Rijksbegroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 1997; Verslag algemeen overleg over het onderzoeksrapport 'De jaren tellen' over de achtergronden van de wachtgeldproblematiek in het onderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25000-VIII, nr. 81

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25000-VIII nr. 81

28-02-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25000-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 000 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
1997nr. 81VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 februari 1997De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 27 november 1996 overleg gevoerd met minister Ritzen van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over het onderzoeksrapport «de jaren
tellen», een onderzoek naar de achtergronden van de wachtgeldproblematiek
in het onderwijs, en zijn beleidsreactie hierop (Kamerstuk 25 000-VIII,
nrs. 7, 8 en 20).Hierbij is een achttal brieven van de minister betrokken.Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Liemburg (PvdA) stelde vast dat het onderzoeksrapport
aan de verwachtingen heeft voldaan: een en ander is op een rijtje gezet en
vragen zijn beantwoord. Er kan nu dan ook goed beleid worden ontwikkeld om
de wachtgelden terug te dringen, iets wat voorheen niet is gelukt.Terecht heeft de minister aangekondigd met het veld te willen overleggen
over de juiste aanpak van het probleem. Immers, de wachtgeldproblematiek kan
niet alleen door de overheid worden opgelost. Daarvoor is ook de medewerking
nodig van het veld: besturenbonden en vakorganisaties. Men dient daar te beseffen
dat de wachtgeldproblematiek de discussie over verbetering van het onderwijs
remt. Het is waar dat, zoals enkele bonden stellen, vergelijking van de wachtgeldpercentages
in het onderwijs met de werkloosheidspercentages in de marktsector niet wijst
op scheefgroei in het onderwijs, maar dat beeld verandert als de werkloosheidspercentages
worden gerelateerd aan het opleidingsniveau van de mensen die in de onderwijssector
aangewezen zijn op wachtgeld. Het is zonder meer onwenselijk dat mensen die
kunnen werken en wier ervaring en deskundigheid op tal van terreinen kunnen
worden benut, aan de kant staan.De PvdA-fractie had behoefte aan dit algemeen overleg voorafgaand aan
de gesprekken die de minister met het veld wil gaan voeren, omdat zulke gesprekken
in een bepaald kader moeten worden geplaatst. De bewindsman heeft inmiddels
een discussienota toegestuurd, waarin in zekere zin de inzet voor de gesprekken
is neergelegd. Het versterkt de positie van de minister als hij ervan uit kan gaan dat dit kader kan rekenen
op steun van de Kamer.Mevrouw Liemburg had in de jongste brief van de minister weinig toegevoegde
waarde kunnen ontdekken, afgezien van de mededeling dat de Kamer in december
zal kunnen kennisnemen van het nieuwe wachtgeldinformatiesysteem (WIS).In 's ministers eerste reactie op de resultaten van het wachtgeldonderzoek
(25 000-VIII, nr. 20) wordt een doormeting voor 1996 aangekondigd, omdat
de laatste gegevens niet in het onderzoek konden worden verwerkt en er intussen
maatregelen zijn genomen die hoogstwaarschijnlijk invloed hebben op het aantal
wachtgelders. Analyse van de onderzoeksgegevens op basis van ontwikkelingen
in het jaar 1996 is belangrijk, maar niet voldoende. Mevrouw Liemburg had
behoefte aan een meerjarige analyse, gebaseerd op reële verwachtingen,
waarbij worden betrokken aspecten als de gevolgen van het gevoerde beleid,
het effect van herkeuringen van arbeidsongeschikte onderwijsgevenden, de gevolgen
van de verlaging van invaliditeitsuitkeringen op het volume van die uitkeringen,
de doorwerking in het ziekteverzuim van het terugdringen van het aantal arbeidsongeschikten,
het effect van de stijging van de werkgelegenheid in het basisonderwijs als
gevolg van de toename van het aantal leerlingen en, naar zij hoopte, ook de
verkleining van de groepsgrootte en de effecten van het beleid op de leeftijdssamenstelling
van het personeel.Wat de reële verwachtingen betreft, zette zij grote vraagtekens bij
de stelling in Kamerstuk 23 328, nr. 27 (arbeidsmarktbeleid) dat de invoering
van de lumpsum in het voortgezet onderwijs en ontwikkelingen in de BVE-sector
geen invloed zullen hebben op het aantal wachtgelders. Er zijn sterke aanwijzingen
dat de manier waarop de scholen de tering naar de nering moeten zetten, gevolgen
zal hebben voor het aantal personeelsleden. Helder moet uiteengezet worden
hoe het ministerie tot een reële becijfering in de meerjarenramingen
denkt te komen. Mevrouw Liemburg zou zich kunnen voorstellen dat een dergelijke
meerjarige analyse en het realiteitsgehalte ervan, onderworpen zouden worden
aan een contra-expertise. Verwachtingen die reëel zijn, zodat er realistische
ramingen op kunnen worden gebaseerd, zijn in feite het halve werk en een deel
van de oplossing van het probleem.Gegeven de omvang van de discussienota vroeg zij wat precies de inzet
zal zijn bij de gesprekken met het veld. Een eerder rondetafelgesprek –
gehouden op verzoek van de Kamer – heeft een schat aan plannen opgeleverd,
die evenwel het risico in zich dragen de onderlinge solidariteit te ondermijnen.
Grotere bestuurlijke eenheden kunnen het probleem zelf oplossen. Er zou dan
wel iets moeten worden gedaan aan de positie van het participatiefonds. Schaalgrootte
is dus van groot belang voor het beheersen van de wachtgeldproblematiek, maar
schaalvergroting kan deze problematiek ook veroorzaken. Hoe ziet het kabinet
die ontwikkeling, met name de prioriteitsstelling, in relatie tot ander beleid
dat ook moet worden gevoerd? In de discussienota staat dat de maatregelen
niet ten koste mogen gaan van de kwaliteit van het onderwijs. Het zal nog
een hele kunst zijn om een en ander met elkaar te verbinden.Op blz. 15 van de discussienota wordt erop gewezen dat het budget en de
over te dragen verantwoordelijkheden voldoende prikkels moeten bevatten om
instellingen te motiveren wachtgelders in het arbeidsproces te reïntegreren.
Het tot nu toe gevoerde beleid had de pretentie ook die prikkels te bevatten,
maar die werkten niet of onvoldoende of zelfs averechts. Als verantwoordelijkheden
worden overgedragen, dan horen daarbij ook instrumenten om die verantwoordelijkheden
waar te maken, aldus mevrouw Liemburg. Zij vroeg de mening van het kabinet
over haar gedachte dat het logisch is, de uitkomsten van de gesprekken met
het veld te onderwerpen aan een uitvoeringstoets, omdat de ervaring heeft geleerd dat zulke gesprekken leiden tot compromissen die niet het beoogde
effect behoeven te hebben.De minister schrijft dat werken moet lonen en dat hij een einde wil maken
aan het gebruiken van wachtgeld om uit het arbeidsproces te stappen. Mevrouw
Liemburg was het ermee eens dat zoveel mogelijk aansluiting moet worden gezocht
bij regelingen in de marktsector. Haars inziens moet dit niet alleen gelden
voor onderwijzend personeel en onderzoekers, maar ook voor ambtenaren. Het
genoemde leeftijdsbewust kwaliteitsbeleid is daarbij van het grootste belang.
Zij miste bij deze benadering van het probleem een opmerking over de samenstelling
van het bestand aan wachtgelders. Het is niet alléén een leeftijdsprobleem.
Om iets te kunnen doen aan het bestaande aantal wachtgelders, zal er een realistisch
beeld moeten bestaan van hun bemiddelbaarheid. Het is de vraag of wachtgelders
die inmiddels arbeidsongeschikt zijn geworden dan wel een zodanige leeftijd
hebben bereikt dat zij moeilijk weer aan het werk kunnen komen in de onderwijssector,
op dezelfde manier moeten worden behandeld als wachtgelders die wél
bemiddelbaar zijn. Juist het aantal niet-bemiddelbare wachtgelders heeft de
afgelopen periode tot grote frustraties geleid, doordat ze wel werden opgeroepen
tot het vervullen van een functie en dat dan niet konden. Dat stimuleert een
bevoegd gezag niet tot actief handelen. Mevrouw Liemburg vroeg zich af of
ook wat dit betreft niet meer naar de marktsector moet worden gekeken en of
het bestand niet moet worden doorgelicht op mensen die niet of zeer moeilijk
aan het werk te krijgen zijn. Reïntegratie moet gebaseerd zijn op reële
aannames.Zij had de indruk dat het kabinet ook wil ingrijpen in al bestaande wachtgeldrechten.
Wanneer regelingen worden verslechterd – en dat zal in de praktijk het
geval zijn – dan ontstaat er inderdaad ongelijkheid tussen mensen die
gebruik gáán maken van een regeling en mensen die dat al langer
doen, maar met een betrouwbare overheid moeten afspraken kunnen worden gemaakt.
In het voorjaar is in de Kamer uitvoerig over dit probleem gediscussieerd.
Mevrouw Liemburg wenste een duidelijke uitspraak van het kabinet, omdat zij
ingrijpen in verworven rechten een moeilijke zaak vond.Waarop is de verwachting gebaseerd dat het nieuwe wachtgeldinformatiesysteem
goed gaat werken?In de discussienota zijn als voorwaarden voor het voeren van goed beleid
genoemd: schaalgrootte, professionaliteit van het management, verloop van
de formatie en ontwikkeling van leerlingen-/studentenaantallen. Terecht wordt
ook gewezen op de grenzen van het beleid, zoals de kwaliteit van het onderwijs.
Onderbelicht in de nota is het element tijd. Aangezien veranderingsprocessen
tijd kosten, moet dit element ook in de beschouwingen worden betrokken, aldus
mevrouw Liemburg.Zij wenste de minister succes bij diens gesprekken met het veld en benadrukte
nogmaals dat de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid jegens de samenleving
van het allergrootste belang is om het beleid tot een succes te maken.Mevrouw J. M. de Vries (VVD) stelde vast, dat in het onderzoeksrapport
«de jaren tellen» in het kader van de wachtgeldproblematiek aan
de orde zijn gesteld: de vergrijzing van zowel het onderwijzend personeel
als de wachtgelders, het feit dat er onvoldoende prikkels zijn bij instellingen
en potentiële gebruikers om een beroep op wachtgeld te voorkomen, wachtgeldregelingen
die het gebruik ervan aantrekkelijk maakten en voor ouderen soms nog steeds
maken, de geslotenheid van de onderwijsarbeidsmarkt (nauwelijks uitstroom
naar banen buiten het onderwijs, geringe belangstelling voor om- of bijscholing
ten behoeve van een baan buiten het onderwijs en weinig carrièremogelijkheden
binnen het onderwijs) en de krakkemikkige uitvoering door USZO van sancties,
handhaving en bemiddeling. Het mag waar zijn dat er, zoals de minister stelt, sprake is van een vergrijzingsprobleem en niet van een werkloosheidsprobleem,
maar dit rapport komt wel laat, gegeven het feit dat de Kamer reeds jaren
geleden heeft aangedrongen op een beter inzicht in gegevens en relevante factoren.
De Rekenkamer stelde destijds ten aanzien van de universiteiten dat de budgetreeksen
waren opgesteld zonder inzicht in gegevens over aantallen ontslaguitkeringen
en uitkeringsduur, ervaringscijfers over reïntegratie, neveninkomsten,
ervaring, leeftijd en dergelijke. Dergelijke gegevens zijn juist de basis
voor het beleid dat men wil gaan voeren. Wat de rest van het onderwijs betreft,
bestaat er nu enig inzicht in. Nu zal moeten worden bekeken hoe een en ander
in meerjarenramingen en een toetsbaar beleid kan worden verwerkt.Mevrouw De Vries stelde vast dat er in het verleden veel beleidsmaatregelen
zijn genomen, zonder dat daaraan degelijk onderzoek en helder en onderbouwd
inzicht in de uitgangssituatie ten grondslag lagen en zonder dat de te bereiken
doelstellingen met bijbehorende kengetallen waren geformuleerd. Sinds 1990
wordt in de begroting consequent een sterke afname van de wachtgelden vermeld,
terwijl het effect van het beleid voortdurend te optimistisch wordt ingeschat
als gevolg van gebrekkige onderbouwing.De toename van de wachtgelden heeft geleid tot een opeenstapeling van
regelingen: vervangende regelingen, nieuwe regelingen en aanscherping van
slecht functionerende regelingen. Vastgesteld kan worden dat al die regelingen
niet hebben bijgedragen tot vermindering van het aantal wachtgelden en het
totale wachtgeldbudget. Gegevens over de effecten in 1996 zullen pas begin
1997 beschikbaar zijn. Mochten de effecten gunstiger zijn dan in voorgaande
jaren, dan zal moeten worden bekeken waarop dat resultaat stoelt en of het
blijvend is.De discussienota moet na bespreking met alle betrokken partijen leiden
tot maatregelen c.q. beleid om toename van het aantal wachtgelders te voorkomen
en het aantal zo mogelijk terug te dringen. Daartoe is een reeks van oplossingsrichtingen
aangedragen. Mevrouw De Vries achtte het niet vanzelfsprekend dat, zoals wordt
gesteld, alles erop gericht moet zijn beschikbare mensen en middelen in te
zetten voor het onderwijs. In het kader van een evenwichtige leeftijdsopbouw
van het personeel bij alle onderwijsinstellingen zou het van groot belang
zijn om juist niét te proberen alle wachtgelders in die sector aan
het werk te krijgen. Een eenzijdige leeftijdsopbouw is voor elke organisatie
slecht. Gegeven de huidige leeftijdsopbouw, die leidt tot hoge salariskosten
en wachtgeldkosten bij overtolligheid, bestaat begin volgende eeuw het risico
van een massale uittocht wegens pensionering, terwijl er niet voldoende vervanging
is. Alles moet erop gericht zijn om overtollig geworden mensen zo snel mogelijk
weer aan het werk te krijgen, maar dat hoeft in dit geval niet noodzakelijkerwijs
altijd in de onderwijssector.Mevrouw De Vries benadrukte dat de starheid van de onderwijsarbeidsmarkt
moet worden doorbroken door meer mogelijkheden voor flexibele arbeid, omdat
jongeren nu niet of nauwelijks een kans krijgen, terwijl ouderen vroegtijdig
dreigen af te haken vanwege burn-out of andere omstandigheden. Het sectorbestuur
arbeidsmarkt-onderwijs heeft hierover aanbevelingen gedaan. Van de tijdens
de begrotingsbehandeling gedane toezegging aan de VVD-fractie, dat zou worden
bezien welke wettelijke belemmeringen er bestaan voor flexibele arbeidscontracten
en dat zo nodig tot wetswijziging zou worden overgegaan, is in de discussienota
weinig terug te vinden. Gezien het belang van een evenwichtige leeftijdsopbouw
dienen onderwijsbanen ook voor jongeren aantrekkelijk te worden.Er mag best nadruk worden gelegd op bemiddeling buiten de onderwijssector
en op het stimuleren van ondernemerschap.Maatregelen als de ADV/BAPO-herbezettingsregeling met verplichte herbezetting
door wachtgelders werken onvoldoende. Onderzoek naar achterblijvende
herbezetting is geen luxe. De ADV/BAPO-regeling is in sommige gevallen contraproductief
gebleken voor een adequate uitvoering van het seniorenbeleid, omdat er vaak
niet aan herbezetting wordt gedaan met als gevolg een taakverzwaring voor
de overblijvers. De (des)organisatie van USZO-Groningen is in deze situatie
een extra handicap. Snelle aanpassingen en nieuwe maatregelen zijn vereist.
Een wachtgeldbestand moet up-to-date zijn en de controle intensief. Ook moet
het sanctiebeleid uitgevoerd worden. Hoe oordeelt de minister over de organisatorische
aanbevelingen in dezen van CBE-consultants? Hoe staat het met de effectiviteit
van de bemiddeling door de diverse instellingen in het algemeen? Hoe staat
het met de W4-aanpak? Als een van de opdrachtgevers is de minister medeverantwoordelijk
voor de USZO en kan hij worden aangesproken op de kwaliteit en effectiviteit.Wie is de hoofdverantwoordelijke voor de bemiddeling van wachtgelders:
USZO, RBA of participatiefonds?Mevrouw De Vries verzocht de minister te bezien of het arbeidsvoorwaardenoverleg
dichter bij de instellingen kan worden gevoerd.Er staan zoveel voorzetten in de discussienota voor beleid, gericht op
behoud van ouderen in het arbeidsproces, doorbreking van de parallellie van
belangen en vermindering van het aantal wachtgelden, dat niet duidelijk is
wat de hoofdlijngedachte is. Er dient tevens een doorlichting van de meerjarige
personeelslasten plaats te vinden, naast een project ter verbetering van de
raming van de wachtgelden. Om de maatregelen op effectiviteit te kunnen controleren,
zijn er kengetallen nodig. Het heeft alleen zin om maatregelen te presenteren
als dit gebeurt in samenhang met een goede analyse. Mevrouw De Vries stelde
dat niet alleen gestreefd moet worden naar seniorenbeleid en mobiliteit, maar
ook naar een goede leeftijdsopbouw van onderwijsgevenden in de verschillende
sectoren, meer flexibiliteit in de arbeidsvoorwaarden en een grotere verantwoordelijkheid
voor de instellingen. En dat alles in een goede samenhang en in de hoop dat
de huidige trend in de loop der jaren in gunstige zin zal kunnen worden omgebogen.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) wees erop dat haar fractie in
de wachtgelddebatten van de laatste twee jaar altijd kritisch is geweest.
Dat dit overleg mogelijk is vóór de afdoening van de begroting,
geeft aan dat het de minister ernst is met de oplossing van de wachtgeldproblematiek.De rapportage biedt een zorglijk beeld van de wachtgeldproblematiek. Een
van de hoofdconclusies is dat wat er ook gebeurt, de totale kosten van actieven
en inactieven oplopen. De belangrijkste vraag is hoe ervoor kan worden gezorgd
dat een zo groot mogelijk deel van het nu inactieve geld wordt gebruikt als
actief geld in het onderwijs: verschuiving van uitkering naar salaris. Dát
moet het eindeffect van de maatregelen zijn.Een ander punt aan de hand waarvan mevrouw Van der Hoeven het eindresultaat
volgend jaar zal beoordelen, is de aanwezigheid van werk. De wachtgeldproblematiek
is haars inziens niet alleen een verouderingsprobleem, maar ook een werkgelegenheidsprobleem
en een kwestie van kwaliteit, bevoegdheden en kwantiteit. In een ander overleg
is uitgesproken, dat het belangrijk is dat mensen die voor het onderwijs kiezen,
kiezen voor het beroep van leraar. Dan moet men niet verbaasd zijn dat mensen
die leraar zíjn dat ook willen blijven.Bij de aanpak van de wachtgeldproblematiek moet volgens mevrouw Van der
Hoeven een relatie worden gelegd met vier punten. In de eerste plaats de totale
onderwijsfinanciering. Zij sloot zich aan bij de vragen over lumpsum en gemiddelde
personeelslast. In de tweede plaats de onderlinge samenhang van en beïnvloeding
door de te nemen maatregelen: het overheidsbeleid inzake het kunstvakonderwijs,
het lokaal onderwijsachterstandenbeleid en de herijking van de gewichtenregeling
bijvoorbeeld hebben werkgelegenheidsgevolgen. Een werkgelegenheidseffectrapportage is een voorwaarde voor beleid. In de derde plaats moet een
uitvoeringstoets worden aangelegd aan de voor te stellen maatregelen en verwachte
effecten. In de vierde plaats is beleidsvrijheid voor het onderwijsveld nodig.
Schoolbesturen moeten de ruimte krijgen voor een eigen afweging en eigen personeelsbeleid.De minister is verweten, aldus mevrouw Van der Hoeven, dat hij de afgelopen
zeven jaar te weinig heeft gestuurd op de gewenste uitkomst: meer onderwijsgeld
voor salarissen en minder voor uitkeringen. De minister moet wel het doel
bepalen, maar hoe dat doel wordt bereikt, moet voor een deel de vrijheid van
de instellingen zelf zijn. Er zal op toegezien moeten worden dat de ruimte
die op het ene niveau wordt gecreëerd niet op het volgende niveau wordt
dichtgeregeld, dat de verschillen tussen de sectoren worden geregeld, dat
er geen verkapte bezuinigings- of schaaloperaties plaatsvinden, dat wachtgeld
als een werkgelegenheidsprobleem wordt gezien, dat onderscheid wordt gemaakt
(en gerespecteerd) tussen bemiddelbaar en onbemiddelbaar en dat geaccepteerd
wordt dat een deel van de wachtgelden het gevolg is van overheidsbeleid.Mevrouw Van der Hoeven sloot zich aan bij de kritiek op USZO-Groningen. De discussienota is bedoeld voor een discussie met alle betrokkenen, niet
met de Kamer. Gesteld wordt, dat de resultaten van die gesprekken onderdeel
moeten zijn van een integraal beleid, gericht op de arbeidsparticipatie van
ouderen in het onderwijs, maar deze beperking is onjuist. Er is wel seniorenbeleid
nodig, maar dan geplaatst in een breder kader. Het ook door haar gewenste
terugdringen van wachtgelden heeft ook andere effecten. Immers, als ouderen
langer actief blijven in het onderwijs, komen er minder banen ter beschikking
van jongeren. Vandaar dat het probleem in het perspectief van de totale werkgelegenheid
in het onderwijs moet worden gezien.Inderdaad dient er meer inzicht te komen in de ontwikkeling van de meerjarige
personeelslasten, parallel aan een project verbetering raming wachtgelden.
Zonder die informatie is het effect van de maatregelen niet te overzien. In
«de jaren tellen» en de discussienota wordt zelfs geen schatting
gegeven van de mogelijke effecten van de maatregelen, maar misschien is het
daarvoor nog te vroeg.Vergrijzing kost geld, ook bij de actieven, vanwege de incidentele looncomponent.
Is de hoogte van de post incidenteel in de meerjarenramingen wel voldoende?
De meerjarenramingen voor wachtgelduitgaven getuigen van een hoog ambitieniveau,
maar het is de vraag of ze gebaseerd zijn op realiteit of wishful thinking.
Mevrouw Van der Hoeven herinnerde aan het principiële bezwaar van de
Rekenkamer destijds tegen de budgetreeks inzake het wachtgeld voor HBO en
universiteit. Het verschil tussen de begrotingsramingen en de basisonderzoeken
loopt op tot 400 mln. In het kader van het WIS zal een herziene meerjarenraming
moeten worden opgesteld voor de periode 1997–2001 waarin ook de reële
effecten van tot nu toe ingezet beleid zijn verwerkt. Dat zal waarschijnlijk
leiden tot een redelijke basis voor de discussie over de verouderingsproblematiek
en het werkgelegenheidsbeleid en de wachtgeldontwikkeling in de sector onderwijs.De discussienota zal door de minister met álle betrokkenen moeten
worden besproken. Dan zullen ook de wachtgelders zélf aan bod moeten
komen.De discussienota bevat oplossingsrichtingen, géén voorstellen.
Mevrouw Van der Hoeven wilde het eindresultaat van de gesprekken beoordelen
aan de hand van de door haar genoemde criteria, waarbij haalbaarheid en risico's
voor de instellingen een doorslaggevende rol zullen spelen.De voorgestelde maatregelen lijken soms op gespannen voet te staan met
de door de minister van Binnenlandse Zaken gemaakte overallafspraken
over bijvoorbeeld het doorlopen van pensioenopbouw en de rechtspositie van
ambtenaren in het algemeen. In hoeverre is een en ander op elkaar afgestemd?
Welke maatregelen kan de bewindsman nemen of afdwingen via het budget? Mevrouw
Van der Hoeven dacht in dit verband aan de opmerkingen in de discussienota
over het wijzigen van het RPBO en het mogelijk maken van ontslag op andere
gronden dan afvloeiingsregelingen. Welke effecten zullen de voornemens van
de bewindsman hebben op het verder verloop van het OOW-traject? De maatregelen
ten aanzien van het BWOO hebben het hele OOW-traject met een jaar vertraagd.
Dit punt moet in de uitvoeringstoets worden betrokken, omdat het gaat om kabinetsbeleid
waaraan de bewindsman mede gehouden is.De eigen begroting moet op orde en de financiële risico's worden
gedecentraliseerd. Decentraal moet – met strakke regelgeving –
worden bereikt wat de minister niet lukt. In de voorstellen zal te zijner
tijd een antwoord moeten worden gegeven op de vraag waarom eventueel moet
worden gekozen voor budgettering en decentralisatie van wachtgelden. In de
gegeven omstandigheden lijkt budgettering op afwenteling van problemen op
scholen. Als er wordt gekozen voor budgettering en decentralisatie, dan behoort
daarbij ook (financiële) beleidsruimte te worden geboden. De problemen
moeten worden voorzien van relevante oplossingen. Inderdaad moeten de prikkels
voor de instellingen positief zijn. De voorstellen van VVO, OMO, Carmel en
participatiefonds moeten serieus bekeken worden. Mevrouw Van der Hoeven stemde
in met premiedifferentiatie, maar dan wel met behoud van solidariteit met
instellingen die de risico's niet kunnen dragen.Waarom wil de minister de regelgeving ten aanzien van de denominatie verstrakken?
Is de denominatie zo'n probleem dat dit onderwerp zo zwaar wordt aangezet
in de discussienota, hoewel het niet in «de jaren tellen» is genoemd?
Mevrouw Van der Hoeven wist niet beter of er wordt uiterst zorgvuldig mee
omgegaan. Slechts in enkele gevallen moeten er ontslagen vallen, omdat een
school «van kleur verschiet». In de haar bekende gevallen is steeds
zorgvuldig bekeken of er geen andere oplossing mogelijk was. Waar denominatie
als aspect is erkend, moet het ook bij ontslag en aanname een rol spelen.
Tot nu toe leidt het beleid in dezen niet tot onoverkomelijke problemen. Als
betrokkene zich niet kan verenigen met de denominatie die de school gaat aannemen,
is er geen andere oplossing mogelijk dan ontslag.Mevrouw Van der Hoeven verwachtte een reëel plan van aanpak op basis
van reële financiële aannames. Wanneer komt dat plan? Zij wilde
er pas op dat moment een oordeel over vellen. De zinsnede dat de verantwoordelijkheid
voor de oplossing van het wachtgeldprobleem zo dicht mogelijk bij de veroorzaker
moet worden gelegd, sprak haar aan, maar zij wees erop dat ook de overheid
wachtgelden heeft veroorzaakt.De heer Rabbae (GroenLinks) memoreerde dat er 23 000 mensen
met wachtgeld zijn in het onderwijs. Hij vond dat nogal veel. Het ministerie
voert als dé oorzaak daarvan het verouderingsproces aan, maar de gemiddelde
leeftijd is 42 jaar. Er spelen dus kennelijk meer zaken een rol dan alleen
de leeftijd. De minister is aan te spreken op wachtgelden voortvloeiend uit
fusies, beleidsimpulsen vanuit het ministerie en de belasting van de leerkracht
als gevolg van schaalvergroting e.d. Wat de minister heeft willen besparen
door efficiency «verliest» hij aan uitkeringen. Er is eigenlijk
sprake van een verlies-verliessituatie in plaats van een win-winsituatie,
wat des temeer te betreuren is, omdat de bewindsman samen met de toenmalige
staatssecretaris, de heer Wallage, er juist op uit was het beroep van leerkracht
te revitaliseren. De minister heeft wel veel gedaan, maar kennelijk toch niet
helemaal gehandeld conform de revitaliseringslijn. De heer Rabbae vreesde dat niemand het recept heeft voor de oplossing
van de wachtgeldproblematiek, maar vond dat er wel over moet worden nagedacht.Harmonisering van de arbeidsvoorwaarden in het onderwijs met die in andere
sectoren lijkt billijk en logisch, maar verworven rechten mogen daarbij niet
aangetast worden.Hem is door leerkrachten met wachtgeld verteld dat zij tijdens hun ziekte
zelden zijn gecontroleerd en eigenlijk aan hun lot werden overgelaten. Dat
leek hem niet verstandig als men mensen wil activeren om hun beroep weer op
te pakken.De heer Rabbae sprak de vrees uit dat de Kamer zichzelf zal tegenkomen
als zij besluit tot lumpsumfinanciering. Men kan beter proberen het probleem
rechtstreeks aan te pakken.Gegeven alles wat er nog op het onderwijs afkomt, was hij ervoor vroegtijdig
uit te zoeken welke werkzaamheden mensen zouden willen doen als alternatief
voor het werken in het onderwijs, zodat mensen tijdig via her- en omscholing
elders ingezet kunnen worden zonder dat er een beroep op wachtgeld behoeft
te worden gedaan. Misschien willen mensen ook wel parttime werken. Zou een
aantal wachtgelders niet, zo nodig met steun, kunnen (en willen) worden ingezet
in het kader van de klassenverkleining en het wegwerken van de wachtlijsten
voor de cursussen Nederlandse taal?Tot slot vroeg ook de heer Rabbae wanneer het plan van aanpak aan de Kamer
zal worden voorgelegd.De heer Meijer (groep-Nijpels) was van mening dat het onderzoeksrapport
een goed beeld geeft van de (toekomstige) wachtgeldproblematiek. Bij de grote
reorganisatie in de jaren tachtig, waarbij speciaal ouderen een gunstige wachtgeldregeling
werd geboden, is niet goed gekeken naar de leeftijdsopbouw van het personeelsbestand
en dat werkt nu eenmaal door naar de toekomst. Ouderen boven de 55 jaar en
jongeren onder de 35 jaar zijn oververtegenwoordigd in het wachtgeld. Dat
is waarschijnlijke mede het gevolg van het feit dat de wachtgeldregeling onderdeel
van het personeelsbeleid is. Het zal moeilijk zijn uitstroom uit de regeling
te bewerkstelligen, omdat het aanvaarden van een baan buiten het onderwijs
vaak wordt afgestraft.Blijkens de aanbevelingen in het onderzoeksrapport wordt de aanpak van
de instroom belangrijker geacht dan die van de uitstroom. De oudere wachtgelders
vormen dus een afgeschreven groep. Zou er geen onderscheid kunnen worden gemaakt
tussen wachtgelders die graag aan de slag willen en dat ook kunnen en wachtgelders
die daartoe minder in staat zijn? Ook de heer Meijer wees in dit kader op
om- en bijscholing. Hij vroeg of de schoolorganisaties wel bereid zijn aanbevelingen
als ingrijpende verkorting van de arbeidsduur voor de oudere werknemer, versobering
van de wachtgeldregeling en enkele seniorenmaatregelen, uit te voeren. Grote
onderwijsinstellingen hebben hiervoor inderdaad meer mogelijkheden dan kleinere.
Maatregelen als taakverlichting en -vermindering en het sparen van ADV-dagen
om de als zwaarbelastend ervaren lestaak te verlichten en burn-out te voorkomen,
kunnen negatief uitwerken op de andere leerkrachten.De verantwoordelijkheid voor de wachtgeldproblematiek mag niet alleen
bij de onderwijsinstellingen worden gelegd. Gesuggereerd is, de mogelijkheid
in te voeren zich hiertegen te verzekeren, maar kunnen kleine onderwijsinstellingen
dat wel? Ook is gesproken over premiedifferentiatie voor werkgevers om meer
langdurig werklozen en gehandicapten aan het werk te helpen. De heer Meijer
verklaarde desgevraagd daar niet voor te zijn.De budgettering kan wel tot afname van instroom in de wachtgeldregeling
leiden, maar de uitstroom zal er niet door worden bevorderd, met als gevolg
dat het negatieve effect van de veroudering op de personeelsbalans
wordt versterkt. Als er geen effectieve maatregelen worden genomen, zal het
te kleine aantal jonge leerkrachten een onoplosbaar probleem worden. Er zijn
onvoldoende mogelijkheden voor taakverschuivingen en andere taken in het onderwijs.Steeds meer vrouwen die vrijwilligerswerk in school deden, moeten een
betaalde baan zoeken met alle gevolgen van dien in de gezinnen en het onderwijs.
Veel ouders zijn nauwelijks nog in staat tot participatie in het onderwijs.
Doordat er in het onderwijs dus een herverdeling van taken nodig is, zullen
er extra kansen ontstaan voor leerkrachten om andere nuttige taken in het
onderwijs te verrichten dan alleen het zwaarbelastende lesgeven. Ook dát
is inspelen op de toekomst, aldus de heer Meijer.Mevrouw Lambrechts (D66) wilde de minister boodschappen meegeven
voor het overleg met het veld en voor de voorstellen die hij aan de hand daarvan
aan de Kamer zal doen. Er bestaat geen twijfel over dat het nuttig en nodig
is dat met het veld wordt overlegd, maar de discussienota is dermate ingewikkeld
en bevat een zodanige veelheid van voorstellen met alle mogelijke varianten,
dat het de vraag is of daarmee richting kan worden gegeven aan de discussie
met het veld. Mevrouw Lambrechts vreesde dat derhalve aan het eind niet duidelijk
zal zijn waarvoor wél en waarvoor géén draagvlak bestaat.
Het gaat erom zo min mogelijk voorstellen te doen, maar wel effectieve en
uitvoerbare. In de rampenbestrijding heeft men die les inmiddels geleerd.
In de Verenigde Staten hanteert men daarom het KISS-principe (keep it stupid
simple of keep it simple, stupid).De uitdaging is niet, te komen met een pakket repressieve maatregelen,
al is het niet uitgesloten dat er zulke maatregelen zullen moeten worden genomen.
De werkelijke uitdaging is, te komen met een aantrekkelijk pakket dat draagvlak
in de scholen heeft en uitvoerbaar is. Daarvoor is het nodig dat de voorstellen
eenvoudig zijn en als rechtvaardig ervaren worden en dat ze de scholen en
schoolbesturen meer opleveren dan ze kosten.Mevrouw Lambrechts memoreerde haar eerder gedane uitspraak dat de oplossing
van de wachtgeldproblematiek best iets mag kosten als daar onderwijs tegenover
staat, dus liever salarissen dan uitkeringen. In het onderzoeksrapport komt
ook naar voren dat de overheid hoe dan ook in de uitkeringssfeer of bij inzet
in het onderwijs geld kwijt zal zijn.Ook zij wenste een uitvoerbaarheidstoets om te voorkomen dat er maatregelen
worden genomen die niet werken. Bij die toets zal veel aandacht moeten worden
besteed aan de informatievoorziening, zowel richting ministerie als richting
scholen. De uitvoeringsorganisaties zullen hierbij ook moeten worden betrokken.
Als zij hun taken niet goed blijken uit te voeren, zullen die aan andere organisaties
toebedeeld moeten worden. Mevrouw Lambrechts zou zich kunnen voorstellen dat
de negentien USZO-uitvoeringsinstellingen aanhaken bij samenwerkingsverbanden.
De uitvoeringsinstellingen moeten natuurlijk aangesproken kunnen worden op
het resultaat van hun bemiddeling en informatievoorziening. Met sancties zou
kunnen worden afgedwongen dat de taak naar behoren wordt uitgevoerd.Zij wenste voorts helderheid over de status van de meerjarenramingen.
De stabilisatie in de wachtgelduitgaven pleit voor 's ministers stelling dat
de meerjarenramingen realistisch zijn, maar anderzijds is bijvoorbeeld de
voorzitter van het sectorbestuur van mening dat in de eerste plaats de meerjarenramingen
moeten worden bijgesteld. Mevrouw Lambrechts sloot zich aan bij het verzoek
om helder te maken, misschien aan de hand van een beleidsarme basismeerjarenraming,
wat gekwantificeerd de effecten zullen zijn van de maatregelen die zijn of
nog zullen worden genomen. Verder achtte zij grote aandacht voor preventie noodzakelijk. In het rapport
wordt gesteld dat de wachtgeldproblematiek voornamelijk een vergrijzingsprobleem
is. Zij vroeg zich af of oorzaak en gevolg niet door elkaar worden gehaald.
Er is haars inziens geen feitelijke reden waarom mensen van boven de 45 of
50 niet meer geschikt zouden zijn om les te geven. Het is de vraag wat er
misgegaan is in het onderwijs en de arbeidsomstandigheden, als het kennelijk
nodig is om over de conditie van een topsporter te beschikken om het als leerkracht
vol te houden. Zij had de indruk dat leerkrachten in bijvoorbeeld België
en Duitsland wél tot hun 60ste of 65ste in het onderwijs functioneren.
Is het wachtgeldprobleem niet eerder gevolg dan oorzaak van het te «krappe
jasje» van het onderwijs? Investeren in preventie en scholing zou de
huidige verkramping kunnen opheffen.De discussienota bevat veel bruikbare aanknopingspunten voor beleid. Er
blijkt uit dat goed is geluisterd naar wat door Kamer, schoolbesturen, participatiefonds
en anderen is ingebracht. Mevrouw Lambrechts wilde bij een aantal voorstellen
een schot voor de boeg geven.Het leek haar toe dat inderdaad bij schoolbesturen meer verantwoordelijkheid
zal moeten worden gelegd, liefst in de vorm van samenwerkingsverbanden, omdat
het belangrijk is dat de kleine en de risicovolle scholen ook een plek in
het geheel krijgen, onder het motto «alles of niks». Het is aan
de minister om in het gesprek met het veld uit te vinden of grote en kleine
scholen daartoe bereid zijn. Veel schoolbesturen hebben al aangegeven, zelf
het risico te willen dragen, mits de financiën erbij gegeven worden.
Sommige hebben al aangegeven, bereid te zijn anderen in hun kielzog mee te
nemen. Mevrouw Lambrechts zei desgevraagd, er niet zeker van te zijn dat er
bij het inslaan van deze weg een rol weggelegd is voor het participatiefonds.
Het handhaven van dit fonds leek haar geen doel op zich. Dát is het
opzetten van een effectief wachtgeldbeleid. In dat systeem is het denkbaar
dat er geen plaats is voor het participatiefonds, als het op een andere manier
goed geregeld is. Als wordt overgegaan tot een decentraal volumebeleid, dan
zal duidelijk moeten zijn dat de eenheden de financiële risico's kunnen
dragen en dat er binnen de samenwerkingsverbanden verevening mogelijk is.Mevrouw Lambrechts was voor leeftijdsbewust personeelsbeleid. Scholen
zijn gebaat met een evenwichtige leeftijdsopbouw van het personeel, wat niet
automatisch betekent dat zij nu al de redelijkheid inziet van de redenering
dat dit vermindering zou moeten betekenen van het wachtgeld voor ouderen,
afgemeten naar wat zij zouden hebben gehad bij gebruikmaking van een seniorenregeling.
Het is op zichzelf niet onredelijk te streven naar een meer WW-conform wachtgeld.
Dat zal dan wel voor de nieuwe en niet voor de bestaande gevallen moeten gelden.
Rechtspositionele aspecten, met name het principe «last in, first out»,
zouden haars inziens ter discussie kunnen worden gesteld. Er wordt misschien
ook te gemakkelijk gegrepen naar het instrument van maximale reistijden. Zij
meende dat moet worden bezien of de uitzondering die bij de bestuurssamenstelling
kan worden gemaakt op basis van denominatieve bezwaren, niet kan worden teruggebracht
tot de werkelijk noodzakelijke en minimale proporties, omdat dit soms problemen
oplevert en in de toekomst mogelijk vaker tot problemen zal leiden.Dat ADV/BAPO-gelden op de plank blijven liggen, was al bekend. Het verbaasde
mevrouw Lambrechts dat de minister wil onderzoeken wat de mogelijke oorzaken
zijn van de achterblijvende herbezetting, terwijl er haars inziens al zoveel
over bekend is, bijvoorbeeld dat de regels te ingewikkeld zijn, dat de uitvoeringsorganisaties
vaak te laat de beschikbare ruimte aangeven, dat de informatie over beschikbare
wachtgelders vaak niet up-to-date is en dat wachtgelders vaak niet staan te
trappelen om een vacature te vervullen. Zij beloofde de minister een brief
te overhandigen met frustraties van een aanvrager van ADV/BAPO-middelen. Tot slot herinnerde mevrouw Lambrechts de minister aan diens toezegging
driemaandelijks te zullen rapporteren over de ontwikkeling van de wachtgelden.
Desgevraagd zei zij een parlementaire enquête op dit moment niet aan
de orde te achten. Het is aan de minister om met constructieve en vergaande
voorstellen te komen. Dat het ooit nog eens tot een enquête komt, werd
door haar evenwel niet uitgesloten. Antwoord van de regeringDe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen was erkentelijk
voor de steun aan de in de discussienota uitgezette lijn. Het gaat om een
lastig traject, dat zeker niet alleen in het onderwijs speelt. Maar in het
onderwijs ligt de gemiddelde leeftijd toch een jaar of vijf hoger dan die
op de arbeidsmarkt in totaliteit, waar ook al wordt gerept van voortgaande
vergrijzing. De wachtgeldproblematiek en het probleem van de AOW-bekostiging
kunnen niet los van elkaar worden bezien. Immers, wanneer meer ouderen bij
de arbeidsmarkt betrokken blijven, zullen de lasten voor jongeren ingevolge
de AOW en uitkeringen lager zijn. De AOW-lasten zullen wel blijven stijgen,
maar dat zal een relatief minder groot probleem zijn als de lasten voor jongeren
in andere delen van de samenleving lager worden of minder stijgen. In elk
van de sectoren van de samenleving zal moeten worden bekeken hoe de gevolgen
van de vergrijzing moeten worden opgevangen. In de onderwijswereld moet daarover
worden gesproken, ervan uitgaande dat mensen die in het onderwijs werken,
hun werk goed moeten kunnen doen en dat het beroep van leerkracht als zodanig
aantrekkelijk moet blijven. Het langetermijnperspectief moet zijn, dat onderwijsgevenden
goed in hun vel zitten, zich goed in de sector thuisvoelen en goed beloond
worden, opdat het onderwijs van kwalitatief hoog niveau kan zijn.Desgevraagd stelde de bewindsman dat de uitstroom van oudere leerkrachten
gedeeltelijk het gevolg is van overheidsbeleid, bedoeld om langs die weg ruimte
te maken voor jongeren, en gedeeltelijk autonome oorzaken kent. In de gezondheidszorg
bijvoorbeeld is de gemiddelde leeftijd aanzienlijk lager dan in het onderwijs
door grote uitstroom op jongere leeftijd. Daarnaast is in het verleden, en
dat geldt in zijn algemeenheid, productiviteitsverhoging als het ware heilig
geweest, ook wanneer die in feite ten laste kwam van de collectieve middelen.
Gesteld werd dan dat het gunstig was dat minder productieven minder in het
arbeidsproces betrokken waren. Thans is van die zienswijze afstand genomen
vanuit een algemener perspectief van de samenleving en vanuit het perspectief
van de positie van ouderen, ervan uitgaande dat als ouderen zich goed thuis
kunnen blijven voelen in de verschillende sectoren van de maatschappij, dus
als er meer seniorenbeleid wordt gevoerd, dit verre te verkiezen is boven
een positie buiten het arbeidsproces met een uitkering.Bij de vraag hoe daarmee moet worden omgegaan, gelden er twee werkelijkheden.
De ene is dat de overheid hierop de afgelopen jaren zwaar heeft ingezet, maar
niet heeft gerealiseerd wat voor ogen stond, zodat budgetten zijn overschreden.
De andere werkelijkheid die even waar is, is dat de sector onderwijs dit meer
dan welke andere sector ook, als probleem heeft gezien en heeft geprobeerd
het op te lossen, terwijl andere sectoren dezelfde percentages ouderen kennen
in de combinatie arbeidsongeschiktheid, ziekteverzuim, wachtgeld of WW-uitkering.Het rapport «de jaren» tellen betekent een verdere stap op
weg naar een goede oplossing. De cijferinformatie is nu goed, maar op een
aantal punten ontbreekt een goed totaalbeeld. Doordat er slechts over twee
jaar gegevens zijn, is niet bekend of de uitstroom leeftijdsspecifiek sterk
is toegenomen. Bij gebrek aan cijfers uit het verleden kan de vraag of het
gaat om een werkgelegenheidsprobleem dan wel een vergrijzingsprobleem niet
specifiek worden beantwoord, al gaan onderzoekers er vanwege
de werkgelegenheidsgroei in het onderwijs van uit dat het een vergrijzingsprobleem
is. De afgelopen jaren is in de onderwijsbegroting de aandacht voor kengetallen
steeds verder verbeterd. Die lijn zal worden vastgehouden en de analyse zal
worden voortgezet. Het jaar 1996 zal goed geanalyseerd moeten worden. Het
algemene beeld is, dat als gevolg van maatregelen uit het verleden de wachtgeldgroei
minder groot is dan anders het geval zou zijn geweest. Omdat de maatregelen
bijna per definitie uitgaan van gedragseffecten die nu eenmaal moeilijk te
voorspellen zijn, kan zelfs hierover geen harde uitspraak worden gedaan. Het
ligt voor de hand, nu de kengetallen met betrekking tot ontwikkelingen in
wachtgelden en de achtergronden daarvan in de discussie te betrekken en (de
ontwikkeling in) de leeftijdsspecifieke in- en uitstroom, omdat deze een wezenlijk
onderdeel zijn van het totaal van de financiële en daarmee ook van de
inhoudelijke verantwoording van het onderwijsbeleid. Hij was bereid om, zoals
bij interruptie werd gevraagd, bij maatregelen heldere gekwantificeerde doelstellingen
voor een aantal jaren te geven, zoveel mogelijk per soort maatregel. Daarbij
zullen enige slagen om de arm gehouden moeten worden, omdat gedragseffecten
niet allemaal te voorzien zijn.De minister betoogde naar aanleiding van een interruptie, dat de effecten
van overheidsmaatregelen op de wachtgeldproblematiek beperkt zijn geweest,
omdat was afgesproken dat de ministeries de gevolgen van overheidsmaatregelen
voor de werkgelegenheid in kaart moesten brengen, voorzien van geld. Die post
is overheidsbreed en ook bij Onderwijs onderbenut.In landen als Portugal bestaat geen wachtgeldprobleem, omdat de leerkrachten
in dienst zijn van het ministerie en zo nodig door het ministerie elders in
het land herplaatst worden. Daar lopen de instroom vanuit de PABO en de uitstroom
synchroon. Dat Nederland net als Vlaanderen een wachtgeldproblematiek kent,
heeft te maken met de organisatie van het onderwijs met schoolbesturen die
niet onder de overheid vallen. In 's ministers ogen is deze organisatie overigens
een groot goed, al mocht voor hem wel worden nagegaan hoe daaraan op een andere
wijze vorm zou kunnen worden gegeven. Nederland springt er in OESO-vergelijkingen
altijd goed uit, met een sober gefinancierd onderwijs.De bewindsman was zich ervan bewust dat het gesprek met het veld lastig
zal worden. Hij sprak de hoop uit dat alle partijen zich door de in dit overleg
vanuit de Kamer gedane uitspraken gebonden zullen voelen om dat gesprek tot
een goed einde te brengen. De vakcentrales zullen wel moeten bekijken hoe
een en ander past bij de door hen redelijk geachte ontwikkeling van de arbeidsvoorwaarden
en de schoolbesturen zullen bij hun oordeel hun zienswijze moeten betrekken
op de eigen verantwoordelijkheid voor goed onderwijs. De minister hoopte dat
de discussie op 30 januari a.s. zal zijn afgerond, dat hij kort daarna met
voorstellen kan komen ter onderhandeling en dat de afronding kan plaatshebben
in het kader van de gesprekken over de begroting 1998, aangezien hij het mogelijk
achtte dat het gehele kabinet, gegeven de doormeting van 1996 en de mogelijke
maatregelen voor de komende jaren, zal concluderen dat de huidige middelen
onvoldoende zijn. Additionele middelen zullen op verschillende manieren ingezet
kunnen worden. Hij beaamde dat het beroepsperspectief voor werkloze leerkrachten
niet moet worden verengd tot de sector onderwijs. Er zijn daartoe al initiatieven
ontwikkeld en de discussienota bevat ook voorstellen tot verbreding.Desgevraagd verklaarde de minister eind april na de kaderbrief naar de
Kamer te zullen komen met een geconsolideerd pakket van maatregelen, inclusief
een uitvoeringstoets. Hij voelde zich gesteund door het verzoek om een contra-expertise.
Op een aantal punten zal de zaak evenwel complexer zijn dan verwacht, zodat
het KISS-principe niet op alles van toepassing zal kunnen zijn. Na een eventueel
overleg met de Kamer over het pakket zal met de bonden een lastig
en complex overleg moeten worden gevoerd. Daarbij zal er niet aan te ontkomen
zijn, te overleggen over de vormgeving van de wachtgeldregeling. Er is alle
reden om te spreken over een specifiek systeem. Grote werkgevers in de marktsector
hebben ook een systeem van WW-plus. Het FPU-systeem dat is geïntroduceerd
als vervanging van de VUT-regeling, is lastig als alternatief voor het wachtgeld
als prepensioneringsregeling te gebruiken. Een werkende komt met FPU op een
veel lager inkomensniveau dan iemand die «met wachtgeld vertrekt»,
want het is nog steeds niet de praktijk dat een wachtgelduitkering alleen
door de nood gedwongen ontstaat. De minister sprak de hoop uit dat er ruimte
is om hierover onderhandelingen te voeren. Er zijn zeer veel modaliteiten
denkbaar in dezen, net als voor het decentraliseren van gelden. Ook daarbij
zal kunnen worden aangesloten bij eerder opgedane ervaringen. Uiteraard moet
het bij decentralisatie mogelijk zijn, dat de school daaraan op verantwoorde
wijze invulling geeft. In het finale akkoord zal zeker de zinsnede «onder
voorbehoud van instemming van de Tweede Kamer» worden opgenomen. Om
een reëel plaatje overeen te kunnen komen, was de minister voornemens
vrij ver te gaan in het zich committeren, maar de Kamer zal zich dus vóór
het overleg met de bonden over het geconsolideerde pakket van maatregelen
kunnen buigen.Per definitie deugt de begroting inmiddels, omdat de wachtgelduitgaven
gebudgetteerd zijn via het participatiefonds, maar het is inderdaad de vraag
of de cijfers die daaraan ten grondslag lagen in overeenstemming zijn met
wat werd beoogd. Daarom zou een contra-expertise, waar de bewindsman wel voor
voelde, vooral gericht moeten zijn op de effecten van de budgettering. Immers,
in het geval dat het feitelijk gebruik van wachtgelden hoger is dan gebudgetteerd,
gaan de premies omhoog en moeten scholen dus meer betalen, met als gevolg
dat minder geld beschikbaar is voor de inzet van actief personeel. Dat zou
evenzeer een probleem zijn als de overschrijding zelf. In 1989 is al eens
door deskundigen van buiten de rijksoverheid nagegaan of bepaalde ramingen
goed gefundeerd waren.Bij interruptie werd erop gewezen dat er vorig jaar 150 mln. extra nodig
was voor de wachtgelduitkeringen en het dit jaar om 100 mln. gaat. De minister
stelde dat deze toevoeging formeel niet nodig was, maar is gedaan om aan te
geven dat het kabinet ervoor wilde zorgen dat er in termen van budgettering
geen problemen voor scholen zouden ontstaan door de wetgeving uit het verleden.De opmerkingen over de decentralisatie en schaalgrootte zullen in de overwegingen
worden betrokken. Desgevraagd stelde bewindsman dat er niet op wordt ingezet
om een onderwijskundig effect (schaalvergroting) te bewerkstelligen om wachtgelden
te vermijden. Wil men wachtgelden omsmeden tot actieve uitgaven, dan moet
dat bij schaalvergroting op een zodanige wijze gebeuren dat het niet gaat
interfereren met het onderwijskundige. Dan zijn er verschillende varianten:
blijven bij het participatiefonds en gaan werken met meer premiedifferentiatie
dan wel vrijwillig of op basis van bredere afspraken komen tot samenwerkingsverbanden
die de wachtgelden dragen en deze meteen kunnen terugsluizen. In de discussienota
staan twee voorstellen die erop gericht zijn om de solidariteit maximaal overeind
te houden en daarbinnen degenen die zich extra inspannen te belonen.Het W4-traject evaluerend is door het ministerie geconcludeerd dat het
onderscheid bemiddelbaar/onbemiddelbaar niet te objectiveren is. Wachtgelders
die ziek of arbeidsongeschikt zijn, zouden aanspraak moeten maken op de Ziektewet
of de Wet op de arbeidsongeschiktheid. Ook zijn er mensen die op niet al te
lange termijn niet meer geschikt zullen zijn voor het onderwijs. Leeftijdsgrenzen
zijn evenmin te hanteren, al heeft de grens van 57,5 jaar een behoorlijke
invloed, omdat boven die leeftijd niet meer behoeft te worden gesolliciteerd.
De minister heeft er wel op aangedrongen ervan uit te gaan, dat
mensen in die situatie in principe wel een baan moeten aanvaarden die wordt
aangeboden. Het is in de praktijk evenwel buitengewoon lastig 50-plussers
aan werk te helpen. Dit betekent dat preventie het grootste gewicht moet worden
gegeven, wat ook via arbeidsvoorwaarden en de instroomtoets gebeurt.Bij leeftijdsbewust personeelsbeleid bestaat een aantal problemen. Voor
een aantal mensen is de BAPO-regeling een oplossing, maar vele anderen klagen
dat zij dan toch even hard moeten werken. Er zal veel meer aandacht moeten
worden besteed aan mogelijke vormen van seniorenbeleid en aan voorbeeldprojecten.
Dit is een belangrijk onderwerp van gesprek met de besturenbonden en vakcentrales.Desgevraagd beaamde de minister dat dit typisch zaken zijn waarmee binnen
een school vormgegeven kan worden aan het eigen personeelsbeleid, maar hij
voegde daaraan toe dat het vervolgens de vraag is hoe men de verhouding ziet
tussen autonomie en verantwoordelijkheid van de school en de verantwoordelijkheid
van de overheid. Gezocht wordt naar een oplossing waarbij scholen personeelsbeleid
gaan opzetten, maar tevens gehouden zijn zich daarover te verantwoorden.Alleen bij zeer grote uitzondering en overtuigend beargumenteerd zal mogen
worden ingegrepen in bestaande rechten. Zijns inziens zou het legitiem kunnen
zijn om dat te doen door een regeling met terugwerkende kracht toe te passen
tot het moment waarop de regeling was geannonceerd, maar nog geen rechtskracht
had, mede omdat de Kamer er nog niet over had beslist (de zogenaamde WIR-effecten).
Het gaat om de afweging van de rechten van deze mensen, die al op een bepaalde
manier gebruik hebben gemaakt van een gunstige regeling, tegen de rechten
van jongeren. Enerzijds zal de positie van ouderen in de samenleving moeten
en kunnen worden versterkt, maar anderzijds mag niet worden vergeten dat er
wel heel veel lasten op de schouders van jongeren worden gelegd. De minister
was overigens zelf huiverig voor ingrijpen in bestaande rechten. Daarnaar
gevraagd zei hij in de discussie ook de kwestie bemiddelbaar/onbemiddelbaar
aan de orde te willen stellen, om incentives voor het zich als onbemiddelbaar
aanmelden te voorkomen. Tot een jaar of drie geleden wilde niemand als onbemiddelbaar
worden beschouwd, omdat dat gelijk stond aan ongeschikt. Bij het instellen
van de instroomtoets gold dat ongeschiktheid een automatisch criterium was
voor wachtgeld, waarna grote aantallen onbemiddelbare ongeschikten instroomden
en de regeling moest worden gerepareerd. Inderdaad moet worden voorkomen dat
nieuwe maatregelen weer hun eigen lekken hebben. Er moeten duidelijke maatregelen
komen waarmee perspectief wordt gecreëerd voor het onderwijs om met het
totale budget goed te functioneren, terwijl er binnen dat budget geleidelijk
aan enige verschuiving plaatsvindt van inactief naar actief.Bij interruptie werd opgemerkt dat het, gelet op onderzoeksresultaten,
mogelijk moet zijn het begrip «onbemiddelbaar» te objectiveren
én dat terugwerkende kracht altijd arbitrair is. Vervolgens werd gevraagd
of het de bedoeling is de effecten van de uitstroombevorderende maatregelen
voor ouderen uit het verleden af te wentelen op de ouderen die toen plaatsgemaakt
hebben voor jongeren. De minister zei de reacties vanuit de Kamer op zijn
opmerkingen mee te zullen nemen en ervan uit te gaan, dat de Kamer later zal
oordelen, dat de uitwerking conform de door haar gewenste lijn is.Naar zijn verwachting zal aan het einde van het traject de ADV/BAPO-herbezettingsregeling
overbodig blijken te zijn. Het leek hem toch zinvol om de oorzaken van de
te geringe herbezetting na te gaan. Enerzijds willen scholen bepaalde wachtgelders
niet en anderzijds ontbreken wachtgelders soms of kloppen de gegevens niet.
Het verschil tussen die twee oorzaken is belangrijk, omdat gegevens daarover
inzicht kunnen geven in hoe de komende jaren met dit probleem moet worden
omgegaan, er overigens van uitgaand dat de regeling zal worden afgeschaft.
Er zal dan wel een probleem van 100 mln. zijn. De Kamer heeft in het verleden
gevraagd om wachtgelders voor gewoon geld te laten werken. Dat kostte alleen
het verschil tussen het wachtgeld en het salaris. Via ADV en BAPO zouden vervolgens
4000 banen voor wachtgelders worden gecreëerd. Iedereen dacht dat dit
een gouden greep was, maar toch werkte het niet, hoewel het maar om 4000 banen
ging op 11 000 fulltime wachtgeldequivalenten. Wachtgelders – de
jonge uitgezonderd; die vinden vrij snel weer een baan – beschouwden
wachtgeld als prepensionering en voor scholen was het wachtgeldbeleid een
belangrijke vorm van personeelsbeleid. Het was niet gemakkelijk wijziging
te brengen in die denkbeelden, maar nu is er een lijn ontwikkeld die profijtelijk
zou kunnen zijn.De W4-aanpak is met de PPO's doorgenomen. Zonder wat er tot nu toe is
gedaan, zou het wachtgeldbeslag nog veel groter zijn geweest. De directe aansturing
geschiedt door de RBA's. Door de verbinding met de scholen kent het onderwijs
als enige sector in de samenleving een waarschuwing als een wachtgelder feitelijk
niet beschikbaar is voor de arbeidsmarkt. Wie zich in andere sectoren langs
oneigenlijke weg onttrekt aan de arbeidsmarkt – wél melden voor
sollicitatie, maar meteen zeggen niét te willen – heeft veel
minder problemen met de WW dan hij zou hebben gehad met wachtgeld in het onderwijs.Er zijn wel problemen met de USZO, maar er is sprake van een opwaartse
lijn. De Indemniteitswet ging over uitkeringen in het onderwijs en het was
een lastig traject om te verbeteren. De wet was het gevolg van een uitspraak
van de Algemene Rekenkamer die was gebaseerd op een foutenpercentage van 1,07.
Dat was wel pijnlijk, maar de minister achtte de norm van 1% zelf heel belangrijk,
terwijl het gemiddelde foutenpercentage in de sociale-zekerheidssfeer als
geheel 3 is. Voor de USZO is een 179 mln. extra beschikbaar gesteld, waarvan
45 mln. door Onderwijs. De bewindsman was voornemens dat bedrag strak te verbinden
aan prestatie-indicatoren, die in dit overleg en door CBE naar voren zijn
gebracht. USZO moet de gevallenbehandeling en het opleggen van sancties verbeteren.
De minister van Binnenlandse Zaken en de bewindsman trekken in dezen gezamenlijk
op.Over de FPU zal inderdaad goed contact nodig zijn tussen Binnenlandse
Zaken en Onderwijs, omdat de FPU nog niet ís, maar mogelijk wel wórdt
gedecentraliseerd. De bewindsman beaamde dat OCW ook inzake de pensioenopbouw,
de seniorenplusregeling en dergelijke in de pas zal moeten lopen met de afspraken
tussen BiZa en de centrales.Wat de denominatie betreft, merkte de bewindsman op dat er bij het «van
kleur verschieten» van scholen soms wachtgeldgevolgen ontstaan, terwijl
die scholen toch op een aantal punten hetzelfde blijven. Het ging hem erom
in het gesprek met het veld de vraag aan de orde te stellen, of de huidige
praktijk de meest voor de hand liggende is.De minister beaamde dat met de inzet van wachtgelders allerhande problemen
kunnen worden opgelost. De sector BVE kent een hoog percentage wachtgelders.
Inderdaad hebben grote organisaties meer ruimte om aandacht te besteden aan
leeftijdsspecifiek personeelsbeleid. Grote organisaties zijn niet alleen beter
dan kleine in staat mensen te bemiddelen naar andere arbeidsplekken in het
onderwijs, maar ook naar arbeidsplekken buiten het onderwijs.Op dit moment is er geen reden om aan te nemen dat er zich problemen voordoen
bij de lumpsumfinanciering in het voortgezet onderwijs, maar dat kan te maken
hebben met de zogenaamde RDDF. Er verandert niets in de hoeveelheid geld.
Er zijn kleine herverdeeleffecten en de leeftijdsspecifieke component is ook
in het systeem vertegenwoordigd, maar op het ministerie zal de vinger aan
de pols gehouden worden.De lumpsumfinanciering in de BVE is enkele jaren geleden ingevoerd. Over
een eventuele budgettering van wachtgelden naar instellingsniveau zou met
de BVE-sector overeenstemming kunnen worden bereikt. De bewindsman
heeft er zelf niet erg op aangedrongen, maar als de sector het zelf wil, kan
het wel.Wat de minister bij de begrotingsbehandeling over flexibiliteit en dergelijke
heeft gezegd, staat recht overeind. De voorliggende formulering moet in dat
verband inderdaad ruim worden geïnterpreteerd.Hij zegde nogmaals toe driemaandelijks te zullen rapporteren over de wachtgeldontwikkeling
en daartoe ook de driemaandelijkse rapportage van de USZO aan de Kamer te
zullen doen toekomen. Nadere gedachtewisselingMevrouw Van der Hoeven (CDA) zei er sterk aan te hechten dat
goed wordt gekeken naar de onderlinge samenhang en beïnvloeding van het
pakket aan maatregelen dat zal worden voorgelegd en naar de bedoelde en onbedoelde
effecten. Een onbedoeld effect zou kunnen zijn dat bij de inzet van meer ouderen,
het ziekteverzuim hoger wordt en de werkgelegenheid voor jongeren kleiner.Zij was van mening dat de tekst op blz. 18 van de discussienota enigermate
moet worden aangepast, gelet op de toezeggingen die de minister op het punt
van de denominatie heeft gedaan.De heer Rabbae (GroenLinks) vroeg of het voor het verkrijgen
van middelen gunstiger voor de bewindsman is om met de Kamer te praten vóórdat
het kabinet zich heeft gefixeerd op de begroting 1998 of juist daarna.Mevrouw Lambrechts (D66) deelde de aandacht voor de preventie
en meende dat die ook in het overleg met het veld goed aan de orde moet komen.Wat de mogelijkheid van een lagere uitkering naar de maat van de seniorenregeling
betreft, wees zij erop dat de seniorenregeling een vrijwillige regeling is.
Er wordt wel gesteld dat iemand met wachtgeld meer geld in handen krijgt dan
iemand die in het kader van de seniorenregeling blijft werken. Mevrouw Lambrechts
wilde bij de tussenrapportage de berekeningen op dat stuk voorgelegd krijgen.Zij adviseerde de bewindsman zich in het onderhandelingsproces niet te
richten op de mogelijkheid verworven rechten aan te tasten, omdat dit duidelijk
vrijwel onbespreekbaar is in de Kamer. Hij kan zich beter richten op zaken
waarover de Kamer wel positieve signalen heeft afgegeven.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen merkte
op dat de onderlinge samenhang in het pakket maatregelen enigszins aansluit
bij de kengetallen in die zin, dat het gaat om een zo concreet mogelijke en
gekwantificeerde uitwerking van de verwachte, eventueel negatieve, effecten
van de maatregelen.De bewindsman had de indruk dat zijn antwoord over de denominatie overeenkwam
met wat er in de discussienota staat. Hij zegde toe dit te zullen doornemen.Naar aanleiding van de opmerking van de heer Rabbae zei hij dat de Kamer
haar eigen rol moet kiezen en moet aangeven wat zij gunstig acht voor de ontwikkeling
van het onderwijs. Elke steun van de Kamer is voor de minister een steun in
de rug in het kabinet en daarmee voor het kabinet als zodanig.Niet alleen de seniorenregeling is vrijwillig, de FPU is dat ook. Cijfers
over de onderlinge verhoudingen zullen aan de Kamer toegestuurd worden. Vanuit
verschillende invalshoeken zijn beleidsontwikkelingen tot stand gebracht zonder
die bij elkaar te brengen. De FPU is in een ander gremium ontwikkeld dan de
BAPO-regeling en dat geldt ook voor wachtgeldregelingen. De minister had goed geluisterd naar de opmerkingen van de Kamer over
ingrijpen in bestaande rechten en terugwerkende kracht.Desgevraagd zei hij dat de tussentijdse gedachtewisseling met de Kamer
tussen 15 februari en 1 maart a.s. zou kunnen worden gehouden. De ondervoorzitter van de commissie,Van GelderDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA). Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA), Klein Molekamp
(VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker
(D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD),
Rehwinkel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25000-VIII-81.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl