Mevis. Deze leden vragen of het gebruikelijk is een commissie
in te stellen en te verzoeken een rapport te schrijven met uitgangspunten
voor de wetgeving ter zake van de strafvorderlijke gegevensvergaring in de
informatiemaatschappij, terwijl kennelijk over een belangrijk deelonderwerp
op dit terrein al een wetsvoorstel in procedure is gebracht. Het is begrijpelijk
dat deze leden deze vraag stellen. Graag beantwoord ik deze vraag als volgt.
Aan de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij,
naar haar voorzitter de commissie Mevis genoemd, is gevraagd advies uit te
brengen over het brede terrein van de strafvorderlijke gegevensvergaring.
De reeds bestaande bevoegdheden tot het vorderen van gegevens van de aanbieders
van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten maken daarvan een onderdeel
uit. In de praktijk van de opsporing is dit zeker geen onbelangrijk onderdeel.
Juist omdat de gegevens die beschikbaar zijn bij deze bedrijven voor de opsporing
heel belangrijk zijn, kent het Wetboek van Strafvordering voor deze sector
al sinds 1971 strafvorderlijke bevoegdheden. Waar het bij de opdracht aan
de commissie Mevis vooral om te doen was, was de vraag of het Wetboek van
Strafvordering moet voorzien in algemene – dus niet op één
sector gerichte – bevoegdheden tot het vorderen van gegevens.
Niet alleen bedrijven in de sector van de telecommunicatie, maar ook bedrijven
in bijvoorbeeld de transportsector of de detailhandel beschikken over gegevens
die voor de opsporing heel belangrijk kunnen zijn, terwijl de Wet bescherming
persoonsgegevens de verstrekking van die gegevens ten behoeve van de opsporing
niet zondermeer toestaat. De voorstellen van de commissie Mevis zijn dan ook
algemeen van aard: zij hebben betrekking op strafvorderlijke bevoegdheden
gegevens te vorderen van een ieder die toegang tot gegevens heeft.Inmiddels is het kabinetsstandpunt over het rapport van de Commissie Mevis
aan de Tweede Kamer toegezonden. Met de leden van de PvdA kan worden ingestemd
dat het kabinetsstandpunt zich in algemene zin uitlaat over de uitgangspunten
voor de wetgeving voor de strafvorderlijke gegevensvergaring en dat dit mede
van betekenis kan zijn voor het onderhavige wetsvoorstel. Nu de commissie
Mevis echter voorstelt voorlopig de specifieke bevoegdheden voor de sector
van de telecommunicatie te handhaven, gelet op de ontwikkelingen in deze sector,
en het kabinetsstandpunt deze lijn volgt, is de betekenis van het kabinetsstandpunt
voor het onderhavige wetsvoorstel beperkt. Daarnaast is het van belang vast
te stellen dat aan het onderhavige wetsvoorstel een dringende behoefte bestaat,
nu in de opsporingspraktijk vragen leven over de reikwijdte van de reeds bestaande
bevoegdheden tot het vorderen van gegevens van telecommunicatie-aanbieders
en nu problemen bestaan rond het ten behoeve van de opsporing verkrijgen van
zogenaamde NAW en nummergegevens, dat zijn gegevens over naam, adres, woonplaats
en nummers waarmee toegang verkregen wordt tot telecommunicatiediensten. Verwezen
zij naar de antwoorden d.d. 18 januari 2002 op de kamervragen van het lid
Van der Staaij over problemen tussen justitie en providers bij kinderporno-onderzoek
(Kamerstukken 2001/2002, Aanhangstel van de Handelingen nr. 511). Weliswaar
wordt thans met behulp van convenanten getracht in een regeling te voorzien,
maar het is dringend nodig te komen tot een op de strafrechtelijke handhaving
toegesneden wettelijke regeling. Het wetsvoorstel voorziet hierin.De leden van de fractie van de PvdA vroegen of er inmiddels ook andere
deelonderwerpen van het rapport als concept-wetsvoorstel zijn geformuleerd.
Inderdaad is ter uitvoering van het Actieplan Terrorismebestrijding en veiligheid
(Kamerstukken II 2001/2002, 27 925, nr. 10, blz. 14) een wetsvoorstel
opgesteld betreffende het vorderen van gegevens van instellingen in de financiële
sector. Dit wetsvoorstel dient mede ter uitvoering van het op 16 oktober 2001
tot stand gekomen protocol bij de Overeenkomst betreffende de wederzijdse
rechtshulp in strafzaken tussen de Lid-Staten van de Europese Unie.De leden van de fractie van de VVD meenden dat de grond voor de wijziging
van de artikelen 126n en 126u van het Wetboek van Strafvordering mede gevonden
wordt in de behoefte een nieuw evenwicht te vinden tussen de opsporingsbevoegdheden,
gelet op de mogelijkheden die technologische ontwikkelingen bieden ook voor
criminele doeleinden, en de bescherming van grondrechten. Met de leden van
deze fractie wordt ingestemd dat de bevoegdheden enerzijds zoveel mogelijk
recht moeten doen aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en anderzijds
voldoende armslag moeten bieden om de opsporing effectief in te richten.De leden van de fractie van het CDA vroegen zich af of het wetsvoorstel –
dat zij toejuichten – er niet eerder had moeten zijn. Had de regering
niet eerder in moeten spelen op het gebruik dat ook criminelen maken van nieuwe
communicatiemogelijkheden en -diensten. In antwoord op deze vraag kan worden
bevestigd dat de regering op deze ontwikkelingen in moet spelen en dat zij
dat ook doet. Van groot belang in dit verband is de totstandkoming van de
Telecommunicatiewet en de inwerkingtreding van deze wet op 15
december 1998. In hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet en enkele daarop
gebaseerde uitvoeringsmaatregelen zijn verplichtingen tot het verlenen van
medewerking aan de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden opgenomen
voor de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten, daaronder
begrepen de aanbieders van internetdiensten. Daarbij is rekening gehouden
met nieuwe technologische ontwikkelingen. Een voorbeeld daarvan betreft de
regeling van artikel 13.4, die hierna, in antwoord op vragen van de leden
van de fractie van D66, nog aan de orde komt. De met hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet
corresponderende strafvorderlijke bevoegdheden zijn opgenomen in de artikelen
126m, 126n, 126na, 126t, 126u en 126ua van het Wetboek van Strafvordering.
Het onderhavige wetsvoorstel kan worden gezien als een aanvulling op en modernisering
van deze wetgeving. De artikelen 126na en 126ua zijn op 1 september 2001 in
werking getreden. Deze artikelen worden in het onderhavige wetsvoorstel vernummerd
tot 126nb en 126ub.De leden van de fractie van het CDA onderkenden het belang om bij algemene
maatregel van bestuur een feitelijke uitwerking te geven aan de bevoegdheid
tot het vorderen van gegevens die in de wet zelf is opgenomen, door bij algemene
maatregel van bestuur de gegevens op te sommen die onder de bevoegdheid zijn
begrepen. Zij vroegen in hoeverre het parlement een rol speelt bij een eventuele
wijziging van deze algemene maatregel van bestuur. In antwoord op deze vraag
zij vermeld dat het parlement in het bijzonder een rol speelt bij de vormgeving
van de wettelijke bevoegdheid. Deze houdt in dat de gegevens betrekking hebben
op een gebruiker van telecommunicatie en op het telecommunicatieverkeer met
betrekking tot die gebruiker. Daaronder vallen inlichtingen over de wijze
van totstandkoming en afwikkeling van het telecommunicatieverkeer, zoals de
bij het verkeer betrokken aansluitnummers, het tijdstip van de aanvang en
de duur van het verkeer en de vraag of communicatie daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
Ook gegevens over de voorzieningen waarvan de gebruiker gebruik maakt, bijvoorbeeld
doorschakelfuncties, alsmede bepaalde gegevens betreffende de locatie en de
betalingen van rekeningen zullen in de algemene maatregel van bestuur worden
aangewezen, en de gegevens betreffende naam, adres en woonplaats (NAW-gegevens).
Het gaat om de uiterlijke kenmerken en niet om de inhoud van het telecommunicatieverkeer.
Hiermee is omschreven om welke soort gegevens het gaat. De concrete uitwerking –
mede op basis van de stand van de techniek – zal plaatsvinden in de
algemene maatregel van bestuur. Nu evenwel de reikwijdte van de bevoegdheid
in de wet zelf is neergelegd, lijkt het niet geboden wijziging van de algemene
maatregel van bestuur vooraf aan het parlement voor te leggen. De reikwijdte
van de wettelijke bevoegdheid wordt niet alleen afgegrensd door de omschrijving
van deze bevoegdheid zelf, maar ook door de reikwijdte van de andere bevoegdheden
die betrekking hebben op gegevens die verkregen kunnen worden van de aanbieders
van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten. Dat de inhoud van telecommunicatie
niet is begrepen onder de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens
volgt niet alleen uit de omschrijving van deze bevoegdheid, maar ook uit de
omschrijving van de bevoegdheden die wel betrekking hebben op de inhoud van
telecommunicatie. De inhoud van het telecommunicatieverkeer is begrepen onder
de artikelen 126m en 126t Sv, die de bevoegdheid tot het opnemen van telecommunicatie
regelen. Daarnaast kan de inhoud van een e-mailbericht dat (kortstondig) is
opgeslagen bij een aanbieder van internetdiensten, worden verkregen door toepassing
van artikel 125i Sv. Deze bevoegdheden kunnen alleen worden uitgeoefend na
machtiging van de rechtercommissaris of door de rechter-commissaris.De leden van de fractie van D66 waardeerden het dat het wetsvoorstel beoogt
een nauwkeuriger regeling te geven van de bevoegdheid tot het vorderen van
verkeersgegevens en dat het beoogt de verantwoordelijkheid voor het verstrekken
van gegevens duidelijker toe te bedelen aan justitie. Deze leden vroegen of
de spiegelbepalingen in de Telecommunicatiewet voldoende zekerheid bieden
voor de aanbieders, zodat zij geheel zijn uitgesloten van aansprakelijkheid
ingevolge de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP). Het antwoord hierop luidt
bevestigend. In het algemeen geldt dat de burger of de instelling die op grond
van het Wetboek van Strafvordering verplicht is te voldoen aan een bevel of
vordering van een bevoegde autoriteit (de opsporingsambtenaar, de officier
van justitie of de rechter-commissaris) in beginsel niet aansprakelijk is
indien door het voldoen aan deze verplichting schade zou kunnen ontstaan.
In dit opzicht brengt de in het wetsvoorstel voorgestelde bevoegdheid tot
het vorderen van gebruikersgegevens een verandering met zich mee in vergelijking
met de huidige situatie waarin de aanbieder van telecommunicatie die op grond
van artikel 43 van de WBP een gebruikersgegeven verstrekt, in beginsel zelf
aansprakelijk kan zijn voor eventuele schade indien de verstrekking achteraf
onrechtmatig blijkt te zijn en de betrokkene door de verstrekking schade zou
lijden. De spiegelbepalingen in de Telecommunicatiewet bevestigen de verplichting
om te voldoen aan een vordering die op grond van het Wetboek van Strafvordering
door de bevoegde strafvorderlijke autoriteit is gedaan. Alleen indien een
vordering evident onbevoegd is gedaan dient de aanbieder te weigeren om aan
de vordering te voldoen. De aanbieder mag afgaan op hetgeen de opsporingsambtenaar
of de officier van justitie hem voorleggen. Om te bevorderen dat voor de aanbieder
aanstonds aannemelijk is dat het om een vordering gaat die bevoegd is gedaan,
zal in de praktijk van modellen gebruik worden gemaakt. Bij de thans bestaande
bevoegdheden gebeurt dit reeds.De leden van de fractie van D66 vroegen hoe de regering staat tegenover
data-opslag en hoe het opslaan en bewaren van gegevens is geregeld. In antwoord
op deze vragen zij vermeld dat in het hiervoor al genoemde Actieplan Terrorismebestrijding
en veiligheid als actiepunt is opgenomen dat onderzoek zal worden verricht
naar de categorieën gegevens die telecommunicatieaanbieders bewaren en
de belemmeringen die de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
ondervinden door de afwezigheid van bewaarplichten voor historische verkeersgegevens
(Kamerstukken II 2001/2002, 27 925, nr. 10, blz. 11, actie 17). In beginsel
is het uitgangspunt inderdaad – de leden van de D66-fractie refereerden
hieraan – dat aanbieders van telecommunicatie geen verplichtingen worden
opgelegd om gegevens op te slaan uitsluitend en alleen ter wille van de opsporing.
Op deze regel bestaat één uitzondering. Het betreft de regeling
in het tweede lid van artikel 13.4 van de Telecommunicatiewet. De leden van
de fractie van D66 verwezen al naar dit artikel. In het eerste lid van artikel
13.4 is bepaald dat de aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk
of een openbare telecommunicatiedienst verplicht is aan de autoriteiten de
informatie te verstrekken die noodzakelijk is om die autoriteiten in staat
te stellen de bij de wet geregelde bevoegdheden tot het aftappen of opnemen
van telecommunicatie dan wel het vorderen van verkeersgegevens te kunnen uitoefenen.
Deze verplichting omvat het desgevraagd aan de autoriteit meedelen van het
aan een gebruiker verleende nummer en de door hem afgenomen openbare telecommunicatiedienst,
en het desgevraagd aan de autoriteit meedelen van de bij een nummer behorende
naam-, adres-, postcode- en woonplaatsgegevens. Indien deze informatie bij
de aanbieder niet bekend is, is de aanbieder ingevolge het tweede lid van
artikel 13.4 verplicht de informatie te achterhalen op een bij algemene maatregel
van bestuur te bepalen wijze. Teneinde aan deze verplichting te kunnen voldoen,
dient de aanbieder de daartoe benodigde, bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen gegevens, voor een periode van drie maanden te bewaren,
nadat de gegevens voor het eerst zijn verwerkt. De tijdelijke bewaarplicht
strekt zich alleen uit tot die gegevens die men in het kader van de eigen
bedrijfsvoering voorhanden heeft. Er is dus geen vergaarplicht. De hiervoor
beschreven regeling – ook wel bekend als bestandsanalyse– is tot
stand gekomen in verband met de ontwikkeling dat veel gebruikers van telecommunicatie
gebruik maken van de mogelijkheid tot het bellen tegen vooruitbetaling, het
zogenaamde pre paid bellen, waar de leden van
deze fractie ook naar verwijzen. Dit maakt het hebben van een abonnement overbodig.
Gebruikers van telecommunicatie die geen abonnement hebben, zijn bij de aanbieder
van telecommunicatie vaak onbekend. De regering achtte het noodzakelijk dat
een regeling getroffen werd om in dergelijke gevallen toch het voor het toepassen
van strafvorderlijke bevoegdheden benodigde nummer te kunnen achterhalen.
In het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie –
dat op 1 maart 2002 in werking is getreden – zijn de gegevens opgesomd
die de aanbieder voor dit doel gedurende een periode van drie maanden moet
bewaren. Het betreft: de tijdstippen waarop telecommunicatie heeft plaatsgevonden,
de met die tijdstippen en de desbetreffende telecommunicatie corresponderende
nummers en het basisstation waarbij elk van deze gegevens (tijdstippen en
nummers) zijn binnengekomen. Met behulp van deze gegevens kan de aanbieder
een nummer achterhalen. Voor deze zeer beperkte set van gegevens geldt dus
een tijdelijke bewaarplicht. Voor alle andere gegevens kan niet worden gezegd –
de leden van de D66-fractie vroegen hier naar – hoe lang en waar gegevens
worden bewaard. Meer inzicht hierin zal worden verkregen in het hiervoor genoemde
onderzoek naar de categorieën gegevens die telecommunicatieaanbieders
bewaren en de belemmeringen die de opsporingsdiensten en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten ondervinden door de afwezigheid van bewaarplichten
voor historische verkeersgegevens.De leden van de fractie van D66 stelden terecht vast dat het in dit wetsvoorstel
gaat om zowel verkeersgegevens als gebruikersgegevens en dat deze de uiterlijke
kenmerken van telecommunicatie betreffen en niet de inhoud van hetgeen via
het telecommunicatieverkeer wordt gewisseld. De leden van deze fractie vroegen
of dit afdoende in het voorliggende wetsvoorstel is vastgelegd. Het antwoord
op deze vraag kan bevestigend zijn. De inhoud van berichten die vertrouwelijk
worden uitgewisseld valt onder een andere bevoegdheid, namelijk de bevoegdheid
tot het opnemen van telecommunicatie, bedoeld in de artikelen 126m en 126t.
Betreft het de inhoud van een e-mailbericht dat (kortstondig) is opgeslagen
bij een aanbieder van internetdiensten, dan kan deze inhoud worden verkregen
door toepassing van artikel 125i Sv. Deze bevoegdheden – die wel betrekking
hebben op de inhoud van telecommunicatie – kunnen alleen worden uitgeoefend
na machtiging van de rechter commissaris of door de rechter commissaris. In
de voorgestelde bevoegdheden wordt met de woorden «gegevens over een
gebruiker en het telecommunicatieverkeer met betrekking tot die gebruiker»
helder aangeduid dat het gaat om gegevens over de gebruiker of over het verkeer
van of naar die gebruiker en niet om het opnemen van de inhoud van de telecommunicatie,
dan wel het vorderen van de inhoud van een e-mailbericht. Zoals in het voorgaande
aan de orde kwam, volgt dit niet alleen uit de omschrijving van deze bevoegdheden,
maar ook uit de omschrijving van de bevoegdheden die wel betrekking hebben
op de inhoud van telecommunicatie. Aan de aanbieder van een openbaar telecommunicatie
netwerk of een openbare telecommunicatiedienst kan alleen medewerking worden
gevraagd voor het verkrijgen van de inhoud van de telecommunicatie op basis
van de betreffende artikelen (126m, 126t of 125i Sv). Gegevens over het
verkeer van of naar een gebruiker betreffen dus niet de inhoud van de communicatie, maar zij geven wel informatie over de persoon of instantie waarmee
de gebruiker communiceert. Zij kunnen niet alleen inzicht verschaffen in het
relatienetwerk van een gebruiker, maar kunnen – bijvoorbeeld als het
gaat om verkeersgegevens in het kader van internet– tevens inzicht verschaffen
in de belangstellingssfeer en het zoekgedrag van de gebruiker van telecommunicatie.
Het gaat hierbij echter niet om de inhoud van vertrouwelijke communicatie.De leden van de fractie van D66 vroegen hoe het wetsvoorstel zich verhoudt
tot het wetsvoorstel inzake Grondrechten in het digitale tijdperk, de Telecommunicatiewet,
het Wetboek van Strafvordering, de Wet bescherming persoonsgegevens en de
Wet politieregisters. Ook vernamen zij graag wanneer het kabinetsstandpunt
inzake het advies van de Commissie Mevis tegemoet kan worden gezien. Graag
beantwoord ik deze vraag als volgt. Het rapport van de Commissie «Grondrechten
in het digitale tijdperk» betreft onder andere artikel 13 van de Grondwet.
Ingevolge het kabinetsstandpunt over het rapport zullen verkeersgegevens niet
komen te vallen onder artikel 13 van de Grondwet en worden ook anderszins
geen wijzigingen in artikel 13 van de Grondwet voorgesteld die gevolgen zouden
kunnen hebben voor het wetsvoorstel. Op de verhouding tussen dit wetsvoorstel
en de Telecommunicatiewet en het Wetboek van Strafvordering is in het voorgaande –
in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie – al ingegaan.
Dit wetsvoorstel is een aanvulling en een modernisering van de artikelen 126m–126na
en 126t–126ua van het Wetboek van Strafvordering en van de daarmee corresponderende
artikelen in de Telecommunicatiewet. De verhouding tot de Wet bescherming
persoonsgegevens (WBP) is als volgt. Het verstrekken van gebruikersgegevens
of verkeersgegevens door een aanbieder van telecommunicatie aan een opsporingsautoriteit
is veelal niet verenigbaar met het doel waartoe de gegevens door de aanbieder
worden verwerkt. Een dergelijke verstrekking is ingevolge artikel 9, eerste
lid, van de WBP in beginsel niet toegestaan. Verstrekking kan echter wel plaatsvinden
als de verstrekking noodzakelijk is om een wettelijke verplichting na te komen
(artikel 8, onder c, WBP). Het voldoen aan een vordering tot het verstrekken
van gegevens op grond van een bevoegdheid in het Wetboek van Strafvordering
is hieronder begrepen. De bevoegdheden tot het vorderen van gebruikersgegevens
en verkeersgegevens en de daaraan verbonden plicht voor de aanbieder deze
gegevens te verstrekken vallen dus onder de reikwijdte van artikel 8, onder
c, van de WBP. Over de verhouding van het wetsvoorstel tot de Wet politieregisters
kan worden opgemerkt dat de gegevens die de politie verkrijgt doordat een
opsporingsambtenaar dan wel de officier van justitie een bevoegdheid tot het
vorderen van gegevens toepast, onder het regime van deze wet vallen. Deze
wet voorziet in een regeling voor het verdere gebruik en de vernietiging van
de verkregen gegevens. De gegevens van personen die van belang zijn voor het
opsporingsonderzoek kunnen ingevolge deze wet worden opgeslagen in een tijdelijk
register. De Wet politieregisters voorziet erin dat gegevens die – al
dan niet na afronding van het strafvorderlijke onderzoek – niet (meer)
van belang zijn voor een goede uitvoering van de politietaak vernietigd dienen
te worden. Tot slot het rapport van de Commissie Mevis. Hiervoor is in antwoord
op een vraag van de leden van de PvdA-fractie reeds vermeld dat het kabinetsstandpunt
over dit rapport inmiddels aan de Tweede Kamer is toegezonden.De leden van de fractie van D66 vroegen wat de reikwijdte van het begrip
telecommunicatieverkeer is en hoe het zich verhoudt tot het begrip «telecommunicatie»
zoals dit geformuleerd is in de Telecommunicatiewet. In antwoord op deze vraag
kan worden vermeld dat het begrip telecommunicatieverkeer in dit wetsvoorstel
betekent: het verkeer (van signalen) dat plaatsvindt door middel van een openbaar
telecommunicatienetwerk, dan wel een openbare telecommunicatiedienst.
Dit volgt uit het tweede lid van het voorgestelde artikel 126n, waarin het
begrip gebruiker van telecommunicatie is omschreven en uit het derde lid van
het voorgestelde artikel 126n, waarin is bepaald dat de vordering verkeersgegevens
kan worden gericht tot de aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk,
dan wel een aanbieder van een openbare telecommunicatiedienst. De begrippen
openbaar telecommunicatienetwerk en openbare telecommunicatiedienst zijn gedefinieerd
in artikel 1.1, onder e en f, van de Telecommunicatiewet. Het begrip telecommunicatie
is in artikel 1.1, onder c, van Telecommunicatiewet gedefinieerd als iedere
overdracht, uitzending of ontvangst van signalen van welke aard ook door middel
van kabels, radiogolven, optische middelen of andere elektromagnetische middelen.
Het tweede en derde lid van artikel 126n sluiten hier op aan.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen op welke wijze functionarissen
van politie en openbaar ministerie zich (vooraf) dienen te verantwoorden voor
het toepassen van de hier besproken bijzondere opsporingsbevoegdheden. Hierover
kan het volgende worden opgemerkt. De opsporingambtenaar of de officier van
justitie dienen van de toepassing van de bevoegdheid een proces-verbaal op
te maken waarin zij de feiten of omstandigheden dienen te vermelden waaruit
blijkt dat aan de voorwaarden voor de toepassing van de bevoegdheid is voldaan.
Door dit proces-verbaal is altijd achteraf controleerbaar of aan de voorwaarden
is voldaan. De voorwaarden houden in dat er een verdenking moet zijn van een
bepaald strafbaar feit, dan wel het in georganiseerd verband beramen of plegen
van misdrijven die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren, en dat
de gegevens gevorderd worden in het belang van de opsporing daarvan. De opsporingsambtenaar
of de officier van justitie behoeven zich niet vooraf te verantwoorden, in
die zin dat er geen toetsing door een andere instantie vooraf plaatsvindt.
Wel zullen de vorderingen – voorzover zij gedaan kunnen worden door
de opsporingsambtenaar – gedaan worden door een daartoe geautoriseerde
opsporingsambtenaar. Deze geautoriseerde opsporingsambtenaar zal toetsen of
aan de formele voorwaarden is voldaan. Thans is dit reeds geregeld in een
convenant voor de verzoeken om gebruikersgegevens aan aanbieders van telecommunicatie.
Het zal ook worden geregeld in de algemene maatregel van bestuur op basis
van het voorgestelde artikel 126na, vierde lid. Deze algemene maatregel van
bestuur zal terzake dezelfde normering bevatten als thans reeds is neergelegd
in het op artikel 13.4, derde lid, van de Telecommunicatiewet gebaseerde Besluit
verstrekking gegevens telecommunicatie (Stb. 2000, 71), dat overigens nog
niet in werking is getreden.2. Achtergrond en doelstellingen van het wetsvoorstelDe leden van de fractie van de PvdA wilden graag kennisnemen van de convenanten
die thans in voorbereiding zijn tussen de betreffende ministeries, opsporingsinstanties,
aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en internetdiensten. Naar
aanleiding van deze vraag van de leden van deze fractie is als bijlage bij
deze nota naar aanleiding van het verslag de tekst gevoegd van het convenant
dat vooruitlopend op het onderhavige wetsvoorstel tussen de ministers van
Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een aantal aanbieders
van telecommunicatiediensten, een aantal politieregio's, de Algemene Inlichtingen
en Veiligheidsdienst en het Landelijk Parket van het openbaar ministerie is
gesloten1. Voor de goede orde zij vermeld dat
in het convenant nog wordt gesproken over de Wet persoonsregistraties. Inmiddels
is deze wet vervangen door de Wet bescherming persoonsgegevens. Het convenant
heeft betrekking op de voorwaarden waaronder gebruikersgegevens worden verstrekt
en op de wijze waarop die gegevens worden verstrekt. Het is van belang te
benadrukken dat het convenant vooruitloopt op inwerkingtreding
van en aansluit bij de systematiek van het Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie,
waarin is vastgelegd dat het verzoeken om en het verstrekken van gegevens
geheel langs geautomatiseerde weg plaatsvindt. Ook dient er op gewezen te
worden dat het convenant betrekking heeft op de proeffase van het centraal
informatiepunt onderzoek telecommunicatie, welk informatiepunt zijn basis
zal vinden in genoemd besluit. Met de Nederlandse verenging van Internetserviceproviders
(NLIP) wordt eveneens gesproken over de voorwaarden waaronder gebruikersgegevens
kunnen worden verstrekt. Het is de bedoeling ook deze afspraken uiteindelijk
in een convenant vast te leggen.De leden van de VVD-fractie vroegen of er een breder overleg is waarin
ministeries, opsporingsdiensten en aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten met elkaar spreken over het verlenen
van medewerking aan de opsporing door telecommunicatiebedrijven. In antwoord
op deze vraag kan worden gewezen op het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie/Deelorgaan
Aftappen. Dit is een formeel overlegorgaan van het ministerie van Verkeer
en Waterstaat, waarin overleg plaatsvindt over dit onderwerp. Ten behoeve
van het door de leden van deze fractie genoemde convenant bestaat overigens
ook een afzonderlijk speciaal daarop gericht overleg. Ook vroegen de leden
van deze fractie of in het convenant een regeling is opgenomen voor de vergoeding
van administratie- en personeelskosten die aanbieders maken, overeenkomstig
artikel 13.6, tweede lid, van de Telecommunicatiewet zoals dit in het wetsvoorstel
wordt aangepast. Dit is inderdaad het geval. De aanbieders ontvangen een vergoeding
uit 's Rijks kas van de door hen gemaakte administratiekosten en personeelskosten
die rechtstreeks voorvloeien uit het voldoen aan een verzoek tot het verstrekken
van gegevens. Deze regeling komt overeen met artikel 13.6 van de Telecommunicatiewet.
Daarnaast wordt een vergoeding verstrekt voor het plaatsen van hardware die
nodig is voor het langs geautomatiseerde weg verstrekken van de gegevens.
Het betreft artikel 9 van het convenant.De leden van de fractie van het CDA stelden terecht vast dat de wettelijke
grondslag tot het verstrekken van gebruikersgegevens door aanbieders van telecommunicatie
op dit moment ten dele is neergelegd in de Wet bescherming persoonsgegevens
(WBP) en is uitgewerkt in een convenant. Dit betreft de vrijwillige verstrekkingen.
Naast deze grondslag geldt voor een ander deel van de verstrekkingen dat deze
zijn gebaseerd op artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet. Dit
betreft de verplichte verstrekkingen. De leden van deze fractie vroegen in
hoeverre deze tijdelijke oplossing – gedoeld werd daarbij op de vrijwillige
verstrekking op basis van de WBP, uitgewerkt in het convenant – is getoetst
aan artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRM. Hierover kan het volgende worden
opgemerkt. Verstrekking op grond van de WBP voldoet, mits aan voorwaarden
wordt voldaan, aan de vereisten van artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRM.
Hierbij dient het volgende te worden vermeld over de achtergrond van het convenant.
Het convenant is opgesteld omdat opsporingsinstanties op grote schaal gegevens
betreffende naam, adres, woonplaats en nummer opvragen bij de aanbieders van
openbare telecommunicatienetwerken en -diensten, op grond van artikel 43 WBP.
Artikel 43 WBP bepaalt dat de houder van de gegevens moet afwegen of de verstrekking
van de gegevens noodzakelijk is in het belang van de opsporing van strafbare
feiten. Deze afweging is door de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en -diensten echter moeilijk te maken, omdat zij niet beschikken over de relevante
opsporingsinformatie. Om die reden bestond bij de aanbieders en de opsporingsinstanties
de wens te komen tot een convenant waarin werd neergelegd dat deze afweging
gemaakt wordt door de opsporinginstantie en waarin duidelijke
afspraken worden neergelegd over de gevallen waarin de gegevens kunnen worden
gevraagd en verstrekt. Het convenant sluit aan bij het Besluit verstrekking
gegevens telecommunicatie, waarin wordt bepaald dat het verzoeken om gegevens
en het verstrekken van gegevens langs geautomatiseerde weg plaatsvindt. Het
geautomatiseerde systeem bevat waarborgen voor de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer en de beveiliging. Verzoeken om gegevens kunnen uitsluitend worden
gedaan door daartoe aangewezen en geautoriseerde opsporingsambtenaren. Het
convenant is voorgelegd aan het College bescherming persoongegevens. Het convenant
is opgesteld in afwachting van een wettelijke regeling, zoals neergelegd in
het wetsvoorstel. Gelet op deze achtergrond en deze uitwerking van het convenant
en gelet hierop dat de gegevens betreffende naam, adres, woonplaats en nummer
een beperkte set gegevens betreffen, draagt het convenant eraan bij dat de
verstrekking van gebruikersgegevens op zorgvuldige wijze plaatsvindt. Dit
neemt niet weg dat het gewenst is te komen tot een wettelijke regeling in
het Wetboek van Strafvordering die beter is toegesneden op de opsporing van
strafbare feiten.De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering kan uitleggen in hoeverre
de voorgestelde regeling met betrekking tot het vorderen van gebruikergegevens
getoetst is aan artikel 10 van de Grondwet en artikel 8 EVRM. Zij meenden
dat dit uit de memorie van toelichting niet geheel duidelijk wordt.Ook de leden van de fracties van de PvdA, D66 en de VVD stelden deze vraag.
Graag beantwoord ik deze vraag als volgt.De toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens
houdt veelal in dat de gegevens voor een ander doel worden gebruikt dan waartoe
ze door de aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk of een openbare
telecommunicatiedienst zijn verwerkt. Artikel 9 van het Databeschermingsverdrag
van de Raad van Europa bepaalt dat doelafwijkend gebruik mogelijk is, indien
dit bij wet is voorgeschreven en noodzakelijk is in een democratische samenleving
in het belang van het bestrijden van strafbare feiten. Dit noodzakelijkheidscriterium
komt overeen met het noodzakelijkheidscriterium van artikel 8 EVRM. In de
rechtspraak van het Europese Hof voor de rechten van de mens komt naar voren
dat het EHRM de vordering van dit type gegevens toetst aan de vereisten van
Artikel 8 EVRM (EHRM 25 september 2001, P.G. en J.H. tegen het Verenigd Koninkrijk).
Uit artikel 10 van de Grondwet volgt dat een beperking van het recht op eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer een basis dient te hebben in een wet in formele
zin. Uit artikel 8, tweede lid, van het EVRM volgt dat inmenging van enig
openbaar gezag in de uitoefening van het recht op eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer alleen is toegestaan voor zover daarin bij de wet is voorzien
en dit in een democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van
enkele met name genoemde doelen. Een van deze doelen betreft het voorkomen
van strafbare feiten, hetgeen de opsporing daarvan mede omvat.Bij de beoordeling van de eis dat inmenging in het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer noodzakelijk moet zijn in een democratische
samenleving heeft de nationale overheid een eigen beoordelingsruimte. Daarvoor
moet beoordeeld worden of de bevoegdheid tot inmenging in de persoonlijke
levenssfeer nodig is voor de opsporing van strafbare feiten en of de voorgestelde
maatregel evenredig is aan het doel en de redenen om tot de maatregel te komen
toereikend zijn (proportionaliteit). Deze beoordeling kan ertoe leiden dat
het individuele belang van de burger bij bescherming van de persoonlijke levenssfeer
in bepaalde gevallen minder zwaar dient te wegen dan het algemene belang van
de opsporing.Naar aanleiding van de vragen van de fracties van het CDA, de PvdA, D66
en de VVD heb ik mij opnieuw gebogen over de vraag of de bevoegdheid tot het
vorderen van gebruikersgegevens moet worden gezien als onmisbaar voor de opsporing
en of deze bevoegdheid proportioneel is, gelet op de in het geding zijnde
belangen. Ik ben van mening dat dit inderdaad het geval is en dat de voorgestelde
bevoegdheid noodzakelijk is voor de opsporing van strafbare feiten. Hierbij
is het van belang dat de gebruikersgegevens slechts een beperkte categorie
gegevens betreffen, die niet ingrijpend zijn voor de persoonlijke levenssfeer.
Het is voor de opsporing van strafbare feiten van groot belang dat de opsporingsambtenaar
aan de hand van gebruikersgegevens kan vaststellen met welke persoon hij van
doen heeft, als hij een bepaald nummer of adres heeft, dan wel welke persoon
er bij een bepaald nummer of adres hoort. Aan de hand van gegevens over adres,
woonplaats en nummer wordt inzicht in relatienetwerken verkregen. Deze gegevens
zijn onmisbaar in veel opsporingsonderzoeken. Men heeft bij de start van een
onderzoek kennis van enkele feiten en personen en kan door het vergaren van
aanvullende gegevens verbanden leggen. De gegevens van telecommunicatieaanbieders
vormen hierbij een zeer belangrijke categorie. Daarnaast zijn de gebruikersgegevens
ook nodig alvorens andere bevoegdheden kunnen worden toegepast. De bevoegdheid
tot het vorderen van verkeersgegevens en de bevoegdheid tot het opnemen van
telecommunicatie kunnen namelijk pas worden toegepast wanneer de gebruiker
van telecommunicatie kan worden geïdentificeerd. Het belang dat de opsporingsinstanties
bij deze categorie gegevens hebben is dus groot.Dit gezegd zijnde, dient vervolgens afgewogen te worden voor de opsporing
van welke strafbare feiten de bevoegdheid moet kunnen worden toegepast. Voor
de verkeersgegevens is, nu deze gegevens een ingrijpende inbreuk kunnen maken
op de persoonlijke levenssfeer, voorgesteld dat deze bevoegdheid toegepast
moet kunnen worden voor misdrijven als bedoeld in artikel 67, eerste lid Sv.
Het gaat daarbij om misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van ten minste 4 jaar is gesteld. Voor de gebruikersgegevens
is, nu de vordering van deze gegevens op zichzelf niet ingrijpend is voor
de persoonlijke levenssfeer, voorgesteld dat deze bevoegdheid toegepast moet
kunnen worden in geval van verdenking van een strafbaar feit, alsmede in het
kader van een verkennend onderzoek. Bij nader inzien rijst de vraag of gesteld
kan worden dat de toepasselijkheid van de bevoegdheid voor de opsporing van
elk strafbaar feit voldoet aan het voornoemde noodzakelijkheidscriterium.
Bij nader inzien meen ik dat dit niet het geval is. Het individuele belang
van de burger bij bescherming van zijn persoonsgegevens dient, voorzover het
gaat om strafbare feiten die geen misdrijven zijn, zwaarder te wegen dan het
algemene belang van de opsporing, ook al zijn deze gegevens op zichzelf niet
ingrijpend voor de persoonlijke levenssfeer. Ook indien het gaat om een verkennend
onderzoek dient dit laatste – alles afwegende – het geval te zijn.
Op een andere plaats ga ik op het verkennend onderzoek nader in. Om die reden
stel ik voor het wetsvoorstel op dit punt aan te passen. In plaats van in
geval van verdenking van een strafbaar feit, wordt de bevoegdheid tot het
vorderen van gebruikersgegevens beperkt tot de gevallen van verdenking van
een misdrijf. Tevens wordt de bevoegdheid niet toegekend ten behoeve van het
verkennend onderzoek. In de nota van wijziging wordt het wetsvoorstel op deze
punten aangepast. Dit betekent dat overtredingen niet opgelost kunnen worden
door toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens.
Ook kunnen ten behoeve van een verkennend onderzoek, bijvoorbeeld naar groepen
gebruikers van internet, geen gebruikersgegevens worden gevorderd. Hierbij
kan worden opgemerkt dat dit bij een toenemend gebruik van internet en het
mobiel gebruik van internet in de toekomst wellicht weer anders gewaardeerd
moet worden.Voor wat betreft de verdere eisen van artikel 8 EVRM merk ik op dat de
eis dat inmenging in de wet is voorzien, inhoudt dat in het nationale recht
een regeling van een bevoegdheid tot inmenging in de persoonlijke levenssfeer
is opgenomen en dat die regeling voor de burger voldoende toegankelijk en
voorzienbaar is. Indien de regeling is opgenomen in de wet in formele zin,
zoals hier het voornemen is, is voldaan aan de eisen dat de regeling in het
nationale recht is opgenomen en dat die regeling voor de burger voldoende
toegankelijk is. De eis van voorzienbaarheid brengt met zich mee dat de regeling
voldoende precies moet zijn geformuleerd, zodat de burger vooraf kan weten
onder welke omstandigheden en voorwaarden de bevoegdheid mag worden toegepast.
De regeling moet bovendien waarborgen bieden tegen willekeurige inmenging
van de overheid in het persoonlijke leven van de burger en tegen misbruik
van bevoegdheid. Van de in het wetsvoorstel voorgestelde bevoegdheden is telkens
de aard en de omvang van de bevoegdheid omschreven. Ook zijn de gevallen omschreven
waarin de bevoegdheid kan worden toegepast en zijn de bevoegde autoriteiten
aangewezen. Hiermee is de regeling voldoende precies geformuleerd. Met het
oog op de waarborgen tegen willekeur is van belang dat een vordering tot het
verstrekken van gegevens schriftelijk dient te zijn en dat van de verstrekking
van gegevens een proces-verbaal dient te worden opgemaakt, waarin de feiten
of omstandigheden waaruit blijkt dat is voldaan aan het vereiste van een verdenking
van een strafbaar feit van een bepaalde ernst en waarin de reden waarom de
gegevens in het belang van het onderzoek worden gevorderd dienen te worden
vermeld. Ook is het van belang dat het proces-verbaal, voor zover het voor
het onderzoek in de zaak van betekenis is, bij de processtukken moet worden
gevoegd.Gelet op de wijze waarop de bevoegdheden in het wetsvoorstel zijn vormgegeven
kan gesteld worden dat de voorgestelde regeling voldoet aan de eisen van artikel
10 van de Grondwet en artikel 8 van het EVRM, terzake van de voorzienbaarheid
en de waarborgen tegen willekeur en misbruik van bevoegdheid.De leden van de D66-fractie vroegen wat wordt verstaan onder het «op
grote schaal» opvragen van gebruikersgegevens door opsporinginstanties
bij aanbieders. Ook vroegen zij of er inzicht is in de reden. In reactie op
deze vraag kan worden gewezen op het voorgaande, waarin is vermeld dat gebruikersgegevens
van groot belang zijn in veel opsporingsonderzoeken, doordat aan de hand van
gegevens over adres, woonplaats en nummer inzicht in relatienetwerken wordt
verkregen. Indien bijvoorbeeld van een bepaalde persoon verkeersgegevens zijn
gevorderd en daaruit blijkt dat deze persoon veelvuldig communiceert met een
bepaald nummer, kan het van belang zijn te achterhalen aan wie dit nummer
is toebedeeld. Daarnaast is de beschikbaarheid van deze gegevens een voorwaarde
voor de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden. Door nieuwe mobiele
telecommunicatietechnieken wisselen gebruikers van telecommunicatie veel van
aanbieder en ook gebruiken zij telkens verschillende nummers. Hierdoor worden
vaker verzoeken om gebruikersgegevens tot de aanbieders van telecommunicatie
gericht. De reden waarom deze gegevens op grote schaal worden opgevraagd is
dus gelegen in het grote belang van deze gegevens voor de opsporing en in
de opkomst van nieuwe telecommunicatietechnieken. Hierna wordt op dit onderwerp
nog nader ingegaan naar aanleiding van vragen van de leden van de fractie
van de VVD.De leden van de fractie van D66 vroegen of de bevoegdheid om gebruikersgegevens
te vorderen moet worden neergelegd bij alle opsporingsambtenaren. Zij drongen
aan op een goede regeling van het toezicht door het openbaar ministerie op
de toepassing van deze bevoegdheid. Ik deel de zorg van de leden van deze
fractie voor een zorgvuldige toepassing van de bevoegdheden en
een goed toezicht daarop. Om die reden is nu reeds in het convenant betreffende
het centraal informatiepunt onderzoek telecommunicatie voorzien in een regeling
die inhoudt dat gebruikersgegevens alleen aan de aanbieders van telecommunicatie
mogen worden gevraagd door daartoe aangewezen en geautoriseerde opsporingsambtenaren.
In de praktijk worden deze verzoeken uitgevoerd door de infodesk die in elke
politieregio aanwezig is. Het openbaar ministerie is nauw betrokken bij de
naleving van het convenant. Deze voorwaarden zullen ook worden neergelegd
in de algemene maatregel van bestuur op basis van het voorgestelde artikel
126na, vierde lid. Deze algemene maatregel van bestuur zal terzake dezelfde
normering bevatten als thans reeds is neergelegd in het op artikel 13.4, derde
lid, van de Telecommunicatiewet gebaseerde Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie.
Ook voor opsporingsambtenaren die tevens zijn belast met het toezicht op bepaalde
wetten, zal de toepassing van de bevoegdheid plaats moeten vinden door de
tussenkomst van een geautoriseerde opsporingsambtenaar. Deze zal de toepassing
toetsen aan de formele voorwaarden voor de toepassing van de bevoegdheid.
Langs deze weg wordt de scheiding tussen toezichthoudende bevoegdheden en
opsporingsbevoegdheden, waarnaar de leden van de D66-fractie vroegen, bevorderd.
Ook de andere waarborgen waarmee de toepassing van de bevoegdheid is omgeven
staan eraan in de weg dat bevoegdheden onbevoegd gebruikt worden. Deze waarborgen
houden onder andere in dat van een vordering gebruikersgegevens proces-verbaal
moet worden opgemaakt, waarin het strafbaar feit ter opsporing waarvan de
bevoegdheid wordt toegepast moet worden vermeld, alsmede de feiten of omstandigheden
die toepassing van de bevoegdheid nodig maken. Voor het lekken van opsporingsgegevens
naar de met toezicht belaste ambtenaren ben ik niet bevreesd, mede omdat er –
anders dan bij de opsporing – bij het houden van toezicht veel minder
noodzaak bestaat om door middel van het vergaren van gebruikersgegevens verbanden
te kunnen leggen tussen feiten en personen. Bij het uitoefenen van toezicht
is het voor de toezichthoudende ambtenaar veelal duidelijk met welke persoon
hij van doen heeft. Daarbij komt dat ambtenaren die zijn belast met toezichthoudende
taken reeds beschikken over de bevoegdheid gegevens te vorderen (artikelen
5:16 en 5:20 Algemene wet bestuursrecht).3. De verhouding tot het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeerOnder 2 is reeds ingegaan op vragen die mede betrekking hadden op de verhouding
tot het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.De leden van de fractie van de PvdA vroegen de regering een uitvoerige
algemene beschouwing over de jurisprudentie over artikel 8 van het EVRM te
geven waarbij alle elementen die van belang zijn voor het wetsvoorstel worden
besproken, en waarbij de verschillende onderdelen van dit wetsvoorstel inhoudelijk
worden getoetst aan hetgeen EVRM en ter zake doende jurisprudentie voorschrijven.
Zij vroegen daarbij antwoord te geven op de vraag hoe de regering het schrappen
van het verdachte-vereiste ziet in relatie tot de eis van voorzienbaarheid.
In antwoord op vragen van de leden van de fracties van het CDA, de PvdA, D66
en de VVD is hiervoor reeds ingegaan op de toetsing aan artikel 10 Grondwet
en aan artikel 8 EVRM en de jurisprudentie over dit artikel. Deze bespreking
betreft in hoofdzaak de toetsing van de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens.
Ook verwijs ik graag naar de bespreking op blz. 4 en 5 van de memorie van
toelichting, die in hoofdzaak de toetsing van de bevoegdheid tot het vorderen
van verkeersgegevens betreft. In het voorgaande zijn alle elementen die van
belang zijn voor het wetsvoorstel besproken. De belangrijke uitspraken van
het EHRM waarop deze besprekingen zijn gebaseerd zijn de uitspraken
in de Klass-zaak (EHRM 6 september 1978, serie A no. 28) en in de zaken Kruslin
en Huvig (EHRM 24 april 1990, NJ 1991, nr. 523). Een recent arrest van het
EHRM betreft de zaak van P.G. en J.H. tegen het Verenigd Koninkrijk (EHRM
25 september 2001). In deze uitspraak toetst het EHRM de vergaring van nummergegevens
aan artikel 8 EVRM. Daarbij geeft het EHRM aan dat de eisen die aan de wettelijke
regeling gesteld moeten worden, afhangen van de aard en de reikwijdte van
de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. De nummergegevens worden beschouwd
als beperkt, nu zij geen betrekking hebben op de inhoud van telecommunicatie,
noch op het verkeer van en naar de nummers.In reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie hoe het schrappen
van het verdachte-vereiste zich verhoudt tot de eis van voorzienbaarheid kan
worden vermeld dat de eis van de voorzienbaarheid zich er niet tegen verzet
dat het zogenaamde verdachte -vereiste wordt geschrapt. Zoals hiervoor al
aan de orde kwam, brengt de eis van voorzienbaarheid met zich mee dat de regeling
voldoende precies moet zijn geformuleerd, zodat de burger vooraf kan weten
onder welke omstandigheden en voorwaarden de bevoegdheid mag worden toegepast.
Voor de in het wetsvoorstel voorgestelde bevoegdheden is telkens de aard en
de omvang van de bevoegdheid omschreven. Ook zijn de gevallen omschreven waarin
de bevoegdheid kan worden toegepast en zijn de bevoegde autoriteiten aangewezen.
Hiermee is de regeling voldoende precies geformuleerd, zodat de burger vooraf
kan weten onder welke omstandigheden en voorwaarden de bevoegdheid mag worden
toegepast. Nu de zogenaamde verdachte-eis is vervallen en er dus ook verkeersgegevens
gevorderd kunnen worden van niet verdachte personen is het van des te meer
belang dat de regeling waarborgen biedt tegen willekeurige inmenging van de
overheid in het persoonlijke leven van de burger en tegen misbruik van bevoegdheid.
Deze waarborgen zijn in het wetsvoorstel neergelegd in de eis dat een vordering
tot het verstrekken van gegevens schriftelijk dient te zijn en dat van de
verstrekking van gegevens een proces-verbaal dient te worden opgemaakt. In
het proces-verbaal dienen de feiten of omstandigheden te worden vermeld waaruit
blijkt dat is voldaan aan het vereiste van een verdenking van een strafbaar
feit van een bepaalde ernst en waaruit blijkt waarom de gegevens van juist
deze persoon in het belang van het onderzoek worden gevorderd. Naar ik hoop
zijn hiermee de vragen van de leden van de PvdA-fractie naar tevredenheid
beantwoord.Anders dan de leden van de fractie van de PvdA meen ik dat met betrekking
tot de in dit wetsvoorstel voorgestelde bevoegdheid gebruikersgegevens te
vorderen in het geheel niet gesproken kan worden van een algemene digitale
identificatieplicht. Het wetsvoorstel bevat geen voorstel dat inhoudt dat
burgers zich bij enige gelegenheid zouden moeten identificeren. Ook is er
geen sprake van een plicht tot het verschaffen van identificerende gegevens
alvorens toegang zou kunnen worden verkregen tot het gebruik van openbare
telecommunicatienetwerken of -diensten. Evenmin houdt het wetsvoorstel in
dat de opsporingsambtenaar een burger naar gegevens als naam en adres zou
mogen vragen. Er is dan ook – de leden van de PvdA-fractie vroegen hiernaar –
geen relatie met artikel 52 van het Wetboek van Strafvordering, in welk artikel
bepaald is dat de opsporingsambtenaar bevoegd is de verdachte te vragen naar
zijn naam, voornamen, geboortedatum, geboorteplaats, adres waarop hij als
ingezetene in de basisadministratie persoonsgegevens staat ingeschreven en
woon- of verblijfplaats en hem daartoe staande te houden. De bevoegdheid tot
het vorderen van gebruikersgegevens houdt wel in dat de gebruikersgegevens
van een persoon kunnen worden gevorderd indien dit nodig is in het belang
van de opsporing van een concreet strafbaar feit, dan wel het in georganiseerd
verband beramen of plegen van misdrijven die een ernstige inbreuk
op de rechtsorde opleveren. De persoon in kwestie heeft daar inderdaad –
zoals de leden van deze fractie opmerken – geen invloed op. Dit geldt
voor veel opsporingsbevoegdheden: gegevens worden vergaard of informatie wordt
ingewonnen zonder dat de persoon die onderwerp is van onderzoek daar weet
van heeft. Juist vanwege dit heimelijke karakter van de bevoegdheid dient
deze bevoegdheid van waarborgen te zijn voorzien tegen willekeurige inmenging
van de overheid in het persoonlijke leven van de burger en tegen misbruik
van bevoegdheid.De leden van de fractie van de VVD vroegen de regering in te gaan op de
vraag of verkeersgegevens vallen onder de bescherming van artikel 13 Grondwet
en hier bij te betrekken het rapport van de Commissie «Grondrechten
in het digitale tijdperk» en het kabinetsstandpunt daarover. In antwoord
op deze vraag kan worden vermeld dat in het kabinetsstandpunt wordt aangesloten
bij het rapport van de Commissie «Grondrechten in het digitale tijdperk»
en dat het kabinet met de commissie van mening is dat de verkeersgegevens
niet zijn begrepen en niet moeten worden begrepen onder de bescherming van
artikel 13 van de Grondwet. Er is geen reden verkeersgegevens onder de bescherming
van artikel 13 te brengen omdat verkeersgegevens weliswaar informatie bevatten
over iemands vertrouwelijke communicatie, maar niet die communicatie zelf
betreffen. Alleen de communicatie zelf valt onder de bescherming van artikel
13 van de Grondwet, omdat het vertrouwelijk kunnen communiceren in een democratische
samenleving een zwaarwegend belang vertegenwoordigt. Informatie over vertrouwelijke
communicatie, zoals gegevens over wie met wie communiceert en wanneer, verdienen
ook bescherming, maar onderscheiden zich hierin niet wezenlijk van andere
soorten gegevens, zoals gegevens over iemands inkomen, koopgedrag enzovoort,
die vallen onder de bescherming van artikel 10 van de Grondwet.De leden van de CDA-fractie vroegen de regering uiteen te zetten wat de
waarborgen zijn voor personen wiens gebruikergegevens zijn opgevraagd door
de opsporingsautoriteiten maar die hiervan nooit op de hoogte gesteld zijn.
In antwoord hierop zij gewezen op de waarborgen voor een zorgvuldige toepassing
van de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens, die hiervoor ter
sprake kwamen. Deze waarborgen houden in dat van de verstrekking van gegevens
een proces-verbaal dient te worden opgemaakt, waarin de feiten of omstandigheden
dienen te worden vermeld waaruit blijkt dat is voldaan aan het vereiste van
een verdenking van een strafbaar feit van een bepaalde ernst en waarin de
redenen dienen te worden vermeld waarom de gegevens in het belang van het
onderzoek worden gevorderd. Daarnaast zij opgemerkt dat iemand alleen bezwaar
kan maken tegen de toepassing van de bevoegdheid en in rechte op kan komen
tegen de verstrekking van gegevens, indien hij van de verstrekking op de hoogte
is gesteld. Langs verschillende wegen kan iemand daarvan op de hoogte raken.
Het belang dat iemand bezwaar kan maken tegen de verstrekking van gegevens
neemt toe naarmate de gegevens meer raken aan diens persoonlijke levenssfeer.
De waarborgen waarmee een opsporingsbevoegdheid is omgeven moeten zwaarder
zijn, naarmate de bevoegdheid ingrijpender is. Anders dan de bevoegdheid tot
het vorderen van verkeersgegevens, wordt de bevoegdheid tot het vorderen van
gebruikersgegevens niet zodanig ingrijpend voor iemands persoonlijke levenssfeer
geacht, dat daarvoor – als bij verkeersgegevens – de plicht wordt
opgenomen om de betrokkene te informeren over de toepassing van de bevoegdheid.
Indien iemand niet op de hoogte is gesteld, maar hij toch vermoedt dat de
politie gegevens over hem verwerkt, kan hij op grond van de artikelen 20–25
van de Wet politieregisters een verzoek doen om kennisneming van de gegevens.
Ook kan hij vragen om verwijdering of aanpassing van de gegevens.De leden van de fractie van D66 vroegen hoe de regering staat tegenover
de ontwikkelingen rond de totstandkoming van een nieuwe richtlijn ter bescherming
van de gegevens betreffende telecommunicatie, die de bestaande Richtlijn 97/66/EG
betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer in de telecommunicatiesector moet vervangen. Mede tegen de achtergrond
van de gebeurtenissen van 11 september 2001, meenden deze leden dat er voor
gewaakt moet worden dat de balans tussen het belang van opsporing enerzijds
en het belang van de bescherming van persoonsgegevens anderzijds niet doorslaat
naar dat van de opsporing, hoe belangrijk dat ook is. De vraag van de leden
van de D66-fractie en de in dat kader door hen gemaakte opmerkingen, bieden
de gelegenheid om enige misverstanden rondom de totstandkoming van de nieuwe
privacyrichtlijn voor de sector elektronische communicatie op dit vlak weg
te nemen. Bij de voorbereiding van de nieuwe richtlijn is – mede naar
aanleiding van de gememoreerde gebeurtenissen van 11 september 2001 –
de vraag aan de orde gekomen of de balans die in de richtlijn was gevonden
tussen enerzijds het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van de gebruikers van telecommunicatie (en daaraan gerelateerd de belangen
van de aanbieders van elektronische communicatienetwerken endiensten) en anderzijds
het belang van de met opsporing en vervolging van strafbare feiten belaste
instanties alsmede de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, nog wel een juiste
zou zijn. Daarbij concentreerde de discussie zich in het bijzonder op de beschikbaarheid
van verkeersgegevens voor laatstgenoemde instanties (inhoudende een bewaarplicht
voor aanbieders) en de vraag of dit in de richtlijn expliciet opgenomen zou
moeten worden. Nederland heeft zich van meet af aan verzet tegen het opnemen
van een bewaarplicht voor verkeersgegevens in de nieuwe richtlijn. Het is
allereerst geen onderwerp dat daarin naar zijn aard thuis hoort. Bovendien –
en niet onbelangrijk – biedt de nieuwe richtlijn in artikel 15 (evenals
de huidige richtlijn in artikel 14) aan de afzonderlijke lidstaten (reeds)
de mogelijkheid om met betrekking tot verkeersgegevens in het belang van onder
meer de opsporing en vervolging van strafbare feiten een eventuele bewaarplicht
te creëren. Wel zal daarbij dienen te worden voldaan aan de eisen die
bijvoorbeeld het EVRM stelt. In Nederland kennen we – zoals eerder in
deze nota aangegeven – een dergelijke (beperkte) bewaarplicht reeds
op grond van artikel 13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet. Het onderhandelingsproces
met betrekking tot de nieuwe richtlijn heeft er uiteindelijk toe geleid dat
bij wijze van compromis in het nieuwe artikel 15 is bepaald dat tot de maatregelen
die een lidstaat op grond van dat artikel zou mogen nemen, wettelijke maatregelen
kunnen behoren die verplichten tot het bewaren van gegevens – waaronder
verkeersgegevens – voor een beperkte periode. Het gaat hierbij –
zoals de Europese Commissie in een aparte verklaring nogmaals heeft aangegeven –
echter enkel en alleen om het aanduiden van een mogelijk voorbeeld van de
wijze waarop de bevoegdheid vervat in artikel 15 door een lidstaat zou kunnen
worden toegepast. Naar mijn oordeel is langs deze weg een adequate oplossing
gevonden en is tevens een juiste balans tussen de verschillende in geding
zijnde belangen gehandhaafd.De leden van de D66-fractie vroegen of nader kan worden ingegaan op het
afwegen van het belang dat zorgvuldig wordt omgegaan met persoonsgegevens
tegen het opsporingsbelang. Is bijvoorbeeld overwogen hogere eisen te stellen
aan de toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens,
bijvoorbeeld dat deze niet voor elk strafbaar feit maar alleen voor misdrijven
mag worden toegepast, of dat niet de opsporingsambtenaar maar alleen de officier
van justitie bevoegd is? Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Hiervoor
is in antwoord op vragen van de leden van de fracties van D66, het CDA, de
PvdA, en de VVD reeds ingegaan op het stellen van hogere eisen door aan te
geven dat deze niet voor elk strafbaar feit maar alleen voor
misdrijven mag worden toegepast. Naar aanleiding van de vragen van deze fracties
heb ik dit opnieuw overwogen en ben ik tot de conclusie gekomen dat deze beperking
inderdaad gewenst is.Inderdaad is tevens afgewogen of deze bevoegdheid moest worden neergelegd
bij de opsporingsambtenaar of bij de officier van justitie. Er is voor gekozen
deze bevoegdheid bij de opsporingsambtenaar neer te leggen. De reden hiervoor
is dat de categorie gebruikersgegevens een beperkte categorie gegevens betreft,
die op zichzelf slechts in beperkte mate raakt aan de persoonlijke levenssfeer
en waarvan de vordering niet zeer belastend is voor de houder van de gegevens,
zodat de afweging van proportionaliteit en subsidiariteit bij de toepassing
van de bevoegdheid op het niveau van de opsporingsambtenaar kan worden neergelegd.
Deze toedeling van de bevoegdheid is ook passend gelet op de toedeling van
andere bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering. Ten behoeve van een
zorgvuldige toepassing van de bevoegdheid is het evenwel gewenst de toepassing
van de bevoegdheid in de praktijk te beperken tot daartoe geautoriseerde opsporingsambtenaren.
Hierop is hiervoor, in antwoord op andere vragen van de leden van de D66-fractie
reeds ingegaan. Graag verwijs ik daar naar.De leden van de D66-fractie vroegen of in het wetsvoorstel voldoende waarborgen
zijn neergelegd voor een proportionele toepassing van de bevoegdheid, mede
met het oog op het vernietigen van gegevens die voor het opsporingsonderzoek
niet relevant zijn gebleken. In antwoord op deze vraag zij vermeld dat in
het wetsvoorstel inderdaad voldoende waarborgen zijn neergelegd voor een zorgvuldige
en dus ook proportionele toepassing van de bevoegdheden. Deze waarborgen zijn
erin gelegen dat van een vordering een proces-verbaal moet worden opgemaakt,
waarin moet worden gemotiveerd waarom de vordering nodig is in het belang
van het onderzoek. Ook dient de vordering altijd gericht te zijn op een vooraf
bepaalde persoon en op vooraf bepaalde gegevens, zodat de bevoegdheid altijd
selectief wordt toegepast. Dit neemt niet weg dat in de loop van het onderzoek
kan blijken dat verkregen gegevens niet relevant zijn voor het onderzoek.
De gegevens die in het kader van een opsporingsonderzoek worden vergaard,
dienen te worden opgeslagen in een tijdelijk register, dat als doel heeft
de opsporing van het strafbare feiten waarop het onderzoek zich richt. Artikel
4, tweede lid, van de Wet politieregisters schrijft voor dat alleen persoonsgegevens
die noodzakelijk zijn voor het doel van het register, mogen worden opgeslagen.
Gegevens die niet relevant blijken te zijn, dienen te worden vernietigd, tenzij
zij van betekenis blijken te zijn voor een ander opsporingsonderzoek. In dat
laatste geval kunnen de gegevens voor dit onderzoek worden gebruikt.4. De voorgestelde wijziging van de bevoegdheid tot het
vorderen van verkeersgegevens (artikelen 126n en 126u)De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom het voorgestelde artikel 2
van het besluit niet als onderdeel van het wetsvoorstel kan worden verwerkt.
Het betreffende artikel 2 bevat – aldus deze leden – geen van
de stand der techniek afhankelijke factoren zodat dit geen hindernis behoeft
te zijn voor een wettelijke regeling. Met de leden van de PvdA-fractie wordt
ingestemd dat de reikwijdte van een strafvorderlijke bevoegdheid de kern van
de bevoegdheid zelf raakt en daarom in de wet moet worden opgenomen. Hier
voor is het echter niet noodzakelijk dat de gegevens die onder de bevoegdheid
begrepen zijn in de wettekst zelf worden opgenomen. Voldoende is het dat de
omschrijving van de bevoegdheid in het wetsvoorstel de reikwijdte voldoende
afbakent. Dit is in het wetsvoorstel gebeurd, nu de voorgestelde artikelen
inhouden dat de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens betrekking
heeft op de gebruiker en het telecommunicatieverkeer met betrekking
tot die gebruiker. Door de voortdurende ontwikkelingen in de telecommunicatietechnieken
komen meer en telkens andersoortige verkeersgegevens beschikbaar. Aan het
opnemen van artikel 2 van het besluit in de wet zelf – en daarmee het
op formeel-wettelijk niveau verankeren van de soorten verkeersgegevens –
zijn daarom risico's verbonden. Enerzijds dient helder te zijn welke verkeersgegevens
onder de vorderingsbevoegdheid zijn begrepen, anderzijds moet voorzien zijn
in de nodige flexibiliteit om op nieuwe ontwikkelingen in te kunnen spelen.
Om die reden is gekozen voor een algemene maatregel van bestuur waarin deze
gegevens worden beschreven; naar gelang de stand van ontwikkeling van de techniek
en de gebleken noodzaak om «nieuwe» verkeersgegevens ten behoeve
van de opsporing van strafbare feiten onder de vorderingsbevoegdheid te begrijpen,
kan deze algemene maatregel van bestuur worden aangepast. Daarbij wordt –
zoals uit de concept-algemene maatregel van bestuur die als bijlage bij de
memorie van toelichting is meegezonden blijkt – er wel naar gestreefd
om de verkeersgegevens zoveel mogelijk techniek-onafhankelijk te omschrijven.
Naast het voorgaande geldt tenslotte dat het opnemen in de wettekst in plaats
van in de algemene maatregel van bestuur tot een moeilijk leesbare regeling
leidt en dat een dergelijke gedetailleerde uitwerking van de bevoegdheid in
de wettekst niet goed past binnen de regeling van de bijzondere opsporingsbevoegdheden
en de andere bevoegdheden die in het Wetboek van Strafvordering zijn opgenomen.
Gelet op het voorgaande verdient het geen aanbeveling het voorgestelde artikel
2 van het besluit op te nemen in het wetsvoorstel.De leden van de fractie van de PvdA vroegen of het door de voorgestelde
wetswijziging mogelijk wordt gemaakt dat de zogenaamde IMSI-catcher zal kunnen
worden gebruikt. Zij verwezen er hierbij naar dat de gegevens die door middel
van de algemene maatregel van bestuur onder artikel 126n en 126u zullen vallen,
onder andere de locatie van de gebruiker betreffen. In antwoord op deze vraag
kan worden vermeld dat dit wetsvoorstel geen betrekking heeft op de inzet
van de zogenaamde IMSI-catcher. Het gebruik van de IMSI-catcher is geregeld
in artikel 3.10 van de Telecommunicatiewet, omdat het gebruik van de IMSI-catcher
leidt tot een afwijkend gebruik van de frequentieruimte. Voor de opsporing
is de IMSI-catcher vooral van belang omdat met behulp van dit apparaat een
nummergegeven kan worden vergaard. Het nummergegeven is nodig voordat toepassing
gegeven kan worden aan de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens
dan wel de bevoegdheid tot het opnemen van telecommunicatie.De leden van de fractie van de PvdA hadden er behoefte aan dat de regering
de keuze om het verdachte-vereiste te laten vallen nader zou beargumenteren.
Op deze vraag ga ik graag in aan de hand van een voorbeeld. In de opsporingspraktijk
komt het voor dat het sterk aan de opsporing van een strafbaar feit kan bijdragen
wanneer achterhaald kan worden met welke personen een slachtoffer van een
strafbaar feit contact heeft gehad voordat het strafbare feit werd gepleegd.
Als het slachtoffer buiten staat is om daar zelf informatie over te verschaffen,
bijvoorbeeld omdat het slachtoffer is mishandeld of ontvoerd, kunnen de verkeersgegevens
belangrijke aanknopingspunten bieden. Een ander voorbeeld betreft de situatie
waarin een niet-verdachte persoon handelingen verricht voor de verdachte.
De verkeersgegevens van de niet-verdachte persoon kunnen dan inzicht geven
in de contacten die deze op verzoek van de verdachte onderhoudt. De medewerking
aan de verdachte maakt de niet-verdachte persoon in bepaalde gevallen wellicht
al snel ook verdachte, maar in de loop van het onderzoek kan blijken dat deze
persoon geen verdachte is, terwijl de contacten van deze niet-verdachte belangrijk
blijven. Uit deze voorbeelden blijkt dat in een opsporingsonderzoek ook informatie
van niet-verdachten van belang kan zijn. Daarbij komt dat bij
de start van een opsporingsonderzoek nog niet altijd een verdachte naar voren
is gekomen. Het onderzoek is er dan juist op gericht de verdachte te achterhalen.
Ook hierbij kan de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens een belangrijke
rol spelen. Naar ik hoop is deze nadere toelichting van de keuze om het verdachte-vereiste
te laten vervallen voor de leden van de PvdA-fractie overtuigend.De leden van de fractie van de VVD vroegen waarom de gegevens die bij
algemene maatregel van bestuur worden aangewezen niet in de wet zelf worden
opgenomen. Voor een beantwoording van deze vraag zij verwezen naar het antwoord
op een vergelijkbare vraag van de leden van de PvdA-fractie, die hiervoor
aan de orde kwam. Er is voor gekozen om de gegevens bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen, zodat meer helderheid wordt verkregen over de vraag
welke gegevens onder de bevoegdheid vallen. Het is niet gewenst de gegevens
in de wet zelf op te nemen, omdat nieuwe telecommunicatietechnieken er toe
zouden kunnen leiden dat de wettelijke regeling al snel veroudert, en omdat
dit tot een voor de wet in formele zin zeer gedetailleerde regeling zou leiden,
die minder inzichtelijk is.De leden van de VVD-fractie vroegen ook waar de voorgestelde wettelijke
begrenzing ligt van de gegevens die bij algemene maatregel van bestuur kunnen
worden aangewezen. Deze begrenzing ligt, aldus kan deze vraag beantwoord worden,
in de formulering van de wettelijke bevoegdheid, die inhoudt dat de bevoegdheid
tot het vorderen van verkeersgegevens betrekking heeft op de gebruiker en
het telecommunicatieverkeer met betrekking tot die gebruiker. De bevoegdheid
heeft dus geen betrekking op de inhoud van de telecommunicatie. In het voorgaande
kwam dit reeds ter sprake, in antwoord op een vraag van de leden van de fractie
van D66.De leden van de VVD-fractie merkten op dat in de algemene maatregel van
bestuur ook worden aangewezen de gegevens betreffende de voorzieningen waarvan
de gebruiker gebruik maakt. Deze leden vroegen zich af of hieronder alleen
begrepen zijn gegevens over de soort voorzieningen, of ook achterliggende
gegevens. Als voorbeeld haalden zij aan een voorziening als het elektronisch
paspoort. Kan bij een dergelijke voorziening ook de inhoud van het paspoort
worden opgevraagd? Voor de beantwoording van deze vraag zij opgemerkt dat
de voorzieningen waarover gegevens kunnen worden opgevraagd, zoals bedoeld
in de concept-algemene maatregel van bestuur (artikel 2, onder f), voorzieningen
zijn, betreffende het telecommunicatieverkeer met betrekking tot een gebruiker.
Deze zijn begrepen onder de bevoegdheid, zoals deze is omschreven in het voorgestelde
artikel 126n, eerste lid. Deze voorzieningen geven informatie over de wijze
waarop het telecommunicatieverkeer plaatsvindt. Een voorziening als het elektronisch
paspoort is hier niet onder begrepen. Voor zover een aanbieder van een openbaar
telecommunicatienetwerk of een openbare telecommunicatiedienst een dergelijke
voorziening zou aanbieden, zou het geen voorziening betreffen die betrekking
heeft op de wijze waarop het telecommunicatieverkeer plaatsvindt. De vorderingsbevoegdheid
heeft daarop dan ook geen betrekking. Door aanbieders kunnen aan hun afnemers
verschillende soorten diensten worden aangeboden. Het kan gaan om vaste of
mobiele telefonie, e-mail diensten of andere internetdiensten. Bij het gebruik
van dergelijke diensten is het vaak mogelijk om gebruik van daarmee samenhangende
voorzieningen te maken, zoals bijvoorbeeld de mogelijkheid van doorschakeling
van gesprekken naar andere nummers of een automatische telefoonbeantwoorder.
Deze voorzieningen geven – als gezegd – informatie over de wijze
waarop het telecommunicatieverkeer plaatsvindt. Dat door een gebruiker van
een dergelijke voorziening gebruik wordt gemaakt, alsmede de
op dergelijke voorzieningen betrekking hebbende gegevens van de gebruiker,
zijn de gegevens die in artikel 2, onder f, van de concept-algemene maatregel
van bestuur worden bedoeld. Het elektronisch paspoort, alsmede de daarin vervatte
gegevens, zijn hieronder niet begrepen.De leden van de VVD-fractie vroegen waarom de locatiegegevens niet worden
opgenomen in de algemene maatregel van bestuur. Met de leden van deze fractie
wordt ingestemd dat het hierbij uit een oogpunt van het opsporingsbelang gaat
om zeer nuttige gegevens. Ook wordt ingestemd dat het vorderen van verkeersgegevens
met het doel de locatie vast te stellen is toegestaan. Anders dan deze leden
wellicht veronderstellen, zijn de locatiegegevens opgenomen in de concept-algemene
maatregel van bestuur (artikel 2, onderdeel e). Daarbij is echter wel een
beperking aangebracht: het dient te gaan om de locatie van de gebruiker van
telecommunicatie op het moment dat hij gebruik maakt van telecommunicatie.
Dit betekent dat buiten de reikwijdte van de bevoegdheid vallen, de gegevens
over de locatie van een persoon die geen gebruik maakt van telecommunicatie.
Het gaat hierbij om de gegevens die worden uitgewisseld met het telecommunicatienetwerk
wanneer een mobiele telefoon aan staat zonder dat er telecommunicatieverkeer
van of naar die gebruiker plaatsvindt. Deze gegevens worden niet in de algemene
maatregel van bestuur opgenomen, omdat zij vallen buiten de reikwijdte van
de bevoegdheid: zij hebben geen betrekking op het telecommunicatieverkeer
van of naar de gebruiker. Voorts moet worden gerealiseerd dat dit soort gegevens
veelal zeer vluchtig zijn en niet door aanbieders worden bewaard. Daarbij
komt het volgende: zouden deze gegevens wel onder de bevoegdheid begrepen
zijn, dan zou met behulp van de mobiele telefoon de houder van het toestel
slechts aan de waarnemingen kunnen ontkomen door zijn toestel uit te zetten.
Een dergelijk afwijkend gebruik van gegevens, te vorderen van de aanbieder
van mobiele telefonie, is om die reden ongewenst.De leden van de VVD-fractie stelden de vraag of de regering het eens is
met de stelling dat ten aanzien van niet-verdachte personen minder snel sprake
is van een opsporingsbelang waarbij inzet van de gegevensvordering noodzakelijk
is. Kent het gebruik van de vorderingsbevoegdheid tegen niet-verdachte personen
een zwaardere afweging? Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. De kring
van personen van wie gegevens gevorderd kunnen worden, wordt afgegrensd door
het belang van het opsporingsonderzoek. Alleen indien gegevens van personen
redelijkerwijs kunnen bijdragen aan een goede afronding van het opsporingsonderzoek,
kunnen deze gegevens worden vergaard. Bij gegevens van niet-verdachte personen
zal hiervan doorgaans minder snel sprake zijn dan bij gegevens van de verdachte.
Het beginsel van proportionaliteit brengt bovendien met zich mee dat aan de
motivering voor het vorderen van gegevens over personen die niet verdachte
zijn hogere eisen worden gesteld dan aan de motivering voor het vorderen van
gegevens over de verdachte. Het beginsel van proportionaliteit houdt namelijk
in dat de eventuele beperking van de persoonlijke levenssfeer van de persoon
over wie gegevens vergaard worden in verhouding moet staan tot het belang
voor het strafvorderlijk onderzoek. Een beperking van de persoonlijke levenssfeer
van de verdachte is eerder gerechtvaardigd dan een beperking van de persoonlijke
levenssfeer van een niet verdachte persoon.Met de leden van de VVD-fractie wordt dus ingestemd dat het gebruik van
de vorderingsbevoegdheid tegen niet-verdachte personen een zwaardere afweging
kent. De voorgestelde bevoegdheden kunnen in beginsel worden toegepast ter
verkrijging van gegevens betreffende niet verdachte personen, maar hierbij
dient een grotere terughoudendheid te worden betracht.De leden van de VVD-fractie merkten terecht op dat aanbieders van telecommunicatie
geen opsporingsdiensten zijn. Dat neemt niet weg dat deze aanbieders kunnen
beschikken over gegevens die voor de opsporing van groot belang (kunnen) zijn
en dat men in voorkomende gevallen wettelijk verplicht kan zijn deze gegevens
aan opsporingsinstanties te verstrekken. De leden van de fractie van de VVD
merken voorts terecht op dat de bevoegdheid tot het vorderen van gegevens
beperkt is tot gegevens die bij de aanbieder voorhanden zijn. Het gaat hierbij –
zoals deze leden opmerkten – inderdaad niet alleen om gegevens die kant
en klaar in een bestand zijn opgeslagen. Wel dient het altijd te gaan om gegevens
die bij de aanbieder binnen de normale bedrijfsvoering beschikbaar zijn. Het
mag niet gaan om gegevens waarover de aanbieder binnen de normale bedrijfsvoering
niet de beschikking heeft, maar die hij moet vergaren. Dit neemt niet weg
dat het inderdaad bepaalde handelingen van de aanbieder kan vragen om deze
gegevens op de vordering van de officier van justitie te kunnen verstrekken.
Niet alle gegevens zijn even makkelijk beschikbaar. Het kan hierbij echter
niet gaan om het vergaren van gegevens die niet binnen de normale bedrijfsvoering
beschikbaar zijn, noch om het bewerken van gegevens waardoor nieuwe gegevens
ontstaan.De leden van de CDA-fractie vroegen of NAW-gegevens niet bij uitstek gebruikersgegevens
zijn, zodat het vreemd is deze in de algemene maatregel van bestuur als verkeersgegevens
aan te wijzen. De leden van deze fractie merken terecht op dat NAW-gegevens
gebruikersgegevens zijn. In het wetsvoorstel worden de NAW-gegevens echter
tevens begrepen onder de verkeersgegevens. De gebruikersgegevens geven helderheid
over de identiteit van de gebruiker, dat wil zeggen over degene op wie de
verkeersgegevens betrekking hebben, en over de identiteit van degene met wie
hij communiceert en zodoende contacten onderhoudt. Dit betreft de kern van
de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens. Zonder gebruikersgegevens
zijn verkeersgegevens ten behoeve van de opsporing niet goed bruikbaar. Om
die reden omvat de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens de bevoegdheid
tot het vorderen van gebruikersgegevens. Ook om praktische redenen is het
wenselijk om deze gegevens onder één bevoegdheid te brengen,
omdat de officier van justitie anders gedwongen zou zijn telkens twee bevoegdheden
toe te passen.De leden van de fractie van D66 vroegen om een nadere toelichting op het
schrappen van het verdachte-vereiste. Zij vroegen concreet in te gaan op de
in de praktijk gevoelde behoefte en op de afweging van proportionaliteit en
subsidiariteit. In het voorgaande is in antwoorden op vragen van de leden
van de fractie van de PvdA op deze vraag reeds ingegaan. Graag moge ik de
leden van de fractie van D66 daarnaar verwijzen.De leden van de D66-fractie wezen erop dat de Raad van State voorstelde
een deel van de verkeersgegevens – namelijk de gebruikersgegevens –
in de wet zelf te noemen en niet in de algemene maatregel van bestuur en zij
meenden dat in geval van wijziging van de algemene maatregel van bestuur deze
in elk geval bij de Kamer moet worden voorgehangen. In reactie op deze opmerkingen
zij vermeld dat het wel denkbaar, maar minder gewenst is een deel van de verkeersgegevens
in de wettekst op te nemen. De gebruikersgegevens worden in samenhang met
andere verkeersgegevens in de algemene maatregel van bestuur aangewezen als
verkeersgegevens die onder de bevoegdheid begrepen zijn. Hiervoor is in antwoord
op een vraag van de leden van de CDA-fractie al ingegaan op de samenhang tussen
de gebruikersgegevens en de overige verkeersgegevens. Het voorhangen van wijzigingen
van de algemene maatregel van bestuur bij de Kamer lijkt minder aangewezen
nu de reikwijdte van de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens
in de wet zelf is vastgelegd. In het bijzonder is het van belang
dat de bevoegdheid geen betrekking kan hebben op de inhoud van de telecommunicatie,
zoals hiervoor aan de orde is gekomen in een antwoord op vragen van de leden
van de PvdA-fractie en van de VVD-fractie. De bevoegdheid kan uitsluitend
gegevens over het verkeer betreffen. De algemene maatregel van bestuur strekt
ertoe rechtszekerheid te bieden over de gegevens die onder de bevoegdheid
zijn begrepen. Voorop staat dat het alleen kan gaan om gegevens betreffende
de uiterlijke kenmerken van de telecommunicatie en niet om de inhoud van de
telecommunicatie.5. De voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens
(artikelen 126na, 126ua en 126gg, derde lid)De leden van de fractie van de PvdA konden de regering volgen in de redenering
betreffende het nut en de noodzaak van de bevoegdheid tot het vorderen van
gebruikersgegevens. Zij hadden echter ernstige twijfels of het vorderen van
gebruikersgegevens met voldoende waarborgen is omgeven. Zij stelden voor deze
bevoegdheid niet neer te leggen bij de opsporingsambtenaar maar bij de officier
van justitie. Dit zou tegenwicht kunnen bieden aan de lage drempel (van het
strafbaar feit), het ontbreken van een notificatieplicht en het mogelijke
ontbreken van een relatie tussen een strafbaar feit en de gebruiker wiens
gegevens worden opgevraagd. In reactie op deze vraag en dit voorstel van de
leden van de PvdA-fractie merk ik op dat ik begrip heb voor de wens van deze
leden om deze bevoegdheid te beperken. Zoals in het voorgaande naar voren
kwam, worden daarom ook beperkingen voorgesteld. Daarbij is er, om redenen
die hiervoor aan de orde kwamen, niet voor gekozen – zoals de leden
van de PvdA-fractie voorstellen – de bevoegdheid bij een hogere instantie
neer te leggen, maar is gekozen voor het aanbrengen van inhoudelijke beperkingen
door de bevoegdheid in minder gevallen toe te kennen. Voorgesteld wordt het
wetsvoorstel bij nota van wijziging aan te passen in die zin dat de bevoegdheid
niet meer in het kader van een verkennend onderzoek kan worden toegepast,
maar alleen nog in het kader van een opsporingsonderzoek, en niet meer ter
opsporing van elk strafbaar feit, maar alleen nog ten behoeve van misdrijven
en het in georganiseerd verband beramen of plegen van misdrijven die een ernstige
inbreuk op de rechtsorde opleveren. Hiermee wordt beter voldaan aan het vereiste
van proportionaliteit. Naar ik hoop komt dit tegemoet aan de zorgen van de
leden van de fractie van de PvdA. Bovendien zal bij algemene maatregel van
bestuur worden voorgeschreven dat de bevoegdheid alleen door daartoe geautoriseerde
opsporingsambtenaren mag worden toegepast. In het voorgaande kwam dit reeds
ter sprake. Dit komt tegemoet aan de wens van de leden van de PvdA-fractie
te komen tot betere waarborgen voor een zorgvuldige toepassing van de bevoegdheid.De leden van de PvdA-fractie vroegen een nadere uitleg van het tweede
lid van de artikelen 126na en 126ua, waarin is bepaald dat indien de gebruikersgegevens
niet bij de aanbieder bekend zijn, de officier van justitie in bepaalde gevallen
kan vorderen dat de aanbieder deze gegevens alsnog achterhaalt. Ter beantwoording
van deze vraag verwijs ik naar het huidige artikel 13.4, tweede lid, van de
Telecommunicatiewet. Artikel 13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet
bevat dezelfde regeling als die welke voorgesteld wordt in het tweede lid
van de artikelen 126na en 126ua. De regeling houdt inderdaad in dat indien
de gebruikersgegevens niet bij de aanbieder bekend zijn, de officier van justitie
in bepaalde gevallen kan vorderen dat de aanbieder deze gegevens alsnog achterhaalt.
De achtergrond van de regeling waarover de leden van de PvdA-fractie een nadere
uitleg vragen is de opkomst van het bellen tegen vooruitbetaling, het zogenaamde pre paid bellen. Wanneer een gebruiker van telecommunicatie pre paid belt, zijn er over het algemeen omtrent hem geen gegevens bekend bij de aanbieder van wie hij de dienst afneemt.
Dit ligt anders bij de gebruiker die achteraf betaalt en een abonnement heeft.
Nog maar enkele jaren geleden was dit laatste de gebruikelijke situatie: de
gebruiker van telecommunicatie had een abonnement en zijn abonneegegevens
(naam, adres, woonplaats en nummer) waren bij de aanbieder bekend. De opsporingsinstanties
konden deze gegevens verkrijgen bij de aanbieder. Indien in een opsporingsonderzoek
een vordering verkeersgegevens dan wel een bevel tot het aftappen van telecommunicatie
moest worden gegeven, werden eerst deze gegevens van de aanbieder gevraagd.
Een vordering verkeersgegevens, dan wel een bevel tot aftappen, dienen namelijk
op nummer te worden gegeven. Uitsluitend indien het nummer bekend is, kunnen
deze bevoegdheden worden toegepast. De opkomst van het pre paid bellen bracht problemen met zich mee, omdat de gebruiker
en daarmee diens nummer niet meer bekend was. Om die redenen is gezocht naar
methoden om het nummer te achterhalen. Eén van die methoden is de bestandsanalyse
die door de aanbieder kan worden uitgevoerd. Deze is neergelegd in het al
genoemde artikel 13.4, tweede lid, Telecommunicatiewet en vindt zijn uitwerking
in het op 1 maart 2002 in werking getreden Besluit bijzondere vergaring nummergegevens
telecommunicatie. Thans wordt voorgesteld om een hiermee corresponderende
bepaling op te nemen in het Wetboek van Strafvordering, teneinde helder in
de wet vast te leggen welke autoriteit bevoegd is de bestandsanalyse van de
aanbieder te vorderen en het stelsel van strafvorderlijke bevoegdheden volledig
in het Wetboek van Strafvordering op te nemen. Ook in de Telecommunicatiewet
blijft een bepaling terzake opgenomen. In deze bepaling is de verplichting
van de aanbieder om aan de vordering van de officier van justitie mee te werken
neergelegd. Zodoende geeft de Telecommunicatiewet aan de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken en -diensten een overzicht van de verplichtingen
tot medewerking aan de toepassing van strafvorderlijke bevoegdheden.De leden van de fractie van de VVD vroegen zich af of er wel enige ruimte
is voor een individuele noodzakelijkheidsafweging bij het hanteren van de
bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens, nu de regering verwacht
dat het aantal aanvragen zal uitkomen op 900 000 per jaar. Met de leden
van deze fractie wordt ingestemd dat het hier om zeer grote aantallen bevragingen
gaat. De toename van het aantal bevragingen is gelegen in de ontwikkelingen
in de telecommunicatiemarkt. Door het toenemend gebruik van verschillende
telecommunicatiediensten en een toenemend aantal aanbieders, zullen meer verzoeken
om gebruikersgegevens gedaan moeten worden en zullen deze verzoeken vaak herhaald
moeten worden. Ter illustratie wordt erop gewezen, dat in de gevallen dat
men niet weet bij welke aanbieder een mobiele gebruiker klant is, alle aanbieders
van mobiele telefoniediensten zullen moeten worden bevraagd. Voorts is het
een gegeven dat door personen die zich met strafbare feiten bezig houden,
in veel gevallen gebruik wordt gemaakt van meerdere mobiele telefoons en meerdere
nummers; ook dit is van invloed op het ingeschatte hoge aantal bevragingen
op jaarbasis. Het aantal bevragingen ligt ook hoog omdat gebruikersgegevens
van groot belang zijn in veel opsporingsonderzoeken. Ook al wordt een bevoegdheid
vaak toegepast, toch dient in elk opsporingsonderzoek waarin de toepassing
van de bevoegdheid aan de orde is, te worden afgewogen of de bevoegdheid moet
worden toegepast. Steeds dient het te gaan om een toepassing die nodig is
in het belang van het onderzoek. Dit dient bij proces verbaal ook te worden
toegelicht. Aan deze afweging en de motivering komen een zwaarder gewicht
toe naarmate de bevoegdheid ingrijpender is. De bevoegdheid tot het vorderen
van gebruikersgegevens is een niet ingrijpende bevoegdheid, omdat de set gegevens
die wordt opgevraagd beperkt is. Dit ontslaat de betrokken opsporingsambtenaren
er niet van toch telkens af te wegen of de toepassing van de
bevoegdheid in het concrete geval in het betreffende onderzoek nodig is. In
de algemene maatregel van bestuur op grond van het voorgestelde artikel 126na,
vierde lid, die in het voorgaande al meerdere malen ter sprake is gekomen,
zal met het oog op een zorgvuldige toepassing van de bevoegdheid, worden bepaald
dat de bevoegdheid alleen door daartoe aangewezen en geautoriseerde opsporingsambtenaren
mag worden toegepast. Het voorgaande houdt in dat, ook indien het gaat om
grote aantallen vorderingen, steeds verantwoording moet kunnen worden afgelegd
over de toepassing van de bevoegdheid.De leden van de fractie van de VVD-fractie vroegen hoe ver de verplichting
tot het achterhalen van niet-voorhanden gebruikersgegevens strekt. Moeten
aanbieders al het mogelijke doen om de gevraagde gegevens te achterhalen?
In antwoord op vragen van de leden van de PvdA-fractie is reeds ingegaan op
de verplichting tot het achterhalen van gebruikersgegevens, zoals deze thans
reeds is neergelegd in artikel 13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet.
Hoe ver die verplichting gaat is neergelegd in het Besluit bijzondere vergaring
nummergegevens telecommunicatie. De analyse waarmee nummergegevens –
want om die gebruikersgegevens gaat het – worden achterhaald, houdt
in dat de aanbieder met behulp van bepaalde in het genoemde besluit aangeduide
gegevens die hem door de officier van justitie worden aangereikt, een bewerking
toepast op de gegevens betreffende het gebruik van mobiele telefonie die hem
ter beschikking staan.De leden van de D66-fractie meenden dat ten onrechte artikel 126bb buiten
toepassing blijft bij de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens,
temeer omdat het gaat om grote aantallen verzoeken tot gegevensverzameling
bij veel personen die niet noodzakelijkerwijs verdachte zijn. Zij vroegen
de regering hier nader op in te gaan. Graag ga ik hier als volgt op in. Artikel
126bb houdt in dat, zodra het belang van het onderzoek het toelaat, mededeling
wordt gedaan aan de persoon jegens wie de bevoegdheid is toegepast. Zoals
de leden van deze fractie al aangaven meent de regering dat dit artikel buiten
toepassing kan blijven mede vanwege het beperkte karakter van de bevoegdheid
tot het vorderen van gebruikersgegevens. Gelet op het beperkte karakter van
de bevoegdheid kan worden gesteld dat het belang van de burger op te komen
tegen de toepassing van de bevoegdheid niet opweegt tegen de belasting van
het opsporingapparaat om, indien het opsporingsbelang dit toelaat, de burger
over de toepassing van de bevoegdheid te informeren. Hierbij speelt een rol
dat de gebruikersgegevens een beperkte set van gegevens betreft, die op zichzelf
de persoonlijke levenssfeer maar beperkt raken. Hierbij speelt ook een rol –
zij het dat dit argument van een andere orde is – dat de bevoegdheid
vaak zal worden toegepast, zodat uitvoering van de plicht de betrokkene achteraf
van de toepassing van de bevoegdheid op de hoogte te stellen tot een grote
administratieve belasting zal leiden. Gelet op het beperkte karakter van de
bevoegdheid, meen ik dat dit argument een rol mag spelen. Ook is van belang
dat de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) geen verplichting kent mededeling
aan de betrokkene te doen in geval van een verstrekking aan een derde, die
afwijkt van de doelbinding. De WBP kent wel een plicht om desgevraagd mededeling
te doen. Een dergelijke passieve mededelingsplicht is ook opgenomen in de
Wet politieregisters. Voor de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens
acht ik dit een toereikende regeling.Met de leden van de fractie van D66 meen ik dat er waarborgen nodig zijn
die dwingen tot een nauwkeurige afweging of het vorderen van de gegevens echt
noodzakelijk is. In het voorgaande is in antwoord op vragen van de VVD-fractie
op deze waarborgen ingegaan. De vermelding in het proces-verbaal acht ik een
afdoende waarborg, de leden van de D66-fractie vroegen daarnaar.
De opsporingsambtenaar dient verantwoording af te leggen van de handelingen
die hij verricht. Het proces verbaal is hiertoe het aangewezen instrument.
Reeds op grond van artikel 152 Sv dient de opsporingsambtenaar een proces
verbaal op te maken van hetgeen door hem tot opsporing is verricht of bevonden.
Het wetsvoorstel stelt daarnaast bijzondere eisen aan het proces verbaal.
Voor de bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens gelden ingevolge
het derde lid van de artikelen 126na en 126ua namelijk dezelfde voorschriften
als die welke gelden voor het opmaken van het proces verbaal bij de bevoegdheid
tot het vorderen van verkeersgegevens. Dit betekent dat in het proces verbaal
in ieder geval dient te worden vermeld: het misdrijf en indien bekend de naam
of anders een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding van de verdachte; de feiten
of omstandigheden waaruit blijkt dat de voorwaarden voor de toepassing van
de bevoegdheid zijn vervuld; indien bekend de naam of anders een zo nauwkeurig
mogelijke aanduiding van de persoon omtrent wie gegevens worden gevorderd;
de gegevens die worden gevorderd. Onder de voorwaarden voor de toepassing
van de bevoegdheid is begrepen dat de bevoegdheid nodig is in het belang van
het onderzoek. In het proces verbaal moeten de feiten of omstandigheden worden
vermeld die de toepassing nodig maken. Dit biedt naar mijn mening voldoende
waarborgen voor een zorgvuldige toepassing van de bevoegdheid. Hierbij moet
bedacht worden dat het proces verbaal altijd een rol speelt indien er vragen
rijzen over de toepassing van de bevoegdheid, ongeacht of er genotificeerd
is of niet. Dit kan zich voor doen bij de behandeling van de strafzaak, of
indien iemand inzage vraagt over zijn gegevens en het College bescherming
persoonsgegevens onderzoek doet. Daarnaast zal met het oog op een zorgvuldige
toepassing van de bevoegdheid worden bepaald dat de bevoegdheid alleen door
daartoe aangewezen en geautoriseerde opsporingsambtenaren mag worden toegepast.
Dit zal gebeuren bij algemene maatregel van bestuur. In deze algemene maatregel
van bestuur zal ook worden bepaald dat verslag dient te worden gedaan van
het aantal malen waarin de bevoegdheid is toegepast. Dit jaarverslag biedt
gelegenheid tot het afleggen van openbare verantwoording over de toepassing
van de bevoegdheid en draagt langs die weg bij aan een zorgvuldige toepassing.
Deze aanvullende procedurele waarborgen wegen op tegen het ontbreken van de
notificatieplicht.De leden van de fractie van D66 vroegen hoe de notificatieplicht ingevolge
artikel 126bb zich verhoudt tot de verplichting op grond van de artikelen
33 en 34 van de WBP waarin is vastgelegd dat aan een betrokkene informatie
moet worden gegeven, zoals de identiteit van de verantwoordelijke en de doeleinden
van de gegevensverwerking. In antwoord op deze vraag kan worden opgemerkt
dat de artikelen 33 en 34 betrekking hebben op de verkrijging van gegevens
door de verantwoordelijke en niet op de verkrijging van gegevens door de opsporingsambtenaar
of de officier van justitie. Deze artikelen hebben geen betrekking op de verstrekking
van gegevens door de verantwoordelijke aan de opsporingsambtenaar of de officier
van justitie. Indien de verantwoordelijke gegevens verstrekt op grond van
een vordering van de opsporingsambtenaar of de officier van justitie behoeft
hij daarvan geen mededeling aan de betrokkene te doen. Wel kan de betrokkene
op grond van artikel 35 WBP vragen of over hem gegevens verstrekt zijn. Het
kan in strijd komen met het opsporingsbelang indien de verantwoordelijke in
geval van een verzoek op grond van artikel 35 WBP een betrokkene informeert
over de vordering van de opsporingsambtenaar of de officier van justitie.
Aan de verantwoordelijke kan worden verzocht mededelingen naar aanleiding
van een verzoek op grond van artikel 35 WBP achterwege te laten, indien dit
noodzakelijk is voor de opsporing van strafbare feiten. Artikel 43 van de
WBP laat de verantwoordelijke ruimte om aan een dergelijk verzoek
gevolg te geven en mededeling naar aanleiding van een verzoek op grond van
35 WBP achterwege te laten.De leden van de D66-fractie vroegen wat wordt bedoeld met «bestaande
persoonsregistraties» waaruit gegevens ten behoeve van het verkennend
onderzoek kunnen worden geput. In antwoord op deze vraag kan worden bevestigd,
hetgeen de leden van deze fractie al aangegeven, dat het hierbij gaat om de
verwerking van persoonsgegevens, zoals in de Wet bescherming persoonsgegevens
is bedoeld. Met de woorden «bestaande persoonsregistraties» is
tot uitdrukking gebracht dat het bij het vorderen van gebruikersgegevens gaat
om reeds opgeslagen gegevens, en niet om gegevens die nog niet zijn verwerkt.6. Plaats in het Wetboek van StrafvorderingDe leden van de VVD-fractie vroegen waarom de regering inperking of afschaffing
van de zogenaamde notificatieplicht voor de hand vindt liggen. Naar aanleiding
van deze vraag zij opgemerkt dat het buiten toepassing laten van artikel 126bb
(betreffende de plicht om van de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
achteraf melding te doen aan de betrokkene) alleen aan de orde is bij de bevoegdheid
tot het vorderen van gebruikersgegevens. Voor de bevoegdheid tot het vorderen
van verkeersgegevens bestaat de mededelingsplicht reeds en wordt voorgesteld
deze te handhaven. De bevoegdheid tot het vorderen van gebruikersgegevens
betreft een nieuwe bevoegdheid in het Wetboek van Strafvordering, waarvoor
passende waarborgen moeten worden vastgesteld. Zoals in antwoord op vragen
van de leden van de D66-fractie in het voorgaande aan de orde kwam, meen ik
dat de waarborgen die het wetsvoorstel kent voor de bevoegdheid tot het vorderen
van gebruikersgegevens toereikend zijn. Een mededelingsplicht kan gemist worden,
vanwege de andere waarborgen betreffende de eisen waaraan het proces verbaal
dient te voldoen en vanwege de voorschriften voor de wijze waarop de bevoegdheid
moet worden toegepast, welke bij algemene maatregel van bestuur zullen worden
vastgelegd.7. De adviezen over het concept-wetsvoorstelDe leden van de fractie van de VVD vroegen of het uit een oogpunt van
wetgevingskwaliteit zinvol is om de verplichting tot het verstrekken van verkeersgegevens
en gebruikersgegevens ook op te leggen aan aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
nu deze aanbieders niet over deze gegevens beschikken. In antwoord op de vraag
van deze leden zij vermeld dat in het nader rapport is aangegeven dat indien
de verplichting tot gegevensverstrekking uitsluitend betekenis heeft voor
aanbieders van openbare telecommunicatiediensten, deze dan ook daartoe beperkt
zou moeten worden. Met de Registratiekamer (thans: College Bescherming Persoonsgegevens)
gaat de Raad van State er van uit dat aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
niet beschikken over gebruikersgegevens of verkeersgegevens. Dit is echter
niet altijd het geval. Om die reden is het moeilijk onderscheid te maken tussen
enerzijds aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en anderzijds
aanbieders van openbare telecommunicatiediensten. Het Wetboek van Strafvordering
sluit aan bij de definities van aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk
en aanbieder van een openbare telecommunicatiedienst in de Telecommunicatiewet.
Onder deze twee categorieën aanbieders vallen diverse soorten aanbieders.
In hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet, waarin de (spiegel)bepalingen
zijn opgenomen die corresponderen met de bepalingen in het Wetboek van Strafvordering
betreffende het onderzoek van telecommunicatie, wordt ook geen
onderscheid gemaakt tussen deze beide categorieën van aanbieders, terwijl
daar wellicht in bepaalde gevallen wel aanleiding voor is. Het is denkbaar
dat binnen deze beide categorieën van aanbieders, aanbieders zijn die
niet over (bepaalde) gebruikersgegevens of verkeersgegevens beschikken. Het
voornemen bestaat hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet en de daarop gebaseerde
uitvoeringsregelingen, op dit punt tegen het licht te houden.De leden van de CDA-fractie vroegen of de regering een streefdatum kan
aangeven per wanneer het CIOT operationeel zal worden en hoever het staat
met het testen van het geautomatiseerde systeem. Ook vroegen deze leden wat
de reden is van het ontbreken van de Internetaanbieders bij deelname aan het
CIOT. In antwoord op deze vragen zij vermeld dat het CIOT is op dit moment
al operationeel is, maar dat het nog gaat om een proeffase en dat deze in
omvang nog beperkt is tot vijf aanbieders van telecommunicatiediensten, zes
politieregio's, de AIVD en het Landelijk Parket van het OM. In de loop van
dit jaar zullen meer politieregio's en aanbieders van telecommunicatiediensten
worden aangesloten. Het is de bedoeling dat het CIOT in 2003 volledig operationeel
zal worden.De leden van de D66-fractie onderschreven de zorg van het College Bescherming
Persoonsgegevens dat de maatregelen om politie en justitie toegang te geven
tot telecommunicatiegegevens leiden tot veel verdergaande inbreuken op de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer dan werd voorzien bij de totstandkoming
daarvan. Met de leden van de D66-fractie deel ik de zorg dat toegang tot in
het bijzonder de verkeersgegevens tot een meer vergaande inbreuk kan leiden
dan bij de totstandkoming van de bevoegdheid was voorzien. Juist om die reden
voorziet het wetsvoorstel erin dat de gegevens die onder deze bevoegdheid
vallen bij algemene maatregel van bestuur limitatief worden opgesomd en wordt
ook overigens voorzien in meer waarborgen bij de toepassing van deze bevoegdheid.Ook de leden van de fractie van D66 vroegen wanneer het CIOT operationeel
zal zijn. In antwoord op vragen van de leden van de fractie van het CDA werd
hier reeds op ingegaan. Ik moge daarnaar verwijzen. Met de leden van de D66-fractie
ben ik van mening dat het Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie belangrijke
waarborgen bevat. Omdat het CIOT nog niet volledig operationeel is, maar in
de proeffase werkt, is het besluit nog niet in werking getreden. Wel wordt
in de proeffase gewerkt volgens de regels van het besluit.De leden van de D66-fractie stelden voor het aantal gevallen waarin door
tussenkomst van het CIOT gegevens ten behoeve van de strafvordering zijn verstrekt –
en waarover jaarlijks verslag wordt gedaan – tweejaarlijks te evalueren.
Met de leden van deze fractie stem ik in dat de resultaten van de jaarlijkse
verslagen geëvalueerd moeten worden. Ik zie daarvoor een belangrijke
rol weggelegd voor de Commissie van Advies van het CIOT, waarin onder andere
vertegenwoordigers van de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en -diensten zitting hebben.De leden van de D66-fractie ondersteunden de vraag van de NOvA of het
wetsvoorstel de toets van artikel 8 EVRM en artikel 10 Grondwet kan doorstaan
en zij zagen graag een nadere toelichting hierop. Hiervoor is in antwoord
op vragen van ondermeer de fractie van D66 reeds ingegaan op de toetsing van
het wetsvoorstel aan artikel 8 van het EVRM en artikel 10 van de Grondwet.
Graag moge ik daarnaar verwijzen.8. ArtikelsgewijsArtikel IArtikel 126nDe leden van de fractie van de VVD vroegen waar de grens tussen historische
en toekomstige gegevens precies ligt. In het voorgestelde artikel 126n, eerste
lid, wordt onder a en b een onderscheid gemaakt tussen historische en toekomstige
gegevens. Is dit het moment dat de vordering wordt verzonden, of wordt de
aanbieder nog enige tijd gegund om de vordering te verwerken? Het antwoord
op deze vraag is dat de grens ligt bij het moment waarop de aanbieder aan
de vordering gevolg geeft. Wanneer er tijd gelegen is tussen het moment van
de vordering en het moment waarop daaraan uitvoering wordt gegeven en daarbij
belangrijke gegevens worden gemist, kan de officier van justitie deze gegevens
alsnog vorderen. Het betreft dan geen toekomstige gegevens maar historische
gegevens.Ook vroegen de leden van de VVD-fractie of de termijn van drie maanden
kan worden verlengd en zo ja, hoe vaak? Het antwoord op deze vragen luidt
dat verlenging inderdaad mogelijk is. Er is geen limiet gesteld aan het aantal
verlengingen. Van belang is dat de vordering ingevolge het zesde lid moet
worden beëindigd zodra niet meer aan de voorwaarden voor de toepassing
van de bevoegdheid wordt voldaan. Is dit na een maand het geval dan dient
het bevel beeïndigd te worden, ook al is het bevel voor drie maanden
gegeven.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen met de Raad van State naar
de motivering van het uitbreiden van het vorderen van telecommunicatiegegevens
tot de ongedefinieerde groep «gebruiker» in plaats van het begrip
«verdachte». In het voorgaande is in antwoord op vragen van leden
van verschillende fracties hierop reeds ingegaan. Graag moge ik de leden van
de fractie van GroenLinks hier naar verwijzen. Ook is daarin ingegaan op de
toetsing aan de eisen van artikel 8 van het EVRM en artikel 10 van de Grondwet,
waar de leden van deze fractie naar verwezen. De rechtvaardiging voor mogelijke
inbreuken op deze artikelen is gelegen in het grote belang dat in veel opsporingsonderzoeken
gemoeid is met de gegevens van een ruimere groep van personen dan alleen de
verdachte. In het voorgaande is dit besproken.Artikel 126naDe leden van de fractie van de PvdA stelden de volgende vraag. Het derde
lid van artikel 126na bepaalt dat artikel 126n, vijfde lid, onder a, b, c
en d van overeenkomstige toepassing is, hetgeen betekent dat van de uitoefening
van de bevoegdheid proces-verbaal moet worden opgemaakt. In het bedoelde vijfde
lid van artikel 126n wordt echter aangegeven dat de officier van justitie
proces-verbaal dient op te maken. Hetzelfde geldt voor artikel 126u en 126ua
van het voorstel. De leden van de fractie van de PvdA vroegen of dit wel juist
is aangezien in artikel 126na en 126ua de bevoegdheid gegevens te vorderen
wordt gegeven aan iedere opsporingsambtenaar. Deze vraag van deze leden kan
positief beantwoord worden. Omdat artikel 126n, vijfde lid, onder a, b, c
en d van overeenkomstige toepassing wordt verklaard,
kunnen deze artikelonderdelen zo gelezen worden dat niet de officier van justitie
het proces-verbaal moet opmaken, maar de opsporingsambtenaar.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de bevoegdheid tot het
vorderen van de genoemde gebruikersgegevens aan elke opsporingsambtenaar
dient toe te komen. Hiervoor is in antwoord op vragen van de leden van verschillende
fracties reeds op deze vraag ingegaan. Ook is ingegaan op de wens de bevoegdheid
tot het vorderen van gebruikersgegevens te beperken. Graag verwijs ik de leden
van de GroenLinks fractie daar naar.Artikel IIIHet was de leden van de fractie van de PvdA opgevallen dat in de artikelen
13.2b en 13.4 in het eerste lid wordt gesproken van «een verzoek in
het belang van de veiligheid van de staat». Deze leden vroegen of dit
nu betekent dat de BVD bij ieder verzoek aan zal moeten geven dat het belang
van de staat in het geding is. Het antwoord op deze vraag luidt dat dit niet
het geval is. De aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk of een
openbare telecommunicatiedienst weet dat indien de BVD (thans de AIVD) gegevens
vordert, het gaat om een verzoek in het belang van de veiligheid van de staat.
In de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (WIV) (Stb
2002, 148) wordt overigens niet meer gesproken over het belang van veiligheid
van de staat, maar over het belang van de nationale veiligheid. In het wetsvoorstel
is hiermee rekening gehouden. De voorwaarde dat het moet gaan om dit belang,
behoeft niet te worden opgenomen bij de wijziging van de WIV zoals die in
het onderhavige wetsvoorstel is geformuleerd, omdat deze voorwaarde reeds
is neergelegd in artikel 18, jo de artikelen 6, tweede lid, en 7, tweede lid,
van de WIV.Artikel VDe leden van de D66-fractie verwezen ernaar dat de Registratiekamer er
in haar reactie op het wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
(25 877) op heeft gewezen dat de destijds voorgestelde artikelen 24 t/m
28 zeer ruim zijn omschreven en vrijwel geen beperkingen kennen. Dit zou een
disproportionele beperking van het communicatiegeheim met zich meebrengen.
Deze leden vroegen of de regering heeft overwogen criteria op te nemen. Ter
beantwoording van deze vraag kan worden opgemerkt dat deze vraag betrekking
heeft op de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (WIV). Het
wetsvoorstel wijzigt op dit punt de WIV niet. Bij gelegenheid van de parlementaire
behandeling van de WIV is aan de genoemde artikelen uitvoerig aandacht besteed.
In reactie op de vraag van de leden van de D66-fractie kan hier naar worden
verwezen. De WIV is inmiddels tot wet verheven en op 29 mei 2002 in werking
getreden.Naar ik hoop zijn met het voorgaande alle door de leden van de aan het
woord zijnde fracties naar tevredenheid beantwoord.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28059-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl