Jaarverslag en slotwet ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2008; Jaarverslag van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Viii)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31924-VIII, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31924-VIII nr. 1

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31924-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 718 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 924 VIIIJaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
2008nr. 1JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
(VIII)Aangeboden 20 mei 2009Ontvangsten (x € 1 miljoen)Uitgaven (x € 1 miljoen)INHOUDSOPGAVE blz. A.ALGEMEEN6 Aanbieding
en dechargeverlening6 Leeswijzer9    B.BELEIDSVERSLAG11 Beleidsterugblik11 De beleidsartikelen59 1.Primair
onderwijs59 3.Voortgezet
onderwijs81 4.Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie95 5.Technocentra112 6. en 7.Hoger
onderwijs114 8.Internationaal
beleid128 9.Arbeidsmarkt-
en personeelsbeleid133 10.Informatie-
en communicatietechnologie143 11.Studiefinanciering144 12.Tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten156 13.Lesgelden166 14.Cultuur168 15.Media180 16.Onderzoek
en wetenschapsbeleid187 24.Kinderopvang199 25.Emancipatie206 De niet-beleidsartikelen211 17Nominaal
en onvoorzien211 18. t/m 20.Ministerie algemeen215 De bedrijfsvoeringsparagraaf219    C.JAARREKENING228 1.Verantwoordingsstaat
van het Ministerie van OCW228 2.Verantwoordingsstaat
van de agentschappen229 3.Saldibalans230 4.Misbruik
en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving239 5.Jaarrekening
Centrale Financiën Instellingen (CFI)244 6.Jaarrekening
Nationaal Archief (NA)250 7.Topinkomens256    D.BIJLAGEN257 1.ZBO’s
en RWT’s257 2.Toezeggingen
aan de Algemene Rekenkamer259 3.Inhuur
externen261 4.Afkortingen262 5.Begrippen268 6.Trefwoorden283A. ALGEMEENAANBIEDING VAN HET JAARVERSLAG EN VERZOEK TOT
DECHARGEVERLENINGAan de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal.Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris Dijksma en staatssecretaris
Van Bijsterveldt-Vliegenthart, het departementale jaarverslag van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het jaar 2008 aan.Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap decharge te verlenen over het in het jaar 2008 gevoerde
financiële beheer.Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek
tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001 een rapport opgesteld.
Dit rapport wordt separaat door de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal
aangeboden. Het rapport bevat de bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer
met betrekking tot:a. het gevoerde financieel en materieel beheer;b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;c. de financiële informatie in het jaarverslag;d. de betrokken saldibalans;e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;f. de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:a. het financieel jaarverslag van het Rijk over 2008;b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2008 die het onderhavige
jaarverslag samenhangt;c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2008 met betrekking
tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met betrekking
tot de in het financieel jaarverslag van het Rijk over 2008 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over 2008, alsmede met betrekking
tot de saldibalans van het Rijk over 2008, alsmede met betrekking tot de Saldibalans
van het Rijk over 2008 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel
83, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001).Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van goedkeuring van
de Algemene Rekenkamer is ontvangen.De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R. H. A. PlasterkDechargeverlening door de Tweede KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat de Tweede Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van Tweede Kamer,Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden aan de
voorzitter van de Eerste Kamer.Dechargeverlening door de Eerste KamerOnder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001 verklaart
de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat de Eerste Kamer
aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen
door een daartoe strekkend besluit, genomen in de vergadering vanDe Voorzitter van de Eerste Kamer,Handtekening:Datum:Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet
2001 wordt dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van Financiën. LEESWIJZERHet departementaal jaarverslag 2008 bestaat uit de volgende onderdelen:A. Een algemeen deelB. Het beleidsverslagC. De jaarrekeningD. BijlagenA. Het algemeen deel bevat de aanbieding van het
jaarverslag en het verzoek tot dechargeverlening en deze leeswijzer.B. Het beleidsverslag kent de volgende elementen:1. Beleidsterugblik2. De beleidsartikelen3. De niet-beleidsartikelen4. Bedrijfsvoeringparagraaf1. BeleidsterugblikIn de beleidsterugblik kijken we terug op de hoofdpunten van het beleid
in 2008. Dit jaar is de opzet van de beleidsterugblik anders dan voorgaande
jaren. Het is ingedeeld aan de hand van de doelstellingen en projecten uit
het beleidsprogramma «samen werken, samen leven». Over deze doelstellingen
en projecten wordt aan de hand van doelen, acties en conclusies een oordeel
verwoord over de prestaties van OCW in 2008.2. De beleidsartikelenIn de begroting 2008 is bij elk artikel aandacht besteed aan de externe
factoren die de resultaten van het beleid mogelijk kunnen beïnvloeden.
In deze verantwoording wordt alleen op deze factoren teruggekomen indien zij
daadwerkelijk van invloed zijn geweest op het al dan niet behalen van de beoogde
doelstellingen.Niet voor alle indicatoren zijn gerealiseerde waarden voor 2008 beschikbaar.
Dit heeft zowel te maken met de doorlooptijd als de periodiciteit van metingen
en peilingen. Voor het uitvoeren en verwerken van metingen is immers tijd
nodig. Hiernaast is het niet altijd zinvol of wenselijk vanuit het oogpunt
van de administratieve lasten en het kostenaspect, om jaarlijks te monitoren.
Grote internationale onderzoeken zijn bijvoorbeeld erg kostbaar. In de beleidsartikelen
bij het jaarverslag is zoveel mogelijk toegelicht wanneer nieuwe gegevens
worden verwacht.3. De niet-beleidsartikelenOp artikel 17 (Nominaal en onvoorzien) wordt een overzicht gegeven van
de verdelingen van tijdelijk geparkeerde middelen, zoals de loon- en prijsbijstelling.
De apparaatsuitgaven van het bestuursdepartement, de inspecties en de adviesraden
worden op artikel 18 t/m 20 (ministerie algemeen) verantwoord.4. BedrijfsvoeringparagraafIn de bedrijfsvoeringparagraaf wordt verslag gedaan over de bedrijfsvoering.
De paragraaf bevat tevens de mededeling bedrijfsvoering. Deze heeft betrekking
op het financieel en materieel beheer en de daarvoor bijgehouden administraties.C. De jaarrekeningDe jaarrekening bevat de Departementale Verantwoordingsstaat 2008, de
samenvattende verantwoordingsstaat 2008 van de agentschappen, de saldibalans,
misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving, de jaarrekeningen
van de agentschappen Centrale Financiën Instellingen (CFI) en het Nationaal
Archief (NA) en het overzicht topinkomens.D. De volgende bijlagen zijn opgenomen:1. ZBO’s en RWT’s2. Toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer3. Inhuur externen4. Afkortingen5. Begrippen6. TrefwoordenB. BELEIDSVERSLAGBELEIDSTERUGBLIKInleidingDit kabinet investeert in goed onderwijs, uitstekende kinderopvang, hoogstaande
wetenschap, een rijk cultureel leven en een geëmancipeerd Nederland.
Nu, halverwege de regeerperiode, is een mooi moment om de tussenstand op te
nemen. Wat is er tot nu toe van de ambities uit het coalitieakkoord terechtgekomen?
Dit beleidsverslag geeft per kabinetsdoel weer of OCW per 31 december
2008 op koers ligt om de ambities van dit kabinet te verwezenlijken. In deze
inleiding wordt kort ingegaan op de belangrijkste resultaten van 2008.Kwaliteit OnderwijsHet verhogen van de onderwijskwaliteit is een van de belangrijkste doelstellingen
van OCW. En dat is logisch. Het belang van onderwijs in deze kennissamenleving
kan niet worden overschat. Jongeren hebben recht op inspirerend onderwijs
van de hoogste kwaliteit, zoals ten overvloede werd onderstreept door de uitkomsten
van het parlementair onderzoek Onderwijsvernieuwingen (eindrapport commissie-Dijsselbloem
13 februari 2008,Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 007, nr. 6). Daarom heeft OCW in 2008 het verbeteren van de basisvaardigheden
taal en rekenen bovenaan de agenda gezet. Een breed draagvlak in het onderwijsveld
bewijst de urgentie hiervan. Ook heeft OCW veel werk gemaakt van het verbeteren
van de kwaliteit en de organisatie van het onderwijs aan zorgleerlingen, het
zogenoemde passend onderwijs. Leerlingen die extra zorg nodig hebben, moeten
die ook krijgen. Verder kunnen vanaf schooljaar 2009–2010 scholen in
het voortgezet onderwijs beschikken over gratis lesmateriaal. In 2008 zijn
hiervoor de eerste stappen gezet. In december kregen ouders voor het schooljaar
2008–2009 een directe tegemoetkoming voor deze kosten. In het hoger
onderwijs wordt de basiskwaliteit verbeterd, evenals de excellente kwaliteit.LerarenDe kwaliteit van het onderwijs valt of staat met de leraren. Zij moeten
de ruimte krijgen voor het geven van goed en gedegen onderwijs.In november 2007 heeft het kabinet het actieplan LeerKracht van Nederland
gepresenteerd. Voor de uitvoering daarvan is een jaarlijks budget beschikbaar
dat oploopt van € 140 miljoen in 2008 tot € 1 miljard
vanaf 2020. Voor de uitvoering van het actieplan heeft OCW in 2008 met de
onderwijssectoren een onderhandelaarsakkoord over de gewenste maatregelen
gesloten. Dit akkoord is omgezet in sectorale convenanten voor het po, vo,
bve en hbo. Verder is in 2008 een lerarenbeurs geïntroduceerd en is er
samen met het onderwijsveld een kwaliteitsagenda «Krachtig meesterschap»
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 923, nr. 68) voor het opleiden van leraren opgesteld.Voortijdig schoolverlatenHet voorkomen van schooluitval is een belangrijk onderdeel van onderwijskwaliteit.
Dit kabinet intensiveert de aanval op de schooluitval om stapsgewijs het doel –
halvering in 2012 ten opzichte van 2002 – te bereiken. Het doel voor
2008 (10% minder vsv’ers) willen we bereiken door vooral preventieve
maatregelen in te zetten, zoals een soepeler overgang van vmbo naar mbo en
een verbeterde loopbaanoriëntatie. Inmiddels blijkt uit de cijfers dat
we op koers liggen.KinderopvangDit kabinet hecht veel waarde aan kinderopvang. Door de explosieve groei
van het gebruik van kinderopvang stond 2008 in het teken van het creëren
van een groot aantal nieuwe plaatsen, het bewaken van de kwaliteit en het
betaalbaar houden van de kinderopvang voor ouders die werken. Hiervoor heeft
het kabinet extra geld uitgetrokken.Naast deze blikvangers heeft OCW in 2008 ook op het gebied van wetenschap,
cultuur en media en emancipatie veel werk verzet. Om de wetenschap in Nederland
te bevorderen moeten in 2011 meer Nederlandse onderzoeksgroepen tot de absolute
wereldtop zijn doorgedrongen. Om dit te stimuleren hebben jonge onderzoekers
via de «vernieuwingsimpuls» meer kansen gekregen en worden er
meer middelen op basis van competitie verdeeld.In 2008 is de nieuwe systematiek voor het toekennen van cultuursubsidies
succesvol ingevoerd. Het kabinet heeft gezorgd voor een sterke basisinfrastructuur
van culturele instellingen die goed gespreid is over het land. De politiek
laat nu meer besluiten over aan professionals. Er is één robuust
fonds voor de podiumkunsten gekomen: het Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten.
Ook is in 2008 het Fonds Cultuurparticipatie opgericht dat op 1 januari
2009 van start is gegaan. Daarnaast is met ingang van het schooljaar 2008–2009
de Cultuurkaart geïntroduceerd in het voortgezet onderwijs. Via de Mediawet,
die op 1 januari 2009 van kracht werd, kan de multimediale taak van de
omroepen beter worden ingevuld.Ook is in 2008 de taskforce Deeltijd Plus ingesteld voor de duur van twee
jaar. Het doel van deze taskforce is een cultuurverandering bij bedrijven
en vrouwen. Vrouwen zouden meer uur moeten gaan werken. Voor het bevorderen
van de homo-emancipatie zijn er landelijke gay – straight allianties
gesloten in het onderwijs, de sport en in het bedrijfsleven.Om inzichtelijk te maken op welke manier OCW bijdraagt aan het realiseren
van de ambities van het kabinet, is het beleidsverslag ingedeeld op basis
van de doelstellingen uit het beleidsprogramma. Elk onderdeel wordt afgesloten
met een beleidsconclusie over de voortgang van deze doelstelling.Kwaliteit Onderwijs37. Verhogen van de kwaliteit van onderwijs onder
meer door basis-, voortgezet-, en beroepsonderwijs naadloos op elkaar en op
het hoger onderwijs aan te laten sluitenOnderwijs draait om talenten van jongeren én om de onderwijsinhoud
die jongeren nodig hebben voor persoonlijk, maatschappelijk en beroepsmatig
functioneren. Het doel van dit kabinet is om de opbrengst van het onderwijs
en in het bijzonder dat van het taal- en rekenonderwijs te verhogen.Taal en rekenenInzet en doelDe vaardigheden taal en rekenen vormen voor alle leerlingen de basis van
een succesvolle schoolcarrière, en daarmee hun verdere loopbaanontwikkeling.
Het einddoel voor 2011 is een verbetering van de taal- en rekenprestaties
in het po, vo en bve ten opzichte van 2005. Om dit te bereiken wordt, in het
kader van de kwaliteitsagenda’s voor primair en voortgezet onderwijs
en de strategische agenda voor beroeps- en volwasseneneducatie, fors geïnvesteerd
in duurzame verbetering. (Taal en rekenen in het (voortgezet) speciaal onderwijs
is opgenomen onder het kopje «passend onderwijs».)Ondernomen acties 2008• In september 2008 is de agenda «Focus op vroegschoolse educatie»
ondertekend. Vanuit de enveloppe Kinderopvang is door middel van een subsidieregeling € 20
miljoen beschikbaar gesteld om een impuls te geven aan de vroegschoolse educatie.
In het kader van «Vversterk» zijn 6 500 personeelsleden getraind
in het geven van voor- en vroegschoolse educatie in de kinderopvang, op de
peuterspeelzalen en in het basisonderwijs.• In 2008 heeft OCW in totaal ongeveer € 11 miljoen beschikbaar
gesteld aan het Projectbureau Kwaliteit van de PO-raad. Met dit budget zorgt
het Projectbureau Kwaliteit dat de deelnemende 1375 scholen meerjarige taal-
en/of rekenverbetertrajecten kunnen uitvoeren. Binnen deze taal- en rekenverbetertrajecten
staat opbrengstgericht werken centraal.• In september 2008 is de Regeling Kwaliteit Voortgezet Onderwijs
in werking getreden. Deze maakt het mogelijk om op schoolniveau de reken-
en taalprestaties verder te verbeteren en binnen het kader van de kwaliteitsagenda
voor het voortgezet onderwijs andere knelpunten aan te pakken. In 2008 zijn
verder diverse acties ondernomen zoals veldraadplegingen over referentieniveaus
voor taal en rekenen.• In 2008 is € 8,7 miljoen beschikbaar gesteld aan de mbo-instellingen
voor intensivering van taal- en rekenonderwijs. Instellingen kunnen dit geld
naar eigen inzicht besteden aan bijvoorbeeld deskundigheidsbevordering van
docenten, remediërende programma’s om achterstanden van leerlingen
weg te werken of de ontwikkeling van taal en rekenbeleid. Ook is opdracht
gegeven om voor het mbo een «tijdelijk steunpunt taal en rekenen»
in te richten.• In 2008 is € 1,7 miljoen beschikbaar gesteld aan de hogescholen
die lerarenopleidingen verzorgen. Dit geld is ingezet voor: aanschaf van remediërend
materiaal, extra tijd voor begeleiding studenten, extra lessen en aanstelling
van een (tijdelijk) coördinator taal en rekenen.BeleidsconclusieOCW heeft de randvoorwaarden gecreëerd om het taal- en rekenniveau
te verhogen. Over de (duurzame) effecten van het beleid op de prestaties van
taal en rekenen zijn in dit stadium nog geen uitspraken te doen. Wel kunnen
we stellen dat alle voor 2008 voorgenomen acties zijn uitgevoerd of in gang
gezet. Bovendien hebben de acties geleid tot een door het onderwijsveld gedragen
focus op de basisvaardigheden taal en rekenen. Vanaf 2009 zullen de prestaties
taal en rekenen jaarlijks worden gemonitord. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODTaal
en rekenenTaal en rekenenTaal en rekenenTaal en rekenenGemiddelde vaardigheidscores in groep 8 voor   a. taala. 1114 (2005); Streefw. 2008: 1116 (Cijfers in 2008 niet beschikbaar in het
COOL-Cohortonderzoek, omdat voor een andere taaltoets is gekozen. Er wordt
gezocht naar een vervangende indicator.)a. Hogera. Art 1, OD 1.3.2.b. begrijpend lezenb. 55 (2008); streefw. 2008: 55b. Hogerb. Art 1, OD 1.3.2.c. rekenenc. 116 (2008); streefw. 2008: 118c. Hogerc. Art 1, OD 1.3.2.(Bron: NWO Cohortonderzoek)       Percentage 15 jarige leerlingen met lage leesvaardigheden.
(bron: PISA 2006).15,1% (2006). Nieuwe PISA resultaten voor 2009 komen beschikbaar in 2010.Tenminste stabilisatie van de leerlingprestaties
in het vo op het gebied taal in internationale en longitudinale onderzoeken
zoals PISA ten opzichte van het beeld in het meetjaar 2003.Art 3, OD 3.3.2    Leerlingprestaties in het vo op het gebied taal.
In het schooljaar 2007/2008 start een nieuw cohortonderzoek onder de naam
COOL5–18. Op dit moment is er nog geen indicator en streefwaarde taalvaardigheid
op basis van een Nederlands onderzoek aanwezig.De scores per schoolsoort voor begrijpend lezen op referentieniveau
2F zijn (percentage leerlingen):BBL 26% KBL 40% GL/TL 55%
HAVO 63% VWO 36%.In 2011 is de volgende COOL meting.HogerArt 3, AD 3.1Verlagen drempel Gewichtenregeling primair onderwijsInzet en doelOnderwijsachterstanden bij kinderen kunnen ontstaan door sociale, culturele
en economische omstandigheden. Om deze achterstanden te voorkomen en te bestrijden,
kunnen basisscholen hun eigen onderwijsachterstandenbeleid vormgeven met het
geld dat zij op basis van de gewichtenregeling ontvangen. Deze middelen zijn
opgenomen in de lumpsum.Het einddoel in 2011 is de taalachterstand van doelgroepleerlingen aan
het einde van de basisschool te reduceren met 40% ten opzichte van
2002 (bron: COOL-cohortonderzoek NWO). Dit wordt bereikt door
diverse maatregelen, ondermeer door de gewichtenregeling.Ondernomen acties 2008• In januari 2008 heeft de Tweede Kamer een brief ontvangen met een
voorstel voor wijziging van de drempel in de gewichtenregeling van 9%
naar 6% en over de invoering van zogenoemde impulsgebieden. De Tweede
Kamer is akkoord gegaan met de uitwerking.• Dit heeft tot gevolg dat scholen in zogenoemde impulsgebieden,
postcodegebieden met veel lage inkomens en/of veel uitkeringen, met ingang
van het schooljaar 2009–2010 per «gewichtenleerling» een
extra bedrag krijgen. Hierdoor komt het extra geld dat het kabinet ter beschikking
heeft gesteld (oplopend tot € 70 miljoen in 2011) terecht waar dat
het meest nodig is.• Op 19 februari 2009 is een brief naar de Tweede Kamer gestuurd
met informatie over de uitwerking van impulsgebieden. Ook zijn in die brief
pilots aangekondigd waarbij de effecten in beeld worden gebracht van het verlengen
van de onderwijstijd op de leerlingresultaten.BeleidsconclusiesOm taalachterstand te verminderen is de gewichtenregeling aangepast. OCW
ligt op koers om het doel te bereiken. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODGewichtenregelingGewichtenregelingGewichtenregelingGewichtenregelingReductie taalachterstand van doelgroepleerlingen
aan het einde van de basisschool ten opzichte van 2001– 21% (2005)Tussenstreefwaarde 2008: -30%– 40% (2011)Art 1, OD 1.3.3(bron: COOL-cohortonderzoek NWO)De gegevens die nodig
zijn voor deze indicator zijn ten dele niet beschikbaar in het COOL Cohortonderzoek
(NWO). Op korte termijn wordt gezocht naar een alternatieve indicator.  Onderwijstijd voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijsInzet en doelLeerlingen hebben voldoende onderwijstijd nodig om de leerstof te kunnen
beheersen. Bovendien is het voor de voorspelbaarheid voor ouders, leerlingen
en scholen van belang dat helder is op hoeveel onderwijs leerlingen recht
hebben. Daarom zijn er wettelijke voorschriften voor onderwijstijd.In de bve-sector geldt de norm van minimaal 850 klokuren onderwijstijd
voor een bol-opleiding. Scholen moeten zich hieraan houden, maar de laatste
jaren is gebleken dat veel opleidingen bij bve-instellingen niet aan de wettelijke
bepalingen voor onderwijstijd voldeden. Daarom is er de afgelopen twee schooljaren
verscherpt toegezien op de naleving van de wettelijke voorschriften. Ook is
de Commissie Onderwijstijd geïnstalleerd om aanbevelingen te doen voor
aanpassing van de wettelijke voorschriften. Deze commissie heeft 16 december
2008 haar aanbevelingen gepresenteerd, de beleidsreactie daarop
is op 27 maart 2009 aan de Tweede Kamer aangeboden. Dit alles moet leiden
tot wettelijke voorschriften voor onderwijstijd die realistisch en ambitieus
zijn én door alle scholen worden nageleefd.Ondernomen acties 2008Voortgezet onderwijs• Net als in 2007 heeft de Inspectie van het Onderwijs een onderzoek
uitgevoerd naar de naleving van de wettelijke normen voor de onderwijstijd
over schooljaar 2007–2008 op 77 scholen. Geconstateerd is dat de naleving
van de onderwijstijd is verbeterd. Dit laat echter onverlet dat er nog steeds
een aanzienlijk aantal scholen is dat niet aan de wettelijke normen voldoet.
In het inspectieonderzoek over 2006–2007 bleek 7% van de onderzochte
scholen aan alle wettelijke voorschriften voor onderwijstijd te voldoen, in
het onderzoek over 2007–2008 betrof dit 28% van de onderzochte
scholen.• De huidige wettelijke kaders voor onderwijstijd zijn niet onomstreden
en hebben geleid tot forse maatschappelijke discussie. Daarom is in mei 2008
de Commissie Onderwijstijd ingesteld om hierover te adviseren. Op 16 december
2008 is het eindrapport van de Commissie Onderwijstijd onder voorzitterschap
van de heer Clemens Cornielje, getiteld «De waarde van een norm»,
aan de Kamer gezonden. De beleidsreactie op de aanbevelingen van de Commissie
Onderwijstijd is op 27 maart 2009 aan de Tweede Kamer verzonden (kenmerk VO/OK/2009/93615).
De aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd worden nadrukkelijk gezien
als totaalpakket dat een zo goed mogelijke balans biedt tussen de verschillende
belangen. Met de aanpassingen die worden beschreven in de brief van 27 maart
2009 wordt het mogelijk om de ambities die OCW heeft met het voortgezet onderwijs
en de daarvoor vereiste onderwijstijd te realiseren. Het gesprek over de invulling
daarvan zal plaatsvinden op schoolniveau, tussen professionals en direct betrokkenen.
De Inspectie van het Onderwijs ziet vooral toe op de wijze waarop dat gesprek
plaatsvindt.MBO• Uit het onderzoek van de Inspectie naar de onderwijstijd in 2006–2007
kwam naar voren dat in eerste instantie 24% van de opleidingen niet
voldeed aan de vereiste onderwijstijd. Na hoor en wederhoor en herstelwerkzaamheden
door instellingen bleek dat uiteindelijk bij 8% de gerealiseerde onderwijstijd
onvoldoende bleef. Uit het reguliere onderzoek over dit schooljaar bleek dat
aanvullend nog eens 4 opleidingen niet voldeden. In totaal voldeden in 2006–2007
14 opleidingen niet aan de wettelijke vereisten van de 850 urennorm. Deze
opleidingen zijn inmiddels in een sanctietraject opgenomen. In het onderzoek
in het schooljaar 2007–2008 bleek dat 9% van de onderzochte opleidingen
niet voldeed aan de vereiste 850 klokuren en slechts 4% na heronderzoek
van de onvoldoende opleidingen. Hiermee is een behoorlijke verbetering gerealiseerd
ten opzichte van het onderzoek in 2006–2007. De opleidingen die na heronderzoek
nog onvoldoende waren, zijn gemeld aan de minister voor verdere actie.BeleidsconclusieDe meeste vo-scholen realiseren meer onderwijstijd. Dit is een goed teken.
Wat betreft BVE was 9 procent (6 opleidingen) van de onderzochte opleidingen
bij de eerste controle onvoldoende. Dit is een aanzienlijke verbetering ten
opzichte van het onderzoek in 2006–2007. Het verscherpte toezicht blijft
in 2009 van kracht.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODOnderwijstijdOnderwijstijdOnderwijstijdOnderwijstijdPercentage van de vo- scholen en mbo opleidingen
die aan de normen voor onderwijstijd voldoen(bron: Inspectie van het Onderwijs)28% (2007/2008)December 2008 heeft de Commissie Onderwijstijd aanbevelingen gedaan voor het
beleid inzake onderwijstijd. Indien deze aanbevelingen worden overgenomen
en door de Tweede Kamer worden aanvaard, zal dit leiden tot aangepaste wet-
en regelgeving, hetgeen consequenties heeft voor de streefwaarden. Art 3, OD 3.3.2 MBO: 91%
van de opleidingen voldoet aan de norm voor onderwijstijd Art 4, OD 4.3.2Verminderen aantal zeer zwakke scholen primair onderwijs
en voortgezet onderwijsInzet en doelDe doelstelling voor de aanpak van zeer zwakke scholen in het primair
onderwijs is:• Halveren van het percentage zeer zwakke scholen van 1,4%
in 2007 naar 0,65% in 2011;• Minimaliseren van de tijd dat een school zeer zwak is.De doelstelling voor de aanpak van zeer zwakke scholen in het voortgezet
onderwijs is:• Reductie van het percentage zeer zwakke vestigingen van 1,8%
nu naar 1,4% in 2010;• Reductie van de doorlooptijd van het moment dat vestiging als zeer
zwak wordt bestempeld tot het moment dat de vestigingen van dit stempel af
is van 24 naar 18 maanden in 2012;• Verhoging van het percentage scholen dat voldoende scoort op het
kenmerk «kwaliteitszorg» van 31.4% naar 50% in 2010
en naar 75% in 2012.Voor 2011 is de doelstelling voor het speciaal basisonderwijs en voortgezet
speciaal onderwijs om het percentage scholen onder geïntensiveerd toezicht
(risicovolle, zwakke en zeer zwakke scholen) terug te brengen tot 12%.Ondernomen acties 2008• De Inspectie van het Onderwijs heeft het toezicht op de zeer zwakke
scholen aangescherpt. Zo is het toezicht «risicogericht» geworden
en worden scholen voortaan geïnformeerd wanneer een school zeer zwak
dreigt te worden. Daarnaast markeert de inspectie voor scholen veel nauwkeuriger
wat de tekortkomingen in het onderwijsproces zijn en spreekt voor de verschillende
onderdelen korte verbetertermijnen af. Tot dusverre hadden de scholen voor
het invoeren van de noodzakelijke verbeteringen een periode van twee jaar.
Scholen die er uiteindelijk nog niet in slagen de kwaliteit voldoende te verbeteren,
zijn door de Inspectie van het Onderwijs gemeld voor een bestuurlijk
na-traject bij OCW.• Het wetsvoorstel Goed Bestuur is eind december 2008 aan de Tweede
Kamer aangeboden (Tweede Kamer, Vergaderjaar 2008–2009, 31 828)
In het wetsvoorstel is onder andere een basis gelegd voor het sanctioneren
van zeer zwakke scholen. Ook wordt in dit wetsvoorstel de ultieme sanctie,
het beëindigen van de bekostiging en het sluiten van de school, geregeld.• Het Steunpunt Zeer Zwakke Scholen heeft in 2008 een starterpakket
ontwikkeld voor zeer zwakke scholen dat kan worden toegepast in 2009. Begin
2009 heeft het steunpunt nog een paar producten opgeleverd: het starterspakket,
de handreiking monitoring en het materiaal van School op Groen. Ook scholen
voor (voortgezet) speciaal onderwijs kunnen nu terecht bij het steunpunt.• In 2008 is er overeenstemming bereikt met de VO-raad over een plan
van aanpak van de zeer zwakke scholen. Het Steunpunt Zeer Zwakke Scholen is één
van de hoofdactiviteiten uit het plan van aanpak voor de zeer zwakke scholen.BeleidsconclusieOm zeer zwakke scholen in het primair onderwijs te bestrijden zijn in
2008 de voorgestelde maatregelen uitgevoerd. Het gewenste effect op de meetbare
beleidsdoelstelling is echter nog niet bereikt. In plaats van een daling van
het aantal zeer zwakke scholen is er sprake van een lichte stijging van het
aantal zeer zwakke scholen. De lichte stijging van het aantal zeer zwakke
scholen is het gevolg van de aanscherping van het toezicht van de Inspectie
van het Onderwijs. Voor de halvering van het aantal zwakke scholen is een
actieplan opgesteld. Dit actieplan is 11 februari 2009 naar de Tweede
Kamer gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 293, nr. 28).In het voortgezet onderwijs ligt de uitvoering van de in het plan van
aanpak opgenomen activiteiten op koers. Het effect hiervan is niet op korte
termijn zichtbaar. Ook hier moet rekening gehouden worden met een lichte stijging
van het aantal zeer zwakke scholen, als gevolg van de aanscherping van het
toezicht door de Inspectie van het Onderwijs. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODZwakke
scholenZwakke scholenZwakke scholenZwakke scholenPercentage zeer zwakke scholen   a. in het basisonderwijsa. 1,5% (01-01-2009)a. 0,65% (2011)a. Art 1, OD
1.3.2b. in het speciaal basisonderwijsb. 6,4% (2005/2006)b. 3,2% (2010/2011)b. Art 1. OD 1.3.3.c. in het (voortgezet) speciaal basisonderwijsc. 5% (2005/2006)c. 2,5% (2010/2011c. Art. 1 OD 1.3.3(bron: Inspectie van het Onderwijs)Er zijn nog geen nieuwe
realisatiecijfers beschikbaar. Meting vindt plaats in schooljaar 2008/2009.  Realiseren passend onderwijsInzet en doelHet streven is het verbeteren van de kwaliteit en de organisatie van het
onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben.Kwaliteitsverbetering (voortgezet) speciaal onderwijs
(vso)In 2011 moeten de leerresultaten op het terrein van rekenen en taal aantoonbaar
zijn verbeterd. Verder zijn de referentieniveaus voor die vakken vastgesteld.
Scholen houden bij hun onderwijs rekening met deze referentieniveaus en kunnen
met behulp van valide en betrouwbare gegevens aangeven waar hun leerlingen
zich bevinden. Daarnaast werken scholen doelgericht aan de verbetering van
de «opbrengsten» en beschikken zij daarvoor over de juiste hulp-
en leermiddelen.Organisatie van het onderwijsDoel is dat alle leerlingen onderwijs volgen. Omdat het huidige systeem
geen sluitende verantwoordelijkheden kent, vallen leerlingen tussen wal en
schip en zitten er leerlingen zonder onderwijs thuis. Voor een «sluitend
systeem» is het nodig dat scholen (besturen) verplicht worden alle aangemelde
en ingeschreven leerlingen een passend onderwijszorgaanbod aan te bieden.
Dat kan op de eigen school zijn, maar ook (deels) op een andere school in
het netwerk.Ondernomen acties 2008• Scholen voor (v)so en sbo (speciaal basisonderwijs) kunnen net
als scholen voor regulier onderwijs participeren in de taal- en reken verbetertrajecten.
Er is een speciaal interventieproject op het terrein van lezen (LIST) gestart
en er is een traject gestart om passende leermiddelen, een aangepast leerlingvolgsysteem
en toetsen te ontwikkelen.• De belangenvertegenwoordigers (WEC-raad, PO-Raad en het SBO-werkverband)
gaan zorgen dat deze verbeteringen in het «onderwijsveld» worden
doorgevoerd.• Er is een structuur ontwikkeld om het programma «kwaliteit
en passende kwalificaties» uit te voeren.• Voor het speciaal onderwijs zijn kerndoelen geformuleerd die naar
verwachting op 1 augustus 2009 van kracht zullen worden.• Er is een aantal subsidieregelingen gepubliceerd om de vorming
van regionale netwerken, de inrichting van één loket en het
inrichten van een onderwijscontinuüm te stimuleren.• Er is een infopunt ingericht waar regio’s terecht kunnen
met vragen. Ook zijn via het infopunt gesprekspartners beschikbaar, is er
een website en zijn er diverse nieuwsbrieven uitgegaan.BeleidsconclusieVoor het realiseren van passend onderwijs is in 2008 de basis gelegd en
draagvlak gecreëerd voor verdere uitwerking. In overleg met de Kamer
is ervoor gekozen om passend onderwijs te faseren. In 2011 zijn er «netwerken»
gevormd en zo spoedig mogelijk daarna zal de budgetbekostiging worden ingevoerd.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODPassend
onderwijsPassend onderwijsPassend onderwijsPassend onderwijsDekkende infrastructuur van regionale verbanden voor
zorgleerlingen(bron: CFI)0%
(2006).Tussenstreefwaarde 2009: 20%.100%
(2011)Art 1, OD 1.3.3Art 3, OD 3.3.3    Dekkingsgraad zorg- en adviesteamsPO 60% (bovenschools)100% (2011)Art
4, OD 4.3.3(bron: Nederlands Jeugdinstituut)VO 92%BVE 75%(2007)Gegevens
2008 komen in april 2009 beschikbaar.  Competentiegericht onderwijs mboInzet en doelDe inzet is om vanaf studiejaar 2010–2011 de competentiegerichte
kwalificatiestructuur in het mbo landelijk in te voeren, zodat vanaf dat moment
alle eerstejaars competentiegericht worden opgeleid. Sinds 2004 zijn mbo-instellingen
gefaseerd bezig hun opleidingsaanbod in te richten op basis van de kwalificatiedossiers.Ondernomen acties 2008• Scholen worden vraaggericht ondersteund door MBO 2010 bij de invoering
van de competentiegerichte kwalificatiestructuur. MBO 2010 heeft in 2008 een
activiteitenplan ingericht dat grotendeels gebaseerd is op de ondersteuningsbehoefte
van scholen.• De kwalificatiedossiers worden jaarlijks vastgesteld. Deze jaarlijkse
cyclus biedt de mogelijkheid om de kwalificatiedossiers geleidelijk aan te
scherpen en te verbeteren op basis van ervaringen in de uitvoering. In 2008
zijn door de «Kenniscentra beroepsonderwijs-bedrijfsleven» 237
nieuwe kwalificatiedossiers opgeleverd.• In 2008 heeft een beleidsonderzoek door de Tweede Kamer plaatsgevonden
op het gebied van competentiegericht onderwijs (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 524, nr. 2). De onderzoeksresultaten
zijn gepresenteerd en op 24 maart 2009 heeft staatssecretaris Van Bijsterveldt
een beleidsreactie op de bevindingen van het kameronderzoek naar competentiegericht
onderwijs naar de Tweede Kamer verzonden.BeleidsconclusieIn het studiejaar 2008–2009 volgt 71% van de eerstejaars
deelnemers een competentiegerichte mbo-opleiding. Met nog twee instroommomenten
te gaan ligt de invoering van de kwalificatiestructuur op schema.Aansluiting onderwijs arbeidsmarkt mboInzet en doelHet middelbaar beroepsonderwijs (mbo) moet studenten goed voorbereiden
op de samenleving en de arbeidsmarkt. Van belang is dat er een goede match
is tussen de vraag en het aanbod, dat de onderwijsprogramma’s goed aansluiten
op de veranderende beroepseisen en dat de begeleiding van studenten
naar en tijdens de beroepspraktijkvorming verder wordt verbeterd.Ondernomen acties 2008• Door de relevante partijen bij elkaar te brengen, willen we de
regionale samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven actief bevorderen.
Hiervoor ontwikkelt OCW (in samenwerking met EZ en SZW) een «regionale
agenda» samen met mbo-instellingen, kenniscentra, gemeenten, bedrijfsleven,
branches en andere partijen waaronder het v(mb)o. In 2008 is gestart met vier
pilotregio’s, te weten: Twente, Leiden, Rotterdam en Zuid-Limburg.• Ook zijn er tussen mbo-instellingen, kenniscentra en leerbedrijven
heldere afspraken gemaakt over het verbeteren van de beroepspraktijkvorming.BeleidsconclusieEind 2008 is Nederland beland in een zware economische crisis. Ook in
het middelbaar beroepsonderwijs is de economische crisis merkbaar. Hoewel
de arbeidsmarktverwachtingen voor de toekomst voor de diverse sectoren nog
gunstig zijn, zijn we ons ervan bewust dat we met name voor de meer conjunctuurgevoelige
sectoren voor het nieuwe schooljaar (2009/2010) er rekening mee moeten houden
dat de economische crisis serieuze gevolgen kan hebben voor het aanbod van
bpv-plaatsen. Het is van cruciaal belang dat de komende jaren door alle betrokken
partijen fors wordt ingezet op het behouden van voldoende bpv-plaatsen, zodat
we er goed voor staan als de crisis voorbij is.Leven Lang LerenInzet en doelDit kabinet hecht grote waarde aan een leven lang leren. In het plan van
aanpak 2008–2011 «Doorpakken met Leren & Werken» (Tweede
Kamer 2007–2008, 30 012, nr. 10) zijn ambitieuze doelen geformuleerd.
Doel is om vóór 31 december 2010, te zorgen voor 90 000
leerwerktrajecten, waarbij speciale aandacht is voor de groepen werkzoekenden
(30 000) en werkende jongeren zonder startkwalificatie (20 000).
In verband met de kredietcrisis is de doelgroep werkzoekenden verbreed met «met
werkloosheid bedreigden» en is de «Tijdelijke stimuleringsregeling
leren en werken voor werkende jongeren zonder startkwalificatie, werkzoekenden
en met werkloosheid bedreigden» ontwikkeld. Met deze regeling wordt
de opgebouwde infrastructuur van scholen, bedrijven en suwi-partners benut
voor de gevolgen van de crisis. De uitdaging is om de stijging van de werkloosheid
beperkt te houden door mensen die werkloos dreigen te worden een leerwerktraject
aan te bieden. Zo houden zij perspectief op een nieuwe baan op korte termijn.Ondernomen acties 2008• In 2008 zijn 30 000 leerwerktrajecten gerealiseerd. Ook is
met 47 regionale en sectorale samenwerkingsverbanden en ruim 40 fysieke leerwerkloketten
een nagenoeg landelijk dekkende infrastructuur neergezet waarmee wordt gewerkt
aan duurzame aandacht voor een leven lang leren. Eind 2008 is het proces gestart
waarin de leerwerkloketten bij de LWI plus-vestigingen verder worden uitgebouwd
en er wordt samengewerkt met de mobiliteitscentra. Zo kunnen werknemers voor
wie geen werk meer is, zo mogelijk nog voordat zij werkloos worden, elders
worden ingezet en eventueel gedurende de WTV worden bijgeschoold.• Na twee rondes van de landelijke publiekscampagne op radio en tv
is de bekendheid van het «ervaringscertificaat» (EVC) vergroot,
zoals blijkt uit onderzoek. Het EVC-register met informatie over alle EVC-aanbieders
in Nederland is toegankelijk viawww.lerenenwerken.nl. Hier vinden burgers en werkgevers
vrijwel alle informatie over de mogelijkheden van een leven lang leren en
werken.• In 2008 is de Denktank Leren en Werken – met als voorzitter
Roger van Boxtel – geïnstalleerd. De denktank gaat de ministeries
van OCW en SZW adviseren over een concept/kader dat individuen ondersteunt
bij het werken aan hun ontwikkeling en inzetbaarheid. Werkgevers krijgen met
dit kader hulp bij het ondersteunen van hun personeel.BeleidsconclusiesIn 2008 zijn stappen gezet om de doelen op het gebied van een leven lang
leren te bereiken. Er is een landelijk dekkende infrastructuur opgezet en
met deze infrastructuur is in 2008 ongeveer een derde deel van de doelstelling
van 90 000 gerealiseerd. Ook dit doel ligt dus goed op koers. Met deze
infrastructuur is bovendien een belangrijke basis gelegd voor korte termijnacties
die in de huidige crisis nodig zijn voor het vergroten van de inzetbaarheid
van met werkloosheid bedreigden en werkzoekenden. Voor de hiervoor genoemde
groepen zijn in de crisis EVC en scholing belangrijke middelen om hen inzetbaar
te houden en/of te maken.TotaalconclusieOm de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs te borgen en waar nodig
verder te verhogen wordt op zowel po, vo als bve-terrein een groot aantal
maatregelen getroffen die de komende jaren hun uitwerking zullen hebben. Deze
maatregelen zijn van groot belang om sterker uit de huidige crisis te komen.
Goed onderwijs is immers essentieel voor de weerbaarheid en wendbaarheid van
(jonge) mensen op de arbeidsmarkt. OCW heeft de benodigde stappen gezet om
deze doelstelling te behalen. Dit doel ligt op koers.Doelstelling 11. Hoger onderwijs met meer kwaliteit
en minder uitvalInzet en doelHet kabinetsbeleid is gericht op het creëren van een ambitieuze studiecultuur
in het hoger onderwijs. Hiervoor moet de basiskwaliteit van het hoger onderwijs
worden verbeterd en «excellentie» gestimuleerd. Verder moeten
er meer studenten afstuderen zodat de «uitval» wordt beperkt.
Inzet van OCW is een investeringsprogramma, waarover afspraken met de universiteiten
en hogescholen zijn gemaakt. Het gaat om de volgende afspraken:• Verbeteren studiesucces (reductie van de uitval in postpropedeutische
fase van het wo en verhoging postpropedeutisch «rendement» hbo)• Meer differentiatie (10% van studenten neemt deel aan meer
ambitieuze programma’s)• Verbetering kwaliteit docenten (opscholing van hbo-docenten naar
een mastergraad en naar een PhD-graad), meer basiskwalificaties onderwijs
voor wo-docenten.Ondernomen acties 2008• Het verhogen van de basiskwaliteit van het onderwijs en meer geld
voor het verbeteren van het studiesucces van studenten. Met de universiteiten
en hogescholen zijn in het voorjaar van 2008 meerjarenafspraken gemaakt over
de opbrengsten van de investeringen. De doelstellingen van deze afspraken
hebben betrekking op 2011, 2012 en 2014. Er zijn geen tussendoelen afgesproken.
Wel wordt de voortgang van de afspraken jaarlijks gevolgd via Kennis in Kaart.
In Kennis in Kaart 2008 is een volledig overzicht van startwaarden en streefwaarden
opgenomen.• Extra investeringen in meer excellentie. In het kader van het Sirius
Programma is in 2008 voor € 22,5 miljoen aan projecten goedgekeurd
voor excellentie in de bacheloropleidingen. Het resterende deel (€ 17,5
miljoen) wordt in 2009 toegekend. Voor excellentie in de masteropleidingen
is € 10 miljoen beschikbaar, aanvragen hiervoor worden in 2009 ingediend.
Zowel de middelen voor de bachelor- als de masteropleidingen worden competitief
verdeeld (www.siriusprogramma.nl).• Extra investeringen (€ 4 miljoen in 2008) in het studiesucces
van allochtone studenten. Hierdoor kunnen deze studenten hun achterstand ten
opzichte van autochtone studenten zoveel mogelijk inhalen. Hierover zijn afspraken
gemaakt met de multisectorale hogescholen in de vier grote steden.• Daarnaast start het kabinet in 2009 experimenten met studiekeuzegesprekken
voor het begin van de hbo- of wo-opleiding en een verbeterde studiekeuzebegeleiding.
De instellingen zijn in november 2008 uitgenodigd om voorstellen daarvoor
in te dienen. De meerjarenafspraken over studiesucces zijn in 2008 tot stand
gekomen en de investeringen zijn in 2008 gestart. Uiteraard zijn de effecten
daarvan in 2008 nog niet zichtbaar. Pas in 2010–2011 zullen de eerste
metingen betekenisvol zijn.• Met de HBO-raad zijn in juni 2008 prestatieafspraken afgerond over
het verhogen van het opleidingsniveau van hbo-docenten in lijn met het convenant
Leerkracht: in 2014 heeft 70% van de hbo-docenten een master- of eerstegraadsniveau
(is nu 50%) en in 2017 is 10% gepromoveerd dan wel neemt deel
aan een promotietraject. De eerste tranche van het geld voor dit doel is in
2008 aan de hogescholen uitbetaald. Ter verhoging van het opleidingsniveau
zijn verder afspraken gemaakt over «opscholing» van docenten in
het hbo: met de lerarenbeurs kunnen docenten in het hbo hun kwalificatie
versterken of verhogen. Specifiek voor het opleiden van leraren zijn in de
Kwaliteitsagenda lerarenopleidingen 2008–2011 onder andere maatregelen
opgenomen ter versterking van de kwaliteit van de hbo-lerarenopleidingen (vastleggen
eindniveau, gezamenlijke kennisbasis, eindtermen en examen, extra lectoren).BeleidsconclusieDe strategische agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en wetenschapsbeleid «Het
Hoogste Goed» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 1) is eind 2007 gepresenteerd. De maatregelen voor meer kwaliteit
en minder uitval, die in de strategische agenda zijn voorgenomen, zijn allemaal
uitgevoerd. Conclusie is dat (bijna) alle geplande acties zijn gestart, maar
dat over de (doel)realisatie nog weinig te zeggen valt. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én OD% studie-uitval(uit
wo) en studie-switchers (binnen wo) na het (verwijzende en bin- dende) eerste
bachelorjaar in bachelor-2 en -3(bron: VSNU, CBS/1-cijfer HO)12% (2007)In de meerjarenafspraak was een percentage van 14 genoemd; na herberekening
met definitieve gegevens komt dit uit op 12. Het doel is dit percentage te
halveren in 2011. (zie Kennis in Kaart 2008, figuur 1).6% (2011)Art 6/7, OD 6.3.3    % wo-studenten dat in vier jaar de bachelor
afrondt(bron: CBS/1-cijfer HO)47,4%
(2007)In de meerjarenafspraak was een percentage van 45%
genoemd. Dit percentage is herberekend op basis van meer recente gegevens.
(zie Kennis in Kaart 2008, figuur 1).>70% (2014)Art 6/7. OD 6.3.3    Rendement van
studenten in de post-propaedeutische fase van het hbo.(bron: 1-cijfer HO)Van de hbo-studenten die in 2001
met de postpropae- deutische fase begonnen, behaalde 77% in 2007 het
diplomaVan het cohort dat met de
postpropaedeutische fase start in 2008/2009, heeft 90% in 2012/2013
het diploma behaald.Art 6/7. OD 6.3.3    Kwaliteitdocenten: %
hbo- docenten met minimaal een mastergraad(Meerjarenafspraken OCW en HBO-raad)Master: 45,8% (2006)Phd: 3,7%
(2006)Totaal: 50 % (2006)(zie Kennis in Kaart, figuur
4)70%
in 2014, waarvan in 2017 10% gepromoveerd of deelneemt in een promotietrajectArt 6/7, OD 6.3.2Doelstelling 38. Voldoende gekwalificeerd onderwijspersoneel
nu en in de toekomstInzet en doelIn 2011 moeten we over voldoende en voldoende gekwalificeerd onderwijspersoneel
beschikken. Daarom stond 2008 in het teken van maatregelen om het tekort aan
leraren en schoolleiders aan te pakken, de positie van de leraar te versterken
en de kwaliteit van de leraar te verbeteren. Voor de uitvoering hiervan is
een budget oplopend naar € 1 miljard in 2020 beschikbaar.Ondernomen acties 2008In november 2007 heeft het kabinet het actieplan LeerKracht van Nederland
gepresenteerd. Vervolgens is op 16 april 2008 met de sociale partners
in het po, vo, bve en hbo een onderhandelaarsakkoord over de uitwerking van
dat actieplan gesloten: het convenant «LeerKracht van Nederland».
Hierin zijn afspraken gemaakt over een sterkere positie van de leraar en een
betere beloning. «Bekostigde» directeuren in het primair onderwijs
krijgen verder een maandelijkse toelage. Na achterbanberaad is het onderhandelaarsakkoord
omgezet in sectorale convenanten «LeerKracht van Nederland», voor
po en vo, voor het bve en voor het hbo. Het merendeel van de in het convenant
afgesproken maatregelen wordt vanaf 2009 uitgevoerd.In 2008 zijn de volgende resultaten bereikt:• Er is een «Lerarenbeurs voor Scholing» gekomen. Het
subsidiebedrag van € 18 miljoen is gebruikt om circa 5 000
leraren een beurs te geven. Zij zijn in september begonnen met een opleiding
(voor «opscholing» of specialisatie).• Er is een conciërgeregeling (€ 30 miljoen) opgesteld,
op grond waarvan basisscholen subsidie hebben gekregen voor het aanstellen
van 2500 conciërges.• In oktober 2008 heeft al het onderwijspersoneel in po, vo, bve
en hbo een eenmalige uitkering van € 200 gekregen (deeltijders naar
rato).• Sociale partners hebben bijna alle beloningsmaatregelen uit het
convenant in hun decentrale cao’s vastgelegd.• Daarnaast is na overleg met het onderwijsveld in september een
kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren uitgebracht «Krachtig
meesterschap» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 923, nr. 68). Hierin is onder andere een educatieve «minor» aangekondigd,
bedoeld om het aantal academici voor de klas te vergroten.BeleidsconclusieMet deze maatregelen wordt de aantrekkelijkheid van het beroep van leraar
vergroot en de positie van de leraar versterkt. Het doel wordt gehaald binnen
de vastgestelde termijn.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODAantal openstaande vacatures voor leraren en managers
in po, vo en bve, in fte’s(bron: Arbeidsmarktbarometer
po, vo, bve).1 450 vacatures.
Dit is het gemiddelde van de eerste drie kwartalen van 2008. Dat zijn er ruim
200 meer dan er gemiddeld in de eerste drie kwartalen van 2007 openstonden.De gegevens over heel 2008 zullen in de zomer van 2009 bekend worden.Kleiner dan 2 200 (2009)
(< 1%)Art. 9 en AD 9.1Project 8. Aanval op de schooluitvalInzet en doelHet doel van OCW is het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters (vsv’ers)
te verminderen met 50% tot maximaal 35 000 in 2011 (schooljaar
2010–2011, wordt bekend in 2012). Dit is conform de «nationale
vertaling» van de Lissabondoelstelling. Het concrete doel voor 2008
is het verminderen van het aantal vsv’ers met 10% ten opzichte
van 2007. Om dit te bereiken is er vooral veel aandacht voor preventie. Het
verminderen van het aantal vsv’ers houdt in dat meer jongeren een startkwalificatie
(een vwo-, havo- of mbo-diploma op niveau 2) behalen. Jongeren met een startkwalificatie
hebben betere perspectieven op de arbeidsmarkt, komen minder vaak in de criminaliteit
terecht en hebben minder integratieproblemen.Ondernomen acties 2008• OCW heeft in alle 39 RMC-regio’s tussen december 2007 en
juli 2008 convenanten afgesloten met gemeenten en onderwijsinstellingen in
het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. De scholen krijgen € 2000
per nieuwe vsv’er minder, op basis van «no cure, no pay».
Hiervoor is circa € 22 miljoen beschikbaar.• Per RMC-regio is sinds 2008 een subsidie voor onderwijsprogramma’s
beschikbaar, deze wordt verstrekt aan onderwijsinstellingen. Voor de G4-regio’s
geldt een uitzondering. Vanwege de complexiteit van de vsv-problemen in de
G4 gaat het extra geld naar de gemeenten.• In 2008 is in convenanten en onderwijsprogramma’s vastgelegd
dat scholen voortijdig schoolverlaten aanpakken door een verbeterde zorgstructuur,
loopbaanoriëntatie en een verbeterde overgang van vmbo naar mbo. De convenanten
en de onderwijsprogramma’s worden op gezette tijden geëvalueerd,
daarbij wordt vooral gekeken naar de effectiviteit van de aanpak. De voortgang
van de convenanten en de onderwijsprogramma’s wordt zowel per regio
als op schoolniveau jaarlijks gemonitord.• Verder is er in 2008 een experiment gestart met een geïntegreerd
traject van «vmbo-bb en mbo-2 op één school». Het
doel van dit experiment is te onderzoeken of zo’n geïntegreerd
traject leidt tot minder uitvallers in de overgang van vmbo-bb naar het mbo.
In 2008 zijn bijna 700 leerlingen met deze leergang gestart.• Met «de uitrol» van het digitaal loket voor verzuim
en voortijdig schoolverlaten wordt het proces van melden van verzuim door
scholen vergemakkelijkt.• Werkende jongeren zonder startkwalificatie halen alsnog een startkwalificatie
met EVC en/of duale trajecten. In 2008 zijn daarom EVC-trajecten gestart.BeleidsconclusieHet aantal vsv’ers is het schooljaar 2007–2008 gedaald met
4 300 ten opzichte van het jaar daarvoor (ten opzichte van het peiljaar
2005–2006 is dat een vermindering van 10%). In het schooljaar
2007–2008 ging het om 48 800 nieuwe vsv’ers en in het schooljaar
2006–2007 nog om 53 100 (beide voorlopige cijfers op basis van
onderwijsnummer, bron: CFI). Met deze daling liggen we op schema richting
de 35 000 in 2012.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODHet aantal nieuwe vsv’ers per kalenderjaar
(nationale indicator).(bron:Tweede Kamer, 2007–2008, 26 695, nr. 44)53 100 (2007)48 800 (2008)Tussenstreefwaarde:
jaarlijkse reductie van 4 500.35 000 (2012)Art 4, OD 4.3.4Doelstelling 40. Het fors uitbreiden van het aantal
brede scholenInzet en doelDe uitbreiding van het aantal brede scholen is bedoeld om de ontwikkelingskansen
voor kinderen te vergroten. In 2010 moeten er 1200 brede scholen zijn en in
2012 moeten er 2500 combinatiefuncties zijn. Combinatiefunctionarissen zijn
in dienst van één werkgever maar tegelijkertijd werkzaam in
meerdere sectoren en zo een soort «levende verbinding» tussen
de betreffende sectoren. Voor 2008 waren er geen tussendoelen geformuleerd.
De inzet van OCW was om in 2008 de «impuls combinatiefuncties»
in te voeren en een goede ondersteuningsstructuur op te zetten. Verder was
het de bedoeling om te zorgen voor een «stimuleringsarrangement huisvesting».Ondernomen acties 2008• De «impuls combinatiefuncties» is van start gegaan,
deelnemende gemeenten ontvangen hiervoor geld van het Rijk. Samen met geld
van de gemeenten wordt het mogelijk om combinatiefuncties tussen school, sport
en cultuur te creëren. De G31 hebben zich ingeschreven (30 hebben deelgenomen)
en geld voor de combinatiefuncties ontvangen. In 2008 was hiervoor € 16,9
miljoen beschikbaar.• In de loop van het jaar 2008 is er zowel een algemene als een sectorspecifieke
ondersteuningsstructuur opgezet.• Ook is de taskforce Combinatiefuncties opgericht. Door inzet van
de taskforce zijn de eerste «combinatiefuncties» van start gegaan.
Gemeenten waar minder combinatiefunctionarissen van start zijn gegaan dan
was afgesproken, worden daarop aangesproken.BeleidsconclusieEr zijn minder combinatiefuncties gerealiseerd in 2008 dan verwacht werd,
maar we liggen nog steeds op koers voor het einddoel. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én OD• Het aantal combinatiefuncties
in en om de brede school. (bron: SGBO, monitor combinatiefuncties)163 (2008)Tussenstreefwaarde 2010:
1 0002 500 (2012)Art 1, OD 1.3.4• Aantal brede scholen(bron: Jaarbericht
brede scholen in Nederland)1 000
(2007), Tussenstreefwaarde 2009: 1 100Cijfers eerst
over 2009 bekend. Verwachting voor 2008, o.b.v. groei van voorgaande jaren,
is rond 1 200.1 200
(2010)Art 1, OD 1.3.4Doelstelling 41. Een maatschappelijke stage voor
alle leerlingen in het voortgezet onderwijsInzet en doelVia een maatschappelijke stage maken alle jongeren tijdens hun middelbare
schoolperiode op een andere manier kennis met de samenleving en ervaren zij
wat het betekent om een onbetaalde bijdrage te leveren. Vanaf schooljaar 2011–2012
moeten alle leerlingen die naar het voortgezet onderwijs gaan een maatschappelijke
stage volgen. 2008 is vooral gericht op het zoveel mogelijk stimuleren van
de invoering van de maatschappelijke stage.Ondernomen acties 2008• Naast de 532 scholen die al in 2007 of eerder een stage aanboden,
zijn in het schooljaar 2008–2009 nog 103 scholen gestart met de maatschappelijke
stage. In totaal zijn 635 scholen in het voortgezet onderwijs, waaronder 11
groene vmbo-scholen, dit schooljaar actief aan de slag gegaan. De scholen
hebben hiervoor een aanvullende bekostiging ontvangen. Dit betekent dat 96%
van alle scholen in het vo vrijwillig bezig is met het invoeren van de maatschappelijke
stage.• Ook hebben de leerlingen, in vergelijking met voorgaande jaren
meer maatschappelijke stages gelopen. Het gaat om circa 35%. Dit blijkt
uit de eindverantwoording over de ontvangen bedragen voor de maatschappelijke
stages die de scholen voor het schooljaar 2007–2008 hebben ontvangen
(bron: SenterNovem).• Verder is het aantal sectoren waar leerlingen een maatschappelijke
stage lopen uitgebreid naar «goede doelen» zoals de zorgsector,
welzijns- en sportinstellingen. Er zijn intentieverklaringen ondertekend met
diverse maatschappelijke organisaties zoals de Zonnebloem, het Rode Kruis
en Erfgoed Nederland. In totaal komen via de intentieverklaringen ruim 50 000
stageplekken beschikbaar. Deze organisaties zijn druk bezig om deze plekken
ook daadwerkelijk beschikbaar te stellen.• Ook is er meer variatie in stage-activiteiten ontstaan, bijvoorbeeld
doordat leerlingen zelf een rol spelen in het uitdenken van de activiteit.
Een bijkomstig effect hiervan is dat hierdoor ook het vrijwilligerswerk verjongt.BeleidsconclusieVeel organisaties zijn positief over de maatschappelijke stage en actief
bezig deze vorm te geven. Voor een goede samenwerking tussen alle betrokkenen
zijn goede afspraken en een duidelijke rolverdeling nodig. Op basis van de
ervaringen uit het schooljaar 2008–2009 is in 2009–2010 aanvullend
onderzoek nodig om scholen en andere organisaties daar waar nodig te ondersteunen.
Zo zijn ze straks in 2011–2012 klaar om de maatschappelijke stage volledig
in te voeren.Het invoeren van de maatschappelijke stage op de scholen en bij de betrokken
organisaties loopt volgens plan. Zo heeft 96 % van de scholen subsidie
aangevraagd voor de maatschappelijke stage. Hiermee anticiperen scholen op
het feit dat de maatschappelijke stage vanaf het schooljaar 2011–2012
verplicht wordt. In 20 «pilotprojecten» wordt de uitvoering van
de maatschappelijke stage nauwgezet gevolgd met het oog op een soepele invoering
in 2011–2012. Aan deze projecten doen 50 000 leerlingen mee die
elk 30 uur stage lopen.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODPercentage van alle vo-scholen dat een
maatschappelijke stage aan hun leerlingen biedt.(bron: Senter Novem) Realisatie 2006: 60%Realisatie
2007: 80%Realisatie 2008: 96%100% (2011–2012)Art 3, OD 3.3.5De indicator
is gewijzigd in: Percentage leerlingen van alle vo-scholen dat een maatschappelijke
stage loopt.(bron: OCW, plan van aanpak Maatschappelijke stage)20% (2008–2009)35% (2009–2010)65%
(2010–2011)  Doelstelling 42. Het geleidelijk invoeren van gratis
schoolboeken in het voortgezet onderwijs met ingang van schooljaar 2008–2009,
en volledig per schooljaar 2009–2010Inzet en doelDe Wet gratis schoolboeken is in het Staatsblad gepubliceerd op 29 mei
2008 (Staatsblad 2008, 206). Deze wet heeft twee doelen:• De lasten voor ouders met schoolgaande kinderen te verminderen
door het lesmateriaal gratis te maken.• Verbetering vraagzijde op de educatieve boekenmarkt. Dit kan doordat
de «bepaler» betaalt.Het schooljaar 2008–2009 is een overgangsjaar. In dit jaar ontvangen
ouders rechtstreeks een tegemoetkoming ter hoogte van het bedrag van een gemiddeld
boekenpakket (€ 316 per leerling).Vanaf het schooljaar 2009–2010 zorgen de scholen voor het lesmateriaal.
Hiervoor wordt de lumpsum verhoogd met het bedrag van een gemiddeld schoolboekenpakket
maal het aantal leerlingen.Ondernomen acties 2008• De wet «gratis schoolboeken» voorzag voor het schooljaar
2008–2009 in een tussenstap op weg naar volledige invoering van gratis
schoolboeken: een uitkering van € 316 als eenmalige tegemoetkoming
aan alle (ouders van) leerlingen in het bekostigd voortgezet onderwijs. Aan
bijna alle (ouders van) leerlingen die aanspraak kunnen maken op de tegemoetkoming
is deze door de SVB en de IB-groep begin december uitgekeerd, zonder hiervoor
nadere informatie te hoeven opvragen. Voor de resterende groep is aanvullende
informatie opgevraagd, bijvoorbeeld omdat het rekeningnummer ontbrak. Aan
allen die op dit verzoek om extra informatie hebben gereageerd is de tegemoetkoming
inmiddels uitgekeerd. Daarmee is het totaal inmiddels op 99,6% gebracht.
De beperkte groep die nog resteert is inmiddels meerdere malen schriftelijk
en anderszins benaderd met het verzoek aanvullende informatie te verschaffen
(veelal een rekeningnummer) om uitbetaling mogelijk te maken. Voor (ouders
van) leerlingen die geen tegemoetkoming hebben ontvangen, maar hierop wel
aanspraak menen te kunnen maken is tevens een mogelijkheid gecreëerd
zichzelf te melden. Hiervan is slechts zeer beperkt gebruik gemaakt. Overigens
kan dit nog tot 1 april 2009. Ook het aantal klachten en bezwaren is
tot een minimum beperkt gebleven.• Bij de aanschaf en/of huur van schoolboeken moeten scholen zich
houden aan de regels voor Europees aanbesteden. Europees aanbesteden van schoolboeken
is nieuw voor scholen, daarom is gekozen voor gedegen inhoudelijke en financiële
ondersteuning van de scholen. De Taskforce Gratis Schoolboeken begeleidt de
invoering van de wet gratis schoolboeken en ondersteunt scholen onder meer
op een proactieve wijze. Scholen kunnen een beroep doen op de helpdesk van
de taskforce. Verder is er een website (www.gratisschoolboeken.nl) met vragen en antwoorden
over aanbesteden en model-aanbestedingsdocumenten. In augustus en september
2008 zijn er regionale bijeenkomsten gehouden waarin scholen zijn voorgelicht
over het Europees aanbesteden van schoolboeken. Op basis van de «tijdelijke
regeling tegemoetkoming invoeringskosten» ontvangen scholen € 10 000
per school en € 31 per leerling. De tegemoetkoming invoeringskosten
is bestemd voor ondersteuning bij het Europese aanbestedingsproces, voor het
toegroeien naar de nieuwe situatie en voor innovatie van het leermiddelenbeleid.• Om de invoering van gratis schoolboeken te ondersteunen, hebben verschillende partijen een convenant afgesloten op 3 december
2008. De partijen die het convenant hebben ondertekend zijn staatssecretaris
Van Bijsterveldt, de Nederlandse Boekverkopersbond (NBb Educatief) en de vertegenwoordigende
organisaties in het voortgezet onderwijs, de VO-raad en de besturenorganisaties
VOS/ABB, Besturenraad, Bond KBVO en VBS. De bedoeling van het convenant is
de invoering van de gratis schoolboeken ook op de lange termijn, goed te laten
verlopen. Alle deelnemers aan het convenant streven naar deugdelijke aanbestedingsprocedures
en minimale juridisering.BeleidsconclusieHet kabinet wil lesmateriaal in het voortgezet onderwijs gratis maken
en een verbetering realiseren van de vraagzijde op de educatieve boekenmarkt.
Alles wijst erop dat dit doel wordt gerealiseerd. De uitkering van de eenmalige
tegemoetkoming van € 316 voor schoolboeken in het bekostigd voortgezet
onderwijs is voorspoedig verlopen. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODDe schoolkosten voor
ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs(bron: Inspectie van het Onderwijs)Nulmeting (2009)Verlaging met gemiddeld € 316Art 3, OD 3.3.1Doelstelling 59. Het tegengaan van radicaliseringInzet en doelOCW wil bijdragen aan de vermindering van radicalisering, door met gerichte
maatregelen te zorgen dat mensen in OCW-instellingen fatsoenlijk en respectvol
met elkaar omgaan. OCW helpt de instellingen zodat zij beter om kunnen gaan
met polarisatie en radicalisering en een veilige schoolomgeving kunnen creëren.
In 2008 is een zogenoemde driesporenaanpak opgezet (rijksbreed actieplan Polarisatie
en Radicalisering, door BZK opgesteld) in samenwerking met alle betrokken
partijen (inclusief OCW). Er zijn geen specifieke streefwaarden en indicatoren
voor scholen gedefinieerd. OCW hanteert de indicatoren uit de veiligheidsmonitor
VO, het onderwijsverslag van de Inspectie van het Onderwijs (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 200 VIII, nr. 177) en het rijksbrede
personeels- en mobiliteitsonderzoek.Ondernomen acties 2008• In opdracht van BZK is de rijksbrede trendanalyse (ter vervanging
van de nulmeting polarisatie en radicalisering) uitgevoerd.• OCW heeft samen met het «onderwijsveld» een aantal «instrumenten»
(handboek, informatie, kennisontwikkeling) ontwikkeld om radicalisering en
polarisatie aan te pakken.• OCW heeft de beleidsreactie op het advies «Actieprogramma
aanpak agressie en geweld tegen onderwijspersoneel» opgesteld. In deze
beleidsreactie worden maatregelen beschreven om agressie en geweld tegen onderwijspersoneel
te beteugelen.• OCW heeft de scholen verder ondersteund bij de aanpak van hun (sociale)
veiligheidsbeleid. Dit is gedaan door al in gang gezette maatregelen te continueren
(onder andere leerlingbegeleiding, reboundvoorzieningen, extra ZMOK-plaatsen,
onderzoek en monitoring) en door drie nieuwe maatregelen: voorbereiding van
het invoeren van verplichte incidentenregistratie, het instellen van kwaliteitsteams
veiligheid en het (verder) stimuleren van de informatievoorziening.BeleidsconclusieAlle geplande activiteiten zijn in 2008 ondernomen. De uitwerking van
kennis voor onderwijs van het adviescentrum radicalisering en polarisatie
(Nuansa) is vanwege het terugtrekken van de betrokken partij niet gerealiseerd.
Dit doel ligt op koers en wordt in 2009 gerealiseerd. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODOCW heeft geen eigen indicatoren hiervoor maar sluit
aan bij de doelstelling van BZK op dit terrein. De doelstelling van het Actieplan
Polarisatie en Radicalisering 2007–2011 is om op alle bestuursniveaus –
internationaal, nationaal en lokaal – in te zetten op het signaleren,
voorkomen en aanpakken van polarisatie en radicalisering.OCW heeft geen aparte streefwaarde voor de onderwijssector, maar
sluit aan bij de doelstelling van BZK op dit terrein.BZK: Het voorkomen en terugdringen van radicalisering in Nederland.Begroting BZKDuurzame kinderopvangDoelstelling 39. Het realiseren van een sluitend
systeem voor kinderopvang voor 0–4 jarigenBeheersbaar houden stelsel kinderopvangInzet en doelOCW wil de kinderopvang financieel toegankelijk houden voor werkende ouders.
Daarom draagt de overheid bij in de kosten voor kinderopvang voor werkende
ouders door middel van de kinderopvangtoeslag.Ondernomen acties 2008Begin 2008 bleken de geraamde uitgaven voor de kinderopvangtoeslag à € 1,9
miljard onvoldoende omdat het gebruik van kinderopvang in 2008 sterk was toegenomen.
Bij ongewijzigd beleid zou de overschrijding tot circa € 1,5 miljard
in 2011 op kunnen lopen. Om de kinderopvang ook op de langere termijn te kunnen
financieren en misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan, heeft OCW in
2008 een aantal maatregelen genomen (Tweede kamer 2007–2008, 31 322 VIII, nr. 25).
Zo is de hoogte van de kinderopvangtoeslag per 1 januari 2009 aangepast.
Ook zijn in 2008 voorstellen gedaan voor het aanpassen van de gastouderopvang.
Deze voorstellen moeten per 1 januari 2010 ingaan.BeleidsconclusieDe maatregelen hebben tot doel het stelsel weer financieel beheersbaar
te maken. Zo blijft de kinderopvang financieel toegankelijk.Harmonisatie peuterspeelzaalwerk en kinderopvangInzet en doelHet kabinet wil dat kinderen zoveel mogelijk ondersteund worden in de
ontwikkeling van hun talenten. In een stelsel waar peuterspeelzaalwerk, kinderopvang
en voorschoolse educatie op elkaar zijn afgestemd, worden alle kinderen met
een taalachterstand bereikt. Daarom moeten de kwaliteitseisen voor kinderopvang
en peuterspeelzalen en kinderopvang meer in elkaars lijn komen te liggen.
Verder is het de bedoeling dat voorschoolse educatie in de toekomst ook via
de kinderopvang aangeboden wordt en blijven peuterspeelzalen financieel toegankelijk
voor kinderen van ouders met een taalachterstand.Ondernomen acties 2008Het wetsvoorstel Harmonisatie ligt nu bij de Raad van State. De nieuwe
wet moet op 1 augustus 2010 ingaan. Intussen zijn er pilots voor voorschoolse
educatie van start gegaan in Oost-Groningen en Zuid-Limburg. Hieraan zijn
onderzoeken gekoppeld die de vorderingen in taalprestaties meten. De eindresultaten
worden in 2011 verwacht. In 2008 is «het bereik» van voorschoolse
educatie gestegen van 57% naar 62%. Om in 2011 een bereik van
100% te hebben is een convenant afgesloten met VNG, PO-raad en vakorganisaties
en is er een stimuleringssubsidie beschikbaar.BeleidsconclusieEr is overeenstemming over het nieuwe beleid en alle betrokkenen zijn
goed op de hoogte van de nieuwe regeling. Dit maakt dat het wetsvoorstel door
de betrokkenen gedragen wordt. De voorbereidingen voor het uitvoeren van het
wetsvoorstel liggen op schema (met een strak tijdspad).Investeringen in kwaliteitInzet en doelKinderopvang van goede kwaliteit maakt dat ouders hun kind met een gerust
hart naar de opvang laten gaan. Zo kunnen ouders arbeid en zorg beter combineren,
en worden kinderen ondersteund in hun ontwikkeling. De groei van de kinderopvang
moet samengaan met behoud van de kwaliteit.Ondernomen acties 2008De kwaliteit van de kinderopvang hangt nauw samen met het opleidingsniveau
en de deskundigheid van het personeel. Werkgevers, werknemers en de ouderorganisatie
in de kinderopvang hebben de handen ineen geslagen om de pedagogische kwaliteit
in de kinderopvang te verbeteren. Hiervoor hebben zij de stichting Bureau
Kwaliteit Kinderopvang (BKK) opgericht. Deze stichting voert het programma «Werken
aan excellente kinderopvang 2008–2012» uit. Het programma start
in 2009 en loopt tot en met 2012. In 2008 zijn de voorbereidingen getroffen
worden voor de uitvoering van het programma.BeleidsconclusieBovengenoemde acties dragen bij aan kinderopvang van goede kwaliteit.Ontwikkeling (buitenschoolse) opvangInzet en doelHet kabinet wil de wachtlijsten in de kinderopvang verkleinen, zowel bij
de dagopvang als bij de buitenschoolse opvang.Ondernomen acties 2008Er zijn maatregelen genomen om de wachtlijsten in de dagopvang en de buitenschoolse
opvang te verkleinen. Zo is er een tijdelijke subsidieregeling ingevoerd om
te zorgen dat er meer plaatsen in de buitenschoolse opvang komen. In het eerste
half jaar van 2008 is het aantal plaatsen voor kinderen in de kinderopvang
toegenomen van 460 000 tot bijna 600 000.BeleidsconclusieOndanks de spectaculaire groei in het aanbod aan kinderopvangplaatsen
in 2008, zijn de wachtlijsten niet verdwenen. De vraag naar kinderopvang is
in 2008 veel sterker gegroeid dan voorzien. De wachtlijst voor de buitenschoolse
opvang is, ondanks het grotere aanbod, slechts licht gedaald. Voor de dagopvang
is de wachtlijst gestegen. Het valt niet goed aan te geven hoe de wachtlijsten
zich verder zullen ontwikkelen. Kinderopvangondernemers en gemeenten zullen
zich gezamenlijk inspannen om meer opvangplekken te creëren, waarbij
OCW de goede voorwaarden schept. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODPercentage doelgroepleerlingen onder 2-
en 3-jarigen dat deelneemt aan een VVE-programma62% (2008)Tussenstreefwaarde 2009: 70%100% (2011)Art 24, OD 24.3.3    Percentage doelgroepleerlingen onder
4- en 5-jarigen dat feitelijk deelneemt aan het VVE-pro- gramma63% (2008)Tussenstreefwaarde 2009: 70%100% (2011)Art 1, OD 1.3.3    Gelijktrekken Leidster/kind ratio in peuterspeelzalen
en kinderdagverblijvenTussenstreefwaarde
2009:1:9Het eerste realisatiecijfer (2009) komt in 2010
beschikbaar.1:8 (2010)Art 24, OD 24.3.3Hoogstaande wetenschapDoelstelling 12. Het versterken van de internationale
reputatie van Nederlandse wetenschappelijke instellingen en onderzoeksinstellingenInzet en doelIn het jaar 2011 moeten er meer onderzoeksgroepen zijn die de absolute
wereldtop vormen op gebieden met de snelste wetenschappelijke ontwikkelingen
en de breedste impact op wetenschap en toepassing. Onderzoekstalent heeft
dan meer ruimte en het geld komt rechtstreeks bij de beste mensen terecht,
zodat deze elkaar opzoeken en er kernen van excellente kennis ontstaan. Het
aantal gepromoveerden per 1000 inwoners moet omhoog. Meer allochtonen weten
dan de toegang te vinden tot het wetenschappelijk onderzoek en er komen meer
vrouwen in hoge onderzoeksposities. Onderzoekers hebben toegang tot de beste
onderzoeksfaciliteiten.Om deze doelen te bereiken is in het afgelopen jaar ingezet op het vergroten
van de ruimte voor jong onderzoekstalent en voor ongebonden en zuiver wetenschappelijk
onderzoek, het (meer) inzetten van middelen in competitie en het versterken
van de tweede geldstroom. Instrumenten om diversiteit te bevorderen werden
gecontinueerd en er vond besluitvorming plaats over de inzet op grootschalige
onderzoeksfaciliteiten.Ondernomen acties 2008• Vernieuwingsimpuls. Deze is gericht op het vernieuwen van onderzoek
door (jonge) veelbelovende onderzoekers kansen te bieden. In het afgelopen
jaar zijn de plannen verder uitgewerkt om de Vernieuwingsimpuls uit te breiden
en te versterken. Door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
(NWO) is hiervoor een opzet gemaakt. Besloten is onder meer om de bedragen
per toekenning te verhogen en te indexeren. Ook het aantal toekenningen gaat
fors omhoog. De eerste call voor de Vernieuwingsimpuls «nieuwe stijl»
is eind 2008 uitgegaan. Over de bereikte effecten zijn nog geen uitspraken
te doen, behalve dat de «oude» Vernieuwingsimpuls bij evaluaties
een succesvol instrument is gebleken voor het bieden van ruimte voor jong
onderzoekstalent en het verhogen van de kwaliteit van het wetenschappelijk
onderzoek.• Graduate schools. NWO heeft een opzet uitgewerkt voor een pilot
programma voor graduate schools, om universiteiten in staat te stellen de
onderzoekersopleiding meer naar Amerikaans voorbeeld op te zetten (promotiestelsel
gericht op meer ruimte voor talentvolle onderzoekers om zelf richting te geven
aan hun onderzoekscarrière). Een eerste call voor het pilot programma
is inmiddels uitgegaan, in juli 2009 wordt besloten over de toekenning. NWO
zal de resultaten van de pilot monitoren en evalueren, waarbij ook zal worden
vergeleken met landelijk en lokaal opererende onderzoekersopleidingen.• Diversiteit. De programma’s Aspasia en Mozaïek (vrouwelijk
en allochtoon onderzoekstalent) werden geëvalueerd en op basis van de
beide evaluaties is besloten de programma’s voort te zetten. Voor Aspasia
is € 4 miljoen beschikbaar, ook is er een bedrag van € 2
miljoen beschikbaar voor een groter aandeel vrouwen in de Vernieuwingsimpuls.
Voor Mozaïek is € 2 miljoen beschikbaar dat gematcht wordt
door NWO. Het aandeel vrouwelijke hoogleraren is in de periode van 2000 tot
2007 gestegen van 6,3 procent naar 11,2 procent. Over 2008 zijn nog geen gegevens
beschikbaar. Verwacht wordt dat het streefcijfer van 15 procent
vrouwelijke hoogleraren in 2010 zal worden gehaald. In het afgelopen jaar
promoveerden ook de eerste kandidaten van het Mozaïek-programma.• Grootschalige onderzoeksfaciliteiten. Om ervoor te zorgen dat (de
beste) onderzoekers niet alleen meer ruimte krijgen om elkaar op te zoeken
maar ook toegang hebben tot de beste onderzoeksfaciliteiten en zo de kwaliteit
van het wetenschappelijk onderzoek versterken, is de Commissie Nationale Roadmap
Grootschalige Onderzoeksfaciliteiten ingesteld. De commissie heeft in november
haar rapport uitgebracht. Op basis van nader advies hierover van NWO en SenterNovem
is besloten over de inzet van de middelen die voor grootschalige faciliteiten
aan de NWO-begroting zijn toegevoegd, door vijf projecten van de lijst van
de nationale roadmap te honoreren. Besluitvorming over de FES-middelen voor
grootschalige onderzoeksfaciliteiten vindt plaats voor de zomer van 2009.
Alle geplande acties zijn in 2008 ondernomen.BeleidsconclusieHet jaar 2008 stond voor een belangrijk deel in het teken van het verder
tot ontwikkeling brengen van nieuw in te zetten beleidsinstrumenten en het
versterken van bestaande instrumenten. Nu de besluitvorming hierover succesvol
is afgerond, kan worden geconcludeerd dat we op koers liggen.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODInternationale wetenschappelijke kwaliteit op
basis van de relatieve Nederlandse citatiescore (mondiale gemiddelde = 1)(bron:
NOWT/CWTS)1,34 (2003–2006)(=
mondiale top-3)Behorende
tot de top 3 mondiaal.Art. 16, OD 16.1    Promotiegraad (aantal promoties per 1000 personen
in de leeftijdsgroep 25–34 jarigen)(bron, VSNU en CBS)1,55 (2007)Verhoging relatief aantal promotiesArt 16, OD 16.3.3    Het aandeel vrouwelijke hoogleraren(bron: VNSU/WOPI)11,2% (2007)15% (2010)Art 16, OD 16.3.3Doelstelling 14. Het versterken van het innovatief
vermogen van de Nederlandse economieInzet en doelNa afloop van deze kabinetsperiode moet kennis beter worden benut door
bedrijven en maatschappelijke sectoren. Ook moet kennis op een betere manier
gekoppeld zijn aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en het tot
stand komen van nieuwe producten en diensten. Wetenschappers en bedrijfsleven
moeten elkaar beter weten te vinden. Verder moet onderzoek beter aansluiten
op de behoeften aan kennis op lange termijn. Bij TNO en de grote technologische
instituten moet «vraagsturing» integraal zijn ingevoerd. In 2008
heeft OCW aandacht besteed aan (onderzoeks)terreinen die belangrijk zijn voor
de kenniseconomie en de kennissamenleving.Ondernomen acties 2008• Langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland. In het
kader van het project Nederland Ondernemend Innovatieland is door de interdepartementale
programmadirectie Kennis en Innovatie een agenda voor duurzame productiviteitsgroei
ontwikkeld. De bedoeling van deze agenda is het vernieuwingsvermogen van onze
samenleving te versterken door te investeren in: het versterken en benutten
van talenten, het versterken en benutten van kennis in publiek en privaat
onderzoek en het bevorderen van ondernemerschap.• Maatschappelijke innovatie-agenda’s. Centraal hierin staat
de inzet van kennis, ondernemerschap en innovatie om maatschappelijke vraagstukken
op te lossen. In 2008 zijn maatschappelijke innovatie-agenda’s ontwikkeld
voor zorg, veiligheid, water en energie.• Valorisatie-agenda. Om de valorisatie van wetenschappelijk onderzoek
te verhogen is in het afgelopen jaar door een «projectgroep valorisatie»
in opdracht van Kennis en Innovatie en het Innovatieplatform geïnventariseerd
welke factoren hiervoor van belang zijn. Eind 2008 is door een groot aantal
partijen (EZ, OCW, LNV, kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke
organisaties) een valorisatie-agenda ondertekend met een aanpak voor de korte
termijn. Voor deze agenda is uitgegaan van meerjarenplannen voor kennisvalorisatie
(zie ook Project 2, Nederland ondernemend innovatieland).• Uitvinderregelingen. Het kunnen meeprofiteren van de opbrengsten
van intellectuele eigendomsrechten is een goede incentive voor de aansluiting
van onderzoek op de maatschappelijke en economische vraag. Voor dit doel hebben
universiteiten zogenaamde «uitvinderregelingen» ontwikkeld en
zijn met de universiteiten afspraken gemaakt om deze regelingen beter publiek
toegankelijk te maken via de websites van de instellingen.• «Vraagsturing» TNO/GTI’s. «Vraagsturing»
moet integraal zijn ingevoerd in 2010, om het onderzoek beter te laten aansluiten
op de maatschappelijke vraag. Een interdepartementale werkgroep van de CEKI
bewaakt de voortgang van het proces dat gericht is op de invoering van de «vraagprogrammering»
bij TNO en GTI’s in 2010. In 2008 is gekeken of de invoering op koers
ligt. Daaruit is gebleken dat er de afgelopen jaren vooruitgang geboekt is.
Wel is het komende jaar nog een flinke inspanning nodig.• Krachtige interactie tussen het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt
en excellent onderwijs en onderzoek zijn cruciaal om de innovatiekracht van
Nederland te versterken. Lectoren in het hoger onderwijs bewijzen een belangrijke
brug te kunnen slaan tussen hogescholen en bedrijfsleven. De Raak-subsidies
voor praktijkgericht onderzoek bieden lectoren daarbij de mogelijkheid
zowel de beroepspraktijk als het onderwijs te innoveren.• Rijksbrede ICT-agenda. In juni 2008 is de rijksbrede ICT-agenda
2008–2011 naar de Kamer gestuurd (Kamerstukken 2007–2008, 26 643,
nr. 125, Tweede Kamer). Deze interdepartementale agenda bevat acties voor
het bevorderen en verbreden van ICT-gebruik in de maatschappelijke domeinen,
onder andere op het gebied van onderwijs en cultuur.BeleidsconclusieHet jaar 2008 stond vooral in het teken van het bepalen van de verschillende
agenda’s. De agenda voor duurzame productiviteitsgroei vormde aanleiding
om in het FES een bedrag van € 500 miljoen te reserveren voor het
selectief voortzetten van een aantal succesvolle kennis- en innovatieprojecten
die deze kabinetsperiode aflopen. Besluitvorming hierover vindt plaats voor
de zomer van 2009. De innovatieagenda’s voor zorg, veiligheid, water
en energie worden in 2009 verder vertaald in concrete acties en programma’s.
In 2009 volgen nog innovatieagenda’s voor de sectoren onderwijs en duurzame
agro-innovatie. Het versterken van het innovatief vermogen van de Nederlandse
economie (doelstelling 14) ligt op koers. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODPercentage Raak-projecten met lectoraatsdeelname(bron:
SIA, augustus 2008)93%
(2007)95% (2011)Art 6, OD 6.3.4    Internationale wetenschappelijke kwaliteit op
basis van de relatieve Nederlandse citatiescore (mondiale gemiddelde = 1)
(bron: NOWT/CWTS)1,34 (2003–2006)(=
mondiale top-3)Mondiale top 3Art 16, AD 16.1Project 2. Nederland ondernemend innovatielandInzet en doelHet doel van het project Nederland ondernemend innovatieland (NOI) is
om zowel de concurrentiekracht van Nederland te versterken als maatschappelijke
vraagstukken aan te pakken. Hiervoor worden initiatieven ondernomen op het
raakvlak van kennis, innovatie en ondernemerschap. Dit vereist een overheidsbrede
inspanning. Daarom is de interdepartementale programmadirectie Kennis en Innovatie
opgericht (samenwerkingsverband van het ministerie van EZ en het ministerie
van OCW). Deze directie heeft als taak de samenhang in het kabinetsbeleid
over kennis, innovatie en ondernemerschap te verbeteren. In de programmadirectie
werken inmiddels tien departementen samen. De programmadirectie werkt waar
mogelijk samen met het Innovatieplatform. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting
in de gemeenschappelijke aanpak van valorisatie.Ondernomen acties 2008• De eerste programmalijn: de basis van het project is de langetermijnstrategie
van het NOI. Hierin staan toekomstbeelden voor maatschappelijke sectoren en
voor de economie geschetst. Ook staan hierin beleidsperspectieven om deze
toekomst onder handbereik te brengen. De langetermijnstrategie van het NOI
is in 2008 afgerond en naar de Kamer gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 27 406, nr. 120).• De tweede programmalijn: één van de manieren om maatschappelijke
opgaven aan te pakken, is via de maatschappelijke innovatieagenda’s
(MIA’s). In deze agenda’s wordt geïnvesteerd in nieuwe ideeën,
oplossingen en toepassingen in maatschappelijke sectoren. In 2008 zijn de
MIA’s energie, gezondheid, veiligheid en water afgerond en naar de Kamer
gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 406, nr. 120). In het kader van de MIA-water zijn begin 2008 de projecten: «Building
with nature» en «Flood Control 2015» gestart.• De derde programmalijn: het project NOI houdt zich ook bezig met
thema’s die maatschappelijke sectoren overstijgen, zoals de versterking
van het innovatief vermogen. Onderdeel hiervan is de taskforce Technologie,
Onderwijs en Arbeidsmarkt. Deze is in 2008 opgericht en in vier regio’s
van start gegaan. Daarnaast is het expertisenetwerk Launching Customer van
start gegaan en is het experiment Third Spaces gestart. Ook is gestart met
de verankering van de SBIR-methodiek. Hierbij worden onderzoeksopdrachten
belegd bij ondernemingen. Departementen streven naar de inzet van 3%
van de MIA budgetten via de SBIR. In december is de valorisatie-agenda met
acties om kennisvalorisatie een impuls te geven ondertekend door de bewindslieden
van EZ, OCW, LNV en VWS en relevante stakeholders (zie ook doel 14).BeleidsconclusieIn 2008 zijn de voorgenomen resultaten gerealiseerd. Het project ligt
op koers.IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODOntwikkeling en uitvoering van maatschappelijke innovatieagenda’s• Vier maatschappelijke
innovatieagenda’s opgesteld op het gebied van energie, gezondheid, veiligheid
en water.• Visie verankering SBIR opgesteld. Taskforce Technologie,
Onderwijs, Arbeidsmarkt gestart
om tekorten aan technici en technologen op te lossen. Plan van aanpak launching
customer opgesteld.22 gestarte projecten in het kader van M&ICT.Zeven maatschappelijke innovatieagenda’s
zijn uitgevoerd: gezondheid, energie, water, veiligheid, duurzame agro-productie,
onderwijs en duurzame mobiliteit.Art 6, OD 6.3.4.Art 16, AD 16.1Rijk cultureel levenDoelstelling 73. Alle jongeren tot 18 jaar raken actief
of passief vertrouwd met cultuur en kunstvormen en met de Nederlandse geschiedenisInzet en doelKunst en cultuur kunnen mensen raken en verwonderen. Zij verleiden mensen
de wereld met andere ogen te zien. Daarom is het belangrijk zoveel mogelijk
mensen in aanraking te brengen met kunst en cultureel erfgoed. Het regeerakkoord
en de hoofdlijnennotitie «Kunst van leven» onderstrepen dit belang
en noemen de volgende thema’s: participatie, Mooier Nederland, een sterke
cultuursector en excellentie.Ondernomen acties 2008Participatie• Het kabinet wil dat alle jongeren tot 18 jaar vertrouwd raken met
cultuur en kunstvormen en met de Nederlandse geschiedenis. Hierbij is een
belangrijke rol weggelegd voor het Fonds voor Cultuurparticipatie. In 2008
zijn voor de oprichting van dit nieuwe fonds voorbereidende werkzaamheden
verricht en het fonds is vanaf 1 januari 2009 operationeel. Het fonds
richt zich op drie onderwerpen: amateurkunst, cultuureducatie en volkscultuur.
De provincies en 35 grote gemeenten hebben in 2008 aangegeven hoe in hun gemeente
of provincie amateurkunst, cultuureducatie en volkscultuur de komende vier
jaar gestimuleerd wordt. Verder heeft het fonds een aantal regelingen waarmee
het direct amateurkunst, cultuureducatie en volkscultuur kan ondersteunen.
Deze worden in 2009 definitief vastgesteld. De Kamer wordt hierover voor de
zomer van 2009 geïnformeerd.• De Cultuurkaart (een culturele creditcard en CJP kortingspas voor
scholieren) is met ingang van het schooljaar 2008–2009 geïntroduceerd
in het voortgezet onderwijs. Dat wil zeggen dat alle ruim 900 000 leerlingen
in het voortgezet onderwijs deze kaart kunnen krijgen. De introductie vond
plaats na een Europese aanbesteding die geleid heeft tot een opdracht aan
het CJP. Na afloop van het schooljaar 2008–2009 zal blijken hoe de kaart
is besteed.• In 2008 is het programma leesbevordering Kunst van lezen van start
gegaan. Hierin werken bibliotheken, gemeenten, scholen en consultatiebureaus
samen in aanbod en ondersteuning van activiteiten die het (voor)lezen bij
kinderen van 0 tot 18 jaar stimuleren. De vier deelprogramma’s van Kunst
van lezen zijn: experiment Boekstart (0–4 jarigen), deelname aan Pilots
taalachterstanden (6–12 jarigen), kennismaking met (jeugd)literatuur
aan de hand van de 50 «canonvensters» (12–18 jarigen), opzet
en uitbouw van lokale en regionale leesbevorderingsnetwerken.• Het Nationaal Historisch Museum heeft als doel het bevorderen van
het historisch besef en de kennis van de geschiedenis van Nederland. Op 1 februari
2008 werd de Stuurgroep Nationaal Historisch Museum opgericht, onder voorzitterschap
van de heer Nicolaï. Deze stuurgroep droeg zorg voor de oprichting van
de stichting Nationaal Historisch Museum (NHM) op 26 september 2008.
In december 2008 publiceerde de directie een pamflet dat in 2009 de basis
zal zijn voor een gesprek over het concept van het NHM.Mooier NederlandHet cultuurbeleid draagt bij aan een mooier Nederland door het verbeteren
van de ruimtelijke kwaliteit vanuit een cultureel perspectief. In 2008 zijn
de resultaten opgeleverd van het actieprogramma Ruimte en Cultuur (2005–2008).
Met «Een cultuur van ontwerpen, Visie Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp»
(Tweede Kamer 2007–2008, 31 535, nr. 1)
heeft het kabinet gekozen voor voortzetting van het architectuurbeleid. In
de nota staat nieuw beleid, zoals het vastleggen van de rol en positie van
het ontwerp in rijksprojecten en -programma’s («Ontwerp voorop»).
De nota wordt in 2009 verder uitgewerkt. Ook zal de nota ingaan op het vervolg
van het Belvedereprogramma, dat eind 2009 afloopt. Verder is in 2008 door
een interactief beleidsproces de «visie modernisering monumentenzorg»
tot stand gekomen, in 2009 komt een beleidsbrief over dit onderwerp uit.Een sterke cultuursector• Een sterke cultuursector is een voorwaarde voor een bloeiend cultureel
leven. In 2008 heeft de commissie Cultuurprofijt een advies uitgebracht. In
dit advies, «Meer draagvlak voor cultuur» staat het versterken
van ondernemerschap van culturele instellingen centraal. In juni 2008 heeft
de minister van OCW zijn reactie op het advies gegeven (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 989, nr. 65). Deze
reactie is besproken met alle betrokken partijen. De minister heeft het advies
op hoofdlijnen overgenomen. De voorstellen van de commissie Cultuurprofijt
worden gefaseerd uitgevoerd, waarbij de jaren 2009 t/m 2012 een overgangsperiode
vormen.• Voor een sterke cultuursector is een bundeling van krachten essentieel.
Om die reden ondersteunt OCW de fusie van brancheorganisaties. De brancheorganisaties
voor de dans (DOD), theatergezelschappen en -producenten (VNT) en orkesten
(CNO) hebben aangegeven in 2009 te fuseren. De voorbereidingen hiervoor zijn
2008 van start gegaan. De drie organisaties houden zich nu afzonderlijk bezig
met werkgeversvraagstukken en belangenbehartiging. Door samenwerking kunnen
zij efficiënter werken en de kwaliteit van hun dienstverlening versterken.ExcellentieDe regering investeert in de begeleiding en ontwikkeling van (top)talent
en de versterking van de internationale positie van het Nederlandse culturele
leven.• De Tweede Kamer is in september 2008 geïnformeerd via de brief
Grenzeloze Kunst (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 17) over de prioriteiten in het internationaal cultuurbeleid voor de
periode 2009–2012 en de instrumenten die hiervoor beschikbaar zijn.• In 2008 heeft OCW ingezet op design, mode en architectuur: disciplines
waarin Nederland internationaal sterk staat. Een belangrijke rol is hierbij
weggelegd voor het platform DutchDFA: Dutch Design, Fashion en Architecture.• Nederland gaat zijn meest excellente kunstenaars eren met een jaarlijkse
Vermeerprijs. Deze prijs wordt in 2009 voor het eerst uitgereikt.Nieuwe subsidiesystematiek• Op 16 september is het Subsidieplan Kunst van Leven 2009–2012
verschenen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 16) waarin de besluiten over de subsidies 2009–2012 voor de basisinfrastructuur
zijn opgenomen en toegelicht. In totaal is aan 205 culturele instellingen
en acht fondsen een voorwaardelijke subsidie toegekend voor een bedrag van
ruim € 530 miljoen. Hiermee zorgt het kabinet voor
een sterke basisinfrastructuur die goed gespreid is over het land. De basisinfrastructuur
bestaat uit:– Vierjarig gesubsidieerde instellingen die inhoud geven aan één
van de vier functies in de basisinfrastructuur (instandhoudingsfunctie, internationale
platformfunctie, ontwikkelingsfunctie, ondersteuningsfunctie).– Instellingen met een langdurig subsidieperspectief (musea die
een rijkscollectie beheren voor het behoud waarvan de staat verantwoordelijkheid
heeft genomen; twee dansgezelschappen, de symfonieorkesten en de twee landelijke
operavoorzieningen; de sectorinstituten.– Cultuurfondsen (Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten, Fonds
voor Cultuurparticipatie, Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst,
Nederlands Literair Productie- en Vertalingen Fonds, Fonds voor de Letteren,
Mondriaan Stichting, Stimuleringsfonds voor Architectuur, Nederlands Fonds
voor de Film.BeleidsconclusieIn 2008 is op de verschillende bovengenoemde terreinen bereikt wat we
wilden bereiken. Ook is op het gebied van cultuurparticipatie begonnen met
de inzet van combinatiefunctionarissen. Dit zijn mensen die zowel in de cultuursector
als binnen een brede school werkzaam zijn, bijvoorbeeld op het gebied van
muziek. In 2009 worden, na overleg met de sector, eigen inkomstennormen vastgesteld
voor alle cultuurproducerende instellingen in de basisinfrastructuur. Aan
het eind van de huidige subsidieperiode, in 2012, moeten instellingen aan
deze normen voldoen. Ook worden twee investeringsregelingen ingevoerd: een
matchingsregeling waarin extra eigen inkomsten worden aangevuld (daarvoor
is € 10 miljoen beschikbaar) en een innovatieregeling voor bevordering
van cultureel ondernemerschap en maatschappelijk draagvlak (daarvoor is € 5
miljoen per jaar beschikbaar). IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODAantal bezoeken van kinderen
in de leeftijd tot en met 12 jaar aan musea die
zijn aangeslo- ten bij de Nederlandse Museum Vereniging en/of zijn ingeschreven
in het museumregister(bron: SEO Economisch Onderzoek)Uit nulmeting (uitgevoerd in 2008) blijkt dat het
aantal bezoeken in 2007 3 200 000 bedraagt. Streefwaarde: +30% in 2011Art 14, OD 14.3.2    Verzilveringspercentage van de cultuurkaart (bron:
CJP)Streefwaarde: 70% (2009).In okt 2009 komen nieuwe realisatiecijfers beschikbaar.80% (2011)Art 14, OD 14.3.1Doelstelling 74. Het aanbod van de publieke omroep
is kwalitatief hoogwaardig en crossmediaal en richt zich op een breed en divers
publiekInzet en doelDe doelstelling van het mediabeleid is te zorgen dat burgers toegang hebben
tot een breed en pluriform media-aanbod. Het mediabeleid beperkt zich niet
tot omroep en pers maar richt zich op alle hedendaagse vormen van contentproductie-
en distributie: publieke en commerciële omroep, kranten en opiniebladen
en journalistieke en culturele uitingen op internet. Voor 2008 was het doel
een nieuwe Mediawet waarin de multimediale taak van de publieke omroep beter
wordt geregeld. Het landelijke publieke omroepbestel staat open voor verschillende
maatschappelijke stromingen. Omroepverenigingen en taakorganisaties nemen
op basis van erkenningen deel aan de publieke omroep. Met het oog op de verlening
van erkenningen aan nieuwe en bestaande publieke omroepinstellingen voor de
concessieperiode 2010–2015 is er in 2008 een wijziging van de mediawet,
de Erkenningswet, voorbereid. Doel hiervan is een modernisering van de legitimatie
en pluriformiteit van de publieke omroep. Het wetsvoorstel bevat regels voor
toelating, erkenning, financiering en uittreding van afzonderlijke omroepen.
Verder is in 2008 de programmering van de publieke omroep hersteld na jaren
van bezuinigingen. Doel was ook om met de publieke omroep prestatieafspraken
te maken voor de periode 2008–2010. Het kabinet wil veilig en verantwoord
mediagebruik bevorderen door burgers te leren goed om te gaan met de mogelijkheden
en gevaren daarvan. In 2008 is er een start gemaakt met het expertisecentrum
voor mediawijsheid.Ondernomen acties 2008• Op 1 januari 2009 is de Mediawet 2008 in werking getreden. Als
gevolg hiervan mag de publieke omroep voortaan al het elektronisch aanbod
(websites, digitale kanalen, mobiel aanbod) tot zijn hoofdtaak rekenen. Programma’s
van omroepen kunnen daardoor flexibeler verdeeld worden over de verschillende
kanalen (bijvoorbeeld digitale themakanalen). Omroepen hoeven ook niet langer
een voorgeschreven deel van de zendtijd te vullen op een vast thuisnet. De
verplichte percentages zendtijd voor informatie en cultuur op radio en tv
(voor Nederland 1, 2 en 3) worden vervangen door prestatieafspraken over het
totale aanbod. Hierbij wordt nu bijvoorbeeld ook het aanbod aan informatie
en cultuur op digitale themakanalen en websites meegerekend.• Voor de periode 2008–2010 heeft de minister van OCW prestatieafspraken
gemaakt met de landelijke publieke omroep. Voor het herstel van de programmering
en het aanvullen van tekorten is de rijksbijdrage aan de publieke omroep met € 50
miljoen verhoogd.• De nieuwe Mediawet regelt verder dat er meer ruimte komt voor samenwerking
tussen de publieke omroep en andere mediabedrijven en culturele en educatieve
instellingen.• Met de wet zijn de reclameregels voor de commerciële omroepen
versoepeld, waardoor zij hun films vaker mogen onderbreken en meerdere vormen
van reclame mogen uitzenden (bijvoorbeeld split screen reclame). Daar staat tegenover dat omroepen geen alcoholreclame
meer mogen uitzenden voor 21.00 uur ’s avonds.• 2008 stond verder in het teken van de concept-omroepmededeling
van commissaris Kroes. In reactie daarop pleitte Minister Plasterk –
samen met zijn collegaministers uit zo’n 20 andere Europese lidstaten –
voor aanpassing van de mededeling. Inzet is dat lidstaten de
ruimte krijgen een brede en multimediale taak voor hun publieke omroep te
definiëren.• Met het oog op de verlening van erkenningen aan omroepverenigingen
in 2010, wordt de taak en organisatie van de publieke omroep aan de eisen
van deze tijd aangepast. In 2008 zijn de voorstellen daarvoor uitgewerkt in
de Erkenningswet die in december aan de Tweede Kamer is aangeboden. Het wetsvoorstel
Implementatie Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten is eind 2008 ingediend
bij de Raad van State.• In 2008 is het expertisecentrum voor mediawijsheid van start gegaan.
Doel en inrichting van het centrum zijn in de kabinetsbrief Mediawijsheid
van 18 april aan de Tweede Kamer aangeboden (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 434 nr. 1). Er is een kerngroep bestaande
uit Kennisnet, de landelijke publieke omroep, Beeld en Geluid, Vereniging
Openbare Bibliotheken (VOB) en ECP.nl die gezamenlijk zorgt voor de coördinatie
en organisatie. In mei en oktober zijn bijeenkomsten geweest met diverse partijen
op het terrein van mediawijsheid. Inmiddels hebben ruim 130 organisaties zich
bij het centrum aangesloten.BeleidsconclusieIn 2008 is op het terrein van de landelijke publieke omroep en mediawijsheid
bereikt wat we wilden bereiken. Verder was er bijzondere aandacht voor de
positie van regionale omroepen waarbij de overdracht van de financiering daarvan
sinds 2006 naar de provincie is geëvalueerd. Als gevolg van economische
ontwikkelingen (zoals de teruglopende advertentiemarkt) en de ontwikkelingen
in het mediagebruik, stond in 2008 de toekomst van de pers en journalistiek
erg in de belangstelling. In november en december heeft het kabinet brieven
over de toekomst van de pers en journalistiek aan de Kamer gestuurd. Er is
een tijdelijke commissie Innovatie en Toekomst Pers ingesteld. Deze gaat in
2009 advies uitbrengen over innovatiemogelijkheden binnen de pers en over
de wijze waarop innovatie gestimuleerd en gefinancierd kan worden. Het tweede
deel van het advies gaat over de toekomst van de nieuws- en opinievoorziening
in Nederland, toegespitst op de rol van de pers. Deze adviezen zijn van belang
voor het bereiken van het uiteindelijke doel van het mediabeleid: een breed
en pluriform media-aanbod. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODMediawijsheid – expertisecentrumHet centrum is in 2008 gestart met onder meer online
dienstverlening via de sitewww.mediawijsheidkaart.nl.In 2009 moet de organisatie
echt staan en wordt de service uitgebreid met fysieke loketten bij «Beeld
en Geluid» en de bibliotheken.In 2011 is er een breed netwerk op
het terrein van media-edu- catie(mediawijsheid-expertise-
centrum).Art 15, AD 15.1Een geëmancipeerd NederlandDoelstelling 36. Het kabinet geeft een nieuwe impuls aan
het emancipatiebeleid en aan het homo-emancipatiebeleid (inclusief arbeidsparticipatie
vrouwen)Inzet en doelEmancipatie betekent: gelijke rechten en kansen voor iedereen. Voor vrouwen
en mannen, hetero en homo. In de praktijk is dat nog niet vanzelfsprekend.
Er is een grote kloof tussen gelijke rechten hebben en de manier waarop dat
in de praktijk uitpakt. Om de ongelijkheid te verminderen zet OCW in op vier
doelen. Op het gebied van vrouwenemancipatie zet OCW in op het verhogen van
de arbeidsparticipatie van vrouwen naar meer dan 65% in 2011. Ook wordt
ingezet op het verhogen van het aandeel vrouwen in topposities bij de rijksoverheid.
Dit moet minstens 25% worden. En het beloningsverschil tussen mannen
en vrouwen bij de overheid moet teruggedrongen worden. Op het gebied van homo-emancipatie
werkt OCW aan een grotere sociale acceptatie van homoseksuelen ten opzichte
van 2006.Ondernomen acties 2008Arbeidsparticipatie van vrouwenDe arbeidsparticipatie van vrouwen moet meer dan 65% zijn in 2011.
De primaire verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij het ministerie van SZW.• In 2008 is samen met de staatssecretaris van SZW de taskforce DeeltijdPlus
voor twee jaar ingesteld. Vanuit OCW is meegewerkt aan de kabinetsreactie
op het advies van de taskforce Mobiliteitsmanagement.• De koplopergroep Tijdbeleid 7 tot 7, gericht op een betere afstemming
van werk- en openingstijden, is medio 2008 uitgebreid met acht nieuwe «koplopers»
(totaal op dit moment: twee provincies en twaalf gemeenten).• Daarnaast is een «instrument» ontwikkeld waarmee gemeenten
de flexibiliteit van het aanbod van diverse dienstverleningsorganisaties in
beeld kunnen brengen. Vierentwintig gemeenten hebben hier gebruik van gemaakt
en op basis van de uitkomsten maatwerkadvies over verbetering gekregen.Meer vrouwen in topposities (rijksoverheid)Voor de rijksoverheid geldt de doelstelling dat minstens 25% van
de functies in de Algemene Bestuursdienst in 2011 door vrouwen bezet wordt.
De minister van BZK is primair verantwoordelijk voor het realiseren van deze
doelstelling, de rol van OCW is meer indirect.• De minister van OCW ondersteunt samen met de staatssecretaris van
EZ (financieel en inhoudelijk) een initiatief vanuit het bedrijfleven om het
aandeel van vrouwen in topfuncties te verhogen: het «Charter Talent
naar de Top». In mei 2008 hebben 50 grote organisaties getekend voor
het formuleren van kwantitatieve doelen in de eigen organisatie voor meer
vrouwen aan de top. De minister van BZK heeft dit Charter voor de rijksoverheid
getekend. Het percentage vrouwen in ABD functies was eind 2008 19,7%.Meer acceptatie van homoseksuelenDe doelstelling is dat de houding van de bevolking tegenover homoseksuelen
aan het eind van de kabinetsperiode verbeterd is ten opzichte van 2006. OCW
is primair verantwoordelijk. Via afspraken met departementen, gemeenten,
het verstrekken van project- en instellingssubsidies en «management by speech» wordt aan verbetering gewerkt.• Een aantal organisaties heeft projectsubsidies gekregen voor: a)
het bespreekbaar maken van homoseksualiteit in kringen waar dat nog een taboe
is, b) totstandkoming van vier landelijke gay & straight allianties: in
het onderwijs, op de werkvloer, in de sport en ten aanzien van ouderen, c)
het stimuleren van lokaal homo-emancipatiebeleid door het sluiten van koploperovereenkomsten
met zestien steden en d) het vervullen van een actieve internationale en Europese
rol.• Resultaten hierbij: vier gay & straight allianties, zestien
koploperovereenkomsten zijn getekend, twee Europese homorechtenorganisaties
krijgen meerjarig steun, COC Nederland kan zijn homo-emancipatie motorfunctie
vervullen, de Landelijke «kom-uit-de-kast-dag» is geïntroduceerd,
de Nationale Jeugd Raad voert een campagne onder jongeren en levensbeschouwelijke
homo-emancipatiegroepen krijgen steun bij het bespreekbaar maken van homoseksualiteit
in kringen waar dit een taboe is.BeleidsconclusieIn 2008 is een begin gemaakt met de uitvoering van het voorgenomen beleid
uit de eind 2007 vastgestelde emancipatienota’s. Aangekondigde activiteiten
en maatregelen zijn volgens plan uitgevoerd. Voor wat betreft de uitvoering
liggen we op schema. Wel is het nog onzeker of de doelstelling «arbeidsparticipatie»
voor 2011 gehaald wordt. Dit gaat niet lukken bij het huidige groeitempo van
2% per jaar. Daarnaast is het te verwachten dat de economische recessie
van invloed is op de groei. IndicatorMeest recente gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én ODArbeidsparticipatie vrouwen
(≥12 uur)(bron: Emancipatiemonitor 2008)57% (2007)≥65% (2011)Art 25, AD 25.1    Aandeel vrouwen in topposities (rijksoverheid)(bron:
Ministerie van BZK)19,7% (2008)25% (2011)Art 25, AD 25.1    Beloningsverschil tussen mannen en vrouwen bij de
overheid(bron: Arbeidsinspectie 2006)2,6% (2006)2% (2011)Art 25, AD 25.1    Sociale acceptatie van homoseksuelen(bron: SCP)85% (2006)Recentere
gegevens worden in de zomer van 2010 verwacht.> 85% (2011)Art 25, AD 25.1Bijlage: Schakeltabel beleidsverslag 2008 Overzicht
van kabinetsdoelen, instrumenten en prestatiegegevens en relatie met begrotingsartikelen.Nr.Inhoud
(doelstellingen en projecten beleidsprogramma)IndicatorMeest recente
gerealiseerde waarde t.o.v. streefwaarde 2008Streefwaarde 2011Verwijzing Artikel én
ODKwaliteitonderwijs37.Verhogen
van de kwaliteit van onderwijs
onder meer door basis-, voortgezet-, en beroepsonderwijs naadloos
op elkaar en op het hoger onderwijs aan
te laten sluiten o.a. door middel van• verbeteren prestaties taal
en rekenen en verbeteren kwaliteitszorg• verlagen
drempel Gewichtenregeling• realiseren
passend onderwijs• verminderen aantal zeer zwakke scholen• naleving
onderwijstijd            Taal en rekenenTaal en rekenenTaal en rekenenTaal en rekenen  Gemiddelde vaardig- heidscores in groep 8
voor     a. taala. 1114 (2005); Streefw. 2008: 1116 (Cijfers in 2008 niet beschikbaar in het
COOL-Cohort- onderzoek, omdat voor een andere taaltoets is gekozen. Er wordt
gezocht naar een vervangende indicator.)a. Hogera. Art 1, OD 1.3.2.  b. begrijpend lezenb. 55 (2008); streefw. 2008: 55b. Hogerb. Art 1, OD
1.3.2.  c. rekenenc. 116 (2008); streefw. 2008: 118c. Hogerc. Art 1, OD
1.3.2.  (Bron: NWO Cohortonderzoek)           Percentage 15 jarige leerlingen met lage
leesvaardigheden. (bron: PISA 2006).15,1% (2006). Nieuwe PISA resultaten voor 2009 komen
beschikbaar in 2010.Tenminste
stabilisatie van de leerlingpresta- ties in het vo op het gebied taal in internationale
en longitudinale onderzoeken zoals PISA ten opzichte van het beeld in het
meetjaar 2003.Art 3, OD 3.3.2        Leerlingprestaties in het vo op het gebied
taal. In het schooljaar 2007/2008 start een nieuw cohortonder- zoek onder
de naam COOL5–18. Op dit moment is er nog geen indicator en streefwaarde
taalvaardigheid op basis van een Nederlands onderzoek aanwezig.De scores per schoolsoort voor begrijpend lezen
op referentieniveau 2F zijn (percentage leerlingen):BBL 26% KBL 40%
GL/TL 55% HAVO 63% VWO 36%.In 2011 is de volgende COOL
meting.HogerArt 3, AD 3.1        GewichtenregelingGewichtenregelingGewichtenregeli ngGewichtenregeling  Reductie taalachterstand van doelgroepleerlingen
aan het einde van de basisschool ten opzichte van 2001– 21% (2005)Tussenstreefwaarde 2008: – 30%– 40% (2011)Art 1, OD 1.3.3  (bron: COOL-cohort- onderzoek NWO)De gegevens die nodig zijn voor deze indicator zijn ten dele niet be- schikbaar
in het COOL Cohortonderzoek (NWO). Op korte ter- mijn wordt gezocht naar een
alternatieve indicator.          OnderwijstijdOnderwijstijdOnderwijstijdOnderwijs tijd  Percentage van de vo- scholen en mbo opleidingen
die aan de nor- men voor onderwijstijd voldoen(bron: Inspectie van het Onderwijs)28% (2007/2008)December 2008 heeft de Commissie Onder- wijstijd aanbevelingen gedaan voor
het beleid inzake onderwijstijd. Indien deze aanbevelingen worden overgenomen
en door de Tweede Kamer worden aanvaard, zal dit leiden tot aangepaste wet-
en regelgeving, hetgeen consequenties heeft voor de streefwaarden.MBO:
91% van de opleidingen voldoet aan de norm voor onderwijstijd Art 3, OD 3.3.2Art 4, OD 4.3.2        Zwakke scholenZwakke scholenZwakke scholenZwakke scholen  Percentage zeer zwakke scholen     a. in het basisonderwijsa. 1,5% (01–01–2009)a. 0,65% (2011)a. Art 1, OD 1.3.2  b. in het speciaal basisonderwijsb. 6,4% (2005/2006)b. 3,2% (2010/2011)b. Art 1. OD 1.3.3  c. in het (voortgezet) speciaal basisonderwijsc. 5% (2005/2006)c. 2,5% (2010/2011)c. Art. 1 OD 1.3.3  (bron: Inspectie van het Onderwijs)Er zijn nog geen nieuwe
realisatiecijfers beschikbaar. Meting vindt plaats in schooljaar 2008/2009.          Passend onderwijsPassend onderwijsPassend onderwijsPassend onderwijs  Dekkende infrastructuur van regionale verbanden
voor zorgleerlingen (bron: CFI)0%
(2006).Tussenstreefwaarde 2009: 20%.100%
(2011)Art 1, OD 1.3.3Art 3, OD 3.3.3        Dekkingsgraad zorg- en adviesteamsPO 60% (bovenschools)100% (2011)Art 4, OD 4.3.3  (bron: Nederlands Jeugdinstituut)VO 92%     BVE 75%(2007)Gegevens 2008 komen in april 2009 beschikbaar.  11.Hoger
onderwijs met meer kwaliteit en
minder uitval• meer kwaliteit en
minder uitval in de bachelorfase• excellentie
in onderwijs: beurzen voor talentvolle, ambitieuze studenten% studie-uitval (uit
wo) en studie-switchers (binnen wo) na het (verwijzende en bin- dende) eerste
bache- lorjaar in bachelor-2 en -3(bron: VSNU, CBS/1-cijfer HO)12% (2007)In de meerjarenafspraak
was een percentage van 14 genoemd; na herbe- rekening met definitieve gegevens
komt dit uit op 12. Het doel is dit percentage te halveren in 2011. (zie Kennis
in Kaart 2008, figuur 1).6% (2011)Art 6/7, OD 6.3.3        % wo-studenten dat in vier jaar de
bachelor afrondt (bron: CBS/1-cijfer HO)47,4% (2007)In de meerjarenafspraak was een percentage
van 45% genoemd. Dit percentage is herberekend op basis van meer recente
gegevens. (zie Kennis in Kaart 2008, figuur 1).>70% (2014)Art 6/7. OD 6.3.3        Rendement van
studenten in de post-propaedeutische fase van het hbo.(bron: 1-cijfer HO)Van de hbo-studenten die in 2001
met de postpropaedeutische fase begonnen, behaalde 77% in 2007 het
diplomaVan het cohort dat met de
postpropaedeu- tische fase start in 2008/2009, heeft 90% in 2012/2013
het diploma behaald.Art 6/7. OD 6.3.3        Kwaliteit docenten: %
hbo-docenten met minimaal een mastergraad(Meerjarenafspraken OCW en HBO-raad)Master: 45,8% (2006)Phd:
3,7% (2006)Totaal: 50% (2006)(zie Kennis
in Kaart, figuur 4)70% in 2014, waarvan in 2017 10% gepromoveerd
of deelneemt in een promotietrajectArt 6/7, OD 6.3.238.Voldoende gekwalificeerd onderwijsperso- neel nu en in de toe-
komst• Waardering voor het leraarschap verhogen• Leraren
beter belo- nen en zorgen voor een beter loopbaanperspectief• Een
sterkere positie van de leraar• Verdere professionalisering van
het leraarsberoep en versterking van de kwaliteit van
het opleiden van lerarenAantal openstaande vacatures voor leraren en managers in po, vo en bve, in
fte’s(bron: Arbeidsmarktbarometer
po, vo, bve).1 450
vacatures. Dit is het gemiddelde van de eerste drie kwartalen van 2008. Dat
zijn er ruim 200 meer dan er gemiddeld in de eerste drie kwartalen van 2007
openstonden. De gegevens over heel 2008 zullen in
de zomer van 2009 bekend worden.Kleiner dan 2 200 (2009) (< 1%)Art. 9 en AD 9.1Project Aanval
op de schooluitvalHet aantal nieuwe vsv’ers per kalenderjaar
(nationale indicator).(bron: Tweede Kamer, 2007–2008, 26 695, nr. 44)53 100 (2007)48 800
(2008)Tussenstreefwaarde: jaarlijkse reductie van 4 500.35 000 (2012)Art 4, OD 4.3.440.Het fors
uitbreiden van het aantal brede scholen     • vergroten
aantal combinatiefuncties• Het
aantal combina- tiefuncties in en om de brede school. (bron: SGBO, monitor
combi- natiefuncties)163 (2008)Tussenstreefwaarde
2010: 10002 500 (2012)Art 1, OD 1.3.4 • vergroten aantal brede scholen, met prioriteit in
de 40 probleemwijken• Aantal
brede scholen (bron: Jaarbericht brede scholen in Nederland)1 000 (2007),Tussenstreefwaarde
2009: 1100Cijfers eerst over 2009 bekend. Verwachting voor 2008, o.b.v. groei
van voorgaande jaren, is rond 12001 200 (2010)Art 1,
OD 1.3.441.Een maatschappelijke
stage voor alle leerlingen in het voortgezet onderwijsPercentage van alle vo-scholen dat een maatschappelijke stage
aan hun leerlingen biedt.(bron: Senter Novem) Realisatie 2006: 60%Realisatie 2007: 80%Realisatie
2008: 96%100% (2011–2012)Art 3, OD 3.3.5  De indicator
is gewijzigd in: Percentage leerlingen van alle vo-scholen dat een maatschappelijke
stage loopt.(bron: OCW, plan van aanpak Maatschappelijke stage)20% (2008–2009)35% (2009–2010)65%
(2010–2011)  42.Het invoeren van gratis schoolboeken in het voortgezet onderwijs
in 2 stappen:• In het schooljaar 2008/2009 via de regeling eenmalige
financiële tegemoetkoming van de overheid.• Vanaf het schooljaar
2009/2010 zorgen de scholen voor lesmate- riaal via verhoging van de lumpsum.De schoolkosten voor
ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs(bron: Inspectie van het Onderwijs)Nulmeting (2009)Verlaging met gemiddeld € 316Art 3, OD 3.3.159.Het tegengaan van radicalisering• inzetten van instrumenten
die aansluiten op de vraag uit het onderwijsveld• Ontwikkelen van
beleid ter verbetering sociale veiligheid op OCW instellingen.OCW veiligheids-
en radicaliseringsbeleid draagt bij aan het rijksbrede beleid. De projecten
in dit kader worden gefinancierd door BZK.OCW heeft geen eigen indicatoren hiervoor maar sluit aan bij
de doelstelling van BZK op dit terrein. De doelstelling van het Actieplan
Polarisatie en Radicalisering 2007–2011 is om op alle bestuursniveaus –
internationaal, nationaal en lokaal – in te zetten op het signaleren,
voorkomen en aanpakken van polarisatie en radicalisering.OCW heeft geen aparte streefwaarde voor de onderwijssector,
maar sluit aan bij de doelstelling van BZK op dit terrein.BZK: Het voorkomen en terugdringen van radicalisering
in Nederland.Begroting
BZK      Kinderopvang39.Het realiseren
van een sluitend systeem voor kinderopvang voor
0–4 jarigen (inclusief arbeidsparticipatievrouwen)     • stimuleren deelnamedoelgroepleer-
lingen aan vve• betere afstemming tussen bestaande voorzieningen
van kinderopvang, peuterspeelzalen
en voorschoolse educatiePercentage doelgroepleerlingen onder 2- en
3-jarigen dat deelneemt aan een VVE-programma62% (2008)Tussenstreefwaarde 2009: 70%100% (2011)Art
24, OD 24.3.3  Percentage doelgroepleerlingen onder 4- en
5-jarigen dat feitelijk deelneemt aan het VVE-programma63% (2008)Tussenstreefwaarde 2009: 70%100% (2011)Art 1, OD 1.3.3  Gelijktrekken
Leidster/kind ratio in peuterspeelzalen en kinderdagverblijvenTussenstreefwaarde 2009:1:9Het eerste realisatiecijfer (2009) komt in 2010 beschikbaar.1:8 (2010)Art 24, OD 24.3.3      Hoogstaande
wetenschap12.Het versterken
van de internationale reputatie van Nederlandse wetenschappelijke instellingen
en onder- zoeksinstellingen     • handhaving
dan wel versterking van de kwaliteit van
het wetenschappelijk onderzoekInternationale
wetenschappelijke kwaliteit op
basis van de relatieve Nederlandse citatiescore (mondiale gemiddelde = 1)
(bron: NOWT/CWTS)1,34 (2003–2006)(=
mondiale top-3)Behorende tot de top
3 mondiaal. Art. 16, OD 16.1 • versterking
promotiestelselPromotiegraad (aantal
promoties per 1000 personen in de leeftijdsgroep 25–34 jarigen) (bron,
VSNU en CBS)1,55 (2007)Verhoging relatief aantal promotiesArt 16, OD 16.3.3 • toename van het aantal vrouwelijk hooglerarenHet aandeel vrouwelijke hoogleraren(bron:
VNSU/WOPI)11,2%
(2007)15% (2010)Art 16, OD 16.3.314.Het versterken
van het innovatief vermogen van de Nederlandse economie• aandacht
en prioriteit voor toepassingsgericht onderzoek• investeringen in
de kwaliteit met behoud van onafhankelijkheid
van onderzoekPercentage Raak-projecten
met lecto- raatsdeelname(bron:
SIA, augustus 2008)93% (2007)95% (2011)Art 6, OD 6.3.4  Internationale
wetenschappelijke kwaliteit op
basis van de relatieve Nederlandse citatiescore (mondiale gemiddelde = 1)
(bron: NOWT/CWTS)1,34
(2003–2006)(= mondiale top-3)Mondiale top 3Art 16, AD 16.1Project Nederland ondernemend
innovatielandOntwikkeling en uit-
voering van maatschappelijke innovatieagenda’s• Vier maatschappelijke innovatieagenda’s opgesteld
op het gebied van energie, gezondheid, veiligheid en water.• Visie
verankering SBIR opgesteld. Taskforce Technologie, Onderwijs, Arbeidsmarkt gestart
om tekorten aan technici en technologen op te lossen. Plan van aan- pak launching
customer opgesteld.22 gestarte projec- ten in het kader van M&ICT.Zeven maatschappelijke innovatieagenda’s
zijn uitgevoerd: gezondheid, energie, water, veiligheid, duurzame agro-productie,
onderwijs en duurzame mobiliteit.Art 6, OD 6.3.4Art 16, AD 16.1Rijk
cultureel leven73.Alle
jongeren tot 18 jaar raken actief of passief vertrouwd met cultuur en kunstvor-
men en met de Nederlandse geschiedenis, o.a.• gratis musea voor
kinderen t/m 12 jaar (vanaf september 2009)• cultuurkaart (vanaf
november 2008)Aantal bezoeken van
kinderen in de leeftijd tot en met 12 jaar aan musea die
zijn aangesloten bij de Nederlandse Museum Vereniging en/of zijn inge- schreven
in het museumregister(bron: SEO Economisch Onderzoek)Uit nulmeting (uitgevoerd in 2008) blijkt dat het aantal bezoe-
ken in 2007 3 200 000 bedraagt.Streefwaarde: +30% in 2011 Art 14, OD 14.3.2  Verzilveringspercen-
tage van de cultuurkaart (bron: CJP)Streefwaarde: 70% (2009).In okt 2009
komen nieuwe realisatiecijfers beschikbaar.80% (2011)Art 14, OD 14.3.174.Het aanbod van de publieke omroep is kwalitatief hoogwaar- dig
en crossmediaal en richt zich op een breed en divers publiek• mediawijsheid• wijzigingen media-
wet• voorbereiden nieuwe concessietermijn
publieke omroepMediawijsheid –
expertisecentrumHet centrum
is in 2008 gestart met onder meer online dienstverlening via de sitewww.mediawijs
heidkaart.nl.In 2009 moet de organisatie echt staan en wordt de service
uitgebreid met fysieke loketten bij «Beeld en Geluid» en de bibliotheken.In 2011 is er een breed
netwerk op het terrein van media-educatie(mediawijsheid-exper-
tisecentrum).Art 15, AD
15.1Een geëmancipeerd
Nederland36.Nieuwe
impuls emancipatiebeleid en les- bisch- en homo-eman- cipatiebeleid in uitvoering• meer
kansen voor vrouwen• gewoon homo zijnArbeidsparticipatie vrouwen
(≥12 uur) (bron: Emancipatiemonitor 2008)57% (2007)≥65% (2011)Art 25, AD 25.1  Aandeel vrouwen in topposities (rijksoverheid)     (bron: Ministerie van BZK)19,7% (2008)25% (2011)Art 25, AD 25.1        Beloningsverschil tussen mannen en vrouwen
bij de overheid     (bron: Arbeidsinspectie 2006)2,6% (2006)2% (2011)Art 25, AD 25.1        Sociale acceptatie van homoseksuelen(bron:
SCP)85% (2006)Recentere gegevens worden in de zomer van 2010 verwacht.> 85%
(2011)Art 25, AD 25.1BELEIDSARTIKELENARTIKEL 1. PRIMAIR ONDERWIJS1.1 Algemene beleidsdoelstelling: het primair onderwijs
zorgt dat leerlingen in de eerste fase van de doorlopende leerlijn hun talenten
maximaal kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het beste
past bij hun talenten. Het legt bovendien de basis voor de huidige en toekomstige
deelname van deze leerlingen aan de samenleving.Doelbereiking en maatschappelijke effectenAlle kinderen hebben recht op passend en kwalitatief goed primair onderwijs
in voldoende toegeruste scholen (Grondwet, artikel
23: Staatscourant 2002, 200). De overheid houdt daarvoor een stelsel van (speciale)
basisscholen en scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs in stand en waarborgt
de kwaliteit van het onderwijs. Voor leerlingen die extra zorg nodig hebben,
heeft de overheid als taak om ondersteuning te bieden en onderwijsachterstanden
te voorkomen (Wet op het Primair Onderwijs en Wet op de Expertisecentra). Om het recht van ieder kind
op onderwijs te borgen, verplicht de overheid de ouders door middel van de
Leerplichtwet om hun kinderen onderwijs te laten volgen.De wijze waarop de minister de algemene beleidsdoelstelling invult, is
uitgewerkt in vier operationele beleidsdoelstellingen, te weten: «leerlingen
volgen onderwijs op voldoende toegeruste scholen voor primair onderwijs», «leerlingen
volgen onderwijs van hoge kwaliteit», «leerlingen kunnen zonder
drempels het primair onderwijs volgen dat het beste past bij hun talenten
en specifieke behoeften» en «leerlingen krijgen een beter aanbod
van aansluitende voorzieningen in en om de school». Om de operationele
doelstellingen te bereiken, is een aantal instrumenten ingezet. De resultaten
van deze instrumenten dragen bij aan het behalen van de operationele doelstellingen
en daarmee aan de algemene beleidsdoelstelling.Externe factorenEen kritische succesfactor van het primair onderwijs is de onderwijsarbeidsmarkt:
voldoende en goed onderwijspersoneel.Kengetallen over de onderwijsarbeidsmarkt zijn opgenomen in beleidsartikel
9 (Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid).Andere kritische succesfactoren zijn de demografische ontwikkelingen,
zoals veranderingen in de samenstelling van de leerling-populatie en het lerarenbestand.
Deze staan beschreven in «De referentieraming».Ten opzichte van de vorige teldatum steeg het aantal leerlingen in het
totale primair onderwijs met ca 1 800 (ruim 0,1%). De grootste
stijging deed zich voor in het (voortgezet) speciaal onderwijs met ca. 1 600
leerlingen (ruim 2,5%). Hiernaast is in 2008 het aantal leerlingen
met een rugzak (leerling-gebonden financiering) met ca. 3 500 toegenomen
(ruim 10%).Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstelling Tabel
1.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 20081. Positie op internationale ranglijst «gemiddelde
wiskundeprestaties» in groep 6 van het basisonderwijs5/6n.b.*9Top 5n.b.*  Bron: TIMMS, IEA Peildatum: 1995 Peildatum: 2007Peildatum: 2008 2. Positie op internationale ranglijst «gemiddelde
leesvaardigheid» in groep 6 van het basisonderwijs2112n.b.*Top 5n.b.*  Bron: PIRLS, IEAPeildatum: 1995Peildatum: 2006 Peildatum: 2008 3. Percentage scholen waar de resultaten
van de leerlingen aan het einde van de schoolperiode ten minste liggen op
het niveau dat op grond van de samenstelling van de leerling-popula- tie mag
worden verwacht 93,4%96,4%95,8%n.v.t.91,5%  Bron: Inspectie van het OnderwijsPeildatum: 2003/2004peildatum: 2005/2006Peildatum:
2006/2007 Peildatum: 2007/20084. Percentage leerlingen op basisscholen met havo
of vwo-advies38%n.b.*n.b.*40%41,5%  Bron: COOL-Cohortonderzoek (NWO) Peildatum 2005  Peildatum: 2010Peildatum:
20085. Tevredenheid ouders over de school van hun kind7,57,67,8≥ 7,57,5  Bron: Onderwijsmeter Peildatum: 2001Peildatum:
2006Peildatum: 2007Peildatum: 2008Peildatum: 2008* n.b: niet beschikbaar, omdat het desbetreffende onderzoek niet ieder
jaar plaatsvindt. Zie verder de toelichting.Toelichting:In tabel 1.1 zijn vijf indicatoren opgenomen die een beeld geven van de
prestaties van de leerlingen en scholen in het basisonderwijs. Van het speciaal
basisonderwijs en het speciaal onderwijs zijn geen vergelijkbare resultaatgegevens
bekend. Deze informatie wordt verzameld via internationaal (TIMMS, PIRLS)
en nationaal steekproefonderzoek (COOL-Cohortonderzoek NWO). Het TIMMS-onderzoek
vindt één keer in de vier jaar plaats. Het laatst beschikbare
onderzoek is van 2007. Het eerstvolgende betreft 2011. Het PIRLS-onderzoek
is vijfjaarlijks. Het laatst beschikbare onderzoek is uit 2006. Het eerstvolgende
gaat over 2011. Het COOL-Cohortonderzoek (NWO) is driejaarlijks. Het laatste
onderzoek dateert van 2008. Het eerstvolgende betreft 2011.1. Nederland staat in 2007 op een 9e plaats op de internationale ranglijst
voor rekenen/wiskunde en behoort daarmee tot de top 10. De daling wordt veroorzaakt
doordat enkele andere landen nu wat hogere scores behalen en doordat Nederlandse
meisjes iets lager scoren dan in eerdere peilingen. De verschillen met de
meeste landen die boven Nederland staan zijn klein. Een positie in de top
5 is haalbaar. De aandacht gaat uit naar de dalende tendens. De verbeteracties
voor rekenen zijn daarom van groot belang; zie hiervoor de Kwaliteitsagenda
Primair Onderwijs «Scholen voor morgen» in paragraaf 1.3.2.2. In 2006 behaalt Nederland voor leesvaardigheid een 12e plaats, een
daling ten opzichte van de laatste meting in 2001 (2e plaats); 2001 staat
niet in tabel 1.1. Ook deze daling wordt veroorzaakt door de lagere scores
van de meisjes. De verschillen met veel landen die op de ranglijst hoger staan,
zijn klein. Een positie in de top 5 is haalbaar. De verbeteracties voor taal
zijn daarom belangrijk; zie hiervoor de Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs «Scholen
voor morgen» in paragraaf 1.3.2.3. Er is in het schooljaar 2007/2008 een lichte daling te zien in het
percentage basisscholen met voldoende opbrengsten. Die daling kan volgens
de Inspectie van het Onderwijs samenhangen met steekproeffluctuaties en mogelijk
ook met een aanpassing van de beoordelingssystematiek van de Inspectie van
het Onderwijs. De daling is volgens de Inspectie van het Onderwijs statistisch
niet significant. Er worden dan ook geen beleidsmatige consequenties aan verbonden.4. Het percentage leerlingen met een havo- en/of een vwo-advies is gestegen
naar 41,5%. Daarmee is de streefwaarde meer dan gerealiseerd.5. Ouders in het basisonderwijs waarderen de school van hun kind met een
7,5. Dat is iets lager dan vorig jaar, maar nog conform de streefwaarde.Een meer gedetailleerd beeld van het primair onderwijs kan worden verkregen
in Bestel in Beeld 2008 en het Onderwijsverslag 2007/2008.Naast de kwantitatieve gegevens, zijn voor de mate waarin deze operationele
doelstelling wordt behaald ook de kwalitatieve gegevens relevant. In het «overzicht
afgeronde onderzoeken» (tabel 1.14) zijn de afgeronde onderzoeken opgenomen.1.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
1.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen7 514 1437 922 74312 891 1398 789 2369 282 9698 679 838603 131Waarvan garantieverplichtingen000020 500020 500Totale uitgaven7 574 3417 881 5888 314 9908 599 8498 981 0198 681 019300 000        Programma-uitgaven7 568 3347 875 8708 309 2358 593 2498 974 8178 674 979299 838        Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor primair onderwijs5 860 6437 488 4567 891 8918 113 5088 530 2808 085 080445 200• Personele bekostiging4 900 3026 472 9906 797 6587 011 4717 4
12 5246 964 702447 822• Materiële bekostiging858 359966 3971 041 2961 068 8751 090 6311 076 47514 156• Onderwijspersoneelsbeleid86 78523 03326 6008 1764 6037 240– 2 637• Invoering onderwijsnummer07 6725 8384 4094 1169 224– 5 108• Versterken positie ouders02 4172 6252 7623 1133 346– 233• Overig15 19715 94617 87417 81515 29324 093– 8 800        Leerlingen volgen onderwijs van hoge kwaliteit75 14376 61880 41757 34844 23533 96210 273• Ontwikkeling taal- en rekenonderwijs004411 0418 1492 4405 709• Leer- en hulpmiddelen000001 000– 1 000• Innovatie in het primair onderwijs1 9559183 9401 5974 6405 850– 1 210• Vergroten kwaliteitszorg66667550541163260032• Verbreding techniek in het basisonderwijs01502301 2457 8758 600– 725• Cultuur en school7505 8127 60515 70016 7748 4008 374• Schoolbegeleiding64 38565 47366 73635 7874 1425 969– 1 827• Overig7 3873 5909601 5672 0231 103920        Leerlingen kunnen zonder drempels het primair
onderwijs volgen dat het beste past bij hun talenten
en specifieke behoeften1 581 758259 647229 715305 454353 294353 953– 659• Passend onderwijs, WSNS en LGF969 38034 72134 24460 51238 84048 413– 9 573• Onderwijsachterstandenbeleid(o.a.
VVE)597 338205 481170 480216 493283 542275 2018 341• Eerste opvang aan leerplichtige
asielzoekers2 4942 1821 0736131 9471 151796• Faciliteiten zieke leerlingen5 2976 0856 1266 2246 5836 227356• Veiligheid op school08 75815 90621 26221 61421 450164• Overig7 2492 4201 8863507681 511– 743        Leerlingen krijgen een beter aanbod van aansluitende
voorzieningen in en om de school5 1948 51468 23868 0915 77617 178– 11 402• Brede scholen30939528 52031 6779703 650– 2 680• Dagarrangementen en combinatiefuncties0018 4664656739 980– 9 307• Tussenschoolse opvang4 8858 1193 2983 5693 9373 215722• Buitenschoolse opvang0017 95432 12188145– 57• Overig000260108188– 80        Voorcalculatorische uitdelingen00000152 541– 152 541        Programmakosten-overig45 59642 63538 97448 84741 23232 2658 967• Uitvoeringsorganisatie IBG9 75411 49710 93618 61616 92813 3403 588• Uitvoeringsorganisatie CFI35 84231 13828 03830 23124 30418 9255 379        Apparaatsuitgaven6 0075 7185 7546 6006 2026 040162Ontvangsten88 99843 151115 932101 84571 40441 10630 298NB 1 Door herformulering van de operationele doelstellingen kunnen de
uitgaven op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling
afwijken van voorgaande jaarverslagen.NB 2 De reguliere financiering aan scholen voor «Weer Samen naar
School», «Leerlinggebonden financiering» en «Onderwijsachterstandenbeleid»
zijn per 1 augustus 2006 onderdeel geworden van de lumpsum en daarom
opgenomen in «Personele bekostiging» en «Materiële
bekostiging». Voor de vergelijkbaarheid is dit, net als in de begroting
2008, teruggerekend tot en met het jaar 2005. Voor de jaren daarvoor is dat
niet mogelijk.NB 3 Met ingang van 1 augustus 2006 is er een vraaggestuurde financiering
van schoolbegeleidingsdiensten en worden de middelen stapsgewijs opgenomen
in de vergoeding aan de scholen. In deze tabel verschuiven deze middelen dan
naar het onderdeel «Personele bekostiging».Toelichting:De realisatie van de uitgaven in het primair onderwijs ligt ca. € 300
miljoen hoger dan geraamd in de begroting 2008. De realisatie van de ontvangsten
is ca. € 30 miljoen hoger dan geraamd. Er is een aantal garanties
afgegeven volgens de regeling «schatkistbankieren». Hieronder
worden de grootste verschillen toegelicht.• Personele en materiële bekostiging: Het verschil wordt onder
andere verklaard door het verwerken van de loonbijstelling (€ 447
miljoen), waaronder € 38,5 miljoen die is toegevoegd voor een eenmalige
uitkering aan onderwijsgevenden volgens het actieplan Leerkracht van Nederland,
en de prijsbijstelling (€ 17 miljoen). Verder zijn de budgetten
aangepast voor de leerlingontwikkeling in het primair onderwijs (– € 7,8
miljoen), en voor de rugzakleerlingen (– € 16,4 miljoen).
Bij Voorjaarsnota zal worden besloten of de middelen voor de rugzakleerlingen
worden toegevoegd aan de begroting van 2009.• Onderwijspersoneelsbeleid: Het verschil wordt verklaard door het
vervallen van een kleine reservering voor lerarenproblematiek. Deze was niet
meer nodig door het actieplan Leerkracht van Nederland. Verder heeft de regeling
startende directeuren minder instroom gehad dan voorzien.• Invoering onderwijsnummer: Voor de uitvoeringskosten van het onderwijsnummer
is € 3,4 miljoen overgeboekt naar IBG en € 2,2 miljoen
naar de CFI. In de tabel staan deze uitgaven onder de «programmakosten
overig». Verder is het budget verhoogd met € 0,5 miljoen voor
de aansluiting tussen de PGNPO (persoonsgebonden nummer projectorganisatie)
en BRON (basisregistratie onderwijsnummer).• Ontwikkeling taal- en rekenonderwijs: In de loop van 2008 is € 5,7
miljoen extra beschikbaar gesteld voor taal- en rekenverbetertrajecten.• Leer- en hulpmiddelen: Deze enveloppenmiddelen zijn in 2008 voor
een klein deel uitgegeven aan het verbeteren van het binnenmilieu op scholen
en voor het merendeel aan extra taal- en rekenverbetertrajecten.• Innovatie in het primair onderwijs: In 2008 zijn deze middelen
vooral gebruikt om de eerste tranche van de taal- en de rekenverbetertra-jecten
op de scholen te ondersteunen. De bijkomende kosten vielen lager uit dan geraamd.
In begroting 2009 zijn de innovatiemiddelen volledig toegerekend aan het instrument «verbetering
van taal- en rekenopbrengsten».• Cultuur en school: Van artikel 14, Cultuur, is € 8,5
miljoen overgeboekt voor cultuureducatie in de tweede helft van het schooljaar
2007/2008.• Passend onderwijs, WSNS en LGF: De start van de experimenten en
veldinitiatieven kost meer tijd dan was voorzien. De oorzaak hiervan is het
grote aantal betrokken partijen en de complexiteit van de wet- en regelgeving.
Bij Voorjaarnota zal worden besloten of de niet ingezette middelen worden
doorgeschoven naar 2009.• Onderwijsachterstandenbeleid (onder andere VVE): Om onderwijsachterstanden
snel en effectief tegen te gaan is het van belang dat scholen grote uitgaven,
zoals voor de uitbreiding van het leerlingvolgsysteem, direct kunnen bekostigen.
Daarom is de tweede tranche van € 10 miljoen voor 2009 tegelijkertijd
met de eerste tranche voor 2008 aan scholen beschikbaar gesteld. Dit verklaart
het merendeel van het verschil.• Brede scholen: De middelen voor het realiseren van combinatiefuncties
op brede scholen (€ 3,3 miljoen) zijn via het Gemeentefonds aan
gemeenten ter beschikking gesteld. Dat verklaart het grootste deel van het
verschil. Verder is ongeveer € 0,6 miljoen meer uitgegeven voor
het opzetten van een sectorspecifiek ondersteuningsstructuur voor de «impuls
combinatiefuncties brede school, sport en cultuur» en voor de voorbereiding
van een steunpunt Brede scholen. Daarnaast moet worden vermeld dat het opstellen
van de regeling Huisvesting Brede School is vertraagd door besluitvorming
over de uitvoering. Deze zal daarom pas in 2009 tot uitbetalingen leiden.
In 2008 zijn hiervoor FES-middelen ontvangen die evenals de OCW-middelen vervolgens
doorgeschoven zijn naar 2009.• Dagarrangementen en combinatiefuncties: De looptijd van de regeling
is met een half jaar verlengd tot eind december 2008. Hierdoor hebben de subsidieontvangers
meer tijd gekregen om de projecten af te ronden. De laatste betalingen zullen
plaatsvinden in 2009. Daarom wordt € 8 miljoen overgeheveld naar
2009. Bovendien zijn minder projecten voor ondersteuning ingediend dan verwacht,
waardoor € 1,3 miljoen minder is uitgegeven.• Tussenschoolse opvang: Omdat er veel meer aanvragen waren dan verwacht,
is € 1 miljoen extra uitgetrokken voor de scholing van overblijfmedewerkers.
Dit verklaart het merendeel van het verschil.• Uitvoeringsorganisatie IBG: Voor de uitvoeringskosten van het onderwijsnummer
is € 3,4 miljoen overgeboekt naar IBG. In deze tabel zijn de uitgaven
dan verschoven van «invoering onderwijsnummer» naar «uitvoeringsorganisatie
IBG». Verder wordt het verschil verklaard door loon- en prijsbijstelling.• Uitvoeringsorganisatie CFI: Voor de uitvoeringskosten van het onderwijsnummer
is € 2,2 miljoen overgeboekt naar de CFI. In deze tabel zijn de
uitgaven dan verschoven van «invoering onderwijsnummer» naar «uitvoeringsorganisaties
CFI». Verder wordt het verschil verklaard uit verbetering van de CFI-systemen
(€ 1,5 miljoen), verbetering van de verwerking van de jaarverslagen
van de scholen (€ 0,6 miljoen), loon- en prijsbijstelling en extra
uitvoeringswerkzaamheden voor diverse kleine projecten.• Ontvangsten: Voor € 8 miljoen zijn middelen voor gemeentelijke
projecten teruggevorderd, vooral door het aflopen van de projectsubsidies
Gemeentelijke Onderwijsachterstanden 2002–2006. Voor nog eens € 8
miljoen is de reserve van het Participatiefonds afgeroomd. Voor de dekking
van het Actieplan Leerkracht was onder andere gebruik gemaakt van de exploitatie
van het Vervangingsfonds. Omdat in 2008 echter geen ruimte aanwezig was binnen
de begroting van Vervangingsfonds is een deel van de dekking (€ 8
miljoen in 2008) bekostigd vanuit de reserves van het Participatiefonds. Verder
wordt het verschil tussen raming en realisatie verklaard door de afrekening
van de eerste fase van het project «Op de rails». Door vertraging
is hiervoor € 8,8 miljoen niet uitgeput. Tenslotte zijn er extra
ontvangsten door de afwikkeling van de AVR (€ 5,3 miljoen).1.3 Operationele doelstelling1.3.1 Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor primair onderwijsDe overheid heeft de verantwoordelijkheid scholen goed toe te rusten.
Daarmee moeten scholen in staat zijn te voldoen aan de eisen voor de toegankelijkheid
en de kwaliteit. De scholen en schoolbesturen moeten kunnen inspelen op de
specifieke omstandigheden en onderwijs op maat bieden. De lumpsumbekostiging
stelt hen in staat zelf af te wegen hoe het beschikbare budget het beste kan
worden ingezet. Hierover leggen de schoolbesturen verantwoording af.DoelbereikingNaast de reguliere bekostiging was in 2008 bijzondere aandacht voor het
islamitisch onderwijs, de ondersteuning op de scholen en de financiële
reserves van de scholen.Het islamitisch onderwijs kent ernstige problemen, vooral met de rechtmatigheid
en met de onderwijskwaliteit. De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 38). Het ministerie van OCW en de Inspectie van het Onderwijs hebben
maatregelen getroffen. Zo ziet de Inspectie van het Onderwijs scherp toe op
de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Bij het vermoeden van strafbare
feiten zal aangifte worden gedaan. Dit is in 2008 bij twee schoolbesturen
gebeurd. Bij ernstige bevindingen wordt aangedrongen op het vertrek van de
bestuurders. In 2008 ging het om drie besturen. Het is belangrijk dat de besturen
van deze scholen zelf waar nodig een verbeterslag maken. Hiervoor wordt ingezet
op duurzame partnerrelaties tussen islamitische schoolbesturen en schoolbesturen
in de omgeving.In het basisonderwijs kunnen meer conciërges aan de slag. Op 1 mei
2008 is de regeling loonkostensubsidie ondersteunend personeel basisscholen
van kracht geworden (Staatscourant 29 april 2008, nummer 83) voor het aanvragen
van subsidie voor het aanstellen van ondersteunend personeel in een reguliere
dienstbetrekking op basisscholen. Zie beleidsartikel 9, Arbeidsmarkt- en Personeelsbeleid.In 2008 hebben de schoolbesturen een financieel jaarverslag over het kalenderjaar
2007 ingeleverd bij CFI. Dit is de tweede keer dat er van alle schoolbesturen
een jaarverslag is ontvangen. Het eigen vermogen van de schoolbesturen in
de sector primair onderwijs is gegroeid met € 0,2 miljard naar € 2,6
miljard. Een commissie, ingesteld vanuit het ministerie van Financiën
en het ministerie van OCW, onderzoekt voor alle onderwijssectoren wat een
redelijke omvang is van het eigen vermogen van de schoolbesturen. Deze commissie
komt medio 2009 met een rapport.InstrumentenTabel
1.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Personele bekostiging:
Schoolbesturen ontvangen op basis van leerlingaantallen en leerling-kenmerken,
de gemiddelde leeftijd van leraren en het opleidingsniveau van ouders een
lumpsumbekostiging van de rijksoverheid
om personeel aan te kunnen stellen.Ja2. Personele bekostiging:
In deze kabinetsperiode zal een eerste experimentele stap worden gezet naar
decentralisatie van de vervanging van leraren.Nee3. Materiële bekostiging:
Het Rijk verstrekt schoolbesturen een lumpsumbekostiging voor
de materiële instandhouding van scholen, die gebaseerd is op programma’s
van eisen.Ja4. Onderwijspersoneelsbeleid:
Zie beleidsartikel 9, Arbeidsmarkt-
en Personeelsbeleid. Ja5. Invoering onderwijsnummer: In 2008 zullen scholen de gelegenheid
krijgen om de kwaliteit van de
gegevens in hun leerlingenadministratie te verbeteren en daarna om kennis
te maken met de nieuwe manier van uitwisseling van persoonsgegevens met de
IB-groep.Ja6. Invoering onderwijsnummer: In 2008 zullen de softwareleveranciers,
CFI en de IB-groep hun systemen zo testen en verbeteren, dat het zo gemakkelijk
mogelijk wordt gemaakt voor de scholen. Ja7. Invoering onderwijsnummer: Scholen worden geïnformeerd
en krijgen ondersteuning via een helpdesk. Het ministerie van OCW en de besturenorganisaties
werken daarin samen.Ja8. Versterken positie ouders: Landelijk ouderorganisaties versterken
de medezeggenschapsfunctie van ouders door het geven van cursussen en ondersteuning.
Zij voeren projecten uit die de deskundigheid van ouders bevordert en de samenwerking
tussen ouders, school en andere opvoeders verbetert.Ja9. Versterken positie ouders: Er is bijzondere aandacht voor de
positieverbetering van kwetsbare groepen ouders. De informatie- en servicefunctie
voor alle ouders wordt verder uitgebouwd. JaToelichting:1. en 3.   In 2008 hebben alle bekostigde schoolbesturen op basis van de leerlingenaantallen
en de leerling-kenmerken een lumpsumbekostiging ontvangen voor
de personele kosten, voor de kosten van personeels- en arbeidsmarktbeleid
en voor de materiële instandhouding. De bekostiging voor de materiële
instandhouding is gebaseerd op de programma’s van eisen die zijn geëvalueerd
in 2006. De evaluatie heeft niet geleid tot een aanpassing van het programma
van eisen.De scholen die negatieve effecten ondervonden van de herijking van de
gewichtenregeling, zowel voor de personele bekostiging als de materiële
bekostiging, zijn tegemoetgekomen met de compensatieregeling.2.   In 2008 is het overleg afgerond met werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties
om te komen tot een pilot nieuw vervangingsstelsel. Vanaf 1 augustus
2009 zouden 15 tot 20% van het aantal schoolbesturen kunnen deelnemen
aan de pilot. De pilot gaf besturen de mogelijkheid om zelf invulling te geven
aan hun vervangingsbeleid. De schoolbesturen zijn dan niet langer verplicht
verzekerd bij het Vervangingsfonds. Met de vrijvallende premie zouden zij
zelf de bekostiging van vervanging kunnen betalen. In maart 2009 is echter
besloten de pilot niet door te laten gaan, omdat er onvoldoende aanmeldingen
waren.4.   Zie beleidsartikel 9, Arbeidsmarkt- en Personeelsbeleid5. t/m 7.   In 2008 en 2009 worden scholen in de gelegenheid gesteld de kwaliteit
van de gegevens in hun leerlingenadministraties te verbeteren met de Persoonsgebonden
nummer (PGN)-scan. In 2008 zijn ruim 4500 scholen gestart. De scholen worden
intensief geïnformeerd en begeleid door de helpdesk van de projectorganisatie
van het veld: PGNPO. Bovendien is de digitale keten waarmee de scholen, de
IB-groep en de CFI de leerling-gegevens op basis van het persoonsgebonden
nummer uitwisselen, in 2008 getest. De bevindingen hebben tot verbeteringen
van de keten geleid, waardoor de uitwisseling in de toekomst zo eenvoudig
mogelijk verloopt.8. en 9.   De landelijke ouderorganisaties ontvangen subsidie voor scholing
van medezeggenschapsleden en deskundigheidsbevordering van de ouders. Diverse
cursussen en projecten zijn uitgevoerd en het Webportaal 5010 is gestart waar
ouders met hun vragen terecht kunnen. Hiernaast zijn middelen ter beschikking
gesteld aan het Platform allochtone ouders en het project Eutonos, ter verbetering
van de relatie tussen ouders met een niet-westerse achtergrond en de school.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
1.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 2008Het percentage scholen waar de leraren efficiënt
gebruik maken van de geplande onderwijstijd92,4%96,595,396%96,6%Bron: Inspectie van het onderwijsPeildatum: 2003/2004Peildatum: 2005/2006Peildatum: 2006/2007Peildatum:
2010/2011Peildatum: 2007/2008Toelichting:1. Het efficiëntiepercentage is hoog. De verschillen met de waarden
in de begroting zijn ontstaan door herberekeningen na de afronding van de
tweede bestandsopname. Hierbij zijn alle basisscholen beoordeeld. Het kwaliteitskenmerk «onderwijstijd»
bestaat uit één aspect: «de leraren maken efficiënt
gebruik van de geplande onderwijstijd». De Inspectie van het Onderwijs
bekijkt of de lessen op tijd beginnen, of niet te veel tijd wordt besteed
aan klassenorganisatie en of leerlingen niet te lang op hulp hoeven te wachten.  Meetbare gegevens over de personele bekostiging zijn opgenomen
in beleidsartikel 9 (arbeidsmarkt- en personeelsbeleid).  Naast de kwantitatieve gegevens, zijn voor de mate waarin deze
operationele doelstelling wordt behaald ook de kwalitatieve gegevens relevant.
In het «overzicht afgeronde onderzoeken» (tabel 1.14) zijn de
afgeronde onderzoeken opgenomen.Overzicht deelnamegegevens en uitgaven per leerling Tabel
1.5 Leerlingen primair onderwijs (x
1 000) RealisatieRaming 200420052006200720082008Leerlingen basisonderwijs      – geen gewicht1 182,71 199,81 233,21 275,91 312,71 279,9– 0.25170,6158,5116,674,637,739,4– 0.3––36,566,091,1113,9– 0.41,01,11,00,70,40,4– 0.72,92,92,11,40,70,7– 0.9191,3186,8137,289,847,445,9– 1.2––21,843,562,968,7Subtotaal1 548,51 549,11 548,41 551,91 552,91 548,9Leerlingen trekkende bevolking0,50,50,50,50,50,5Totaal1 549,01 549,61 548,91 552,41 553,41 549,4Leerlingen in het speciaal basisonderwijs50,148,346,344,944,143,3– waarvan anderstalige leerlingen9,49,38,78,68,38,3Leerlingen in het (voortgezet) speciaal
onderwijs57,160,163,364,666,366,0– waarvan anderstalige leerlingen10,811,311,111,511,511,8Ambulant begeleide leerlingen14,920,529,135,539,240,2– waarvan in het (speciaal) basisonderwijs10,313,718,221,122,1n.b.– waarvan in het voortgezet onderwijs4,66,810,914,417,1n.b.Aantal leerlingen in eerste opvang leerplichtige
asielzoekers1,51,20,90,90,90,9Bron: Cfi-tellingen en referentieraming, op teldatum 1 oktober van de
respectievelijke jaren. De realisatie voor 2008 is op basis van een voorlopige
telling.NB 1 Met ingang van 1 oktober 2006 is de nieuwe gewichtenregeling gefaseerd
ingevoerd. Dat betekent dat op teldatum 01.10.2006 alle 4- en 5-jarige leerlingen
in het basisonderwijs volgens de nieuwe regeling zijn geteld, op teldatum
01.10.2007 alle 4- t/m 7-jarige leerlingen, op teldatum 01.10.2008 alle 4-
tot 9-jarige leerlingen en op teldatum 01.10.2009 alle leerlingen. De gefaseerde
invoering verklaart voor een groot deel de verschillen tussen realisatie 2006,
2007 en realisatie 2008.NB 2 De reeks ambulant begeleide leerlingen is aangepast t.o.v. eerdere
begrotingen en jaarverslagen, zodat deze beter vergelijkbaar is over de jaren
heen. De reeks is gebaseerd op de 1 oktober-telling van de leerlingen
met een rugzak en de teruggeplaatste leerlingen, inclusief de visueel gehandicapte
kinderen (VGK) en meervoudig gehandicapten doof en blind (MGDB). De onderverdeling
van het geraamd aantal leerlingen in 2008 is niet beschikbaar.Tabel
1.6 (Gesaldeerde) uitgaven per leerling, excl. IBG, CFI en apparaatskosten
(x € 1 000) RealisatieRaming 200420052006200720082008WPO: basisonderwijs
en speciaal basisonderwijs4,14,34,44,54,74,6WEC: (voortgezet) speciaal
onderwijs15,016,117,418,820,119,8Primair onderwijs4,54,74,95,15,35,2Bron: CFI-tellingen, op teldatum 1 oktober van de respectievelijke jarenTabel
1.7 Aantal scholen in het primair onderwijs RealisatieRaming 200420052006200720082008Scholen voor basisonderwijs6 9736 9536 9296 8986 8916 929Scholen voor speciaal basisonderwijs328326320316313320Scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs324323323323323319Totaal primair onderwijs7 6257 6027 5727 5377 5277 568Bron: CFI-tellingen, op teldatum 1 oktober van de respectievelijke jaren.
De realisatie voor 2008 is op basis van een voorlopige telling.1.3.2 Leerlingen volgen onderwijs van hoge kwaliteitHet primair onderwijs moet kwalitatief goed zijn, zodat het de leerling
voorbereidt op de Nederlandse samenleving en het de leerling mogelijk maakt
naar die vorm van het voortgezet onderwijs te gaan die het beste aansluit
bij zijn of haar talenten.De Inspectie van het Onderwijs houdt toezicht op de kwaliteit van het
onderwijs en rapporteert hierover in het Onderwijsverslag.DoelbereikingIn het schooljaar 2007/2008 heeft de Inspectie van het Onderwijs nader
onderzoek verricht naar de basisvaardigheden taal en rekenen. Hieruit blijkt
dat 12% van alle basisscholen taalzwak en 23% rekenzwak is.
Daar tegenover staat dat 18% van alle basisscholen als taalsterk wordt
gekwalificeerd en 27% als rekensterk. De ambitie van het huidige beleid
is om de kwaliteit van het onderwijs in de basisvaardigheden te verhogen.In 2008 is uitvoering gegeven aan de Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs «Scholen
voor morgen» zoals die door het Kabinet in overleg met de sector primair
onderwijs is opgesteld. De Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs «Scholen
voor morgen» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 1) kent als ambitie dat alle kinderen zich optimaal ontwikkelen en
hun talenten benutten. Zij hebben het recht een goede basis mee te krijgen
waar zij de rest van hun leven op kunnen voortbouwen. Goede beheersing van
de basisvaardigheden taal en rekenen is cruciaal voor verder schoolsucces
en voor het functioneren in de maatschappij.InstrumentenTabel
1.8 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Ontwikkeling taal- en rekenonderwijs: De enveloppenmiddelen
worden ingezet voor het uitvoeren van een aantal programma’s en het
ontwikkelen van nieuwe didactische modellen om het leesniveau en het rekenniveau
te verhogen.Ja2. Ontwikkeling taal- en rekenonderwijs: In samenwerking met het
onderwijsveld worden landelijke beschrijvingen ontwikkeld van wat leerlingen
aan het eind van het basisonderwijs op het terrein van taal en rekenen moeten
beheersen.Ja3. Ontwikkeling taal- en rekenonderwijs: Om leraren te ondersteunen
worden leerlijnen taal en rekenen/wiskunde ontwikkeld die rekening houden
met het verschil in uitstroom van
leerlingen naar het vervolgonderwijs.Ja4. Leer- en hulpmiddelen: Vanuit de tranche 2008 van de enveloppenmiddelen
wordt alvast geïnvesteerd in de aanpassing van leermiddelen aan
de nieuwe spelling.Nee5. Zeer zwakke scholen: Het wetvoorstel «Goed bestuur»
met bijpassend interventiebeleid is in voorbereiding. Hiermee kan gericht
worden bevorderd dat scholen sneller verbeteren. Wanneer de vereiste verbetering
uitblijft en daardoor sprake blijft van zeer slecht onderwijs, biedt het wetsvoorstel
de mogelijkheid tot sluiting van de school.Ja6. Innovatie in het primair onderwijs:
Uit de enveloppe wordt vanaf 2008 € 5,5 miljoen toegekend aan het
Platform Kwaliteit en Innovatie.
Deze middelen worden zo ingezet en verdeeld dat ze de opbrengsten die afgesproken
worden in de kwaliteitsagenda
voor het primair onderwijs, maximaal
ondersteunen. Ze zijn bedoeld voor scholen om van elkaar te leren (breedteprojecten)
en om met experts te leren (diepteprojecten).JaToelichting:1. Het Expertisecentrum Nederlands en het Freudenthal Instituut zijn projecten
gestart voor het verhogen van het taal- en het rekenniveau. Deze projecten
zijn: «Taaltalent», «Masterplan taal» en «zOEFi»
(oefenproject rekenen) en lopen door in de jaren 2009, 2010 en 2011.2. De Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (Commissie Meijerink)
heeft in januari 2008 haar advies aangeboden aan het ministerie van OCW. De
kern is de invoering van referentieniveaus waarmee wordt aangegeven wat leerlingen
moeten kennen en kunnen op het gebied van taal en rekenen. De meeste aanbevelingen
zullen worden overgenomen. Hierover is de Tweede Kamer in april geïnformeerd
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 332, nr. 3). De referentieniveaus zijn in het najaar van 2008 in alle sectoren
via een veldraadpleging aan scholen en leerkrachten voorgelegd. Naar verwachting
kunnen begin 2009 de referentieniveaus worden meegenomen in een traject van
wet- en regelgeving om augustus 2010 van kracht te kunnen zijn.3. Het Expertisecentrum Nederlands en het Freudenthal Instituut ontvingen
subsidie voor het aanpassen van de tussendoelen en de leerlijnen taal en rekenen
op basis van de referentieniveaus. De afronding van deze projecten vindt plaats
in 2009.4. Gezien de verschuiving in de prioriteiten naar aanleiding van de Kwaliteitsagenda
Primair Onderwijs «Scholen voor morgen», is in 2008 besloten deze
enveloppenmiddelen ten dele te investeren in extra taal- en rekenverbetertrajecten.5. Het wetsvoorstel «Goed bestuur» is eind december 2008 naar
de Tweede Kamer gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 828, nrs. 2, 3 en 4). De Inspectie
van het Onderwijs heeft het interventiebeleid zeer zwakke scholen aangepast
waardoor eerder ingegrepen kan worden als de onderwijssituatie zeer slecht
is. De zeer zwakke scholen die de kwaliteit onvoldoende hebben verbeterd,
worden voorgedragen aan de minister van OCW voor een bestuurlijk natraject.
Wanneer de verbetering uitblijft en dus sprake is van een blijvende ondermaatse
kwaliteit (er wordt bijvoorbeeld niet voldaan aan minimum leerresultaten voor
taal en rekenen) kan, als het wetsvoorstel «Goed bestuur» wordt
aangenomen, worden besloten tot de beëindiging van de bekostiging van
de desbetreffende school. De Tweede Kamer heeft begin 2009 een brief (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 293, nr. 28)
ontvangen over de aanvullende maatregelen ter verbetering van de kwaliteit
van de zeer zwakke scholen.6. In 2008 is de beschikbare € 5,5 miljoen geïnvesteerd
in taal- en rekenverbetertrajecten. Onder begeleiding van het Projectbureau
Kwaliteit van de PO-raad hebben scholen zelf verbeterplannen opgesteld voor
hun taal- en rekenonderwijs. Leren van elkaar staat daarbij centraal. In de
loop van 2008 zijn daarbovenop extra middelen beschikbaar gesteld voor extra
taal- en rekenverbetertrajecten: € 4 miljoen voor taalverbetertrajecten
en ca € 1,7 miljoen voor rekenverbetertrajecten. Hierdoor doen nu
in totaal 1 000 scholen mee aan een taalverbetertraject en 375 scholen
aan een rekenverbetertraject.Naast deze instrumenten is beleid ontwikkeld om excellentie, cognitieve
topprestaties, in het basisonderwijs te stimuleren. Hierdoor zijn enkele beloftevolle,
landelijke projecten gestart, zoals de digitale topschool beterweters (www.beterweters.nl). Daarnaast is voor schoolbesturen de regeling Excellentie gepubliceerd
op 2 december 2008, nr. 234.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
1.9 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 20081. Gemiddelde vaardigheidscores taal in groep 81 115n.b.*n.b.*1 116n.b.**  Bron: COOL-Cohortonderzoek (NWO) Peildatum: 2003  Peildatum: 2008 2. Gemiddelde vaardigheidscores begrijpend lezen
in groep 853n.b.*n.b.*5555  Bron: COOL-Cohortonderzoek (NWO) Peildatum: 1999  Peildatum: 2008Peildatum:
20083. Gemiddelde vaardigheidscores rekenen in groep
8116n.b.*n.b.*118116  Bron: COOL-Cohortonderzoek (NWO) Peildatum: 1999  Peildatum: 2008Peildatum:
20084. De school evalueert systematisch de kwaliteit van
haar opbrengsten en het leren en onderwijzen43,643,838,74052,4  Bron: Inspectie van het Onderwijs Peildatum: 2003/2004Peildatum: 2005/2006Peildatum: 2006/2007Peildatum: 2007/2008Peildatum: 2007/20085. Percentage scholen dat voldoende scoort op het kwaliteitskenmerk
instructie (voorheen didactisch handelen)96,797,596,69795  Bron: Inspectie van het Onderwijs Peildatum: 2003/2004Peildatum: 2005/2006Peildatum: 2006/2007Peildatum: 2007/2008Peildatum: 2007/20086. Rapportcijfers ouders over de kwaliteit van
de leraar van het kind7,77,77,97,77,7  Bron: Onderwijsmeter Peildatum: 2005Peildatum: 2006Peildatum:
2007Peildatum: 2008Peildatum: 20087. Percentage zeer zwakke scholen in het basisonderwijs1,4%1,5%1,4%0,65%1,5%  Bron: Inspectie van het OnderwijsPeildatum: 01.01.2006Peildatum:
01.01.2007Peildatum 01.01.2008Peildatum: 2011Peildatum: 01.01.2009* n.b.: niet beschikbaar, omdat het desbetreffende onderzoek niet ieder
jaar plaatsvindt. Zie verder de toelichting.** n.b.: niet beschikbaar. Zie verder de toelichting onder 1.Toelichting:1. Deze score is niet meer beschikbaar in het COOL-Cohortonderzoek, omdat
voor een andere taaltoets is gekozen. Er wordt gezocht naar een vervangende
indicator.2. De score voor begrijpend lezen is in 2008 hoger dan in 1999. De streefwaarde
is gehaald.3. De rekenscore is over de laatste tien jaar stabiel gebleven. Daarmee
is de streefwaarde niet gehaald.4. Het aantal scholen dat systematisch evalueert, is toegenomen. Voor
veel scholen was 2007–2008 het eerste jaar van een nieuwe planperiode
van het schoolplan: het moment om kwaliteitszorg tegen het licht te houden.
Verder was er ook beleidsmatige aandacht voor kwaliteitszorg in de Kwaliteitsagenda
Primair Onderwijs «Scholen voor morgen». Ook maken
schoolbesturen steeds vaker afspraken met hun scholen over de verantwoording
van de kwaliteit. De inhoud van deze indicator is aangepast ten opzichte van
begroting 2008 en sluit aan op begroting 2009. Dit komt door veranderingen
in het toezichtskader van de Inspectie van het Onderwijs. Bovendien heeft
de Inspectie van het Onderwijs vorig jaar de tweede periode (2003–2007),
waarin alle basisscholen zijn doorgelicht, afgerond.5. Van de basisscholen heeft 95% voldoende gescoord op het kwaliteitskenmerk «instructie».
Dat is iets lager dan voorgaande jaren en lager dan de streefwaarde. De oorzaak
van kleine fluctuaties ligt in de variatie van de onderzochte scholen in de
steekproeven. Ook de inhoud van deze indicator is aangepast door veranderingen
in het toezichtskader van de Inspectie van het Onderwijs. De indicator sluit
aan bij die in begroting 2009.6. Ouders beoordelen de leerkracht op de basisschool van hun kind met
een 7,7. Dat is iets lager dan in 2007, maar is nog steeds op een behoorlijk
niveau.7. In plaats van een daling van het aantal zeer zwakke scholen is er een
lichte stijging van het aantal zeer zwakke scholen. Dit is het gevolg van
de aanscherping van het toezicht van de Inspectie van het Onderwijs. De inspectie
spreekt tegenwoordig ieder jaar over alle scholen een oordeel uit in plaats
van één keer in de vier jaar.Naast de kwantitatieve gegevens, zijn voor de mate waarin deze operationele
doelstelling wordt behaald ook de kwalitatieve gegevens relevant. In het «overzicht
afgeronde onderzoeken» (tabel 1.14) zijn de afgeronde onderzoeken opgenomen.1.3.3 Leerlingen kunnen zonder drempels primair onderwijs
volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke behoeftenSommige leerlingen zijn zonder extra zorg niet of niet goed in staat om
(regulier) onderwijs te volgen, bijvoorbeeld leerlingen met leermoeilijkheden,
grote leerachterstanden of leerlingen met een handicap of stoornis. Voor deze
kinderen zijn er speciale basisscholen en scholen voor (voortgezet) speciaal
onderwijs. Leerlingen met een indicatie voor (voortgezet) speciaal onderwijs
kunnen ook, met een rugzakje (leerlinggebonden financiering, LGF) naar een
reguliere basisschool. Het doel is om de verschillende zorgstructuren te verbinden,
waardoor voor alle leerlingen passend onderwijsaanbod kan worden gerealiseerd
met één loket voor indicaties en verbetering van de kwaliteit
van het onderwijs aan deze leerlingen.DoelbereikingDe Inspectie van het Onderwijs heeft in 2008 de kwaliteit van de scholen
in cluster 2 onderzocht. Zij concluderen dat de kwaliteitszorg is verbeterd.
Ook op de kenmerken «leerstofaanbod» en «onderwijstijd»
is er een positieve ontwikkeling te zien. Negentig procent van de scholen
werkt planmatig aan de verbetering van het onderwijs, waarbij wel opgemerkt
moet worden dat de basis hiervan nog wel zwak is.Het project Passend onderwijs is in 2008 gestart: de regionale verbanden
worden gefaciliteerd en de activiteiten om de kwaliteit van de scholen verder
te verbeteren zijn in gang gezet. Met de landelijke uitrol van de taal- en
rekenverbeterprojecten in het speciaal basisonderwijs is gestart. Verder is
geregeld dat het Projectbureau Kwaliteit ook door scholen voor speciaal onderwijs
kan worden benut.In 2008 is de Tweede Kamer akkoord gegaan met het verlagen van de drempel
in de gewichtenregeling naar 6% en met de introductie van de impulsgebieden
met ingang van het schooljaar 2009/2010. De wijziging van het Besluit bekostiging
WPO is in april 2009 in werking getreden.In 2008 zijn belangrijke afspraken gemaakt over voor- en vroegschoolse
educatie (VVE). Met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en met de G4 is
overeengekomen dat gemeenten alle kinderen die voorschoolse educatie nodig
hebben, een plaats aanbieden van goede kwaliteit. Op 24 september 2008 is
de Agenda «Focus op vroegschoolse educatie» ondertekend door het
ministerie van OCW, de VNG, de PO-raad en de besturen- en de onderwijsvakorganisaties.
Daarin is aangegeven dat de scholen in 2011 voor meer en betere vroegschoolse
educatie zullen zorgdragen.InstrumentenTabel
1.10 InstrumentenJaar 2008Realisatie1 Passend onderwijs: Met de ministers van VWS en SZW zal in de
komende periode worden bezien hoe kan worden voorkomen dat door de beheersmaatregelen
in de zorgbekostiging problemen
worden verplaatst naar aanpalende gebieden. Ja2 Passend onderwijs: De schoolbesturen krijgen vanaf 2011 de verantwoordelijkheid
om voor elke leerling een passend onderwijsaanbod te ontwikkelen op de eigen
school of elders. Ja3 Passend onderwijs: In 2008 wordt gestart met het uitbreiden
van het netwerk met onderwijsconsulenten, met het aanpassen van het kwalificatiesysteem
en de ontwikkeling van leerlijnen.Ja4 Onderwijsachterstandenbeleid:
De Tweede Kamer zal worden geïnformeerd over de mogelijkheden om het
onder- wijsachterstandenbeleid zo
te versterken dat er enerzijds voldoende geld in de grote steden beschikbaar
blijft en anderzijds meer geld beschikbaar komt voor een aantal plattelandsgemeenten
met specifieke plattelandsproble- matiek zoals een grote spreiding van doelgroepkinderen
en veel lage inkomens en/of uitkeringen.Ja5 Onderwijsachterstandenbeleid:
De middelen voor de 31 grootste gemeenten worden verdeeld via de (Brede Doeluitkering
Sociaal Integratie Veiligheid).Ja6 Onderwijsachterstandenbeleid:
In maart 2007 is begonnen met het professionaliseringstraject voor VVE. Eind
2008 zullen 6 500 personeelsleden uit de kinderopvang,
de peuterspeelzalen en het basisonderwijs zijn geschoold in het geven van
speciale VVE-programma’s.Ja7 Onderwijsachterstandenbeleid:
Met de gemeenten en de sector zullen afspraken worden gemaakt over de verdeling
van de middelen voor VVE, het bereiken van de doelgroepkinderen, de kwaliteit van
voorzieningen en voldoende spreiding van voorzieningen over de gemeente. Middelen
kunnen bijvoorbeeld ook worden ingezet voor een betere geleiding naar VVE,
voor het uitbreiden van het aantal dagdelen dat VVE wordt aangeboden, voor
meer en beter geschoold personeel en meer gebruik van kwalitatief betere VVE-pakketten.Ja8 Veiligheid op school: Het ministerie van OCW subsidieert het
Centrum voor School en Veiligheid. Het ministerie van OCW houdt zicht op de
ontwikkelingen van het veiligheidsbeleid op scholen door het laten uitvoeren
van de «quick scan veiligheid». Er zijn structurele middelen voor
de inzet van het schoolmaatschappelijk werk en de opvang van risicoleerlingen
en de plaatsen voor de zeer moeilijk opvoedbare kinderen.Ja9 Veiligheid op school: Een actualisatie van het Plan van Aanpak
Veiligheid wordt beoogd. JaToelichting:1.   Het ministerie van OCW en de ministeries van VWS en SZW hebben
regelmatig overleg over de beheersmaatregelen van de zorgbekostiging.2.   De schoolbesturen krijgen vanaf 2011 de verantwoordelijkheid om
voor elke leeftijd een passende onderwijszorg aan te bieden op de eigen school
of elders. De netwerkvorming is en wordt gestimuleerd door diverse subsidieregelingen.3.   In 2008 is gestart met de uitbreiding van het netwerk met onderwijsconsulenten,
de ontwikkeling van passende kwalificaties aansluitend bij het stelsel van
VO en BVE en de ontwikkeling van de leerlijnen.4.   De Tweede Kamer heeft in januari 2008 een brief ontvangen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 020, nr. 57),
waarin is voorgesteld om de zogenoemde impulsgebieden in te voeren in de gewichtenregeling.
Hierdoor krijgen scholen per achterstandsleerling een extra bedrag als zij
staan in een postcodegebied met veel lage inkomens en/of uitkeringen. Het
voorstel is breed aanvaard. Met ingang van het schooljaar 2009/2010 gaat deze
regeling van kracht.5.   Deze middelen zijn bestemd voor het verzorgen van voorschoolse
educatie en het opzetten van schakelklassen. In 2008 is het bedrag voor voorschoolse
educatie verhoogd vanuit de enveloppe Kinderopvang. Ook deze verhoging is
voor de G31 uitgekeerd via de BDU. De niet-G31-gemeenten hebben een verhoging
gekregen van de specifieke uitkering.6.   De doelstelling van het project Vversterk is bereikt: 6 500
personeelsleden zijn getraind op het gebied van VVE. Door het succes van dit
traject is Vversterk verlengd. Er zullen nog meer personeelsleden worden getraind.7.   In april 2008 zijn afspraken gemaakt met de VNG over het bereiken
van deze doelstellingen op het terrein van voorschoolse educatie in 2011.
Ook zijn afspraken gemaakt met de G4 en zijn er pilots gestart in Oost-Groningen
en Zuid-Limburg. De Tweede Kamer is in mei geïnformeerd (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 322, nr. 25) over
de wijze waarop de gemeenten het enveloppengeld voor voorschoolse educatie
moeten inzetten, waarbij het gaat om meer en betere VVE. Verder is met de
sector van het basisonderwijs en de VNG in september 2008 de Agenda «Focus
op vroegschoolse educatie» getekend. Hierbij is ook € 20 miljoen
euro beschikbaar gesteld om een impuls te geven aan vroegschoolse educatie.8. en 9.   Het geactualiseerde Plan van aanpak Veiligheid is eind 2007 verzonden
aan de Tweede Kamer, (vergaderjaar 2007–2008, 29 240, nr. 1). Hierin staan de maatregelen op het gebied van sociale veiligheid
in en om het onderwijs.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
1.11 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 20081. Dekkende infrastructuur van regionale verbanden
voor zorgleerlingen0%0%n.b.*20%n.b.*  Bron: CFIPeildatum: 2006Peildatum: 2006Peildatum: 2007Peildatum: 2009Peildatum: 20082. Percentage scholen onder geïntensiveerd toezicht:
risicovolle zwakke en zeer zwakke scholen       a. in het speciaal basisonderwijsa. 50%a. 50%a. n.b.* a. 30%a. n.b.*  b. in het (voortgezet) speciaal
onderwijsb. 60%b. 60%b. n.b.* b. 40%b. n.b.*  Bron: Inspectie van het OnderwijsPeildatum: 2005/2006Peildatum: 2005/2006Peildatum:
2006/2007Peildatum: 2008/2009Peildatum: 2007/20083. Percentage zeer zwakke scholen  ..   a. in het speciaal basisonderwijsa. 6,4%a. 6,4%a. n.b.* a. 3,2%a. n.b.*  b. in het (voortgezet) speciaal
onderwijsb. 5,0%b. 5,0%b. n.b.*b. 2,5%b. n.b.*  Bron: Inspectie van het OnderwijsPeildatum: 2005/2006Peildatum: 2005/2006Peildatum:
2006/2007Peildatum: 2010/2011Peildatum: 2007/20084. Percentage doelgroepleerlingen onder 4- en 5-jarigen
dat feitelijk deelneemt aan het VVE-programma68%n.b.*68%70%63%  Bron: Landelijke monitor VVE, SardesPeildatum: 2005Peildatum: 2006Peildatum: 2007Peildatum: 2009Peildatum: 20085. Reductie taalachterstand doelgroepleerlingen aan
het einde van de basisschool0%n.b.*n.b.*– 30%n.b.**  Bron: COOL-Cohortonderzoek (NWO)Peildatum: 2002  Peildatum: 2008Peildatum: 2008* n.b.: niet beschikbaar, omdat het betreffende onderzoek niet ieder jaar
plaatsvindt.** n.b.: niet beschikbaar. Zie verder de toelichting onder 5.Toelichting:1. De ontwikkeling van een dekkende infrastructuur van de regionale verbanden
is in volle gang; het raamwerk is gereed, de uitgangssituatie is in kaart
gebracht en eerste meting vindt plaats in 2009. Inmiddels zijn er ruim zestig
aanvragen gedaan voor een startsubsidie, tien aanvragen voor veldinitiatieven
en met drie regio’s wordt overleg gevoerd om een experiment te starten.2. Over het schooljaar 2007/2008 zijn deze gegevens niet beschikbaar.
De volgende meting vindt plaats in het schooljaar 2009/2010. Overigens worden
tussentijds afzonderlijke clusters van scholen gemonitord.3. Deze indicator is nieuw ten opzichte van de begroting 2008, omdat deze
ambitie is opgenomen in de Kwaliteitsagenda Primair Onderwijs «Scholen
voor morgen».4. De deelname van vier- en vijfjarigen aan VVE is in 2008 achteruit gegaan.
Dit heeft waarschijnlijk te maken met een wijziging in de bekostiging. Deze
loopt niet meer via de gemeenten, maar via de scholen. De oplossing voor dit
probleem is gezocht in een convenant dat de scholen in september 2008 hebben
getekend om hun verantwoordelijkheid voor vroegschoolse educatie op te pakken.5. De gegevens die nodig zijn voor deze indicator zijn ten dele niet beschikbaar
in het COOL-Cohortonderzoek. Op korte termijn wordt gezocht naar een alternatieve
indicator.Naast de kwantitatieve gegevens, zijn voor de mate waarin deze operationele
doelstelling wordt behaald ook de kwalitatieve gegevens relevant. In het «overzicht
afgeronde onderzoeken» (tabel 1.14) zijn de afgeronde onderzoeken opgenomen.1.3.4 Leerlingen krijgen een beter aanbod van aansluitende
voorzieningen in en om de schoolDe samenhang in de voorzieningen, zoals in een brede school, vergroot
de ontwikkelingskansen van 0- tot 12-jarigen, vergemakkelijkt de combinatie
van arbeid en zorg voor de ouders van deze kinderen en draagt bij aan het
voorkomen van de achterstanden, de uitval, de leer- en de gedragsmoeilijkheden.DoelbereikingHet jaar 2008 is het eerste jaar van de Impuls combinatiefuncties brede
scholen, sport en cultuur. Van de G31 hebben dertig gemeenten (G-30) hieraan
deelgenomen. Vanuit de ministeries van OCW en VWS zijn aan G30 structureel
middelen ter beschikking gesteld om de combinatiefuncties te realiseren. Daarbij
zijn werknemers in dienst bij één werkgever, maar werken in
of ten bate van meerdere sectoren. Deze impuls stimuleert het aanstellen van
de combinatiefunctionarissen waardoor de sectoren onderwijs, sport en cultuur
op structurele wijze met elkaar worden verbonden en voor kinderen een meer
samenhangend aanbod ontstaat. Ter ondersteuning hiervan is in 2008 zowel een
algemene als een sectorale ondersteuning opgericht en heeft een Taskforce
bruikbare formats en strategieën ontwikkeld die helpen bij de implementatie.Het is lastig om het effect van brede scholen methodologisch vast te stellen.
Dat blijkt onder andere uit het onderzoek van ITS. OCW zal in 2009 opdracht
geven voor een longitudinaal effectonderzoek waarin rekening wordt gehouden
met de aanbevelingen van dit rapport.Op 27 november 2008 is het project «Dagarrangementen en combinatiefuncties»
officieel beëindigd. De pilots die in dit kader hebben gedraaid, hebben
goede voorbeelden opgeleverd over hoe dagarrangementen en combinatiefuncties
kunnen worden gerealiseerd.InstrumentenTabel
1.12 InstrumentenJaar 2008Realisatie1 Brede scholen: Het ministerie van OCW steunt lokale initiatieven
door middel van onderzoek en verschillende activiteiten op het terrein van
voorlichting en communicatie, bijvoorbeeld via brede-school.nl.Ja2 Brede scholen: Er zullen initiatieven worden genomen om de ontwikkeling
van de brede scholen, met name in de zogenaamde 40 krachtwijken, te stimuleren.
Vanuit de enveloppe worden hiervoor middelen beschikbaar gesteld.Ja3 Dagarrangementen en combinatiefuncties: In 2008 zullen de activiteiten
worden afgerond.Ja4. Tussenschoolse opvang: Via de lumpsum worden financiële
middelen ter beschikking gesteld aan scholen. Zij zijn verantwoordelijk voor
het (laten) organiseren van de tussenschoolse opvang.Ja5 Tussenschoolse opvang: Voor de scholing van overblijfmedewerkers
en voor voorlichting, onderzoek en communicatie worden financiële middelen
beschikbaar gesteld.Ja6 Buitenschoolse opvang: Eenmalig is € 50 miljoen ter
beschikking gesteld aan de basisscholen, waarmee zij hun aansluiting met de
buitenschoolse opvang kunnen voorbereiden. Onderzocht wordt wat de structurele
kosten zijn van het organiseren door scholen van hun aansluiting met de buitenschoolse
opvang.JaToelichting:1. De websitewww.brede-school.nlis gecontinueerd. Daarnaast is via deze website
een campagne gestart om de mogelijkheden van brede scholen onder de aandacht
te brengen.2. De G30 hebben deelgenomen aan de Impuls brede scholen, sport en cultuur.
Hiervoor zijn structurele middelen ter beschikking gesteld, zowel door het
ministerie van OCW als door het ministerie van VWS. Met de deelnemende gemeenten
zijn afspraken gemaakt over de cofinanciering en over de aantallen combinatiefunctionarissen.
De eerste combinatiefunctionarissen zijn aangesteld.3. Het project Dagarrangementen en combinatiefuncties is zoals gepland
beëindigd met de D&C-slotconferentie op 27 november 2008.4. Sinds 2007 is er, binnen de lumpsum, structureel € 36 miljoen
beschikbaar voor de tussenschoolse opvang. Scholen moeten deze middelen gebruiken
om de tussenschoolse opvang te organiseren of voor het oplossen van personele
knelpunten. Voor dit bedrag kan een school bijvoorbeeld een overblijfcoördinator
aanstellen of kan een samenwerkingsverband met een kinderdagverblijf worden
aangegaan.5. Voor de kwaliteit van de tussenschoolse opvang is de deskundigheid
van de overblijfkrachten van groot belang. In 2008 was € 4 miljoen
beschikbaar voor de scholing van de overblijfmedewerkers. De regeling is succesvol
gezien het grote aantal aanvragen dat is ingediend.6. Voor de aansluiting met de buitenschoolse opvang is in 2006 en 2007 € 50
miljoen beschikbaar gesteld. Uit onderzoek over het eerste half jaar van 2007
blijkt dat in vergelijking met 2006 de hoeveelheid structurele tijd is teruggelopen
die scholen kwijt zijn aan de administratieve/organisatorische taken voor
het organiseren van de aansluiting met de buitenschoolse opvang. In oktober
2008 heeft nog een laatste meting plaatsgevonden naar de structurele situatie.
Dit resultaten van dit onderzoek komen binnenkort beschikbaar.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
1.13 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 20081. Aantal brede scholen6006501 000900n.b.*  Bron: Jaarberichten brede scholen
in NederlandPeildatum: 2005Peildatum: 2006Peildatum: 2007Peildatum: 2008Peildatum: 20082. Aantal combinatiefuncties in fte’s in en
om de brede school0n.b.*n.b.*2 500163  Bron: SGBO-monitorPeildatum: 2007  Peildatum:
2012Peildatum: 20083. Aantal geschoolde overblijfmedewerkers tussenschoolse
opvang per schooljaar7 1677 1676 6376 8006 645  Bron: CFIPeildatum: 2006Peildatum: 2006Peildatum: 2007Peildatum: 2008Peildatum: 20084.  Percentage scholen dat buitenschoolse opvang
laat organiseren voor ouders die dit wensen29%n.b.*)100%100%100%  Bron: Rapport kinderopvang van
acht tot half zeven? Een onderzoek onder basisschooldirecteuren, november
2005 / monitor implementatie wetswijziging bsopeildatum: 2005Peildatum:
2006Peildatum: 2007Peildatum: 2007 e.v. Peildatum: 2008* n.b: niet beschikbaar, omdat het desbetreffende onderzoek niet ieder
jaar plaatsvindt. Zie verder de toelichting.Toelichting:1. Het ministerie van OCW ondersteunt de lokale initiatieven tot de ontwikkeling
van de brede scholen met onderzoek, voorlichting en communicatie, zoals viawww.brede-school.nl. Uit het jaarbericht 2007 kwam naar voren dat er inmiddels al 1000
brede scholen in het primair onderwijs zijn. De streefwaarde 900 is al overtroffen.
De Jaarberichten brede scholen in Nederland verschijnen eenmaal per twee jaar;
de eerstvolgende in 2009.2. Het doel is in 2012 het aantal van 2500 combinatiefunctionarissen te
realiseren. Een combinatiefunctionaris kan gedeeltelijk in dienst zijn van
bijvoorbeeld de school en/of sport en/of cultuur. De jaarlijkse meting op
1 januari 2009 gaf 163 combinatiefunctionarissen aan. Naar verwachting
is de streefwaarde haalbaar.3. Het aantal medewerkers dat is geschoold, geeft aan in hoeverre er gebruik
is gemaakt van de regeling. De streefwaarde is gebaseerd op de beschikbare
middelen die voor dit doel zijn bestemd. Van de lange opleidingen is wat meer
en van de korte opleidingen wat minder gebruik gemaakt dan was verwacht. Hierdoor
is het totaal aantal opgeleiden iets lager dan de streefwaarde.4. Alle scholen bieden buitenschoolse opvang aan, als ouders dat wensen.
Het genoemde startpercentage is afkomstig van onderzoek onder 251 directeuren
eind 2005 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 300 VIII,
nr. 137). Voor 2006 zijn geen exacte cijfers bekend. Na de wetswijziging
waarmee basisscholen verantwoordelijk zijn voor het organiseren van een voorziening
voor buitenschoolse opvang moet 100% van de scholen hieraan
voldoen. Deze verplichting is ingegaan op 1 augustus 2007.Naast de kwantitatieve gegevens, zijn voor de mate waarin deze operationele
doelstelling wordt behaald ook de kwalitatieve gegevens relevant. In het «overzicht
afgeronde onderzoeken» (tabel 1.14) zijn de afgeronde onderzoeken opgenomen.1.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
1.14 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingInnovatie en kwaliteitszorgOD220082009  Institutionele context van scholen (onderwijsachterstandenbeleid)OD320082009 Effectenonderzoek ex postSchakelklassenOD320052010www.its-nijmegen.nl Brede scholenOD420062008www.its-nijmegen.nl Pilots segregatieOD320092011  TaalpilotsOD220072011 Overig evaluatieonderzoekOuderbetrokkenheid in PO en VOOD120082009  Ouders en
innovatief onderwijsOD120072008www. its-nijmegen.nl Beleidsvoerend
vermogen basisscholenOD120072008www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl Regeldruk
in het onderwijsOD120072008www. its-nijmegen.nl Zwakke scholenOD1/220072008www. its-nijmegen.nl Prestaties
en schoolloopbanen basisonderwijs (COOL-Cohort- onderzoek NWO)AD20082014  Peiling
onderwijsniveauAD20082011  Rekenen-wiskunde
(TIMSS)AD20042008www.timss.gw.uttvente.nl Review Innovatie
en kwaliteitszorgOD220082008www.gion.nl Pilots toetsen
en referentieniveausOD220082009  Internationale
vergelijking schoolloopbanen allochtone leerlingenOD2/320082009  Review OnderwijsachterstandenOD320082008www.gion.nl Voor- en
vroegschoolse programma’sOD320072008www.iva.nl VVE en oudersOD320072008www.its-nijmegen.nl Monitor
VVEOD320072010www.sardes.nl Het persoonsgebonden
budget in het onderwijsOD320082008www. its-nijmegen.nl Rol ouders
bij onderwijs-op-maat (WSNS)OD320062008www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl Residentiële
leerlingenOD320072008www .its-nijmegen.nl Review verhouding
regulier en speciaal (basis) onderwijsOD320082008www. its-nijmegen.nl Tolkgebruik
in het regulier onderwijsOD320082008www.iva.nl Leerlingbegeleiding
en ZAT’s in PO, VO en MBOOD320082008www.nji.nl Veiligheidsmonitor
v(s)oOD320082009 NB Het getal na OD geeft aan op welke beleidsparagraaf het onderzoek betrekking
heeft.Toelichting:In de periode december 2008 tot mei 2009 worden twee beleidsdoorlichtingen
uitgevoerd, één over het onderwijsachterstandenbeleid 2002–2008
en over het innovatie- en kwaliteitszorgbeleid van de afgelopen jaren. Beide
doorlichtingen zullen, met een beleidsreactie, in mei of juni 2009 aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.In 2008 verschenen de resultaten van de internationale vergelijking van
rekenen-wiskunde voor 10-jarigen (TIMSS 2007) en in 2007 die voor leesvaardigheid
(PIRLS 2006). Nederland participeert in 2011 in beide internationale vergelijkingen.
De rapportage hierover vindt plaats in 2012.ARTIKEL 3. VOORTGEZET ONDERWIJS3.1 Algemene doelstelling: het voortgezet onderwijs zorgt
dat leerlingen in deze fase van de doorlopende leerlijn hun talenten maximaal
kunnen ontplooien en vervolgonderwijs kunnen volgen dat het best past bij
hun talenten. Het bereidt hen voor op volwaardige deelname aan de samenleving
en een bij hun talenten passende (toekomstige) positie op de arbeidsmarkt.Doelbereiking en maatschappelijke effectenDe resultaten van het voortgezet onderwijs zijn over het algemeen goed
en de meeste leerlingen ervaren hun tijd op de middelbare school als een prettige
tijd. Dankzij de inspanningen van alle betrokkenen in en om het onderwijs
mogen we best trots zijn op het voortgezet onderwijs. Om het voortgezet onderwijs
succesvol te houden is continue aandacht en ook verbetering nodig. Zo signaleert
de Inspectie van het Onderwijs nog een aantal problemen. Te veel leerlingen
beheersen de basisvaardigheden taal en rekenen niet voldoende. Ook een betere
beheersing van Nederlands, Engels en wiskunde zal de tussentijdse uitstroom
bij het vervolgonderwijs verlagen. Er blijven talenten onderbenut. Zorgleerlingen
worden niet altijd voldoende bediend en er is sprake van voortijdig schoolverlaten.
Hier moet aandacht voor blijven.Kwaliteit en talentenIn 2008 is in nauwe samenwerking met de onderwijssector de Kwaliteitsagenda
Voortgezet Onderwijs gerealiseerd. Deze is in juli 2008 aan de Tweede Kamer
aangeboden. Samengevat zijn dit de prioriteiten:1. Basiskwaliteit op orde: aantoonbare verbetering taal- en rekenprestaties.2. Uitblinken op alle niveaus en een passende kwalificatie voor alle leerlingen.3. Burgerschapsvorming voor alle leerlingen onder andere door maatschappelijke
stages.4. Professionele ruimte: ruimte voor de leraar.5. Goede en betrouwbare examens.6. Verbetercultuur: (zeer) zwakke scholen weer goed, goede scholen nog
beter.In september 2008 is de Regeling Kwaliteit Voortgezet Onderwijs in werking
getreden (Staatscourant 2008, 178, pag. 3). Deze maakt het de scholen op schoolniveau
mogelijk om de taal- en rekenprestaties verder te verbeteren en binnen het
kader van de Kwaliteitsagenda andere knelpunten aan te pakken ter verbetering
van de resultaten op de daarin aangegeven prioriteiten.De aanscherping van de exameneisen zal een kwaliteitsimpuls te weeg brengen.
De scholen in het voortgezet onderwijs zullen de programma’s, maar ook
de methoden nader beoordelen en eigentijds maken. Leerlingen weten dat calculerend
gedrag teveel risico’s met zich mee zal brengen en werken naar een hoger
cijfer. De maatregel gaat in bij de examens in 2012 zodat scholen en leerlingen
voldoende tijd hebben hier op te anticiperen. Het civiel effect van het diploma
zal aan waarde winnen.Maatschappelijke stageNaast de 532 scholen die al in 2007 of eerder een stage aanboden, zijn
in het schooljaar 2008/2009 103 scholen gestart. In totaal zijn 635 vo-scholen,
waaronder 11 groene vmbo-scholen, dat schooljaar actief aan de slag met de
invoering van maatschappelijke stages. Dit betekent dat 96% van alle vo-scholen vrijwillig bezig is met het invoeren van de maatschappelijke
stage (Plan van aanpak Maatschappelijke stage, Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 289, nr. 10). Ook hebben de leerlingen, in vergelijking
met voorgaande jaren, meer uren maatschappelijke stage gelopen. Verder is
het aantal sectoren waar maatschappelijke stage wordt gelopen uitgebreid,
leerlingen lopen minder vaak maatschappelijke stage in de traditionele vrijwilligerssectoren.
Ook is er meer variatie in stageactiviteiten ontstaan, bijvoorbeeld doordat
leerlingen zelf een rol spelen in het uitdenken van de activiteit. Een bijkomstig
effect hierbij is dat het niet alleen de leerervaring van de jongere versterkt,
maar dat hierdoor ook het vrijwilligerswerk verjongt.Gratis SchoolboekenSchoolboeken worden gratis voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Dat gebeurt in twee stappen.1. In het schooljaar 2008/2009 kopen of huren de ouders of de leerlingen
van 18 jaar en ouder nog de schoolboeken, maar krijgen daarvoor een eenmalige
financiële tegemoetkoming van de overheid.2. Vanaf het schooljaar 2009/2010 zorgen de scholen voor lesmateriaal.
Hiertoe wordt de lumpsum vergoeding verhoogd met het bedrag van een gemiddeld
schoolboekenpakket.Begin december 2008 heeft de Sociale Verzekeringsbank (SVB) € 316
per leerling betaald aan ouders van leerlingen die op 1 oktober 2008
jonger zijn dan 18 jaar. De Informatie Beheer Groep (IB-Groep) heeft de betaling
verzorgd voor leerlingen die op 1 oktober 2008 ouder zijn dan 18 jaar.Om de invoering van gratis schoolboeken te ondersteunen, hebben verschillende
partijen een convenant afgesloten op 3 december 2008. De partijen die
het convenant hebben ondertekend zijn de Staatssecretaris Van Bijsterveldt,
de Nederlandse Boekverkopersbond (NBb Educatief) en de vertegenwoordigende
organisaties in het voortgezet onderwijs, de VO-raad en de besturenorganisaties
VOS/ABB, Besturenraad, Bond KBVO en VBS. Het convenant heeft als doel een
verantwoorde invoering van de wet gratis schoolboeken te vervolgen. Alle deelnemers
aan het convenant streven naar deugdelijke aanbestedingsprocedures en minimale
juridisering.Externe factoren• Demografische ontwikkelingen: Veranderingen in de samenstelling
van de leerlingenpopulatie worden gemeten in de referentieraming. Ten opzichte
van de vorige begroting steeg het aantal leerlingen in het schooljaar 2008/2009
voor het totale voortgezet onderwijs met circa 0,32%.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
3.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Percentage 20–24 jarigen met tenminste hoger
secundair onderwijs71,9%74,7%76,2%85%n.n.b.**  Bron: Eurostat, LissabondoelstellingPeildatum: 2000  Peildatum:
2010 2. Percentage 15 jarige leerlingen met lage leesvaardigheden9,6%15,1%n.b.*9%   Bron: PISA, LissabondoelstellingPeildatum: 2000  Peildatum:
2010 3. Het percentage vsv’ers van de totale bevolking
18–24 jaar15,5%12,9%12%8%n.n.b.**  Bron: Eurostat, LissabondoelstellingPeildatum: 2000  Peildatum
2010 4. Rapportcijfer van ouders over de kwaliteit van
de school van hun kind7,37,57,47,57,3  Bron: OCW, OnderwijsmeterPeildatum: 2005  Peildatum:
2008 5. Percentage vo-scholen met voldoende opbrengsten
ten opzichte van het niveau dat op grond van de kenmerken van de leerlingpopulatie
mag worden verwacht84,7%81,8%82%Zie toe-lichting   Bron: Inspectie van het onderwijs, OnderwijsverslagPeildatum: schooljaar 2003/2004 Schooljaar 2006/2007  * Onderzoek wordt om de 3 jaar uitgevoerd.** Eurostat datum van uitgifte: medio 2009Toelichting:De indicator «Percentage leerlingen in het derde leerjaar vo dat
een hoger advies had van de basisschool (afstroom)» uit de begroting
2008 is niet opgenomen. De gebruikte bron «Aansluiting vo op het po»
(Inspectie van het Onderwijs) werd alleen in 2007 uitgebracht. Derhalve zijn
er geen cijfers voor 2008 e.v. beschikbaar.5. Deze indicator is een relatieve meting; de prestaties worden afgezet
tegen een verwacht niveau waardoor er altijd scholen zijn waarvan de prestaties
onder, dan wel boven het verwachte niveau liggen. Momenteel wordt gewerkt
aan een constructie voor een indicator met een absolute maatstaf. Het vervolgonderzoek
voor de constructie van deze indicator (verkenning leerwinst als indicator
voor onderwijskwaliteit) is in februari 2009 beschikbaar gekomen.3.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
3.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen5 337 6617 460 6005 964 6516 102 8886 651 1126 207 729443 383Waarvan garantieverplichtingen  1 000    Totale uitgaven5 281 5725 570 7615 735 2565 998 9746 484 9456 228 106256 839        Programma-uitgaven5 276 5045 565 1985 729 5415 993 3076 479 3816 223 275256 106        Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor voortgezet onderwijs5 254 1095 540 0695 666 7885 918 7996 355 4626 148 782206 680• Personele en materiële bekostiging5 180 1075 470 8035 594 5705 852 0165 958 3135 739 853218 460• Efficiency in het onderwijs (FES)   9487496 250– 5 501• Onderwijsverzorging en projecten74 00269 26672 21865 83570 04967 3382 711• Gratis schoolboeken    294 245304 100– 9 855• Belangenbeht.dienstverl. ICT (po, vo, be)0*0*0*0*32 10631 241865        Leerlingen volgen voortgezet onderwijs van
hoge kwaliteit005 2145 84856 8809 66947 211• Kwaliteitsprojecten
via VO-Raad  5 2145 8485 0256 939– 1 914• Kwaliteitsbeleidvo    51 8552 73049 125        Leerlingen kunnen zonder drempels het voortgezet
onderwijs volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke behoeften0009 92710 91717 240– 6 323• Uitbreiding zorgstructuur naar havo/vwo   09909900• Deltaplan bèta en techniek (FES)   9 9279 92710 000– 73• Doeltreffendheid hoogbegaafde leerlingen (FES)   006 250– 6 250        Leerlingen ervaren een goede aansluiting tussen
onderwijsfases in hun doorlopende leerlijn0023 07624 0753 4632 2031 260• Onderbouw  2 7331 9312 1121 366746• Bovenbouw: tweede fase havo/vwo +
doorontw. Vmbo  2601 0971 351837514• Doorontwikkeling vmbo t.b.v.
betere voorber. Vervolgonderwijs  20 08321 047000        Leerlingen krijgen een beter leeraanbod gericht
op sociale en maatschappelijke vaardigheden008 90511 26427 97022 1145 856• Maatschappelijke stage  8 90511 26427 97018 6149 356• Brede school    03 500– 3 500        Programmakosten-overig22 39525 12925 55823 39424 68923 2671 422• Uitvoeringsorganisatie IBG9 38714 59015 14713 81415 34714 642705• Uitvoeringsorganisatie CFI13 00810 53910 4119 5809 3428 625717Apparaatsuitgaven5 0685 5635 7155 6675 5644 831733Ontvangsten3 9404 88699 675122 99167 65873 740– 6 082* Tot en met 2007 zijn deze posten onderdeel van artikel ICT (artikel
10). Met ingang van 2008 zijn deze posten in de begroting van dit artikel
verwerkt.NB Door herformulering van de operationele doelstellingen kunnen de uitgaven
op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling afwijken
van voorgaande jaarverslagen.Toelichting:De totale onderwijsuitgaven op dit beleidsartikel zijn € 256,8
miljoen hoger uitgevallen dan geraamd in de oorspronkelijke begroting. De
belangrijkste mutaties zijn hieronder weergegeven:De loonbijstellingen (voornamelijk premies) en prijsbijstellingen hebben
gesommeerd tot een verhoging geleid van € 204,3 miljoen, voornamelijk
bij de operationele doelstelling «Leerlingen volgen onderwijs op voldoende
toegeruste scholen voor voortgezet onderwijs». Voorts zijn bij deze
operationele doelstelling middelen aan de begroting toegevoegd als gevolg
van het budgettaire effect van een verhoging van het aantal leerlingen in
het voortgezet onderwijs (€ 25,3 miljoen). Daarnaast de boeking
onder de operationele doelstelling «Leerlingen volgen voortgezet onderwijs
van hoge kwaliteit» in verband met de Kwaliteitsagenda voortgezet onderwijs
(€ 49,1 miljoen). Resteert een bedrag van – € 21,9
miljoen, verdeeld over diverse operationele doelstellingen en voornamelijk
bestaand uit diverse overboekingen van en naar andere artikelen en departementen
en uit diverse kasschuiven.De ontvangsten zijn ten opzichte van de ontwerpbegroting 2008 met € 6,1
miljoen neerwaarts bijgesteld, voornamelijk als gevolg van technische mutaties
(desaldering).De stijging van de aangegane verplichtingen met ongeveer € 443
miljoen wordt verklaard door de hiervoor toegelichte stijging van de uitgaven
en door de aanpassing aan de gerealiseerde stand van de verplichtingen. Aan
het eind van het jaar 2008 zijn namelijk al de verplichtingen aangegaan voor
de lumpsumvergoedingen van de scholen voor het jaar 2009, die qua niveau hoger
ligger dan die van 2008.3.3 Operationele doelstelling3.3.1 Leerlingen volgen onderwijs op voldoende toegeruste
scholen voor voortgezet onderwijsDoelbereikingDe reguliere personele en materiële vergoeding betreft het overgrote
deel van de bekostiging die naar de scholen gaat. Zij bekostigen daarmee hun
primaire onderwijsproces waardoor zij hun leerlingen zo goed mogelijk onderwijs
bieden. Daarbij gaat het zowel om de kwantiteit (voldoende onderwijstijd)
als de kwaliteit (leerlingen ontwikkelen hun talenten en halen hun diploma
op een zo hoog mogelijk niveau). In 2008 hebben de vo-scholen een lumpsum
bekostiging ontvangen om invulling te geven aan de eigen ruimte.In 2008 is het actieprogramma Onderwijs Bewijs vormgegeven. Doel van dit
programma is onderzoek mogelijk maken binnen het onderwijs, gericht op de
thema’s efficiency in het onderwijs (verder uitgesplitst in «taal-
en rekenonderwijs», «lerarentekort» en «relatie jeugdzorg
en onderwijs») en doeltreffendheid begeleiding hoogbegaafde leerlingen.
Middels dit onderzoek dient te worden aangetoond welke interventies en/of
lesmethoden effectief zijn. Onderwijsinstellingen konden tot 15 december 2008
tezamen met onderzoekers voorstellen indienen. In totaal zijn 112 voorstellen
binnengekomen met een gezamenlijke omvang die het beschikbare budget ruim
vier keer overschrijdt. In 2009 worden deze voorstellen beoordeeld zodat de
kwalitatief beste voorstellen gehonoreerd zullen worden.In 2008 hebben de onderwijsondersteunende instellingen (SLOA) de nodige
stappen gezet om te voldoen aan de eisen van de periode 2009–2013. De
uitgangspunten daarbij zijn de afbouw van het SLOA-budget voor de instellingen
voor de bevordering van vraagsturing, het samenvoegen van innovatiemiddelen
met denktankmiddelen voor een versterkte Research & Development-functie
en het uitoefenen van meer zeggenschap door de sectororganisaties door middel
van een eigen budget. De onderwijsondersteunende instellingen hebben subsidieverzoeken
ingediend volgens het nieuwe R&D-regime. Zij hebben dit in nauw overleg
met OCW gedaan. Bij dit proces zijn de sectororganisaties betrokken.Met de wet «houdende wijziging van diverse onderwijswetten in verband
met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan
de leerlingen in het voortgezet onderwijs» (Staatsblad 2008, 206) beoogt
het kabinet twee doelen te bereiken. Ten eerste worden de lasten voor ouders
met schoolgaande kinderen aanzienlijk verminderd doordat lesmateriaal gratis
door scholen ter beschikking wordt gesteld aan hun leerlingen. Ten tweede
wordt de vraagzijde van de educatieve boekenmarkt verbeterd door bepalen en
betalen in één hand te brengen. Het schooljaar 2008–2009
is een overgangsjaar waarbij ouders rechtstreeks een tegemoetkoming ontvangen
ter hoogte van het bedrag van een gemiddeld boekenpakket.Bij de aanschaf en/of huur van schoolboeken zijn scholen gehouden aan
de regels voor Europees aanbesteden. Scholen kunnen een beroep doen op de
helpdesk van de Taskforce Gratis Schoolboeken. De helpdesk is op 1 augustus
2008 van start gegaan en wil scholen helpen om hun aanbesteding zo zorgvuldig
en correct mogelijk te laten verlopen. Hiertoe is tevens een website ingericht
met onder meer antwoorden op veel gestelde vragen en een model aanbestedingsdocumenten.
Daarnaast is er in augustus en september 2008 een zestal regionale bijeenkomsten
gehouden waarin scholen zijn voorgelicht over het Europees aanbesteden van
schoolboeken.De stichting Kennisnet is een expertisecentrum en ondersteunt scholen
bij het gebruik van ict. Voor de uitvoering van het jaarplan 2008: «Leren
flexibiliseren met ict» heeft Kennisnet een basissubsidie ontvangen.
Kennisnet voert activiteiten uit in drie programmalijnen (professionalisering,
flexibele organisatie en beschikbaar en (her) bruikbaar leermateriaal). Daarnaast
is extra aandacht besteed aan innovatie, waarbij langs vijf lijnen onderzoek
wordt gedaan naar nieuwe innovatieve ict-toepassingen.In 2008 is Kennisnet gestart met een programma om het gebruik van digitaal
leermateriaal te bevorderen, ondermeer in het kader van de gratis schoolboeken.
Het actieprogramma «verbonden met ict» is succesvol voortgezet.InstrumentenTabel
3.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Personele en materiële bekostiging:
toerusting vo-scholen.Ja2. Leren door te experimenten – Efficiency in het onderwijs
(FES): actieprogramma Onderwijs
Bewijs, voorstellen onderzoek.Gedeeltelijk3. Gratis schoolboeken: invoering gratis lesmateriaal, overgangsjaar
tegemoetkoming direct aan ouders.Ja4. Onderwijsverzorging en projecten: SLOA projecten, meer R&D
karakter.Ja5. Belangenbehartiging en dienstverlening ict: voortzetting activiteiten Kennisnet,
programma bevordering gebruik digitaal leermateriaal.JaToelichting:2. In april 2009 wordt bekend welke voorstellen voor het actieprogramma
Onderwijs Bewijs gehonoreerd zullen worden. De feitelijke realisatie van de
voorstellen en daarmee van het programma ligt in 2009 en verdere jaren.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
3.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Verwachte slaagkans, in procenten van de instroom in
de onderwijssector78%83%85%Handhaving hoge percentage85%  Bron: OCW, Bestel in beeld 2008peildatum 2001    Tabel
3.5 Diverse kerncijfers voortgezet onderwijsTotaal aantal ingeschreven leerlingen, teldatum: 1-10-2008907 400Uitgaven per onderwijsdeelnemer (x € 1)7 107Totaal aantal scholen648Gemiddeld aantal leerlingen per school1 400Bron: Cfi en Begrotingsadministratie OCW3.3.2 Leerlingen volgen voortgezet onderwijs van hoge
kwaliteitDoelbereikingOm een hoge kwaliteit van onderwijs te halen en te borgen, is het voor
scholen noodzakelijk om blijvend en duurzaam te innoveren. Daarnaast zoeken
scholen naar antwoorden op andere maatschappelijke vragen. Iedere school neemt
zelf verantwoordelijkheid om zijn eigen innovatie op maat te kiezen en te
ontwikkelen om zo in te kunnen spelen op de behoeften binnen de school en
de directe omgeving. De VO-raad ondersteunt scholen daarbij en ontwikkelt én
onderzoekt daarom innovatiestrategieën. De uitgangspunten daarbij zijn
het verhogen van de kwaliteit van het onderwijs en het adequaat kunnen inspelen
op veranderende eisen vanuit de maatschappij. Hiertoe is er dit jaar voor
de derde keer onderzoek gedaan op scholen in het voortgezet onderwijs.
Dit onderzoek is gepubliceerd in de Innovatiemonitor. Vrijwel alle scholen
gaan tegenwoordig via een evaluatie na of hun doelen bereikt zijn. Daarbij
worden ook steeds vaker leerlingen betrokken. De trend toont dat vo-scholen
steeds vaker werken op een «evidence-based» manier. Daarmee geven
scholen aan steeds beter in te springen op de verwachtingen die de maatschappij
aan hen stelt om hun resultaten inzichtelijk te maken. De Expeditie durven,
delen, doen is in 2008 voortgezet. Uniek aan Expeditie durven, delen, doen
is dat scholen en onderzoekers voor het eerst intensief samenwerken aan praktijkgericht
wetenschappelijk onderzoek. De scholen delen de voor iedereen toegankelijke
onderzoeksresultaten via de websitewww.durvendelendo en.nl.In de Kwaliteitsagenda VO (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 289, nr. 42) is aangegeven op welke prioriteiten en basisvoorwaarden extra zal
worden ingezet om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Deze Kwaliteitsagenda
is breed met het onderwijsveld besproken en wordt ook breed door het veld
gedragen. In 2008 zijn diverse activiteiten ondernomen, onder meer veldraadplegingen
referentieniveaus voor taal en rekenen, uitzetten diverse onderzoeken talentontwikkeling,
door VO-raad ontwikkelde standaard voor schoolexamens, onderzoek onderwijstijd,
indiening Wetsvoorstel Goed onderwijs en goed bestuur.InstrumentenTabel
3.6 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Kwaliteitsprojecten
via de VO-raad: Expeditie durven, delen, doen.Ja2. Kwaliteitsagenda
VO: o.m. veldraadplegingen referentieniveaus voor taal en rekenen, uitzetten
diverse onderzoeken talentontwikkeling, door VO-raad ontwikkelde standaard
voor schoolexamens, onderzoek onderwijstijd, indiening Wetsvoorstel Goed onderwijs
en goed bestuur.JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
3.7 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Percentage scholen dat voldoende scoort op kwaliteitskenmerk kwaliteitszorg32,8%37,6%33,6%hogern.n.b.*  Bron: Inspectie van het onderwijs,
Onderwijsverslag 2006/2007schooljaar 2004/2005schooljaar
2005/2006Schooljaar 2006/2007  2. Percentage scholen dat voldoende scoort op kwaliteitskenmerk
didactisch handelen90,5%92,4%Zie toelichting    Bron: OCW, Bestel in beeld2005    3. Rapportcijfer van ouders over de kwaliteit van
de leraar van het kind77,17,17,17,1  Bron: OCW, Onderwijsmeter 20082005    * Onderwijsverslag 2007/2008 is in mei 2009 beschikbaar.Toelichting:1. Er zijn verschillen in de cijfers tussen het onderwijsverslag uit 2005/2006
en de versie uit 2006/2007. Vorig jaar is de tweede bestandsopname afgerond.
Daardoor was de Inspectie van het onderwijs in staat gecorrigeerde cijfers
voor grotere groepen scholen te maken voor alle voorafgaande jaren. De verschillen
zijn veroorzaakt doordat deze gecorrigeerde cijfers gebruikt zijn in het onderwijsverslag
2006/2007.2. Deze indicator is niet meer opgenomen in Bestel in beeld 2003–2007.
Bestel in Beeld heeft voor deze indicator gegevens gebruikt uit het Onderwijsverslag.
De Inspectie van het Onderwijs heeft in het Onderwijsverslag 2006/2007 andere
indicatoren opgenomen die de kwaliteit van het onderwijs meten dan in het
Onderwijsverlslag 2005/2006. In de begroting 2009 zijn reeds andere indicatoren
opgenomen die de kwaliteit van het voortgezet onderwijs meten.3.3.3 Leerlingen kunnen zonder drempels het voortgezet
onderwijs volgen dat het beste past bij hun talenten en specifieke behoeftenDoelbereikingLange tijd is gedacht dat extra zorg voor de havo/vwo leerlingen niet
nodig is. Dat blijkt niet zo te zijn. Hierdoor bestaat er een kans dat deze
leerlingen uitstromen, danwel afstromen (d.w.z. doorstromen naar een lager
niveau). Met een eerstelijnsvoorziening zou dit kunnen worden voorkomen. Een
eerstelijnsvoorziening in havo/vwo betekent dat de taken van de samenwerkingsverbanden
vo worden uitgebreid met de zorgstructuur voor havo/vwo-leerlingen. Met ingang
van 2008 is regeling regionaal zorgbudget, subsidie regionale verwijzingscommissies
voortgezet onderwijs en reboundvoorziening aangepast. Vooruitlopend op wetswijziging
rondom passend onderwijs is het regionale zorgbudget opgehoogd om meer leerlingen
in havo/vwo met een extra zorgvraag middels het regionale zorgbudget te kunnen
ondersteunen.In aanvulling op de reguliere middelen die beschikbaar zijn in het kader
van het Deltaplan Bèta en Techniek (2004) zijn in 2007 uit het FES-fonds
extra middelen ad. € 20 miljoen beschikbaar gekomen voor het moderniseren
van de lokalen voor bèta en techniek op havo- en vwo-scholen (Staatscourant
2007, nr. 64) voor 2007 én 2008. In 2007 zijn 149 aanvragen gehonoreerd,
voor een bedrag gelijk aan hetgeen beschikbaar was. Voor 2008 is € 10
miljoen beschikbaar gesteld.InstrumentenTabel
3.8 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Uitbreiding regionale zorgverbanden havo/vwo:
regeling eerstelijnsvoorziening voor havo/vwo leerlingen.Ja2. Deltaplan bèta en techniek: subsidieverstrekking FES middelen
voor bèta en techniek lokalen.Ja3. Leren door te experimenteren in het onderwijs – doeltreffendheid
hoogbegaafde leerlingen: actieprogramma Onderwijs Bewijs.GedeeltelijkToelichting:3. Doeltreffendheid voor hoogbegaafde kinderen is onderdeel van het actieprogramma «Onderwijs
bewijs». Dit actieprogramma is beschreven onder doelstelling 3.3.1.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
3.9 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Nieuw VSV’s naar laatst genoten onderwijs: havo/vwo4,2%4,5%5,4%4%6.8%  Bron: OCW, Kerncijfers 2004–2008peildatum 2005    Toelichting:1. Deze indicator is berekend op basis van het totaal aantal vsv’ers
dat zonder diploma de school verlaat in een bepaald schooljaar. Voor de begroting
2009 is gekozen om het percentage uitval havo/vwo te baseren op percentage
van de herkomstgroep. Verder is voor de begroting 2008 Kerncijfers 2002–2006
als bron gebruikt. In Kerncijfers 2002–2006 is een andere definitie
gehanteerd (dan in Kerncijfers 2003–2007): vsv’ers naar momenten
van uitval, in procenten van totaal aantal. Hierdoor verschillen de hier opgenomen
gegevens met die van de begroting 2008 en 2009.3.3.4 Leerlingen ervaren een goede aansluiting tussen
onderwijsfases in hun doorlopende leerlijnDoelbereikingDe Projectgroep Onderbouw VO heeft in december 2008 de monitor Onderbouw
2005–2008 uitgebracht. Hierin wordt een overzicht gegeven van de ontwikkelingen
in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De Tweede Kamer ontvangt in
maart 2009 het rapport met beleidsreactie.Eindtermen voor vmbo, havo en vwo beschrijven wat leerlingen per leerroute
moeten leren. De profielen in de bovenbouw van havo en vwo zijn herzien met
ingang van 2007 in het 4e leerjaar. In 2008 heeft deze gewijzigde structuur
dus het 5e leerjaar bereikt. Overladenheid en versnippering worden daarmee
verminderd en studeerbaarheid, organiseerbaarheid en werkbaarheid voor scholen,
leraren en leerlingen vergroot. De nieuwe indeling is vastgelegd in de WVO
(Staatsblad 2006, 251) en het Inrichtings- en Examenbesluit (Staatsblad
2007, 24).Binnen de examenprogramma’s van de exacte vakken (Stcnt. 2007, 111)
is het gedeelte dat centraal wordt geëxamineerd teruggebracht naar 60%.
De centrale examens voor de exacte vakken bedroegen tot dusver 100%
van het programma. Dit wordt teruggebracht tot 60% om de docenten meer
gelegenheid te geven om in de schoolexamens eigen accenten te leggen, bijvoorbeeld
door meer ruimte te geven aan de plaatselijke situatie (relaties met bedrijven
in de regio). Daarentegen had het centraal examen Nederlands tot nu toe betrekking
op slechts één (nl. leesvaardigheid) van de vier onderdelen
(ook schrijfvaardigheid, spreken & luisteren, literatuur), dus 25%.
In 2008 is een pilot begonnen om twee van de vier onderdelen, ofwel 50%,
in de centrale examens op te nemen.Het vmbo wordt in de gelegenheid gesteld zich verder te ontwikkelen, zowel
programmatisch als in termen van aansluiting op en samenwerking met het mbo.
In september 2008 heeft de Adviesgroep vmbo haar eindadvies «Vensters
op de toekomst» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 079,
nr. 12) opgeleverd. Eén van de aanbevelingen van de Adviesgroep
is om de beroepsgerichte programmering van het vmbo kritisch tegen het licht
te houden. Volgens de adviesgroep is de structuur van het vmbo is niet helder
en transparant genoeg voor ouders, leerlingen, vervolgonderwijs en arbeidsmarkt.
Het Ministerie van OCW heeft inmiddels de Stichting Platforms vmbo (SPV) de
opdracht gegeven om alle beroepsgerichte programma’s zorgvuldig te bekijken
en eventuele aanpassingen voor te stellen. SPV rapporteert in december 2009
haar bevindingen.In het kader van het verbeteren van de overgang van vmbo en mbo is het
van belang loopbaan en beroepsoriëntatie (LOB) op scholen te versterken.
In 2008 worden er door de VO-raad (in overleg met het Ministerie van OCW)
activiteiten ondernomen om scholen te stimuleren hier meer aandacht aan te
besteden. Zo worden specifieke activiteiten op het terrein van leerbaanbegeleiding
en beroepsoriëntatie bekostigd. Vanuit de platforms leraren beroepsgerichte
vakken wordt ondersteuning verleend bij de aansluiting vmbo-mbo.Tot slot is in 2008 het experiment geïntegreerde leergang vmbo-mbo2
(VM2) gestart. Met het oog op het bestrijden van voortijdig schoolverlaten
wordt in dit experiment de bovenbouw van de vmbo basisberoepsgerichte leerweg
geïntegreerd in mbo-2-opleidingen (bol). Het idee is dat leerlingen binnen één
school, met één docententeam en één pedagogisch-didactische
gedachte beter naar een startkwalificatie geholpen kunnen worden. Het experiment
wordt begeleid door een externe projectleider en een wetenschappelijk onderzoeksinstituut
dat de ontwikkelingen drie maal per jaar monitort. In de periode 2008–2013
zullen in totaal 5 000 leerlingen deelnemen.InstrumentenTabel
3.10 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Onderbouw: monitor op invoeringstraject en stand bij scholen.Ja2. Bovenbouw – tweede fase havo/vwo en
doorontwikkeling vmbo: wijziging
WVO, wijziging Inrichtings– en Examenbesluit, wijziging examenprogramma’s
voor de afzonderlijke vakken, opdracht aan SPV nadere uitwerking opleidingsstructuur vmbo.Ja3. Doorontwikkeling vmbo ten
behoeve van betere voorbereiding op vervolgonderwijs: afspraken met VO-raad
t.a.v. LOB, min. regeling VM2 projecten. JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
3.11 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Gediplomeerden naar bestemming: overgang vmbo naar
mbo81%84%84%Handhaving hoge percentage83%  Bron: OCW, Kerncijfers 2004–2008peildatum 2004    2. Gediplomeerden naar bestemming: overgang havo/vwo naar
ho80%81%80%Handhaving hoge percentage80%  Bron: OCW, Kerncijfers 2004–2008peildatum 2004    Toelichting:1, 2.   In de begroting 2008 zijn de streefwaarden doorstroming vmbo naar
havo en doorstroming havo/vwo naar mbo bijgevoegd zodat er een totaalbeeld
is van de doorstroom van het voortgezet onderwijs. Besloten is hier niet meer
voor te kiezen, omdat vo geen beleid voert met betrekking tot de doorstroom
van vmbo naar havo resp. van havo/vwo naar mbo.  Verder is voor de begroting 2008 gebruik gemaakt van Kerncijfers
2002–2006. Kerncijfers 2002–2006 heeft gediplomeerden naar bestemming
weergegeven in procenten. Gediplomeerden naar bestemming is in Kerncijfers
2003–2007 weergegeven in aantallen. Hierdoor zijn omrekeningsverschillen
ontstaan tussen de gegevens in de begroting 2008 en de gegevens in het jaarverslag
2008.3.3.5 Leerlingen krijgen een beter leeraanbod gericht
op sociale en maatschappelijke vaardighedenDoelbereikingIn 2008 bevond de maatschappelijke stage zich in de eerste fase van de
implementatie. Die fase was gericht op het zoveel mogelijk stimuleren van
de invoering. Binnen 20 pilotprojecten zijn scholen, leerlingen, maatschappelijke
organisaties en vrijwilligerscentrales actief aan de slag om de maatschappelijke
stage tot een succes te maken. Daarnaast zijn ook 635 scholen (schooljaar
2008/2009) via een aanvullende bekostiging gestimuleerd met de maatschappelijke
stage aan de slag te gaan. De aandacht en tijd die vorig schooljaar door scholen
en leerlingen is besteed aan maatschappelijke stage stemt positief voor de
invoering.InstrumentenTabel
3.12 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Maatschappelijke stage: 20 pilotprojecten, 635 scholen actief
met invoering maatschappelijke stage.Ja2. Brede scholen.n.v.t.Toelichting:2. Brede School/Combinatiefuncties voDe middelen voor combinatiefuncties die bedoeld zijn om brede scholen
in het po en het vo te stimuleren, zijn per 1 januari 2008 meerjarig overgeboekt
naar artikel 1 van de OCW begroting. Verantwoording over het gevoerde beleid
zal dan ook integraal afgelegd worden via dat artikel.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
3.13 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Percentages van alle vo-scholen dat maatschappelijke
stage aan hun leerlingen aanbiedt 60%80%> 75%96%  Bron: Senter Novem, 2008     Toelichting:De indicator aantal brede vo-scholen is niet meer in de tabel meetbare
gegevens opgenomen. De middelen voor combinatiefuncties die bedoeld zijn om
brede scholen in het po en het vo te stimuleren, zijn per 1 januari 2008
meerjarig overgeboekt naar artikel 1 van de OCW begroting.3.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
3.14 Overzicht lopend en afgerond onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODA. StartB. AfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichting     1. Internationale leerwegen.OD 3.3.3A. 2007B. 2008SLOEffectenonderzoek ex post2. Evaluatie effecten praktijklokalen.OD 3.3.1A. 2007B. 2009EB management en CFI 3. Evaluatie
experiment naar het gebruik van ICT in het onderwijs in relatie tot de werkdruk
van leraren.OD 3.3.1A. 2007B. 2008Kennisnet ICT op
school 4. Onderzoek
effecten innovaties.OD 3.3.1A. 2007B. 2008RISBO 5. Evaluatie
effecten leerplusarrangement.OD 3.3.3A. 2007B. 2008Regioplan 6. Effecten
nieuwe indicatieprocedure zorgleerlingen.OD 3.3.3A. 2007B. 2008SCO 7. Evaluatie
regeling vakantiespreiding.OD 3.3.2A. 2008B. 2008EIM 8. Evaluatie VMBO TL groen.OD 3.3.4A. 2008B. 2012KBAOverig evaluatieonderzoek9. PISA onderzoek naar rekenen, taal, science, om de drie
jaar. AD 3.1A. 2000B. 2015OECD ACER/CITO 10. PISA
secundaire analyse science opgaven.OD 3.3.3A. 2008B. 2009CITO/Univ.Utrecht 11. Indicators
teaching and learning.OD 3.3.2A. 2005B. 2008U Twente 12. Vreemde
talenindicator EU.AD 3.1A. 2008B. 2012CITO 13. Succes
in 1e jaar vervolgonderwijs. OD 3.3.4A. 2007B. 2009ROA 14. Doordecentralisatie huisvesting.OD 3.3.1A/B 2008Regioplan 15. Effecten
vroegtijdige selectie in het voortgezet onderwijs. OD 3.3.4A. 2007B. 2008U Twente 16. ICT
in het onderwijs: Monitor «4 in balans».OD 3.3.1A. 2007B. 2008Kennisnet 17. IEA
onderzoek TIMSS advanced (int vgl beste bèta leerlingen).AD 3.1A. 2007B. 2009U Twente 18. Universum
Programma: monitoring & auditing.OD 3.3.3A. 2008B. 2010Platform beta/techniek 19. Evaluatie
pilots Internationaal baccalaureaat Nl leerlingen, 1e meting.OD 3.3.3A. 2008B. 2008E&S Advies
en management 20. Evaluatie
onderbouw en tweede fase.OD 3.3.4A. 2007B. 2011GION 21. Doorontwikkeling vmbo en
mbo.OD 3.3.4A. 2007B. 2009Max Goothe 22. Betere doorstroom naar
geëigend niveau.OD 3.3.4A. 2007B. 2009Evaluatie via CINOP 23. Vier
onderzoeken naar de menselijke maat.OD 3.3.1A. 2008B. 2008/2009o.a. Regioplan 24. IEA
Onderzoek naar burgerschap.OD 3.3.5A. 2007B. 2009IEA GION/EP 25. Nulmeting
taal en rekenen.OD 3.3.2A. 2008B. 2009GION 26. Monitor
en effecten maatschappelijke stage.OD 3.3.5A. 2008B. 2011o.a. Regioplan 27. Mogelijkheden doorstroom en
stapelen.OD 3.3.4A/B. 2008RegioplanARTIKEL 4. BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE4.1 Algemene doelstelling: het beroepsonderwijs en de
volwasseneneducatie zorgen ervoor dat deelnemers hun talenten maximaal kunnen
ontplooien en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Deelnemers worden
voorbereid op passend vervolgonderwijs en/of een positie op de arbeidsmarkt
die optimaal aansluit bij hun talenten.Doelbereiking en maatschappelijke effectenHet afgelopen jaar zijn op een aantal terreinen flinke stappen gezet.
Zo wordt een extra impuls gegeven aan het niveau van het taal- en rekenonderwijs
in het mbo. Hiervoor zijn structureel extra middelen vrijgemaakt. Aan het
procesmanagement MBO 2010 is de opdracht gegeven om voor het mbo een tijdelijk
steunpunt taal en rekenen in te richten. Door mbo instellingen worden verder
gestaag vorderingen geboekt bij de invoering van de competentiegerichte kwalificatiestructuur.
De beroepspraktijkvorming wordt door de mbo studenten in de beroepsopleidende
leerweg positiever beoordeeld dan voorgaande jaren. Uit ODIN5 (JOB monitor
2008) blijkt dat de stage een steeds groter onderdeel uitmaakt van het onderwijs.
Ruim een kwart van de bol-studenten vindt de hoeveelheid stage in de opleiding
te veel. Veel bbl-studenten zijn tevreden over de stage, maar het contact
tussen school en leerbedrijf kan beter. Over de keuzemogelijkheden en de studiebegeleiding
tijdens de studie oordelen steeds meer studenten positief. Er is echter nog
ruimte voor verbetering omdat een groot deel van de studenten nog steeds ontevreden
is over dit thema.Een andere belangrijke mijlpaal in 2008 is dat de Wet Participatiebudget
door de Tweede en Eerste Kamer is aanvaard. Hiermee zijn met ingang van 1 januari
2009 de middelen van het werkdeel van de Wet Werk en Bijstand (re-integratie),
de inburgeringsmiddelen en de middelen voor volwasseneneducatie gebundeld
in één Participatiebudget.In 2008 is verder gewerkt aan het versterken van de interne zorgstructuur
van het mbo. Dit thema is een belangrijke maatregel in de afgesloten convenanten
voor vermindering van voortijdig schoolverlaten. Ook is geïnvesteerd
in deskundigheidsbevordering van het mbo via een landelijk steunpunt voor
Zorg- en Adviesteams (ZAT’s). En komen op initiatief van de Tweede Kamer
structureel extra middelen beschikbaar voor schoolmaatschappelijk werk in
het mbo. Deze extra inzet is nodig omdat het mbo steeds vaker te maken krijgt
met groepen kwetsbare leerlingen waarbij de problemen zich opstapelen en waarvan
de uitval moeilijk te voorkomen is.Externe factorenHet onderwijs ter plaatste wordt mede bepaald door de inzet van schoolleiders,
bestuurders, toezichthouders, deelnemers, ouders, docenten, bedrijven, brancheorganisaties,
maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld jeugdzorg) en andere overheden.
De minister is daarom mede afhankelijk van de beschikbaarheid, capaciteiten
en faciliteiten van deze actoren. Andere factoren die de minister slechts
beperkt kan beïnvloeden, maar waarvan hij wel afhankelijk is, zijn: ontwikkelingen
op de (internationale) arbeidsmarkt, demografische ontwikkelingen in de leerlingen
deelnemer- en studentenpopulatie en conjuncturele ontwikkelingen.Tabel
4.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieRealisatieStreefwaarde1. Het percentage 20–24 jarigen met tenminste
hoger secundair onderwijs75,6200574,7200676,22007n.n.b.2008852010  Bron: Eurostat     2. Het percentage voortijdig schoolverlaters van
de totale bevolking van 18–24 jaar15,5200012,9200612,02007n.n.b.200882010  Bron: Eurostat     3. Het percentage doorgestroomde afgestudeerde mbo
4-deelnemers dat succesvol een opleiding op HBO niveau afrondt62,1200662,1200663,5200763,72008622011  Bron: CFI     4. Werkloosheid van gediplomeerde mbo’ers anderhalf
jaar na het beëindigen van de opleiding (in procenten)       – BOL14,67,05,3n.n.b.   – BBL  2,0n.n.b.  (cohort 2002/2003)2004(cohort 2004/2005)2006(cohort 2005/2006)2007(cohort 2006/2007)2008   Bron: Schoolverlaters tussen onderwijs
en arbeidsmarkt, ROA     5. Het percentage gediplomeerden dat aangeeft dat
hun opleiding voldoende basis was om te starten op de arbeidmarkt       – BOL437,046n.n.b.60  – BBL  56n.n.b.60 (cohort 2004/2005)2006(cohort 2005/2006)2007(cohort 2006/2007)20082011   Bron: Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt,
ROA     Toelichting:1.   De streefwaarde van 85% van de 20–24 jarigen met ten
minste hoger secundair onderwijs is een Europese afspraak waaraan Nederland
zich heeft gecommitteerd. Gegeven de trend van de afgelopen jaren zal het
lastig zijn de streefwaarde al in 2010 te halen. Het behalen van een startkwalificatie
(hoger secundair onderwijs) is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het
voortgezet onderwijs (artikel 3) en het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie.
De realisatiewaarden over 2008 komen medio 2009 beschikbaar.2.   Sturing vindt op dit moment plaats op basis van de nationale indicator
(het aantal nieuwe vsv’ers per kalenderjaar). Zie verder artikel 4.3.4.
De realisatiewaarden over 2008 komen medio 2009 beschikbaar.4. en 5.   De realisatiewaarden over 2008 komen april 2009 beschikbaar.5.   Het percentage gediplomeerden dat aangeeft dat hun opleiding voldoende
basis was om te starten op de arbeidmarkt is in 2007 ten opzichte van 2006
(43%) behoorlijk gestegen. De streefwaarde bij deze indicator is daarom
verhoogd van 50% naar 60% (conform begroting 2009). Aandachtspunt
is dat de waarden bij deze indicator worden beïnvloed door
de conjuncturele ontwikkeling.4.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
4.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen2 886 1732 974 6763 371 8063 354 2243 520 3493 167 029353 320Waarvan garantieverplichtingen 41 75560 64517 50090 817  Totale uitgaven2 692 9622 848 3723 138 1403 195 2983 336 2583 188 336147 922        Programma-uitgaven2 663 9342 828 4743 134 5083 19 1 6663 332 9523 184 831148 121        Deelnemers volgen onderwijs in voldoende toegeruste
instellingen voor beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie0002 699 1632 684 0192 593 73790 282• Bekostigingroc’s   2 569 1812 554 0392 456 02998 010• Bedrag per mbo-deelnemer/huisvesting(coalitieakkoord)    7 5858 000– 415• Korting 2e teldatum (coalitieakkoord)       • BekostigingKBB’s   114 302111 939114 578– 2 639• Overig   15 68010 45615 130– 4 674        Deelnemers volgen onderwijs van hoge kwaliteit in
innovatieve instellingen en via hoogwaardige stageplekken van beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie000183 323191 376110 95980 417• Innovatiearrangement   17 00020 00020 0000• Innovatiebox regulier   36 74244 49537 7936 702• Innovatiebox FES   71 75073 129073 129• Regeling stagebox   35 00035 00035 0000• Competentiegerichte kwalificatiestructuur   5 0005 0004 96634• Taal en Rekenen    9 23709 237• Kwaliteitexamens
mbo   11 300011 499– 11 499• Overig   6 5314 5151 7012 814        Deelnemers kunnen zonder drempels beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie volgen dat
het best past bij hun talenten en specifieke behoeften000243 815324 780290 78333 997• Aanvalsplan Laaggeletterdheid   4 0004 0004 0000• Leerlinggebonden financiering(LGF)   16 48823 0666 16216 904• Educatie   189 843197 591189 6097 982• Leven Lang Leren en EVC   25 89916 1424 50011 642• Versterken zorgstructuur mbo (IBO bve)    76 49476 4940• Overig   7 5857 48710 018– 2 531        Er vallen minder leerlingen gedurende hun schoolloopbaan
voortijdig uit het onderwijs00052 257118 858176 185– 57 327• RMC’s   16 04817 44517 4405• GSB   21 78021 78021 7800• Kwalificatieplicht tot 18 jaar   5 80054 668112 000– 57 332• Convenanten
met RMC-regio’s   6 72013 59713 5970• ESF-Sluiting
Loket       • Vsv middelen uit onderwijsenvelop    10 10010 1000• Overig   1 9091 2681 2680        Programmakosten overig25 26716 31817 41013 10813 91913 167752• Uitvoeringsorganisatie IBG14 0246 9325 1527 8785 6066 020– 414• Uitvoeringsorganisatie CFI11 2439 38612 2585 2308 3137 1471 166        Apparaatsuitgaven3 7613 5803 6323 6323 3063 505– 199Ontvangsten7 0702 85297 55890 27679 4623 00076 462* Door herformulering van de operationele doelstellingen zijn de uitgaven
op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling in de
jaren 2004 t/m 2006 niet meer te reconstrueren.Toelichting:De realisatie van de uitgaven voor het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
ligt in 2008 € 148 miljoen hoger dan de vastgestelde begroting.
Deze stijging is met name het gevolg van het saldo van de volgende mutaties:• De uitgekeerde loon- en prijsbijstelling 2008 (€ 96,9
miljoen), de toevoeging van de tweede tranche Fes middelen voor het project «Beroepsonderwijs
in bedrijf» (€ 73,1 miljoen), en een verlaging van het budget
voor de invoering van de kwalificatieplicht tot 18 jaar (€ 47,8
miljoen).Daarnaast hebben zich nog een aantal mutaties voorgedaan waarvan de volgende
worden genoemd:• Een verhoging van het budget als gevolg van het convenant LeerKracht
van Nederland (€ 9,9 miljoen);• Een verlaging van het budget voor de kenniscentra voor beroepsonderwijs
en bedrijfsleven (kbb’s) (€ 2,6 miljoen). Deze verlaging is
het saldo van een overboeking van middelen bestemd voor de regeling innovatiebox
en de loon- en prijsbijstelling 2008.• Een verlaging van het budget (€ 4,7 miljoen) op het onderdeel «Overig»,
eerste operationele doelstelling, als gevolg van een overboeking van middelen
naar het budget voor leerlinggebonden financiering en het budget voor basisvaardigheden
taal en rekenen in het mbo.• Een verhoging van het budget voor de regeling innovatiebox (€ 6,7
miljoen). Dit betreft met name een overboeking van middelen bestemd voor de
regeling innovatiebox uit het budget voor de kbb’s;• Een verhoging van het budget voor basisvaardigheden taal en rekenen
in het mbo (€ 9,2 miljoen);• Een overheveling van het budget voor «kwaliteit examens mbo»
(€ 11,5 miljoen) naar het budget voor de Inspectie van het Onderwijs
(artikel 19 Inspecties). Met ingang van 15 november 2007 voert de Inspectie
van het Onderwijs het toezicht uit op de kwaliteit van de examens mbo. Tot
die datum was dat de taak van het KwaliteitsCentrum Examinering (KCE).• Een verhoging van het budget (€ 2,8 miljoen) op het onderdeel «Overig»,
tweede operationele doelstelling, met name als gevolg van kasschuiven voor
KCE en de garantiestelling Euroskills;• Een verhoging van het budget voor leerlinggebonden financiering (€ 16,9 miljoen). Voor het studiejaar 2008/2009 zijn meer
geïndiceerde deelnemers met een handicap ingestroomd dan verwacht;• Het betreft de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling 2008 (€ 7,9
miljoen). Dit maakt onderdeel uit van de totale loon- en prijsbijstelling
2008 (zie 1ste bolletje);• Een verhoging van het budget voor Leven Lang Leren en EVC (Erkenning
van Verworven Competenties)(€ 11,6 miljoen), als gevolg van de tweede
tranche Fes middelen voor het project «Beroepsonderwijs in bedrijf»
en een overboeking van middelen voor duale trajecten en EVC trajecten;• Een verlaging van het budget (€ 2,5 miljoen) op het onderdeel «Overig»,
derde operationele doelstelling, als gevolg van een overboeking van middelen
naar het budget voor basisvaardigheden taal en rekenen in het mbo en naar
het budget Leven Lang Leren en EVC;• Een verlaging van het budget voor voortijdig schoolverlaten (€ 57,3
miljoen). Deze verlaging is het gevolg van een overboeking van middelen naar
het budget voor basisvaardigheden taal en rekenen in het mbo en het budget
voor IBG ten behoeve van het project sluitende registratieketen voortijdig
schoolverlaten (€ 9,5 miljoen). Daarnaast heeft een verlaging van
het budget plaatsgevonden voor de invoering van de kwalificatieplicht tot
18 jaar (€ 47,8 miljoen).4.3 Operationele doelstelling4.3.1 Deelnemers volgen onderwijs in voldoende toegeruste
instellingen voor beroepsonderwijs en volwasseneneducatieHet stelsel van beroepsonderwijs en volwasseneneducatie wordt zodanig
toegerust dat regionale opleidingencentra (roc’s) en kenniscentra voor
beroepsonderwijs (kbb’s) kunnen voldoen aan de door de Wet Educatie
en Beroepsonderwijs (WEB) gestelde toegankelijkheids-, doelmatigheids- en
kwaliteitseisen bij het verzorgen van beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.Doelbereiking• BekostigingDe bekostiging heeft in overeenstemming met de bestaande wettelijke regels
plaatsgevonden. Daarnaast is de wetswijziging met betrekking tot de tweede
teldatum voor de berekening van de rijksbijdrage voor het beroepsonderwijs
op 1 oktober 2008 in werking getreden (Staatsblad 2008, 361). De
wijziging zelf staat beschreven inStaatsblad 2008, 250. In
de strategische agenda BVE 2008–2011 (paragraaf 4.4) is de modernisering
van het bekostigingsmodel voor het mbo geagendeerd. De in de kabinetsreactie
op het rapport van de Commissie Arbeidsparticipatie (Tweede
Kamer, 2007–2008, 29 544, nr. 158) aangekondigde
brief daarover is op 23 december 2008 (Tweede Kamer, 2008–2009,
27 451, nr. 101) aan de Tweede Kamer verzonden. Daarin
zijn zes maatregelen aangekondigd die in 2009 zullen worden uitgewerkt.• Positie lerarenInformatie over het convenant LeerKracht van Nederland is opgenomen in
artikel 9.Tabel
4.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. BekostigingJa2. Positie lerarenJaTabel
4.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaarde 20052007200820111. Deelnemersucces per niveau (in procenten)niveau 1: 37niveau 1: 42n.n.b. niveau 1: 50 niveau 2: 47niveau 2: 49 niveau 2: 60 niveau 3: 68niveau 3: 69 niveau 3: 75 niveau 4: 70niveau 4: 77 niveau 4: 80Bron: Benchmark MBO-Raad    Toelichting:1. De Mbo-Benchmark met daarin de realisatiewaarden over het jaar 2008
is naar verwachting medio 2009 beschikbaar. Als gevolg van de relatief grote
stijging op niveau vier in het realisatiejaar 2007 is de streefwaarde voor
dit niveau verhoogd van 75% naar 80% (conform begroting 2009). Tabel
4.5 Kengetallen 2003/20042004/20052005/20062006/20072007/20081. Aantal deelnemers mbo451 779449 150453 603464 385476 751  – bol-vt280 792300 176314 869322 031318 780  – bbl151 018133 467124 469129 367146 873  – bol-dt19 96915 50714 27512 98711 098  Bron: bekostigingstelling
mbo     2. Gemiddelde prijs per mbo-deelnemer (x € 1 000) 5,4 20045,7 20056,1 20066,3 20076,7 2008  Bron: Lumpsumbudget/specifieke regelingen en gewogen bekostigingsdeelnemers
mbo     Toelichting:De prijs per deelnemer in 2008 is gestegen ten opzichte van 2007 als gevolg
van:• De loon- en prijsbijstelling;• De oploop van de middelen IBO bve (interdepartementaal beleidsonderzoek
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie);• De extra middelen voor taal- en rekenonderwijs;• De eenmalige uitkering als gevolg van het convenant LeerKracht
van Nederland;• Een toename van het budget voor leergebonden financiering (LGF).4.3.2 Deelnemers volgen onderwijs van hoge kwaliteit in
innovatieve instellingen en via hoogwaardige stageplekken van beroepsonderwijs
en volwasseneneducatieOm de kwaliteit van het onderwijs te garanderen, dienen instellingen aan
de minimumnormen van onderwijstijd en aan uniforme eisen van examinering te
voldoen. De invoering van het competentiegericht onderwijs zorgt ervoor dat
het middelbaar beroepsonderwijs beter kan inspelen op de behoeften en talenten
van de deelnemers en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De middelen vanuit
de innovatiebox en het innovatiearrangement geven instellingen de ruimte om
binnen samenwerkingsverbanden van onderwijsinstellingen en bedrijven in te
spelen op de nodige innovaties binnen de regio.Doelbereiking• Meer innovatie door samenwerking tussen instellingen en hun omgevingIn 2008 is de monitor innovatiebox en stagebox uitgevoerd. Uit deze monitor
blijkt dat er sprake is van een intensivering van de samenwerking tussen regionale
partijen. Dit blijkt enerzijds uit het inzetten van meer personeel (van school
en partner) en het vaker bij elkaar komen voor planning, overleg of evaluatie
van projecten. Anderzijds blijkt dit uit de overeenkomsten en convenanten
die zijn afgesloten. Hierdoor is het innovatieproces in een versnelling geraakt.
De mbo-instellingen hebben meer, en een groter palet aan, innovatieprojecten
opgestart. Door de beschikbare middelen is er binnen instellingen vaker sprake
van een instellingsbrede, meer planmatige en meer doordachte manier van plannen
en uitvoeren van met name het competentiegericht onderwijs. Ook blijkt dat
mbo-instellingen bij de inzet van de stagebox middelen een sterke differentiatie
hebben doorgevoerd. De nadruk ligt enerzijds op het werven van stageplaatsen
en het creëren van diverse alternatieven daarvoor. Anderzijds ligt de
nadruk op het intensiveren van de begeleiding van moeilijk plaatsbare deelnemers
door middel van het scholen van zowel docenten als praktijkbegeleiders. De
inzet is succesvol. Er worden per instelling 152 extra stageplaatsen geworven
en 41 simulatieplaatsen opgezet. Gemiddeld genomen verzorgen 15 docenten per
mbo-instelling de extra begeleiding van 240 deelnemers. Zowel bij de innovatiebox
als bij de stagebox is er sprake van een duidelijke vooruitgang in het aantal
begeleide deelnemers. Dit blijkt uit de monitor «inzet innovatiebox-
en stageboxmiddelen 2007» (KBA, 2008). Door een intensievere begeleiding
worden stages bovendien vaker afgerond. Voor begeleiding van moeilijk plaatsbare
deelnemers geldt dat er in 2007 ten opzichte van 2006 sprake is van een duidelijke
toename. Ging het in 2006 om gemiddeld 180 deelnemers per instelling, in 2007
is het aantal toegenomen tot 240.• Toezicht en handhaving kwaliteit examensMet ingang van 15 november 2007 voert de Inspectie van het Onderwijs het
toezicht uit op de kwaliteit van examens mbo. Tot die datum was dat de taak
van het KwaliteitsCentrum Examinering (KCE). Uit de onderzoeken van de Inspectie
blijkt dat de instellingen de examenkwaliteit over het algemeen serieus nemen
en veel inzet plegen om de examenkwaliteit op orde te houden of te krijgen.
Dit komt tot uitdrukking in het oordeel van de toezichthouder. Het gerealiseerde
percentage van opleidingen met voldoende examenkwaliteit in het studiejaar
2007–2008 bedraagt 78% en dat ligt boven het landelijke streefdoel
van tenminste 70% voor het jaar 2010. Inmiddels is de streefwaarde
verhoogd naar 85% in 2011 (conform de begroting 2009).Onvoldoende examenkwaliteit blijft niet zonder gevolgen: in totaal is
voor 218 opleidingen een officiële waarschuwing (een «gele kaart»)
gegeven en voor 4 opleidingen bij 4 instellingen is de examenlicentie ingetrokken
(een «rode kaart»). Tevens wordt uitwerking gegeven aan een aantal
maatregelen ter versteviging van de examinering. Zoals de start van experimenten
voor de ontwikkeling van examenprofielen, waarin onderwijsveld en bedrijfsleven
gezamenlijke afspraken maken over de (standaardisering van) de beroepsgerichte
examinering en de betrokkenheid van het bedrijfsleven. De Tweede Kamer is
over de stand van zaken van respectievelijk; de examenkwaliteit, de bestuurlijke
interventiemaatregelen in geval van onvoldoende examenkwaliteit en de maatregelen
ter versteviging van de examinering geïnformeerd (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 451, nr. 88,Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 321, nr. 2
enTweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 451, nr. 99).• Nieuwe stijl: kwaliteit van het onderwijs & geïntegreerd
toezichtDe Inspectie is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van
het onderwijs en sinds 2007 ook voor het toezicht op de kwaliteit van de examinering
(zie bovenstaande tekstpassage). Er vindt geleidelijke en gedeeltelijke integratie
van het toezicht op het onderwijs en het toezicht op de examinering plaats,
wat vooralsnog heeft geresulteerd in een nieuw Toezichtkader BVE 2009 voor
de bve-sector voor zowel onderwijs als examenkwaliteit.Het afgelopen jaar heeft de Inspectie van het Onderwijs selectief, risicogericht
en proportioneel toezicht gehouden op de bekostigde onderwijsinstellingen.
Daarnaast heeft de Inspectie een aantal thema-onderzoeken uitgevoerd. Inmiddels
is met de wijziging van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs inzake deregulering
en administratieve lastenverlichting (DAL 2008) de mogelijkheid gecreëerd
om eerder in te grijpen als de kwaliteit van zowel het onderwijsproces als
de opbrengsten onvoldoende zijn. Is de kwaliteit langer dan een jaar onvoldoende
geweest dan kan een waarschuwing gegeven worden met de mogelijkheid te verbeteren
binnen een jaar. Als na een jaar opnieuw de kwaliteit onvoldoende is, kan
een sanctietraject ingezet worden.Hiermee is ook gevolg gegeven aan de evaluatie van de Wet op het onderwijstoezicht
(WOT) en de wens van de Tweede Kamer om eerder in te kunnen grijpen bij zeer
zwakke scholen. Het wetsvoorstel WOT is in 2008 verder uitgewerkt om het nieuwe
toezicht vorm te geven. Het gaat om geïntegreerd toezicht door alle toezichthouders.
Dit betekent dat de Inspectie handhavende bevoegdheden krijgt waarmee slagvaardiger
kan worden optreden en een verdere uitwerking van het risicogerichte en proportionele
toezicht. Verder is een interventiepiramide ontwikkeld voor de onderwijsvelden
inclusief de bve sector en specifiek voor thema’s die prioriteit in
naleving vergen, zoals examinering, onderwijstijd, melding en verzuim en beroepspraktijkvorming.
Voor wat betreft het proces van integratie van toezicht c.q. toezichthouders
heeft dit geresulteerd in één toezichthouder, de Inspectie van
het Onderwijs. Deze houdt toezicht op de kwaliteit van het onderwijs, de kwaliteit
van de examinering en het financieel beheer. Informatiestromen worden gezamenlijk
benut en het streven is naast «single information» ook «single
audit» uit te voeren.• Invoering van de competentiegerichte kwalificatiestructuurVanaf 1 augustus 2010 moeten alle instellingen de eerstejaars aan hun
opleidingen op basis van de nieuwe kwalificatiedossiers opleiden. Gedurende
de experimenteerperiode tot 1 augustus 2010 worden hiertoe jaarlijks
kwalificatiedossiers vastgesteld. Deze jaarlijkse cyclus biedt de mogelijkheid
om de kwalificatiedossiers geleidelijk aan te scherpen op basis van ervaringen
in de uitvoering. Ook in 2008 is een verbeterslag gemaakt en zijn de herziene
kwalificatiedossiers vastgesteld. Met het oog op de verdere verbetering van
de landelijke kwalificatiestructuur is de Beleidsregel kwalificatiedossiers
opgesteld waarin, is vastgelegd op welke wijze voorstellen voor kwalificatiedossiers
worden beoordeeld. Sinds 2004 vormen instellingen met het oog op brede invoering
per 2010 gefaseerd het opleidingsaanbod om naar competentiegericht onderwijs.
In 2008–2009 bestaat 53% van het aanbod uit competentiegerichte
opleidingen, 71% van de mbo-deelnemers in het eerste jaar volgt competentiegericht
onderwijs. De verwachting is dat het aandeel competentiegerichte opleidingen
tot 2010 aanzienlijk toe zal nemen doordat deelnemers aan eindtermgerichte
opleidingen met een diploma uitstromen zonder dat er nieuwe deelnemers worden
ingeschreven. Een groot aantal eindtermgerichte opleidingen zal hierdoor voor
2010–2011 ophouden te bestaan.• Onderwijs en ondernemerschapMomenteel wordt er geschreven aan een subsidieregeling Onderwijs en Ondernemerschap
tot 2011 voor «Leren Ondernemen Netwerken (LON)» in het primair
onderwijs tot en met het middelbaar beroepsonderwijs. Deze regeling zal in
het voorjaar van 2009 in de Staatscourant worden gepubliceerd. Het afgelopen
jaar zijn 28 ondernemende projecten gestart, waarvan zes centers of entrepreneurship
in het hoger onderwijs en 22 ondernemerschapsprojecten verdeelt over het primair
onderwijs, het voorgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Naast
deze projecten heeft «leren ondernemen» in 2008 aandacht gekregen
via «leren ondernemen ambassadeurs», toekenning van leren ondernemen
prijzen en train-the-trainerprojecten.• Invoering van onderwijstijd, de 850 urennormNaar aanleiding van de resultaten van het onderzoek naar de onderwijstijd
in het schooljaar 2006–2007, is er in het afgelopen schooljaar verscherpt
toezicht uitgeoefend op het voldoen aan de eis van 850 klokuren per leerjaar
in het mbo. Uit het themaonderzoek in 2006–2007 kwam naar voren dat
in eerste instantie 24 procent van de opleidingen niet voldeed aan de vereiste
onderwijstijd. In het kader van hoor en wederhoor heeft een aantal van de
instellingen vervolgens nog reparatiewerkzaamheden uitgevoerd die soms zeer
omvangrijk waren. Dat leidde ertoe dat uiteindelijk zestien procent van de
opleidingen alsnog voldoende onderwijstijd bleek te realiseren, terwijl deze
bij acht procent onvoldoende bleef. Uit het reguliere onderzoek over dit schooljaar
(2006–2007) bleek dat aanvullend nog eens 4 opleidingen niet voldeden.
Opleidingen die in 2006–2007 uiteindelijk niet voldeden aan de wettelijke
vereisten van de 850 urennorm zijn inmiddels in een sanctietraject opgenomen.
Het gaat in totaal om 14 opleidingen waarvan 10 opleidingen uit het themaonderzoek
2006–2007 en 4 opleidingen uit het reguliere onderzoek 2006–2007.
Van deze 14 opleidingen zijn inmiddels bij 10 opleidingen de opgelegde sancties
in rechte vast komen te staan. Bij 4 opleidingen is de bezwaar- of beroepsfase
nog gaande.In het onderzoek in het schooljaar 2007–2008 bleek bij 70 opleidingen
dat in eerste instantie negen procent van de opleidingen (6 stuks) niet voldeed
aan de vereiste 850 klokuren. Dit is een aanzienlijke verbetering ten opzichte
van het onderzoek in 2006–2007. Na heronderzoek van de onvoldoende opleidingen
bleken er nog drie (4%) te zijn waarbij onvoldoende uren werden gerealiseerd.
Deze opleidingen zijn gemeld aan de minister voor verdere actie.
De overige opleidingen hadden voldoende verbeteringen aangebracht. Tabel
4.6 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Meer innovatie door samenwerking tussen instellingen en hun
omgevingJa2. Toezicht en handhaving kwaliteit examensJa3. Nieuwe stijl: kwaliteit van
het onderwijs & geïntegreerd toezichtJa4. Invoering van de competentiegerichte kwalificatiestructuurJa5. Regeling stageboxJa6. Onderwijs en ondernemerschapJa7. Invoering van onderwijstijd, de 850 urennormJaTabel
4.7 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieRealisatieStreefwaarde1. Percentage opleidingen met voldoende examenkwaliteit522005 602007782008(2007–2008)852011  Bron: Examenverslag mbo     2. Percentage deelnemers dat positief is over de beroepspraktijkvorming(BPV) 482005(ODIN 3) 482007(ODIN 4)592008(ODIN
5)752011  Bron: ODIN     3. Het oordeel van de deelnemer over de opleiding 6,72005(ODIN 3) 6,62007(ODIN 4)6,92008(ODIN
5)7,02011  Bron: ODIN     4. Het percentage opleidingen dat onderwijs geeft
volgens de richtlijnen van de 850 urennorm (BOL)752006 7620079120081002008  Bron: Inspectie van het Onderwijs     5. Het percentage nieuwe opleidingen, ingericht op
basis van de nieuwe kwalificatiedossiers122005–2006262006–2007392007–2008532008–20091002010–2011  Bron: CFI     6. Het percentage deelnemers in nieuwe opleidingen112005–2006262006–2007412007–2008582008–20091002010–2011  Bron: CFI     Toelichting:1. De streefwaarde is verhoogd van 70% in 2010 naar 85%
in 2011, gelet op de reeds behaalde realisatie van 78% in 2007–2008
(conform begroting 2009).2. De streefwaarde is verhoogd van 50% naar 75% in 2011,
in verband met de reeds behaalde realisatie van 59% in 2008 (conform
begroting 2009). In het Bestuursakkoord 2008–2011 voor de sector Beroeps-
en Volwasseneneducatie is als gezamenlijke ambitie neergelegd een kwalitatief
hoogwaardige beroepspraktijkvorming met goede begeleiding van de student.
Door OCW zijn samen met Colo en de MBO Raad in 2008 diverse
activiteiten opgestart die deels in 2008 al effect hebben gehad op het kwaliteitsniveau
van de begeleiding.4. De meest recente cijfers geven aan dat 91% voldoet aan de 850
urennorm. We blijven streven naar 100%, dit is nu echter nog niet haalbaar
gebleken.5. In de begroting 2008 is voor het schooljaar 2005–2006 uitgegaan
van een prognose van 8% en voor het schooljaar 2006–2007 een
prognose van 38%. Deze percentages zijn tot stand gekomen op basis
van opgaven van instellingen van het verwachte aantal nieuwe opleidingen ten
opzichte van het totale aantal opleidingen. De werkelijke realisaties voor
beide schooljaren bedragen respectievelijk 12% en 26%. De realisatie
voor het schooljaar 2007–2008 is 39%. Door het verlengen van
de experimenteerperiode tot 2010 blijft de situatie langer bestaan waarin
competentiegericht onderwijs (cgo) naast eindtermengericht onderwijs wordt
aangeboden. Met nog twee instroommomenten te gaan is de verwachting dat de
komende jaren in toenemende mate eindtermgerichte opleidingen worden afgebouwd.6. In de begroting 2008 is voor het schooljaar 2005–2006 uitgegaan
van een prognose van 9% en voor het schooljaar 2006–2007 van
een prognose van 43%. Deze percentages zijn tot stand gekomen op basis
van de opgaven van instellingen van de verwachte aantallen deelnemers. De
werkelijke realisatie voor beide schooljaren bedraagt respectievelijk 11%
en 26%. De realisatie voor het schooljaar 2007–2008 is 41%.
Met het verlengen van de experimenteerperiode tot 2010 verschuift ook de datum
waarop àlle mbo deelnemers cgo volgen. Doelstelling voor 2010 is gericht
op cgo voor alle éérstejaars, momenteel is dat 71%.4.3.3 Deelnemers kunnen zonder drempels beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie volgen dat het best past bij hun talenten en specifieke
behoeftenDeelnemers aan het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie moeten de
mogelijkheid krijgen om hun talenten te ontplooien in een leeromgeving en
op een manier die het best past bij hun specifieke behoeften. Het gaat daarbij
ook om jongeren die een extra steuntje in de rug nodig hebben bij het volgen
van een mbo-opleiding. En om volwassenen die door het volgen van een cursus
of opleiding beter in staat zijn te participeren op de arbeidmarkt en in de
samenleving.Doelbereiking• Bevorderen Leven Lang LerenIn 2008 is verder geïnvesteerd in de regionale infrastructuur voor
een leven lang leren die in de jaren daarvoor is opgebouwd. Er zijn 47 samenwerkingsverbanden
van scholingsinstellingen, bedrijven en overheden en er zijn ruim 40 leerwerkloketten.
Hiermee is een landelijke dekking bereikt. De samenwerkingsverbanden werken
aan een duurzame infrastructuur voor een leven lang leren. Naar aanleiding
van de commissie Bakker wordt gewerkt aan de inbedding van de leerwerkloketten
in de structuur van de LWI’s (Locaties voor Werk en Inkomen), wat verduurzaming
impliceert. De crisis heeft invloed op een leven lang leren. Zo is door de
crisis het belang van het Ervaringscertificaat en scholing als middel om mensen
inzetbaar te houden, toegenomen. Dit is ook de reden waarom de leerwerkloketten
samenwerken met de mobiliteitscentra. In de loop van het jaar is de focus
van de samenwerkingsverbanden steeds meer komen te liggen op werkende jongeren
zonder startkwalificatie en moeilijk bemiddelbare werkzoekenden. De crisis
heeft er toe geleid dat de subsidieregeling die voor deze doelgroepen is ontwikkeld,
is uitgebreid met de doelgroep «met werkloosheid bedreigde werknemers».Met een landelijke publiekscampagne op tv en radio is, zo blijkt uit onderzoek,
de bekendheid van het ervaringscertificaat vergroot. Het EVC-register (Erkenning
van Verworven Competenties) met informatie over alle EVC-aanbieders in Nederland
is toegankelijk viawww.lerenenwerken.nl, waar burgers en werkgevers vrijwel
alle informatie kunnen vinden over de mogelijkheden van leren en werken. Verder
is in 2008 de Denktank Leren en Werken geïnstalleerd en er zijn voorbereidingen
getroffen voor het advies van de Denktank in 2009. De Denktank gaat de ministeries
van OCW en SZW adviseren over een concept/kader dat erop gericht is dat individuen
uit zichzelf aan hun ontwikkeling en inzetbaarheid werken door te leren en
te werken en werkgevers de ontwikkeling van hun personeel aanmoedigen en ondersteunen.
De acties worden uitgevoerd conform het plan van aanpak 2008–2011: Doorpakken
met Leren & Werken (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 30 012 VIII,
nr. 10) en moeten leiden tot 90 000 leerwerktrajecten in
2011.• De rijksbijdrage voor educatieDe rijksmiddelen educatie zijn over de gemeenten verdeeld voor de inkoop
van educatieactiviteiten bij een regionaal opleidingencentrum. De G-31 zetten
deze middelen in om ambities te realiseren die zij in het kader van het grote
stedenbeleid hebben vastgelegd in Meerjarige Ontwikkelingsplannen. Jaarlijks
worden door de gemeenten, zowel de G-31 als de niet G-31, ca 75 000 trajecten
educatie ingekocht bij roc’s. Deze trajecten hebben betrekking op alfabetisering
van inburgeringsplichtigen of vrijwillige inburgeraars, basiseducatie (waaronder
de alfabetisering van autochtonen), het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
en opleidingen Nederlands als tweede taal. Eind 2008 is de Wet Participatiebudget
aanvaard, waardoor met ingang van 2009 gemeenten via SZW één
Participatiebudget ontvangen. Om meer samenhang aan te brengen in de gemeentelijke
beleidspraktijk zijn het WWB-werkdeel (de gemeentelijke middelen voor re-integratie),
de budgetten voor inburgeringvoorzieningen en de middelen voor volwasseneneducatie
gebundeld (Staatsblad 2008, nr. 588(Wet) resp. 589(Besluit)).
Om de continuïteit van bovengenoemde educatieactiviteiten te waarborgen
worden bestuurlijke afspraken gemaakt met de VNG/gemeenten. Bovendien gelden,
naast de huidige objectieve maatstaven, voor de verdeling van educatiegelden
binnen het Participatiebudget vanaf 2012 outputverdeelmaatstaven. Deze maatstaven
zijn gebaseerd op de gerealiseerde prestaties van de gemeenten op de onderscheiden
onderdelen. Eén van deze outputverdeelmaatstaven betreft het aantal
ingekochte trajecten basisvaardigheden. Hiermee worden de doelstellingen van
het Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006–2010 van OCW en het Convenant
Laaggeletterdheid 2007–2015 tussen kabinet en sociale partners ondersteund.• Het verminderen van laaggeletterdheidIn juni 2008 heeft de Tweede Kamer de tweede Voortgangsrapportage ontvangen
bij het Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006–2010 van OCW (Tweede
Kamer 2007–2008, 28 760, nr. 18). Deze is met de
Tweede Kamer besproken op 24 september 2008 (Tweede Kamer 2008–2009,
28 760, nr. 19). Het ziet ernaar uit dat de doelstellingen
van het Aanvalsplan per 2010 kunnen worden gerealiseerd. Zo is het aantal
volwassenen dat een basiscursus lezen, schrijven en rekenen volgt voor het
eerst gestegen van jaarlijks circa 5 500 naar 9 000; doelstelling
per 2010 is 12 500. In het licht van het Convenant Laaggeletterdheid
2007–2015 moet er echter nog veel meer gebeuren. Daartoe hebben de ondertekenaars
van het convenant een Uitvoeringsplan opgesteld, dat in februari 2008 aan
de Kamer is toegezonden (Tweede Kamer 2007–2008, 28 760, nr. 17).
Voor OCW betekent dit plan vooral extra preventieve inspanningen
die moeten leiden tot een doorlopende leerlijn taal en rekenen van voor- en
vroegschoolse educatie tot hoger onderwijs. Medio 2009 is de Voortgangsrapportage
2008 beschikbaar en wordt deze naar de Tweede Kamer gezonden. Bij de behandeling
van het voorstel van de Wet op het Participatiebudget is vastgelegd dat de
educatiemiddelen binnen het Participatiebudget vanaf 2010 worden verlaagd
met € 50 miljoen per jaar ten behoeve van extra taal- en rekenonderwijs
in het mbo.• Leerlinggebonden financieringMet ingang van 1 augustus 2008 is leerlinggebonden financiering (LGF)
voor het middelbaar beroepsonderwijs structureel opgenomen in de Wet Educatie
en Beroepsonderwijs (Tweede Kamer 2006–2007, 31 037, nr. 2).
Hierdoor is de extra ondersteuning/begeleiding van geïndiceerde deelnemers
met een beperking gewaarborgd. In 2008 is voor circa 4 500 (inclusief
LNV) deelnemers LGF aangevraagd. Het merendeel (65%) van de aanvragen
betreft deelnemers met een cluster 4-indicatie (psychische stoornis of gedragsproblematiek).• De invoering van een samenhangende zorgstructuur in het mboHet mbo wordt in een steeds grotere mate geconfronteerd met de instroom
van jongeren met een meervoudige problematiek. Dit speelt met name op niveau één
en twee en in grootstedelijke gebieden. Op basis van de motie Depla c.s. (Tweede Kamer, 2007–2008, 26 695, nr. 48) is hiernaar
door het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) een onderzoek uitgevoerd. Het rapport Probleemdruk en zorgstructuur in het middelbaar beroepsonderwijs is in oktober 2008 aan de Tweede Kamer aangeboden (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 26 695, nr. 57). Mede
naar aanleiding van dit rapport gaat de versterking van de zorgstructuur in
het mbo door. In 2008 is op grond van het interdepartementaal beleidsonderzoek
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie (IBO bve) voor versterking van de
zorgstructuur structureel € 10 miljoen extra beschikbaar gekomen
(inclusief LNV) (Tweede Kamer, 2005–2006, 26 695, nr. 32).
Daarnaast is deskundigheidsbevordering op dit punt gestimuleerd via een ondersteuningsprogramma
van het NJI. Tevens vormt versterking van zorg op onderwijsinstellingen één
van de thema’s in de in 2008 afgesloten convenanten voor het terugdringen
van voortijdig schoolverlaten. Tenslotte komt er op initiatief van de Tweede
Kamer voor schoolmaatschappelijk werk in het mbo vanaf 2009 structureel € 15
miljoen beschikbaar. Wat betreft het organiseren van een geïntegreerd
aanbod van jeugd, onderwijs, zorg en welzijn voor jongeren met meervoudige
problematiek in de grote steden (de zogenaamde «overbelaste» jongeren),
is tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 24 september jl. aangegeven
dat onder regie van de minister voor Jeugd en Gezin nu bezien wordt op welke
wijze met name aan de grote steden meer armslag kan worden gegeven om middelen
ontschot in te zetten. Dit in combinatie met het maken van prestatieafspraken.
Op 8 oktober 2008 zijn tussen betrokken bewindspersonen en de gemeente
Rotterdam afspraken gemaakt over de uitvoering van een pilot Wijkschool in
2009 en 2010.Tabel
4.8 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Bevorderen Leven Lang LerenJa2. De rijksbijdrage voor educatieJa3. Het verminderen van laaggeletterdheidJa4. De subsidieregeling leerlinggebonden financiering, opgenomen
in Uitvoeringsbesluit WEBJa5. De invoering van een samenhangende zorgstructuur in het mboJaTabel
4.9 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieRealisatieStreefwaarde1.+2.  Aantal nieuwe leerwerktrajecten (duaal
+ EVC)11 5752006 44 162200729 865200890 0002008–2011  Bron: monitoring door Cinop     3. Deelname aan
leeractiviteiten door 25–64 jarigen (in procenten)15,5200015,6200616,62007n.n.b.2008202010  Bron: Eurostat     4. Het percentage deelnemers dat tevreden is over
de begeleiding bij de studie382005(ODIN 3) 392007(ODIN
4)442009(ODIN 5)652011  Bron: ODIN     5. Dekkingsgraad zorg- en adviesteams (in procenten)422003722006752007n.n.b.20081002011  Bron: Nederlands Jeugdinstituut     Toelichting:1. + 2.   In de periode 2005–2007 zijn 44 162 extra leerwerktrajecten
(duaal + EVC) gerealiseerd. Dit zijn er meer dan het verwachte aantal van
35 000 in de begroting 2008. Met de verlenging van de projectdirectie
Leren Werken tot 2011 is voor de periode 2008–2011 een nieuwe streefwaarde
bepaald. In de periode 2008 tot en met 2011 moeten 90 000 extra leerwerktrajecten
gerealiseerd worden. Het startmoment voor deze nieuwe ambitie is 2008. In
dit jaar zijn 29 865 trajecten gerealiseerd. Ten opzichte van het einddoel
(90 000 in 2011) is dit 33%.3.   De realisatiewaarde over 2008 komt medio 2009 beschikbaar.4.   De streefwaarde is verhoogd van 50% naar 65%, gelet
op de reeds behaalde realisatie van 44% in 2008 (conform begroting
2009).5.   De realisatiewaarde over 2008 is in april beschikbaar.4.3.4 Er vallen minder leerlingen gedurende hun schoolloopbaan
voortijdig uit het onderwijsUit oogpunt van maatschappelijke cohesie en economische ontwikkeling is
het van belang dat zoveel mogelijk jongeren minimaal een startkwalificatie
halen. De nationale doelstelling is halvering van het jaarlijks aantal nieuwe
voortijdig schoolverlaters in 2012 ten opzichte van 2002. Een voortijdig schoolverlater
is een jongere van 12 tot 23 jaar die langer dan vier weken geen onderwijs
volgt en nog geen startkwalificatie heeft. Een startkwalificatie is een vwo-,
havo-, of mbo-diploma op niveau twee. In de uitvoeringsbrief «Aanval
op de schooluitval: een kwestie van uitvoeren en doorzetten» (Tweede Kamer, 2006–2007, 26 695, nr. 44) staat op
welke wijze voortijdig schoolverlaten (vsv) wordt aangepakt. De uitval van
jongeren kent verschillende oorzaken waardoor een brede benadering noodzakelijk
is. Daarom plaatst het kabinet de aanpak van voortijdig schoolverlaten in
een breder kader: de pijler Sociale Samenhang. Binnen deze geïntegreerde
aanpak is OCW verantwoordelijk voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten
door met name kwalitatief goed onderwijs te bieden en inzet voor jongeren
die extra ondersteuning nodig hebben. Vanaf 2008 zijn extra enveloppemiddelen
van € 22 miljoen beschikbaar.DoelbereikingTeneinde het aantal schoolverlaters in 2011 te halveren ten opzichte van
2002 zijn in de periode december 2007 tot juli 2008 convenanten afgesloten
met alle 39 RMC-regio’s. In de convenanten is de resultaatafspraak gemaakt
van een vermindering van het aantal nieuwe vsv’ers met 10% per
jaar vanaf 2008 oplopend tot 40% in 2011. Om dit resultaat te bereiken
krijgen alle scholen per nieuwe voortijdig schoolverlater minder een bedrag
van € 2000. Dat er veel draagvlak is voor de convenanten blijkt
uit het feit dat 95% van de scholen voor middelbaar beroepsonderwijs
en voortgezet onderwijs is aangesloten bij minstens één vsv-convenant.
Tevens zijn aan de RMC-regio’s extra middelen ter beschikking gesteld
om vsv-onderwijsprogramma’s in de regio te ontwikkelen. De scholen geven
in het convenant en het onderwijsprogramma aan op welke onderwerpen zij de
middelen willen inzetten. Inmiddels is geëvalueerd waar de regio’s
op inzetten: bijna alle regio’s zetten in op het verbeteren van de zorg
op school.Vrijwel alle scholen in het voortgezet onderwijs hebben inmiddels een
zorgadviesteam (ZAT). De ZAT-ontwikkeling in het mbo heeft een grote vlucht
genomen. In 2007 rapporteert 75% van de roc’s in Nederland over één
of meer ZAT’s te beschikken.Ook zetten veel regio’s in op loopbaanoriëntatie en -begeleiding
(LOB). Het onderzoek naar Good Practices heeft een leidraad succesfactoren
opgeleverd die verder in de regio wordt verspreid en dient voor de stimuleringsplannen
van de sectoren. LOB is geprioriteerd in de strategische agenda’s van
het voorgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.In augustus 2008 is een experiment gestart waarbij de bovenbouw van het
vmbo-basisberoepsgerichte leerweg wordt samengevoegd met het mbo niveau 2.
Voor het eerste cohort is voor 1 228 leerlingen een beschikking afgegeven.
Het doel van dit experiment is een soepele overgang van het vmbo naar het
mbo tot stand te brengen door nauwere samenwerking tussen onderwijsinstellingen.Op basis van de positieve evaluatie van de pilot sluitende registratieketen
vsv, is gestart met de landelijke uitrol van het digitale verzuimloket bij
de IB-Groep, waar scholen (vo en mbo) het verzuim van leerlingen kunnen melden.
Scholen en gemeenten die op het loket zijn aangesloten krijgen met ingang
van eind 2008 maandelijks overzichten van de aantallen verzuimmeldingen.Eind 2008 hebben drie Leren & Werken-projecten een pilot gestart om
ervaring op te doen met de doelgroep werkende jongeren zonder startkwalificatie.
Daarnaast zijn er in 2008 EVC en/of duale-trajecten voor de doelgroep werkende
jongeren gestart.Het aantal vsv’ers is in het schooljaar 2007–2008 gedaald
met 4 300 ten opzichte van het jaar daarvoor. In het schooljaar 2007–2008
ging het om 48 800 nieuwe vsv’ers en in het schooljaar 2006–2007
nog om 53 100 (beide voorlopige cijfers op basis van onderwijsnummer,
bron: CFI). Het definitieve aantal nieuwe vsv’ers in 2006–2007
bedraagt 52 700 (zie tabel 4.11). Met deze daling liggen we op schema
richting de 35 000 in 2012.Per schooljaar 2007–2008 is de kwalificatieplicht ingevoerd. Uit
een tussenevaluatie, uitgevoerd door Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt,
blijken de volgende resultaten:• In het schooljaar 2007–2008 heeft de kwalificatieplicht nog
niet geleid tot een hogere onderwijsdeelname van 17-jarigen, vanwege de wettelijke
overgangsregeling en omdat de uitvoering nog op gang moest komen (bijvoorbeeld
aanstelling extra leerplichtambtenaren);• Bij de start van het schooljaar 2008–2009 is de onderwijsdeelname
van 17-jarigen met 2,4% gestegen (stijging van 87,9% naar 90,3%).
Hiervan is het overgrote deel toe te schrijven aan de kwalificatieplicht (ca.
1,4%–1,9%). De stijging doet zich met name voor in mbo
2 en 3 en in de doorstroom van vmbo-t naar havo.• De gemeentelijke versterking en uitbreiding van de leerplichtfunctie
is op gang gekomen. Net als de inspanning binnen het mbo om verzuim en uitval
terug te dringen (versterken zorgstructuur, meerdere instroommomenten e.d.).
De effecten worden naar verwachting komende jaren verder zichtbaar. Tabel
4.10 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Aanpakken bij de bronJa2. Soepele overgangenJa3. Bij de les blijvenJa4. OpstappersJa5. UitvallersJaTabel
4.11 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieRealisatieStreefwaarde1. Het aantal nieuwe vsv’ers per kalenderjaar
(nationale indicator)71 000200256 500200652 700200748 800200835 0002012  Bron:Tweede Kamer, 2006–2007,
26 695, nr. 44     2. Aantal herplaatste voortijdig schoolverlaters
(inclusief oude voortijdig schoolverlaters)20 000200230 500200639 5452007n.n.b.2008   Bron: RMC effect rapportage     Toelichting:1. In maart 2008 is het voorlopig cijfer van 53 100 nieuwe vsv’ers
over het schooljaar 2006–2007 aan de Tweede Kamer gecommuniceerd en
opgenomen in de begroting 2009. Het definitieve cijfer over het schooljaar
2006–2007 is 52 700 nieuwe vsv’ers. Het cijfer van 48 800
is het voorlopig cijfer over het schooljaar 2007–2008.
Het definitieve cijfer 2008 wordt bekend in het jaarverslag 2009.2. De RMC-effectrapportage met daarin het meest recente aantal herplaatste
vsv’ers wordt in april 2009 verwacht.4.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
4.12 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingStimuleren van leerwerktrajec-
ten en EVC-trajecten m.b.v. (regionale) infrastructuur*OD 3–––Effectenonderzoek ex postAnalyse effectrapportage RMCOD 420082009KBA Vooronderzoek
evaluatiedesign vsvOD 420082009TU Delft/Berenschot Onderzoek ROA vsv Arbeidsmonitor ex postOD 420082009ROAOverig evaluatieonderzoekProject Onderwijs-Arbeidsmarkt2006AD20072008ROA Registratie
en bestemming uitstroom schoolverlaters
bve (SIS)AD20082009ROA Monitor
alfabetiseringOD 320072008Cinop Monitor
leerling gebonden financieringOD
320072008RISBO Monitor
competentie gericht beroepsonderwijsOD 220082009Cinop Deelnemersmonitor
bveAD20082009ResearchNed ODIN-5OD 220072008ResearchNed Analyse
innovatiebox en stageboxOD 220082009KBA Evaluatie
van de WVA (Wet Vermindering Afdracht loonbelasting)OD 220052007SEOR De kracht
van het herontwerpOD 220062007Berenschot Op weg naar
een passende organisatie van competentiegericht beroepsonderwijs in
roc’sOD 220052006IVA Typologieën
onderzoekOD 420072008Oberon Onderzoek
naar vsv op de werkvloerOD 420062007Organise to LearnToelichting:• Beleidsdoorlichting: «Stimuleren van leerwerktrajecten en
EVC-trajecten met behulp van de (regionale) infrastructuur»: Na overleg
tussen de projectdirectie Leren & Werken en de auditdienst van OCW is
op verzoek van de auditdienst besloten de beleidsdoorlichting «leerwerkplekken
en EVC-trajecten» naar 2010/2011 te verplaatsen. Op dat moment zal in
de beleidsdoorlichting in samenwerking met de auditdienst aan de hand van
tien criteria teruggeblikt worden over de totale periode van het beleidstraject.ARTIKEL 5. TECHNOCENTRA5.1 Algemene doelstelling: het ondersteunen van technocentra
ter versterking van de kennisinfrastructuur in de regio ter verbetering van
de aansluiting tussen het technische beroepsonderwijs en het bedrijfsleven.Doelbereiking en maatschappelijke effectenHet Platform Bèta en Techniek (PBT) heeft net als vorig jaar op
verzoek van het ministerie van OCW een evaluatie verricht naar de jaarverslagen
2007 van de technocentra. Op grond van de Kaderregeling Technocentra heeft
het PBT bij de evaluatie gekeken of de activiteiten waarvoor de Technocentra
een subsidie hebben gekregen een bijdrage hebben geleverd aan de oplossing
van de in de regio gesignaleerde knelpunten en aan de benutting van de in
de regio gesignaleerde mogelijkheden. Daarnaast is geanalyseerd of met de
uitgevoerde activiteiten de beoogde doelen zijn bereikt en of er inzicht kan
worden verkregen in de werking en de effectiviteit van de kaderregeling.Uit de evaluatie blijkt dat de Technocentra ieder op hun eigen manier
een bijdrage leveren aan de oplossing van de in de regio gesignaleerde problemen.
De technocentra creëren draagvlak voor hun activiteiten door in te zetten
op netwerkvorming en andere vormen van samenwerkingsverbanden waarin zowel
onderwijs als het bedrijfsleven (af te leiden uit het feit dat er sprake is
van cofinanciering) betrokken zijn.Kennisdeling (1e doelstelling Kaderregeling) tussen vooral onderwijs-arbeidsmarkt
staat centraal in de aanpak van de technocentra. Dit gebeurt onder meer door
netwerkvorming zoals via Lokale Platforms Techniek.Het gezamenlijk benutten van apparatuur (2e doelstelling Kaderregeling)
blijkt een niet zo maar te realiseren doel te zijn. Het zijn vaak langdurige,
moeizame processen waar overigens qua activiteiten wel een groei waarneembaar
is. Voorbeelden zijn de Scholingboulevard Enschede en Leerpark Dordrecht.Wat betreft het bevorderen van de aansluiting van technisch beroepsonderwijs
op de opleidingsbehoeften van de arbeidsmarkt wordt een veelheid aan activiteiten
verricht zoals evenementen en promotie van bètatechniek bijvoorbeeld
via de week van de techniek. Ook worden in dit verband stages en gastlessen
georganiseerd.Externe factorenConjuncturele ontwikkelingen in de technische sector.5.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
5.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen17 6022809 0379 0258 9889 217– 229Totale uitgaven8 6759 2079 0379 0258 9889 217– 229Ontvangsten17 2709 0769 1999 0849 0179 136– 119InstrumentenTabel
5.2 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Het beschikbaar stellen van basissubsidie aan de technocentraJa2. Het beschikbaar stellen van speerpuntsubsidie aan de technocentraJaRealisatie meetbare gegevensDe verschillen tussen de jaarverslagen van de technocentra is nog groot.
De jaarverslagen zijn vooral gericht op de effectiviteit van de doelstellingen
van de Kaderregeling, zoals hiervoor geformuleerd. Begin 2008 is het Platform
Technocentra gestart met de ontwikkeling van een nieuw model van verslaglegging
waardoor het mogelijk wordt over het jaar 2008 ook de resultaten en de effecten
van de afzonderlijke activiteiten inzichtelijk te maken. De jaarverslagen
van de technocentra over 2008 zijn in juli 2009 beschikbaar.ARTIKELEN 6 EN 7. HOGER ONDERWIJS6.1 Algemene doelstelling: het stelsel van hoger onderwijs
en onderzoek zorgt dat studenten en (wetenschappelijk) personeel hun talenten
en onderzoekend vermogen maximaal kunnen ontwikkelen. Het leidt hen op voor
een positie op de nationale en internationale arbeidsmarkt en het vervullen
van hun rol in de intellectuele voorhoede van onze samenleving.Doelbereiking en maatschappelijke effectenHet beleid is gericht op het creëren van een ambitieuze studiecultuur
in het hoger onderwijs: verbeteren van de basiskwaliteit van het hoger onderwijs
en van excellentie, verbeteren van rendementen en het terugdringen van uitval
van studenten.Om hierin te investeren zijn in het voorjaar van 2008 meerjarenafspraken
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 31 enTweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 33) gemaakt met de koepels van het hbo en wo. De Strategische Agenda «Het
Hoogste Goed» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 1) vormt de basis voor deze afspraken.De meerjarenafspraken hebben betrekking op de periode 2008 tot 2011, met
op onderdelen ambities tot en met 2014.Over de voortgang van de meerjarenafspraken wordt vanaf 2008 jaarlijks
verslag gedaan in Kennis in Kaart (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 288, nr. 49).Externe factorenHet onderwijs ter plaatse wordt mede bepaald door de inzet van studenten,
docenten, onderzoekers, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties,
maatschappelijke organisaties, andere overheden en bedrijven (stages en aansluiting
arbeidsmarkt). Of de inzet van de minister effectief is, is daarom mede afhankelijk
van de beschikbaarheid, capaciteiten en faciliteiten van deze actoren.Andere factoren die de minister slechts beperkt kan beïnvloeden,
maar waarvan hij wel afhankelijk is, zijn: ontwikkelingen op de (internationale)
arbeidsmarkt, demografische ontwikkelingen in de studentenpopulatie en conjuncturele
ontwikkelingen.Kengetallen over de onderwijsarbeidsmarkt zijn opgenomen in beleidsartikel
9 (Arbeidsmarkt en personeelsbeleid).Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingDe kengetallen 2, 3 en 4 geven een beeld of de student optimaal is voorbereid
op deelname aan de samenleving en een positie op de nationale en internationale
arbeidsmarkt. Bij deze kengetallen zijn geen streefwaarden geformuleerd omdat
deze sterk samenhangen met de conjunctuurontwikkeling. Door onderstaand een
tijdreeks te presenteren, kan de ontwikkeling wel worden gevolgd. Uit de reeksen
blijkt dat er grosso modo sprake is van een stijging.Een meer gedetailleerd beeld van het hoger onderwijs kan worden gevonden
in Bestel in Beeld 2007 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, bijlage bij 31 444
VIII, nr. 5) en Kennis in Kaart 2008.Tabel
6.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 2003200620072 02020081. Percentage hoger opgeleiden in de leeftijdsgroep
25–44 jarigen van de beroepsbevolking131,5%34,3%34,9%46,0%–  Bron: CBS (EBB)     KengetallenRealisatieRealisatieRealisatieRealisatieRealisatie 2004200520062007200822. Percentage afgestudeerden met een eerste baan
op tenminste hbo- respectievelijk wo-niveau       • Hbo77%78%82%85%–  • Wo63%61%65%64%–  Bron: Hbo en Wo-monitor     3. Percentage afgestudeerden dat anderhalf jaar na
afstuderen in het buitenland werkt       • Hbo2%3%3%3%–  • Wo34%4%5%––  Bron: Hbo en Wo-monitor     4. Percentage werkenden dat aangeeft dat opleiding
voldoende basis was om te starten op arbeidsmarkt       • Hbo50%48%53%59%–  • Wo52%52%57%60%–  Bron: Hbo en Wo-monitor     1 Door een nieuwe weegmethode van de EBB wijken deze percentages
iets af van eerder gepubliceerde waarden.2 Gegevens over 2008 worden medio augustus 2009 door het CBS
gepubliceerd.3 Er is voor het wo voor 2007 geen landelijk cijfer beschikbaar.6.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
6.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 6 Hoger beroepsonderwijs (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen1 760 8351 858 2902 039 5032 287 7312 377 4982 099 646277 852Waarvan garantieverplichtingen 31 50039 000108 00092 333  Totale uitgaven1 720 2381 802 9211 881 7952 030 8542 158 9442 081 98176 963        Programma-uitgaven1 714 5661 797 7391 876 7982 025 7792 153 8632 077 18676 677        Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk)
personeel doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor hoger
onderwijs1 660 6571 726 5701 776 7301 877 1151 994 4941 917 72376 771• Reguliere bekostiging(lumpsum)11 660 6571 726 5701 776 7301 877 1151 989 4501 912 72376 727• Nieuwe hbo-masteropleidingen    5 0445 00044        Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger
onderwijs, en (wetenschappelijk) personeel doet onderzoek,
van hoge en excellente kwaliteit4472 4084 5704 5616 8486 638210• Kwaliteitsverbetering
docenten  1 5004 0836 8486 638210• Toelatingsbeleid in het hoger onderwijs («Ruim
baan voor talent») 1 960759478   • Voortzetting Deltabeurzen  2 000    • Internationalisering in het hoger
onderwijs447448311            Studenten volgen zonder drempels het hoger
onderwijs dat het best past bij hun talenten en specifieke
behoeften, en worden gestimuleerd om hun opleiding succesvol af te ronden2 5393 9837 4283 86914 72519 667– 4 942• Minder uitval en kwaliteitsimpuls    6 7266 66759• Verhogen studierendement niet-westerse
allochtone studenten 1501 4481 4865 6005 500100• Studiekeuze informatie voor het hoger
onderwijs1 1481 7332 5802 3032 2992 400– 101• Erkenning van verworven competenties     5 000– 5 000• Emancipatie91100100801001000• E-learning1 3002 0003 300            De samenleving (bedrijven en maatschappelijke
organisaties) benut optimaal de kennis van het hoger
onderwijs en onderzoek en vice versa44 67858 21272 796127 518123 684119 3854 299• Praktijkgericht onderzoek (lectoren en kenniskringen)29 75429 43536 96150 58555 18450 5854 599• Praktijkgericht onderzoek (Raak)6 0006 0008 80013 30011 30011 3000• Deltaplan bèta/techniek28 92422 77727 03561 30850 00051 500– 1 500• FES: Investeringsagenda
bèta en techniek hoger onderwijs   2 3257 2006 0001 200        Programmakosten-overig36 2456 56615 27412 71614 11213 773339• Uitvoeringsorganisatie IBG1 8721 9467 8657 8578 6909 061– 371• Uitvoeringsorganisatie CFI4 3734 6207 4094 8595 4224 712710        Apparaatsuitgaven Hoger Onderwijs5 6725 1824 9975 0755 0814 795286Ontvangsten1 4631 79846 8486 9559 5806 0173 5631 In de middelen voor reguliere bekostiging zijn ook enkele
posten voor overige uitgaven verwerkt.2 De middelen voor Deltaplan bèta/techniek hebben niet
alleen betrekking op het hbo, maar zijn onderwijsbreed.3 De middelen hebben betrekking op de sector hoger onderwijs.Toelichting:De realisatie van de uitgaven voor het hoger beroepsonderwijs ligt in
2008 € 77 miljoen hoger dan de vastgestelde begrotingsstand. De
realisatie van de ontvangsten is € 3,6 miljoen hoger dan geraamd.Hieronder worden de grootste verschillen toegelicht.• Reguliere bekostiging: Het verschil wordt met name verklaard door
het verwerken van € 61 miljoen aan loon- en prijsbijstelling 2008.
Verder is in verband met de overdracht van de verloskundeopleidingen
van het ministerie van VWS naar het ministerie van OCW een bedrag van € 5,4
miljoen toegevoegd. Voor de eenmalige nominale uitkering van € 200
in oktober 2008 (conform het onderhandelaarsakkoord convenant LeerKracht van
Nederland) is het budget met€ 6,8 miljoen verhoogd. Tot slot is
nog sprake van een verhoging van€ 1,6 miljoen als gevolg van de
overheveling (vanuit beleidsartikel 7) van zogenoemde hbo-middelen prestatieafspraken.• Erkenning van verworven competenties (EVC): Omdat het programma
EVC wordt uitgevoerd door de Projectdirectie Leren en Werken is circa € 5
miljoen overgeboekt naar artikel 4.• Praktijkgericht onderzoek (lectoren en kenniskringen): Naast de
loon- en prijsbijstelling 2008 is het budget in 2008 verhoogd met een bedrag
van € 3 miljoen voor de aanstelling van extra lectoren in de lerarenopleidingen.• Ontvangsten: Het verschil wordt verklaard door niet geraamde afrekeningen
van batige saldi van afgeronde projecten, verrekeningen in het kader van het
dossier Schutte en een kasschuif van FES-projecten. Tabel
6.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7 Wetenschappeijk onderwijs (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen3 327 0193 445 9783 531 9593 656 7183 784 9303 598 480186 450Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven3 215 6423 337 8953 396 5973 511 5323 676 6783 560 611116 067        Programma-uitgaven3 215 6423 337 8953 396 5973 511 5323 676 6783 560 611116 067        Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk)
personeel doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor hoger
onderwijs3 206 8083 320 3453 373 7333 481 3753 636 7943 505 049131 745• Reguliere bekostiging(lumpsum)3 203 8083 314 3453 367 7333 475 3753 628 3273 497 049131 278• Alfa/Gamma-onderzoek3 0006 0006 0006 0008 4678 000467        Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger
onderwijs, en (wetenschappelijk) personeel doet onderzoek,
van hoge en excellente kwaliteit 5 21014 46917 88326 29941 308– 15 009• Kwaliteitsverbetering
docenten  1 0003 0005 0005 0000• Toelatingsbeleid in het hoger onderwijs («Ruim
baan voor talent») 1 2351 567382   • Excellentie in onderwijs: FES    57510 000– 9 425• Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent  4 6504 80011 11214 025– 2 913• Graduate schools    01 000– 1 000• Nederlandse Instituten in het Buitenland (NIB’s),
Netherlands Education Support Offices (NESO’s), Beeldmerk  3 0576 3316 2427 913– 1 671• Noodfonds voor internationale hulpacties  1 0001 0001 0001 0000• Internationale samenwerking en beurzenprogramma’s 3 9752 1952 3702 3702 3700• Voortzetting Deltabeurzen  1 000    Studenten volgen zonder drempels het hoger
onderwijs dat het best past bij hun talenten en specifieke
behoeften, en worden gestimuleerd om hun opleiding succesvol af te ronden4 7005 1108 3952 2083 5194 188– 669• Minder uitval en kwaliteitsimpuls    1 4071 33374• SURF Educatiefonds
in het hoger onderwijs4 0004 0004 000    • E-learning7001 0001 700    • Verhoging deelname studenten
met een handicap 1102 6952 2082 1122 855– 743        De samenleving (bedrijven en maatschappelijke
organisaties) benut optimaal de kennis van het hoger
onderwijs en onderzoek en vice versa00010 06610 06610 0660• 3 TU’s samenwerking   10 06610 06610 0660        Programmakosten-overig4 1347 230     • Uitvoeringsorganisatie IBG2 4135 648     • Uitvoeringsorganisatie CFI1 7211 582     Ontvangsten1 4202 0811 47811 50811 64521 466– 9 821Toelichting:De realisatie van de uitgaven voor het wetenschappelijk onderwijs ligt
in 2008 € 116,1 miljoen hoger dan de vastgestelde begrotingsstand.
De realisatie van de ontvangsten is € 8,7 miljoen lager dan geraamd.Hieronder worden de grootste verschillen toegelicht.• Reguliere bekostiging: Het verschil wordt verklaard door een verhoging
van € 8,6 miljoen voor de toename van het aantal studenten in het
wetenschappelijk onderwijs, het verwerken van € 110,1 miljoen aan
loon- en prijsbijstelling 2008, een bijdrage van € 25 miljoen aan
de kosten van de nieuwbouw van de faculteit bouwkunde aan de Technische Universiteit
Delft in verband met de brand, en een verlaging van € 12,4 miljoen
als saldo van diverse kleinere mutaties.• Excellentie in onderwijs; FES: Gelet op de startdatum van de goedgekeurde
projecten (€ 22,5 miljoen) is voor 2008 € 0,6 miljoen
van de geraamde € 10,0 miljoen beschikbaar gesteld. De resterende
middelen worden na 2008 beschikbaar gesteld.• Excellentie in onderwijs; binnen- en buitenlands talent: De verlaging
met € 2,9 miljoen wordt met name veroorzaakt door een overheveling
van € 1,7 miljoen naar het ministerie van Economische Zaken voor
het Programma Internationalisering Beroepsonderwijs en een overboeking van € 1,6
miljoen naar beleidsartikel 6 Hoger beroepsonderwijs (zie de toelichting onder
tabel 6.2).• Ontvangsten: De verlaging ad € 9,8 miljoen wordt verklaard
door een hogere realisatie van € 1,0 miljoen, veroorzaakt door niet
geraamde afrekeningen van batige saldi van afgeronde projecten, een verlaging
van € 1,4 miljoen in verband met een desaldering met de uitgaven
met betrekking tot de bijdragen van de ministeries van Buitenlandse Zaken
en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan het Afrika-Studiecentrum
en een verlaging van € 9,4 miljoen in het kader van het FES-project «Excellentie
in onderwijs: tijdelijke impuls» (zie de toelichting hiervoor).6.3 Operationele doelstellingen6.3.1 Studenten volgen onderwijs, en (wetenschappelijk)
personeel doet onderzoek, in voldoende toegeruste instellingen voor hoger
onderwijsDoelbereikingHet stelsel van hoger onderwijs en onderzoek is zodanig toegerust dat
voldaan wordt aan de door deWet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) gestelde toegankelijkheid-, doelmatigheid- en kwaliteiteisen bij
het verzorgen van hoger onderwijs en het verrichten van onderzoek.InstrumentenTabel
6.4 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Reguliere bekostiging(lumpsum):
de rijksbijdrage, die de instellingen
van hoger onderwijs en onderzoek
ontvangen.Ja2. Subsidies aan de overige organisaties van hoger
onderwijs.Ja3. Nieuwe hbo-masteropleidingen.Nee4. Subsidie voor alfa- en gammaonderzoek bij de universiteiten. JaToelichting:3. De regeling voor het toekennen van de subsidies voor nieuwe hbo-masteropleidingen,
die tijdelijk worden bekostigd, is vertraagd. Het voor 2008 beschikbare bedrag
is toegevoegd aan de middelen voor lectoren (het deel ontwerp en ontwikkeling
van de rijksbijdrage). Zowel lectoren als hbo-masters dragen bij aan de versterking
van de verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Deze doelstelling is opgenomen
in de strategische agenda.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingDe aantallen eerstejaars, ingeschreven studenten en gediplomeerden zijn
stelselindicatoren. Zij geven een beeld van de ontwikkeling van de in- en
uitstroom.Tabel
6.5 Kerngegevens RealisatieRealisatieRealisatieRealisatieRealisatie 2004/20052005/20062006/20072007/20082008/20091. Eerstejaars aantal studenten (excl. landbouw)       • Hbo voltijd73,974,877,880,481,6  • Hbo deeltijd14,513,913,212,513,2  • Wo38,840,541,443,545,4  Bron: OCW Referentieraming 20091     2. Ingeschrevenen aantal studenten (excl. landbouw)       • Hbo voltijd268,9280,8294,1303,4311,7  • Hbo deeltijd62,860,659,859,359,9  • Wo193,6199,9202,7206,8213,9  Bron: OCW Referentieraming 20091     3. Gediplomeerden (excl. landbouw)       • Hbo voltijd46,247,349,4 49,9–  • Hbo deeltijd14,614,513,3 13,3–  • Wo24,927,729,5227,1–  Bron: OCW Referentieraming 20091      RealisatieRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 200520062007200820084. Onderwijsbijdrage per student       • Hbo5,85,75,7n.v.t.5,8  • Wo5,95,95,8n.v.t.5,91 De cijfers wijken iets af van eerder gepubliceerde cijfers,
omdat er nog mutaties zijn geweest in de inschrijvingsgegevens van voorgaande
jaren.2 In 2006/2007 hebben de universiteiten een bezemactie gehouden
voor studenten oude stijl, waardoor er in dat jaar meer afgestudeerden zijn.
In 2007/2008 is de realisatie weer terug op normaal niveau.Toelichting:4. Onderwijsuitgaven per student in constante prijzen 2008 (gecorrigeerd
voor loon- en prijsbijstellingen), aantal studenten conform de Referentieraming
2009 en excl. collegegeldontvangsten. Voor hbo: Exclusief de middelen voor
Deltaplan bèta/techniek, omdat deze op meerdere onderwijssectoren betrekking
hebben en exclusief de FES-middelen voor Investeringsagenda bèta en
techniek hoger onderwijs. Voor wo: exclusief de FES-middelen voor de 3TU’s
samenwerking.6.3.2 Binnen- en buitenlandse studenten volgen hoger onderwijs,
en (wetenschappelijk) personeel doet onderzoek, van hoge en excellente kwaliteitDoelbereikingDe kwaliteit van het Nederlandse hoger onderwijs moet beter en het excellente
talent onder studenten is daarom meer gestimuleerd. Aan de basis is deze in
orde, maar in relatie tot de ambities van Nederland als innovatieve, concurrerende
economie moet de kwaliteit verbeteren. Het hoger onderwijs moet intensiever
en persoonlijker worden. Het Nederlandse hoger onderwijs is ook internationaal
hoger onderwijs. Door verschillende landen, waaronder Nederland, is hard gewerkt
aan een Europese onderwijsruimte, waarin studenten mobieler zijn en instellingen intensief over grenzen heen samenwerken. De concurrentie om de beste
studenten neemt toe. Ook wordt de arbeidsmarkt meer internationaal. Studenten
moeten daarom worden voorbereid op werken in een internationale context.De overheid heeft daarom opleidingen die bewezen hebben een bijzondere
meerwaarde te hebben, beloond door de beste (internationale) studenten beurzen
te geven, gestimuleerd en toegestaan dat meer onderscheid gemaakt wordt tussen
studenten binnen de instelling.Instrumenten Tabel
6.6 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Kwaliteitsverbetering
docenten.Ja2. Excellentie in onderwijs: tijdelijke impuls (FES:
Fonds Economische Structuurversterking).Ja3. Excellentie in onderwijs: binnen- en buitenlands talent.Ja4. Subsidie voor graduate schools.Nee5. Nederlandse instituten in het buitenland (NIB’s), Netherlands
Education Support Offices (NESO’s) en Beeldmerk.Ja6. Subsidie voor een noodfonds (Libertas) voor internationale
hulpacties op het gebied van hoger onderwijs (voor
studenten uit Wit-Rusland en Zimbabwe).Ja7. Subsidie voor projecten internationale
samenwerking en beurzenprogramma’s. JaToelichting:1. In de meerjarenafspraken, die in juni 2008 in het kader van de strategische
agenda zijn gemaakt met de HBO-raad, is bevestigd dat per 2014 70%
van de hbo-docenten over een mastergraad beschikt en in 2017 10% is
gepromoveerd dan wel deelneemt aan een promotietraject. De toename van het
kwalificatieniveau van docenten wordt gemonitord (Kennis in Kaart 2008, figuur
4 Achtergrondvariabelen hbo).2. In het kader van het Sirius Programma is in 2008 voor € 22,5
miljoen aan projecten goedgekeurd voor excellentie in de bacheloropleidingen.
Het resterende deel ad € 17,5 miljoen (€ 40 miljoen minus € 22,5
miljoen) wordt in 2010 toegekend. Voor excellentie in de masteropleidingen
is € 10 miljoen beschikbaar. Zowel de middelen voor de bachelor-
als de masteropleidingen zijn/worden competitief verdeeld (www.siriusprogramma.nl).4. Het subsidieprogramma «Graduate Programme» voor de periode
2009–2010 is eind 2008 gepubliceerd (ziewww.nwo.nl). Het bedrag voor 2008, 2009 en 2010 zal
in één pilotronde worden besteed. Hierdoor kunnen meerdere scholen
participeren in de pilot.5. Op 8 december 2008 is toegezegd dat in het voorjaar 2009 de Tweede
Kamer schriftelijk wordt geïnformeerd over de effectiviteit van de Neso’s
(gekoppeld aan de al lopende evaluatie van NUFFIC).Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingIn de meerjarenafspraak is een aantal achtergrondvariabelen (1, 2 en 3)
opgenomen op basis waarvan de ambities voor studiesucces en kwaliteit van
het onderwijs wordt gemonitord. In samenhang bezien, geven deze achtergrondvariabelen
een indruk van de ontwikkeling van kwaliteit. Ze zijn relevant maar er is
geen sprake van een een-op-een relatie met de kwaliteit van het onderwijs.
Deze indicatoren moeten in samenhang bezien worden en ingebed in een kwalitatief
oordeel. Er zijn dan ook geen streefwaarden geformuleerd maar een streefrichting.De achtergrondvariabelen zijn deels in onderstaande tabel opgenomen (zie
voor meerdere achtergrondvariabelen en Kennis in Kaart 2008, figuur 2 en 4).Tabel
6.7 Meetbare gegevensIndicator Kwaliteit en
excellentieBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefrichtingRealisatie 20081. Percentage studenten dat als «gemotiveerd»
kan worden beschouwd18%18,6%18,6%stijging–  Bron: Studentenmonitor1peildatum:
2004peildatum: 2006peildatum: 2007  2. Studietijd, contacturen en schaal     a. Onderwijsintensiteit: gem. tijdsbesteding aan
studiegerelateerde activiteiten in uren per week (perceptie student)       • Hbo333635stijging–  • Wo313233stijging–b. Onderwijstijd: gem. aantal uren per week (contacturen;
perceptie student)       • Hbo131413stijging–  • Wo111212stijging–  Bron2a en 2b: Studentenmonitor1peildatum: 2005peildatum: 2006peildatum:
2007  c. Student/stafratio       • Hbo: student/onderwijzend personeel25,725,424,5daling–  • Wo: student/wetenschappelijk personeel29,89,910,0daling–  Bron: Kerncijfers 2004–2008 peildatum: 2005peildatum: 2006peildatum:
2007  3. Aantal Nederlandse instellingen in top 100 van
beste instellingen ter wereld2 in top 1002 in top 100 waarvan 1 in top 402 in top 100 waarvan 1 in top 503 in top 100 en hoogste omhoog2 in top 100 waarvan
1 in top 50  Bron: Sjanghai-ranking peildatum: 2005peildatum: 2006peildatum:
2007peildatum: 2011peildatum: 2008Indicator internationalisering     4. Ho-studenten uit het buitenland in NL: percentage
van de totale Nederlandse Ho-studentenpopulatie33,7%4,5%6,9%7,4%–  Bron: IMON-monitor 2007 (NUFFIC,
Europees Platform, Cinop)peildatum: 2002/2003peildatum: 2003/2004peildatum: 2007/2008peildatum: 2010 5. Ho-studenten in het buitenland: percentage van
de totale Nederlandse Ho-studentenpopulatie42,3%2,4%–6,0%–  Bron: IMON-monitor 2007 (NUFFIC, Europees
Platform, Cinop)peildatum:
2002/2003peildatum: 2003/2004peildatum: 2007/2008peildatum: 2010 1 De gegevens voor de studentenmonitor 2008 zijn medio 2009
beschikbaar.2 In de begroting 2008 is de indicator «student/onderwijzend
personeel» weergegeven op basis van een rekenkundige verdeling tussen
onderwijs (62%) en onderzoek (38%). Vanaf 2009 is als indicator
weergegeven «student/wetenschappelijk personeel» op basis van
de wetenschappelijk personeelstellingen die de VSNU verwerkt. De studenttellingen
hebben als bron het bestand «1 cijfer HO».3 De cijfers wijken iets af van eerder gepubliceerde cijfers,
omdat er nog mutaties zijn geweest in de inschrijvingsgegevens van voorgaande
jaren.4 Het huidige monitoringssysteem (de internationaliseringsmonitor,
voorheen mobiliteitsmonitor en Bisonmonitor) wordt niet langer toereikend
geacht voor het meten van de daarin benoemde beleidsdoelen en instrumenten,
aangezien het uitsluitend kwantitatieve informatie levert. Momenteel wordt
dan ook gewerkt aan een nieuw meetinstrument.Toelichting:Uit de tabel blijkt dat er in de afgelopen periode nog geen stijgende
lijn zichtbaar is. De meest recente gegevens moeten worden gezien als een
nulmeting. Gerichte inspanningen (zie ook de strategische agenda en de meerjarenafspraken) moeten leiden tot verbetering. Dit wordt jaarlijks
gemonitord in Kennis in Kaart.6.3.3 Studenten volgen zonder drempels het hoger onderwijs
dat het beste past bij hun talenten en specifieke behoeften, en worden gestimuleerd
om hun opleiding succesvol af te ronden.DoelbereikingIn het streven naar meer en betere hoger opgeleiden, liggen er specifiek
voor het hoger onderwijs de volgende opdrachten:• een goede doorstroom binnen het onderwijs;• minder uitval uit het hoger onderwijs;• een leven lang leren.Bovenstaande punten vormen de basis van een gezonde kenniseconomie en
een goed opgeleide beroepsbevolking.InstrumentenTabel
6.8 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Minder uitval en kwaliteitsimpuls.Ja2. Verhogen studierendement niet-westerse
allochtone studenten.Ja3. Subsidie voor verhogen deelname studenten
met een handicap door verlaging uitval.Ja4. Subsidie voor studiekeuze informatie voor het hoger
onderwijs.Ja5. Subsidie voor Elders Verworven Competenties (EVC).Ja6. Verhogen deelname vrouwen
aan de opleidingen in de ho-sectoren bèta en techniek. JaToelichting:3. In mei 2008 is een voortgangsrapportage over het Plan van Aanpak «Belemmeringen
in het hoger onderwijs voor studenten met een functiebeperking» aan
de Tweede Kamer gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288,
nr. 32).5. Zie voor nadere toelichting artikel 4 «Bevorderen Leven Lang
Leren».Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingIn de meerjarenafspraken is een aantal indicatoren afgesproken dat jaarlijks
in Kennis in Kaart wordt gemonitord. De meerjarenafspraken hebben betrekking
op de periode 2008 tot 2011. Om aansluiting te houden met deze afspraken zijn
er gedeeltelijk andere indicatoren opgenomen dan in de begroting 2008. Zie
ook Kennis in Kaart 2008, hoofdstuk 1, voortgang afspraken uit de strategische
agenda.Tabel
6.9 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 2008Uitvalen rendement voor
het wo     1. Percentage studie-uitval(uit
wo) en studie-switchers (binnen wo) na het (verwijzende en bindende) eerste
bachelorjaar in bachelor 2 en 312,3%1 is gelijk aan de basiswaarde6%–  Bron: CFI 1 cijfer HOpeildatum: 2007  peildatum:
2011 2. Percentage studenten dat in vier jaar de bachelorfase
afrondt47,4%2 is gelijk aan
de basiswaarde>70%–  Bron: CFI 1 cijfer HO peildatum: 2007  peildatum: 2014 Uitval en rendement voor
het hbo     3. Rendement van
studenten in de post-propedeutische fasevan de stu-denten die in 2001 met de postpropedeutische
fase begonnen, behaalde 77% in 2007 het diploma––van
het cohort dat met de postpropedeutische fase start in 2008/2009 heeft 90%
de studie in 2012/2013 afgerond–  Bron: CFI 1 cijfer HO     4. Studierendement na
6 jaar van voltijdstudenten hbo en wo3       • Hbo autochtoon66,2%–67,2% 67,3%  • Hbo niet-westerse allochtoon48,0%–50,3% 50,9%  • Wo autochtoon47,5%–47,9% 47,0%  • Wo niet-westerse allochtoon35,0%–35,2% 35,3% peildatum: 2006 peildatum: 2007peildatum: 2014peildatum: 2008  Bron: CFI 1 cijfer HOcohort: 2000 cohort:
2001zie toelichtingcohort: 20021 In de meerjarenafspraak en in de begroting 2009 was hier
een percentage van 14% genoemd. Na herberekening met definitieve gegevens
komt dit uit op 12,3%. Het doel was dit percentage te halveren in 2011.
Daarom is hier 6% als ambitie genomen in plaats van 7% uit de
begroting 2009.2 In de meerjarenafspraak en in de begroting 2009 was hier
een percentage van 45% genoemd. Dit percentage is herberekend op basis
van meer recente gegevens.3 Uitgangspunt voor de berekening van het studierendement na
6 jaar is de strategische agenda. Een cohort eerstejaars in hbo of wo wordt
gevolgd tot een hbo-bachelordiploma (voor het hbo-cohort) of een wo-master/doctoraaldiploma
(voor het wo-cohort) is gehaald en zolang er een ononderbroken inschrijving
is in het ho. Studenten die overstappen van hbo naar wo, of omgekeerd, en
daar een diploma halen, zitten niet in de telling.Toelichting:4. Streefwaarde: Het rendement van niet-westerse allochtone studenten
is in 2014 zoveel mogelijk ingelopen. Deze streefwaarde geldt niet landelijk.
Er zijn aparte meerjarenafspraken gemaakt met 5 hogescholen uit de grote steden
in de Randstad. In deze meerjarenafspraken gaat het specifiek over het verhogen
van studierendement van allochtone studenten. De aanpak en resultaten worden
gemonitord door Echo, expertisecentrum voor diversiteit in het hoger onderwijs.
In 2011 en 2014 wordt de balans opgemaakt van de bereikte resultaten. De streefwaarden
worden begin 2009 door de hogescholen geformuleerd. Nadere informatie is te
vinden in Kennis in Kaart 2008, 1.3, blz. 27.6.3.4 De samenleving (bedrijven en maatschappelijke organisaties)
benut optimaal de kennis van het hoger onderwijs en onderzoek en vice versa.DoelbereikingKrachtige interactie tussen het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt en
excellent onderwijs en onderzoek zijn cruciaal om de innovatiekracht van Nederland
te versterken. Lectoren in het hoger onderwijs bewijzen een belangrijke brug
te kunnen slaan tussen hogescholen en bedrijfsleven. De Raak-subsidies voor
praktijkgericht onderzoek bieden lectoren daarbij de mogelijkheid zowel de
beroepspraktijk als het onderwijs te innoveren. Deze instrumenten blijven
daarom van belang voor de overheid. Ook het stimuleren van meer focus en massa
in wetenschappelijke opleidingen, zoals de 3TU’s, versterken de concurrentiepositie
van Nederland. Innovatie begint bij een onderzoekende en ondernemende houding
van professionals.InstrumentenTabel
6.10 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Praktijkgericht onderzoek (lectoren en kenniskringen, en Raak).Ja2. Deltaplan bèta/techniek: subsidie aan het Platform
bèta/techniek.Ja3. FES: Investeringsagenda
bèta en techniek hoger onderwijs.Ja4. 3TU’s: er wordt extra geïnvesteerd in de drie Technische
Universiteiten, TU Delft, TU Eindhoven en Universiteit Twente.Ja5. Ondernemerschap: met FES-gelden
worden onder meer de oprichting van centers of entrepreneurship in het hoger
onderwijs en ondernemerschapsprojecten in po, vo en
mbo gestimuleerd.JaToelichting:In totaal zijn er in 2008 28 projecten gestart waarvan 6 centres of entrepreneurship
in het ho en 22 ondernemerschapsprojecten verdeeld over het po, vo en mbo.
Zie voor nadere toelichting het jaarverslag van het ministerie van Economische
Zaken, Beleidsartikel 2, operationele doelstelling 2 «meer en beter
ondernemerschap».Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
6.11 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 20081Raak-regeling2     Raak-mkb     1. In projecten betrokken ondernemers2 430n.v.t.2 4306 450– peildatum: 2007 peildatum: 2007peildatum:
2011 Raak-publiek     2. In projecten betrokken professionals van publieke
instellingen1 073n.v.t.1 0733 350– peildatum: 2007 peildatum: 2007peildatum:
2011 Samenhang Raak-lectoren     3. Percentage Raak-projecten met lectoraatsdeelname85%n.v.t.93%95%–  Bron: SIA, augustus 2008peildatum: 2006 peildatum: 2007peildatum: 2011 Lectoren     4. Gemiddelde omvang kenniskring extern en intern       – in fte0,61,7–max. 3,02,6  – in personen3,89,2–max. 12,010,5  Bron: SKO 2008 peildatum: 2003peildatum: 2006 peildatum: 2011peildatum: 2008Deltaplan bèta Techniek3     5. Percentage instroomt.o.v.
2000       • Hbo0%– 7,4%– 4,9%–– 0,2%  • Wo0%22,4%31,0%–38,0%  • Totaal hbo+wo (gewogen gemiddelde)–1,9%6,3% 11,7%6. Percentage uitstroom t.o.v.
2000       • Hbo0%– 1,4%– 4,3%15,0%– 6,2%  • Wo0%31,5%38,8%15,0%31,2%  • Totaal hbo+wo (gewogen gemiddelde)0%7,4%7,3%nvt3,8%  Bron: CFI 1 cijfer HOpeildatum: 2000peildatum: 2006peildatum: 2007peildatum: 2010peildatum: 20081 Daar waar geen realisatie 2008 is ingevuld zijn de gegevens
over 2008 medio 2009 beschikbaar.2 Ten opzichte van de begroting 2008 is er voor gekozen de
indicator 1 op te splitsen in twee aparte indicatoren: het aantal betrokken
ondernemers en het aantal betrokken professionals. Dit levert een nauwkeuriger
overzicht. De waarden voor deze indicatoren zijn bijgesteld ten opzichte van
de begroting 2008. Bij de gerapporteerde aantallen in de begroting 2008 over
de periode 2005–2007 was sprake van onderrapportage. Het peiljaar 2007
geldt als nieuwe basiswaarde.3 De cijfers wijken iets af van eerder gepubliceerde cijfers,
omdat er nog mutaties zijn geweest in de inschrijvingsgegevens van voorgaande
jaren.Toelichting:4. De resultaten in 2008 laten zien dat de streefcijfers uit de begroting
van 2008 al zijn gehaald. Dit is deels te verklaren door het feit dat de wijze
waarop de resultaten zijn gemeten in 2008 afwijkt van de wijze waarop dit
in 2006 en de jaren daarvoor is gebeurd. In 2008 is de hogescholen ook expliciet
gevraagd het aantal promovendi en het aantal onderzoekers werkzaam binnen
de kenniskring mee te rekenen. De kans bestaat dat men deze categorieën
bij de beantwoording in 2006 en voorgaande jaren buiten beschouwing
heeft gelaten. Naar verwachting zullen de kenniskringen in omvang nog iets
toenemen. De groei moet dan vooral gezocht worden in het aantal onderzoekers.
Met 2008 als nieuwe peildatum zijn daarom nieuwe streefcijfers geformuleerd:
3,0 voor de omvang van de kenniskring in fte en 12,0 voor de omvang van de
kenniskring in personen.5. De instroom in bèta techniek opleidingen is in 2008 t.o.v. 2007
bijna verdubbeld. Dit komt doordat de daling in de instroom van studenten
in bèta techniek opleidingen in het hbo enorm is afgenomen. Er is een
duidelijke trendbreuk zichtbaar. Voor het wo geldt dat de instroom in bèta
techniek opleidingen blijft groeien.6. De uitstroomcijfers laten een daling zien t.o.v. 2007. De uitstroom
is met 3,8% toegenomen t.o.v. 2000. In 2009 wordt onderzocht hoe het
komt dat er sprake is van een daling in zowel het hbo als wo.6.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
6.12 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingGecombineerd: Raak en lectoren/kenniskringenOD 6.3.420082009 Effectenonderzoek ex postn.v.t.    Overig evaluatieonderzoekBachelor-Masterstructuur & AccreditatieOD 6.3.1 2008www.overheid.nl, kamerstuk
29 281, vergaderjaar 2008–2009, nr. 10 Ruim baan
voor talentOD 6.3.2 2007www.overheid.nl, kamerstuk29 388, vergaderjaar 2007–2008,
nr. 14 en 15 HSP (Huygens
Scholarship Programme)OD 6.3.2 2009  EVC (Erkenning
elders verworven competenties)OD
6.3.3 2008www.kenniscentrumevc.nl Platform
bèta/techniekOD 6.3.4 2009 ARTIKEL 8. INTERNATIONAAL BELEID8.1 Algemene beleidsdoelstelling: bevorderen van internationale
samenwerking, om daarmee de kwaliteit van onderwijs, cultuur en wetenschap
een impuls te geven en de internationale competenties van lerenden, docenten,
kunstenaars en wetenschappers te vergroten.Doelbereiking en maatschappelijke effectenOok in 2008 is verder gewerkt aan de internationale oriëntatie en
competenties van de generaties van de toekomst. Dit is gebeurd door educatieve,
culturele en wetenschappelijke uitwisseling en samenwerking. Deze samenwerking
vond plaats in EU-verband, multilaterale organisaties zoals de UNESCO en via
bilaterale samenwerking. Zie daarvoor de toelichting bij de doelbereiking
bij de operationele doelstellingen 8.3.1. en 8.3.2.Externe factoren• Inzet van instellingen, organisaties, lerenden, docenten, wetenschappers
en kunstenaars zelf.• De buitenlandpolitieke situatie.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingGoed meetbaar is de internationale mobiliteit van scholieren, studenten,
docenten etc. OCW brengt hierover jaarlijks verslag uit via de publicatie «Internationale
Mobiliteit in het Onderwijs in Nederland» (IMON), dat wordt opgesteld
door de organisaties die mobiliteitsprogramma’s uitvoeren (Nuffic, Cinop
en Europees Platform). De publicatie over het jaar 2007 is per brief van 3 juli
2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 22 452, nr. 32) aan de Voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal
gezonden.Met ingang van het jaar 2009 zijn bij dit artikel in de begroting indicatoren
opgenomen. Deze indicatoren zijn gebaseerd op de publicatie «Internationale
Mobiliteit in het Onderwijs in Nederland».8.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
8.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschilHGIS realisatie 20042005200620072008200820082008Verplichtingen24 10718 51517 81517 79428 89917 99010 9091 101Waarvan garantieverplichtingen        Totale uitgaven26 77315 90316 50718 08318 84919 004– 1551 101         Programma-uitgaven24 90312 70013 59215 05016 32916 242871 101         Stimuleren van internationalisering, grensoverschrijdende
mobiliteit en institutionele samenwerking teneinde de internationale competenties
van lerenden, docenten, kunstenaars en wetenschappers te vergroten15 2218 6538 8029 57610 65810 57484540• Mobiliteitsprogramma’s11 6945 7646 3126 3187 8857 143742 • Bilaterale samenwerking met
andere landen3 5272 8892 4903 2582 7733 431– 658540         In internationaal verband waarbogen van de
OCW-belangen en benutten van internationale kennis voor de kwaliteit van
nationaal beleid9 6824 0474 7905 4745 6715 6683561• OCW-vertegenwoordiging in het buitenland1815721 4361 7641 7831 7776158• Participeren in multilaterale organisaties9 1953 2663 0443 0883 2633 282– 19 • Stimuleren van internationale uitwisseling van kennis en
cultuur, beleidsonderzoek en benchmarking30620931062262560916403         Apparaatsuitgaven1 8703 2032 9153 0332 5202 762– 242 Ontvangsten391068184243099331 Door herformulering van de operationele doelstellingen kunnen de uitgaven
op instrumentniveau en/of het niveauvan de operationele doelstelling afwijken
van voorgaande jaarverslagen.Toelichting:Op het artikel is in het jaar 2008 € 155 duizend minder gerealiseerd
dan begroot. Een aantal begrotingsmutaties en kleine meevallers liggen hieraan
ten grondslag.Binnen het artikel hebben verschuivingen plaatsgevonden. De uitgaven voor
mobiliteit zijn hoger uitgevallen dan geraamd. Ze hebben betrekking op de
uitgaven voor het Leven Lang Leren Programma. Met name zijn de uitvoeringskosten
van het Nationaal Agentschap hoger uitgevallen. Daarnaast zijn de loon- en
prijsbijstellingen aan het Nationaal Agentschap en het Europees Platform van
invloed geweest op de hogere uitgaven voor mobiliteit.Deze hogere uitgaven konden worden gecompenseerd uit de bilaterale samenwerking,
door het aflopen van Memoranda of Understanding met landen in Centraal en
Oost-Europa.8.3 Operationele beleidsdoelstelling8.3.1 Stimuleren van internationalisering, grensoverschrijdende
mobiliteit en institutionele samenwerking teneinde de internationale competenties
van lerenden, docenten, kunstenaars en wetenschappers te vergrotenDoelbereikingDe monitor «Internationalisering in het onderwijs in Nederland 2007»
laat een stijgende lijn in de internationalisering van het primair en voortgezet
onderwijs zien. In het primair onderwijs zorgt de toename van het vroeg vreemde
talen onderwijs voor een steeds consistentere stijgende lijn. In het voortgezet
onderwijs is er zelfs sprake van een duidelijke trend. Ook in de bve-sector
is de mobiliteit van deelnemers weer toegenomen ten opzichte van het jaar
er voor. In het hoger onderwijs neemt het aantal buitenlandse studenten aan
de Nederlandse instellingen voor hoger onderwijs toe. Het aantal Nederlandse
studenten dat voor een hele opleiding naar het buitenland ging, nam in 2004/5
met 0,1% af. Hiertegenover stond een lichte toename van het aantal
Nederlandse studenten dat voor een beperkte periode in het buitenland verbleef
in het kader van hun Nederlandse opleiding. In de internationaliseringsagenda
MBO en de internationaliseringsagenda «Grenzeloos Goed» is aangegeven
hoe het kabinet de internationale oriëntatie en mobiliteit van Nederlandse
leerlingen en studenten verder wil vergroten.InstrumentenTabel
8.2 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Nationale programma’s voor internationalisering in het primair
onderwijs en het voortgezet onderwijs, gericht op leerlingenuitwisseling,
docentenmobiliteit, tweetalig onderwijs en internationalisering door middel
van onder meer ict en overige programma’s van het Europees Platform. Ja2. Programma Leven Lang Leren 2007–2013 uitgevoerd door
het Nationaal Agentschap.Ja3. Koninkrijk der Nederlanden, algemeen programma voor nauwe samenwerking
tussen scholen (KANS) uitgevoerd door het Europees Platform. Ja4. Suriname ontvangt van 2005–2008 jaarlijks een subsidie
ten behoeve van onderwijsprojecten die een relatie hebben met NTU-activiteiten
in voorbereidende en ondersteunende zin. Ja5. Duitsland Instituut Amsterdam (DIA).Ja6. Frans Nederlandse Academie voor hoger
onderwijs en onderzoek (FNA).Ja7. Samenwerking met Rusland en de (pre-)accessielanden in Zuid-Oost
Europa uitgevoerd door de Economische Voorlichtingsdienst (EVD internationaal
ondernemen en samenwerken).Ja8 Fulbright-beurzenprogramma.
Binationaal beurzenprogramma tussen
Nederland en de Verenigde Staten van Amerika voor afgestudeerden in het hoger
onderwijs, promovendi en wetenschappers. Ja9 Vlaams Nederlands Huis. Ja10 Stichting Internationale Culturele Activiteiten voor Het Cultural
Contact Point. JaInternationale uitgaven OCWHet vergroten van internationale mobiliteit en grensoverschrijdende samenwerking
tussen instellingen draagt in belangrijke mate bij aan de algemene beleidsdoelstelling.
Het betreft beleid dat niet alleen op dit artikel wordt gerealiseerd. Veel
internationaliseringsbeleid is elders ondergebracht binnen de OCW-begroting,
derhalve is hieronder in de eerste plaats een overzicht opgenomen van de totale
internationale uitgaven van OCW per beleidsartikel en daaraan gekoppeld welk
deel daarvan deel uitmaakt van de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS), die wordt gecoördineerd door het ministerie van Buitenlandse
Zaken.Tabel
8.3 Internationale uitgaven OCW (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschilHGIS realisatie 20042005200620072008200820082008Primair onderwijs (artikel
1)14 79915 48915 80616 52217 65716 6401 017 Voortgezet onderwijs (artikel 3)1 8242 1152 5392 6273 0612 752309 Beroepsonderwijsen
volwasseneneducatie (artikel
4)709835728989611751– 140 Hoger beroepsonderwijs (artikel
6)4477 3584 0063 4533 4533 453 3 453Wetenschappelijk onderwijs (artikel
7)64 63969 76572 34078 60684 90672 08912 81759 699Internationaal beleid (artikel 8)24 90312 70013 59215 05016 32916 242871 101Informatie en communicatietechnologie (artikel 10)166100100100    Studiefinanciering(artikel
11)1 711 57714 40110 37853 200– 42 822 Internationaal cultuurbeleid (artikel
14)*2 2842 3692 430     Kunsten (artikel 14)5 9614 4876 8646 37011 8187 9763 84286Cultureel erfgoed (artikel
14)1 2641 0981 0499501 5981 634– 36145Media letteren en bibliotheken (artikel
15 en 14.02)44 99745 20744 46844 35647 40144 8902 51145Onderzoek en wetenschappen (artikel 16)74 20574 58474 94072 48783 95075 7698 181454Totaal237 909236 107239 439255 911281 162295 396– 14 23464 983* De gelden voor internationaal cultuurbeleid zijn met ingang van het
jaar 2007 verdeeld over de artikelen 08, 14, en 15.Toelichting:De uitgaven op de Homogene groep internationale samenwerking (HGIS) maken
deel uit van de totale realisaties in het jaar 2008. De beleidsprestaties
zijn toegelicht bij de betreffende beleidsartikelen.Voor de realisaties op artikel 11 «Studiefinanciering» geldt
het volgende. Voor de totale meeneembaarheid van de studiefinanciering naar
het buitenland is voor 2008 € 53,2 miljoen begroot. Ultimo 2008
studeerden ongeveer 6 000 ho-studenten en 500 mbo-deelnemers buiten Nederland
met meeneembare studiefinanciering. De uitgaven aan meeneembaarheid zijn niet
specifiek herkenbaar in de realisatiegegevens, maar maken onderdeel uit van
de uitgaven van de verschillende onderdelen van de studiefinanciering zoals
de basisbeurs, de aanvullende beurs, de reisvoorziening en de rentedragende
lening. Zie verder artikel 11 onderdeel 11.3.5 Stimuleren van internationale
studentenmobiliteit.8.3.2 In internationaal verband waarborgen van de OCW-belangen
en benutten van internationale kennis voor de kwaliteit van nationaal beleidDoelbereikingDe invloed van Europa op onderwijs en cultuur wordt steeds duidelijker
merkbaar. In EU-verband is er op toegezien dat de eigen verantwoordelijkheid
van de lidstaten op die terreinen goed wordt bewaakt. Belangrijke thema’s
in 2008 waren Europese samenwerking in het beroepsonderwijs, meertaligheid,
de omroepmededeling en de oprichting van Europeana. In bilateraal verband
is specifieke aandacht geschonken aan China, Suriname, Turkije en het Verenigd
Koninkrijk. Hoogtepunt bij de internationale culturele uitwisseling in 2008
was het Amsterdam India Festival «Blended Cultures».InstrumentenTabel
8.4 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Nederlandse Taalunie (NTU). Samen met de Vlaamse Gemeenschap
en Suriname neemt Nederland deel aan de Taalunie. Ja2. Europa College Brugge. In Europees verband neemt Nederland
hieraan deel. Het betreft het Nederlands aandeel in de jaarlijkse bijdrage
aan het Europa College.Ja3. Permanente Vertegenwoordiging UNESCO. Vanuit OCW is bij de
UNESCO een plaatsvervangend vertegenwoordiger gedetacheerd, om de OCW belangen
te behartigen. Ja4. Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).Ja5. OCW-vertegenwoordiging te Brussel.Ja6. Steunpunt Nederlands Onderwijs te Brussel ter ondersteuning
van vertegenwoordigers van Nederlandse organisaties op OCW- terrein bij hun
optreden in Brussel.Ja7. Stimuleren van internationale uitwisseling van cultuur. Ja8. Internationaal beleidsonderzoek, kennisuitwisseling en benchmarking.Ja8.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
8.5 Onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsOverig evaluatie-onderzoekRapport Internationale Mobiliteit in het Onderwijs in Nederland
(IMON-rapport 2007): Onderzoek naar effecten (internationaliserings)beleid
op mobiliteit in PO, VO, Beroepsonderwijs,
HO8.3.12008 (jaarlijks uitgevoerd)2008http://www.nuffic.nl Evaluatie
multinationale projecten Oost- en Zuidoost-Europa8.3.120082008http://www.regioplan.nl Evaluatie
VS-beurzen (Fulbright)8.3.120082008 ARTIKEL 9. ARBEIDSMARKT- EN PERSONEELSBELEID9.1 Algemene doelstelling: de kwaliteit van het onderwijs
wordt gewaarborgd door de beschikbaarheid van voldoende personeel van voldoende
kwaliteit voor alle onderwijsdeelnemers.Doelbereiking en maatschappelijke effectenIn 2008 zijn convenanten afgesloten met sociale partners in de sectoren
po, vo, bve en hbo (Staatscourant, 3 maart 2009, nr. 42) over het Actieplan «LeerKracht van Nederland» (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 27 923, nr. 45). Daarin zijn concrete
afspraken vastgelegd, die zorgen voor een verhoging van de kwaliteit van het
lerarenkorps en daarmee van de kwaliteit van het onderwijs. De waardering
voor het leraarschap moet omhoog. Niet alleen kunnen leraren rekenen op een
betere beloning (met een sterk accent op opleiding en kwaliteit) en een beter
loopbaanperspectief, maar ook wordt hun positie in de school versterkt. Ter
verbetering van de kwaliteit van lerarenopleidingen en vergroting van het
lerarenaanbod is in september 2008 de Kwaliteitsagenda «Krachtig Meesterschap»
gepubliceerd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 923, nr. 68). Hierin is een aantal gerichte maatregelen opgenomen, waarvan de
uitwerking in het najaar van 2008 ter hand is genomen.Een arbeidsmarkt is dynamisch, en daar horen vacatures bij. Vacatures
zijn een natuurlijk verschijnsel op de arbeidsmarkt. Als er echter te veel
vacatures zijn in verhouding tot het aantal werkenden, wordt het steeds moeilijker
om met de zittende personeelsleden het onderwijsproces goed vorm te blijven
geven. Uit de situatie op de onderwijsarbeidsmarkt in de periode 2000–2003
is gebleken dat als het tekort van leraren en schoolleiders boven de 1%
van de werkgelegenheid komt, de kwaliteit van het onderwijs in het geding
komt. Het risico ontstaat dan dat lessen uitvallen en leerlingen naar huis
worden gestuurd.Het gemiddeld aantal openstaande vacatures van 1 460 voor leraren
en managers in het po, vo en bve is in 2008 licht opgelopen ten opzichte van
2007. Het aantal vacatures als aandeel van de werkgelegenheid bedroeg in 2008
0,7%. De arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel was daarom in kwantitatief
opzicht in 2008 voldoende in evenwicht, de risicogrens van 1% werd
niet overschreden.Externe factorenHet onderwijs is afhankelijk van de inzet van leerlingen en studenten,
ouders, docenten, schoolleiders, bestuurders, toezichthouders, brancheorganisaties,
maatschappelijke organisaties, gemeenten en bedrijven (aansluiting arbeidsmarkt).
De minister is daarom mede afhankelijk van de beschikbaarheid, capaciteiten
en faciliteiten van deze actoren. Andere factoren die de minister beperkt
kan beïnvloeden maar waarvan hij wel afhankelijk is, zijn:• De invloed van de conjunctuur op de onderwijsarbeidsmarkt en de
loonontwikkeling;• Demografische ontwikkelingen in de leerlingenpopulatie en het lerarenbestand.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
9.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieStreefwaardeRealisatie* 20062007200820081. Aantal openstaande vacatures voor leraren en managers
in po, vo en bve, fte’s900 (0,3%)1 200 (0,6%)Kleiner dan 2200 (< 1%)1 460 (0,7%)  Bron: Arbeidsmarktbarometer
po, vo,bve    2. Het aandeel lessen dat verzorgd wordt door gekwalificeerd
personeel83%Zie toelichtingZie toelichtingZie toelichting  Bron: IPTO    * Realisatie op basis van de eerste drie kwartalenToelichting:1. Het gaat bij de streefwaarde van het aantal openstaande vacatures om
de nog te vervullen vraag naar personeel. Elk jaar ontstaan vacatures door
de vraag naar nieuw personeel in verband met uitbreiding of vervanging. Daar
waar de instroom onvoldoende is om aan deze vraag te voldoen wordt gesproken
van de nog te vervullen vraag (zie ook Nota Werken in het onderwijs 2009,Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 923, nr. 67).2. Onder gekwalificeerde leraren wordt verstaan:• leraren die middels een getuigschrift hebben aangetoond dat ze
aan de bekwaamheidseisen voldoen;• leraren die nog niet aan de bekwaamheidseisen voldoen, maar volgens
de wet tijdelijk onbevoegd mogen worden aangesteld (bijvoorbeeld zij-instromers
en leraren in opleiding).  In de begroting 2008 was opgenomen dat deze indicator vanaf de
begroting 2009 zou worden opgenomen. Vanwege de overgang in definitie en de
invoering van een nieuwe wijze van dataverzameling, met als oogmerk het reduceren
van administratieve lasten, is de indicator niet tijdig beschikbaar gekomen.
Nu zijn de gegevens over 2006 beschikbaar.9.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
9.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 9 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen118 489154 301179 44349 974208 665250 091– 41 426Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven117 405140 683160 34292 799109 199250 091– 140 892        Programma-uitgaven114 071137 444157 31289 623107 318247 104– 139 786        Zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende
personeel  64 93159 92076 203184 111– 107 908• Arbeidsmarkt  41 56140 2468 7209 879– 1 159• Arbeidsvoorwaarden  12 7259 5447 3199 379– 2 060• Sociale zekerheid  10 64510 13010 40010 4000Enveloppe lerarenbeleid/actieplan    49 764154 453– 104 689        Versterken van de positie van leraren en zorgen
voor personeel van voldoende kwaliteit  32 03927 15628 62729 003– 376• Opleiding en scholing  29 72923 90027 71227 903–191• Versterking beroepsgroep  2 3103 2569151 100– 185        Programmakosten-overig47 52351 84660 3422 5472 48833 990– 31 502• ZVOO47 52349 84458 1950031 910– 31 910• Uitvoeringsorganisatie CFI02 0022 1472 5472 4882 080408        Apparaatsuitgaven3 3343 2393 0303 1761 8812 987– 1 106Ontvangsten3751374631 8181 34401 344* Door herformulering van de operationele doelstellingen zijn de uitgaven
op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling in de
jaren 2004 en 2005 niet meer te reconstruerenToelichting:Het verschil van € 140,9 miljoen tussen de oorspronkelijke begroting
en de realisatie wordt voor een bedrag van € 116 miljoen verklaard
door het overhevelen van middelen naar de lumpsumbekostiging van de diverse
onderwijssectoren. Het betreft:• € 77,6 miljoen is overgeboekt naar de onderwijssectoren –
artikel 1 voor po, artikel 3 voor vo, artikel 4 voor bve en artikel 6 voor
hbo – voor de eenmalige uitkering 2008 uit het actieplan «LeerKracht van Nederland».• € 31,9 miljoen is overgeheveld naar de artikelen 1, 3,
4, 7 en 16 in het kader van de invoering van de nieuwe zorgverzekeringswet
en de intrekking van de ZVOO-regeling.• Voor onderwerpen als lectoren lerarenopleidingen, arbeidsvoorwaardenmiddelen
en kopopleiding is per saldo € 6,5 miljoen overgeboekt naar andere
artikelen.Daarnaast is ter verdere invulling van de dekking op de investeringen
als gevolg van de kabinetsreactie op het rapport van de commissie Rinnooy
Kan (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 800, nr. 125) de begroting 2008 aangepast voor de ILO-vergoedingen (€ 34,5
miljoen), een intertemporele compensatie (– € 53,5
miljoen) en de correctie van de BAPO-regeling (– € 4
miljoen).Voorts hebben de loon- en prijsbijstelling en een verruiming van de subsidieregeling
voor conciërges geleid tot een verhoging van het budget met € 9,7
miljoen.Tenslotte zijn (per saldo – € 11,6 miljoen) enkele
kasschuiven van 2008 naar 2009 gepleegd, is het aandeel groen onderwijs in
het actieplan «LeerKacht van Nederland»
naar het ministerie van LNV overgeboekt en was op diverse onderdelen de realisatie
lager dan geraamd.Door het afrekenen van in voorgaande jaren verstrekte projectsubsidies
is op de ontvangsten een bedrag van € 1,3 miljoen binnengekomen.9.3 Operationele doelstelling9.3.1 Zorgen voor de beschikbaarheid van voldoende personeelOm voldoende personeel te kunnen aantrekken moeten schoolbesturen voldoende
concurrerend zijn op de arbeidsmarkt. Dit betekent dat zij een aantrekkelijk
arbeidsvoorwaardenpakket moeten kunnen aanbieden en een toekomstgericht personeelsbeleid
moeten voeren, waarin ze (regionaal) samenwerken.DoelbereikingMet sociale partners van de onderwijssectoren betrokken bij het actieplan «LeerKracht van Nederland» zijn afspraken gemaakt over
een verbetering van de beloning van onderwijspersoneel. Deze afspraken zijn
door sociale partners verankerd in decentrale cao-afspraken.Door extra financiële middelen beschikbaar te stellen ondersteunt
OCW vo-regio’s met een bovengemiddeld risico op arbeidsmarktproblemen
voor een gezamenlijke aanpak van de regionale problemen.InstrumentenTabel
9.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Het stimuleren van de samenwerking binnen de regionale platforms
voor de arbeidsmarktJa2. Voortgang mobiliteit tussen docenten voortgezet en hoger
onderwijsJa3. Het bieden van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden in
de onderwijssectorenJa4. Het ondersteunen van de sectoren po, vo en bve bij het ontwikkelen
en implementeren van arbo- en
verzuimbeleidJaToelichting:1. Het stimuleren van de samenwerking binnen de regionale
platforms voor de arbeidsmarkt In het actieplan «LeerKracht van Nederland» zijn voor het vo regio’s
aangemerkt als risicoregio. Dit zijn de regio’s die bovengemiddeld risico
lopen op problemen in de onderwijsarbeidsmarkt in de toekomst. Vanaf 2008
ondersteunt OCW de regionale platforms voor de arbeidsmarkt – samenwerkingsverbanden
tussen schoolbesturen en lerarenopleidingen – in de risicoregio’s.
Hiertoe is in september 2008 een subsidieregeling gepubliceerd (Staatscourant
3 september 2008, nummer 170). Op grond van deze regeling ontvangen de regionale
platforms van 2008 tot en met 2011 financiële ondersteuning (in totaal € 24,5
miljoen) voor het uitvoeren van de door hen zelf uitgekozen en door
OCW goedgekeurde maatregelen ter verbetering van de afstemming tussen vraag
en aanbod op de regionale onderwijsarbeidsmarkt.2. Voortgang mobiliteit tussen docenten voortgezet
en hoger onderwijsOm de samenwerking tussen het vo en het ho te intensiveren en de dreigende
tekorten aan eerstegraders in het vo aan te pakken, organiseert het Platform
Bèta-Techniek tot en met 2010 het Sprint-UP programma. 800 universitaire
docenten kunnen worden ingezet in de bovenbouw van havo/vwo. In een omgekeerde
beweging is ook voorzien, 400 bètatechnische vo-docenten worden ingezet
op de universiteiten en hbo-instellingen. Momenteel zijn er 7 universiteiten
en 2 hbo-instellingen aangesloten bij het programma en doen ongeveer 40 vo-scholen
mee. Exacte cijfers qua aantallen docenten over 2008 zijn nog niet bekend.
Het Platform Bèta-Techniek werkt tot en met 2010 aan maximale participatie
van instellingen voor vo en ho.3. Het bieden van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden
in de onderwijssectorenIn 2008 zijn convenanten gesloten met de sociale partners in het po, vo,
bve en hbo («Convenant LeerKracht van Nederland»)
waarin afspraken zijn gemaakt over het aantrekkelijker maken van het leraarsberoep.
Een deel van deze afspraken betreft de verbetering van de beloning van leraren.
Enerzijds via het realiseren van meer loopbaanmogelijkheden door meer hogere
leraarsfuncties te creëren (functiemix) en anderzijds het inkorten van
de salarislijnen. Bekostigde directeuren in het primair onderwijs krijgen
verder een maandelijkse toelage. De sociale partners in de genoemde sectoren
hebben de convenantafspraken inmiddels verankerd in decentrale cao-afspraken.
Bovengenoemde specifieke beloningsmaatregelen worden met ingang van 2009 gerealiseerd.
Vooruitlopend daarop heeft het onderwijspersoneel in oktober 2008 een beloning
ontvangen in de vorm van een eenmalige nominale uitkering van € 200.Op basis van de ruimte die het kabinet jaarlijks beschikbaar stelt voor
de arbeidsvoorwaardenontwikkeling, voeren de branche/sectororganisaties in
de verschillende onderwijssectoren cao-overleg met de vakbonden. In 2008 heeft
dit cao-overleg geleid tot cao-akkoorden voor het voortgezet onderwijs, onderzoekinstellingen
en Universitair Medische Centra. Het primair onderwijs is de laatste sector
waarin de minister van OCW nog de primaire arbeidsvoorwaarden vaststelt; eind
2007 is een nieuwe cao afgesloten met een looptijd tot 1 augustus 2009.
Op basis van een in 2008 verkregen mandaat van het kabinet (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 923, nr. 62) is
met de sociale partners de verdere voorbereiding gestart voor de volledige
decentralisatie van de arbeidsvoorwaardenvorming in het primair onderwijs.
Daaronder vallen ook de condities en voorwaarden waaronder tot volledige decentralisatie
kan worden overgegaan.4. Het ondersteunen van de sectoren po, vo en bve bij
het ontwikkelen en implementeren van arbo- en verzuimbeleidDoor de Stichting Vervangingsfonds – Bedrijfsgezondheidszorg voor
het onderwijs te subsidiëren ondersteunt OCW het ontwikkelen en implementeren
van arbobeleid, (preventief) verzuimbeleid, landelijke adviestaken en re-integratie
voor de sector po. Binnen de gedecentraliseerde sector vo is het arboservicepunt
VO opgericht, het wordt via subsidie door OCW ondersteund om de arbo-, verzuim-
en re-integratieactiviteiten in te bedden in de sector. De mbo-sector doet
dit zelfstandig.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
9.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieStreefwaardeRealisatie1. Het aandeel afgestudeerden aan de lerarenopleiding
met een baan (≥ 12 uur) in het onderwijs, half jaar na afstuderen:      • primair onderwijs78%74%gelijk of hoger79%  • voortgezet onderwijs *75%74%gelijk of hoger75%  Bron: Loopbaanmonitor EcorysPeildatum: Cohort 2005Peildatum: Cohort 2006Peildatum: Cohort 2007Peildatum: Cohort
20072. Ziekteverzuimpercentage**      • primair onderwijs5,9%6,1%gelijk of minder   • speciaal onderwijs6,3%6,8%gelijk of minder   • voortgezet onderwijs5,0%5,1%gelijk of minder   • beroepsonderwijs/volwasseneducatie5,8%5,7%gelijk of minder   Bron: Regioplan Onderwijs en arbeidsmarkt,
VO-raad en Arboservicepunt BVEPeildatum: 2006Peildatum:
2007Peildatum: 2008Peildatum: 2008* de lerarenopleiding voortgezet onderwijs is inclusief de universitaire
opleiding** de percentages 2008 komen eerst medio 2009 beschikbaarToelichting:1. In de begroting voor 2008 was er nog van uitgegaan dat het percentage
aandeel afgestudeerden aan de lerarenopleiding met een baan (≥ 12
uur) in het onderwijs anderhalf jaar na afstuderen zou worden gemeten. Inmiddels
is duidelijk geworden dat de meting beperkt wordt tot een half jaar en een
heel jaar na afstuderen. De basiswaarden voor 2005 zijn herberekend aan de
hand van de nieuwe meetsystematiek. Daardoor wijken de gegevens voor de basiswaarden
af van die in de begroting 2008. Het percentage na een half jaar is, na een
lichte daling in 2006 in zowel het po als het vo, in 2007 weer op het niveau
van de basiswaarde (2005) gekomen. Ook een jaar na afstuderen wordt het aandeel
afgestudeerden gemeten. Deze gegevens voor 2007 komen per medio 2009 beschikbaar
en worden gepubliceerd in de nota WIO 2010, die tegelijkertijd met de begroting
2010 verschijnt.2. Na een jarenlange daling zijn de ziekteverzuimpercentages, met uitzondering
van die voor de sector bve, in 2007 licht gestegen.9.3.2 Versterken van de positie van leraren en zorgen
voor personeel van voldoende kwaliteitVoor goed onderwijs zijn leraren nodig die zelfbewust en kritisch zijn
en voldoen aan eisen van kwaliteit, zoals onder andere vastgelegd in de bekwaamheidseisen
voor leraren. Het gaat om mensen die in de school een belangrijke rol spelen
bij de ontwikkeling van het onderwijs en in staat zijn het onderwijs zo in
te richten dat kinderen, jongeren en volwassenen hun talenten optimaal kunnen
benutten en ontwikkelen. Dit vraagt om een sterke beroepsgroep, lerarenopleidingen
waarvan de kwaliteit niet ter discussie staat en scholen die goed personeels-
en opleidingsbeleid voeren.DoelbereikingMet de afspraken in de convenanten «LeerKracht
van Nederland» over onder andere professionele ruimte en beloning is
een belangrijke stap gezet in de versterking van de positie van leraren en
de zorg voor voldoende goede leraren. De uitwerking van de afspraken is door
zowel sociale partners als overheid ter hand genomen. In de kwaliteitsagenda «Krachtig
Meesterschap 2008–2011» zijn maatregelen voorgesteld die in belangrijke
mate tot doel hebben de kwaliteit van de leraren in de toekomst te versterken.
Zo wordt ingezet op het versterken van de kwaliteit van de lerarenopleidingen
hbo en op meer academisch opgeleide leraren in het vo.InstrumentenTabel
9.5 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Het treffen van maatregelen die moeten leiden tot kwaliteitsverbetering
van de lerarenopleidingenJa2. Voortgang investeringen lerarenopleidingen ter
versterking onderlinge samenwerking in regionale samenwerkingsverbanden en
landelijke expertisecentraJa3. Voortzetten dieptepilots opleiden in de schoolJa4. Het leveren van een bijdrage aan het verhogen van het kwalificatieniveau
van de leraarJa5. Het treffen van maatregelen om de positie van de leraar te
versterkenJa6. Het leveren van een bijdrage aan de vermindering van de werkdruk
van leraren en schoolleidersJaToelichting:1. Het treffen van maatregelen die moeten leiden tot
kwaliteitsverbetering van de lerarenopleidingenEr zijn, als uitwerking van de kwaliteitsagenda «Krachtig Meesterschap»,
afspraken gemaakt met de HBO-raad over de ontwikkeling van een kennisbasis.
In de eerste fase voor de lerarenopleidingen vo/bve in de algemene vakken
en voor de pabo wordt prioriteit gegeven aan rekenen en taal. Voorts is een
eerste tranche middelen beschikbaar gesteld voor de aanstelling van lectoren
aan de lerarenopleidingen. Ook is in 2008 overeengekomen dat onder leiding
van de VSNU wordt gewerkt aan een landelijk kader voor de educatieve minor
voor vakbachelors in het wetenschappelijk onderwijs. De student die zijn bachelorstudie
inclusief de educatieve minor met goed gevolg afrondt, is bevoegd om in zijn
vak les te geven in de theoretische leerweg van het vmbo en in de eerste drie
leerjaren van havo en vwo.2. Voortgang investeringen lerarenopleidingen ter versterking
onderlinge samenwerking in regionale samenwerkingsverbanden en landelijke
expertisecentraOp basis van de Beleidsagenda Lerarenopleidingen 2005–2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 27 923, nr. 19)
investeren lerarenopleidingen in versterking van de onderlinge samenwerking
in regionale samenwerkingsverbanden en landelijke expertisecentra. In de samenwerkingsverbanden
wordt gewerkt aan onderlinge afstemming van het opleidingenaanbod op de vraag
van scholen, aan het behoud van een toegankelijk aanbod in onder andere de «kleine
vakken» en verbetering van de doorstroom van leraren binnen de onderwijskolom.
De landelijke expertisecentra werken aan bundeling en ontwikkeling van inhoudelijke
en didactische expertise en overdracht van die expertise aan lerarenopleidingen
en scholen. Om de samenwerkingsverbanden en expertisecentra meer tijd te geven
om de projectresultaten te behalen, is in 2008 besloten de looptijd van de betreffende subsidieregeling met een jaar te verlengen tot 31 december
2009. Er zijn geen extra middelen beschikbaar gesteld.3. Voortzetten dieptepilots opleiden in de schoolIn de dieptepilots wordt onderzocht onder welke voorwaarden een opleidingsschool
respectievelijk een academische school een succes kan zijn, welke investeringen
deze scholen moeten plegen en hoe financiering vanuit OCW op termijn vorm
kan krijgen. De regeling dieptepilots is per 1 juli 2008 geëindigd.
In aanloop naar structurele invulling van het opleiden in de school hebben
33 dieptepilots een overbruggingssubsidie voor het schooljaar 2008–2009
ontvangen om de opgebouwde infrastructuur te kunnen verankeren.4. Het leveren van een bijdrage aan het verhogen van
het kwalificatieniveau van de leraarIn 2008 zijn met sociale partners in de sectoren po, vo, bve en hbo de
convenanten «LeerKracht van Nederland»
afgesloten, met daarin de afspraak een lerarenbeurs voor scholing in te stellen
die bevoegde leraren de mogelijkheid biedt hun kwalificatieniveau te verhogen.
Aan deze structurele maatregel is in eerste instantie uitvoering gegeven door
middel van de tijdelijke regeling Lerarenbeurs voor Scholing (Staatscourant
22 juli 2008, nummer 139). Deze regeling is op 1 juni ingegaan en
loopt tot 1 juli 2009 en wordt uitgevoerd door de IB-Groep.In de aanvraagtermijn voor de lerarenbeurs van 1 juni tot en met
15 juli 2008 zijn 7 500 aanvragen ingediend. Hierop zijn 5 000
beurzen toegekend. De resterende 2 500 aanvragen konden niet gehonoreerd
worden, voornamelijk vanwege het bereiken van het subsidieplafond voor 2008
(€ 18 miljoen). Ruim de helft (54%) van de toegekende beurzen
is naar het po gegaan, 30% naar het vo, 10% naar de bve-sector
en 6% naar het hbo. Twee op de drie beurzen wordt ingezet voor een
bachelor- of masteropleiding, de rest voor een korte opleiding (< 1
jaar).5. Het treffen van maatregelen om de positie van de
leraar te versterkenIn de convenanten «LeerKracht van Nederland»
die de minister in de sectoren po, vo, bve en hbo heeft afgesloten, is afgesproken
de professionele ruimte van de leraar – de interne zeggenschap over
het ontwerp en de uitvoering van het onderwijs- en kwaliteitsbeleid van de
school – in de wet te verankeren. De voorbereidingen hiertoe zijn in
2008 gestart.6. Het leveren van een bijdrage aan de vermindering
van de werkdruk van leraren en schoolleidersOp 1 mei 2008 is de regeling loonkostensubsidie ondersteunend personeel
basisscholen van kracht geworden (Staatscourant 29 april 2008, nummer
83) voor het aanvragen van subsidie voor het aanstellen van ondersteunend
personeel in een reguliere dienstbetrekking op basisscholen. Doel is de inzet
van dit personeel extra te stimuleren. Een ondersteunend medewerker, zoals
een conciërge of administratieve kracht, kan de werkdruk van leraren
en schoolleiders verminderen en bijdragen aan de veiligheid in en rond de
school. In totaal ontvangen alle 2500 basisscholen die een aanvraag hebben
ingediend vanaf 2008 subsidie voor circa 2350 voltijd-ondersteuners (kosten € 30
miljoen op jaarbasis).Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
9.6 IndicatorenIndicatorBasiswaardeRealisatieStreefwaardeRealisatie1. LerarenopleidingZie toelichtingZie toelichtingZie toelichtingZie toelichting2. Tevredenheid ouders over kwaliteitleraren      • primair onderwijs7,77,9te behouden7,7  • voortgezet onderwijs7,17,1te behouden7,1  Bron: OnderwijsmeterPeildatum: 2006Peildatum: 2007Peildatum: 2008Peildatum: 2008Toelichting:1. In het kader van de kwaliteitsagenda «Krachtig Meesterschap»
worden indicatoren ontwikkeld die aspecten van kwaliteit van de lerarenopleidingen
in beeld brengen. Deze indicatoren worden vanaf de begroting 2010 opgenomen.2. Ouders beoordelen jaarlijks de kwaliteit van de leraar van hun kind
met een rapportcijfer. Het is de ambitie om de waardering 2006 ten minste
te behouden. Zowel in 2007 als in 2008 is dit gelukt, alhoewel in 2008 de
waardering van ouders voor de kwaliteit van de leraren in het po iets is afgenomen
ten opzichte van 2007. Voor leraren in het vo is de waardering al een aantal
jaren constant.9.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
9.7 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingActieplan LeerKrachtAD20082011Zie toelichting 1Effectenonderzoek ex postN.v.t.    Overig evaluatieonderzoekArbeidsmarktbarometers
po, vo, bve 2007–2008OD 9.3.120072008Zie toelichting 2 Loopbaanmonitor
2005–2008OD 9.3.120052009Zie toelichting 2 Monitor
Arbeid, Zorg en Levensloopfaciliteiten 2007OD 9.3.120072008Zie toelichting
2 Lesuitval en
onderwijstijd in het vo 2007/2008OD 9.3.120072009Zie toelichting
2 Vakmensen
voor de klas 2006–2008OD 9.3.12007 Zie toelichting 3 ZiekteverzuimonderzoekOD 9.3.120072008Zie toelichting 2 Integrale
personeelstelling voOD 9.3.220072009Zie toelichting 2 Onderzoek
eindexamencijfers in het voOD 9.3.220072008Zie toelichting 2Toelichting:1. Via een voortgangsbrief in het voorjaar en via de Nota Werken in het
Onderwijs (WIO) op Prinsjesdag wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd over
de monitoring van de doelstellingen en resultaten van het actieplan «LeerKracht van Nederland». Dit geschiedt ondermeer aan
de hand van indicatoren. Hiervoor geldt dat naast de stand ook de ontwikkeling
wordt weergegeven, alsmede in hoeverre de realisatie in lijn is met het afgesproken
pad.2. Ook de resultaten van al het overig evaluatieonderzoek op het terrein
van de onderwijsmarkt en het onderwijspersoneel worden ieder jaar gepubliceerd
in de Nota Werken in het Onderwijs. De onderliggende eindrapportages worden
merendeels gepubliceerd in de reeks Beleidsonderzoek Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid
Onderwijs en op de internetsite van OCW:http://www.minocw.nl/onderwijspersoneelenkwaliteit/documenten/index.html.3. Het onderzoek vakmensen voor de klas 2006–2008 wordt in december
2009 afgerond.ARTIKEL 10. INFORMATIE- EN COMMUNICATIETECHNOLOGIEHet begrotingsartikel Informatie- en communicatietechnologie als apart
artikel is met ingang van de begroting 2008 opgeheven. Artikel 10 maakt vanaf
2008 onderdeel uit van artikel 3 Voortgezet onderwijs, te vinden als instrument «Belangenbehartiging
en dienstverlening ict» onder de operationele doelstelling: Leerlingen
volgen onderwijs op voldoende toegeruste scholen voor voortgezet onderwijs
(3.3.1).ARTIKEL 11. STUDIEFINANCIERING11.1 Algemene doelstelling: Studiefinanciering zorgt dat
studenten in het hoger onderwijs en deelnemers in de beroepsopleidende leerweg
(vanaf 18 jaar) de financiële mogelijkheden hebben om onderwijs te volgen.Doelbereiking en maatschappelijke effectenOnderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een duurzame
groei van de Nederlandse (kennis)economie en de maatschappelijke participatie
van burgers. OCW waarborgt met studiefinanciering de toegankelijkheid van
en de deelname aan het onderwijs door de financiële belemmeringen weg
te nemen voor de volgende doelgroepen:• deelnemers van 18 jaar en ouder in de beroepsopleidende leerweg;• studenten in het hoger beroepsonderwijs en• studenten in het wetenschappelijk onderwijs.De overheid zet haar middelen voor studiefinanciering zo in, dat het onderwijs
voor iedereen toegankelijk is, ook voor mensen met een lager inkomen. Van
de ouders wordt verwacht dat zij, wanneer mogelijk, bijdragen in de financiering
van de studie van hun kinderen. Hiervoor zijn richtbedragen opgesteld door
de overheid, maar de hoogte van de bijdrage is een zaak tussen ouders en kinderen.
Ten slotte is er de student zelf. Omdat de studie ook een investering in de
eigen toekomst is, is het redelijk dat ook de student een bijdrage levert.Externe factorenVoor het gebruik van studiefinanciering zijn geen streefwaarden geformuleerd.Met de invoering van inkomensafhankelijke studiefinanciering is de financiële
toegankelijkheid van de regeling gewaarborgd.Van invloed zijn ondermeer de volgende externe factoren:• Demografische ontwikkelingen• De attitude ten opzichte van de regeling (wel of niet gebruik)• De conjuncturele ontwikkeling• Het studiefinancieringsbeleid van andere landenRealisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
11.1 Onderwijsdeelname naar leeftijdLeeftijd18192021222324252627282930Deelnamepercentage
200884,975,466,156,246,437,428,721,115,111,18,56,65,4Bron: OCW (CFI), Leerlingen- en studententellingen 2008Tabel
11.2 verwachte rendementenStudie begonnen in20042005200620072008wo7470697169hbo7473726968bol66747174n.n.b.Bron: OCW (CFI), Onderwijsmatrices 2000–2007, berekeningen OCWToelichting:Bovenstaande tabellen zijn ook gepubliceerd in de begroting 2008, maar
zijn nu geactualiseerd op grond van de meest recente beschikbare gegevens.
Het beleid is gericht op de optimalisering van de deelname van burgers aan
het onderwijs (tabel 11.1). Studiefinanciering draagt hieraan bij door de
financiële toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen. De voorwaarden
waaronder studiefinanciering aan studerenden wordt verstrekt kunnen een belangrijke
rol spelen bij de inzet van studerenden gedurende hun studieperiode. De invoering
van het prestatiebeursregime in het ho (1996) en niveau 3 en 4 van de bol
(2005) stimuleert studerenden tot verbetering van de studieresultaten, waardoor
het studierendement zal verbeteren (tabel 11.2). Het verwachte rendement is
in dit verband het verwachte percentage van de ingestroomde studerenden dat
uiteindelijk de studie zal af ronden met een diploma. Voor bovenstaande indicatoren
zijn in relatie tot studiefinanciering geen streefwaarden geformuleerd, omdat
de resultaten het gevolg zijn van een breed scala aan factoren en niet alleen
van studiefinanciering.11.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
11.3 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 11 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen2 675 3022 849 3113 572 7613 260 6833 782 2673 651 579130 688Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven2 675 3022 849 3113 572 7613 260 6833 782 2673 651 579130 688        Programma-uitgaven2 673 9442 848 2873 571 7413 259 6143 781 3593 650 484130 875        Waarborgen van de algemene financiële toegankelijkheid van
het onderwijs voor studenten1 296 7581 365 4031 893 0301 409 8441 861 4851 661 797199 688• Basisbeurs759 405792 154963 8551 001 672992 610992 453157• Reisvoorziening537 353573 249929 175408 172868 875669 344199 531        Waarborgen toegankelijheid van het onderwijs
voor studerenden met minder draagkrachtige ouders490 627537 169628 252631 180589 731681 936– 92 205• Aanvullende beurs490 627537 169628 252631 180589 731681 936– 92 205        Waarborgen flexibiliteit in de wijze van financiering
door de studerende726 146867 430942 9401 114 4241 174 7131 035 800138 913• Bijverdiengrens      0• Leenfaciliteit726 146867 430942 9401 114 4241 174 7131 035 800138 913        Studenten in staat stellen meer tijd in de
eigen studie te investeren00010 29544 613120 000– 75 387• Collegegeldkrediet   10 29544 613120 000– 75 387        Stimuleren van internationale studentenmobiliteit     34 000– 34 000        Overige uitgaven Studiefinanciering86 29615 18035 84623 39532 58945 470– 12 881        Programmakosten-overig74 11763 10471 67370 47678 22871 4816 747• Uitvoeringsorganisatie IBG74 11763 10471 67370 47678 22871 4816 747Totaal programma-uitgaven2 673 9442 848 2873 571 7413 259 6143 781 3593 650 484130 875– waarvan relevant1 609 1931 658 6451 928 0141 307 9541 824 2251 655 684168 541– waarvan niet-relevant1 064 7511 189 6421 643 7271 951 6601 957 1341 994 800– 37 666Apparaatsuitgaven1 3581 0241 0201 0699081 095– 187Totaal ontvangsten372 863351 610340 897396 066473 015408 10064 915• Flexibiliteit financiering studerende264 047278 810298 257335 146397 598364 97032 628• Overige ontvangsten108 81672 80042 64060 92075 41743 13032 287Totaal ontvangsten372 863351 610340 897396 066473 015408 10064 915– waarvan relevant256 910219 185190 042212 872246 097203 60042 497– waarvan niet-relevant115 953132 425150 855183 194226 918204 50022 418Toelichting:AlgemeenOnder de niet-relevante uitgaven voor het EMU-saldo vallende de rentedragende
leningen en de uitgaven voor de prestatiebeurs (zolang deze nog niet zijn
omgezet in een gift). De niet-relevante ontvangsten betreffen de aflossingen
op de rentedragende leningen.UitgavenHet verschil tussen de realisatie en de begroting 2008 bedraagt in totaal € 130,9
miljoen, waarvan € 168,5 miljoen relevant en – € 37,6
miljoen niet relevant.In hoofdlijnen kan het relevante verschil van € 168,5 miljoen
worden verklaard door hogere relevante uitgaven dan geraamd op de onderdelen
basisbeurs (€ 47,7 miljoen) en reisvoorziening (€ 184,5
miljoen) en lagere relevante uitgaven bij de aanvullende beurs (– € 58,3
miljoen). Daarnaast zijn de relevante overige uitgaven studiefinanciering € 12,9
miljoen lager uitgevallen dan geraamd en de apparaatskosten IB-Groep € 6,7
miljoen hoger.De verschillen per operationele doelstelling worden nader toegelicht in
paragraaf 11.3.In de begroting 2008 was een aparte raming opgenomen voor de operationele
doelstelling «stimuleren van internationale studentenmobiliteit»
van € 34,0 miljoen. In de realisatie 2008 zijn deze uitgaven niet
afzonderlijk geboekt, maar onderdeel van de totale uitgaven bij de overige
operationele doelstellingen. Zie ook hoofdstuk 11.3.5.De uitgaven basisbeurs zijn hoger uitgevallen door ondermeer de reguliere
indexering van de beursbedragen. Daarnaast vielen in 2008 ten opzichte van
de raming voor 2008 minder deelnemers in de bol onder de per 1 augustus
2005 ingevoerde prestatiebeurssystematiek (bol niveau 3 en 4). Er werd meer
aan basisbeurs toegekend aan de deelnemers bol die niet onder de prestatiebeurssystematiek
vallen. Bij het opstellen van de raming voor 2008 waren de ervaringsgegevens
nog niet zodanig dat een goede inschatting van de werking van
de prestatiebeurssystematiek bol kon worden gemaakt. Deze relevante meeruitgaven
zijn echter voor een groot deel gecompenseerd door minder relevante uitgaven
in de prestatiebeurs bol (aanvullende beurs eerstejaars, omzettingen prestatiebeurs
naar gift). De omzettingen van prestatiebeurs naar gift vinden later plaats
dan geraamd.Het verschil tussen de gerealiseerde uitgaven en de begroting 2008 bij
de reisvoorziening is voor een groot deel toe te rekenen aan een intertemporele
compensatie (€ 178,2 miljoen). Om het kasritme van de algemene middelen
te optimaliseren is een deel van de kosten van het OV-contract 2009 vooruitbetaald
(zie voor een nadere toelichting ook onder tabel 11.7). De relevante tegenvaller
op de overige onderdelen van de reisvoorziening (per saldo € 6,3
miljoen) is ontstaan door een combinatie van uitgaven. Door het hogere gebruik
dan geraamd van de OV-kaart in voornamelijk het ho is de prijs van het OV-contract
in 2008 hoger. Ook zijn in 2008 meer OV-prestatiebeurzen dan geraamd omgezet
in een gift.De relevante meevaller op de uitgaven aanvullende beurs is vooral het
gevolg van een lager aantal studerenden dat gebruik heeft gemaakt van de aanvullende
beurs ten opzichte van de raming (zie de toelichting bij tabel 11.9).De niet-relevante minderuitgaven in 2008 van € 37,6 miljoen
ontstaan door een lager gebruik van de leenfaciliteit voor € 10,5
miljoen (zie toelichting bij tabel 11.13) en minder uitgaven prestatiebeurs
bij de bol dan geraamd (zie ook tabel 11.6).OntvangstenIn 2008 is € 64,9 miljoen meer aan ontvangsten gerealiseerd
dan geraamd, waarvan € 42,5 miljoen relevant en € 22,4
miljoen niet-relevant. De hogere relevante ontvangsten zijn voor een bedrag
van € 32,3 miljoen het gevolg van meer ontvangsten op kortlopende
schulden (inhaalslag controles IB-Groep).Voorts is € 10,2 miljoen meer aan relevante ontvangsten gerealiseerd
op de aflossing en rente van oude langlopende leningen die in het verleden
ook als relevante uitgaven voor het EMU-saldo zijn geboekt (zie ook tabel
11.14).De niet-relevante meeropbrengsten van € 22,4 miljoen bestaan
uit meer aflossingen dan geraamd op langlopende leningen die als niet-relevante
uitgaven zijn geboekt.11.3 Operationele doelstellingen11.3.1 Waarborgen van de algemene financiële toegankelijkheid
van het onderwijs voor de studerendenDoelbereikingHet beoogde doel om de algemene financiële toegankelijkheid tot het
onderwijs te waarborgen is bereikt door aan rechthebbenden in de doelgroepen
een basisbeurs en een reisvoorziening in de vorm van een ov-kaart te verstrekken.
Er zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld omdat wordt aangenomen
dat het gebruik van de basisbeurs, vanwege de bekendheid van de regeling,
al optimaal is. De prestatie-indicator «aantal studerenden met studiefinanciering»
geeft een indicatie van het gebruik van de regelingen (zie tabel 11.5). De
tabellen 11.6 en 11.7 geven aan welke kosten daarmee gemoeid waren.InstrumentenTabel
11.4 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Leveren van een bijdrage aan het normbudget van studerenden
in de vorm van een basisbeurs en
een reisvoorzieningJaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
11.5 Meetbare gegevensTotaal aantal studerenden met studiefinancieringRealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Wo102 037104 613107 367111 339115 481111 6003 881Hbo212 971221 627232 363240 081242 882249 300– 6 418Bol178 927195 689213 791219 077210 186220 700– 10 514Totaal studerenden met basisbeurs493 935521 929553 521570 497568 549581 600– 13 051Wo33 80738 49739 47736 62233 86941 000– 7 131Hbo31 80031 53729 80130 60130 68132000– 1 319Totaal alleen ov-kaart en/of lening65 60770 03469 27867 22364 55073 000– 8 450Totaal559 542591 963622 799637 720633 099654 600– 21 501Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Het aantal studerenden met een basisbeurs is in 2008 ruim 13 000
lager uitgevallen dan geraamd; per saldo voor circa 2 500 toe te schrijven
aan het ho en voor ruim 10 500 aan de bol. De lagere aantallen bol-deelnemers
dan geraamd in 2008 zijn vooral het gevolg van controleresultaten van de IB-Groep. Tabel
11.6 UitgavenUitgaven basisbeurs (x € 1
miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Bol-beurs (gift)215,6236,2242,4200,3141,8108,733,0Prestatiebeurs(bol)0,08,770,4135,7161,8202,4– 40,6Prestatiebeurs(ho)*543,8547,3651,1665,7689,0681,47,7Totaal basisbeurs759,4792,2963,91 001,7992,6992,50,1– waarvan relevant631,0695,0622,6617,4641,0593,247,7– waarvan niet-relevant128,497,2341,3384,3351,6399,3– 47,6Bron: realisatiegegevens IB-Groep* inclusief de beperkte uitgaven tempobeurs.Toelichting:De totale uitgaven basisbeurs zijn per saldo nagenoeg gelijk aan wat in
de begroting staat geraamd. Per onderdeel verschillen de realisaties echter
wel. De uitgaven basisbeurs bol-gift zijn € 33,0 miljoen hoger dan
geraamd. Bij het onderdeel prestatiebeurs bol zijn de uitgaven € 40,6
miljoen lager dan geraamd. De verschillen ontstaan omdat er in 2008 meer deelnemers
in de bol dan geraamd hun studiefinanciering direct als gift ontvingen in
plaats van een prestatiebeurs. Tabel
11.7 UitgavenUitgaven reisvoorziening (x € 1
miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008OV-kaart523,5561,1916,1393,4852,9654,5198,4Reisvoorzieningoverig13,912,213,114,815,914,81,1Totaal reisvoorziening537,4573,2929,2408,2868,8669,3199,5– waarvan relevant360,8394,7638,488,2596,5412,1184,4– waarvan niet-relevant176,6178,5290,8320,0272,3257,215,1Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Het verschil tussen de gerealiseerde uitgaven en de begroting 2008 van € 199,5
miljoen komt voor het overgrote deel voort uit een gedeeltelijke extra vooruitbetaling
van de kosten voor het OV-contract 2009 (€ 178,2 miljoen). Deze
kasschuif is bedoeld ter optimalisering van het kasritme van de algemene middelen.
Het restant (€ 21,3 miljoen) is met name het gevolg van het gebruik
van de ov-kaart door studerenden.11.3.2 Waarborgen toegankelijkheid van het onderwijs voor
studerenden met minder draagkrachtige oudersDoelbereikingHet beoogde doel is bereikt door een aanvullende beurs te verstrekken
aan studerenden met recht op studiefinanciering, waarvan de ouders gezamenlijk
een verzamelinkomen hebben dat minder bedraagt dan circa € 30 000.
Er zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld. Aangenomen wordt dat
het gebruik van de aanvullende beurs, vanwege de bekendheid van de regeling,
al optimaal is. De prestatie-indicator «aantal studerenden met een aanvullende
beurs» geeft een indicatie van het gebruik van de regeling (zie tabel
11.9). Tabel 11.10 geeft aan welke uitgaven hier mee gemoeid waren.InstrumentenTabel
11.8 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Een aanvullende beursverstrekken
indien de ouders van een studerende minder draagkrachtig zijn.Ja2. Het bestaan van de regeling onder de aandacht brengen bij de
doelgroep (via de IB-Groep)JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
11.9 Meetbare gegevensTotaal aantal studerenden met een aanvullende
beursRealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Wo24 07124 78525 86725 67125 25028 400– 3 150Hbo73 09177 05283 25883 52280 97892 700– 11 722Bol93 112103 657118 437114 119104 374119 200– 14 826Totaal190 274205 494227 562223 312210 602240 300– 29 698Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Het aantal studerenden met een aanvullende beurs is in 2008 per saldo
circa 30 000 lager dan geraamd. Dit verschil is voor de helft toe te
rekenen aan studerenden in het ho en voor de helft aan deelnemers in de bol.De daling van het aantal studerenden in het ho met een aanvullende beurs
is hoger dan de daling van het aantal ho-studerenden met een basisbeurs (tabel
11.5). Dit komt ook tot uiting in het percentage studerenden in het ho met
een basisbeurs dat tevens een aanvullende beurs ontvangt; dit percentage daalt
licht van 31,1% in 2007 naar 29,6% in 2008. De daling van het
aantal studerenden met een aanvullende beurs in de bol volgt de daling van
het aantal basisbeursgerechtigden (zie tabel 11.5). Het percentage deelnemers
bol met een basisbeurs dat tevens een aanvullende beurs ontvangt laat een
daling zien van 52,1% in 2007 naar 48,7% in 2008.Verondersteld wordt dat de daling in 2008 van het aantal en het percentage
studenten dat in aanmerking komt voor een aanvullende beurs mede voortkomt
uit een verbetering van de economische situatie in het peiljaar t-2 (2006)
ten opzichte van het jaar daarvoor. Tabel
11.10 UitgavenUitgaven aanvullende beurs 
(x € 1 miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Bol-beurs (gift)287,6314,2303,1228,8153,1183,8– 30,7Prestatiebeurs(bol)0,08,577,9156,6204,5231,8– 27,3Prestatiebeurs(ho)*203,0214,5247,2245,8232,1266,3– 34,2Totaal aanvullende
beurs490,6537,2628,2631,2589,7681,9– 92,2– waarvan relevant456,9499,3559,5508,6471,1529,4– 58,3– waarvan niet-relevant33,737,868,7122,6118,6152,5– 33,9Bron: realisatiegegevens IB-Groep* inclusief de beperkte uitgaven tempobeursToelichting:De uitgaven aanvullende beurs zijn per saldo € 92,2 miljoen
lager dan geraamd.Deze daling in de uitgaven volgt de daling van het aantal studerenden
met een aanvullende beurs (zie tabel 11.9).11.3.3 Waarborgen flexibiliteit in de wijze van financiering
door de studerendeDoelbereikingHet beoogde doel is bereikt door studerenden de mogelijkheid te geven
om hun eigen bijdrage aan de studiefinanciering met werken te verdienen (maximaal
toegestane bijverdiensten in 2008 € 12 900) of daarvoor te
lenen.InstrumentenTabel
11.11 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Bijverdiengrens in de regelgeving. Studerenden met een toekenning studiefinanciering hebben
de mogelijkheid om hun eigen bijdrage met werken te verdienen.Ja2. Leenfaciliteit.
Studerenden hebben de mogelijkheid om hun eigen bijdrage te lenen bij de overheid.Ja3. Het bestaan van de regelingen onder de aandacht brengen bij
de doelgroep (via de IB-Groep).JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
11.12 Meetbare gegevens 20042005200620072008Totaal aantal studerenden dat gebruik maakt
van de leenfaciliteit     Wo58 78465 24069 35373 47374 433Hbo59 58168 76477 52785 31586 861Bol18 41422 91328 42132 46630 398Totaal136 779156 917175 301191 254191 692Bedrag aan uitstaande leningen ultimo van het
jaar (x € 1 miljoen)     Renteloze voorschottenverstrekt
t/m 198679,862,551,041,337,3Rentedragende leningen
verstrekt vóór 1992203,2170,2137,5108,482,5Rentedragende leningen
verstrekt na 19923 988,54 767,65 611,66 640,07 760,9Totaal4 271,55 000,35 800,16 789,77 880,7Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:In de afgelopen jaren is het aantal studerenden dat gebruik maakt van
de leenfaciliteit sterk toegenomen. Een groot deel van deze toename over de
periode 2004–2007 is toe te rekenen aan de sterke groei van het aantal
studerenden. In 2008 is het totaal van de studenten dat gebruik maakt van
de leenfaciliteit licht gestegen ten opzichte van 2007.In combinatie met de ontvangsten in 2008 uit aflossingen op leningen resulteert
dit in het in tabel 11.12 vermelde bedrag aan uitstaande leningen ultimo 2008
van € 7,9 miljard.Het uitstaande bedrag aan «renteloze voorschotten» en «rentedragende
leningen verstrekt vóór 1992» neemt af. Deze leningen
worden niet meer verstrekt, terwijl hier wel op wordt afgelost. Tabel
11.13 UitgavenNiet-relevante uitgaven rentedragende
lening en collegegeldkrediet 
(x € 1 miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Rentedragende lening726,1867,4942,91 114,41 174,71 035,8138,9Collegegeldkrediet0,00,00,010,344,6120,0– 75,4Totaal726,1867,4942,91 124,71 219,31 155,863,5Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Bovenstaande tabel geeft een duidelijk stijgende reeks van uitgaven rentedragende
leningen in de periode 2004 tot en met 2008. De totaal-uitgaven rentedragende
lening en collegegeldkrediet zijn in 2008 per saldo € 63,5 miljoen
hoger dan geraamd. Dit verschil is voor een bedrag van – € 10,5
miljoen te verklaren door een lager gebruik van de leenfaciliteit dan geraamd
voor 2008. Het resterende saldo van € 73,5 miljoen is toe te rekenen
aan omzettingen van kortlopende schulden en prestatiebeurs naar een rentedragende
lening. Dit laatste betreft voornamelijk de omzetting in verband met de afloop
van de 10-jaarstermijn van het eerste cohort prestatiebeurzen (1996/97) waarmee
in de begroting 2008 onvoldoende rekening is gehouden.Met ingang van studiejaar 2007–2008 hebben studenten de mogelijkheid
om gebruik te maken van het collegegeldkrediet. De student kan het collegegeld
lenen met een plafond van 5 keer het wettelijke collegegeld. In 2008 is voor € 44,6
miljoen aan collegegeldkrediet opgenomen (zie ook onder tabel 11.15). Het
verschil ten opzichte van de raming collegegeldkrediet voor 2008 ontstaat
in combinatie met de mogelijkheid tot het opnemen van een reguliere rentedragende
lening. Zie hiervoor ook de toelichting in hoofdstuk 11.3.4. Tabel
11.14 OntvangstenOntvangsten leenfaciliteit (x € 1
miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Renteloze voorschotten (verstrekt
tot 1986)11,49,76,85,95,23,81,4Rentedragende lening252,7269,1291,5329,3392,4361,231,2Totaal264,1278,8298,3335,2397,6365,032,6– waarvan relevant148,1146,4147,4152,0170,7160,510,2– waarvan niet-relevant116,0132,4150,9183,2226,9204,522,4Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:De ontvangsten leenfaciliteit bestaan uit rente en aflossing van uitstaande
leningen die zijn verstrekt in het kader van de studiefinanciering. De stijging
van deze ontvangsten in de afgelopen jaren heeft een (vertraagd) verband met
de toename van het aantal studenten dat leent en het bedrag dat zij gemiddeld
lenen. De stijging van de aflossingen in 2008 ten opzichte van 2007 heeft
zich sterker voorgedaan dan geraamd.11.3.4 Studenten in staat stellen meer tijd in de eigen
studie te investerenDoelbereikingHet beoogde doel wordt bereikt door invoering van het collegegeldkrediet;
studenten kunnen het verschuldigde collegegeld lenen, met een plafond van
5 keer het wettelijke collegegeld.InstrumentenTabel
11.15 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. CollegegeldkredietJaToelichting:Met ingang van 1 augustus 2007 kunnen studenten in het hoger onderwijs
gebruik maken van het collegegeldkrediet. Uit gegevens van de IB-Groep blijkt
dat in 2008 gemiddeld circa 26 000 studenten dit krediet hebben aangevraagd.
Dit is ruim 7% van de groep die hiervoor in aanmerking komt. In 2008
is voor een bedrag van € 44,6 miljoen aan collegegeldkrediet uitgegeven.Overigens is het aannemelijk dat een deel van de studenten geen collegegeldkrediet
heeft aangevraagd, maar het collegegeld betaalt door middel van de reguliere
leenfaciliteit. Derhalve moeten de mutaties op de onderdelen leenfaciliteit
en collegegeldkrediet in onderlinge samenhang worden bezien.Er zijn geen basiswaarden en streefwaarden voor het gebruik van het collegegeldkrediet
vastgesteld. In paragraaf 11.3.3 is gepresenteerd in hoeverre studenten voor
de financiering van hun uitgaven ook gebruik maken van de rentedragende lening.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
11.16 Meetbare gegevensIndicatoren studiefinancieringsstelsel 20042006200720081. De snelheid waarmee studenten afstuderen (in jaren)*wo5,845,465,455,47 hbo4,424,514,594,65  Bron:
OCW (CFI), onderwijsmatrices 2001–2007, berekeningen OCW2. Het aantal uren dat een student gemiddeld per
week besteedt aan de studiewo293233N.n.b. hbo373635N.n.b.  Bron: Studentenmonitor3. Het aantal uren dat een student gemiddeld per
week besteedt aan werkwo131212N.n.b. hbo131212N.n.b.  Bron: Studentenmonitor* Voor het jaar 2008 waren geen streefwaarden geformuleerd.Toelichting:Uit de studentenmonitor blijkt dat wo-studenten over de periode 2004–2007
ieder jaar iets meer uren per week in hun studie steken, namelijk van 29 uur
naar 33 uur. Hbo-studenten zijn in deze periode daarentegen minder uren aan
hun studie gaan besteden. Het aantal uren dat een student gemiddeld per week
besteedt aan werk is zowel in het wo als in het hbo iets afgenomen in de periode
2004–2007.11.3.5 Stimuleren van internationale studentenmobiliteitDoelbereikingHet doel wordt bereikt door internationale studentenmobiliteit te stimuleren
door studenten in staat te stellen een volledige opleiding in het buitenland
te volgen.InstrumentenTabel
11.17 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. De mogelijkheid om met studiefinanciering in
het buitenland studerenJaToelichting:Meeneembare studiefinanciering ho: in mei
2007 hebben de ministers van de Bologna landen ingestemd met de oprichting
van een netwerk van studiefinancieringsexperts, dat de meeneembaarheid van
studiefinanciering moet verbeteren onder andere door informatie met elkaar
uit te wisselen. In januari en mei 2008 zijn in dit «Expert Network
on Grants and Loans», waarvoor Nederland samen met Zweden en Schotland
het voorzitterschap op zich heeft genomen, afspraken gemaakt over het toegankelijk
maken van informatie over de verschillende studiefinancieringssystemen binnen
de Bologna landen en het mogelijk maken van gegevensuitwisseling tussen die
landen om «dubbele» studiefinanciering te voorkomen.Meeneembare studiefinanciering mbo: vanaf
studiejaar 2007–2008 is de meeneembare studiefinanciering in het mbo
uitgebreid naar alle sectoren in Vlaanderen en Duitsland, en unieke opleidingen
in de hele EER. Begin 2009 wordt de eindevaluatie van de meeneembare studiefinanciering
in het mbo opgeleverd.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingUltimo 2008 studeerden ongeveer 6 000 studenten buiten Nederland
met meeneembare studiefinanciering ho.In 2008 maakten ongeveer 500 deelnemers buiten Nederland gebruik van meeneembare
studiefinanciering mbo.Voor de uitbreiding van de meeneembaarheid van studiefinanciering naar
het buitenland is voor 2008 € 34,0 miljoen begroot. De uitgaven
aan meeneembaarheid zijn niet specifiek herkenbaar in de realisatiegegevens,
maar maken onderdeel uit van de uitgaven van de verschillende onderdelen van
de studiefinanciering zoals de basisbeurs, de aanvullende beurs, de reisvoorziening
en de rentedragende lening.11.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
11.18 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsEffectenonderzoek ex postEindevaluatie Meeneembare
studiefinanciering in het mboOD 11.3.520082009Nog niet bekendOverig evaluatieonderzoekFinanciële positie deelnemers(Deelnemersmonitor)     Financiële
positie studenten (Studentenmonitor)OD 11.3.12008Begin 2009www.studentenmonitor.nlARTIKEL 12. TEGEMOETKOMING ONDERWIJSBIJDRAGE
EN SCHOOLKOSTEN12.1 Algemene doelstelling: de tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten zorgt dat (ouders van) leerlingen in het voortgezet onderwijs
en deelnemers in de beroepsopleidende leerweg (tot 18 jaar) de financiële
mogelijkheden hebben om toegang te krijgen tot het onderwijs.Doelbereiking en maatschappelijke effectenOnderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een duurzame
groei van de Nederlandse (kennis)economie en de maatschappelijke participatie
van burgers. OCW waarborgt met de WTOS de toegankelijkheid van en de deelname
aan het onderwijs door de financiële belemmeringen van deelname weg te
nemen voor de volgende doelgroepen:• Ouders van scholieren in het voortgezet onderwijs en de beroepsopleidende
leerweg tot 18 jaar (TS17-);• scholieren in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder (VO18+);• (deeltijd)studenten in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
(TS 18+, vavo); en• studenten aan de lerarenopleiding die geen recht (meer) hebben
op studiefinanciering op grond van de WSF2000 (TS 18+, tlo).De toegankelijkheid van het onderwijs in Nederland is de directe verantwoordelijkheid
van de overheid. Ouders zijn er verantwoordelijk voor dat hun kind onderwijs
volgt. Daar waar ouders gezien hun inkomen niet draagkrachtig genoeg zijn
om de kosten van hun schoolgaande (minderjarige) kinderen alleen te dragen,
voorziet de overheid in een (gedeeltelijke) tegemoetkoming. Vanaf 18 jaar
ligt de verantwoordelijkheid voor het volgen van onderwijs primair bij de
leerling/student zelf. Hij/zij komt daarmee zelf in aanmerking voor een tegemoetkoming.Externe factorenVan invloed zijn ondermeer de volgende externe factoren:• Demografische ontwikkelingen• De conjuncturele ontwikkeling (gebruik van de regeling)• De beheersing van het prijsniveau van de schoolkosten• De attitude ten opzichte van de regeling (wel of niet gebruik)Voor het gebruik van tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
zijn geen streefwaarden geformuleerd.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
12.1 Meetbare gegevensOnderwijsdeelnamenaar
leeftijd15 jaar16 jaar17 jaarDeelnamepercentage
200899,098,796,1Bron OCW (CFI), Leerlingen- en studententelling 2008Toelichting:Het beleid is gericht op optimalisering van de deelname van burgers aan
het onderwijs. De WTOS draagt hieraan bij door de financiële toegankelijkheid
van het onderwijs te waarborgen. De onderwijsdeelname geeft hierbij een indicatie
van de toegankelijkheid. Voor bovenstaande indicator is voor de WTOS geen
streefwaarde geformuleerd, omdat de resultaten het gevolg zijn van verschillende
factoren en niet alleen de WTOS.12.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
12.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 12 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen398 176285 295286 358283 655271 660266 3595 301Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven398 176285 295286 358283 655271 660266 3595 301        Programma-uitgaven398 176285 295286 358283 655271 660266 3595 301        Financiële toegankelijkheid onderwijs
voor leerlingen vo en deelnemers bol372 060257 337256 628257 306243 059236 4006 659• TS 17-314 838204 717197 136195 493180 352170 30010 052• VO 18+55 76251 33158 14160 86861 42364 800– 3 377  waarvan niet relevant1 0569875941 9392 5017001 801• TS 18+ vavo1 4601 2891 3519451 2841 300– 16        Financiële toegankelijkheid onderwijs
voor studenten aan de lerarenopleiding14 41110 95812 60010 27610 95412 700– 1 746• TS 18+ tlo14 41110 95812 60010 27610 95412 700– 1 746        Beheersen schoolkosten in
het vo en de bol      0        Programma-uitgaven overig11 70517 00017 13016 07317 64717 259388• Uitvoeringsorganisatie IBG11 70517 00017 13016 07317 64717 259388Totaal ontvangsten13 17018 49211 55916 54017 9069 5008 406• TS 17-4 7606 0194 3987 7008 2663 1005 166• VO 18+7 76811 7826 6088 2128 4256 0002 425• TS 18+6426915536281 215400815Toelichting:UitgavenDe gerealiseerde WTOS-uitgaven zijn per saldo € 5,3 miljoen
hoger dan begroot. Dit wordt voor het grootste deel veroorzaakt door ruim € 10,0
miljoen meeruitgaven in 2008 bij de TS17-. Hiervan is het grootste gedeelte
ontstaan door meeruitgaven (€ 20,7 miljoen) in het vo. In de bol
waren er juist minder uitgaven in 2008.De € 10,0 miljoen meeruitgaven in 2008 bij de TS17-worden voor
een belangrijk deel verklaard door twee mutaties:• een autonome mutatie in 2008 van totaal – € 25,8
miljoen in relatie tot dalende leerlingenaantallen; en• een mutatie van € 40,0 miljoen (overgeboekt uit 2009)
voor de WTOS-gerechtigden in de TS17. De gehele WTOS-tegemoetkoming voor schooljaar
2008–2009 is, in plaats van in twee termijnen gespreid over 2008 en
2009, al aan het begin van dat schooljaar uitbetaald, ter voorfinanciering
van voornamelijk de kosten voor schoolboeken in 2008 voor ouders van vo-leerlingen.
Zie ook tabel 12.5 en voor een nadere toelichting paragraaf 12.3 en 12.3.1.Tabel 12.4 geeft het verloop van het aantal gebruikers van de diverse
WTOS-regelingen weer.OntvangstenDe WTOS-ontvangsten betreffen terugontvangsten van teveel of onterecht
uitgekeerde tegemoetkomingen. Deze ontvangsten zijn moeilijk in te schatten
en zijn in 2008 € 8,4 miljoen hoger uitgekomen dan begroot (waarvan
meer dan de helft bij de TS17-).12.3 Operationele doelstellingenDe meetbare gegevens geven een beeld van het gebruik van de regeling.
Voor inkomensafhankelijke regelingen komen alleen ouders van leerlingen met
een inkomen beneden de vastgestelde inkomensgrens van circa € 31 000
in aanmerking voor een maximale tegemoetkoming. Bij de meetbare gegevens per
operationele doelstelling zijn geen basiswaarden en streefwaarden vastgesteld.
Uitgangspunt is dat de WTOS wordt benut door de groepen voor wie ze bedoeld
is. Uit de SCP-publicatie «Geld op de plank» van 5 juni 2007
is gebleken dat het niet-gebruik van de WTOS op ca. 37% ligt. Ouders
benutten de mogelijkheden van de WTOS niet vanwege gebrekkige kennis van de
regeling en de perceptie dat men er niet voor in aanmerking komt.Met de invoering van gratis schoolboeken in het schooljaar 2008–2009
is de bestedingsproblematiek en het niet-gebruik van de regeling voor een
groot deel aangepakt. In december 2008 hebben de ouders een eenmalige tegemoetkoming
van € 316 ontvangen voor de schoolboeken. Vanaf het schooljaar 2009–2010
zullen de schoolboeken om niet aan de leerlingen worden verstrekt.Met de integratie van de WTOS in het kindgebonden budget per 1 januari
2010 en de invoering van gratis lesmateriaal in het voortgezet onderwijs wordt
het niet gebruik voor ouders met minderjarige kinderen in het vo sterk gereduceerd.12.3.1 Waarborgen financiële toegankelijkheid van
het onderwijs voor leerlingen vo en deelnemers bolDoelbereikingScholieren in het voortgezet onderwijs en deelnemers in de beroepsopleidende
leerweg (tot 18 jaar) financieel in staat stellen om onderwijs te volgen.InstrumentenTabel
12.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Verstrekken van een inkomensafhankelijke tegemoetkoming in
de schoolkosten en de onderwijsbijdrage
om minder draagkrachtige ouders van scholieren tot 18 jaar (TS 17-) bij te
staanJa2. Verstrekken van een inkomensafhankelijke basistoelage voor
de kosten van levensonderhoud en
een ouderinkomensafhankelijke toelage voor de schoolkosten aan
scholieren van 18 jaar en ouder (VO 18+)Ja3. Toekenning van een inkomensafhankelijke tegemoetkoming voor
minder draagkrachtige (deeltijd)studenten in het voortgezet volwassenenonderwijsJa4. Het bestaan van de diverse regelingen onder de aandacht brengen
bij ouders en scholieren (via de IB-Groep)JaToelichting:Integratie WTOS (TS17-) in het kindgebonden budgetZie ook de toelichting bij 12.3 operationele doelstellingen.In 2008 is het kindgebonden budget stapsgewijs ingevoerd. De WTOS in zijn
huidige vorm komt grotendeels te vervallen omdat deze met ingang van 1 januari
2010 wordt geïntegreerd met het kindgebonden budget.Ouders met kinderen tot 18 jaar in het bekostigd voortgezet onderwijs
kunnen dan voortaan bij één loket terecht. Het niet-gebruik
van de WTOS-regeling zal fors dalen. Voor de ouders van leerlingen in het
mbo blijft de WTOS nog gedeeltelijk in stand. Bovendien leidt de integratie
met het kindgebonden budget tot efficiencyvoordelen in de uitvoering. De integratie
is bij wetsvoorstel aan de Tweede Kamer voorgelegd (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 772, nr. 2).Gratis schoolboekenBij nota van wijziging op de begroting 2008 is een bedrag van € 40,0
miljoen overgeboekt van artikel 12.01 naar artikel 3 (zie ook hoofdstuk 3.3.1).
In december 2008 hebben alle ouders van minderjarige leerlingen en leerlingen
van 18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs ten laste van artikel 3 voor
het schooljaar 2008–2009 een eenmalige tegemoetkoming in de schoolboeken
ontvangen van € 316 per leerling. De WTOS tegemoetkoming is voor
deze categorie vanaf schooljaar 2008–2009 met een zelfde bedrag voor
deze schoolboekentegemoetkoming gekort. Omdat de schoolboeken al aan het begin
van het schooljaar worden aangeschaft is «ter voorfinanciering»
voor de ouders van deze categorie leerlingen de betreffende WTOS-tegemoetkoming
voor schooljaar 2008–2009 al in begrotingsjaar 2008 uitgekeerd. Met
ingang van schooljaar 2009–2010 worden de schoolboeken om niet door
de scholen aan de leerlingen verstrekt. Zie ook de toelichting bij hoofdstuk
12.3 «operationele doelstellingen». Door deze maatregelen zullen
de WTOS-uitgaven afnemen.Ouderinkomen afhankelijke toelage voor de schoolkostenDe toelage voor VO 18+ bestaat uit een inkomensonafhankelijke basistoelage
waarvoor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder
in aanmerking komen. Deze tegemoetkoming is ook verlaagd als gevolg van de
invoering van gratis schoolboeken. Ook deze groep leerlingen heeft in december
2008 de eenmalige boekentoeslag op de eigen rekening ontvangen. De tegemoetkoming
wordt eventueel aangevuld met de ouderinkomensafhankelijke tegemoetkoming.
De meeste leerlingen wonen nog bij hun ouders en krijgen dus een basistoelage
voor thuiswonenden.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
12.4 Meetbare gegevensGebruikers TS 17- naar onderwijssoortRealisatieBegrotingVerschil 20042005200620072008200820081. Aantal gebruikers TS 17-365 792363 679338 267321 760299 773348 900– 49 127  – waarvan vo292 506290 496271 342259 789240 188271 800– 31 612  – waarvan bol73 28673 18366 92561 97159 58577 100– 17 5152. Percentage gebruikers TS 17-         – vo31,4%29,9%27,8%26,6%24,7%28,0%– 3,7%  – bol43,8%41,5%37,9%33,3%30,9%40,0%– 9,1%Toelichting:Het aantal gebruikers van de TS 17-regeling in het voortgezet onderwijs
en in het beroepsonderwijs is in 2008 beduidend lager dan geraamd.Op basis van de realisaties 2007, in combinatie met de meest recente leerlingentellingen,
is in 2008 het gebruik van de TS17-regeling neerwaarts bijgesteld. Invoering
van de gratis schoolboeken heeft in 2008 voorts geleid tot een daling van
het aantal gebruikers van de (gedeeltelijke) tegemoetkoming in de schoolkosten
in de groep waarvan het ouderlijk gezinsinkomen bij de beoordeling van de
aanvraag boven een bepaalde norm lag (glijdende schaal). Tabel
12.5 UitgavenUitgaven TS17- naar onderwijssoort (x € 1
miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Vo213,2154,8151,7150,8137,1116,420,7Bol101,649,945,444,743,253,9– 10,6Totaal314,8204,7197,1195,5180,4170,310,1Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Het aantal gebruikers van de TS17-regeling is gedaald (zie tabel 12.4),
de totale uitgaven in 2008 zijn echter per saldo ruim € 10,0 miljoen
hoger dan geraamd. Dit komt omdat in 2008 voor leerlingen in het vo de gehele
tegemoetkoming WTOS voor schooljaar 2008–2009 is betaald, waarmee werd
voorkomen dat ouders van vo-leerlingen de schoolboekenrekening (gedeeltelijk)
moesten voorfinancieren. Normaliter zou de tweede termijn van de TS17-tegemoetkoming
betaald worden in januari/februari 2009.De daling van de uitgaven in 2008 aan TS17-gerechtigden in de bol ten
opzichte van de raming 2008, staat ongeveer in verhouding tot de daling van
het aantal gerechtigden in deze categorie ten opzichte van de raming 2008.Tabel
12.6 Meetbare gegevensAantal gebruikers VO18+ naar onderwijssoortRealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008vso1 7921 9271 8941 5142 3552 400– 45vo26 88427 67028 63530 03529 53432 300– 2 766Totaal28 67629 59730 52931 54931 88934 700– 2 811Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:De gerealiseerde aantallen gebruikers liggen in totaal zo’n 8%
lager dan voor 2008 is geraamd. De raming voor 2008 van het aantal gebruikers
VO18+ houdt verband met het hoger aantal verwachte leerlingen ten opzichte
van voorgaande schooljaren in deze schoolsoort en de ervaring met het percentage
gebruik van de regeling in de afgelopen jaren. Het werkelijk aantal gebruikers
van de VO18+-regeling is ten opzichte van 2007 weliswaar gestegen maar niet
in die mate waar bij de raming van werd uitgegaan.De systematiek van de tegemoetkoming voor gebruikers van de VO18+-regeling
is in 2008 niet gewijzigd. Tabel
12.7 UitgavenUitgaven VO18+ (x € 1 miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Vo/vso (gift)54,750,357,659,058,964,1– 5,2leningen1,11,00,61,92,50,71,8Totaal55,851,358,260,961,464,8– 3,4Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:De gerealiseerde uitgaven in 2008 zijn lager dan geraamd. Dit volgt de
daling van het aantal gebruikers van de VO18+-regeling zoals hiervoor bij
tabel 12.6 staat vermeld. Relatief zijn vooral de (niet-relevante) uitgaven
aan leningen hoger dan geraamd. Tabel
12.8 Meetbare gegevensAantal gebruikers TS18+vavoRealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008vavo3 3322 7422 7521 9362 3762 800– 424Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Het gebruik van de TS18+-regeling is moeilijk in te schatten. Bij de raming
voor 2008 van het aantal gebruikers van de regeling zijn de meest recente
realisaties (dat was 2006) het uitgangspunt. Nu blijkt dat deze raming wordt
onderschreden.De systematiek van de tegemoetkoming voor gebruikers van de TS18+ vavo-regeling
is in 2008 niet gewijzigd. Tabel
12.9 UitgavenUitgaven TS18+ vavo naar onderwijssoort (x € 1 miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008vavo1,51,31,40,91,31,30,0Bron: realisatiegegevens IB-Groep12.3.2 Waarborgen financiële toegankelijkheid van
het onderwijs voor studenten aan de lerarenopleidingDoelbereikingDe beoogde algemene beleidsdoelstelling voor studenten aan de lerarenopleiding
wordt bereikt door verstrekking van een inkomensafhankelijke tegemoetkoming.
De student die niet in aanmerking komt voor studiefinanciering op grond van
de WSF 2000 kan in aanmerking komen voor een (gedeeltelijke) tegemoetkoming
in de studiekosten en/of de onderwijsbijdrage.De prestatie-indicator «Aantal gebruikers TS 18+ tlo» geeft
een indicatie van het gebruik van de regeling (tabel 12.11). Tabel 12.12 geeft
aan welke kosten daarmee gemoeid waren in 2008.In 2008 is door middel van wijziging van artikel 2.23 van de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten geregeld dat het inkomen van de partner
van de aanvrager buiten beschouwing wordt gelaten in de schooljaren 2008–2009
en 2009–2010 (Staatsblad 2008, nr. 224van 12 juni 2008).
Hierdoor is gewaarborgd dat dezelfde groep als in voorgaande jaren, waarvoor
dit met een beleidsregel was geregeld, gebruik kan maken van de regeling en
er geen afname van aanvragers optreedt. Dit sluit aan bij de algemene doelstelling
om een bijdrage te leveren aan het lerarentekort.InstrumentenTabel
12.10 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Toekenning van een inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de
studiekosten en/of in de onderwijsbijdrage voor studenten aan de lerarenopleiding
die niet in aanmerking komen voor studiefinanciering op
grond van de WSF 2000Ja2. Het bestaan van de regeling onder de aandacht brengen bij de
doelgroep (via de IB-Groep)JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
12.11 Meetbare gegevensAantal gebruikers van de regeling TS18+ tloRealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008tlo13 3559 68810 8179 1478 50010 800– 2 300Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:De begroting 2008 is gebaseerd op de ervaringscijfers uit 2006. Nu blijkt
dat deze raming wordt onderschreden. De systematiek van de tegemoetkoming
voor gebruikers van de regeling is in 2008 niet gewijzigd.In 2008 is gestart met de evaluatie van de tegemoetkoming lerarenopleiding
(TLO). Deze evaluatie met beleidsreactie zal in de eerste helft van 2009 aan
de Tweede Kamer worden gezonden. In deze beleidsreactie wordt ook ingegaan
op de toekomst van de beleidsregel. Hierbij zal ook worden gekeken of de regeling
voldoende bekend is bij de doelgroep. Dit zou een mogelijke oorzaak van de
lagere realisatie in 2008 kunnen zijn. Tabel
12.12 UitgavenUitgaven TS18+ tlo (x € 1 miljoen)RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008tlo14,410,912,610,311,012,7– 1,7Bron: realisatiegegevens IB-Groep12.3.3 Beheersen schoolkosten in het vo en de bolDoelbereikingDe kosten voor ouders en overheid beheersbaar houden (in relatie tot WTOS).Gratis schoolboekenDe grootste kostenpost voor ouders waren de kosten voor schoolboeken,
zowel in het vo als in het mbo-bol. Echter in december 2008 hebben ouders
voor schooljaar 2008–2009 een eenmalige tegemoetkoming hiervoor ontvangen
en vanaf schooljaar 2009–2010 zullen deze kosten helemaal verdwijnen.Beleidsdoorlichting WTOSDe beleidsdoorlichting WTOS is een evaluatie van het beleid op het niveau
van de algemene en operationele doelstellingen van de WTOS over de afgelopen
vijf jaar. Deze doorlichting is op 15 juli 2008 met een begeleidende
brief aan de Tweede Kamer verzonden (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 511, nr. 2). De conclusie van deze
doorlichting is dat de WTOS ouders met een lager inkomen financieel gefaciliteerd
heeft om hun kind naar school te laten gaan. De middelen WTOS zijn toegekend
aan ouders met een inkomen tot modaal om tegemoet te komen aan de kosten die
zij maken voor hun kinderen die onderwijs volgen. De mate van
kostendekkendheid van de WTOS is in de periode 2001–2007 teruggelopen.
In het voortgezet onderwijs is dit deels te wijten aan de sterk gestegen kosten
voor schoolboeken, dit wordt nu opgelost. In het mbo is de mate van kostendekkendheid
over de hele linie groter, maar komt een deel (circa 50%) van de ouders
waarvan de kinderen veel moeten reizen tekort. Hieraan wordt tegemoetgekomen
met de ontwikkeling van een reisvoorziening voor deze groep. Hiervoor zijn
middelen toegevoegd aan de begroting 2009 van OCW vanwege de motie-Slob (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700, nr. 17).
Deze middelen staan op beleidsartikel 4.Het niet-gebruik van de regeling zal worden opgelost door de integratie
van de WTOS in het kindgebonden budget. De WTOS zal in stand blijven voor
leerlingen ouder dan 18 jaar in het voortgezet onderwijs (vo 18+) en de vavo
(TS 18+, vavo). Door de integratie van de WTOS in de Wet kindgebonden budget
(WKB) en de gratis schoolboeken in het vo zal het bereik van de WTOS een forse
reductie ondergaan (dit drukt zich uit in de budgettaire gevolgen).In de brief aan de Tweede Kamer van 15 juli 2008 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 511, nr. 2) is
aangegeven dat in de loop van 2009 zal worden bezien hoe in de toekomst zal
worden omgegaan met de overgebleven WTOS componenten. (In de doorlichting
is de tegemoetkoming leraren (TLO) niet meegenomen, deze regeling is separaat
geëvalueerd).Instrumenten Tabel
12.13 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Het periodiek monitoren van de kwantitatieve ontwikkeling van
de schoolkosten in het vo en
de bolJa2. Landelijke afspraken tussen organisaties van schoolbesturen,
schoolleiders en ouders maken, die resulteren in een «gedragscode
schoolkosten», met als doel om de schoolkosten voor
ouders van leerlingen in het vo beter beheersbaar en meer transparant te makenJaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingDe Schoolkostenmonitor 2006 (bijlage 2 bij Kamerstuk: Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 30 800 VIII, nr. 142) laat een stijging
zien van de meeste schoolkosten in het vo en mbo-bol (behalve de kosten voor
vrijwillige ouderbijdrage).Meetbare gegevens bij deze doelstelling zijn de procentuele ontwikkelingen
van de schoolkosten. In 2009 zal vervolgonderzoek naar de (stijging van) schoolkosten
plaatsvinden. De procentuele ontwikkeling van de schoolkosten is lastig te
bepalen aangezien er in de Schoolkostenmonitor 2006 op een andere manier onderzoek
is gedaan dan in voorgaand onderzoek. Van de schoolkosten betreft de grootste
kostenpost voor ouders de schoolboeken, zowel in het vo als in het mbo-bol.
Vanaf het schooljaar 2008–2009 worden schoolboeken in het vo voor een
deel gratis en vanaf het schooljaar 2009–2010 worden de gratis schoolboeken
integraal ingevoerd. Vanaf dat moment zullen de kosten voor ouders van vo-leerlingen
met 42% dalen.Reiskosten minderjarige deelnemers in de bolUit de resultaten van de Schoolkostenmonitor 2006 blijkt dat een deel
van de minderjarige mbo-ers ver reist (meer dan 30 km). Ten opzichte van de
vorige meting (2003–2004) is deze groep toegenomen. Bij invoering van
de WTOS in 2001 is een bedrag van € 110 aan de normvergoeding toegevoegd
in verband met de hoge reiskosten. De groep die niet reist houdt hieraan over,
voor de groep die beperkt reist is dit genoeg. Daarnaast kunnen minderjarige
scholieren, dus ook mbo-deelnemers, gebruik maken van een korting van 34%
op abonnementen van het stads- en streekvervoer.Momenteel wordt gewerkt aan een voorziening om de kosten voor ouders van
minderjarige MBO-deelnemers die ver reizen te verlagen.12.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
12.14 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingWTOS AD 20062007 15 juli 2008 aan de Tweede Kamer gezonden: Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 511, nr. 2Overig evaluatieonderzoekTLOOD 12.3.22008Begin 2009Nog niet bekendARTIKEL 13. LESGELD13.1 Algemene doelstelling: het genereren van inkomsten
voor de financiering van het onderwijsDoelbereiking en maatschappelijke effectenOnderwijs levert een belangrijke bijdrage aan de bevordering van een duurzame
groei van de Nederlandse (kennis)economie. Maar burgers hebben ook persoonlijk
profijt van scholing. Daarom vraagt de overheid een bijdrage in de kosten
van het onderwijs. De doelstelling wordt bereikt door het vragen van lesgeld
aan deelnemers in de bol en het vavo die op 1 augustus van het schooljaar
18 jaar of ouder zijn. Deze groepen worden geacht zelf in de kosten van de
bijdrage te voorzien, al dan niet met behulp van een tegemoetkoming in de
bijdrage of door compensatie via de studiefinanciering.Externe factorenHet behalen van de doelstelling hangt af van de deelname aan het onderwijs.
In tabel 13.3 wordt het aantal lesgeldplichtigen gepresenteerd.13.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
13.1 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 13 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen3 5487 0695 5275 8486 2006 016184Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven3 5487 0695 5275 8486 2006 016184• Uitvoeringsorganisatie IBG3 5487 0695 5275 8486 2006 016184Ontvangsten449 549202 978181 013188 744179 854185 300– 5 446Toelichting:Met ingang van het schooljaar 2005–2006 is het lesgeld afgeschaft
voor alle leerlingen in het voltijd vo (vmbo, havo, vwo), het speciaal onderwijs
en het voortgezet speciaal onderwijs. Ook voor de deelnemers in de bol en
het vavo die 16 of 17 jaar zijn, is de bijdrage vervallen. Door deze daling
van het aantal lesgeldplichtigen zijn de lesgeldontvangsten vanaf 2005 lager
dan in 2004 en eerdere jaren.De realisatie van lesgeldontvangsten in 2008 is per saldo € 5,4
miljoen lager dan begroot. Dit is grotendeels toe te schrijven aan het lager
dan geraamd aantal lesgeldplichtigen.13.3 Operationele doelstelling13.3.1 Vragen van een bijdrage in de kosten van het onderwijs
aan deelnemers van 18 jaar en ouderDoelbereikingZie paragraaf 13.1InstrumentenTabel
13.2 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Heffing van lesgeldJaToelichting:Evenals in de begroting 2007 heeft OCW in de begroting 2008 aangekondigd
om met ingang van het schooljaar 2007–2008 voor deelnemers die slechts
een gedeelte van het schooljaar zijn ingeschreven, de te betalen lesgeldtermijnen
beter af te stemmen op de periode waarvoor men is ingeschreven. Dit voornemen
is tijdig gerealiseerd (Staatsblad 2007, 235 van 19 juni 2007) en voor
schooljaar 2007–2008 voor de eerste maal toegepast. Dit betekent dat
deelnemers die later instromen (of met een geldige reden eerder uitstromen)
nog meer dan in de schooljaren vóór 2007–2008 lesgeld
verschuldigd zijn naar rato van de duur van de inschrijving.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
13.3 Meetbare gegevensAantal lesgeldplichtigen    RealisatieBegrotingVerschil 2004200520062007200820082008Aantal lesgeldplichtigen481 627187 249193 081192 314188 532199 
400– 10 868Bron: realisatiegegevens IB-GroepToelichting:Vanaf 2005 betreft het aantal lesgeldplichtigen alleen de groep deelnemers
bol vanaf 18 jaar. Het aantal lesgeldplichtigen van 2008 is 10 868 lager
dan geraamd. Dit verschil heeft hoofdzakelijk betrekking op de lagere realisatie
van het aantal lesgeldplichtigen voor het schooljaar 2008–2009.ARTIKEL 14. CULTUUR14.1 Algemene doelstelling: een bloeiend cultureel leven.Doelbereiking en maatschappelijke effectenDe minister van OCW is belast met het scheppen van voorwaarden voor het
in stand houden, ontwikkelen, sociaal en geografisch spreiden of anderszins
verbreiden van cultuuruitingen; hij laat zich daarbij leiden door overwegingen
van kwaliteit en verscheidenheid.Op 16 september is het Subsidieplan Kunst van Leven 2009–2012 verschenen
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 16) waarin de besluiten over de subsidies 2009–2012 voor de basisinfrastructuur
zijn opgenomen en toegelicht. In totaal is in 2008 aan 205 culturele instellingen
en acht fondsen een voorwaardelijke subsidie toegekend voor een bedrag van
ruim € 530 miljoen. Hiermee zorgt het kabinet voor een sterke basisinfrastructuur
die goed gespreid is over het land.Behoud en versterking van de betekenis van cultuur voor de samenleving
hangen nauw samen met de publieke belangstelling voor en kennis van cultuur.
Een indicator daarvan zijn de trends cultuurparticipatie (gebruik van en bezoek
aan culturele voorzieningen). Om dit doel te bereiken geldt onder andere een
publieksinkomsteneis voor een deel van de instellingen die subsidie van het
ministerie ontvangen. Daarnaast zijn enkele beleidsprogramma’s uitgevoerd
met specifieke doelstellingen. Hierbij waren de bevordering van cultuurparticipatie
en de versterking van het financieel en maatschappelijk draagvlak van culturele
instellingen belangrijke doelstellingen. In de afgelopen periode is hier veel
aandacht voor geweest. De concrete uitvoering van de programma’s is
steeds begeleid met debatten in en met het veld.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingGeïndexeerde ontwikkeling in de cultuurparticipatie (beoefening,
kunstprogramma’s radio/tv, bezoek). Gebaseerd op percentage mensen dat
minimaal één maal per jaar participeerde. Tabel
14.1 Meetbare gegevens 19831987199520032007*Amateurkunst:     Zelf theater spelen10098665851Zelf musiceren en/of zingen100102969597Zelf beeldende kunstmaken10097728579Radio/tv:     Kunstprogramma’s radio/tv1001141009989Bezoek:     Cinema10093101118116Populaire muziek100113138172185Klassieke muziek100113133106107Cabaret10097101127133Ballet10012499115113Beroepstoneel100102109115111Toneel (inclusief uitvoeringen amateurtoneel)100102110111118Monumenten100103100104104Musea10011198107115Bron: SCP 2008* De cijfers voor 2007 zijn voorlopig, vooruitlopend op definitieve publicatie
in 2009.Toelichting:Ontwikkelingen in cultuurparticipatie zijn in belangrijke mate afhankelijk
van maatschappelijke ontwikkelingen die de (rijks)overheid in beperkte mate
kan beïnvloeden. Van belang is de vaststelling dat de rijksoverheid met
subsidies slechts een klein deel van de «markt» beïnvloed.
Zo is het marktaandeel van het rijksgesubsidieerd aanbod in de Nederlandse
schouwburgen ongeveer 15%. Bovenstaande trendcijfers over de cultuurparticipatie
zijn dan ook primair te beschouwen als kengetal. Voor het bezoek aan cultuuruitingen
geldt dat de meeste genres groei vertonen, in het bijzonder bij de «populaire»
genres als cabaret en populaire muziek. Bij enkele genres is een lichte daling
zichtbaar. De cijfers wijzen op een teruggang van de actieve participatie
(amateurkunst).14.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
14.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 14 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 20041200520062007200820082008Verplichtingen1 969 990992 5971 348 621814 4542 779 161671 7882 107 373waarvan garanties149 931317 700831 300375 373253 465  Totaal uitgaven804 787887 742932 844874 163946 945872 72974 216        Programma-uitgaven 831 588878 403816 960887 290817 78369 507        Bevorderen van de deelname van
de burgers aan kunsten 477 433497 427520 150533 407528 1345 273• Cultuurnota 2005–2008 421 741425 888438 099454 186435 13719 049  – Cultuurproducerende instellingen 290 063290 033298 755309 876298 01711 859  – Cultuur ondersteunende instellingen 50 93853 35454 94456 27254 2791 993  – Fondsen 80 74082 50184 40088 03882 8405 198• Film 5 00013 50018 10020 00020 0000• Verbreden inzet Cultuur 49 42256 57963 81858 94572 721– 13 776• Internationaal Cultuurbeleid (HGIS) 1 2701 4601332762760        Behoud en Beheer Cultureel Erfgoed 275 378300 256202 875262 307201 86460 443• Subsidies Monumentenzorg 169 538207 42371 866130 05769 44760 610• Archieven 23 93522 99423 54925 92422 5653 359• Beelden voor de toekomst 0012 54625 57823 8101 768• Huisvesting 50 39654 65668 50165 65670 789– 5 133• Musea(niet
cultuurnota) 3 5786 9068 3238 0172 6145 403• Behoud en Beheer (overig) 20 6316 0245 6275 0752 3892 686• Verdrag van Malta en subsidies Archeologie 7 3002 25312 463200010 250– 8 250        Bibliotheken 26 40729 27240 79935 37835 34038• Subsidies 1 40566782573166863• Provinciale vernieuwingsplannen 11 52315 23826 96521 04021 227– 187• RVP blinden en slechtzienden 13 47913 36713 00913 60713 445162        Programmakosten Overig (wo Enveloppe, taakstelling
en loon- en prijsbijstelling) 36 86136 13025 22136 77334 6902 083        Nationaal Archief 15 50915 31827 91519 42517 7551 670Apparaatsuitgaven57 68356 15454 44157 20359 65554 9464 709• Bestuursdepartement10 55010 91310 95510 76010 42310 656– 233• Uitvoeringsdiensten47 13345 24143 48646 44349 23244 2904 942Ontvangsten15 949114 92012 10124 80435 20624 30410 9021 Door herformulering van de operationele doelstellingen zijn
de uitgaven op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling
in het jaar 2004 niet meer te reconstrueren.Toelichting:De realisatie van de uitgaven 2008 is € 74,2 miljoen hoger dan
begroot. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de loon- en prijsbijstelling
(€ 26,7 miljoen structureel) en een amendement (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 474 VIII, nr. 8)
voor het wegwerken van de restauratieachterstand in de monumentenzorg (€ 50
miljoen incidenteel).Verklaring voor de belangrijkste overige verschillen in de uitgaven, voor
zover het niet om technische mutaties gaat:• Verbreden Inzet Cultuur: een interne verschuiving van middelen
naar het beleidsartikel Primair Onderwijs (artikel 1) voor de subsidieregeling
versterking cultuureducatie (€ 8,45 miljoen).• Musea (niet cultuurnota): extra uitgaven voor het oplossen van
museale knelpunten (€ 2,3 miljoen).• Verdrag van Malta en subsidies Archeologie: doordat in 2008 geen
beroep is gedaan op de formele achtervangpositie van het Rijk die is ontstaan
met de invoering van de Wet Archeologische Monumentenzorg, zijn de uitgaven
aan projecten rond excessieve opgravingen lager uitgevallen dan geraamd (€ 6
miljoen FES-middelen). De overgebleven middelen zijn doorgeschoven en kunnen
in de jaren 2009–2012 nog tot besteding komen.De realisatie van de verplichtingraming is € 2,1 miljard hoger
dan begroot. De belangrijkste oorzaak daarvan zijn de beschikkingen in het
kader van het subsidieplan 2009–2012.De realisatie van de ontvangsten is € 10,9 miljoen hoger dan
begroot door enkele technische mutaties en diverse niet of te laag geraamde
ontvangsten. Een groot deel van laatstgenoemde categorie zijn de ontvangsten
op projectsubsidies van de Rijksdienst voor Archeologie Cultuurlandschap en
Monumenten (RACM) (€ 2,9 miljoen).14.3 Operationele doelstelling14.3.1 Bevorderen dat burgers deelnemen aan een kwalitatief
hoogwaardig, divers en onafhankelijk aanbod van kunsten door de aanwezigheid
van dit aanbod te waarborgenDoelbereikingOCW heeft randvoorwaarden gecreëerd zodat cultuurinstellingen in
staat zijn een groot, verscheiden publiek toegang te bieden tot een kwalitatief
hoogstaand en divers aanbod dat gespreid is over het land. In 2008 is dit gebeurd in het kader van de cultuurnota 2005–2008. Met de zorg
voor de stelsels heeft het Rijk invulling gegeven aan zijn publieke taken.
Daarnaast is in 2008 de procedure voor de toekenning van cultuursubsidies
voor de komende vier jaar voor het eerst volgens de nieuwe systematiek uitgevoerd.
Het Rijk geeft voortaan alleen direct subsidies aan instellingen die samen
de culturele basisinfrastructuur vormen. De voorstellen voor veranderingen
zijn de afgelopen jaren in verschillende fases van gedachteontwikkeling en
ontwerp onder de naam Verschil Maken besproken met de Tweede Kamer, bestuurlijke
partners en culturele instellingen. In het Subsidieplan Kunst van leven 2009–2012
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2012, 31 482, nr. 16) zijn de subsidiebesluiten voor de basisinfrastructuur opgenomen
en toegelicht.InstrumentenTabel
14.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Cultuurnota 2005–2008 en Subsidieplan 2009–2012Ja2. Overige instrumentenJaToelichting:1. Cultuurnota 2005–2008 en subsidieplan 2009–2012Het uitvoeren van de cultuurnota 2005–2008 en het Subsidieplan Kunst
van Leven 2009–2012 door het verstrekken van subsidies aan:• Vierjarig gesubsidieerde instellingen die inhoud geven aan een
van de vier functies in de basisinfrastructuur (instandhoudingsfunctie, internationale
platformfunctie, ontwikkelingsfunctie, ondersteuningsfunctie).• Instellingen met een langdurig subsidieperspectief (musea die een
rijkscollectie beheren voor het behoud waarvan de staat verantwoordelijkheid
heeft genomen; twee dansgezelschappen, de symfonieorkesten en de twee landelijke
operavoorzieningen; de sectorinstituten).• Cultuurfondsen (Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten, Programmafonds
Cultuurparticipatie, Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst,
Nederlands Literair Productie- en Vertalingen Fonds, Fonds voor de Letteren,
Mondriaan Stichting, Stimuleringsfonds voor Architectuur, Nederlands Fonds
voor de Film).In het nieuwe subsidiestelsel neemt de minister directe verantwoordelijkheid
voor de basisinfrastructuur. Daarvan is een deel aangewezen in een langjarig
subsidieperspectief gecombineerd met visitatie en een ander deel komt in aanmerking
voor een vierjarige subsidierelatie. De overige culturele instellingen kunnen
voor project- en meerjarige subsidies terecht bij de cultuurfondsen. Er is één
groot fonds voor de podiumkunsten gekomen: het Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten.
Ook is in 2008 gewerkt aan de totstandkoming van het nieuwe Fonds voor Cultuurparticipatie.
Dit is per 1 januari 2009 operationeel.2. Overige instrumentenParticipatieDe programma’s Cultuur en School en Actieprogramma Cultuurbereik
zijn in 2008 voortgezet. Zij krijgen een vervolg in de beleidsprioriteit «Een
brede basis voor cultuur: cultuurparticipatie». De cultuurkaart is met
ingang van het schooljaar 2008–2009 geïntroduceerd in het voortgezet onderwijs. In het kader van het programma leesbevordering werken
bibliotheken, gemeenten, scholen en consultatiebureaus samen in aanbod en
ondersteuning van activiteiten ter stimulering van het (voor)lezen bij kinderen
van 0 tot 18 jaar.Een sterke sectorIn 2008 heeft de commissie cultuurprofijt haar advies «Meer draagvlak
voor cultuur» uitgebracht. In het advies staat het versterken van ondernemerschap
van culturele instellingen centraal. In juni 2008 heeft de minister van OCW
zijn reactie op het advies gegeven (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 28 989, nr. 65). Deze reactie is besproken
met alle betrokken partijen. De minister heeft het advies in hoofdlijnen overgenomen.
De voorstellen van de commissie worden gefaseerd uitgevoerd, waarbij de jaren
2009 t/m 2012 een overgangsperiode vormen.ExcellentieDe regering heeft geïnvesteerd in de begeleiding en ontwikkeling
van (top)talent en voor een versterking van de internationale positie van
het Nederlandse culturele leven. De brief Grenzeloze Kunst (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 482, nr. 17) beschrijft
de prioriteiten in het internationaal cultuurbeleid voor de periode 2009–2012
en de instrumenten die hiervoor beschikbaar zijn. Belangrijkste punt is de
inzet op design, mode en architectuur: disciplines waarin Nederland internationaal
sterk staat. Fondsen (verdeling van middelen) en sectorinstituten (internationale
promotie) hebben in de uitvoering van het beleid een belangrijke rol gespeeld.
Bovendien gaat Nederland zijn meest excellente kunstenaars eren met een jaarlijkse
Vermeerprijs.InnovatieMet het Programma voor de Creatieve Industrie hebben OCW en EZ de economische
benutting van cultuur en creativiteit bevorderd. Het programma is in december
2008 geëvalueerd. In 2009 volgen de reactie van het kabinet op het programma
en voorstellen voor een vervolgprogramma.Geldstroom Beeldende kunst en vormgevingDe huidige Geldstroom Beeldende Kunst en Vormgeving loopt eind 2008 af.
De brief beleid beeldende kunst (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 28 989, nr. 61) bevat voorstellen voor
een andere inzet van deze middelen met ingang van 2009.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
14.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatie Realisatie Streefwaarde Realisatie 200520062007200820081. Uitvoeringen gesubsidieerde podiumkunsten (incl.
buitenland)116 86417 00217 36916 000n.n.b.2. Bezoeken gesubsidieerde podiumkunsten (incl.
buitenland)13 937 7684 058 6894 029 5183 600 000n.n.b.3. Realisatie «15% norm» podiumkunsten27%27%28%15%2n.n.b.  Bron 1, 2 en 3: Verslagen gesubsidieerde
instellingen     4. Aantal Nederlandse filmproducties39292020–25305. Marktaandeel publiek Nederlandse film13,2%11,1%13,5%12%17,6%3  Bron 4 en 5: Nederlandse vereniging
van bioscoop exploitanten     6. Cultuur en School: percentage bestede vouchers2004/05: 76%2005/06:
79%2006/07: 80%2007/08: 80%n.n.b.7. Percentage verzilverde waarde cultuurkaartn.v.t.n.v.t. n.v.t.70%n.n.b.  Bron 6 en 7: CJP     8. Culturele diversiteit:
percentage cultureel diverse besturen41999: 8,2%2003: 13,5%15,1%15%n.n.b.  Bron: RISBO 2008     9. ICB: aantal Nederlandse uitvoeringen podiumkunsten in
het buitenland12 3652 2332 1581 850n.n.b.10. ICB: aantal bezoeken aan Nederlandse uitvoeringen podiumkunstenbuitenland1761 244856 331698 000700 000n.n.b.  Bron 9 en 10: Verslagen gesubsidieerde instellingen     1 Aantallen voorstellingen en bezoeken kunnen afwijken van
eerder gepresenteerde aantallen omdat na afsluiting van het jaarverslag nog
correcties worden doorgevoerd. Gekozen is voor de meeste recente waarde, inclusief
correcties.2 Genoemd percentage is minimumnorm, geen prognose.3 Voorlopige cijfers4 In 2008 is door RISBO op verzoek van OCW een nieuwe meting
gedaan over de jaren 1999, 2003 en 2007 omdat de eerdere metingen niet betrouwbaar
bleken. Daarom wijken de waarden in deze tabel iets af van gepresenteerde
waarden in eerdere begrotingen jaarverslagen.Toelichting:• Podiumkunsten/internationaal cultuurbeleid: De cijfers betreffen
uitsluitend de door OCW gesubsidieerde uitvoeringen in binnen- en buitenland
(exclusief festivals en exclusief voorstellingen gesubsidieerd door de cultuurfondsen).• De «15%-norm» geeft de relatie tussen de publieksinkomsten
en de totale subsidie (van alle overheden samen). De norm is dat deze verhouding
minimaal 15:85 is. De overige inkomsten blijven buiten beschouwing. Voor festivals,
jeugdtheater, podia, productiehuizen en enkele orkesten gelden aangepaste
normen. Deze zijn in de indicator niet meegenomen. In 2008 is besloten deze
norm met ingang van 2009 af te schaffen. Hiervoor in de plaats komt een in
2009 te ontwikkelen norm voor eigen inkomsten voor alle instellingen in de
basisinfrastructuur.• Vouchers en Cultuurkaart: De vouchers, waarmee leerlingen in het
voortgezet onderwijs culturele activiteiten kunnen betalen, zijn in november
2008 vervangen door de cultuurkaart. Een bestedings-percentage van 80%
is het maximaal haalbare. De indicator «percentage verzilverde waarde
cultuurkaart» is het percentage van de rechten die de cultuurkaart geeft
(betalingen aan culturele activiteit), dat daadwerkelijk verzilverd wordt.• Culturele diversiteit: De gepresenteerde cijfers hebben betrekking
op het aantal besturen van culturele instellingen met ten minste één
allochtone bestuurder. De omschrijving van de indicator in de tabel is aangepast
ten opzichte van de begroting 2008 omdat daar sprake was van «het aantal
bestuurders met een cultureel diverse achtergrond». Het percentage cultureel
diverse besturen zit daarmee op het destijds beoogde aandeel.14.3.2 Bevorderen dat burgers kennis nemen van het culturele
erfgoed door het te behouden, te beheren en te ontsluitenDoelbereikingOm aan deze operationele doelstelling invulling te geven is binnen de
verschillende erfgoedstelsels die onder de verantwoordelijkheid van OCW vallen,
te weten de musea, monumentenzorg, archeologie en archieven, beleid ontwikkeld.InstrumentenTabel
14.5 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Bekostiging Regionale
Historische CentraJa2. Selectie van over te dragen archiefmateriaalJa3. Conserveren van archiefmateriaalJa4. Toegankelijk maken van archieven voor
de gebruikerJa5. Actieprogramma Ruimte en Cultuur (2005–2008)Ja6. Stimuleringsprogramma’s en voorbeeldprojectenJa7. Projectbureau BelvedereJa8. Het beperkt aanwijzen van (archeologische) monumenten door
RACMJa9. Het adviseren van lokale overheden door RACMJa10. Subsidie woonhuisrestauraties via het Revolving Fund van het
Nationaal Restauratiefonds (NRF)Ja11. Overige monumentensubsidies
door RACMJa12. Beschikbaar stellen van hoogwaardige kennis door RACMJa13. Financiële ondersteuning van lokale overheden bij opgravingen
(excessieve kosten)Ja14. Ondersteuning sectorinstituut Erfgoed Nederland en enkele
andere (vrijwilligers)organisaties en steunpuntenJa15. Meerjarige subsidie en visitatie (subsidieplan) van 30 museaJa16. Incidentele subsidies en vernieuwingsmiddelenNee17. Beschikbaar stellen van kennisJa18. Het Nationaal Historisch MuseumJa19. Subsidies ten behoeve van conservering en
digitalisering (Beelden voor de Toekomst)Ja20. Subsidies MonumentenzorgJaToelichting:1. t/m 4. ArchievenIn 2008 zijn de eerste stappen gezet om tot een decentralisatie van de
rijksverantwoordelijkheid voor de regionale historische centra (RHC’s)
naar de provinciale overheid te komen. De omvorming van de rijksarchieven
in de provincies tot RHC’s heeft ertoe geleid dat archiefdiensten zich
meer buiten de muren van het gebouw presenteren. De opening van het nieuwe
gebouw van het Utrechts Archief in 2008 laat zien hoe effectief en aantrekkelijk
vernieuwende publieksconcepten ingezet kunnen worden. Voorts worden digitale
toegangen op de meest geraadpleegde archiefbestanden ontwikkeld.
De hierdoor ontstane virtuele bezoekersstroom overschrijdt inmiddels die van
de studiezaalbezoekers.5. t/m 7. Mooier NederlandIn 2008 zijn de resultaten opgeleverd van het Actieprogramma Ruimte en
Cultuur (2005–2008). Met Een Cultuur van Ontwerpen, Visie Architectuur
en Ruimtelijk Ontwerp (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 535, nr. 2) heeft het kabinet gekozen voor voortzetting van het architectuurbeleid,
met onder andere ondersteuning van de basisinfrastructuur van architectuurinstellingen.
In deze nota is een aantal nieuwe beleidsspeerpunten geformuleerd, waaronder
de structurele verankering van de rol en positie van het ontwerp in rijksprojecten
en -programma’s («Ontwerp voorop»). In de uitwerkingsbrief
worden de speerpunten verder uitgewerkt en is het vervolg op het Belvédèreprogramma
geschetst (dat eind 2009 afloopt).9. Het adviseren van lokale overheden door RACMOp 16 december 2008 is in de Eerste Kamer (Eerste Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 29 259, G) het wetsvoorstel voor onder meer
de beperking van de ministeriële adviesplicht bij aanvragen om een monumentenvergunning
aangenomen. De wijziging die per 1 januari 2009 van kracht is, betreft
gebouwde monumenten. Als gevolg hiervan richt de Rijksdienst voor Archeologie
Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) zijn deskundigheid alleen nog op aanvragen
die de monumentale waarden van een beschermd monument wezenlijk raken en waar
dit advies een meerwaarde heeft. Begin 2008 ging een aantal onderzoeken in
het kader van de modernisering van de monumentenzorg (MoMo) van start, waaronder
de evaluatie van het Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten
(BRIM). Tevens leverde een vijftal werkgroepen advies over verschillende van
belang zijnde aspecten (financiën, ruimtelijke ordening, kwaliteitszorg,
instrumentarium en bestuurlijke verhoudingen). Op basis hiervan presenteerde
minister Plasterk op 27 november 2008 zijn Visiedocument aan het veld.15. Subsidie meerjarig, en visitatie (subsidieplan)
van 30 museaIn 2008 zijn, met ingang van 1 januari 2009, 30 musea aangewezen voor
een blijvend uitzicht op rijkssubsidie, zodat zij doorlopend in staat zijn
een hoogwaardig en divers aanbod te garanderen. Het betreft musea die een
rijkscollectie beheren of een collectie waar het Rijk verantwoordelijkheid
voor heeft genomen.16. Incidentele subsidies en vernieuwingsmiddelenEr zijn incidentele subsidies verleend, maar geen vernieuwingsmiddelen
uitgedeeld. In plaats daarvan is ervoor gekozen eerst een aantal knelpunten
in de huisvesting van de aangewezen musea op te lossen.18. Het Nationaal Historisch Museum (NHM)Op 1 februari 2008 werd de Stuurgroep NHM opgericht, onder voorzitterschap
van de heer Atzo Nicolai. Deze stuurgroep heeft zorggedragen voor de oprichting
van de rechtspersoon Stichting NHM op 26 september 2008. Het NHM heeft
als doel het bevorderen van het historisch besef en de kennis van de geschiedenis
van Nederland. In december 2008 publiceerde de NHM-directie een pamflet dat
in 2009 de basis zal zijn voor een discussie met alle stakeholders over het
concept van het NHM. De stichting werkt volgens het Raad-van-Toezicht-model
dat gebruikelijk is voor rijksgesubsidieerde musea.19. Beelden voor de ToekomstDit meerjarige project startte in juli 2007 en ging in 2008 zijn tweede
jaar in volgens het overeengekomen jaarplan. Dit jaar stond in het teken van
het conserveren en digitaliseren van audiovisuele content en van de ontwikkeling
van digitale infrastructuur en opslag ten behoeve van het project. Daarnaast
zijn allerlei activiteiten ontplooid op het gebied van contextualiseren, het «clearen»
van auteursrechten van uren video, film, audio en miljoenen foto’s.
Bovendien is gewerkt aan digitale diensten en businessmodellen. Een aantal
Europese aanbestedingstrajecten is doorlopen.20. Subsidies MonumentenzorgIn 2008 zijn de investeringen in het behoud van het monumentaal erfgoed
voortgezet. Vanuit de enveloppe Mooier Nederland werd € 3 miljoen
extra gereserveerd. Daarvan is € 2 miljoen uitgetrokken om de monumentenzorg
op de Nederlandse Antillen te ondersteunen en € 1 miljoen is beschikbaar
gekomen voor het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten
(BRIM). Naar aanleiding van een amendement van het CDA (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 474VIII, nr. 8)
kwam bij voorjaarsnota € 50 miljoen vrij om extra te voorzien in
de restauratiebehoefte van met name kerken. In het kader van het wegwerken
van de restauratieachterstand is door de RACM in 2008 € 88 miljoen
beschikt.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
14.6 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatie1Realisatie1Streefwaarde1Realisatie1 Peildatum20062007200820081. Aantal monumenten met
een restauratieachterstand33%17,1%n.v.t.n.v.t.n.v.t.  Bron: RACM (Rapport PRC 2006)2005    2. Percentage van de bevolking dat eens in de 12 maanden een bezoek
brengt aan een archief2,9%n.v.t.n.v.t.4%n.n.b.  Bron: SCP publicatie 2005/7, Cultuurminnaars
en cultuurmijders1995    3. Percentage beschikbaar materiaal Nationaal Archief van het
totaal Totaal: 97%Digitaal: 1%n.v.t.Totaal: 97%Digitaal: 1%Totaal: 97%Digitaal: 1%Totaal:
97%Digitaal: 1%  Bron: Nationaal Archief2007    4. Aantal bezoeken rijksgesubsidieerde musea25,2 miljoen25,9 miljoen5,7 miljoenn.v.t.n.n.b.2  Bron3: Jaarverantwoordingen rijksgesubsidieerde musea2007    5. Aantal 0–12 jarigen dat jaarlijks een museum bezoekt3,5 miljoenn.v.t.3,5 miljoenn.v.t.4n.v.t.4  Bron: SEO economisch onderzoek, najaar 20082007    6. Aantal «in situ» bewaarde archeologische monumenten12 94912 69012 991n.v.t.12 996  Bron: RACM Erfgoedbalans 2009 (verschijnt voorjaar
2009)2005    7. Beelden voor de Toekomst       uren video0n.v.t.0n.v.t.n.v.t.  uren audio0n.v.t.0n.v.t.n.v.t.  uren film0n.v.t.0n.v.t.n.v.t.  aantal foto’s0n.v.t.0n.v.t.n.v.t.  Bron: jaarverslag consortium Beelden voor de
Toekomst2007    1 N.v.t.: Voor het betreffende jaar werd geen meting gepland
(kolom realisatie) of is geen streefwaarde vastgesteld. Dit houdt verband
met het feit dat niet in alle erfgoedsectoren jaarlijks een meting plaatsvindt.
N.n.b.: Er is een meting voor dat jaar gepland, maar de resultaten zijn nog
niet bekend.2 De basiswaarde van 2007 heeft betrekking op een andere groep
musea dan die bij de andere cijfers. Zoals in het jaarverslag 2007 al is vermeld,
gaan we nu uit van de groep musea met langjarig subsidieperspectief. De gegevens
over 2008 zijn medio 2009 beschikbaar.3 In de begroting 2008 was SCP als bron vermeld voor aantal
bezoeken rijksgesubsidieerde musea, maar dat is onjuist.4 In de indicatorentabel in de begroting 2008 staat in de kolom
streefwaarde peildatum 1 de volgende tekst: Nog te bepalen 2008. Zoals is
toegelicht bij die tabel, werd bedoeld dat in 2008 een nulmeting zou worden
uitgevoerd om een streefwaarde voor een later jaar (2011) te kunnen bepalen.
Er is geen streefwaarde voor 2008 bepaald en daarom staat in bovenstaande
tabel zowel bij de streefwaarde 2008 als de realisatiewaarde 2008 «n.v.t.».Toelichting:7. Beelden voor de ToekomstIn de begroting 2008 zijn voor het project Beelden voor de Toekomst streefwaarden
opgenomen voor het jaar 2010. Door vertraging bij de start van het project
zijn voor de jaren 2007 en 2008 geen representatieve realisatiecijfers beschikbaar.
In het jaarverslag over 2009 wordt aan de hand van de jaarrekening
over 2008 een eerste tussentijdse realisatie opgenomen.14.3.3 Mensen toegang bieden tot een kwalitatief hoogwaardig
multimediaal toegankelijk stelsel van openbare bibliothekenDoelbereikingIn 2008 is de eerste fase van de bibliotheekvernieuwing (2001–2008)
afgerond. In het overgangsjaar 2008 werd de vernieuwing gecontinueerd langs
drie lijnen:1. Inhoudelijke vernieuwing van bibliotheekdienstenEr is substantiële vooruitgang geboekt bij de verbreding en vernieuwing
van de (digitale) dienstverlening. Hiertoe is onder andere de website Schoolbieb.nl
gelanceerd. Binnen Schoolbieb.nl worden (digitale) diensten van openbare bibliotheken
voor verschillende gebruikersgroepen (leerlingen, docenten, bibliothecarissen,
mediathecarissen en ouders) ontsloten.2. StelselversterkingDe provinciale netwerken zijn in 2008 gedeeltelijk gerealiseerd. Ditzelfde
geldt voor de effectuering van het landelijke collectiebeleid. Daarnaast zijn
zowel de vorming van de basisbibliotheken als de certificering hiervan grotendeels
afgerond.3. Integratie van de blindenbibliotheken in het stelsel
van de openbare bibliothekenDe integratie is in 2008 succesvol afgerond en geëvalueerd. De stuurgroep
heeft haar bevindingen vastgelegd in een rapport d.d. 7 oktober 2008.
De decentrale uitrol van de dienstverlening aan blinden en slechtzienden ligt
op schema.Tegelijk werd in 2008 de volgende fase van de bibliotheekvernieuwing grondig
voorbereid. De Raad voor Cultuur gaf in mei advies. De minister van OCW maakte
in de zomer en in december afspraken met IPO en VNG over de voortgang en de
budgetverdeling in de periode 2009–2012. Op 15 december 2008 is
op basis van het advies van de commissie Calff een bestuurlijk akkoord gesloten
over de voortgang van het innovatietraject 2009–2012. Het akkoord betreft
onder meer:• de uitgangspunten voor een bibliotheekcharter. In dit charter worden
de rollen en verantwoordelijkheden van het Rijk, de provincies en de gemeenten
beschreven;• de programmalijnen en budgetverdeling voor de komende jaren.Afgesproken is dat de ontwikkeling van de digitale bibliotheek prioriteit
heeft. Op 21 oktober 2008 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
bibliotheekvernieuwing in de jaren 2009 tot en met 2012 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 330, nr. 30).InstrumentenTabel
14.7 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Subsidies: Instellingssubsidie aan de VOB, inclusief subsidie
voor het uitvoeren van stelseltaken door de VOBJa2. Monitoring en evaluatie van processen en instellingenJa3. Bestuurlijk overleg en daaruit voortvloeiende afspraken met
IPO en VNGJaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
14.8 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 20072006200720082008Loket aangepast lezen – aantal ingeschreven
lezersBron: VOB31 165n.v.t.31 165n.v.t.31 165Loket aangepast lezen – uitleningen
algemene lectuur brailletitelsBron: VOB6 819n.v.t.6 819n.v.t.7 184Loket aangepast lezen – uitleningen algemene
lectuur gesproken boekenBron: VOB1 037 858n.v.t.1 037 858n.v.t.1 061 259Toelichting:Sinds de integratie van de blindenbibliotheken in het stelsel van openbare
bibliotheken zijn omtrent het gebruik van deze voorziening (landelijk loket
aangepast lezen) goede kengetallen beschikbaar. Hoewel deze indicatoren nog
niet in de begroting over 2008 waren opgenomen, worden de belangrijkste kengetallen
hier gepresenteerd. Omdat er sprake is van kengetallen zijn hiervoor geen
streefwaarden opgenomen.14.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
14.9 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsEffectenonderzoek ex postEvaluatie verlaagd BTW tarief cultuur
(Bureau APE)AD 14.120082009*1Overig evaluatieonderzoekEvaluatie Belvedere (Bureau Haskoning)OD 14.3.220082008*2 Evaluatie
BRIM-regeling (bureau BMC)OD 14.3.220082008*3 Evaluatie
Commissariaat voor de MediaOD 14.3.320082008*4 Evaluatie
Programma Creatieve IndustrieOD 14.3.320082008*5 De openbare
bibliotheek in de toekomstOD 14.3.320082008*6 Integratie
blindenbibliotheken in de openbare
basisbibliothekenOD 14.3.320072008*7*1 evaluatieonderzoek is afgerond, publicatie samen met beleidsreactie
Kabinet begin 2009*2 www.minocw.nl/documenten/Rapport%20Belvedere%20evaluatie%202008.pdf*3 www.minocw.nl/documenten/Evaluatie%20Brim.pdf*4 www.minocw.nl/documenten/32896a.pdf*5 www.minocw.nl/documenten/93490a.pdf*6 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 28 330, nr. 27*7 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 330, nr.
30ARTIKEL 15. MEDIA15.1 Algemene doelstelling: een divers media-aanbod.Doelbereiking en maatschappelijke effectenHet mediabeleid van de overheid richt zich op het waarborgen van een onafhankelijk,
gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig media-aanbod op en in televisie, radio,
kranten, opiniebladen en van journalistieke, culturele uitingen via internet.
De minister van OCW heeft specifieke zorg voor het stelsel van de landelijke,
regionale en lokale publieke omroepen en de wet- en regelgeving op dat terrein
alsmede de financiering van de landelijke publieke omroep, wereldomroep en
enkele andere aan de omroep gelieerde instellingen.Voor 2008 was het doel te komen tot wetgeving waarin de multimediale taak
van de publieke omroep beter wordt geregeld en de reclameregels voor commerciële
omroepen worden versoepeld. Deze nieuwe Mediawet is op 1 januari 2009
in werking getreden (Stb. 2008, 583). In 2008 is verder wetgeving voorbereid
voor een actualisering van de taak en organisatie van de publieke omroep.
De zorg over de toekomst van de pers nam toe in 2008. In twee brieven aan
de Tweede Kamer gaat de minister van OCW hierop in. Hij kondigde eind 2008
een commissie aan die zich gaat buigen over de innovatie in de pers. In 2008
is het mediawijsheid expertisecentrum opgericht. Het kabinet wil veilig en
verantwoord mediagebruik bevorderen door burgers toe te rusten om kansen van
media volop te benutten en tevens goed om te gaan met de mogelijke gevaren
daarvan.Externe factorenOp het media-aanbod en -gebruik is een veelheid van factoren van invloed
zoals Europese regels, ontwikkeling technologie, economische trends en veranderingen
in het mediagebruik van mensen. De overheid heeft een verantwoordelijkheid
voor het systeem van regulering en financiering maar kan de uitkomst (aanbod
en gebruik van media) niet direct bepalen. De meetbare gegevens geven een
indicatie van aanbod en gebruik en zeggen op die wijze iets over de doelen
van het mediabeleid. In 2008 waren voor de perssector met name de economische
ontwikkelingen en ontwikkelingen in leesgedrag van belang.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
15.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  2006*2007200820081a. Aantal Nederlandstalige televisiekanalen19 19p.m.201b. Aantal Nederlandstalige radiokanalen21 20p.m.23  Bron: Stichting Kijkonderzoek (1a); Continu
Luisteronderzoek door Intomart Gfk (1b); aangevuld met informatie uit het
rapport van het Commissariaat voor de media Mediaconcentratie in Beeld (1a
en 1b)2005    2. Publieksbereik landelijke publieke televisie85%  85%86%  Bron: Stichting Kijkonderzoek2003    2a. Publieksbereik landelijke publieke televisie naar leefstijl
(13 jaar en ouder)       • gemakzoekende burger    93%  • zorgzame opvoeder    90%  • bezorgde burger    89%  • standvastige gelovige    93%  • participerende burger    93%  • zorgzame spanningszoeker    87%  • tolerante wereldburger    89%  • ambitieuze pleziermaker    78%2b. Publieksbereik landelijke publieke televisie naar leeftijdscategorie       • 6–12 jaar    74%  • 13–19 jaar    69%  • 20–34 jaar    83%  • 35–49 jaar    89%  • 50 jaar en ouder    94%2c. Publieksbereik landelijke publieke televisie naar sociale
klasse (13 jaar en ouder)       • klasse AB1    88%  • klasse B2    86%  • klasse C    86%  • klasse D    93%2d. Publieksbereik landelijke publieke televisie naar politieke
affiniteit (13 jaar en ouder)       • lage politieke affiniteit    85%  • midden politieke affiniteit    91%  • hoge politieke affiniteit    94%2e. Publiekbereik landelijke publieke televisie naar culturele
affiniteit (13 jaar en ouder)       • culturele affiniteit laag (laag)    86%  • culturele affiniteit laag (hoog)    89%  • culturele affiniteit midden    91%  • culturele affiniteit hoog    92%  Bron: NPO     3. Aantal redactioneel zelfstandige dagbladen24 22p.m.22  Bron:www.Hoi-online.nl     4. Dagbladconcentraties (maximum % oplagemarkt)33% 27%35%
(max)29%  Bron:www.Hoi-online.nl     5. Distributie elektronische media in huishoudens       • % met kabelaansluiting88,5% 81%p.m.79%  • % digitale ethertelevisie3,7% 7%p.m.8%  • % satelliet10,1% 11%p.m.12%  • % IPTV (televisie via internet)1,7% 3%p.m.4%  Bron: TNO2006    * Door herformulering van de algemene doelstellingen is het niveau van
de algemene doelstellingen voor 2006 niet meer te reconstrueren.Toelichting:1. Het aantal radio- en televisiekanalen voor het Nederlandse publiek
is een grove indicator voor de diversiteit van de audiovisuele media. Daarom
is geen streefwaarde opgenomen. In dit overzicht staan de landelijke algemene
zenders, met uitzondering van digitale themakanalen.2. Het maatschappelijke effect van de publieke omroep hangt mede af van
het aantal mensen dat kijkt en/of luistert. Gezien de vele commerciële
alternatieven en de digitalisering zijn marktaandelen van de publieke
radio en televisiezenders hiervoor een minder goede indicator. In plaats daarvan
is het weekbereik genomen: het percentage mensen (boven de 6 jaar) dat per
week minimaal 15 minuten aaneengesloten heeft gekeken naar de publieke televisie.
Deze streefwaarde maakt onderdeel uit van de prestatieovereenkomst 2008–2010
tussen de landelijke publieke omroep en de minister van OCW. Op verzoek van
de Tweede Kamer is ter informatie in dit verslag ook specifiek gerapporteerd
over de mate van diversiteit van het bereik van de publieke omroep3. Het aantal redactioneel zelfstandige kranten is een grove indicator
voor de diversiteit van de pers. Na de fusie van het Algemeen Dagblad met
7 regionale dagbladen is het aantal titels gedaald naar 22 in 2007. Voor de
streef- en realisatiewaarden worden de gratis kranten niet meegeteld.4. Om diversiteit van de meningsvorming te beschermen, gaat wetgeving
mediaconcentratie (door fusies en overnames) tegen. Hiertoe mag het marktaandeel
per dagbladonderneming na overname(s) nooit meer dan 35% bedragen.
In 2007 had de grootste uitgever een marktaandeel van 27%. De realisatiecijfers
hebben betrekking op het 3e kwartaal van 2008. Recentere gegevens zijn nog
niet beschikbaar.5. Concurrentie tussen en op distributienetwerken is gunstig voor toegankelijkheid:
zowel eindgebruikers als aanbieders van inhoud hebben meer te kiezen en de
prijzen voor distributie worden doorgaans lager. In 2007 is de kabel nog steeds
het dominante netwerk voor de distributie van televisie en ether het belangrijkst
voor radio. In 2006 is analoge ethertelevisie omgeschakeld naar digitale ethertelevisie
en is het aanbod via digitale ether uitgebreid. De realisatiecijfers hebben
betrekking op het 2e kwartaal van 2008. Recentere gegevens zijn nog niet beschikbaar.15.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
15.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 15 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen1 638 092719 780797 288886 708909 647853 39356 254Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven867 462844 980758 453783 452887 881843 19344 688        Programma-uitgaven867 462844 980758 453783 452887 881843 19344 688        Bevorderen dat alle burgers toegang hebben
tot een kwalitatief hoogwaardig, onafhankelijk en pluriform media-aanbod865 408837 016755 606780 706883 278838 74044 538• Financiering publieke omroep849 979821 395739 828764 692866 433822 22644 207• Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties15 42915 62115 77816 01416 84516 514331        Programmakosten-overig2 0547 9642 8472 7464 6034 453150• Overige uitgaven (geen Mediawet)2 0547 9642 8472 7464 6034 453150Ontvangsten259 312238 965252 909251 225252 022232 23419 788Toelichting:De realisatie 2008 wijkt € 44,7 miljoen af van de vastgestelde
begroting. Enerzijds wordt dit veroorzaakt door de toegekende loon- en prijsbijstelling
van € 20,2 miljoen. Verder leiden de hoger dan verwachte reclameontvangsten
tot een hoger uitgavenbudget.De hogere realisatie op de verplichtingen van € 56,1 miljoen
wordt eveneens veroorzaakt door de hogere raming op de reclame-ontvangsten
en de loon- en prijsbijstelling. Het resterende verschil van € 11,9
miljoen wordt veroorzaakt door een wijziging in het moment, waarop een verplichting
wordt aangegaan.De realisatie op de ontvangsten is € 19,8 miljoen hoger dan
begroot. Enerzijds komt dit door een lagere ontvangst zerobase (radiofrequenties)
als gevolg van gemaakte betalingsregelingen van € 4,2 miljoen. Anderzijds
betreft het hogere ramingen van reclame-ontvangsten van € 24 miljoen.
De bedragen voor reclame-ontvangsten, die in de begroting en dit jaarverslag
zijn opgenomen, zijn gebaseerd op ramingen door de STER. De daadwerkelijke
ontvangsten over 2008 zijn op dit moment nog niet vastgesteld, zodat in dit
jaarverslag wordt uitgegaan van de laatste ramingen.15.3 Operationele doelstelling15.3.1 Bevorderen dat alle burgers toegang hebben tot
een kwalitatief hoogwaardig, onafhankelijk en pluriform media-aanbod.DoelbereikingDe komende jaren legt het kabinet het accent op drie terreinen van het
mediabeleid:• bevorderen van een kwalitatief hoogwaardig, onafhankelijk en pluriform
media-aanbod via (publieke) audiovisuele mediadiensten;• een levendig journalistiek klimaat en innovatie in de geschreven
pers;• mediawijsheid: bevorderen veilig en verantwoord mediagebruik door
burgers toe te rusten om de kansen van media volop te benutten en tevens goed
om te kunnen gaan met de mogelijke gevaren ervan.Publieke OmroepNa jaren van bezuinigingen werd in 2008 de programmering van de publieke
omroep hersteld en tekorten gedekt met een financiële impuls van € 50
miljoen. Voor de periode 2008–2010 heeft de minister van OCW prestatieafspraken
gemaakt met de landelijke publieke omroep. Op 1 januari 2009 is de Mediawet
2008 in werking getreden. Als gevolg hiervan mag de publieke omroep voortaan
al het elektronisch aanbod (onder andere websites, digitale kanalen, mobiel
aanbod) tot zijn hoofdtaak rekenen. Programma’s van omroepen kunnen
daardoor flexibeler verdeeld worden over de verschillende kanalen (bijvoorbeeld
digitale themakanalen). Omroepen hoeven ook niet langer een voorgeschreven
deel van de zendtijd te vullen op een vast thuisnet. De verplichte percentages
zendtijd voor informatie en cultuur op radio en televisie (voor Nederland
1, 2 en 3) worden vervangen door prestatieafspraken over het totale aanbod.
Hierbij wordt nu bijvoorbeeld ook het aanbod aan informatie en cultuur op
digitale themakanalen en websites meegerekend. De nieuwe mediawet regelt verder
dat er meer ruimte komt voor samenwerking tussen de publieke omroep en andere
mediabedrijven en culturele en educatieve instellingen. Tot slot zijn met
de wet de reclameregels voor de commerciële omroepen versoepeld, waardoor
zij hun films vaker mogen onderbreken en meerdere vormen van reclame mogen
uitzenden (bijvoorbeeld split screen reclame). Daar staat tegenover dat omroepen
geen alcoholreclame meer mogen uitzenden voor 21.00 uur ’s avonds.Vanaf 2008 subsidieert het Mediafonds (Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele
Mediaproducties) de ontwikkeling van kwaliteitsdrama van regionale omroepen.
Na een opstartjaar verwacht het fonds meer aanvragen in 2009.Pers en journalistieke productiesDe minister heeft zijn visie op toekomstig persbeleid uiteengezet in twee
brieven aan de Tweede Kamer, resp. 14 november 2008 (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 777, nr. 1) en
12 december 2008 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 777, nr. 2). Hierover heeft een algemeen overleg plaats gevonden op 18 december
2008. Verder heeft de minister op 12 januari 2009 de Tijdelijke Commissie
Innovatie en Toekomst Pers ingesteld (cie-Brinkman) met een tweeledige taak:• advies over innovatie van de (dagblad)pers;• advies over toekomst van de nieuwsvoorziening in Nederland, toegespitst
op de rol van de pers.Bewust mediagebruikHet NICAM (Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele
Media) heeft voorbereidingen getroffen voor de uitvoering van een driejarige
pilot om te komen tot een classificatiesysteem voor geschiktheid. Dit systeem
moet naast het huidige Kijkwijzersysteem voor schadelijkheid bijdragen aan
toerusting van ouders en kinderen bij hun mediagebruik.Er is een bedrag van € 0,5 miljoen ingezet om een mediawijsheid
expertisecentrum op te zetten. Dit centrum moet de samenhang en samenwerking
versterken tussen initiatieven op het terrein van mediawijsheid. Via een website
vinden mensen hun weg naar de vele initiatieven die er reeds zijn (www.mediawijsheidkaart.nl). Het centrum heeft programmalijnen uitgestippeld en werkgroepen
ingesteld. Er zijn inmiddels ruim 130 organisaties op het terrein van mediawijsheid
bij het centrum aangesloten via een intentieverklaring.In 2008 is met mediaorganisaties gesproken over het opstellen van een
gedragscode die door henzelf nageleefd wordt. Hieruit blijkt dat media spelregels
hebben en hanteren. Wat zij kunnen doen is meer en beter publiek verantwoording
afleggen en de regels die zij zelf hanteren voor iedereen kenbaar maken op
het internet. De organisaties zijn hier nu mee aan de slag. De gedragscode
zal overigens aanvullend zijn op reeds bestaande codes (reclamecode, kijkwijzer,
journalistieke codes etc.).In 2008 heeft de minister van OCW zijn visie op media en diversiteit naar
de Tweede Kamer gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700, nr. 44) en nieuwe conventanten gesloten met de vier grote steden over FunX
en MTNL voor de periode 2008–2012.InstrumentenTabel
15.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Financiering van de publieke omroepJa2. Meerjarige afspraken over de prestaties van de publieke omroepJa3. Nieuwe spelregels voor de multimediale taak van de publieke
omroep (inclusief lokale en regionale omroep)Ja4. Uitwerken van voorstellen voor de organisatie van de publieke
omroep in wetgevingJa5. Ondersteuning van de regionale culturele programmeringJa6. Duidelijkheid over de toekomst van multiculturele publieke
radio (FunX) en televisie (MTNL)Ja7. Ontwikkeling van diversiteit en concentratie in de geschreven
mediaJa8. Stimuleren van de pluriformiteit van de pers, voor zover die
van belang is voor de informatie en opinievorming (Stimuleringsfonds voor
de pers)Ja9. Kinderen en jongeren beschermen voor te veel seks en geweld
op televisieJa10. Netwerk opstarten van organisaties, die zich bezig houden
met mediawijsheidJa11. Zelfregulering voor verbetering van bestaande gedragscodes
en initiëring van nieuwe gedragscodesJaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
15.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  2006*2007200820081. Waardering publieke omroep: % mensen dat
uitzendingen betrouwbaar vindt71% –75%75%  Bron: Nederlandse publiek Omroep2006    2. Onderscheidende programmering publieke televisie: %
zendtijd informatie en jeugd77%  75%77%  Bron: Stichting Kijkonderzoek2006    3. Aantal documentaires regionale televisie:       • Algemeen13 13 16  • Kunst7 5 4  • Drama  7 6  Bron: Jaarverslag 2008 Stimuleringsfonds
Nederlandse Culturele Mediaproducties2006    4. Bekendheid Kijkwijzer79%  80%86%  Bron: Nederlands Instituut voor Classificatie
van Audiovisuele Media (NICAM)2006    * Door herformulering van de algemene doelstellingen is het niveau van
de algemene doelstellingen voor 2006 niet meer te reconstrueren.Toelichting:1. De publieke omroep onderzoekt of het Nederlandse publiek zijn aanbod
onderscheidend vindt. De belangrijkste dimensie hierin is of de kijkers de
uitzendingen van de publieke omroep betrouwbaar vinden.2. Het onderscheidende karakter van het publieke aanbod laat zich verder
aflezen uit de verdeling van televisiezendtijd over de diverse genres. De
publieke omroep bracht aanzienlijk meer informatie en programma’s voor
de jeugd: 77% van de publieke zendtijd, tegenover een streefwaarde
van 75%. Deze gegevens worden alleen geproduceerd door de Stichting
Kijk Onderzoek (SKO). Omdat SKO voor de branche werkt, volgt de indeling in
genres ook de behoeften en gebruiken in de mediawereld. Zij kunnen daardoor
niet één op één worden vergeleken met de rapportage
over naleving van de wettelijke programmavoorschriften ten behoeve van het
Commissariaat voor de Media.3. Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties ontvangt
vanaf 2008 € 500 000 extra subsidie voor culturele programmering
door regionale omroepen. Hiervoor worden per jaar extra documentaires gemaakt
boven de documentaires, die de regionale omroep nu al produceert. In de begroting
2008 is hiervoor een streefwaarde van 60 documentaires opgenomen. Dit aantal
is gebaseerd op een verondersteld aantal documentaires van 40 in 2006. De
basiswaardes zijn aangepast aan de realisatiecijfers uit het jaarverslag over
2006 van Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties, waarbij
tevens een onderscheid is gemaakt tussen algemeen, kunst en drama. De realisatiecijfers
over 2008 geven op het totaal niet de verwachte stijging van 50% meer
documentaires. Dit is wel het geval op het gebied van kunst en drama, waarvoor
het extra budget ook bestemd is.4. De Kijkwijzer is een belangrijk hulpmiddel voor bewust mediagebruik
door kinderen en hun opvoeders. Pictogrammen geven informatie over
de inhoud van het mediaproduct en er is een indicatie opgenomen vanaf welke
leeftijd de inhoud niet schadelijk is. De leeftijdsgrenzen zijn bovendien
bepalend voor het uitzendtijdstip van programma’s op televisie. Het
streven is dat 80% van de Nederlandse bevolking bekend is met de Kijkwijzer.
In 2008 is dit streefcijfer ruimschoots gehaald met 86%.15.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
15.5 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingVisitatie landelijke publieke omroepOD 15.3.120072009  Visitatie wereldomroepOD 15.3.120072009 Overig evaluatieonderzoekMediabeleid en culturele diversiteitOD 15.3.1 2008Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200, nr.
163(bijlage) Evaluatie
gewijzigde financie- ringsstructuur regionale publieke omroepenOD 15.3.1 2008Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700, nr.
129 Evaluatie
Commissariaat voor de Media (2003–2006)OD 15.3.1 2008Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200, nr. 201(bijlage)ARTIKEL 16. ONDERZOEK EN WETENSCHAPSBELEID16.1 Algemene doelstelling: het scheppen van een internationaal
concurrerende onderzoeksomgeving die onderzoekers uitdaagt tot optimale wetenschappelijke
prestaties en die voldoende aansluit op maatschappelijke behoeften.Doelbereiking en maatschappelijke effectenIn de Strategische agenda voor het hoger onderwijs en het onderzoeks-
en wetenschapsbeleid staat het vrije en ongebonden onderzoek centraal. Er
moet meer ruimte komen voor talentvolle onderzoekers, middelen voor onderzoek
moeten in competitie bij de beste onderzoekers terecht komen en de tweede
geldstroom wordt versterkt. In het kader van de algemene doelstelling en in
lijn met de strategische agenda is met de inzet van een aantal instrumenten
gestreefd naar het realiseren van deze doelen. Behalve met reguliere structurele
bijdragen en subsidies aan instellingen en met de inzet van de extra enveloppenmiddelen,
is ook via extra incidentele impulsen (Bsik en FES) bijgedragen aan wetenschap
van hoog niveau, vergroting van focus en massa, ruimte voor talent, valorisatie,
wisselwerking tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven en aan innovatie.
De beoogde versterking van het talentinstrumentarium is op gang gekomen. Zo
is ondermeer de vernieuwde en uitgebreide Vernieuwingsimpuls gestart, kon
via het Aspasia programma de doorstroom van vrouwen in UHD- en hoogleraarfuncties
verder toenemen, en is een pilot gestart voor het graduate schools instrument.
Deze maatregelen hebben het vernieuwende vermogen en de kwaliteit van het
onderzoek inclusief de kennisdiffusie bevorderd (zie ook tabel 16.1, indicator
1 en tabel 16.7, indicator 3). De verschillende effectgegevens laten zien
dat Nederland zich internationaal nog steeds in de voorhoede bevindt: de wetenschappelijke
productiviteit is hoog en ook wat de kwaliteit van het onderzoek betreft zit
Nederland bij de wereldtop. Een aantal landen waaronder Denemarken is wel
met een inhaalslag bezig.Voor nadere informatie wordt verwezen naar:• «Het Hoogste Goed», de Strategische agenda voor het
hoger onderwijs-, onderzoek en wetenschapsbeleid (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 288, nr. 1);• Voortgangsrapportage 2008 «Het Hoogste goed» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 288, nr. 45);• «Grenzeloos Goed», de Internationaliseringsagenda hoger
onderwijs-, onderzoek- en wetenschapsbeleid, (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 288, nr. 44);• Wetenschaps- en Technologie- Indicatoren 2008 van het Nederlands
Observatorium van Wetenschap en Technologie (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 288, nr. 25).Externe factoren• Door de toegenomen maatschappelijke vraag naar wetenschappelijke
kennis is de behoefte aan toponderzoek en dus aan talentvolle onderzoekers
sterk gestegen. Nederland kent relatief weinig onderzoekers en promovendi
in de bètawetenschappen. Het aantrekken van talent uit binnen- en buitenland
wordt belangrijker, maar de toenemende concurrentie op de nationale en internationale
arbeidsmarkt leidt ertoe dat het lastig is om talent te werven en te behouden.• Internationaal en in Europees verband neemt het belang van grootschalige
onderzoeksfaciliteiten in betekenis voor de kennisinfrastructuur en qua omvang
aan investeringen toe. Om op topniveau te kunnen blijven presteren en de daarvoor
noodzakelijke aantrekkingskracht op de beste onderzoekers en studenten te
kunnen uitoefenen, is het belangrijk dat Nederland zowel met eigen faciliteiten
als door betrokkenheid bij faciliteiten elders internationale
aansluiting kan vinden. Daarvoor moet Nederland op basis van een nationale
roadmap voldoende kunnen inspelen op actuele Europese ontwikkelingen op dit
gebied.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
16.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007200820081. Internationale wetenschappelijke kwaliteit (de
relatieve Nederlandse citatiescore)(mondiale score = 1) 1,26 (=mondiaal top-3)1,34Nog niet bekendBehorende tot de top-3 mondiaalNog niet bekend  Bron: NOWT/CWTSpeildatum: 2000–2003peildatum: 2003–2006   2. Wetenschappelijke productiviteit (aantal wetenschappelijke
publicaties per onderzoeker in de publieke sector) 0,951,44Nog niet bekendTop-5 positie binnen
de EUNog niet bekend  Bron: NOWT/CWTSpeildatum: 2000–2003peildatum: 2006   3. Promotiegraad (aantal promoties per 1000 personen
van de leeftijdsgroep 25–34 jaar)0,951,481,55Verhoging relatief aantal promotiesNog niet bekend  Bron: VSNU (aantallen promoties) en CBS (leeftijdsgroep) peildatum: 2000peildatum:
2006peildatum: 2007  Toelichting:Voor de indicatoren 1 en 2 zijn nog geen recente cijfers beschikbaar.
De cijfers komen eens per twee jaar beschikbaar via het rapport «Wetenschaps-
en Technologie- Indicatoren» van het Nederlands Observatorium van Wetenschap
en Technologie (NOWT). Uit het laatste NOWT-rapport blijkt uit gegevens tot
en met 2006 dat Nederland bij de wereldtop behoort wat betreft citatiescores
en zich kan meten met een aantal Europese landen wat betreft productiviteit
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 25). Nieuwe gegevens over de periode tot en met 2008 komen begin 2010
beschikbaar in een nieuw uit te brengen rapport. Een precieze positie binnen
de EU wat betreft wetenschappelijke productiviteit is niet te geven, omdat
het NOWT-rapport niet alle EU-landen bevat.Voor indicator 3 komen cijfers voor het jaar 2008 volgens afspraken met
de universiteiten medio 2009 beschikbaar.Het beeld uit de tabel is dat Nederland met de wereldtop meedraait als
het gaat om de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek en goed scoort
wat betreft productiviteit en promotiegraad.16.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
16.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 16 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen959 785982 128991 7531 041 6831 159 387872 727286 660Waarvan garantieverplichtingen92 772  17 7000  Totale uitgaven813 322839 229926 202971 9181 018 295967 10851 187        Programma-uitgaven809 784835 754922 965968 7161 014 828963 67651 152        Zorgen voor een voldoende toerusting van het
onderzoeksstelsel721 810729 444742 703752 747787 300743 59543 705• NWO303 597305 969308 115311 117315 610302 70112 909• KNAW83 24386 53687 77990 18291 74787 7693 978• Koninklijke Bibliotheek (KB)32 57134 42636 24042 58645 31442 9122 402• Stichting Anno1 4002 3002 3000000• KNAW bibliotheek2 2952 3292 3522 4092 4442 36579• LF TUD bibliotheek6 8256 9276 9977 1467 3757 146229• IISG2622652702732792736• SURF2 2702 2702 2702 2707 2702 2705 000• CPG45545846347649347617• TNO194 082195 401197 257194 394198 668191 6936 975• BPRC/Stichting
AAP8 4609 36413 28611 8089 5449 183361• Nationaal Herbarium1 0841 1031 1031 1471 1841 14737• NLR7977977977978658650• Waterloopkundig Laboratorium1 1901 1801 3161 3141 3601 340+ 20• Grondmechanica Delft7137267857848008000• MARIN1 019848866883888903– 15• STT18418618819222719235• EMBC478510543617658724– 66• EMBL2 7162 8272 8573 1473 7343 248486• ESA33 18231 27233 74531 41333 77532 1011 674• CERN27 14727 15127 98928 39429 84430 535– 691• ESO5 7015 6144 9555 5096 2525 915337• EG-Liaison17920021429532523095• NTU/INL1 4121 4221 4091 4072 9632 039924• EIB1 1631 1771 1921 2151 2541 21539• Montesquieu Instituut0001 0001 0321 00032• NCB00005 00005 000• COS46359400000• Nationale coördinatie2 8521 7682 9729 05812 5048 8173 687• Bilaterale samenwerking4 5275 7384 3872 8375 8545 538316• Nader te verdelen1 54386567737198– 161        Het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten
die bijdragen aan de ontwikkeling van specifieke kennis en/of aan het oplossen
van belangrijke maatschappelijke vraagstukken68 05682 146156 377188 015123 636116 1977 439• FES–
BSIK37 36337 18367 29846 92051 45244 7416 711• FES–
cleanrooms nanotechnologie0017 0000000• FES–
TNO automotive0010 8000000• FES–
ITER00018 646000• FES – GATE001 0662 0002 0002 0000• FES–
grootschalige researchfaciliteiten0029 47230 64222 82222 8220• FES –
Parelsnoer00011 7507 7507 7500• Genomics11 34520 44511 34522 34515 00017 000– 2 000• Smart-mix5 34515 09214 76450 8454 9754 865110• EET11 5126 6452 9853 115988994– 6• WeTeN2 49172600000• NEMO02 0551 6471 6873 2841 7251 559• Talentenkracht00003003000• Kust- en zeeonderzoek000652 0652 00065• ASTRON/LOFAR00002 0002 0000• Grootschalige research infrastructuur000010 00010 0000• Graduate Schools00001 00001 000        Ruimte voor excellente onderzoekers en excellente
wetenschap19 59123 98423 61327 613103 613103 6130• Vernieuwingsimpuls13 16014 48413 61313 61388 61388 6130• VI-vrouwencomponent4 0002 0002 0002 0002 0002 0000• Talent Mozaïek2 0002 0002 0002 0002 0002 0000• Talent Rubicon04 0004 0004 0004 0004 0000• Aspasia4311 5002 0002 0003 0002 0001 000• Creatieve promovendi0004 0004 0004 0000• Vrouwelijke hoogleraren000001 000– 1 000        Programmakosten-overig3271802723412792718• Uitvoeringsorganisatie CFI3271802723412792718        Apparaatsuitgaven3 5383 4753 2373 2023 4673 43235Ontvangsten116 733116 130204 008189 367178 093167 47510 618* Door herformulering van de operationele doelstellingen kunnen de uitgaven
op instrumentniveau en/of het niveau van de operationele doelstelling afwijken
van voorgaande jaarverslagen.Toelichting:De uitgaven in 2008 (€ 1 014,8 miljoen) betreffen hoofdzakelijk
de bijdragen aan het onderzoekbestel (€ 787,3 miljoen). Daarnaast
betreft het uitgaven aan het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten
(€ 123,6 miljoen) en uitgaven voor excellente onderzoekers en excellente
wetenschap (€ 103,6 miljoen).De realisatie van de uitgaven ligt € 51,1 miljoen hoger dan
oorspronkelijk is vastgesteld. De verschillen worden hoofdzakelijk verklaard
door een herschikking van OCW-middelen van € 13,5 miljoen ten behoeve
van een subsidie aan Naturalis voor de totstandkoming van het Nederlands Centrum
voor Biodiversiteit (NCB), een subsidie aan de Stichting SURF voor grensverleggende
ICT-Innovaties, de start Graduate Schools en de verhoging van de bijdrage
aan Aspasia en NEMO. Verder zijn er nog technische bijstellingen als gevolg
van loon- en prijsbijstellingen (€ 30,8 miljoen) en in 2008 opgevraagde
BSIK-middelen 2007 ad € 6,7 miljoen.16.3 Operationele doelstelling16.3.1 Zorgen voor een voldoende toerusting van het onderzoeksstelselDoelbereikingDe geplande uitgaven zijn gerealiseerd en hebben er mede toe geleid dat
aan een groot aantal onderzoekers en onderzoeksinstellingen ruimte kon worden
gegeven om bij te dragen aan het uitvoeren van excellent wetenschappelijk
onderzoek en aan de betere benutting van de resultaten ervan. Uit de in 2008
uitgevoerde evaluatie blijkt dat NWO, die de belangrijkste organisatie
is voor deze doelstelling, een efficiënte en effectieve organisatie is.
NWO blijkt een organisatie die als tweede geldstroomfinancier via competitie
en selectie kwaliteitsverhogende effecten heeft op de Nederlandse wetenschappelijke
onderzoeken op de internationale inbedding daarvan en zo een grote bijdrage
levert aan het kennisbestel. De financiële positie van de instellingen
die onder dit beleidsartikel vallen is goed te noemen.Voor nadere informatie wordt verwezen naar:• Voortgangsrapportage 2008 «Het Hoogste Goed», Strategische
agenda voor het hoger onderwijs en het onderzoek- en wetenschapsbeleid» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 288, nr. 45);• Evaluatierapport NWO van de Evaluatiecommissie van der Vliet (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 388, nr. 73);• Nederlandse roadmap grootschalige onderzoeksfaciliteiten (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 27 406, nr. 124);• Brief van de Minister van OCW over de besluitvorming over de Nederlandse
inzet inzake grootschalige Europese onderzoeksfaciliteiten naar aanleiding
van de Nederlandse roadmap en het advies van NWO en SenterNovem hierover (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-30, nr. 197).InstrumentenTabel
16.3 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Inzet van financiële middelen voor activiteiten ter versterking
van de nationale coördinatie wetenschapsbeleid, waaronder diverse activiteiten
ter ondersteuning van de implementatie van de Strategisch Agenda voor het
Hoger Onderwijs en het Onderzoeks- en Wetenschapsbeleid (voorheen Wetenschapsbudget)
en van beleidsondersteunend onderzoek.Ja2. Bekostiging van
de nationale onderzoeksinstellingen NWO, KNAW, TNO en KB.Ja3. Contributies aan de grote internationale onderzoeksorganisaties
(ESA, ESO, CERN, EMBL, EMBC).Ja4. Subsidie aan een aantal wetenschappelijke instellingen, waaronder
wetenschappelijke bibliotheken,
met een belangrijke instellingoverstijgende functie.Ja5. Subsidie aan Senter/EG-Liaison voor het ondersteunen en stimuleren
van een zo groot mogelijke Nederlandse participatie in
het EU-Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling.Ja6. Bijdragen aan de KNAW en NWO voor de in het kader van lopende
Memoranda of Understanding (MOU’s) uitgevoerde bilaterale
samenwerkingsprogramma’s met China, Indonesië
en Rusland.Ja7. Financiering van het universitaire onderzoek (via beleidsartikel
7: Wetenschappelijk Onderwijs).Ja8. Ambtelijke en bestuurlijke dialoog met NWO, TNO, KNAW en KB
over begroting, verantwoording, en strategische planvorming.Ja9. Verdere implementatie van het interdepartementale proces van
vraagprogrammering van het onderzoek TNO en de GTI’s. Vanuit de maatschappelijke
thema’s en vraagstukken wordt in kennisarena’s meer specifiek
de richting bepaald voor kennis voor beleid, grote faciliteiten en kennis
als vermogen.Ja10. Via de strategische en bestuurlijke dialoog met de onderzoeksinstellingen
en universiteiten bevorderen van wisselwerking tussen
bedrijven, universiteiten en technologische instituten door in te zetten op
wetenschappelijke excellentie en valorisatie.JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
16.4 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie  20062007 20081. R&D-investeringen als % BBP, gefinancierd
door1,82%1,71%1,70%3%Nog niet bekend  • de overheid0,62%0,62%0,62%0,90%   • bedrijven Nederland0,93%0,87%0,87%1,90%   • overig (waaronder buitenland)0,27%0,21%0,21%0,20%   Bron: CBSpeildatum: 2000peildatum: 2006peildatum: 2007peildatum: 2010 2. Inzet wetenschappelijk personeel voor R&D
(onderzoekers per 1000 personen van de beroepsbevolking)5,26,35,8Verhoging van de waarde t.o.v. het vorige jaarNog niet bekend  Bron: CBSpeildatum: 2000peildatum: 2006peildatum: 2007  3. Nederlandse deelname in
EU-Kaderprogramma (opbrengst in % minus bijdrage in %)0%+ 1,0%+ 1,6%> 0%Nog niet bekend  Bron: SenterNovem/EG Liaison peildatum: 2002–2006peildatum: 2007peildatum:
KP7 (2007–2013) Toelichting:1. De indicator is niet gekoppeld aan een specifiek instrument maar is
het resultaat van het totaal aan investeringen van overheid en bedrijfsleven
in R&D. De investeringen, van de overheid, maar met name de bedrijven
zijn, in relatie tot ontwikkelingen van het BBP, niet voldoende om in de buurt
te komen van de streefwaarden voor 2010.2. De indicator is ook het resultaat van het totaal aan investeringen
van overheid en bedrijfsleven. Het aandeel onderzoekers in Nederland ten opzichte
van de beroepsbevolking is internationaal niet slecht, maar Nederland draait
niet mee in de top van Europa. Dat het cijfer voor 2007 lager is dan voor
2006, heeft te maken met het feit dat het cijfer voor 2006 een onverklaarde
uitschieter lijkt te zijn. Ten opzichte van 2005 neemt het aantal onderzoekers
zeer fors toe (bijna 30 procent), waarna het in 2007 weer daalt ten opzichte
van 2006. Als gekeken wordt naar de cijfers van de afgelopen jaren, ligt het
cijfer voor 2007 meer in de lijn der ontwikkeling dan dat van 2006. Overigens
zijn de CBS-cijfers voor het prestatiegegeven door OCW opwaarts bijgesteld,
omdat het CBS het aantal onderzoekers in het hoger onderwijs fors onderschat,
doordat vanaf 2002 de promovendi tot de assistenten worden gerekend, terwijl
ze feitelijk tot de groep onderzoekers behoren. Het CBS heeft toegezegd deze
situatie te corrigeren. Medio 2009 komt het CBS naar verwachting met vernieuwde
gegevens.3. Dit prestatiegegeven geeft aan wat de relatieve opbrengst is uit het
EU-Kaderprogramma, waarbij de Nederlandse bijdrage aan de EU-begroting is
afgezet tegen de opbrengst uit dat programma. Nederland scoort daarbij goed
met een positief saldo.16.3.2 Het bevorderen van wetenschappelijke activiteiten
die bijdragen aan de ontwikkeling van specifieke kennis en/of aan het oplossen
van belangrijke maatschappelijke vraagstukkenDoelbereikingDoor zorg te dragen voor gerichte investering in een aantal specifieke
thema’s, zorgt de overheid dat het Nederlandse onderzoeksbestel beter
in staat is (funderend) onderzoek te verrichten en op een aantal terreinen
de aansluiting met de internationale top kan bereiken of behouden. Deze thema’s
vragen om bijzondere prioriteitsstelling en financiering. Bij de meeste thema’s
is sprake van cofinanciering door de betreffende onderzoeksinstelling of andere
departementen. De thema’s sluiten aan bij de grote nationale onderzoeksprioriteiten
en bij prioriteiten die voortkomen uit de kennis en innovatieagenda van het
Kabinet en zij anticiperen zo op de maatschappelijke kennisbehoeften. Via
de specifieke stimuleringsinstrumenten is gericht bijgedragen aan meer focus
en massa in het wetenschappelijk onderzoek op prioritaire terreinen en is
de kennisbasis voor de toekomst versterkt.Samen met het ministerie van EZ werd de Agenda voor duurzame productiviteitsgroei
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 27 406, nr. 120) uitgebracht. Mede naar aanleiding van deze agenda is besloten in
het Fes een bedrag van maximaal € 500 miljoen te reserveren voor
selectieve continuering van in deze kabinetsperiode aflopende Fes-projecten
in het domein kennis, innovatie en onderwijs (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 700 D, nr. 2, p. 6).Instrumenten Tabel
16.5 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Bijdragen uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES)
in het kader van het Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur
(Bsik) aan veertien ICES/KIS-3 projecten waarvoor OCW penvoerder is. Het hele
traject van fundamenteel tot toegepast onderzoek zal hierdoor een impuls worden
gegeven aan samenwerkingsprojecten tussen bedrijven, universiteiten en technologische
instituten, waardoor hoogwaardige kennisnetwerken
ontstaan, waarbinnen onderzoek wordt uitgevoerd dat aansluit op de maatschappelijke
behoefte.Ja2. Door het kabinet voor toponderzoek en innovatieprogramma’s
uit de FES impulsen 2005 en 2006
beschikbaar gestelde middelen aan de volgende door OCW getrokken projecten:Ja  • uitbreiding van geavanceerde cleanrooms voor nanotechnologie
bij het TNO-instituut Industrie en Techniek in Delft;   • bijdrage aan TNO voor de verplaatsing van TNO-Wegtransportmiddelen
naar Zuidoost Brabant voor het versterken van de kennisinfrastructuur rond
het automotive cluster van kennisinstellingen en bedrijven in deze regio;   • bijdrage aan NWO voor de uitvoering van het project
Game Research for Training and Entertainment (GATE). Naast onderzoek gericht
op het gebied van gaming en simulatie richt dit programma zich op kennistransfer
naar MKB-bedrijven en de uitvoering van pilots die de potentie van serious
gaming zullen tonen;   • bijdrage aan TNO voor het in het consortium samen
met de onderzoeksinstituten FOM en NRG realiseren van een frontlinie de Nederlandse
bijdrage aan het internationale kernfusieproject ITER;   • bijdrage aan de Nederlandse Federatie van Universitaire
Medische Centra voor het opzetten van een infrastructuur voor prospectieve
Nationale Biobanken (Parelsnoer project). 3. Bijdrage aan NWO uit de FES impuls
2005 voor de investering in vijf grootschalige researchfaciliteiten: een digitale
databank voor kranten bij de KB, een e-science GRID voor Nederland, een geadvanceerde
multidisciplinaire faciliteit voor het doen van metingen en experimenten in
de sociale wetenschappen, de oprichting/inrichting van een centrum voor geadvanceerde
spectroscopie te Nijmegen, een Nationaal hersenonderzoekfaciliteit (New frontiers
in imaging the brain).Ja4. Subsidie aan NWO voor het voortzetten van het Netherlands Genomics Initiative
(NGI) in een tweede fase (2008–2012) voor het verankeren, uitbouwen
en benutten van de in Nederland aanwezige kennisbasis op dit terrein. Hiervoor
is in 2008 een bedrag van € 22,3 miljoen oplopend tot € 46
miljoen in 2012 beschikbaar.Ja5. Bijdrage ten behoeve van het programma Economie, Ecologie Technologie
(EET) die voortvloeit uit bestaande verplichtingen.Ja6. Subsidie voor het uitvoeren van wtc-activiteiten via NEMO ten
behoeve van ondermeer Kennislink, de continuïteit van de kleine science
centra, en de Wetenschap- en techniekweek. Ja7. Subsidie aan het interdisciplinaire onderzoeksproject Talentenkracht.
Het project richt zich op onderzoek naar het van nature bij kinderen van 3–5
jaar oud aanwezige exploratiegedrag en onderzoekstalent op gebieden als logisch
denken, redeneren en ruimtelijk inzicht. Resultaten kunnen worden gebruikt
bij de inrichting van het onderwijs aan jonge kinderen.Ja8. Subsidie aan ASTRON ter waarborging van een adequate financiering
van de exploitatie van de LOFAR activiteit, waardoor ASTRON haar vooraanstaande
positie in de radiosterrenkunde kan behouden.Ja9. Voor grote infrastructurele onderzoeksvoorzieningen wordt uit
de Pijler 2- enveloppe Innovatie, Kennis en Onderzoek per jaar € 12
miljoen subsidie verstrekt aan NWO. De selectie van concrete voorstellen zal
in aansluiting op de resultaten van de nationale roadmap commissie door NWO
worden gedaan op basis van gebleken kwaliteit.JaToelichting:9. Op grond van de nota van wijzigingen op de OCW begroting 2008 is het
bedrag voor 2008 bijgesteld naar € 10 miljoen. Volgend op het advies «Nederlandse
roadmap grootschalige onderzoeksfaciliteiten» hebben NWO en SenterNovem
geadviseerd over hoe de beschikbare enveloppenmiddelen het beste kunnen worden
ingezet. Op grond van dit advies zijn uiteindelijk vijf projecten geselecteerd.
De Tweede Kamer is hierover geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 21 501-30, nr. 197).Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingHet gaat hier vooral om de uitvoering van wetenschappelijk onderzoek dat
uit de FES-gelden op incidentele basis wordt gefinancierd. Gelet op de aard
van de doelstelling en de inputgerichte instrumentatie is kwantificering van
de doelstelling en het formuleren van streefwaarden voor de FES-projecten
als geheel niet zinvol en niet haalbaar. Wel zijn er doelstellingen en verwachte
resultaten per project geformuleerd.Op basis van bij de subsidie verplicht gestelde jaarlijkse inhoudelijke
en financiële verslaglegging en evaluaties wordt de voortgang in de doelbereiking
bewaakt. Een team van SenterNovem en NWO voert de monitor van de voortgang
van de projecten die in het kader van het FES onder de BSIK regeling vallen
uit en rapporteert daarover aan de Commissie van Wijzen ICES/KIS. De Commissie
van Wijzen beoordeelt de voortgang.16.3.3 Ruimte voor excellente onderzoekers en excellente
wetenschapDoelbereikingOm een kwalitatief hoogwaardig en op vernieuwing gericht onderzoeksstelsel
in stand te kunnen houden en verder te ontwikkelen, is het aantrekken en vasthouden
van goede onderzoekers essentieel. Om te voorkomen dat de lage instroom van
jong wetenschappelijk talent (vooral in de bèta disciplines) en de
vergrijzing van vooral het universitaire wetenschappelijke personeel uitmondt
in een tekort aan wetenschappelijk personeel, is een aantal samenhangende
instrumenten op het gebied van HRM in het onderzoek ingezet. Hiermee kon in
de loop van de jaren een bijdrage worden geleverd aan het terugdringen van
de trend van vergrijzing onder het onderzoekspersoneel. Bovendien is hiermee
het aandeel van ondervertegenwoordigde groepen vergroot, en is bijgedragen
aan een betere uitgangspositie in de toenemende wereldwijde concurrentie om
onderzoekstalenten. Deze instrumenten blijken op zich zeer succesvol. Uit
de evaluatie van de Vernieuwingsimpuls (VI) blijkt dat het instrument een
belangrijke positie heeft ingenomen in de onderzoekswereld en dat het een
positieve impuls geeft aan de wetenschappelijke loopbaan van talentrijke onderzoekers
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008 29 338, nr. 65).De in 2008 uitgevoerde beleidsdoorlichting geeft een meer integraal beeld
van personeelsproblematiek in het onderzoek (zie hierna).Uit de dit jaar gereedgekomen evaluaties van de programma’s Aspasia,
Rubicon en Mozaïek blijkt dat het bij alle drie gaat om succesvolle en
goedlopende programma’s die tegemoet komen aan de behoeften. Meer hierover
is te vinden in de Voortgangsrapportage 2008 «Het Hoogste goed»
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 288, nr. 45).Het bereiken van de doelstelling hangt echter ook af van externe factoren
zoals arbeidsmarktontwikkelingen en het personeelsbeleid van de autonome instellingen.
De prestatiegegevens laten zien dat er in de loop der jaren een zekere mate
van verjonging van het personeelsbestand bij de universiteiten heeft plaatsgevonden,
die zich echter in 2006 niet heeft doorgezet en lijkt te stabiliseren volgens
de cijfers voor het jaar 2007. Daarnaast neemt het aandeel van vrouwelijke
wetenschappers in de verschillende functiecategorieën geleidelijk toe.
Naar verwachting zal de streefwaarde voor het aandeel vrouwelijke hoogleraren
van 15% in 2010 of 2011 worden gehaald, maar ligt dit aandeel nog ver
onder de streefwaarde binnen de EU van 25%. Ondanks de positieve resultaten
van de talentprogramma’s zal zeker bij de huidige beleidsinspanningen
van de overheid en instellingen nog vele jaren een samenhangende inzet nodig
zijn om de gewenste resultaten tot stand te brengen.In 2008 is in het kader van de regeling periodiek evaluatieonderzoek en
beleidsinformatie van de minister van Financiën (RPE, 2006) de beleidsdoorlichting
van deze doelstelling naar de naar de TK gestuurd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 511, nr. 1 en bijlage).De belangrijkste conclusie van de beleidsdoorlichting is dat het overheidsbeleid
gericht op het tegengaan van de vergrijzing en het genereren van vernieuwing
in het onderzoek door instroom van jong talent positief uitpakt.
Door de generieke en doelgroepgerichte subsidie-instrumenten (zoals de Vernieuwingsimpuls,
Rubicon, Mozaïek en Aspasia) zijn talentvolle onderzoekers behouden gebleven
voor de Nederlandse onderzoeksgemeenschap. De beleidsdoorlichting concludeert
ook dat continuering van de inzet van persoonsgerichte instrumenten nodig
blijft alsook de operationele beleidsdoelstelling in de OCW-begroting die
hierop is gericht. De conclusies sluiten aan op de kabinetsinzet die in de
Strategische agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en wetenschapsbeleid
op dit gebied is neergelegd.InstrumentenTabel
16.6 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Subsidie aan NWO voor het uitvoeren van een versterkt en uitgebreid
programma «Vernieuwingsimpuls»
dat beoogt ruimte te geven aan (jonge) veelbelovende onderzoekers door deze
kansen te bieden middels persoonsgebonden subsidies. De vernieuwingsimpuls wordt
vanaf 2008 uitgebreid en versterkt en de bestaande eenderde bijdrageverplichting
voor universiteiten komt daarbij te vervallen. De precieze invulling zal plaatsvinden
mede op basis van de uitkomst van de recent uitgevoerde evaluatie. Hiervoor
worden de middelen ingezet die vrijkomen door het stopzetten van de Smart-mix
en door de overheveling van de middelen voor de Strategische Overwegingen
Component («kleine dynamisering») naar de tweede geldstroom. De
Smart-mix wordt stopgezet omdat het een programma is gebleken met hoge uitvoeringslasten
en waarin bovendien de alfa en gammaweten-schappen relatief weinig kansen
krijgen. Het afschaffen van de dynamiseringsgrondslag wordt vooral ingegeven
door de bureaucratische en lastige uitvoeringsmethodiek die een gevolg is
van herverdeling (dynamisering) op basis van 2e en 3e geldstroomuitgaven.
Door de overheveling ontstaat ruimte voor een extra stimulans voor persoonsgericht
en excellent onderzoek via een versterking van de Vernieuwingsimpuls.
Deze overheveling heeft een aantal positieve effecten (in aansluiting op het
rapport van de commissie Dynamisering) namelijk:Ja  1. het verminderen van de 1/3 bijdrage van de universiteiten
wanneer de huidige eenderde bijdrageverplichting aan de vernieuwingsimpuls wordt
overgenomen door NWO;   2. overheveling van de 1ste naar de 2de geldstroom (versterking
van ongebonden wetenschappelijk onderzoek);   3. onderzoeker krijgt meer ruimte (geld naar de beste onderzoeker
en niet naar de instelling);   4. meer prestatiegerichte financiering omdat de beoordeling
plaatsvindt op basis van wetenschappelijke excellentie en in competitie. 2. Subsidie aan NWO voor het honoreren van extra aanvragen van
vrouwen met een subsidiabel voorstel in de vidi en vici rondes van de Vernieuwingsimpuls die
vanwege budgettaire beperking niet voor een reguliere honorering in aanmerking
komen.Ja3. Subsidie aan NWO voor het beschikbaar stellen van Aspasia premies
voor het permanent bevorderen van vrouwelijke Vernieuwingsimpuls-laureaten
tot universitair hoofddocent of hoogleraar.Ja4. Subsidie aan NWO voor het uitvoeren van het programma «Mozaïek»,
waarmee wordt beoogd meer allochtone afgestudeerden in de wetenschap te laten
doorstromen. Dit instrument loopt tot en met 2008.Ja5. Subsidie aan NWO voor het uitvoeren van het Rubicon-programma
waarmee jonge veelbelovende onderzoekers na hun promotie ervaring kunnen opdoen
door een verblijf van 2 jaar aan een buitenlandse onderzoeksinstelling of
voor één jaar aan een Nederlandse onderzoeksinstelling.Ja6. Subsidie aan NWO voor het uitvoeren van een programma voor «toptalent».
Dit is een programma waarin talentvolle afgestudeerden kunnen starten met
hun promotie op een onderwerp naar keuze. Dit programma past in het streven
om talentvolle onderzoekers met innovatieve ideeën de ruimte te geven
en is tevens een aanvulling op de reeds bestaande programma’s. Dit programma
loopt tot en met 2010.Ja7. Om een nieuwe stevige impuls te kunnen geven aan het oplossen
van het hardnekkige probleem van onderbenut vrouwelijk potentieel en in het
bijzonder aan het in internationaal vergelijk in Nederland erg lage percentage
vrouwelijke hoogleraren wordt per jaar € 1 miljoen ingezet uit de
Pijler 2- enveloppe Innovatie, Kennis en Onderzoek ten behoeve van een persoonsgerichte
subsidie voor vrouwelijke hoogleraren via NWO.JaRealisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
16.7 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieStreefwaardeRealisatie 2006200720082008 1) Het aandeel universitair WP ouder dan 50 jaar
(in procenten)       • WP-totaal25,0%21,4%21,8%Lager dan den.n.b.  • Hoogleraar64,0%61,1%62,4%waarde inn.n.b.  • UHD55,8%52,8%51,9%voorgaanden.n.b.  • UD33,8%26,8%27,2%jaarn.n.b.  Bron: VNSU/WOPI peildatum: dec. 2000peildatum: dec. 2006peildatum: dec. 2007  2) Het aandeel vrouwen in wetenschappelijke functies
(in procenten)       • WP-totaal27,7%32,7%33,4%Hoger dan den.n.b.  • Hoogleraar6,3%10,3%11,2%waarde vann.n.b.  • UHD10,7%16,4%17,1%het voorgaanden.n.b.  • UD22,4%29,0%30,3%jaar tot eenn.n.b.  • promovendi43,0%42,0%42,4%ui teindelijkn.n.b.  • overig WP32,8%37,9%38,5%niveau van ± 50–50;n.n.b.    Specifieke streefwaarde voor
vrouwelijke hoogleraren is 15% in 2010   Bron: VSNU/WOPI peildatum: dec. 2000peildatum: dec. 2006peildatum: dec. 2007  3) Verschuiving in functie van gehonoreerden in de Vernieuwingsimpuls (na
2,5 à 3 jaar)Gezien de nog korte historie van de Vernieu-wings-impuls is er geen basiswaarde(verschuiving in procentpunten) man/vrouw(verschuiving in procentpunten) man/vrouw (verschuiving in procentpunten) man/vrouw  • Postdoc – 27/– 25– 29/– 25afnamen.n.b.  • UD + 3/+ 2+ 3/+ 8toenamen.n.b.  • UHD + 11/+ 14+ 14/+ 12toenamen.n.b.  • Hoogleraar + 13/+ 7+ 12/+ 4toenamen.n.b.  Bron: NWO jaarboeken 2006 en 2007 peildatum: 2006peildatum: 2007  Toelichting:Het personeelsbeleid van de universiteiten is in eerste instantie een
verantwoordelijkheid van de universiteiten zelf.1. Na een lange tijd van stijging van de groep 50-plussers in de jaren
negentig voor de categorieën hoogleraren en U(H)D’s, is er in de
jaren negentig een daling opgetreden, die nu voor de verschillende categorieën
lijkt te stabiliseren. Ook het aandeel van 50-plussers bij alle categorieën
wetenschappelijk personeel, dat voor ongeveer eenderde wordt bepaald door
de promovendi lijkt niet verder te dalen.2. Er is een jaarlijkse geleidelijke stijging te zien bij het aandeel
vrouwen in de verschillende functiecategorieën. Het lijkt erop dat het
streefpercentage voor vrouwelijke hoogleraren van 15 procent in 2010 dan wel
2011 gerealiseerd kan worden.3. Het gewenste effect van de Vernieuwingsimpuls, namelijk vernieuwing van het onderzoek, o.a. door kansen te bieden aan talentvolle onderzoekers
die carrière kunnen maken, is door NWO zichtbaar gemaakt door de positie
van de laureaten aan te geven bij de aanvang van de subsidie en de positie
van de laureaten na ongeveer 3 jaar. Voor de Veni’s gaat het om de eindpositie
en voor de Vidi’s en Vici’s om de positie halverwege. De cijfers
voor 2007 hebben betrekking op de laureaten in de Vernieuwingsimpuls voor
de jaren 2000–2005. Verwacht mag worden dat de laureaten in positie
doorstromen, met andere woorden een hogere positie hebben dan bij de aanvang
van de subsidie. Die doorstroming blijkt uit de cijfers, waarbij het aandeel
postdocs afneemt ten gunste van toename bij de hogere WP-functies. Overigens
is de verschuiving in posities verschillend per doelgroep van de Vernieuwingsimpuls.
Veni’s stromen als postdocs vooral door naar UD-posities en in mindere
mate naar UHD-posities en nauwelijks naar hoogleraarposities. Vidi’s
stromen door naar UHD- en hoogleraarposities en Vici’s stromen alleen
door naar hoogleraarposities.16.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
16.8 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsBeleidsdoorlichtingTalentvolle onderzoekersOD 16.3.320062008Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 511, nr. 1 enTweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 511, nr. 2Overig evaluatieonderzoekEvaluatie KNAWOD 16.3.120072008Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 288, nr. 23 Evaluatie
NWOOD 16.3.120072008Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 338, nr.
73 Bilaterale
samenwerking ChinaOD 16.3.12006mei 2008  Bilaterale
samenwerking IndonesiëOD 16.3.12008voorjaar 2009  Mid-term
review BSIK-projectenOD 16.3.22007medio 2008www.senternovem.nl/bsik/algemeen(Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 017, nr.63) Eindevaluatie
ICTRegieOD 16.3.22008begin 2009  MozaïekOD 16.3.32008mei 2008www.nwo.nl RubiconOD 16.3.32008medio 2008www.nwo.nl AspasiaOD 16.3.32008eind 2008www.nwo.nl Creatieve
promovendi/ToptalentOD 16.3.32010eind 2010 Toelichting:• Bilaterale samenwerking China: het China Exchange Programme is
in een evaluatiestudie door Twijnstra & Gudde positief beoordeeld. Mede
op grond daarvan is besloten dat het zal worden voortgezet.• Eindevaluatie ICTRegie: In verband met het besluit om bij de eindevaluatie
van ICTRegie ook de bredere samenhang met andere ICT-onderzoeksgremia te bezien,
is de afronding van de evaluatie enigszins vertraagd tot begin 2009.ARTIKEL 24. KINDEROPVANG24.1 Algemene doelstelling: kinderopvang zorgt ervoor
dat ouders beter arbeid en zorg kunnen combineren en draagt er toe bij dat
kinderen hun talenten beter kunnen ontwikkelen. Voor de kinderen van 0 tot
4 jaar biedt kinderopvang de mogelijkheid beter toegerust te beginnen aan
het primair onderwijs.Doelbereiking en maatschappelijke effectenDe Wet kinderopvang beoogt de financiële toegankelijkheid van formele
kinderopvang te bevorderen. Bij de invoering van de Wet kinderopvang zijn
twee streefwaarden geformuleerd voor het aantal huishoudens dat gebruik maakt
van formele kinderopvang: zowel het totale aantal huishoudens als het aantal
huishoudens met een inkomen tot anderhalf maal modaal dat vóór
de invoering van de Wet kinderopvang gebruik maakt van formele kinderopvang
zou na de invoering tenminste gelijk blijven. Deze doelstelling is ook voor
2008 gehaald. Het aantal huishoudens dat gebruik maakt van kinderopvang is
in 2008 106% hoger dan in 2004. Het aantal huishoudens met een
inkomen tot anderhalf modaal dat gebruik maakt van formele kinderopvang is
in 2008 82% hoger dan in 2004. Zie onderstaande tabel.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingTabel
24.1 Meetbare gegevensIndicatorRealisatieStreefwaarde 2004200520062007200820091. Aantal huishoudens dat gebruik maakt van formele kinderopvang227 000256 000274 000392 000468 000≥
227 0002. Aantal huishoudens met een inkomen tot anderhalf maal modaal
dat gebruik maakt van formele kinderopvang111 000107 000122 000166 000202 000≥
111 000Bron 2004: geraamde realisatie o.b.v. het aanbod van kinderopvang per
eind 2004, Research voor Beleid, 2005; De klant in beeld, rapportage gebruikersonderzoek
nulmeting, Vyvoj, 2005 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2005/2006, 28 447, nr. 128).Bron 2005–2008: Belastingdienst Toeslagen, bewerkingen OCW. Cijfers
wijken af van die uit de Begroting 2009 vanwege verwerking van beleidsinformatie
van de Belastingdienst ultimo 2008.24.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
24.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 24 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen298 084676 681937 9552 065 6882 889 4281 983 956905 472waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven240 293675 216931 1142 064 1912 838 1111 983 956854 155        Programma-uitgaven240 293675 216931 1142 064 1912 837 6791 983 956853 723Wet kinderopvang0667 478921 0602 057 6212 825 1481 932 812892 336Subsidies238 0495 8148 8155 50711 84950 399– 38 550Overig2 2441 9241 2391 063682745– 63        Apparaatsuitgaven00004320432Ontvangsten10 08943 32271 300517 441735 97723 313712 664Toelichting:De uitgaven voor de Wet kinderopvang zijn in 2008 ca. € 892
miljoen hoger dan geraamd. De sterke groei in 2007 werkt door in 2008 en daarnaast
heeft zich in 2008 opnieuw een forse groei in het gebruik van formele kinderopvang
voorgedaan, zij het minder sterk dan in 2007. Het aantal huishoudens en het
aantal kinderen dat gebruik maakte van formele kinderopvang groeide in 2008
met ruim een kwart. De groei in 2008 heeft zich in alle inkomensgroepen voorgedaan
en bij alle vormen van opvang (dagopvang, buitenschoolse opvang en gastouderopvang).
Met name het gebruik van gastouderopvang is zeer sterk gestegen in 2008. Tabel
24.3 geeft voor de jaren 2005–2008 enige kerngegevens.Er is € 11,9 miljoen uitgegeven aan subsidies kinderopvang op
grond van de Subsidieregeling Kinderopvang, de tijdelijke subsidieregeling
capaciteitsuitbreiding buitenschoolse opvang en subsidies voor o.a. het Netwerkbureau
Kinderopvang en het Bureau Kwaliteit Kinderopvang.Van het resterende budget voor subsidies van € 38,6 miljoen
is € 8 miljoen overgeboekt naar het Gemeentefonds voor bestrijden
van wachtlijsten en verder versterken van het toezicht en handhaving van de
kwaliteit van de kinderopvang. Een budget van € 10 miljoen is ingezet
ter dekking van de uitgaven aan kinderopvangtoeslag 2008 en € 1
miljoen is overgeboekt naar het beleidsterrein primair onderwijs voor subsidie
Tussenschoolse opvang. Tenslotte is een budget van € 0,4 miljoen
voor apparaatskosten van het agentschap van het ministerie van Sociale Zaken
voor de uitvoeringskosten van subsidies op het terrein van de Kinderopvang
overgeboekt naar het budget voor apparaatskosten waar de uitgaven plaatsvinden.Het budget na bovengenoemde uitgaven en overboekingen en na technische
bijstelling met € 0,4 miljoen, bedraagt € 19,5 miljoen.Dit betreft voor € 3,1 miljoen de voorgenomen subsidie aan het
Kwaliteitsbureau Kinderopvang voor een kwaliteitsimpuls, voor € 1,5
miljoen gaat het om de voorgenomen subsidie aan het Netwerkbureau en voor € 14,5
miljoen betreft het de wachtlijsten in de buitenschoolse opvang.
Hiervoor zijn in 2008 verplichtingen aangegaan die pas in latere jaren tot
uitgaven leiden.In de begroting 2008 ontbreekt nog de raming voor de verplichte werkgeversbijdrage.
Bij najaarsnota 2008 zijn de ontvangsten van de verplichte werkgeversbijdrage
geraamd op dit ontvangstenartikel. Het betreft € 658,9 miljoen aan
ontvangsten van de verplichte werkgeversbijdrage. Deze ontvangsten vormen
de parallel van de verhoging van de uitgaven vanwege de invoering van de verplichte
werkgeversbijdragen in 2007. De ontvangsten kinderopvang betreffen voor € 76,2
miljoen terugontvangsten van de Belastingdienst van kinderopvangtoeslagen
over eerdere jaren en voor € 0,9 miljoen afrekening van projecten. Tabel
24.3 Kenmerken van gebruik van kinderopvang2005–2008 2005200620072008Mutatie 2008Aantal huishoudens256 000274 000392000468 00019%waarvan:     • tot 130% wettelijk minimumloon38 00046 00060 00069 00015%• 130% wettelijk minimumloon – 1,5 x modaal69 00076 000107 000133 00024%• 1,5x modaal – 2 x modaal67 00068 00093 000111 00019%• 2x modaal en hoger8200083 000132000155 00017%Aantal kinderen375 000413 000587 000715 00022%waarvan:     • Dagopvang224 000233 000293 000322 00010%• Buitenschoolse opvang121 000134 000188 000238 00027%• Gastouderopvang 0–12 jaar30 00046 000106 000155 00046%Bron: Belastingdienst Toeslagen, bewerking OCW     24.3 Operationele doelstelling24.3.1 Kinderopvang is van goede kwaliteit passend bij
de leeftijd, mogelijkheden en behoefte van kinderenDoelbereikingVoor ouders is de kwaliteit van kinderopvang een belangrijke factor bij
de afweging om hiervan gebruik te maken. Ouders moeten met een gerust hart
hun kind aan de kinderopvang kunnen toevertrouwen. Het kabinet heeft in 2008
ingezet op verbetering van de kwaliteit van de gastouderopvang, de dagopvang
en de buitenschoolse opvang met onderstaande instrumentenInstrumenten• Normen kwaliteit kinderopvang. De nadere invulling van de eisen
van de wet die door de sector zijn ontwikkeld en door de overheid zijn overgenomen,
zijn in april 2008 aangescherpt. Het betreft extra kwaliteitseisen ten aanzien
van de gastouderopvang.• De kwaliteit van de pedagogisch medewerkers (leidsters), de groepsgrootte
en de leidster-kindratio zijn bepalende factoren voor de kwaliteit. In 2008
is door de sector het Bureau Kwaliteit Kinderopvang opgericht dat invulling
gaat geven aan de kwaliteitsverbetering van de opleidingen voor pedagogisch
medewerkers en de deskundigheidsbevordering van het zittend personeel.• Toezicht op kinderopvang. De Inspectie van het Onderwijs heeft
in 2008 het rapport over 2007 uitgebracht, waarin het toezicht- en handhavingsbeleid
op kinderopvang van alle gemeenten in Nederland is onderzocht.• Subsidies. Met deze subsidieregeling kunnen projecten ontwikkeld
worden die de kwaliteit verhogen en landelijk toepasbaar zijn, de samenwerking
met andere jeugdvoorzieningen verbeteren en de harmonisatie tussen peuterspeelzaalwerk,
voor- en vroegschoolse educatie en kinderopvang bevorderen. In 2008 is ook
deze regeling na de eenmalig ophoging van € 5 miljoen geheel benut.• Taskforce wachtlijsten. Ter bestrijding van de wachtlijsten heeft
het kabinet in 2008 de subsidieregeling «uitbreiding BSO» ingesteld.
Hiermee kunnen kinderopvangorganisaties versneld gerealiseerde uitbreiding
van het aantal BSO-plaatsen, achteraf gefinancierd krijgen. Tevens heeft het
kabinet twee keer in 2008 onderzoek gedaan naar de omvang van de wachtlijsten
en de Tweede Kamer hierover gerapporteerd (Tweede Kamerstukken 2007–2008,
31 322, nr. 9 en 2008–2009, 31 322, nr. 55).Het is niet gelukt nog in 2008 de score van de proceskwaliteit, gemeten
door het Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO), te publiceren.
Naar verwachting wordt deze score begin 2009 gepubliceerd.De indicator «Percentage onderzoeken door de GGD bij kinderopvang
waarin geen handhavingsinstrument hoefde te worden toegepast» is als
indicator verwijderd. De indicator was namelijk weinig betrouwbaar, omdat
de GGD-en geen jaarlijkse vergelijkbare representatieve steekproef van de
kinderopvang onderzoeken. Sommige locaties worden namelijk altijd bezocht
(nieuwe locaties) of zelfs meerdere keren per jaar. Daarnaast kunnen de kwaliteitseisen
per jaar verschillen. Vanwege deze beperkingen wordt gezocht naar een meer
betrouwbare indicator.24.3.2 Kinderen kunnen gebruik maken van kinderopvang
zonder (financiële) drempels voor de oudersDoelbereikingDe omvang en de snelheid van de groei van het gebruik aan kinderopvang
overtreffen ruimschoots de prognose. Dit heeft verschillende oorzaken. Voor
een deel hangt dit samen met de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van
vrouwen. Een ander deel wordt veroorzaakt door een verschuiving van informele
naar formele opvang. Dit speelt vooral bij de groei van het gebruik van gastouderopvang.
Ook hebben beleidsintensiveringen in 2006 en 2007, waardoor de opvang goedkoper
is geworden en een grotere groep ouders een beroep kunnen doen op opvang,
een groter effect gehad dan geraamd. Tot slot blijkt uit onderzoek dat de
acceptatie van het gebruik van kinderopvang is gestegen. Tabel 24.4 toont
de toename van het percentage kinderen dat gebruik maakt van formele dagopvang
(0–4 jaar) en buitenschoolse opvang (4–12 jaar).Het kabinet komt tot de conclusie dat aanpassingen aan het systeem nodig
zijn om het kinderopvangstelsel voor langere termijn structureel beheersbaar
en toegankelijk te houden. Om de voorziene groei van de uitgaven voor de kinderopvang
vanaf 2011 te dekken is een pakket maatregelen samengesteld:• Het aanpassen van de tabel voor de kinderopvangtoeslag;• Maatregelen op het terrein van de gastouderbureaus en gastouderopvang;• Overige maatregelen, waaronder niet-gebruikte uren en maximumprijs.In het Besluit kinderopvangtoeslag (Staatsblad 2008, 518) en
tegemoetkomingen zijn de aanpassingen van de tabel kinderopvangtoeslag en
de maximumuurprijs voor 2009 opgenomen. In 2009 zal een voorstel
tot wijziging van de Wet Kinderopvang worden ingediend. Hierin zullen de maatregelen
van de gastouderopvang en overige maatregelen worden opgenomen. Het is de
bedoeling dat de gewijzigde wet met ingang van 1 januari 2010 van kracht
wordt.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
24.4 Meetbare gegevensIndicatorenWaardeWaardeWaarde 2006200720081. Percentage kinderen van 0 tot 4 jaar dat gebruik maakt van
formele kinderopvang3447552. Percentage kinderen van 4 tot 12 jaar dat gebruik maakt van
formele kinderopvang81317  Bron: Belastingdienst Toeslagen, bewerking OCW   Tabel
24.5 Kosten voor ouders voor eerste kind/per uur 200620072008Gemiddelde uurprijs€ 5,39€ 5,71€ 5,84Eerste kind   130% wettelijk minimumloon0,330,350,361,5 x modaal1,300,890,913 x modaal3,062,312,36Bron: Belastingdienst Toeslagen, bewerking OCW   Toelichting:In tabel 24.5 staan de kosten voor ouders voor drie verschillende inkomensklassen.
In de categorie 3 x modaal is zichtbaar dat in 2006 de hoogste inkomens nog
geen bijdrage in de kosten voor kinderopvang ontvingen.24.3.3 Harmonisatie regelgeving kinderopvang en peuterspeelzalen
om alle kinderen te bereiken die VVE nodig hebbenDoelbereikingHet kabinet gaat de regels voor kinderopvang, peuterspeelzaalwerk en voorschoolse
educatie harmoniseren. Doel is de samenwerking tussen kinderopvang en peuterspeelzalen
te bevorderen en de kwaliteit van het peuterspeelzaalwerk te verbeteren. Tevens
dient het aanbod van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) in kinderopvang
en peuterspeelzalen toe te nemen, zodat er voor ieder kind dat dat nodig heeft
een VVE-aanbod wordt gedaan. Hiermee moeten alle kinderen met een taalachterstand
bereikt worden.In januari 2009 heeft het kabinet het wetsvoorstel Harmonisering naar
de Raad van State gestuurd en het wetsvoorstel zal voor het zomerreces aan
de Tweede Kamer worden aangeboden.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
24.6 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeWaardeWaarde 200520062007Percentage doelgroepleerlingen van 2- en 3-jarigen dat feitelijk
deelneemt aan een vve-programmma. 46576270Bron: 2005: Quickscan VVE, Sardes; 2007: Landelijke monitor voor-
en vroegschoolse educatie 2008, Sardes.   Toelichting:In 2008 is geconstateerd dat het bereik van voorschoolse educatie is gestegen
naar 62%. Hiermee zit het kabinet dus op koers van de doelstelling
om in 2009 70% van de doelgroep te bereiken.InstrumentenTabel
24.7 InstrumentenJaar 2008Realisatie1. Aanscherping normen kwaliteitkinderopvangJa2. Kwaliteitpersoneel
en opleidingenJa3. Jaarlijks rapport toezicht op kinderopvangJa4. SubsidiesJa5. Taskforce wachtlijstenJa6. Nieuwe ouderbijdragentabelJa7. Indiening MR wetswijziging gastouderopvangJa8. Indiening MR harmonisatiewetgevingJa9. Ondersteuningstraject harmonisatieJa24.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
24.8 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsOverig evaluatieonderzoekGroei kinderopvang (dagopvang,
buitenschoolse opvang en gastouderopvang)AD20072008Tweede
Kamer, vergaderjaar 2007–2008 31 322 nr. 25 Innovatieve
gastouderopvangAD20082008Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009 31 322 nr. 50 Tussenschoolse
opvangAD20072008Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009 31 322 nr. 37 (ter inzage gelegd bij Informatiepunt TK) Kwaliteitbuitenschoolse
opvangOD20072008Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 322, nr. 3 Beleidsinzet
gemeenten uitbreiding buitenschoolse opvangOD20082008Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 322, nr. 40 Tweede meting
wachtlijsten (per 1/12/7)OD20072008Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 322, nr. 9 Derde meting
wachtlijsten (per 1/6/8)OD20082008Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 31 322, nr. 40 Vierde meting
wachtlijsten (per 1/12/8)OD20082009n.v.t. «Harde
kern» wachtlijstenOD20082009n.v.t. Onderzoek
contracturen, prijzen en openingstijdenOD20082009n.v.t. Onderzoek
contracturen, prijzen en openingstijdenOD20082009n.v.t. Trends in
peuterspeelzaalwerkOD20082009n.v.t.Toelichting:Alle onderzoeken («Beleidsdoorlichting», «Effectenonderzoek
ex post» en «Overig evaluatieonderzoek») zijn onder de term «overig
evaluatieonderzoek» gebracht.ARTIKEL 25. EMANCIPATIE25.1 Algemene doelstelling:A. Gelijke rechten en kansen voor vrouwen en mannen.B. Gelijke
behandeling en sociale acceptatie van homoseksuelen.Doelbereiking en maatschappelijke effectenIn 2008 is volgens voornemen uitvoering gegeven aan activiteiten en programma’s
die zijn aangekondigd in de emancipatienota’s «Meer kansen voor
vrouwen» en «Gewoon homo zijn». Er zijn maatregelen en activiteiten
gerealiseerd die gericht zijn op het vergroten van de arbeidsparticipatie
van vrouwen, meer vrouwen aan de top bij de overheid, het wegwerken van beloningsverschillen
tussen vrouwen en mannen en het vergroten van de veiligheid voor en sociale
acceptatie van lesbiennes en homo’s. De uitvoering ligt op koers.Externe factorenHet beoogde programma is voor 2008 uitgevoerd. De uitvoering van bijna
alle doelstellingen ligt op koers. Onzeker is het behalen van de doelstelling «arbeidsparticipatie
van vrouwen > 65% in 2011». Bij de huidige groei van
2% per jaar wordt de doelstelling niet gehaald. Het is nog onduidelijk
wat de huidige recessie zal doen met dit groeicijfer. De doelstelling voor
economische zelfstandigheid kan, zoals in het Algemeen Overleg van 17 december
2008 is besproken, niet worden gehaald.Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstellingEr zijn geen streefwaarden voor 2008 benoemd (zie toelichting). Tabel
25.1 Meetbare gegevensIndicatorBasiswaardeRealisatieRealisatieRealisatieStreefwaarde 20042006200720082011Arbeidsparticipatievan
vrouwen     Toelichting: Arbeidsdeelname van
vrouwen met een baan van ten minste twaalf uur per week54% 57% ≥ 65%Ongelijke beloning voor mannen en vrouwen (overheid)     Toelichting: het gecorrigeerde beloningsverschil tussen vrouwen
en mannen bij de overheid4%3%  2%Economische zelfstandigheid vrouwen     Toelichting: in het emancipatiebeleid is een persoon economisch
zelfstandig wanneer hij of zij 70% van het wettelijk minimumloon (wml)
verdient.42%43%  60%(2010)Bron: Emancipatiemonitor 2008     Vrouwen in topposities (rijksoverheid)     Toelichting: het aandeel van vrouwen in de ambtelijke top (= hoge
ambtenaren schaal 15–17)12%17% 19,7%25%Bron: Ministerie van BZK     Sociale acceptatie van homoseksuelen85%
(2006)   >85%Bron: SCP     Toelichting:De weergegeven indicatoren zijn de laatst bekende gegevens. Voor 2008
zijn geen streefcijfers benoemd, de streefcijfers zijn allen benoemd voor
2010 en 2011. De gegevens over de arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid
van vrouwen worden gepubliceerd in de emancipatiemonitor. Deze
monitor wordt tweejaarlijks uitgebracht. De Emancipatiemonitor 2008 (publicatie
februari 2009) is de meest actuele rapportage.De gegevens over de Sociale acceptatie van homoseksuelen worden vierjaarlijks
gemonitord door SCP. In 2006 heeft een nulmeting plaatsgevonden.25.2 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
25.2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 25 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen13 88714 87719 94512 86815 43314 746687Waarvan garantieverplichtingen       Totale uitgaven11 27312 57513 63514 23211 99314 820– 2 827        Programma-uitgaven11 27310 33611 18112 1779 82612 988– 3 162        Emancipatie       Het verankeren van het emancipatieperspectief
in het beleid van departementen    1 4992 488– 989Stimuleringsuitgaven:       • Emancipatie algemeen    1 0571 988– 931• Onderzoek    442500– 58        Het versterken van het emancipatieproces in
de samenleving    6 6938 000– 1 307Subsidies:       • Kennisinfrastructuur    2 8693 500– 631• Emancipatieprojecten    3 8244 500– 676        Homo-emancipatie       Het verankeren van het emancipatieperspectief
in het beleid van departementen    187500– 313Stimuleringsuitgaven:       • Homo-emancipatie algemeen    187500– 313        Het versterken van het emancipatieproces in
de samenleving    1 4472 000– 553Subsidies:       • Homo-emancipatie    1 4472 000– 553        Apparaatsuitgaven 2 2392 4542 0552 1671 832335Ontvangsten329159538445045Toelichting:Het totale verschil tussen Vastgestelde Begroting en Realisatie bedraagt € 3,2
miljoen op de programma-uitgaven. Dit komt door:• Op operationele doelstelling 1 «Het verankeren van het emancipatie
perspectief in het beleid van departementen» hebben overboekingen plaatsgevonden
naar andere ministeries voor de beleidsterreinen waarop wordt samengewerkt.
Bij «emancipatie» is dit voor de topbrainstorm (ministerie EZ),
participatie van vrouwen uit etnische minderheden en koplopers
tijdenbeleid (via Gemeentefonds). Bij«homo-emancipatie» voor koplopers
homo-emancipatiebeleid (via Gemeentefonds). Het verschil tussen de Vastgestelde
begroting en de Slotwet komt hoofdzakelijk hieruit voort.• Op operationele doelstelling 2 «Het versterken van het emancipatieproces
in de samenleving» is een aantal subsidies niet tot uitbetaling gekomen.
Het gaat om subsidies in het kader van «Rechten en veiligheid», «Maatschappelijke
participatie» en «Bestuur en Besluitvorming». Deze betalingen
zijn doorgeschoven naar 2009.De ontvangsten zijn ontstaan na afrekening van subsidies en projecten
uit voorgaande jaren.25.3 Operationele doelstelling25.3.1 Het ontwikkelen en verankeren van emancipatiebeleid
op de departementenDoelbereikingDoelstelling is bij departementen het emancipatiebeleid verder te ontwikkelen
en te verankeren. Hiertoe zijn voornemens aangekondigd in de emancipatienota,
waaronder het maken van samenwerkingsafspraken en een mid-term review voor
2010.InstrumentenZoals is voorgenomen in de emancipatienota «Meer kansen voor vrouwen»
is met alle departementen in 2008 een samenwerkingsafspraak gemaakt. Alle
13 departementen hebben concrete doelen en acties op het emancipatieterrein
geformuleerd en naar de Tweede Kamer gestuurd.Toelichting:De voornemens ter ondersteuning van de doelstelling zijn volgens plan
gerealiseerd.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
25.3 Meetbare gegevensIndicatorLaatste waardeStreefwaardeStreefwaarde 200820092011Aantal departementen dat concrete doelen en acties op het emancipatieterrein
heeft geformuleerd131313Bron: Emancipatienota 2007   Aantal departementen waarmee afspraken zijn gemaakt131313Bron: OCW administratie   25.3.2 Het stimuleren en ondersteunen van het emancipatieproces
in de samenlevingDoelbereikingVoornemens op dit vlak zijn volgens plan gerealiseerd.InstrumentenIn 2008 is samen met de staatssecretaris van SZW de Taskforce DeeltijdPlus
voor 2 jaar ingesteld. De koplopergroep Tijdenbeleid 7 tot 7, gericht op een
betere afstemming van werk- en openingstijden, is medio 2008 uitgebreid met
8 nieuwe koplopers. De minister van OCW ondersteunt samen met de staatssecretaris
van EZ (financieel en inhoudelijk) een initiatief vanuit het
bedrijfleven om het aandeel van vrouwen in topfuncties te verhogen: het «Charter
Talent naar de Top». In mei 2008 hebben 47 grote organisaties getekend
voor het formuleren van kwantitatieve doelen in de eigen organisatie voor
meer vrouwen naar de top. De minister van BZK heeft dit Charter voor de rijksoverheid
getekend. Met 19 nieuwe gemeenten zijn afspraken gemaakt over de participatie
in de landelijke uitrol van het project 1001Kracht. Het project 1001Kracht
is gericht op het vergroten van maatschappelijke participatie van 50 000
vrouwen uit etnische minderheden. Het aantal gemeenten overtreft hiermee het
voor 2008 bepaalde streven van afspraken met 10 gemeenten.Voor een aantal operationele doelen zoals opgenomen in de nota «Gewoon
homo zijn» is de uitvoering volgens plan in gang gezet. Er zijn projectsubsidies
beschikbaar gesteld aan verschillende maatschappelijke organisaties gericht
op:a) het bespreekbaar maken van homoseksualiteit in kringen waar dat nog
een taboe is,b) totstandkoming van vier landelijke gay & straight allianties in
het onderwijs, op de werkvloer, in de sport en ten aanzien van ouderen,c) het stimuleren van lokaal homo-emancipatiebeleid door het sluiten van
koploperovereenkomsten met zestien steden end) het vervullen van een actieve internationale en Europese rol. Resultaat:
4 gay & straight allianties zijn tot stand gekomen, 16 koploperovereenkomsten
zijn getekend, 2 Europese homorechtenorganisaties krijgen meerjarig steun,
COC Nederland kan zijn homo-emancipatie motorfunctie vervullen, de Landelijke «Kom
uit de kast dag» is geïntroduceerd, de Nationale Jeugd Raad voert
een campagne onder jongeren, levensbeschouwelijke homo-emancipatiegroepen
krijgen steun bij het bespreekbaar maken van homoseksualiteit in kringen waar
dit een taboe is.Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstellingTabel
25.4 Meetbare gegevens*IndicatorBasiswaardeRealisatie waardeStreefwaardeStreefwaarde   20092011Aantal bestuurlijke afspraken met gemeenten over emancipatiebeleid0 (2007)29 (2008)–25Aantal gemeenten dat participeert in project 1001 Kracht6 (2007)25 (2008)1525Aantal koplopers tijdenbeleid 7 tot 76 (2007)14 (2008)1525Bron: OCW administratie    Aantal gemeenten met homo-emancipatiebeleid    Toelichting: Het aantal gemeenten dat actief ( = twee of meer
beleidsmaatregelen) homo-emancipatiebeleid voert42 (2006)42 (2006)4650Bron: SCP    * Voor 2008 zijn geen streefwaarden benoemd.Toelichting:Alle voornemens zijn volgens plan gerealiseerd. De streefwaarden zijn
opgenomen in de nota «Meer kansen voor vrouwen».25.4 Overzicht afgeronde onderzoeken Tabel
25.5 Overzicht afgeronde onderzoeken Onderzoek
onderwerpAD of ODStartAfgerondVindplaatsOverig evaluatieonderzoekEvaluatie subsidieregeling emancipatieprojectenAD20082008Tweede Kamer, 30 420, nr. 119 Evaluatie
Dagindeling ESF-3OD 25.3.220072008Tweede Kamer, 26 642, nr. 104 EmancipatiemonitorAD20072009SCP of directie EmancipatieDE NIET-BELEIDSARTIKELENARTIKEL 17. NOMINAAL EN ONVOORZIENAlgemeen Tabel
17.1 Budgettaire gevolgen artikel 17 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen00000– 17 39217 392Waarvan garantieverplichtingen       Uitgaven00000– 17 39217 392• Loonbijstelling0000000• Prijsbijstelling0000000• Nader te verdelen00000– 17 39217 392Ontvangsten000002 488– 2 488Toelichting:Doel van dit artikel is het tijdelijk boeken van sectoroverstijgende middelen.
Zodra een exacte verdeling over de betrokken beleidsartikelen bekend is, worden
de middelen naar de desbetreffende artikelen overgeboekt. Op deze artikelen
worden dus geen feitelijke uitgaven verantwoord.De beginstand van het artikelonderdeel loonbijstelling is opgebouwd uit
nog te verdelen arbeidsvoorwaardenmiddelen naar verschillende beleidsartikelenLoonbijstelling Tabel
17.2 Loonbijstelling (x € 1 000) ToegevoegdUitgedeeldVerschilLoonbijstelling 2008 (toegevoegd uit de aanvullende post)765 629 765 629CAO-sector (po/vo/bve) – 530 912– 530 912HO-sector (hbo/wo/owb) – 140 347– 140 347Arbeidsvoorwaardengepremieerde
en gesubsidieerde sector (G&G) – 84 513– 84 513ArbeidsvoorwaardenRijk – 9 857– 9 857Totaal765 629– 765 6290Uitdeling
loonbijstelling 2008Primair onderwijs– 271 663Voortgezet onderwijs– 181 833Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie– 74 414Hoger beroepsonderwijs– 52 063Wetenschappelijk onderwijs– 83 464Internationaal onderwijsbeleid– 321Arbeidsmarkt en personeelsbeleid– 5 152Studiefinancieringsbeleid– 1 814Cultuur– 17 288Media– 900Onderzoek en wetenschappen– 23 098Kinderopvang– 50 055Emancipatie– 151Ministerie algemeen– 2 028Inspecties– 1 215Adviesraden– 170Totaal765 629Toelichting:In 2008 hebben zich de volgende wijzigingen op dit artikelonderdeel voorgedaan:1. De ontvangen loonbijstelling bedroeg in totaal € 765,6 miljoen
en is grotendeels in de 1e suppletore begroting toegevoegd.De uitdeling van de loonbijstelling 2008 is als volgt:2. De budgetten voor arbeidsvoorwaarden in het onderwijs en wetenschap
(CAO-sector en HO-sector) zijn bijgesteld.3. Ook de budgetten van de beleidsonderdelen die vallen onder de sector
Rijk en gepremieerde en gesubsidieerde (G&G) sector zijn met de reguliere
loonbijstelling 2008 bijgesteld.Prijsbijstelling Tabel
17.3 Prijsbijstelling (x € 1 000) ToegevoegdUitgedeeldVerschilPrijsbijstelling 2008/indexering omroepbijdrage (toegevoegd uit
de aanvullende post)184 303 184 303Primair onderwijs – 26 696– 26 696Voortgezet onderwijs – 22 510– 22 510Beroepsonderwijsen
volwasseneneducatie – 22 442– 22 442Technocentra – 217– 217Hoger beroepsonderwijs – 14 792– 14 792Wetenschappelijk onderwijs – 26 609– 26 609Internationaal onderwijsbeleid – 207– 207Arbeidsmarkt en personeelsbeleid – 840– 840Studiefinancieringsbeleid – 18 707– 18 707Cultuur – 9 440– 9 440Media (indexering omroepbijdrage) – 19 286– 19 286Onderzoek en wetenschappen – 7 624– 7 624Kinderopvang – 12 846– 12 846Emancipatie – 249– 249Ministerie algemeen – 1 458– 1 458Inspecties – 315– 315Adviesraden – 65– 65Totaal184 303– 184 3030Toelichting:Dit artikelonderdeel heeft dezelfde functie als het artikelonderdeel loonbijstelling,
maar dan voor de uitdeling van de prijscompensatie. Op dit artikelonderdeel
is de bijstelling uit de aanvullende post van € 184,3 miljoen binnengekomen.
Bij de uitdeling van de prijsbijstelling over de verschillende beleidsartikelen
is rekening gehouden met het afwijkende wettelijk verplichte bijstellingspercentage
op het materiële budget van het primair onderwijs.Nader te verdelen Tabel
17.4 Nader te verdelen (x € 1 000) ToegevoegdUitgedeeldVerschilEindejaarsmarge 2007/200856 955– 56 9550Eindejaarsmarge 2008/2009– 96 44196 4410Tegenvaller Kinderopvang34 115– 34 1150Efficiencytaakstelling rijksdienst4 30804 308Taakstelling actieplan «LeerKracht van Nederland»13 084013 084Totaal12 0215 37117 392Toelichting:Het verschil is als volgt te verklaren:1. In 2007 eindigde OCW met een overschot van € 57 miljoen.
Het overschot 2007 is via de eindejaarsmarge doorgeschoven naar 2008 entoegevoegd aan dit artikelonderdeel. Deze meevaller uit 2007 is ingezet
om de voorjaarsnotabesluitvorming over de jaren heen sluitend te krijgen.2. In 2008 eindigde OCW met een overschot van € 96 miljoen.
Dit overschot is neerwaarts bijgesteld door een tegenvaller van € 34
miljoen op de raming van het beleidsartikel kinderopvang. Het overschot wordt
via de eindejaarsmarge doorgeschoven naar 2009.3. Het betreft hier de efficiencytaakstelling rijksdienst en taakstelling
n.a.v. het actieplan «LeerKracht van Nederland».
Deze geparkeerde taakstellingen zijn over de verschillende beleidsartikelen
herverdeeld.Ontvangsten Tabel
17.5 Ontvangsten (x € 1 000) ToegevoegdUitgedeeldVerschilOpbrengsten commissie Schutte – 432– 432Kasschuif commissie Schutte1 394– 3 450– 2 056Totaal1 394– 3 882– 2 488Toelichting:In 2008 hebben zich de volgende wijzigingen op dit artikelonderdeel voorgedaan:1. Het betreft de verrekening van vorderingen in 2008 bij het beleidsartikel
hoger beroepsonderwijs van in totaal € 0,4 miljoen. Deze verrekeningen
vinden plaats op basis van de resultaten van het onderzoek door de Commissie
Vervolgonderzoek Rekenschap.2. Op dit artikelonderdeel wordt vanuit 2008 € 3,5 miljoen doorgeschoven
naar 2009. Ook in 2009 zullen nog vorderingen worden vereffend.ARTIKEL 18 T/M 20. MINISTERIE ALGEMEENAlgemeenOp dit onderdeel worden de apparaatsuitgaven van het ministerie verantwoord.
Het betreft de apparaatsuitgaven van:• Het bestuursdepartement (artikel 18);• De inspectie van het Onderwijs en de Erfgoedinspectie (artikel
19);• De drie adviesraden: de Onderwijsraad, de Raad voor Cultuur, en
de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (artikel 20).18.1 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
18.1 Budgettaire gevolgen artikel 18 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen133 016117 101115 221112 845127 438117 23210 206Waarvan garantieverplichtingen5 500000000Uitgaven126 016118 003116 042112 690127 449117 23210 217• Niet toe te rekenen uitgaven bestuursdepartement   103 179112 852111 3231 529• Apparaatskosten onverdeeld   9 51114 5975 9098 688Ontvangsten2773 455303106200567– 367Toelichting:UitgavenDe totale uitgaven op artikel 18 zijn € 10,2 miljoen hoger uitgevallen
dan de vastgestelde begroting. Belangrijkste verklaring is dat een in 2008
ingestelde vordering van € 5,6 miljoen (zijnde de verrekening van
de huurkosten met organisatieonderdelen van OCW) niet is ontvangen, waardoor
de netto uitgaven zijn gestegen. Vanwege een nieuw contract voor ICT exploitatie
en beheer zijn extra transitiekosten gemaakt. Verder leidt een aantal onderwerpen,
zoals videoconferencing-faciliteiten ten behoeve van de vorming van de NUO,
extra uitgaven aan de huidige ICT-dienstverlener en noodzakelijke uitgaven
voor de uitvoering van de gratis schoolboeken bij de IB-groep tot extra uitgaven.
Dit telt op tot ca. € 1,8 miljoen. Tot slot is het budget met € 2,8
miljoen verhoogd voor de loon- en prijsbijstelling 2008.VerplichtingenMet brief van 8 september 2005 heeft de minister van OCW aan de minister
van VROM de garantie verstrekt, dat OCW de meerjarige financiële verplichtingen,
die voortvloeien uit de huisvestingszorg van de nieuwbouw van IB Groep (en
Belastingdienst) nakomt. Het betreft hier een garantie voor de jaarlijkse
huurverplichting. De nieuwbouw is naar verwachting in 2011 gereed.OntvangstenOp het ontvangstenartikel is € 0,3 miljoen minder gerealiseerd
dan verwacht.19.1 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
19.1 Budgettaire gevolgen artikel 19 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen49 74447 96947 21949 61559 68247 43612 246Waarvan garantieverplichtingen       Uitgaven50 13847 96947 21949 61559 68247 43612 246• Erfgoedinspectie1 4852 4412 7162 6872 3472 733– 386• Inspectie van het onderwijs48 65345 52844 50346 92857 33544 70312 632Ontvangsten131451231 21813013Toelichting:ErfgoedinspectieDe realisatie van de Erfgoedinspectie is € 0,3 miljoen lager
uitgevallen dan verwacht. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de meevallende
salariskosten vanwege een aantal vacatures.Inspectie van het OnderwijsHet verschil tussen begroting en realisatie van de Inspectie van het Onderwijs
is in 2008 uitgekomen op € 12,6 miljoen. Dit wordt vooral veroorzaakt
door:• een verhoging van € 1,4 miljoen als gevolg van loon-
en prijsbijstelling;• een verhoging van € 12,0 miljoen als gevolg van het onderbrengen
van het KwaliteitsCentrum Examinering en een klein deel van de Inspectie Werk
en Inkomen (IWI) bij de Inspectie van het Onderwijs.20.1 Budgettaire gevolgen van beleid Tabel
20.1 Budgettaire gevolgen artikel 20 (x € 1 000) RealisatieVastgestelde begrotingVerschil 2004200520062007200820082008Verplichtingen7 4006 9087 6157 2207 3967 600– 204Waarvan garantieverplichtingen       Uitgaven7 4006 9087 6157 2207 3967 600– 204• Onderwijsraad2 4902 3342 6202 4082 7922 627165• Raad voor Cultuur3 3852 9303 4023 3503 1243 325– 201• Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid1 5251 6441 5931 4621 4801 648– 168Ontvangsten0000303Toelichting:Het totaal aan realisatie is voor de drie adviesraden samen € 0,2
miljoen lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door een saldering van kleine
mee- en tegenvallers van totaal € 0,2 miljoen.BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF1. InleidingDeze paragraaf bevat een rapportage over de bedrijfsvoering van OCW. Hiermee
geef ik aan in hoeverre er sprake is van beheerste bedrijfsprocessen en maak
ik melding van bijzonderheden, onvolkomenheden en onrechtmatigheden. Tevens
ga ik in op de vorderingen die zijn bereikt met betrekking tot de ambities
die OCW zich had gesteld ten aanzien van:• sturen op prestaties;• ontwikkelingen in het toezicht;• administratieve lastenverlichting;• het informatiebeleid;• het verder verbeteren van de interne bedrijfsvoering.Ook informeer ik u over de stand van zaken van de in 2007 geconstateerde
tekortkomingen, over subsidies en de ramingen kinderopvang.Een belangrijke conclusie is dat de bedrijfsvoering en het financieel
beheer binnen OCW in het algemeen op orde zijn. In 2008 was sprake van beheerste
bedrijfsprocessen met uitzondering van de genoemde punten in de mededeling
over de bedrijfsvoering. Wat betreft de financiële rechtmatigheid en
getrouwheid kan geconstateerd worden dat het aantal fouten en onzekerheden
in de uitgavensfeer gedurende het jaar 2008 binnen de gestelde toleranties
is gebleven, met uitzondering van artikel 14 Cultuur (zie hiervoor de mededeling
over de bedrijfsvoering). De financiële overzichten geven verder een
getrouw beeld van de uitkomsten van de begrotingsuitvoering.2. Geconstateerde tekortkomingenIn 2007 zijn onder andere de volgende twee tekortkomingen geconstateerd:• Subsidiebeheer bij de directie Kunsten en de
directie Cultureel ErfgoedIn het beheer van de overige subsidies, dat wil zeggen geen Cultuurnotasubsidies,
van de directies Kunsten en Cultureel Erfgoed zijn in 2007 verschillende tekortkomingen
in de naleving van wet- en regelgeving geconstateerd. De directies Kunsten
en Cultureel Erfgoed hebben in april 2008 een plan van aanpak opgesteld, waarin
prioriteit is gegeven aan de verbetering van de (project-)subsidieprocessen
en het financieel beheer. Diverse verbeteracties zijn in 2008 afgerond, zoals
het ontwikkelen van standaardbrieven en checklists. Ook is een forse achterstand
in het vaststellen van oude voorschotten op subsidies weggewerkt.Deze acties hebben helaas niet kunnen voorkomen dat het foutpercentage
in subsidieverleningen en -vaststellingen te hoog is. Daarom loopt een aantal
verbeteracties nog in 2009 door (zie tevens de mededeling over de bedrijfsvoering).• Financieel beheer bij de directie EmancipatieOm de in 2007 geconstateerde knelpunten in het financieel beheer op te
lossen heeft de directie Emancipatie in 2008 een plan van aanpak financieel
beheer opgesteld en geïmplementeerd. Onderdeel hiervan is de overdracht
van de financiële administratie per juni 2008 naar een ander onderdeel
van OCW. Daarnaast zijn nieuwe procesbeschrijvingen voor de kritische financiële
processen opgesteld en in september 2008 in gebruik genomen. De integrale
verantwoordelijkheid van de medewerkers is hier mede in opgenomen. Bij de
directie Emancipatie is ook structureel extra financiële
en juridische expertise ingezet. De getroffen beheersmaatregelen zijn in opzet
toereikend ter borging van het financieel beheer.3. Rechtmatigheidverklaring en mededeling over de
bedrijfsvoeringRechtmatigheidverklaringIk verklaar dat de onder mijn verantwoording aangegane verplichtingen,
gedane uitgaven en gerealiseerde ontvangsten en de daarbij horende standen
in de jaarrekening met redelijke zekerheid conform Europese regelgeving, Nederlandse
wetten, AMvB’s en ministeriële regelingen tot stand zijn gekomen.
Uitzondering hierop is de overschrijding van de tolerantiegrens op begrotingsartikel
14 Cultuur, namelijk € 103,2 miljoen aan uitgaven en ontvangsten
(10,5%) (zie tevens de mededeling over de bedrijfsvoering).Mededeling over de bedrijfsvoeringOCW stuurt zijn bedrijfsprocessen onder meer door risicoanalyses uit te
voeren, tijdig beheersmaatregelen te treffen en door een expliciet normenkader
te geven voor het financieel en materieel beheer. Het management draagt hieraan
bij door in de planning- en controlcyclus periodiek verantwoording af te leggen
over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering. Mede op grond van deze verantwoordingen
ben ik van mening dat OCW het afgelopen jaar de bedrijfsprocessen in het algemeen
in voldoende mate heeft beheerst. De volgende processen vragen echter nog
extra aandacht:1. Financieel beheer bij de cultuurdirecties2. Financieel beheer kinderopvangHieronder geef ik een toelichting op deze processen.Ad 1. Financieel beheer bij de cultuurdirectiesUit de controles door de Auditdienst op het financieel beheer bij de cultuurdirecties
blijkt dat fouten op het gebied van rechtmatigheid de tolerantiegrens op begrotingsartikel
14 Cultuur overschrijden. De fouten zijn gemaakt bij het verlenen en vaststellen
van de niet-Cultuurnota subsidies. Het verlenen van de subsidies van het Subsidieplan
2009–2012 is wel goed verlopen. De fouten betreffen het niet naleven
van formele eisen, zoals het niet naleven van geldende termijnen of het honoreren
van een onvolledige subsidieaanvraag. Er wordt een Plan van Aanpak uitgevoerd
waarin zowel de regelgeving wordt bezien (middellange termijn oplossing),
als de herinrichting van de totstandkoming van de beschikkingen (korte termijn
aanpak). Ook is de AD gevraagd een extra audit uit te voeren. Dit alles om
fouten vanaf 2009 te voorkomen.Ad 2. Financieel beheer kinderopvangIn 2008 is een aantal tekortkomingen in het financieel beheer van de directie
Kinderopvang geconstateerd (onder andere geen beschrijving van het ramingsproces,
de AO-beschrijvingen dienen nog te worden toegesneden op de gewijzigde organisatiestructuur,
matige M&O-inventarisatie, gebrekkige administratie van subsidieregelingen,
verouderd convenant met de Belastingdienst). Ook moest het budget voor de
kinderopvangtoeslag in 2008 een aantal malen omhoog worden bijgesteld. Met
de vorming van een zelfstandige directie Kinderopvang in november 2008, waarbij
extra personele capaciteit wordt ingezet, zullen de tekortkomingen in het
financieel beheer worden ondervangen.4. Externe sturingSturen op prestatiesIn de aanloop naar de begroting 2008 is het geheel aan algemene en operationele
doelstellingen van de OCW-begroting opnieuw tegen het licht gehouden. In het
verlengde hiervan is tevens naar de instrumenten en indicatoren gekeken. De
beleidsagenda 2008 bevatte de belangrijkste prioriteiten voor 2008. Het beleidsverslag
2008 vormt de verantwoording over de beleidsagenda 2008. Hierin is per doelstelling
aangegeven welke acties in 2008 zijn ondernomen en welke resultaten daarmee
zijn bereikt. In het beleidsverslag wordt gerapporteerd conform de opbouw
van de beleidsagenda 2009, waarin de kabinetsdoelstellingen uit het beleidsprogramma
2007–2011 «Samen werken, samen leven» het uitgangspunt vormen.
Daarnaast publiceert OCW in het departementaal jaarverslag actuele waarden
van de prestatie-indicatoren behorend bij de kabinetsdoelstellingen.Samen met het departementaal jaarverslag publiceert OCW de publicaties «Kerncijfers
OCW» en «Bestel in Beeld». Hiermee ontsluit OCW op een inzichtelijke
en samenhangende wijze ten behoeve van de Tweede Kamer en een breder publiek
statische gegevens en prestatie-indicatoren over het functioneren en de kwaliteit
van de OCW-stelsels. Daarnaast is ook in 2008 de Kernmonitor OCW gerealiseerd.
Deze Kernmonitor presenteert op internet voor een breder publiek de ontwikkelingen
in de afgelopen 5 jaar van de belangrijkste kwaliteitskenmerken van de OCW-stelsels
in grafieken, cijfers en toelichtingen.Ontwikkelingen in het toezichtOp het gebied van toezicht en handhavingsbeleid zijn in 2008 flinke stappen
gezet. De integratie van de afdeling Rekenschap van de Auditdienst (AD) en
een deel van de Afdeling Financiën en Analyse van Centrale Financiën
Instellingen (CFI) bij de Inspectie van het Onderwijs heeft zijn beslag gekregen.
Per 1 september 2008 zijn de bevoegdheden die de Inspectie in verband
met deze integratie nodig heeft, aan haar gemandateerd. Begin oktober 2008
is het personeel van de genoemde eenheden van de AD en CFI ondergebracht bij
de Inspectie. Hiermee is geanticipeerd op de wijziging van de Wet op het Onderwijstoezicht
(WOT). Op grond van het nieuwe artikel 3 van de WOT krijgt de Inspectie tot
taak het beoordelen en bevorderen van de financiële rechtmatigheid door
in ieder geval het verrichten van onderzoek naar de rechtmatige verkrijging
van de rijksbekostiging, naar de controlerapporten van de door het bevoegd
gezag aangewezen accountant, naar de rechtmatigheid van de bestedingen en
naar de rechtmatigheid van het financieel beheer van de bekostigde instellingen.De invoering van het nieuwe toezicht is in 2008 ter hand genomen. Met
het nieuwe toezicht verandert de rol van de Inspectie. De rode draad in deze
veranderingen is: minder last, meer effect. De inspectie doet per schoollocatie
jaarlijks een risicoanalyseonderzoek, mede gebaseerd op openbare verantwoordingsinformatie
(bijvoorbeeld schoolgids, jaarverslagen). Dit onderzoek is beslissend voor
de intensiteit van het toezicht. De Inspectie wil het toezicht effectiever
maken door ervaringen van belanghebbenden (ouders, leerlingen, medezeggenschapsorgaan,
gemeenten), de zogenaamde horizontale verantwoording, beter te gebruiken bij
de risicoanalyse. Ook worden in het nieuwe toezicht de personele en financiële
gegevens van besturen en scholen gebruikt voor de risicoanalyse.
Als daarvoor aanleiding bestaat worden de jaarverslagen (inclusief de jaarrekeningen)
van bevoegde gezagen diepgaand geanalyseerd.Onderdeel van het toezicht zal ook zijn het handhavend optreden met in
het uiterste geval het opleggen van financiële sancties. Het zwaartepunt
van dit handhavend optreden komt te liggen bij de Inspectie. Met het oog daarop
zijn lopende handhavingsdossiers overgedragen van de beleidsdirecties naar
de Inspectie. Het handhavingsbeleid zal werkendeweg door de Inspectie verder
worden ontwikkeld.Het wetsvoorstel wijziging Wet op het Onderwijstoezicht dat de formele
basis voor de wijzigingen in het toezicht biedt, is in procedure genomen en
zal naar verwachting begin 2010 in werking treden.BeleidwijzerDe Beleidwijzer is een standaard werkwijze voor de hele beleidsontwikkeling
binnen OCW. Het beschrijft aan welke minimumeisen de ontwikkeling van beleid
door OCW-medewerkers moet voldoen en welke stappen daarvoor minimaal moeten
worden ondernomen. OCW wil beleid dat voldoet aan de eisen van deze tijd.
Niet alleen juridisch correct, maar ook als nuttig en noodzakelijk ervaren,
uitvoerbaar, naleefbaar, handhaafbaar, enzovoorts.In de loop van 2008 is met de Beleidwijzer vooruitgang geboekt. Besloten
is dat de Beleidwijzer een verplicht instrument is in die beleidsdossiers
die tot regelgeving leiden en dat de toepassing van de Beleidwijzer een verplicht
onderdeel is van de interne planning- en controlcyclus. Het gebruik van de
Beleidwijzer wordt ondersteund met een interne leergang «Wijzer beleid
in de Hoftoren». Verder is van belang dat de communicatie over de Beleidwijzer
gemakkelijk toegankelijk en breed beschikbaar moet zijn via intranet. Dit
wordt nu vormgegeven.OCW ontregelt en administratieve lastendrukHet ministerie van OCW is ook in 2008 druk bezig geweest om de regeldruk
voor instellingen, bedrijfsleven en burgers te verminderen.• InstellingenVoor instellingen zijn in 2008 onder andere de volgende lastenreducerende
maatregelen voorbereid en uitgewerkt:• De invoering van het onderwijsnummer in het PO (zie tevens de tekst
onder Rijksbreed Informatiebeleid).• De integratie van de toezichtfuncties van de AD en CFI (zie tevens
de tekst onder Ontwikkelingen in het toezicht).• De invoering van risicogericht en meer proportioneel toezicht door
de Inspectie van het Onderwijs is in volle gang. Deze vorm van toezicht leidt
tot een substantiële vermindering van de toezichtlasten voor onderwijsinstellingen.
Met name scholen die zich aan de regels houden en goed presteren, zullen een
forse vermindering van de toezichtintensiteit ervaren.• Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met de vereenvoudiging
van de melding en registratie van verzuim.• Vanaf het verslagjaar 2008 is de nieuwe regeling Jaarverslaggeving
Onderwijs in werking getreden. Daarmee is nu sprake van een uniforme regeling
voor de gehele onderwijssector. Hierdoor verminderen administratieve lasten,
zal de kwaliteit van de jaarverslagen toenemen en wordt de financiële
informatie, ook tussen sectoren, beter vergelijkbaar.Voor instellingen is in 2008 een actualisering van de nulmeting uit 2004
gestart. Deze nulmeting sluit aan bij de methodiek en definities van de nieuwe
nulmeting voor bedrijven, die ook in 2008 is afgerond. De nulmeting voor instellingen
wordt in het voorjaar 2009 afgerond en vormt een belangrijke basis om toekomstige
lastenreducties voor instellingen vast te stellen.In vervolg op de onderzoeksrapporten eind 2007 over bureaucratiebenchmarks
voor de onderwijssectoren heeft OCW in het najaar van 2008 een expertmeeting
georganiseerd met onderzoekers en deskundigen uit de universitaire wereld
en vertegenwoordigers van de sectororganisaties. De uitkomsten hiervan zijn
begin december 2008 aan de Tweede Kamer gezonden (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 29 546, nr. 17). De benchmarks worden
door onderwijsinstellingen in toenemende mate gebruikt om de inzet van middelen
te vergelijken met andere instellingen.OCW heeft in 2008 ook stevig ingezet op het vereenvoudigen van het subsidieinstrumentarium.
Een interne commissie heeft 45 subsidieregelingen onderzocht. Een deel kan
worden ondergebracht in de lump-sum of gebundeld met andere regelingen, een
deel loopt op niet al te lange termijn af. Enkele regelingen kunnen bovendien
worden vereenvoudigd of ingetrokken. Het uitvoeren van de aanbevelingen van
de commissie wordt bewaakt door het interne Expertisecentrum. Als ondersteuning
voor het ontwerpen van nieuwe regelingen zijn een subsidiehandleiding, formats
en een verantwoordingswijzer beschikbaar. Deze worden regelmatig geactualiseerd.• Bedrijven, burgers en professionalsOCW heeft in 2008 reductiemaatregelen uitgewerkt die optellen tot een
reductie van ruim 21% van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven
(doelstelling Coalitieakkoord is 25%).Op het terrein van burgers kan worden gemeld dat OCW de doelstellingen
voor de reducties van lasten in uren en euro’s gemeten goed tot zeer
ruim haalt. De reductie in uren is voor OCW tweemaal de doelstelling (realisatie
54% versus doelstelling 24%). Het verschil tussen doelstelling
en realisatie wordt verklaard door enkele maatregelen die met name een aanzienlijke
reductie van de lasten in uren betekenen, i.c. de invoering van gratis schoolboeken
en de wijziging van de Wet Tegemoetkoming Onderwijsbijdrage en Schoolkosten
(WTOS) in verband met de integratie in het kindgebonden budget. Bij de lastenreducties
in euro’s is de realisatie 33% versus een doelstelling van 29%.Op het terrein van de professional wordt door OCW (in samenwerking met
BZK) een onderzoek uitgevoerd naar de tijdsbesteding (en het aandeel van administratieve
lasten hierin) van schoolleiders in het primair onderwijs en docenten in het
voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Dit onderzoek loopt volgens planning.De resultaten voor burgers en bedrijven zijn verwerkt in de voortgangrapportages
van het kabinet aan de Tweede Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 29 515, nr. 269 enTweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 362, nr. 145).• Beleving van de regeldrukOCW richt zich ook op het verminderen van de zogenoemde «ervaren»
regeldruk. In 2008 is een onderzoek naar de regeldrukbeleving in het onderwijs
uitgevoerd. Dit onderzoek is in oktober 2008 aan de Tweede Kamer gezonden
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 853, nr. 14). Het blijkt dat de meest irritante regels voor leraren niet alleen
van OCW komen, maar dat een deel van de onderwijsinstellingen zelf komt. Begin
2009 wordt de Tweede Kamer geïnformeerd over de verdere aanpak.Ontwikkelen en implementeren informatiebeleid OnderwijsDoel van het informatiebeleid is bijdragen aan de beleidsdoelstellingen
van het kabinet (bijvoorbeeld aanval uitval, doorlopende leerlijn), verbeteren
van de dienstverlening aan burger en bedrijf, verminderen van de administratieve
lasten, en het verbeteren van transparantie en doelmatigheid. Om de doelstellingen
te bereiken is begin 2008 een visie op het strategische informatiebeleid opgesteld,
afgeleid van de kwaliteits- en strategische agenda’s en de lopende informatieprojecten.
Daarnaast is er een eerste referentiearchitectuur voor de onderwijssector
opgeleverd die gezamenlijk met de partijen in de ketens doorontwikkeld zal
gaan worden. Deze architectuur sluit aan bij de Nederlandse Overheid Referentie
Architectuur (NORA) en leidt tot verdere standaardisatie van gegevensuitwisseling
tussen partijen als IB-Groep, CFI en de scholen.In 2008 is mede in het kader van het inrichten van de CIO-functie (chief
information officer) binnen het departement een start gemaakt met de inrichting
van de IT-governance: integrale besluitvorming en prioritering op informatievoorzieningstrajecten,
en sterkere samenhang en waar nodig versnelling in de uitvoering van ICT-trajecten.Rijksbreed InformatiebeleidIn 2008 is vastgesteld dat aan het basisregister onderwijs (BRON), dat
inschrijfgegevens van leerlingen in het bekostigd onderwijs bevat, dezelfde
eisen gesteld worden als aan de vastgestelde landelijke basisregistraties.
Dat betekent dat overheidsorganisaties niet langer deze gegevens hoeven op
te vragen bij burgers of scholen, maar de gegevens uit BRON stapsgewijs kunnen
gaan hergebruiken.Om de onderwijssectoroverstijgende informatie-uitwisseling te verbeteren
is in 2008 een eerste pilot uitwisseling met de keten Werk en Inkomen gerealiseerd.
Hierbij is aangetoond dat de rijksoverheidbrede kaders en standaarden gevolgd
kunnen worden.In de voorbereiding naar de aansluiting op het nieuwe handelsregister
als basisregistratie voor bedrijven en instellingen is de ontwikkeling ingezet
naar een nieuwe sectorregistratie voor scholen en instellingen, op basis waarvan
bekostiging en toezicht van scholen en instellingen kan plaatsvinden.Informatiebeleid PubliekIn 2008 is de hoeveelheid publiek ontsloten OCW-informatie toegenomen
(traject Openbare Database). Voorbeelden hiervan zijn gegevens met betrekking
tot voortijdig schoolverlaten en salarisgegevens per instelling (functiemix).SubsidiesIn 2008 is een Expertisecentrum Subsidies binnen OCW voorbereid. In dit
expertisecentrum wordt de binnen het departement aanwezige kennis op het gebied van subsidies en -beheer gebundeld. Het Expertisecentrum
adviseert beleidsdirecties integraal over de opzet van hun subsidieregeling
op onder meer juridische, financiële, controle en uitvoeringsaspecten.
Ook wordt gekeken naar mogelijke vermindering van administratieve lasten voor
zowel subsidieontvanger als OCW. Het Expertisecentrum is 1 januari 2009
formeel van start gegaan.In 2008 zijn in een projectgroep onder leiding van het ministerie van
Financiën de contouren van het rijksbreed uniform subsidiekader, zoals
dat in de kabinetsnota «Vernieuwing van de rijksdienst» is aangekondigd,
verder uitgewerkt. Het kader zal begin 2009 aan de Tweede Kamer worden voorgelegd.
OCW participeert in de verschillende werkgroepen en projectgroep.Kinderopvang (KO)In juni 2008 is de Tweede Kamer per brief geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 322 VIII, nr. 25) over de voorgenomen
wijzigingen van de Wet kinderopvang met als doel de groei van het gebruik
van kinderopvang in goede banen te leiden, het stelsel van kinderopvang houdbaar
te houden en de kans op misbruik te verkleinen. Tevens is het wetstraject
rondom de harmonisatie van peuterspeelzaalwerk, kinderopvang en voor- en vroegschoolse
educatie aangekondigd (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 322 VIII,
nr. 24). Deze nieuwe trajecten naast het bestaande onderhoud
aan het dossier Kinderopvang hebben geleid tot de oprichting (15 november
2008) van een zelfstandige themadirectie Kinderopvang, in principe tijdelijk
tot eind 2010.5. Interne sturingExtern Waarderings- en BehoeftenonderzoekDe verbeteracties naar aanleiding van het Extern Waarderings- en Behoeftenonderzoek
(EWB) 2007 zijn in de loop van 2008 doorgezet. De belangrijkste aandachtspunten
vanuit het EWB 2007 zijn kwaliteit van beleidsuitingen, transparantie, begrijpelijkheid
en consequentheid. Een vervolgmeting, het derde EWB, is voorzien in de eerste
helft van 2009.Organisatieopzet OCWDe flexibilisering van de departementale organisatie is in 2008 een stap
dichterbij gebracht. Alle medewerkers van OCW (kerndepartement, adviesraden,
diensten, inspecties en agentschappen) zijn centraal in een OCW-formatie geplaatst.
Voor het matchen van vrije werkplekken en medewerkers is het matchbureau vol
van start gegaan.De verschillende bedrijfsvoeringstaken van het departement zijn op 1 juni
2008 gebundeld in een directie Concernondersteuning.Om de afhandeling van burgerbrieven sneller en kwalitatief beter te laten
plaatsvinden is in 2008 een afdeling Bestuur en Burger opgericht.Taakstelling OCWHet ministerie van OCW heeft de taakstelling verdeeld over de verschillende
kolommen en dienstonderdelen. Een deel van de taakstelling wordt gehaald door
efficiencywinst, maar voor een veel groter deel is een grondige herbezinning
op de taken van het departement noodzakelijk. Voor deze herbezinning zijn
in 2008 door alle dienstonderdelen Implementatieplannen Taakstelling opgesteld.
De taakstelling voor 2008 is gehaald. Dat de realisatie hoger is dan de opgelegde
taakstelling wordt veroorzaakt door enerzijds het anticiperen van de organisatie
op de taakstelling voor 2009 en volgende jaren, en anderzijds
doordat een aantal organisatieonderdelen moeite had om vacatures in 2008 te
vervullen.Overdracht van nieuwe taken naar OCWBij de vorming van het kabinet Balkenende IV zijn de beleidsdossiers Emancipatie
en Kinderopvang ondergebracht bij OCW. De daarmee gemoeide beleidseenheden
zijn in 2008 volledig geïntegreerd in de OCW-organisatie.De Inspectie van het Onderwijs heeft per 15 november 2007 de toezichttaak
op de examinering in het mbo van het KwaliteitsCentrum Examinering (KCE) overgenomen
en per 1 januari 2008 de toezichttaken wat betreft kinderopvang van de
Inspectie Werk en Inkomen (IWI). Tevens is per 1 januari 2008 het toezicht
op de indicatiestelling voor zorgleerlingen overgedragen van de Landelijke
Commissie Indicatiestelling (LCTI) naar de Inspectie van het Onderwijs.De personeelscapaciteit van de interdepartementale themadirectie Leren&Werken
is voor de duur van deze kabinetsperiode van de ministeries van SZW, LNV en
EZ naar OCW overgeheveld.Samenvoeging CFI/IB-Groep (NUO)In de eerste helft van 2008 heeft de minister van OCW de meerwaarde van
samenvoeging van beide uitvoeringsorganisaties van OCW op het terrein van
onderwijs nader laten onderzoeken. Het gaat hierbij om CFI die voornamelijk
zorgt voor de bekostiging van onderwijsinstellingen en de IB-Groep die onder
andere zorg draagt voor de verstrekking van studiebeurzen. Op basis van het
onderzoek en het positieve advies van de betrokken ondernemingsraden heeft
de minister een definitief besluit over de fusie genomen. In juli 2008 heeft
hij de Tweede Kamer hierover geïnformeerd (Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 201 enTweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 VIII,
nr. 41). Met de vorming van één nieuwe uitvoeringsorganisatie
voor het onderwijs wordt een bijdrage geleverd aan de vernieuwing van de rijksdienst
en wordt de dienstverlening aan instellingen en burgers verbeterd door het
verminderen van administratieve lasten en verder verbeteren van de kwaliteit
van geleverde informatie(diensten). De bijdrage die de uitvoering in het informatiebeleid
levert, kan hiermee beter vorm worden gegeven. In 2008 is gestart met de voorbereidingen
om de samenvoeging per 1 januari 2010 gereed te hebben. Hiertoe wordt
onder andere een wetsvoorstel gemaakt om de Wet Verzelfstandiging Informatiebeheergroep
(WVI) in te trekken en wordt voor de nieuwe uitvoeringsorganisatie gewerkt
aan de vorming van een baten-lastendienst.Financiële functieIn 2008 heeft OCW twee onderzoeken uitgevoerd naar de kwaliteit van de
financiële functie. In de onderzoeken is geconstateerd dat er binnen
de financiële functie verbeteringen mogelijk zijn. Daartoe zijn acties
geformuleerd, gericht op het werven van gekwalificeerd personeel en trainees
voor de financiële functie, het beschrijving van competentieprofielen
om uitwisseling en professionalisering te vereenvoudigen, het verbeteren van
de kennisoverdracht door bijvoorbeeld het organiseren van themabijeenkomsten,
en het vergroten van de managementaandacht. In 2008 is een start gemaakt met
de nadere uitwerking van deze verbeteringen.Bij CFI is een onderzoek gestart dat zich richt op het oplossen van gebleken
kwetsbaarheden en verhoogde risico’s in het bekostigingsproces.
Een plan van aanpak wordt opgesteld teneinde een prima lopend bekostigingsproces
per 1 januari 2010 in te brengen in de nieuwe NUO-organisatie.Juridische functieNaar aanleiding van de constatering van de interdepartementale visitatiecommissie
Juridische functie en wetgeving dat de juridische functie bij de departementen
kwetsbaar is en door de taakstelling bij het Rijk verder onder druk kan komen,
is in 2009 door directie Wetgeving en Juridische Zaken een onderzoek naar
de situatie bij OCW uitgevoerd. Vier clusters van directies zijn onderzocht:
onderwijsdirecties, cultuurdirecties, themadirecties en overige directies.
In algemene zin wordt geconcludeerd dat de juridische functie in zijn totaliteit
een zuinige indruk maakt. Een aantal directies is op de eigen taak berekend,
in sommige gevallen is de situatie kwetsbaar. Naar aanleiding van het onderzoek
is besloten de juridische functie bij een grote beleidsdirectie te versterken,
in de toekomst bij de start van themadirecties de juridische functie te borgen,
en te onderzoeken of er een opleidingsvoorziening voor beleids- en wetgevingsjuristen
mogelijk is. Het gaat dan om de al bestaande trainees voor de Wetgevingsacademie
en om nieuwe overheidsjuristen in opleiding, waarvoor aan een nieuwe opleiding
wordt gewerkt. Tenslotte is aandacht gevraagd voor de versterking van het
onderwijsrecht in Nederland. Alle acties zijn in gang gezet.C. JAARREKENINGDepartementale verantwoordingsstaat 2008 van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) Bedragen
x € 1 000  (1)(2)(3)Art.OmschrijvingOorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting  VerplichtingenUitgavenOntvangstenVerplichtingenUitgavenOntvangstenVerplichtingenUitgavenOntvangsten TOTAAL 32 779 0011 207 845 34 732 7592 122 874 1 953 758915 029            Beleidsartikelen 32 624 1251 204 790 34 538 2322 122 658 1 914 107917 86801Primair
onderwijs8 679 8388 681 01941 1069 282 9698 981 01971 404603 131300 00030 29803Voortgezet onderwijs6 207 7296 228 10673 7406 651 1126 484 94567 658443 383256 839– 6 08204Beroepsonderwijsen
volwasseneneducatie3 167 0293 188 3363 0003 520 3493 336 25879 462353 320147 92276 46205Technocentra9 2179 2179 1368 9888 9889 017– 229– 229– 11906Hoger
beroepsonderwijs2 099 6462 081 9816 0172 377 4982 158 9449 580277 85276 9633 56307Wetenschappelijk
onderwijs3 598 4803 560 61121 4663 784 9303 676 67811 645186 450116 067– 9 82108Internationaal onderwijsbeleid17 99019 0049928 89918 84943010 909– 15533109Arbeidsmarkten personeelsbeleid250 091250 0910208 665109 1991 344– 41 426– 140 8921 34410Informatie-
en communicatietechnologie00000000011Studiefinanciering3 651 5793 651 579408 1003 782 2673 782 267473 015130 688130 68864 91512Tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten266 359266 3599 500271 660271 66017 9065 3015 3018 40613Lesgelden6 0166 016185 3006 2006 200179 854184184– 5 44614Cultuur671 788872 72924 3042 779 161946 94535 2062 107 37374 21610 90215Media853 393843 193232 234909 647887 881252 02256 25444 68819 78816Onderzoek en wetenschappen872 727967 108167 4751 159 3871 018 295178 093286 66051 18710 61824Kinderopvang1 983 9561 983 95623 3132 889 4282 838 111735 977905 472854 155712 66425Emancipatie14 74614 820015 43311 99345687– 2 82745            Niet-beleidsartikelen 154 8763 055 194 527216 39 651– 2 83917Nominaal en onvoorzien– 17 392– 17 3922 48800017 39217 392– 2 48818Ministerie algemeen117 232117 232567127 438127 44920010 20610 217– 36719Inspecties47 43647 436059 68259 6821312 24612 2461320Adviesraden7 6007 60007 3967 3963– 204– 2043Samenvattende verantwoordingsstaat 2008 inzake
agentschappen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) Bedragen
x € 1 000 (1)(2)(3) Oorspronkelijk vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begrotingNaam agentschapTotaal batenTotaal lastenSaldo baten en lastenTotaal batenTotaal lastenSaldo baten en lastenTotaal batenTotaal lastenSaldo baten
en lastenCentrale Financiën Instellingen (CFI)44 80544 805060 73959 82391615 93415 018916Nationaal Archief (NA)18 18518 185021 53221 472603 3473 28760Totaal62 99062 990082 27181 29597619 28118 305976Naam agentschapTotaal kapitaaluitgaven Totaal kapitaalontvangstenTotaal kaptiaaluitgaven Totaal kapitaalontvangstenTotaal kapitaaluitgaven Totaal kapitaalontvangstenCentrale Financiën Instellingen (CFI)2 580 02 684 0104 0Nationaal Archief (NA)146 03 234 2303 088 230Totaal2 726 05 918 2303 192 230SALDIBALANS Tabel
1: Saldibalans per 31 december 2008 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (x € 1 000)Uitgaven ten laste van de begroting34 732 748 Ontvangsten ten gunste van de begroting2 122 872Liquide middelen2 442   Rekening-courant RHB  Rekening-courant RHB32 597 149Te verrekenen extern museaal aankoopfonds51 795 Begrotingsreserve museaal aankoopfonds51 795Rekening-courant risicopremie garantstelling508 Reserve risicopremie garantstelling508Uitgaven buiten begrotingsverband (= intracomptabele
vorderingen)7 050 Ontvangsten buiten begrotingsverband(= intracomptabele
schulden)22 219Extra comptabele vorderingen13 865 037 Tegenrekening extra comptabele
vorderingen13 865 037Voorschotten5 921 837 Tegenrekening voorschotten5 921 837Tegenrekening garantieverplichtingen1 226 933 Garantieverplichtingen1 226 933Tegenrekening openstaande verplichtingen24 701 664 Openstaande verplichtingen24 701 664DeelnemingenPM Tegenrekening deelnemingenPMTotaal80 510 014 Totaal80 510 014Toelichting bij de saldibalansUitgaven/ontvangsten 2008De uitgaven over 2008 zijn uitgekomen op € 34 732 747 531,23
en de ontvangsten op € 2 122 872 350,66. In de departementale
jaarrekening komen de uitgaven uit op € 34 732 759 000
en de ontvangsten op € 2 122 874 000.Het verschil tussen de werkelijke uitgaven en de realisatie volgens de
departementale jaarrekening 2008 wordt veroorzaakt door de in deze rekening
gehanteerde afrondingsregels.Liquide middelenDeze balansrekening geeft de saldi van de bank- en girotegoeden weer.
De samenstelling is als volgt: Tabel
2: Liquide middelen (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-2007Informatie Beheer Groep00Cultuurinstellingen2 4412 224Overige kasbeheerders11Totaal2 4422 225Rekening-Courant RHBOp de rekening-courant wordt de financiële verhouding met het Ministerie
van Financiën geadministreerd. Tevens worden door middel van deze administratie
de begrotingsuitgaven en ontvangsten met het Ministerie van Financiën
afgewikkeld.Begrotingsreserve museaal aankoopfondsIn 1998 is het museaal aankoopfonds opgericht. Dit is een intra-comptabel
fonds met het karakter van een interne reserverekening. Op deze rekening wordt
bijgehouden hoeveel geld er voor kunstaankopen voor latere jaren beschikbaar
is.In 2008 zijn de volgende aankopen gedaan in het kader van de Wet Behoud
Cultuur Bezit:• Het schilderij «Familieportret Lütjens» door Max
Beckman waaraan het Ministerie van OCW een bijdrage heeft toegekend van € 200 000;
en• Het schilderij «Gezicht op Dordrecht» door het Dordrechts
Museum, waaraan het Ministerie van OCW een bijdrage heeft toegekend van € 775 000. Tabel
3: Rekening-courant museaal aankoopfonds (x € 1 000)Saldo 1 januari 200850 629Rentebijschrijving 20082 141Bijdrage aankopen 2008975Saldo per 31 december 200851 795Rekening-courant museaal aankoopfondsVoor de begrotingsreserve museaal aankoopfonds wordt een rekening-courant
aangehouden bij het Ministerie van Financiën.Reserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingenIn 2004 is de regeling Schatkistbankieren van kracht geworden. Het idee
is dat instellingen bij het Ministerie van Financiën een schatkistlening
ontvangen op basis van een strikte hypothecaire zekerheid. Het Ministerie
van OCW staat garant voor deze leningen. Hiervoor ontvangt het Ministerie
van OCW een risicopremie van 0,1%-punt per jaar gedurende de gehele
looptijd van de schatkistlening. Deze premie wordt gestort op een begrotingsreserve.Op deze rekening wordt bijgehouden hoeveel geld er voor eventuele tegenvallers
voor latere jaren beschikbaar is. Dit is een intra-comptabele rekening met
het karakter van een interne reserverekening.Rekening-courant risicopremie garantstelling onderwijsinstellingenVoor de begrotingsreserve risicopremie garantstelling onderwijsinstellingen
wordt een rekening-courant aangehouden bij het Ministerie van Financiën.Uitgaven buiten begrotingsverband (= intra-comptabele
vordering) Tabel
4: Uitgaven buiten begrotingsverband (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-2007Te verrekenen personeel en voormalig personeel13829Informatie Beheer Groep4660Cultuurinstellingen378812Overige kasbeheerders00Overig6 0683 491Totaal7 0504 332De post overig bestaat voor € 1,3 miljoen uit door CFI vooruitbetaalde
gelden ten behoeven van werkzaamheden verricht voor «derden».
Daarnaast is € 4,7 miljoen vooruitbetaald in het kader van de projecten
ESF-3 en ESF-Equal.Ontvangsten buiten begrotingsverband (= intra-comptabele
schulden) Tabel
5: Ontvangsten buiten begrotingsverband (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-2007Loonheffing en overige inhoudingen salarissen4 8014 622Informatie Beheer Groep0834Cultuurinstellingen6792 567Overige Kasbeheerders00Diversen16 73919 718Totaal22 21927 741De af te dragen loonheffing en overige inhoudingen salarissen (departementaal
personeel) hebben betrekking op de maand december 2008. In januari 2009 is
dit verschuldigd bedrag betaald.De post diversen bestaat voor € 16,7 miljoen uit vooruit ontvangen
(= 2009) ESF-geld van het agentschap SZW.Extra comptabele vorderingenDe stand van de debiteuren per 31-12-2008 wordt als volgt gespecificeerd
naar beleidsartikel en overige onderdelen: Tabel
6: Stand debiteuren (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-200701 Primair onderwijs3 0718 13703 Voortgezet onderwijs2 34119404 Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie46982906 Hoger beroepsonderwijs05807 Wetenschappelijk onderwijs187108 Internationaal onderwijsbeleid0009 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid01110 Informatie- en communicatietechnologie0011 Studiefinanciering13 635 82311 712 93212 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten11 72417 61113 Lesgelden109 614105 95214 Cultuur1 5791 70115 Media8 4494 15616 Onderzoek en wetenschappen79 0201 56218 Bestuursdepartement3 92636519 Inspecties0124 Kinderopvang3025 Emancipatie00Wachtgelden onderwijspersoneel00Solvabiliteitsbuffers Participatiefonds
en Vervangingsfonds9 0009 000Totaal13 865 03711 862 580De openstaande vorderingen studiefinanciering (beleidsartikel 11) betreffen
de door de productgroep Studiefinanciering van de Informatie Beheer Groep
Groningen verstrekte leningen en voorschotten aan studenten ingevolge de oude
regeling studiefinanciering en de nieuwe Wet studiefinanciering.De verstrekte leningen en voorschotten aan studenten kunnen als volgt
worden gespecificeerd: Tabel
7: Verstrekte leningen en voorschotten (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-2007Rentedragende leningen13 557 35711 636 998Renteloze voorschotten37 33841 285Overige vorderingen41 12834 649Totaal13 635 82311 712 932De specificatie van het verloop van de posten rentedragende leningen en
renteloze voorschotten is als volgt:Tabel
8: Verloop van de posten rentedragende leningen
en renteloze voorschotten (x € 1 000) Rentedragende leningenRenteloze
voorschottenOpenstaande bedragen per 01-01-200811 636 99841 285Nieuw verstrekt2 492 3902 599Afgelost– 383 179– 4 497Overige mutaties, w.o. buiten invordering en kwijtschelding– 179 648– 2 045Correctie, w.o. omzettingen– 9 204– 4Totaal13 557 35737 338Voor de bedragen voor rentedragende leningen en renteloze voorschotten
geldt de nominale waarde. De werkelijke waarde (uiteindelijk inbaar) hiervan
wordt grotendeels beïnvloed door:• de mate waarin de als voorlopige rentedragende leningen uitgekeerde
studiefinanciering (prestatiebeurs) zullen worden omgezet in beurzen, vanwege
het voldoen aan de eerstejaars prestatienorm en/of diplomanorm;• het sociaal risico bij de (aflosbaar gestelde) langlopende leningen
en renteloze voorschotten in verband met de wettelijk beperkte aflossingstermijnen;• de mate waarin de achterstallige vorderingen studiefinanciering
(achterstallig lager recht en aflosbaar gestelde leningen en voorschotten)
uit het deurwaarderstraject geïnd kunnen worden.De openstaande vorderingen op de onderwijsbeleidsartikelen hebben onder
meer betrekking op de afrekeningen van voorschotten.In het bestuurlijk akkoord dat in 2003 met de fondsen is gesloten, is
een aanvullende buffer voor mogelijke tijdelijke insolvabiliteit afgesproken.
Deze buffer bedraagt € 9,0 miljoen (Vervangingsfonds € 6,0
miljoen en Participatiefonds € 3,0 miljoen) voor mogelijke insolvabiliteit.VoorschottenDe stand van de voorschotten per 31-12-2008 wordt als volgt naar beleidsartikel
gespecificeerd: Tabel
9: Voorschotten naar beleidsartikel (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-200701 Primair onderwijs346 998788 16703 Voortgezet onderwijs229 335161 06404 Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie471 518624 37206 Hoger beroepsonderwijs236 805161 71307 Wetenschappelijk onderwijs80 12935 26208 Internationaal onderwijsbeleid9 8628 69409 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid166 857111 89910 Informatie- en communicatietechnologie058 50511 Studiefinanciering944 822686 61614 Cultuur2 267 3551 670 40715 Media317 364219 17516 Onderzoek en Wetenschappen769 1891 135 93718 Bestuursdepartement21 09028 71419 Inspecties10024 Kinderopvang45 52134 68825 Emancipatie14 98217 060Permanente voorschotten00Totaal5 921 8375 742 273De sterke daling van het bedrag openstaande voorschotten in het primair
onderwijs wordt veroorzaakt door de overgang naar Lumpsumbekostiging met ingang
van 1 augustus 2006.Het bedrag openstaande voorschotten bij Studiefinanciering betreft de
voorlopige vergoedingen 2008 en 2009 aan de OV-bedrijven.De stand van de voorschotten per 31-12-2008 wordt als volgt gespecificeerd
naar vergoedingsjaar:Tabel
10: Voorschotten naar vergoedingsjaar (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-200719970019980019990020001 0651 97320010020027244 37720032 5677 854200481 987123 5292005737 296774 56120061 115 0142 156 72920071 379 6212 673 250Subtotaal scholen en instellingen3 318 2745 742 27320082 603 5630Totaal scholen en instellingen5 921 8375 742 273Permanente voorschotten00Totaal5 921 8375 742 273Van een achterstand in de afrekening van de oude jaargangen voorschotten
is geen sprake, omdat deze vooral betrekking hebben op langlopende projecten
op de verschillende beleidsterreinen.GarantieverplichtingenIn het verleden zijn instellingen zelfstandig op de kapitaalmarkt leningen
aangegaan ter financiering van bouwinvesteringen, onder garantiestelling van
het Rijk jegens de geldverschaffers voor de rente en aflossingsverplichtingen.
De destijds vigerende garantieregelingen zijn inmiddels niet meer van kracht.
Het bedrag van de garantieverplichtingen (nog openstaande rente en aflossingsverplichtingen
op lopende leningen) is het theoretisch maximale risico dat het ministerie
ultimo 2008 nog loopt in verband met garantiestellingen op bouwleningen en
overige garantieleningen. In onderstaand overzicht zijn de openstaande garanties
gespecificeerd opgenomen in vergelijking met ultimo 2007:Tabel
11: Garantieverplichtingen (x € 1 000) Openstaand per 31-12-2008Openstaand
per 31-12-2007Bouwleningen aan academische ziekenhuizen325 059339 572Bouwleningen aan scholen en instellingen vo3 4725 622Bouwleningen aan scholen en instellingen bve6561 153Bouwleningen aan scholen en instellingen hbo309463Leningen studiefinanciering00Garanties cultuur288 090333 152Garantie Vervangingsfonds23 00023 000Garantie Participatiefonds7 0007 000HuisvestingIB-Groep00Garanties onderzoek en wetenschappen55 38156 036Garanties hoger beroepsonderwijs263 550177 167Garanties beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie206 983118 407Garanties voortgezet onderwijs32 933967Garanties primair onderwijs20 5000Totaal1 226 9331 062 539Voor de academische ziekenhuizen is sinds 1991 de garantieregeling niet
meer van kracht, met uitzondering van enkele op dat moment in gang gezette
bouwprojecten. Sinds 1996 zijn geen garanties meer verstrekt. Deze leningen
hebben gemiddeld een looptijd van 40 jaar. Expiratie van deze leningen zal
omstreeks het jaar 2035 volledig hebben plaatsgevonden.In het hoger beroepsonderwijs (hbo) zijn sinds 1985 geen garanties op
bouwleningen meer verstrekt.In het voortgezet onderwijs (vo) en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
(bve) worden eveneens geen garanties op bouwleningen meer verstrekt. Dit in
verband met de decentralisatie van de huisvesting vo en de OKF-operatie bve.
De meeste van deze leningen hebben een looptijd van gemiddeld 25 jaar. Expiratie
van deze leningen zal omstreeks het jaar 2013 volledig hebben plaatsgevonden.
Het feitelijk risico op deze garanties wordt als beperkt ingeschat.De uitstaande garanties bij cultuur bedragen € 288,1 miljoen.
Hiervan is € 124,1 miljoen verstrekt door het Nationaal Restauratiefonds
en € 164,0 miljoen betreft een garantie onder de indemniteitsregeling.De uitstaande garanties Participatie- en Vervangingsfonds zijn het gevolg
van het bestuurlijk akkoord dat in 2003 met de fondsen is gesloten en houden
verband met garantstelling in verband met het schatkistbankieren.De uitstaande garanties bij onderzoek en wetenschappen bedragen € 55,4
miljoen. Hiervan is een bedrag van € 5,3 miljoen een garantie aan
de Stichting AAP voor de investeringen die Stichting AAP pleegt voor de huisvesting
van de van het BPRC afkomstige chimpansees. Daarnaast heeft OCW zich garant
gesteld voor een lening van de Stichting Biomedical Primate Research Center
(BPRC) bij de Bank Nederlandse Gemeenten (€ 33,0 miljoen). Tevens
is een onder hypothecaire zekerheid verstrekte geldlening van € 17,0
miljoen verstrekt aan de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie
(FOM).De uitstaande garanties bij het hoger beroepsonderwijs (€ 263,6
miljoen), beroepsonderwijs en volwasseneneductie (€ 207,0 miljoen),
het voortgezet onderwijs (€ 32,9 miljoen) en het primair onderwijs
(€ 20,5 miljoen) hebben betrekking op de door het Ministerie van
Financiën onder hypothecaire zekerheid verstrekte geldleningen aan onderwijsinstellingen.Openstaande verplichtingenDe opbouw van de stand van de aangegane verplichtingen kan als volgt worden
weergegeven: Tabel
12: Openstaande verplichtingen (x € 1 000)Stand 1 januari 200822 055 701Bij: correcties op de beginstand– 3 238Gecorrigeerde stand 1 januari 200822 052 463  Bij: aangegaan in 200837 871 097Waarvan garantieverplichtingen489 148Totaal aangegaan in 200837 381 949  Af: Tot betaling gekomen in 200834 732 748Stand 31 december 200824 701 664De specificatie van de openstaande verplichtingen per beleidsartikel ultimo
2008 is hieronder opgenomen. Tabel
13: Openstaande verplichtingen naar beleidsartikel (x € 1 000)01 Primair onderwijs5 102 68803 Voortgezet onderwijs5 788 59804 Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie3 124 64005 Technocentra006 Hoger beroepsonderwijs2 089 59607 Wetenschappelijk onderwijs3 729 66008 Internationaal onderwijsbeleid15 83409 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid133 93710 Informatie- en communicatietechnologie014 Cultuur2 534 86615 Media810 63716 Onderzoek en wetenschappen1 307 25918 Bestuursdepartement1319 Inspecties024 Kinderopvang52 81325 Emancipatie11 123Totaal24 701 664DeelnemingenHet betreft hier de deelneming in NOB-Holding. De deelneming is om niet
verkregen en wordt derhalve voor € 0,00 verantwoord op de saldibalans.
De begrote verkoopprijs bedraagt € 70,3 miljoen.MISBRUIK EN ONEIGENLIJK GEBRUIK VAN WET- EN REGELGEVINGInleidingBij de jaarlijkse M&O-inventarisatie wordt bekeken hoe gevoelig diverse
subsidies en uitkeringen zijn voor misbruik en oneigenlijk gebruik. Verder
wordt gekeken wat er is gedaan – of gedaan kan worden – om die
risico’s te beheersen.In sommige gevallen zijn de getroffen beheersmaatregelen bewust onvoldoende
om misbruik en oneigenlijk gebruik volledig uit te sluiten. Er is dan sprake
van restrisico of «restant M&O»; het bedrag waarvoor OCW het
schip in kan gaan. Op dat restrisico wordt verder ingegaan in deze jaarrekening.Studiefinanciering en tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkostenUitwonendetoelageOp grond van de Wet studiefinanciering 2000 (WSF2000)
en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS)
kunnen studerenden in aanmerking komen voor een uitwonendetoelage. Het is
onder beide regelingen voordelig voor een studerende om zich als uitwonende
op te geven.UitgavenDe jaarlijkse uitgaven aan uitwonendentoelage bedragen € 550
miljoen (WSF2000) en € 4 miljoen (WTOS).ControleDe IB-Groep vergelijkt de adressen van studerenden en ouders op grond
van de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) en vraagt eventueel aanvullende
bewijsstukken op bij de studerende. De IB-Groep controleert niet op fysieke
aanwezigheid op het opgegeven woonadres; dat is maatschappelijk ongewenst
en arbeidsintensief.RestrisicoOp grond van onderzoek wordt het restant M&O voor de WSF2000 geschat
op € 30 miljoen. Voor de WTOS is een dergelijke analyse niet uitgevoerd.
De omvang van het restant M&O is daarom maximaal gelijk aan het bedrag
van de toekenningen (€ 4 miljoen). Onderzocht wordt of de definitie
van uitwonendheid in de WSF2000 volledig kan worden gekoppeld aan de registratie
in de GBA. Als dat is gerealiseerd is er op dit punt geen sprake meer van
restant M&O. Daarom is in 2008 een pilot gestart om te onderzoeken hoe
correct de GBA-gegevens zijn en wat de mogelijkheden van gemeenten zijn voor
controle en voor sancties bij misbruik. De resultaten van die pilot worden
in 2009 verwacht.In 2008 heeft de IB-Groep een start gemaakt met het risicogericht controleren
op de woonsituatie (o.a. studerenden met een buitenlands woonadres). Hiermee
gaat een bedrag van € 4,6 miljoen aan restant M&O gepaard.WSF: Inkomen oudersVan ouders wordt verwacht dat zij, als ze draagkrachtig genoeg zijn, bijdragen
aan de studie van hun kind. Kunnen ze dat niet of onvoldoende, dan kan de
studerende een aanvullende beurs krijgen op grond van de WSF2000. De hoogte
van de beurs hangt mede af van het ouderlijk inkomen.UitgavenMet deze geldstroom is € 590 miljoen gemoeid.ControleHet risico op misbruik is beperkt, doordat de IB-Groep inkomensgegevens
van de Belastingdienst gebruikt.RestrisicoDe Belastingdienst is niet in alle gevallen in staat om van de betreffende
ouders tijdig een betrouwbaar inkomen te leveren aan de IB-Groep. De IB-Groep
schat het restant M&O daarom op € 5,4 miljoen. In 2008 hebben
de IB-Groep en de Belastingdienst een convenant afgesloten met afspraken die
als doel hebben het restant M&O te verlagen.WSF: Buitenlands inkomen oudersSommige studenten met een aanvullende beurs hebben ouders die in het buitenland
wonen en een buitenlands inkomen hebben opgegeven.UitgavenIn 2008 ging het om circa 7700 studenten die voor € 16,2 miljoen
aan aanvullende beurs ontvingen.ControleDe juistheid en volledigheid van het opgegeven inkomen is door de IB-Groep
niet vast te stellen, doordat een uitwisseling met een buitenlandse belastingdienst
niet mogelijk is.RestrisicoHet restrisico is maximaal € 16,2 miljoen.WTOS : Partner met inkomenBepalend voor (de hoogte van) de aanspraak op de WTOS is of de aanvrager
een partner met inkomen heeft. Uit een steekproef van begin 2007 is gebleken
dat een deel van de populatie WTOS heeft aangegeven geen partner te hebben
terwijl dit mogelijk wel het geval is.UitgavenIn 2008 gaf de overheid € 254 miljoen uit aan WTOS-toekenningen.ControleDe IB-Groep gaat gegevens na in de GBA.RestrisicoHet restrisico is maximaal € 1,7 miljoen.Afname Restant M&O bij WTOSIn de komende jaren vindt een aantal belangrijke wijzigingen plaats met
betrekking tot de WTOS, waardoor het aantal toekenningen en de hoogte van
de toekenningen zal dalen. In 2008 is de WTOS al verlaagd, in verband met
de tegemoetkoming voor schoolboeken in het voortgezet onderwijs. Vanaf 1 januari
2010 zal de WTOS in het voortgezet onderwijs worden geïntegreerd in het
kindgebonden budget. Ten behoeve van mbo-leerlingen van 17 jaar en jonger
zal de toekenning WTOS vanwege de integratie in het kindgebonden budget worden
verlaagd.Primair onderwijsGewichtenregelingScholen met veel achterstandsleerlingen krijgen via de gewichtenregeling
extra geld voor personeel en materieel. De bepaling van het leerlingengewicht
is gebaseerd op de ouderverklaring over het opleidingsniveau van de ouder(s).UitgavenMet de gewichtenregeling is een bedrag gemoeid van € 336,3 miljoen.ControleHet gewicht kan worden gecontroleerd aan de hand van de door de ouders
ingevulde ouderverklaring. Scholen kunnen dit echter beïnvloeden. Het
diplomaregister van IB-Groep is nu nog onvoldoende betrouwbaar om de ouderverklaringen
doelmatig te kunnen controleren. Met IB-Groep en Rekenschap zal PO verkennen
wanneer en hoe deze controle in de toekomst wel doelmatig kan worden uitgevoerd.Met de invoering van het onderwijsnummer zullen de controlemogelijkheden
verder worden verbeterd. Dan is ondermeer controle aan de hand van de GBA
mogelijk.RestrisicoHet is lastig om in te schatten wat het restrisico is, maar de best mogelijke
schatting is € 336,3 miljoen.Speciale groepenScholen met leerlingen uit «speciale groepen» komen in aanmerking
voor een aanvullende vergoeding. Het betreft leerlingen met een niet-Nederlandse
culturele achtergrond, uit trekkende bevolking en uit blijf-van-mijn-lijfhuizen.UitgavenHet budget voor speciale groepen bedraagt € 25,55 miljoen.ControleDe opgaven van de scholen worden gecontroleerd met door ouders of verzorgers
getekende verklaringen of inschrijfformulieren. De inhoud van de verklaringen
kan niet sluitend worden gecontroleerd.Na invoering van het onderwijsnummer kan de culturele achtergrond worden
gecontroleerd aan de hand van de GBA.RestrisicoVoor 2008 is het restrisico € 25,55 miljoen. Na controle met
het GBA zal er geen restrisico meer bestaan.Stimuleringsregeling beginnende directeuren POHet Rijk stelde tot 1 augustus 2008 geld beschikbaar voor coaching en
begeleiding van beginnende schoolleiders. Die moesten dan minimaal 0,4 fte
aan directeurstaken besteden. Als de beginnende schoolleider dat niet haalde,
was sprake van misbruik of oneigenlijk gebruik.UitgavenHet ging om maximaal 450 aanvragen per schooljaar en € 1,6 miljoen.
De regeling is op 1 augustus 2008 beëindigd.ControleControle was mogelijk, maar woog niet op tegen de kosten en de administratieve
lasten voor de school.RestrisicoIn 2009 is er geen restrisico meer door de opheffing van de regeling.
Voor 2008 is het restrisico € 1,6 miljoen.KinderopvangDe Belastingdienst is verantwoordelijk voor de uitvoering van de kinderopvangtoeslagregeling
en controleert de rechtmatigheid.UitgavenDe uitkeringen aan kinderopvangtoeslag bedragen € 2,8 miljard.ControleGastouderopvang maakt 25% uit van de totale kinderopvang. De betrouwbaarheid
van de te controleren informatie kan echter niet op doelmatige wijze worden
vastgesteld. De belangen van ouders, gastouders en gastouderbureaus lopen
namelijk parallel. Dit vergroot de kans op misbruik en oneigenlijk gebruik.
Daarom wordt op dit moment aanpassing van de wetgeving voorbereid.RestrisicoHet restrisico betreft alleen de gastouderopvang. De hoogte ervan is niet
exact vast te stellen. Daarom is de volledige toeslag voor gastouderopvang
als restrisico bestempeld. Voor 2008 ging het om circa € 700 miljoen.Subsidies Wet op het specifiek cultuurbeleidInstellingen krijgen subsidies volgens de Wet op het
specifiek cultuurbeleid. Ze worden uitgekeerd als voorschot en definitief
bepaald aan de hand van ingediende jaarrekeningen die prestatiegegevens kunnen
bevatten. Als de prestaties te wensen overlaten, kan OCW de subsidie verlagen.
Dat maakt het aantrekkelijk om onjuiste prestatiegegevens te verstrekken of
om kosten te declareren die niet zijn gemaakt.UitgavenHet gaat in totaal om € 849 miljoen aan subsidies.ControleInstellingen die per boekjaar € 125 000 of meer aan subsidie
ontvangen, moeten hun financiële jaarverantwoording laten certificeren
door een public accountant. Bij subsidies onder € 125 000 hoeft
dat niet, omdat de kosten van controle niet in verhouding staan tot het mogelijke
misbruik.RestrisicoHet restant M&O wordt geschat op maximaal € 10,9 miljoen.Internationaal beleidDe directie IB verstrekt subsidies op basis van het Bekostigingsbesluit cultuuruitingen en de Regeling
subsidies en uitkeringen cultuuruitingen. De bijdragen worden als
voorschot beschikbaar gesteld en na een verantwoording achteraf definitief
vastgesteld.De middelen voor de internationale programma’s en activiteiten worden
verstrekt op basis van de AWB, de Wet overige OCW-subsidies en waar van toepassing op basis van regelgeving van de Europese
Commissie. Daarnaast is er met het Europees Platform een bestuurlijke overeenkomst
en voor de Nationale programma’s PO en VO en het KANS-programma is een
regeling gepubliceerd. Vooraf is altijd een maximum per jaar gesteld. De bijdragen
worden als voorschot beschikbaar gesteld en worden op basis van een verantwoording
achteraf definitief vastgesteld.UitgavenIn totaal gaat het om € 8,4 miljoen.ControleUit doelmatigheidsoverwegingen wordt geen accountantsverklaring gevraagd
voor subsidies uit de WOOS van minder dan € 50 000. Bij de
andere subsidies wordt een accountantsverklaring bij de jaarrekening geëist
als ze meer dan € 125 000 bedragen.RestrisicoHet restrisico is € 0,26 miljoen. De grootste post is de € 117 000
van de KANS-regeling van het Europees Platform.EmancipatieEen deel van de subsidies voor emancipatie komt uit de Subsidieregeling emancipatieprojecten. Daarnaast worden instellingssubsidies
en projectsubsidies verstrekt onder de WOOS en de Kaderwet
SZW.UitgavenIn totaal gaat het om € 10 miljoen.ControleBij subsidies van meer dan € 50 000 is een accountantscontrole
naar de rechtmatige besteding ervan verplicht.RestrisicoControle door een accountant is bij subsidies van minder dan € 50 000
ondoelmatig. Het restrisico is daardoor even groot als het totaal van die
subsidies: € 0,21 miljoen.JAARREKENING CENTRALE FINANCIEN INSTELLINGEN
(CFI)1. InleidingCFI heeft als primaire taak het bekostigen van onderwijsinstellingen en
het verstrekken van financiële middelen aan gemeenten conform wet- en
regelgeving van de minister van OCW. Naast de bekostiging is de informatietaak
van CFI een belangrijke taak. Dit komt tot uitdrukking door portalen voor
instellingen in het onderwijsveld en voor de beleidsmakers op het departement.2. Financieel resultaat Tabel
1: Samenvattende verantwoordingsstaat (bedrag x € 1 000) Oorspronkelijk vastgestelde
begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begrotingTotale baten44 80560 73915 934Totale lasten44 80559 82315 018Saldo van baten en lasten-916916    Totale kapitaalontvangsten–––Totale kapitaaluitgaven2 5802 684104Toelichting:CFI heeft in 2008 geen leenaanvraag ingediend bij het ministerie van Financiën.
De kapitaaluitgaven zijn gelijk aan de investeringen (€ 0,8 miljoen)
plus de aflossing op de leningen (€ 1,9 miljoen).Tabel
2: Gespecificeerde baten en lasten (bedrag x € 1 000)OmschrijvingOorspronkelijk
vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begrotingBaten   Opbrengst moederdepartement43 75558 24414 489Opbrengst overige departementen350247– 103Opbrengst derden6501 091441Rentebaten50469419Bijzondere baten–688688Totaal baten44 80560 73915 934    Lasten   Apparaatskosten40 75756 25315 496– personele kosten24 89026 5621 672– materiële kosten15 86729 69113 824Rentelasten429258– 171Afschrijvingskosten3 4682 864– 604– materieel3 4682 864– 604– immaterieel–––Overige lasten150448298– dotaties voorzieningen150139– 11– bijzondere lasten–309309Totaal lasten44 80559 82315 019Saldo van baten en lasten–916916Toelichting:De oorspronkelijk vastgestelde begroting 2008 (€ 44,8 miljoen)
wijkt substantieel af van de realisatie 2008 (€ 60,7 miljoen). De
oorzaak hiervan is incidentele financiering van werkzaamheden op projectbasis
(Onderwijsnummer PO, Bekostiging in nieuwe architectuur, Verantwoorden, Informatieproducten,
ESF en dergelijke). Deze additionele baten (toename opbrengst moederdepartement)
en lasten (toename materiële kosten) waren niet in de begroting opgenomen.CFI heeft in 2008 een voordelig saldo behaald van € 0,9 miljoen.
Er is een positief saldo uit bijzondere bedrijfsuitoefening (bijzondere baten/-lasten
en rentebaten/-lasten). In de gewone bedrijfsuitoefening was er aan de ene
kant meer externe inhuur (door vacatures), aan de andere kant een onderschrijding
van salariskosten door onvervulde vacatures. En er waren minder ICT-uitgaven
en investeringen vanwege uitbesteden kantoorautomatisering, heroriëntatie
projectenprogramma en opschorten uitgaven met het oog op de fusie van CFI
met de IB-Groep per 2010.BatenDe opbrengst overige departementen betreft werkzaamheden voor het ministerie
van LNV (Groen Onderwijs) en inkomsten voor IF’ers (CFI’ers tijdelijk
werkzaam bij andere ministeries).Onder de opbrengst derden zijn de baten geboekt voor werkzaamheden van
het Participatiefonds en de licentieopbrengst CASO 2008 (€ 0,4 miljoen).De rentebaten zijn hoger dan begroot doordat de liquiditeit is gestegen.De bijzondere baten betreffen kruisposten met de bijzondere lasten, vrijval € 0,25
miljoen restant nog te betalen 2007 en vrijval lasten voor betalingen die
voor 2008 waren beoogd maar niet hebben plaatsgevonden (€ 0,2 miljoen).LastenDe personele kosten zijn hoger dan begroot, omdat de loonbijstelling 2008
niet in de begroting is opgenomen. Tevens zijn de opgebouwde rechten aan vakantiegeld
(€ 0,8 miljoen) en de eindejaarsuitkering (€ 0,1 miljoen)
aan personeel per 31 december 2008 eenmalig als last genomen. Daarnaast worden
de uren restverlof van het personeel per de jaarrekening 2008 als last genomen
(€ 0,6 miljoen). Voorheen werden deze drie posten op kasbasis geboekt,
nu op de juiste wijze toegerekend aan betreffend kalenderjaar.De realisatie materiële kosten is, gelijk aan voorgaande jaren, hoger
door de kosten inhuur en uitbesteed werk door additionele opdrachten OCW die
niet in de begroting zijn opgenomen.De afschrijvingskosten zijn lager dan begroot door een pas op de plaats
voor investeringen in verband met de naderende fusie CFI en IB-Groep per 2010
en uitbesteding kantoorautomatisering in 2009.De bijzondere lasten betreffen kruisposten met de bijzondere baten en
facturen die niet transitorisch op de balans waren opgenomen en de afwikkeling
van facturen uit voorgaande jaren (€ 0,1 miljoen).3. Balans Tabel
3: Balans (bedragen x € 1 000) Balans per 31-12-2008Balans per
31-12-2007Activa  Immateriële vaste activa––Materiële vaste activa3 9106 004– grond en gebouwen––– installaties en inventarissen3 9106 004– overige materiele vaste activa––Voorraden––Debiteuren2852 269Nog te ontvangen1 540972Liquide middelen24 46318 766Totaal activa30 19828 011Passiva  Eigen Vermogen1 689773– exploitatiereserve77330– verplichte reserve––– onverdeeld resultaat916743Leningen bij het MvF5 5937 507Voorzieningen2 5012 872Crediteuren5 0354 035Vooruit ontvangen bedragen11 61310 285Nog te betalen3 7682 539Totaal passiva30 19828 011ActivaDe materiële vaste activa zijn met € 2,1 miljoen afgenomen
door minder te investeren en door het afwaarderen vanwege het anticiperen
op de naderende fusie CFI en IB-Groep per 2010 en uitbesteding kantoorautomatisering
in 2009.De economische levensduur van het portaal voor instellingen (CFI.NL) en
de stafondersteunde systemen zal worden beëindigd ultimo 2009 vanwege
de fusie van CFI met de IB-Groep per 2010, waarbij van nieuwe voorzieningen
gebruik zal worden gemaakt. Dit heeft tot € 0,6 miljoen aan afwaardering
van de bedrijfsondersteunende systemen geleid (ontwikkelingskosten externe
inhuur portaal instellingen € 0,5 miljoen en stafondersteunende
systemen € 0,1 miljoen).De debiteuren zijn met € 2,0 miljoen afgenomen. Er zijn geen
vorderingen op het bestuursdepartement.Bij de post nog te ontvangen gaat het om vooruitbetaalde kosten voor meerjarige
onderhoudscontracten ICT en licenties.De liquide middelen zijn met € 5,7 miljoen toegenomen. Dit is
het gevolg van het tijdelijk oplopen van de crediteurenstand, het toenemen
van de vooruit ontvangen bedragen en het afnemen van kortlopende vorderingen
(debiteuren).PassivaCFI blijft met een eigen vermogen van € 1,7 miljoen binnen de
norm van 5% van de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar.CFI heeft in 2008 geen leenaanvraag ingediend bij het ministerie van Financiën.
Aangezien er wel lopende leningen zijn afgelost, is het totaal aan leningen
gedaald.Uit de voorziening is € 0,5 miljoen onttrokken ten behoeve van
de uitkeringen FPU’ers in 2008 en is er € 0,1 miljoen gedoteerd
om de omvang van de uitkeringen op het juiste niveau te houden.De crediteurenstand is met € 1,0 miljoen toegenomen. Dit wordt
mede verklaard door te ontvangen facturen voor te betalen huurkosten van 2008.Vooruit ontvangen bedragen zijn middelen die CFI in het boekjaar 2008
en voorgaande jaren al heeft ontvangen, en waarvoor in het boekjaar nog geen
prestatie is verricht. Op het moment dat de prestatie is verricht, worden
de ontvangsten geboekt als baten.4. Kasstroom Tabel
4: Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1 000)OmschrijvingOorspronkelijk
vastgestelde begrotingRealisatieVerschil realisatie en oorspronkelijk vastgestelde begroting1. Rekening courant RHB 1 januari 200815 42318 7623 339    2. Totaal operationele kasstroom3 9188 3784 670    3a Totaal investeringen (-/-)–– 770– 7703b Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)–––3. Totaal investeringskasstroom–– 770– 770    4a Eenmalige uitkering aan moederdepartement
(-/-)––-4b Eenmalig storting van moederdepartement
(+)–––4c Aflossingen op leningen (-/-)– 2 580– 1 9146664d Beroep op leenfaciliteit(+)–––4. Totaal financieringskasstroom– 2 580– 1 914666    5. Rekening courant RHB 31 december 2008 (=
1+2+3+4)16 76124 4567 905De operationele kasstroom bestaat naast het resultaat (€ 0,9
miljoen), de afschrijvingskosten (€ 2,9 miljoen) en de netto onttrekkingen
voorzieningen (minus € 0,4 miljoen) uit de mutaties in het werkkapitaal
(€ 5,0 miljoen). Deze mutaties in het werkkapitaal zijn ondermeer
het gevolg van afname van debiteuren (€ 2,0 miljoen) en toename
van crediteuren (€ 1,0 miljoen), vooruit ontvangen middelen (€ 1,3
miljoen) en nog te betalen bedragen (€ 1,2 miljoen).De investeringen betreffen hardware (€ 0,5 miljoen) en inventaris
(€ 0,2 miljoen). De levensduur van het portaal voor instellingen
(CFI.NL) en de stafondersteunde systemen zal worden beëindigd ultimo
2009 vanwege de fusie CFI met de IB-Groep per 2010, waarbij nieuwe voorzieningen
zullen worden gebruikt.In het tweede kwartaal 2009 zal CFI het ministerie van Financiën
verzoeken om leningen vervroegd te mogen aflossen zodat de leningen weer in
de pas lopen met de boekwaarde van de materiële vaste activa.5. DoelmatigheidsparagraafIn de begroting 2008 zijn geen doelmatigheidsindicatoren opgenomen. In
het prestatiecontract tussen OCW en CFI worden jaarlijks afspraken gemaakt
over doelmatigheidsontwikkelingen en benodigde middelen.De nieuwe baten-lastendienst, voortkomend uit de fusie van CFI met de
IB-Groep per 1 januari 2010, zal in de begroting 2010 afspraken maken
over doelmatigheid.JAARREKENING NATIONAAL ARCHIEF (NA)1. InleidingAlgemeenDe doelstelling van het Nationaal Archief is een breed en gevarieerd publiek
inzicht in de geschiedenis van Nederland te verschaffen, door haar unieke
collectie beschikbaar te stellen en op basis daarvan informatie te verstrekken,
activiteiten te organiseren en kennis over te dragen.De collectie van het Nationaal Archief bestaat uit archieven van nationale
betekenis met het accent op archieven van de rijksoverheid.Nationaal Archief en Regionale Historische CentraKrachtens de archiefwet heeft de minister een specifieke verantwoordelijkheid
voor alle rijksarchieven, zijnde het Nationaal Archief in Den Haag en rijksarchiefbewaarplaatsen
in de provinciehoofdsteden.Deze bewaarplaatsen in de provinciehoofdsteden maken deel uit van Regionale
Historische Centra. Deze centra zijn zelfstandige openbare lichamen, die vanuit
het Rijk en andere partners een bijdrage ontvangen.Deze jaarrekening handelt alleen om de baten en lasten van het Nationaal
Archief. De rijksbijdragen aan de afzonderlijke RHC’s worden elders
verantwoord op artikel 14 van de Rijksbegroting.2. Financieel resultaat Tabel
1: Samenvattende verantwoordingsstaat Nationaal Archief (bedrag x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2008Realisatie 2008VerschilTotale baten18 18521 5323 347Totale lasten18 18521 4723 287Saldo van baten en lasten06060    totale kapitaalontvangsten0230230Totale kapitaaluitgaven1463 2343 088NB Verschillen in de optelling worden veroorzaakt door afrondingsverschillen.Toelichting:Het totaal van de kapitaaluitgaven heeft betrekking op de investeringen
in materiële vaste activa (€ 3 081 000) en de aflossing
van de leenfacititeit (€ 153 000). De kapitaalontvangst betreft
een desinvestering met betrekking tot de restauratieafdeling.Tabel
2: Gespecificeerde baten en lasten (bedrag x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2008Realisatie 2008Verschil realisatie
en oorspronkelijke begroting 2008BATEN   Opbrengst moederdepartement OCW:17 26419 4252 161Opbrengst overige departementen01 0981 098Opbrengst derden:7002 7582 058Rentebaten50567517Bijzondere baten:171– 2 316– 2 487Totaal baten18 18521 5323 347    LASTEN   Apparaatskosten:17 01020 6143 604– personele kosten7 9858 841856– materiële kosten5 3287 1351 807– huren/huisvesting3 6974 639942Rentelasten7535– 40Kapitaallasten1 100509– 591– afschrijvingskosten materieel1 100509– 591Dotaties voorzieningen:07474Bijzondere lasten0240240Totaal lasten18 18521 4723 287Saldo van baten en lasten06060Toelichting:BatenOpbrengst moederdepartementDit bedrag is door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
bijgedragen als apparaatskosten ten behoeve van de reguliere werkzaamheden
van het Nationaal Archief.Opbrengst overige departementenDit betreft bijdragen van de overige departementen voor het uitvoeren
van specifieke projecten binnen het Nationaal Archief. In 2008 is € 1 007 000
ontvangen van het Ministerie van VWS voor het digitaliseren van het CABR archief.Opbrengst derdenDe opbrengst derden bestaat uit ontvangen subsidies en bijdragen, alsmede
uit opbrengsten uit dienstverlening. Hierin is voor € 1 905 000
ontvangen voor projecten die het Nationaal Archief uitvoert voor derden.RentebatenDe rentebaten hebben betrekking op de lopende rekening courant faciliteit.
Als gevolg van de vooruit ontvangen projectgelden zijn de rentebaten hoger
dan begroot.Bijzondere batenDe bijzondere baten bestaan uit baten uit voorgaande jaren (€ 25 000)
en de mutatie (vrijval uit voorgaand boekjaar en dotatie huidig boekjaar)
in de vooruit ontvangen projectgelden (-/- € 2 340 000).LastenPersonele kostenDe personele kosten zijn hoger dan begroot. Dit is vooral veroorzaakt
door het aantrekken van extra projectmedewerkers.Materiële kostenDe materiële kosten zijn hoger uitgevallen dan begroot. Dit wordt
veroorzaakt doordat ten opzichte van de ontwerpbegroting meer activiteiten
zijn opgestart en de huisvestingskosten als gevolg van de verhuizing zijn
toegenomen.RentelastenDe rentelasten zijn lager aangezien het beroep op de leenfaciliteit is
verminderd.AfschrijvingskostenAls gevolg van een vertraging in de investeringen in duurzame middelen,
zijn de afschrijvingen lager dan begroot.Dotaties voorzieningenAls gevolg van indexeringen in de wachtgeld en FPU voorzieningen (€ 9 000),
het doteren aan de voorziening dubieuze debiteuren (€ 5 000)
en het vormen van een nieuwe voorziening met betrekking tot het hulpdepot
Schaarsbergen (€ 60 000) zijn de dotaties hoger dan begroot.Bijzondere lastenDit betreft diverse lasten uit voorgaande jaren en het resultaat op de
desinvestering van € 230 000 met betrekking tot de restauratieafdeling.3. Balans Tabel
3: Balans (bedragen x € 1 000) Balans 31-12-2008Balans 31-12-2007ACTIVA  Immateriële activa00Materiële vaste activa3 9051 563– grond en gebouwen421604– installaties en inventarissen1 468896– overige materiële vaste activa2 01663Voorraden5054Debiteuren431746Nog te ontvangen1 095681Liquide middelen17 38913 680Totaal activa22 87016 724PASSIVA  Eigen vermogen940880– exploitatiereserves880606– verplichte reserves00– onverdeeld resultaat60274Leningen bij het Ministerie van Financiën483636Voorzieningen411472Vooruit ontvangen projectgelden15 53913 108Crediteuren2 695403Nog te betalen2 8021 224Totaal passiva22 87016 724Toelichting:De totale activa van het Nationaal Archief zijn ten opzichte van 2007
met € 6 146 000 toegenomen. De toename wordt veroorzaakt
door investeringen in de materiële vaste activa (o.a. Digitaal depot
en Fysiek depot). Op het Digitaal depot is nog niet afgeschreven omdat dit
activum nog niet in gebruik is genomen. Daarnaast zijn liquide middelen ontvangen
voor projecten die in 2009 zullen worden opgestart.Het eigen vermogen mag conform de richtlijnen, in de regeling baten en
lasten diensten, maximaal 5% van de gemiddelde baten over de afgelopen
drie jaar bedragen. Het eigen vermogen van € 940 000 blijft
onder de genoemde norm van € 982 000.De voorzieningen hebben betrekking op wachtgeld en FPU voorzieningen en
een voorziening voor het hulpdepot Schaarsbergen. In 2008 heeft een dotatie
plaatsgevonden van € 69 222 en een onttrekking van € 130 696.De leningen bij het Ministerie van Financiën (€ 482 807)
omvat alleen het langlopende deel. Het kortlopende deel van de schuld (€ 179 241)
is opgenomen onder de balanspost «Nog te betalen». De totale schuld
aan leningen bij het Ministerie van Financiën is € 662 048.De vooruitontvangen projectgelden betreffen de nog lopende, niet afgeronde
projecten (o.a. digitalisering van het depot, uitbreiding van het fysieke
depot en de renovatie/herinrichting van het pand van het Nationaal Archief)
waarvoor reeds bijdragen zijn ontvangen.4. Kasstroom Tabel
4: Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1 000) (1)(2)(3)=(2)-(1) Oorspronkelijk vastgestelde begroting 2008Realisatie 2008Verschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begroting 20081 Rekening-courant RHB per 1 januari 20083 36913 67910 310    2 Totaal operationele kasstroom1 1006 7125 612      Totaal investeringen in activa (-/-)0– 3 081– 3 081  Totaal boekwaarde desinvesteringen02302303 Totaal investeringskasstroom0– 2 850– 2 850      Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)000  Eenmalige storting door moederdepartement (+)000  Aflossing op langlopende leningen (-/-)– 146– 153– 7  Aflossing vermogensbestanddelen000  Beroep op leenfaciliteit(+)0004 Totaal financieringskasstroom– 146– 153– 7    5 Rekening courant RHB per 31 december 20084 32317 38713 064NB Verschillen in de optelling worden veroorzaakt door afrondingsverschillenToelichting:De liquide middelen van het Nationaal Archief zijn in 2008 toegenomen
als gevolg van het vooruit ontvangen van projectgelden waarvan de activiteiten
in 2009 zullen worden opgestart dan wel in 2008 nog niet zijn afgerond. Hierdoor
is de operationele kasstroom positief. Dit is mede veroorzaakt door de toename
van de vooruitontvangen projectgelden, de nog te betalen kosten en de latere
betaling van de huur. De totale investeringskasstroom bedraagt € 2 850 000.
In 2008 hebben investeringen plaatsgevonden in de uitbreiding van het fysieke
depot (€ 904 000), het digitale depot (€ 1 962 000)
en overigen (€ 215 000). In 2008 is op de leenfaciliteit € 153 000
afgelost.5. DoelmatigheidPas per 2007 is voor het eerst gekeken naar de doelmatigheidsontwikkeling.
De doelmatigheidcijfers zullen in het kader van de evaluatie Resultaatgericht
Management in de loop van 2009 worden geïmplementeerd.Tabel
5: DoelmatigheidsontwikkelingUitvoeringUltimo 2007Ultimo 2008Aantal bezoeken  – fysiek775 000313 956– virtueel2 115 0001 954 222Klanttevredenheid7,5–Aantal km’s archief103103Collectiebeheer  – % Toegankelijk97%97%– % Gedigitaliseerde collectie1%1%– % Gedigitaliseerde fotocollectie14%14%– % Archief in goede staat90%90%NB. In 2008 is er geen onderzoek geweest naar de klanttevredenheidTOPINKOMENSOp grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (Staatsblad 2006, 95) is een overzicht opgenomen van
medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde
belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare jaarloon is voor
2008 vastgesteld op € 181 000.Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op de navolgende
functionarissen. Tabel
Topinkomens (bedragen in euro’s)FunctieBelastbaar jaarloon
2007Pensioen-afdrachten en overige voorzieningen
betaalbaar op termijn 2007Totaal 2007Belastbaar jaarloon 2008Pensioen-afdrachten
en overige voorzieningen betaalbaar op termijn 2008Ontslag-vergoedingTotaal 2008MotiveringOpmerkingenDirecteur11 514126 672 (inclusief 125 000 voorziening
betaalbaar op termijn)138 1860150 000 voorziening betaalbaar
op termijn 150 000 Zie toelichtingToelichting:Betreffende medewerker maakt in totaal aanspraak op een voorziening van € 275 000,
zijnde gekapitaliseerde rechtspositionele aanspraken over meerdere jaren (2
jaar), waarvan in 2007 betaald is een bedrag van € 125 000
en waarvan in 2008 betaald is een bedrag van € 150 000.D. BIJLAGENBIJLAGE 1: ZBO’S EN RWT’SDe rijksbegrotingvoorschriften schrijven voor dat in de begroting een
bijlage wordt opgenomen met een opsomming van alle RWT’s (rechtspersonen
met een wettelijke taak) en ZBO’s (zelfstandige bestuursorganen) die
onder de verantwoordelijkheid van het departement vallen, de bijdrage van
het departement aan deze instellingen en het beleidsartikel waarop die bijdrage
wordt verantwoord. Onderstaand zijn deze gegevens opgenomen, waarbij wordt
aangetekend dat voor wat betreft de onderwijsinstellingen de gegevens per
onderwijssoort zijn geaggregeerd. Tabel
ZBO’s en RWT’s (bedragen x € 1 miljoen)InstellingRWTZBOBegroting 2008Realisatie 2008ArtikelStimulerings- en verdeelfondsen:
kunstenfondsenJaJa   • Stichting fonds voor beeldende
kunsten, vormgeving en bouwkunst  21,322,414• Stichting fonds voor de podiumkunsten+  23,524,714• Stichting fonds voor cultuurparticipatie  0,01,014• Mondriaanstichting  15,315,514• Stichting Nederlands fonds voor de film  12,312,814• Stichting stimuleringsfonds voor de architectuur  2,02,114Stimulerings- en verdeelfondsen: letterenfondsenJaJa   • Stichting fonds voor de letteren  6,06,314• Stichting Nederlands literair productie- en
vertalingsfonds  2,53,114• Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele
omroepproducties (STIFO)  16,517,115Commissariaat voor de MediaJaJa3,83,915Nederlandse OmroepstichtingJaJa174,976,915Omroepbestel (alleen landelijk)Ja 612,5652,715Bevoegde gezagsorganen primair
onderwijs2 (ca 8000 scholen, waarvan 33%
openbaar. Hier is het totale bedrag voor primair onderwijsgenoemd)Ja 8 663,58 903,31Bevoegde gezagsorganen voortgezet onderwijs2Ja 5 636,26 092,13Regionale verwijzingscommissies VO Ja17,67,23Regionale Opleidingscentra (ROC’s) en vakinstellingenJa 2 364,42 565,64Kenniscentra voor beroepsonderwijs en
bedrijfsleven (voorheen landelijke organen voor beroepsonderwijs)Ja 111,2111,14Vereniging voor landelijke
organen beroepsonderwijs(COLO)Ja 0,80,84Instellingsbesturen hogescholen3Ja 2 068,82 139,86Instellingsbesturen universiteitenJa 2 785,83 018,77Open Universiteit NederlandJa 35,336,97Academische ZiekenhuizenJa 531,2545,87Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO)JaJa3,72,97Rijksmusea4Ja 119,1122,414Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen
(KNAW)JaJa187,891,716Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijke
Onderzoek (TNO)JaJa1191,7198,716Koninklijke Bibliotheek (KB)JaJa142,945,316Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
(NWO)JaJa302,7315,616Stichting ParticipatiefondsJaJa3,03,01Stichting VervangingsfondsJaJa11,112,61, 9Landelijke geschillencommissie weer
samen naar school Ja10,20,21Informatie Beheergroep5JaJa1102,6105, 21, 3, 4,
6, 7 11, 12, 13Bedrijfsfonds voor de PersJaJa0,00,015Staatsexamencommissie VO Ja10,30,33Staatsexamencommissie NT-2 Ja10,30,341 Betreft zbo’s die niet onder de werking van de Kaderwet
zbo’s zijn gebracht vanwege het ontbreken van openbaar gezag, omdat
het deeltijd-zbo’s betreft, dan wel omdat sprake is van een heroverweging/herstructurering.2 Voor zover het onderwijsinstellingen betreft waar de gemeente
het bevoegd gezag is, zijn deze instellingen niet aan te merken als RWT.3 Betreft middelen die direct en indirect aan de hogescholen
beschikbaar worden gesteld.4 Betreft 17 musea die vallen onder de Wet verzelfstandiging
rijksmuseale diensten.5 Bedrag is exclusief te monitoren posten, onderwijsnummer,
bijdrage examendiensten en niet wettelijke taken.BIJLAGE 2: TOEZEGGINGEN AAN DE ALGEMENE REKENKAMERIn deze bijlage wordt ingegaan op de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
bij het departementale jaarverslag van 2007 en de maatregelen die zijn getroffen
om de geconstateerde tekortkomingen in 2008 en volgende jaren te voorkomen. Audit
Actielijst 2008 van het Ministerie van OCWOnderwerp RJV2007Stand van zaken en conclusie Algemene RekenkamerAanbeveling Algemene RekenkamerToezeggingen/maatregelen ministerOnvolkomenheden
financieel beheer en materieelbeheerArtikel 14 (deels), subsidiebeheer bij de directie
Kunsten en de directie Cultureel Erfgoed. De wet- en regelgeving wordt onvoldoende nageleefd.De subsidiedossiers bij
DK en DCE zijn onvolledig.Formuleer
de beschikking zorgvuldig. Coördineer en geef aansturing aan financiële
verwerking. Besteed aandacht aan dossierbeheer. Met de volgende maatregelen wordt het subsidiebeheer (niet zijnde
cultuurnota-subsidies) verbeterd:• Er is in
april 2008 een plan van aanpak opgesteld, waarin prioriteit is gelegd bij
verbetering van het (project)subsidieproces en het financieel beheer. Een
aantal verbeteracties is afgerond, zoals het ontwikkelen van standaardbrieven
en checklists. Ook is een forse achterstand in het vaststellen van oude voorschotten
op subsidies weggewerkt. Andere verbeteracties lopen nog in 2009 door.• Begin
2009 wordt een systeem ontwikkeld om de voortgang in het subsidieproces te
bewaken.• Medio 2009
start een project om de subsidieregelgeving te vereenvoudigen met als doel
het subsidieproces eenvoudiger en beter uitvoerbaar te maken. Waarschijnlijk
in 2010 zal de aangepaste regelgeving worden geïmplementeerd.    Artikel 25, financieel beheer directie Emancipatie.Veel fouten in de administratie van
DE. Versterk de financiële functie.
Beschrijf de procedures van financieel beheer.Met de volgende maatregelen is het financieel beheer bij de directie
Emancipatie verbeterd:• In 2008 is een plan
van aanpak financieel beheer opgesteld en geïmplementeerd.• De
financiële administratie is per juni 2008 overgedragen naar een ander
onderdeel van OCW.• Nieuwe
procesbeschrijvingen voor de kritische financiële processen zijn opgesteld
en in september 2008 in gebruik genomen. De integrale verantwoordelijkheid
van medewerkers is hier mede in opgenomen.• Bij
de directie Emancipatie is structureel extra financiële en juridische
expertise ingezet.BIJLAGE 3: INHUUR EXTERNEN Tabel
Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur externen)
(bedragen x € 1 000) Uitgaven 2008Apparaatskosten*: 1. Interim-management7292. Organisatie- en Formatieadvies1 7393. Beleidsadvies3 8364. Communicatieadvisering884Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)7 188  5. Juridisch Advies1 2716. Advisering opdrachtgevers automatisering2 1777. Accountancy, financiën en administratieve organisatie1 300(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)4 749  8. Uitzendkrachten (formatie & piek)5 313Ondersteuning bedrijfsvoering (som 8)5 313  9. Overige externe inhuur**5 871Totaal uitgaven inhuur externen23 121* Betreft apparaatskostenuitgaven. OCW kent over het verslagjaar geen
systematiek waarin uitgaven op programmagelden worden toegerekend aan de verschillende
soorten van adviseurs en tijdelijk personeel.** Alleen als de opdracht niet is onder te brengen bij een specifieke
kostensoort, wordt geboekt op de categorie overige externe inhuur.NB Verschillen in de optelling worden veroorzaakt door afrondingsverschillen.BIJLAGE 4: AFKORTINGEN ADAuditdienstAD/RSAuditdienst, afdeling
RekenschapAd-programmaAssociate-degreeprogrammaAMvBAlgemene Maatregel
van BestuurAOAlgemeen overleg met
de Tweede KamerAO beschrij-vingBeschrijving
van de administratieve organisatieARAlgemene Rekenkameratcaccountability, toezicht
en controleAVRAanvraag Vaststelling
RijksvergoedingAWBAlgemene wet bestuursrechtAWIRAlgemene wet inkomensafhankelijke
regelingenAWTAdviesraad voor het
Wetenschaps- en Technologiebeleidbblberoepsbegeleidende
leerwegBBOIBetere Benutting
Omroepinfrastructuurbbpbruto binnenlands
productBISONBeraad Internationale
Samenwerking Onderwijsbolberoepsopleidende
leerwegBPRCBiomedical Primate Research CentreBRONBasisregister OnderwijsnummerBsikBesluit subsidies
investeringen kennisinfrastructuurBSMBekostigingssysteem
MaterieelBSOBuitenschoolse Opvangbveberoepsonderwijs en
volwasseneneducatieBZKministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelatiescaocollectieve arbeidsovereenkomstCBSCentraal Bureau voor
de StatistiekCernEuropese organisatie
voor kern- en hoger energiefysicaCEVOCentrale examencommissie
vaststelling opgavenCFICentrale Financiën
InstellingenCINOPCentrum voor innovatie
van opleidingenCitoCentraal Instituut
voor ToetsontwikkelingCJPCultureel Jongeren
PaspoortCOLOVereniging voor landelijke organen
beroepsonderwijsCOSCommissie van Overleg
SectorradenCPBCentraal PlanbureauCPGCentrum voor Parlementaire
GeschiedenisCreboCentraal register
beroepsopleidingenCrihoCentraal register
instellingen hoger onderwijsCROSSNederlandse overheidsinstelling
die verantwoordelijk is voor de onderwijssamenwerking tussen Nederland en
Centraal- en Oost-EuropaCuNoCultuurnotaCWICentrum voor Werk
en InkomenCWTSCentrum voor Wetenschaps-
en Technologie StudiesDALDeregulering Administratieve
LastenverlichtingDeltaDutch education:
learning at top level abroadDevLabDevelopment LaboratoriesECP.NLElectronic Commerce
Platform NederlandEEREuropese Economische
Ruimteeeteconomie, ecologie,
technologieEIBEuropees Instituut
voor BestuurskundeEIMEconomisch Instituut
Midden- en KleinbedrijfEmbcEuropese moleculaire
biologische conferentieEmblEuropees moleculair
biologische laboratoriumEPEuropees PlatformESAEuropees ruimte agentschapESFEuropees Sociaal FondsESOEuropese organisatie
voor astronomisch onderzoekEUEuropese UnieEURErasmus Universiteit
Rotterdamevcerkenning van verworven
competentiesEVDEconomische VoorlichtingsdienstEZministerie van Economische
ZakenFAPKFonds voor Amateurkunst
en PodiumkunstenFESFonds Economische StructuurversterkingFNAFrans-Nederlandse
Academie, voorheen Frans-Nederlands Netwerk (FNN)FPPMFonds voor Podiumprogrammering
en MarketingFSTFonds voor de Scheppende
Toonkunstftefulltime equivalent
(formatie-eenheid)G&Ggepremieerde en
gesubsidieerde sectorG31Eenendertig grootste
gemeentenG4Vier grootste stedenGATEGate Foundation:
een internationaal instituut voor niet-westerse, moderne en hedendaagse beeldende
kunstGBAGemeenschappelijke
Basisadministratie PersoonsgegevensGGDGemeentelijke Gezondheidsdienstgsbgrote stedenbeleidGTIGrote Technologische
Institutenhavohoger algemeen voortgezet
onderwijshbohoger
beroepsonderwijsHGISHomogene Groep Internationale
Samenwerkinghohoger
onderwijsHOIInstituut voor Media
Auditinghrmhuman resources managementHuygensHigh level university
year to gain excellence in the NetherlandsIBInternationaal BeleidIBGInformatie Beheer
GroepIB-GroepInformatie Beheer
Groepibointerdepartementaal
beleidsonderzoekICEInterdepartementale
Coördinatiecommissie EmancipatieICES/KISInterdepartementale
Commissie Economische Structuurversterking / werkgroep kennisinfrastructuurICNInstituut Collectie
Nederlandictinformatie- en communicatie
technologieidinstitutional developmentIDTVProducent van films
en televisieprogramma’sifinterim functievervullingigvointernationaal georiënteerd
voortgezet onderwijsIIAVInternationaal Informatiecentrum
en Archief voor de VrouwenbewegingIISGInternationaal Instituut
voor Sociale GeschiedenisIMONpublicatie «Internationale
Mobiliteit in het Onderwijs in Nederland»INKInstituut Nederlandse Kwaliteitiointernationaal onderwijsipbintegraal
personeelsbeleidipointerprovinciaal overlegISCEDInternational Standard
Classification of EducationISISIndependent Schools
Information ServiceITERinternationaal samenwerkingsproject
die de wetenschappelijke en technische haalbaarheid van kernfusie als energiebron
wil aantonenITSInstituut voor Toegepaste
Sociale WetenschapIVAInstituut voor ArbeidsvraagstukkenIWIInspectie Werk en
InkomenJOBJongerenorganisatie BeroepsonderwijsKANSKoninkrijk der Nederlanden,
Algemeen programma voor Nauwe Samenwerking tussen ScholenKBKoninklijke BibliotheekKBAKenniscentrum BeroepsonderwijsArbeidsmarktkbbkenniscentra voor beroepsonderwijs en
bedrijfslevenKCEKwaliteitscentrum examensmboKNAWKoninklijke Nederlandse
Academie van WetenschappenKOKinderopvangKPKaderprogrammaksbkwalificatiestructuurberoepsonderwijsKSEKwalificatiestructuurEducatieLAKSLandelijk Actie Komité
ScholierenLBPLeeftijdbewust personeelsbeleidlgfleerlinggebonden
financieringLISBOLees Impuls Speciaal
Basis OnderwijsLNVministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Voedselkwaliteitloblandelijk orgaan beroepsonderwijslomleer- en opvoedingsmoeilijkhedenLPBOLandelijk Platform
Beroepen in het Onderwijslwooleerwegondersteunend
onderwijsMARINMaritiem Research
Instituut Nederlandmavomiddelbaar algemeen
voortgezet onderwijsmbomiddelbaar
beroepsonderwijsMCNMuziek Centrum NederlandMenOmisbruik en oneigenlijk
gebruik van regelingenMJBMeerJarenBegrotingMKBMidden- en kleinbedrijfmlkmoeilijk lerende kinderenmomaatschappij oriëntatieMTNLMulticultulere Televisie
NederlandNANationaal ArchiefNCWTNationaal Centrum
voor Wetenschap en TechnologieNemoNew Metropolis (educatieve
attractie op het gebied van wetenschap en technologie)NESONetherlands Education
Support OfficeNFPK+Nederlands Fonds
voor PodiumkunstenNGINational GenomicsInitiativeNIBNederlandse Instituten
in het BuitenlandNIBUDNationaal Instituut
voor BudgetvoorlichtingNIPONederlands Instituut
voor de Publieke OpiniepeilingNJINederlands JeugdinstituutNLRNationaal Lucht- en
RuimtevaartlaboratoriumNOBNederlandse Omroepproductie
BedrijfNOC*NSFNederlands Olympisch
Comité * Nederlandse Sport Federatienota WIOnota Werken in
het OnderwijsNOWTNederlands Observatorium
van Wetenschap en TechnologieNPSNederlandse Programma
StichtingNRFNationaal Restauratie
FondsNROGNationaal Regieorgaan GenomicsNT2Nederlands als tweede
taalNTUNederlandse TaalunieNTU/INLNederlandse Taalunie/Instituut
voor Nederlandse LexicologieNufficNetherlands universities
foundation for international cooperationNUONieuwe Uitvoeringsorganisatie
voor het OnderwijsNVAONederlands Vlaamse
Accreditatie OrganisatieNWONederlandse organisatie
voor Wetenschappelijk Onderzoekoaltonderwijs in allochtone
levende talenOCWministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschapodinonderzoek deelnemersinformatieOESOOrganisatie voor
Economische Samenwerking en OntwikkelingOKFOmkering KapitaalfinancieringOVOpenbaar Vervoerowbonderzoek en wetenschapsbeleidpabopedagogische academie
basisonderwijsPIRLSProgress in International
Reading Literature Studypisaprogramme for international
student assessmentpoprimair
onderwijsPOMOPersoneels- en MobiliteitsonderzoekPRConafhankelijk en multidisciplinair
adviesbureau, dat haar opdrachtgevers ondersteunt op het gebied van Bouw, Huisvesting en
Ruimtelijke ontwikkeling en InfrastructuurRaakRegionale actie en
aandacht voor kennisinnovatieRACMRijksdienst voor Archeologie,
Cultuurlandschap en MonumentenR&DResearch and DevelopmentRGDRijksgebouwendienstRHBRijkshoofdboekhoudingrhcregionale historische
centraRISBORotterdams Instituut
voor Sociaal-wetenschappelijk Beleidsonderzoekrmcregionale meld- en
coördinatiefunctieROAResearchcentrum voor
Onderwijs en Arbeidsmarktrocregionaal opleidingencentrumRPERegeling Prestatiegegevens
en EvaluatieonderzoekRWTRechtspersonen met
een Wettelijke Taaksbaospeciaal basisonderwijssbdschoolbegeleidingsdienstSBOSectorbestuur voor
de onderwijsarbeidsmarktSCPSociaal en Cultureel
PlanbureausfstudiefinancieringsfbstudiefinancieringsbeleidSIAStichting Innovatie
AlliantieSICAStichting Internationale
Culturele ActiviteitenSKOStichting Kennisontwikkeling
hboSLOStichting Leerplan
Ontwikkelingsloasubsidiering landelijke
onderwijsondersteunende activiteitensospeciaal
onderwijsSTIFOStichting stimuleringsfonds
Nederlandse culturele omroepproductiesSTTStichting Toekomstbeeld
der TechniekSurfSamenwerkingsorganisatie
voor netwerkdienstverlening en informatie- en communicatietechnologie in
het hoger onderwijs en onderzoekSZWministerie van Sociale
Zaken en WerkgelegenheidTIMMSTrends in International
Mathematics and Science StudyTKTweede Kamertlotegemoetkoming lerarenopleidingTNONederlandse organisatie
voor Toegepast Natuurwetenschappelijk OnderzoekTNS-NIPONederlands Instituut
voor de Publieke Opinie en het Marktonderzoektop-modelmodel voor transparante onderwijsprogrammeringTS17-tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten voor leerlingen tot
18 jaar in het voortgezet onderwijs en de beroepsopleidende
leerweg(volgens hoofdstuk 3 van de WTOS)TS18+tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten voor leerlingen ouder
dan 18 jaar in (deeltijd) voortgezet onderwijs die geen recht meer hebben
op VO18+ en studerenden in het hoger onderwijs van
18 jaar en ouder aan lerarenopleidingen die
geen recht meer hebben op WSF (volgens hoofdstuk 5 van de WTOS)TUTechnische universiteitTUDTechnische Universiteit
Delftuduniversitair docentuhduniversitair hoofddocentUMUniversiteit MaastrichtUNESCOUnited Nations
Educational Scientific and Cultural OrganisationUvAUniversiteit van AmsterdamUvTUniversiteit van TilburgUWVUitvoering Werknemersverzekeringenvavovoortgezet algemeen
volwassenenonderwijsvbovoorbereidend beroepsonderwijsvbtbvan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoordingVHTOLandelijk expertisebureau
meisjes/vrouwen en bèta/techniekVIVernieuwingsimpulsVKAVerdonck, Klooster &
Associates is een onafhankelijk adviesbureau met ruime ervaring op het gebied
van strategische projecten met ICT in de publieke sectorvmbovoorbereidend middelbaar beroepsonderwijsVNGVereniging van Nederlandse
GemeentenVNOVerbond van Nederlandse
Ondernemingenvovoortgezet onderwijsVO18+Tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten voor leerlingen van
18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs (volgens hoofdstuk 4 van de WTOS)VOBVereniging voor Openbare BibliothekenVROMministerie van Volkshuisvesting,
Ruitmelijke Ordening en MilieubeheerVSNUVereniging van Samenwerkende
Nederlandse Universiteiten(v)so(voortgezet) speciaal
onderwijsvsvvoortijdig
schoolverlatenvtbverbreding techniek
in het basisonderwijsvvevoor-
en vroegschoolse educatievwovoorbereidend wetenschappelijk
onderwijsVWSministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en SportWEBWet Educatie en BeroepsonderwijsWECWet op de Expertise CentraWet BIOWet op de Beroepen
in het OnderwijsWeTeNStichting Wetenschap
en Techniek NederlandWHOOWet op het hoger
onderwijs en onderzoekWHWWet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoekWKBWet op het Kindgebonden
Budgetwowetenschappelijk
onderwijsWOOSWet overige OCW-subsidiesWOPIWetenschappelijk
Onderwijs Personeels Informatie-systeemWOTWet op het onderwijstoezichtwpwetenschappelijk personeelWPOWet op het primair onderwijsWRRWetenschappelijke
Raad voor het RegeringsbeleidWSFWet studiefinancieringwsnsweer
samen naar schoolwtcwetenschap- en techniekcommunicatieWTOSWet Tegemoetkoming
Onderwijsbijdrage en SchoolkostenWVAWet vermindering afdracht
loonbelasting en premie volksverzekeringenWVOWet op het voortgezet
onderwijsWWWerkloosheidswetWwbWet werk en bijstandWWIWonen, Wijken en IntegratieZATZorg Advies Teamzbozelfstandig bestuursorgaanzmokzeer moeilijk opvoedbare
kinderenzvooziektekostenvoorziening
onderwijs- en onderzoekspersoneelBIJLAGE 5: BEGRIPPENAANTAL GEDIPLOMEERDEN IN EEN ONDERWIJSSECTORHet op de peildatum (1 oktober) bepaalde aantal afgestudeerden in het
direct daaraan voorafgaande schooljaar of het geraamde aantal afgestudeerden
in een (deel-)onderwijssector. Voor het primair onderwijs geldt het aantal
deelnemers dat de sector po verlaat in het schooljaar voorafgaan aan de peildatum
en in een andere onderwijssector instroomt.AANTAL ONDERWIJSDEELNEMERS IN EEN ONDERWIJSSECTORHet op de peildatum (1 oktober) getelde of geraamde aantal ingeschreven
onderwijsdeelnemers in een (deel-)onderwijssector.ACHTERSTALLIG RECHTAchterstallig recht, te verdelen in achterstallig lager recht en achterstallig
hoger recht betreft een correctie voor onterecht (niet) verstrekte studiefinanciering.
Oorzaken van deze achterstallige rechten zijn onder meer (onbewuste) fouten
in de gegevens die studenten moeten aanleveren, fouten van de IB-Groep bij
verwerking van die gegevens en fraude.AGENTSCHAPEen agentschap is één van de modellen voor verzelfstandiging,
namelijk een interne verzelfstandiging met een beheersmatig karakter. De ministeriële
verantwoordelijkheid en het budgetrecht van de Kamer worden door deze verzelfstandiging
niet ingeperkt. Een agentschap past een baten-lastenstelsel toe, heeft een
afzonderlijke plaats in de begroting en voert een administratie los van de
begrotingsadministratie van het moederministerie.APPARAATSKOSTENHet totaal van de personele en materiële uitgaven (voor huisvesting,
energie, apparatuur, schoonmaken etc.) van het ministerie.ARTIKELEenheid voor het boeken van uitgaven of ontvangsten op de begroting. Onderling
samenhangende begrotingsartikelen worden samengevoegd op één
hoofdbeleidsterrein. Begrotingsartikelen hebben een uniek nummer op de begroting
en zijn veelal op te splitsen in meerdere artikelonderdelen.ARTIKELONDERDEELOnderdeel van een begrotingsartikel. Artikelonderdelen maken geen deel
uit van de begrotingsstaat.ASPASIAStimuleringsprogramma dat beoogt een initiërende bijdrage te leveren
aan de vergroting van de doorstroom van vrouwen van universitair docent naar
universitair hoofddocent.ASSISTENT OPLEIDINGDe assistent opleiding duurt een half tot één jaar en leidt
op tot niveau één van de beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus,
niveau één is het laagste niveau. Er zijn geen vooropleidingseisen.
Leerlingen zijn meestal vanaf ca. 16 jaar oud.ATHENEUMHet atheneum is één van de drie schooltypen van het voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo) voor leerlingen van 12–18 jaar. Er
wordt op het atheneum geen Grieks en Latijn gegeven. Andere schooltypen in
het vwo zijn het gymnasium en het lyceum.ATC: ACCOUNTABILITY, TOEZICHT EN CONTROLEEen project dat zich richtte op de toezichtsarrangementen met de instellingen,
de richtlijnen voor de verantwoording en de controle door accountants.AUDIT COMMITTEEEen toezicht- en adviesorgaan op het gebied van de bedrijfsvoering.BASISBEROEPSOPLEIDINGDe basisberoepsopleiding duurt twee tot drie jaar en leidt op tot niveau
twee van de beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus, het vierde niveau is
het hoogste niveau. Er zijn geen vooropleidingseisen. Leerlingen die naar
een basisberoepsopleiding gaan zijn ca. 16 jaar oud.BASISONDERWIJSBasisonderwijs wordt gegeven aan scholen voor basisonderwijs en is bestemd
voor leerlingen van 4 tot ongeveer 12 jaar. Het onderwijs omvat in principe
acht aaneensluitende jaren. De overkoepelende term voor basisonderwijs en
speciaal basisonderwijs is primair onderwijs.BASISVORMINGVoorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo), hoger algemeen voortgezet
onderwijs (havo) en voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo) beginnen
met een periode van onderbouw van drie jaar. Het doel is een brede vorming
te geven aan leerlingen tussen 12 en 15 jaar. Er is geen strikte scheiding
tussen algemene en technische vakken. Onderbouw is geen schooltype, maar een
inhoudelijke vernieuwing die geldt voor alle schooltypen binnen het voortgezet
onderwijs die aanvangen na het basisonderwijs.BATEN-LASTENSTELSELIn een baten-lastenstelsel worden de uitgaven en ontvangsten toegerekend
aan het tijdvak waarin het verbruik van goederen en diensten plaatsvindt en
de baten ontstaan. Dit stelsel maakt het mogelijk om de integrale kosten en
opbrengsten af te leiden uit de administratie en leidt daarmee tot een doelmatiger
beheer.BEDRIJFSVOERINGDe sturing en beheersing van bedrijfsprocessen binnen een ministerie om
de beleidsdoelstellingen te realiseren. Het gaat dan om zowel de primaire
als de ondersteunende processen.BEGROTINGSWETWet waarbij de financiële vastlegging van het te voeren beleid met
betrekking tot een begrotingsjaar is geautoriseerd. De wet bevat ramingen
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten.BELEIDSEVALUATIEOnderzoek naar de effectiviteit en doelmatigheid van het te voeren (ex
ante) en/of gevoerde (ex post) beleid.BELEIDSINTENSIVERINGVerhoging van uitgaven en/of verlaging van ontvangsten ten opzichte van
de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing ten
grondslag ligt.BELEIDSTERREINHet beleidsterrein is de afbakening van een aandachtsgebied binnen de
taakopdracht van het departement. Per begroting worden de begrotingsartikelen
zodanig afgebakend en gegroepeerd dat deze gezamenlijk een helder beeld geven
van de onderwerpen van beleid.BEROEPSKOLOMDe route van vmbo, via mbo, naar hbo.BEROEPSONDERWIJSBeroepsonderwijs sluit aan op het voorbereidend beroepsonderwijs (vbo)
en het algemeen voortgezet onderwijs (avo), en is voor leerlingen vanaf ca.
16 jaar. Het beroepsonderwijs omvat vier opleidingsniveaus: de assistent opleiding,
de basisberoepsopleiding, de vakopleiding en de middenkader- of specialistenopleiding.
Alle opleidingen bevatten een beroepsopleidende leerweg (beroepspraktijkvorming
20–60%) en een beroepsbegeleidende leerweg (meer dan 60%
beroepspraktijkvorming).BEROEPSOPLEIDENDE EN BEROEPSBEGELEIDENDE LEERWEGBinnen het middelbaar beroepsonderwijs zijn twee leerwegen: de beroepsopleidende
leerweg (bol) en de beroepsbegeleidende leerweg (bbl). In de bol vindt de
opleiding hoofdzakelijk op de school plaats, minimaal 20% en maximaal
60% van de studieduur is een praktijkdeel. In de bbl opleiding omvat
de beroepspraktijkvorming minimaal 60% of meer van de studieduur.BEROEPSPRAKTIJKVORMINGHet onderricht in de praktijk van het beroep.BUDGETTAIR NEUTRAALZonder effect op het saldo van uitgaven en ontvangsten van de begroting.CENTRAAL REGISTER BEROEPSOPLEIDINGENHet centraal register beroepsopleidingen (crebo) is een systematische
geordende verzameling van gegevens met betrekking tot de opleidingen uit de
kwalificatiestructuur beroepsonderwijs die door de bekostigde en niet-bekostigde
instellingen worden verzorgd. Het crebo bevat een overzicht van opleidingen
per instelling en registreert voor elke deelkwalificatie welke exameninstellingen
de externe legitimering kunnen verzorgen.CENTRAAL EXAMENHet centraal examen is een landelijk examen en voor alle scholen gelijk.
Het maakt samen met het schoolexamen deel uit van het eindexamen voor voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo), hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo),
en voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo). Zie eindexamen.CERTIFICAATVoor een met succes afgerond vak of deelkwalificatie kan een certificaat
worden verkregen. Meerdere certificaten kunnen leiden tot een diploma, ter
afsluiting van een volledige opleiding. Certificaten zijn te behalen in het
algemeen vormend onderwijs, het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs,
het voorbereidend beroepsonderwijs, educatie en beroepsonderwijs (vanaf 1-8-97)
en de Open Universiteit. Bij voldoende afsluiten van de opleiding schoolleiders
primair onderwijs wordt ook een certificaat behaald.CERTIFICAATEENHEIDHet middelbaar beroepsonderwijs (mbo) kent eindtermen die aangeven wat
de leerlingen aan kennis en vaardigheden moeten leren. Het examenprogramma
wordt vastgesteld op basis van de eindtermen en ingedeeld in onderdelen die
overeenstemmen met certificaateenheden. Certificaateenheden hebben elk een
betekenis in het kader van de beroepsuitoefening of doorstroming naar het
vervolgonderwijs. In het nieuwe mbo dat in augustus 1997 van start is gegaan
worden de certificaateenheden vervangen door deelkwalificaties.COLLEGEGELDCollegegeld is de verplichte eigen bijdrage van de student. Collegegeld
is verschuldigd door de inschrijving als student voor een voltijdse, deeltijdse
of duale opleiding aan een universiteit of hogeschool.DEELKWALIFICATIEHet middelbaar beroepsonderwijs (mbo) kent eindtermen die aangeven wat
de leerlingen aan kennis en vaardigheden moeten leren. Het examenprogramma
wordt vastgesteld op basis van de eindtermen en ingedeeld in onderdelen die
overeenstemmen met deelkwalificaties. Deelkwalificaties hebben elk een betekenis
in het kader van de beroepsuitoefening of doorstroming naar het vervolgonderwijs.DIPLOMABij het met succes afronden van een bepaalde opleiding wordt een diploma
verkregen. Dit geldt voor het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo),
het hoger algemeen vormend onderwijs (havo), het voorbereidend wetenschappelijk
onderwijs (vwo), educatie en beroepsonderwijs (na 1-8-97) en voor de deeltijd
opleiding tot leraar speciaal onderwijs.DOELMATIGHEIDSKENGETALEen doelmatigheidskengetal geeft de kostprijs per activiteit of prestatie
aan.DOELTREFFENDHEIDSKENGETALEen doeltreffendheidskengetal geeft de mate aan waarin zich beoogde en
niet beoogde effecten van beleid voordoen.EDUCATIEEducatie is gericht op de bevordering van de persoonlijke ontplooiing
ten dienste van het maatschappelijk functioneren van volwassenen door de ontwikkeling
van kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen op een wijze die aansluit bij
hun behoeften, mogelijkheden en ervaringen, alsmede bij maatschappelijke behoeften.Educatie omvat opleidingen gericht op breed maatschappelijk functioneren,
opleidingen Nederlands als tweede taal en opleidingen gericht op sociale redzaamheid.
Educatie is uitsluitend voor volwassenen. Waar mogelijk sluit de educatie
aan op het ingangsniveau van het beroepsonderwijsEINDEJAARSMARGEDe eindejaarsmarge is het bedrag dat moet worden gecompenseerd in, respectievelijk
mag worden meegenomen naar het volgende begrotingsjaar. Het gaat daarbij om
een tekort of overschot (als saldo van de uitgaven en ontvangsten) in het
betreffende begrotingsjaar. De eindejaarsmarge bedraagt maximaal 1%
van het begrotingstotaal. Op deze wijze kan het ondoelmatig besteden van begrotingsgelden
worden beperkt.EINDEXAMENHet eindexamen van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo),
hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo) en het voorbereidend middelbaar
beroepsonderwijs (vmbo) bestaat uit twee delen: het schoolexamen en het centraal
examen. Het schoolexamen wordt door de school georganiseerd en afgenomen;
het centraal examen is een landelijk examen en voor alle scholen gelijk. Zie
ook centraal examen, schoolexamen.EINDTERMENDefinitie van de kennis, vaardigheden en competenties die van deelnemers
op elk van de kwalificatieniveaus worden verwacht.EINDTOETS BASISONDERWIJSEindtoets voor het basisonderwijs, die scholen kunnen gebruiken om hun
resultaten te meten en te kunnen vergelijken met andere scholen. Ongeveer
75% van de scholen gebruikt de eindtoets basisonderwijs van het Instituut
voor Toetsontwikkeling (Cito).\ {pbegin}Eindtoets voor het basisonderwijs,
die scholen kunnen gebruiken om hun resultaten te meten en te kunnen vergelijken
met andere scholen. Ongeveer 75% van de scholen gebruikt de eindtoets
basisonderwijs van het Instituut voor Toetsontwikkeling (Cito).}EXAMENEen examen is een afsluiting van een opleiding of een deel van een opleiding.
Het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), het hoger algemeen voortgezet
onderwijs (havo) en het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) zijn
voltooid na het examen. De meeste opleidingen in beroepsonderwijs en educatie
kunnen worden afgesloten met een examen of een staatsexamen. In het hoger
onderwijs kan er aan het eind van het eerste studiejaar een propedeutisch
examen zijn. Na vier jaar is er een afsluitend examen. Zie ook centraal examen.FINANCIEEL BEHEERHet geheel van maatregelen, voorzieningen en regels voor het opstellen,
verwerken, vastleggen en controleren van de uitgaven, de verplichtingen, de
ontvangsten en de voorschotten van het ministerie.GEDWONGEN WINKELNERINGDe gemeenten zijn volgens de WEB verplicht om educatie bij roc’s
in te kopen voor zover de gemeente deze financiert uit het rijksbudget educatie.
Deze verplichting is in de WEB opgenomen om enerzijds de gemeenten en de roc’s
gelegenheid te geven een contractrelatie tussen beide op te bouwen en anderzijds
om een doorlopende leerlijn en soepele doorstroming vanuit de educatie naar
het mbo te waarborgen.GENOMICSHet door grootschalige DNA sequentieanalyse in kaart brengen van mensen,
dieren, planten en micro-organismen en het grootschalig onderzoek naar de
functie van genen en de manier waarop erfelijke eigenschappen zoals vastgelegd
in de genen, worden vertaald naar het functioneren van een cel en uiteindelijk
het gehele organisme. Ook «high throughput» technologieën
zoals proteomics en metabolomics en de bioinformatica, die informatieverwerking
en analyse van de zeer grote hoeveelheden complexe data mogelijk maken, vallen
onder genomics.GETUIGSCHRIFTDe afgestudeerden van een hoger beroepsopleiding (hbo) of een opleiding
in het wetenschappelijk onderwijs (wo) ontvangen een getuigschrift. Hierop
staat vermeld de studierichting en het vak. Indien een lerarenopleiding is
gedaan wordt ook de bevoegdheidsgraad vermeld. Bij het hoger beroepsonderwijs
worden ook vermeld: voltijd- of deeltijdopleiding, de duur van de opleiding
en de titel.GIGAPORTProject waarmee wordt beoogd Nederland een voorsprong te geven in de ontwikkeling
en het gebruik van een geavanceerde en innovatieve internettechnologie.GROTE TECHNOLOGISCHE INSTITUTENHieronder vallen de volgende instellingen: Stichting Waterloopkundig Laboratorium,
Stichting Grondmechanica Delft, Stichting Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium,
Stichting Maritiem Research Instituut Nederland en Energiecentrum Nederland
(het ECN ontvangt sinds 1983 geen bijdrage meer van OCW).GYMNASIUMHet gymnasium is één van de drie schooltypen van het voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo) voor leerlingen van 12–18 jaar. Op
het gymnasium zijn Grieks en Latijn verplicht. Andere schooltypen in het vwo
zijn het atheneum en het lyceum.HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJSHoger algemeen voortgezet onderwijs (havo) is één van de
drie typen voortgezet onderwijs: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
(vmbo), hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo) en voorbereidend wetenschappelijk
onderwijs (vwo). Hoger algemeen voorgezet onderwijs duurt vijf jaar, voor
leerlingen van 12–17 jaar. Het bereidt leerlingen hoofdzakelijk voor
op het hoger beroepsonderwijs (hbo).HOGER BEROEPSONDERWIJSDe bacheloropleidingen in het hoger beroepsonderwijs (hbo) duren vier
jaar en zijn bestemd voor studenten met een diploma havo, vwo of mbo 4-jarig.
Het hbo is georganiseerd in zeven sectoren (Chroho-onderdelen) en wordt gegeven
aan 50 hogescholen. Het maakt samen met het wetenschappelijk onderwijs deel
uit van het hoger onderwijs.HOGER ONDERWIJSHet hoger onderwijs omvat het hoger beroepsonderwijs (hbo) en het wetenschappelijk
onderwijs (wo).INBURGERINGInburgering is de eerste fase van integratie van nieuwkomers in de Nederlandse
samenleving. Hierbij wordt gestreefd nieuwkomers door een vlot en intensief
programma zo snel mogelijk een vorm van zelfredzaamheid te laten bereiken.
Het inburgeringstraject heeft een welzijns- en educatieve component. De educatieve
component is een programma dat kan bestaan uit onderwijs in Nederlands als
tweede taal, maatschappelijke oriëntatie en beroepenoriëntatie.INDIVIDUELE LEERREKENINGSpaarrekening bestemd voor scholing en opleiding.IN HUN ONTWIKKELING BEDREIGDE KLEUTERSOnderwijs voor in hun ontwikkeling bedreigde kleuters is een vorm van
speciaal basisonderwijs: het onderwijs is er afgestemd op de specifieke moeilijkheden
die jonge kinderen ondervinden bij het volgen van onderwijs. Iobk-onderwijs
wordt gegeven aan afdelingen, verbonden aan scholen voor speciaal basisonderwijs
en is voor kinderen van 3–7 jaar met ontwikkelingsproblemen.INDIVIDUEEL VOORBEREIDEND BEROEPSONDERWIJSHet individueel voorbereidend beroepsonderwijs (ivbo) maakt deel uit van
het voorbereidend beroepsonderwijs (vbo) en is bedoeld voor leerlingen die
veel hulp en individuele aandacht nodig hebben. Het ivbo is onderwijs in de
eerste fase van het voortgezet onderwijs en duurt vier jaar, voor leerlingen
van 12–16 jaar. Met ingang van 1 augustus 1998 is het ivbo veranderd
in afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs. Zie ook leerwegondersteunend
onderwijs.INK MODELEen model van de Stichting INK waarmee de kwaliteit van de organisatie
en de behaalde resultaten kan worden gemeten.INTENSIVERINGZie beleidsintensivering.KANJERSEen nationale keurcollectie van bijzondere gebouwen en complexen uit verschillende
tijden. Rijksmonumenten die om verschillende redenen grote cultuurhistorische
waarde vertegenwoordigen en waarvan de instandhouding van groot belang is.KAS-/VERPLICHTINGENADMINISTRATIEEen administratie waarin de aangegane verplichtingen worden geregistreerd,
tezamen met de hieruit voortvloeiende betalingen in het jaar van aangaan en
eventuele volgende jaren. Gedane betalingen worden geregistreerd in relatie
tot de aangegane verplichtingen, zodat de nog openstaande verplichtingenbedragen
kunnen worden vastgesteld.KASVERSCHUIVING/KASSCHUIFEen vervroeging of vertraging van de uitgaven over de jaargrens heen.KENNISCENTRA BEROEPSONDERWIJS BEDRIJFSLEVENPer bedrijfstak of groep van bedrijfstakken is er een kenniscentrum beroepsonderwijs
bedrijfsleven (kbb). Het bestuur van een kbb bestaat uit werkgevers en werknemers
(bipartiet) of uit vertegenwoordigers werkgevers, werknemers en onderwijsinstellingen
(tripartiet).KENGETALEen kengetal is een getal dat inzicht geeft in de situatie en/of de ontwikkeling
van een beleids- of productieproces.KWALIFICATIENIVEAU BEROEPSONDERWIJSBinnen het middelbaar beroepsonderwijs bestaan 4 kwalificatieniveaus.
Aan elk niveau is een opleiding verbonden. De niveaus zijn: NiveauOpleidingDuur1 Eenvoudige uitvoerende werkzaamhedenAssistent opleiding0,5–1
jaar2 Uitvoerende werkzaamhedenBasisberoepsopleiding2–3 jaar3 Volledige zelfstandige uitvoering van werkzaamhedenVakopleiding2–4 jaar4 Volledige zelfstandige uitvoering van werkzaamheden met brede
inzetbaarheid dan wel specialisatieMiddenkaderopleidingSpecialistenopleiding3–4
jaar1–2 jaarKWALIFICATIENIVEAU EDUCATIEBinnen de educatie zijn zes kwalificatieniveaus, die worden aangeboden
via 4 soorten opleidingen: de opleidingen voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
(vavo), de opleidingen Nederlands als tweede taal (NT2) I en II, en de opleidingen
gericht op breed maatschappelijk functioneren en gericht op sociale redzaamheid
(basiseducatie).KWALIFICATIEWINSTToename van het aantal gediplomeerden in de beroepskolom (vo, mbo, hbo)
als gevolg van vermindering van de ongediplomeerde uitval en verbetering van
de doorstroom naar de hogere opleidingsniveaus in het beroepsonderwijs.KWALITEITSCENTRUM EXAMINERINGHet KwaliteitsCentrum Examinering (KCE) is een instantie die – met
ingang van de inwerkingtreding van de beoogde nieuwe examensystematiek beroepsonderwijs –
belast is met het toezicht op de examens mbo aan de hand van de standaarden
voor de examenkwaliteit.LECTORATEN/KENNISKRINGENHet in het hoger beroepsonderwijs aanstellen van lectoren/instellen van
kenniskringen ter versterking van de kenniseconomie.LEER- EN OPVOEDINGSMOEILIJKHEDENOnderwijs voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden is een vorm
van speciaal basisonderwijs: het onderwijs is afgestemd op de specifieke moeilijkheden
die kinderen ondervinden bij het volgen van onderwijs. Speciaal basisonderwijs
wordt gegeven aan aparte scholen.LEERWEGEN: BEROEPSOPLEIDENDE EN BEROEPSBEGELEIDENDE LEERWEGBinnen het middelbaar beroepsonderwijs zijn twee leerwegen: de beroepsopleidende
leerweg (bol) en de beroepsbegeleidende leerweg (bbl). In de bol vindt de
opleiding hoofdzakelijk op de school plaats, minimaal 20% en maximaal
60% van de studieduur is een praktijkdeel. In de bbl opleiding omvat
de beroepspraktijkvorming minimaal 60% of meer van de studieduur.LEERWEGONDERSTEUNEND ONDERWIJSAfdeling binnen het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) voor
leerlingen die moeite hebben om het gewone lesprogramma te volgen, en meer
individuele begeleiding nodig hebben dan in het gewone vmbo (gericht op het
verwerven van een diploma).LIQUIDITEIT (CURRENT RATIO)Liquiditeit is een maatstaf voor de mate waarin de instelling op korte
termijn aan zijn schulden kan voldoen, en wordt uitgedrukt in een verhoudingsgetal
als resultaat van de verhouding tussen vlottende activa en kortlopende schulden.
Voor de beoordeling van de liquiditeitspositie van een instelling worden de
volgende normering en kwalificatie gehanteerd: een liquiditeitsratio van meer
dan 1,2 is goed, tussen 0,6 en/of gelijk aan 1,2 is matig/voldoende en 0,6
of lager is slecht.LOONBIJSTELLINGMiddelen die nodig zijn om de extra uitgaven van het ministerie ten gevolge
van loonstijgingen te financieren.LYCEUMHet lyceum is één van de drie schooltypen van het voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo) voor leerlingen van 12–18 jaar. Op
het lyceum zijn Grieks en Latijn keuzevakken. Andere schooltypen in het voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs zijn het atheneum en het gymnasium.MEDEDELING OVER DE BEDRIJFSVOERINGIn de mededeling legt de minister verantwoording af over de beheersing
van de bedrijfsprocessen, de verbeteracties en de kwaliteitsverbeteringen
in de bedrijfsvoering.MEEVALLERLagere begrotingsuitgaven of hogere begrotingsontvangsten dan geraamd
zonder dat het onderliggende beleid is gewijzigd.MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJSMiddelbaar beroepsonderwijs (mbo) behoort tot de tweede fase van het voortgezet
onderwijs. Onderwijs in het mbo duurt vier jaar en is voor leerlingen van
16–20 jaar. Er worden zowel algemene als beroepsgerichte vakken gegeven.
In het mbo stromen leerlingen door naar een baan of naar het hoger beroepsonderwijs
(hbo). In augustus 1997 is het mbo opgegaan in de opleidingsniveaus van het
nieuwe beroepsonderwijs.MIDDENKADEROPLEIDINGDe middenkaderopleiding duurt drie tot vier jaar en leidt op tot niveau
vier van de beroepsopleidingen, het hoogste niveau. Als toelatingseis gelden
een diploma voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo), drie jaar hoger
algemeen voortgezet onderwijs (havo) of voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
(vwo). Leerlingen zijn dan circa 15/16 jaar.MOEILIJK LERENDE KINDERENOnderwijs voor moeilijk lerende kinderen is een vorm van speciaal basisonderwijs:
het onderwijs is afgestemd op de specifieke moeilijkheden die kinderen ondervinden
bij het volgen van onderwijs. Speciaal basisonderwijs wordt gegeven aan aparte
scholen.NEMOHet New Metropolis (educatieve attractie op het gebied van wetenschap
en technologie) in Amsterdam is het grootste science centre van Nederland.
Het heeft als doel de belangstelling voor wetenschap en technologie te stimuleren
bij een breed publiek.NESO’S (NETHERLANDS EDUCATION SUPPORT OFFICES)De NESO’s zijn verantwoordelijk voor de generieke promotie van het
Nederlands hoger onderwijs. Daarnaast faciliteren de NESO’s institutionele
samenwerking tussen onderwijsinstellingen uit Nederland en het land van vestiging
en ondersteunen zij mobiliteit van studenten, docenten en onderzoekers. Het
netwerk van NESO’s wordt beheerd door de NUFFIC.NIB’S (NEDERLANDS INSTITUUT IN HET BUITENLAND)Nederlands instituut voor het hoger onderwijs gevestigd in het buitenland.
Deze instituten faciliteren internationale (vakinhoudelijke) kennisuitwisseling
en samenwerkingsprojecten tussen Nederland en het land van vestiging. Daarnaast
dragen deze instituten zorg voor de generieke promotie van het Nederlands,
faciliteren zij institutionele samenwerking tussen onderwijsinstellingen uit
Nederland en het land van vestiging en ondersteunen zij mobiliteit van studenten,
docenten en onderzoekers.NIET-RELEVANTNiet relevant voor het beleidsmatig financieringstekort.NOTA VAN WIJZIGINGEen door het ministerie ingediende verandering op een wetsvoorstel dat
bij de Tweede Kamer in behandeling is.OMBUIGINGBeleidsmatige verlaging van de begroting.ONDERWIJS- EN EXAMENREGELINGDe onderwijs- en examenregeling is het document waarin de belangrijkste
kenmerken van de opleiding waaronder inhoud en inrichting, de studieduur voor
een groep of groepen van deelnemers en de toetsing en examinering, worden
vastgelegd door het bevoegd gezag van de instelling. Ook wordt in de onderwijs-
en examenregeling vastgelegd welke opleidingstrajecten voldoen aan de eisen
van de Wet studiefinanciering (WSF) of de eisen voor tegemoetkoming van de
studiekosten voor studerenden tot 18 jaar.ONDERWIJSKUNDIG RAPPORTAan het einde van de basisschool krijgen de leerlingen geen getuigschrift
of diploma, maar een onderwijskundig rapport over de schoolvorderingen en
leermogelijkheden. Dit rapport wordt opgesteld door de directeur, na overleg
met het onderwijzend personeel, ten behoeve van de ontvangende school voor
voortgezet onderwijs. Een afschrift van het rapport wordt aan de ouders van
de leerlingen verstrekt. De minister van onderwijs, cultuur en wetenschap
kan nadere voorschriften over dit rapport geven.ONDERWIJSOVEREENKOMSTDe onderwijsovereenkomst is de overeenkomst tussen deelnemer en bevoegd
gezag die ten grondslag ligt aan de inschrijving. De overeenkomst regelt de
rechten en verplichtingen tussen instelling en deelnemer. In
de overeenkomst worden per deelnemer zaken zoals de inhoud van het onderwijs,
de examens en de studiebegeleiding overeengekomen.ONTWERPBEGROTINGBegrotingswetsvoorstel dat (ter autorisatie) bij de Staten-Generaal wordt
ingediend op de derde dinsdag van september van het jaar voorafgaand aan het
begrotingsjaar.ONVOLKOMENHEIDEen overschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene
Rekenkamer.OPEN UNIVERSITEITDe Open Universiteit is een instelling voor afstandsonderwijs, die opleidingen
biedt op het niveau van het wetenschappelijk onderwijs, voor personen van
18 jaar en ouder. De Open Universiteit is vooral gericht op personen die geen
studie op de gebruikelijke manier kunnen of willen volgen.OPLEIDINGEN GERICHT OP BREED MAATSCHAPPELIJK FUNTIONERENOpleidingen gericht op breed maatschappelijk functioneren maken deel uit
van de educatie en zijn gericht op het eindniveau van de eerste fase van het
voorgezet onderwijs (basisvorming). De opleidingen zijn bedoeld als voorbereiding
op een voortgezette opleiding, bijvoorbeeld in het beroepsonderwijs. De opleidingen
zijn uitsluitend voor volwassenen. Zie ook educatie.OPLEIDINGEN GERICHT OP SOCIALE REDZAAMHEIDOpleidingen gericht op sociale redzaamheid maken deel uit van de educatie,
en richten zich op een niveau van minimale redzaamheid op het gebied van taal,
rekenen en sociale vaardigheden. De opleidingen zijn uitsluitend voor volwassenen.
Zie ook educatie.OPLEIDINGEN NEDERLANDS ALS TWEEDE TAALOpleidingen Nederlands als tweede taal maken deel uit van de educatie,
en zijn bedoeld voor niet-Nederlanders om hun taalvaardigheid op een aanvaardbaar
niveau te brengen. De opleidingen zijn uitsluitend voor volwassenen. Zie ook
educatie.OVERBOEKINGEen verschuiving van begrotingsuitgaven tussen de artikelen van het ministerie
of een verschuiving van begrotingsuitgaven naar of van een ander departement.PEDAGOGISCHE ACADEMIE BASISONDERWIJSEen pedagogische academie basisonderwijs verzorgt de lerarenopleiding
voor het basisonderwijs en valt onder het hoger beroepsonderwijs (hbo). Zowel
de voltijdopleidingen als de deeltijdopleidingen duren vier jaar. De praktische
studieduur bij de deeltijdopleiding verschilt, afhankelijk van de vooropleiding.
Het getuigschrift geeft een volledige bevoegdheid om les te geven aan de basisschool
in alle vakken en alle leeftijdsgroepen (4 tot 12 jaar).PRAKTIJKONDERWIJSAfdeling binnen het vmbo voor leerlingen die veel moeite hebben om het
gewone lesprogramma te volgen, extra individuele begeleiding nodig hebben,
maar niet in staat worden geacht een diploma voor vervolgonderwijs te behalen.PRIMAIR ONDERWIJSDit is de overkoepelende term voor basisonderwijs en speciaal basisonderwijs.
Deze term wordt gebruikt sinds de invoering van de Wet op het primair onderwijs
in augustus 1998. Zie ook basisonderwijs en speciaal basisonderwijs.PRIJSBIJSTELLINGTegemoetkoming voor de extra uitgaven van het ministerie ten gevolge van
de prijsstijgingen.REALISATIEResultaten van de begrotingsuitvoering in termen van uitgaven, verplichtingen
en ontvangsten. Ook de prestatiegegevens die in een bepaald begrotingsjaar
zijn geleverd, worden aangeduid als realisaties.\ {pbegin}Resultaten
van de begrotingsuitvoering in termen van uitgaven, verplichtingen en ontvangsten.
Ook de prestatiegegevens die in een bepaald begrotingsjaar zijn geleverd,
worden aangeduid als realisaties.}RELEVANTRelevant voor het beleidsmatig financieringstekort.RENTABILITEITRentabiliteit geeft de mate van winstgevendheid aan, en wordt uitgedrukt
in een verhoudingsgetal door het resultaat te delen op baten uit gewone bedrijfsvoering.
Het bedrijfsresultaat is lastiger te normeren. Idealiter en gemeten over een
lange periode zou dit nul moeten zijn. Het is immers niet direct de bedoeling
dat instellingen structureel winst of verlies boeken. Voor de beoordeling
van dit kengetal worden de volgende normering en kwalificatie gehanteerd:
een ratio van meer dan 1% is goed, tussen – 1% en/of
gelijk aan 1% is matig/voldoende en – 1% of lager
is slecht.REVIEWSEen beoordeling door Inspectie van het Onderwijs van de accountantscontrole
verricht door de public accountant van OCW-instellingen, gericht op de juiste
en volledige naleving van het controleprotocol.RISICOMANAGEMENTDe wijze waarop wordt omgegaan met risico’s, onder andere door het
identificeren en wegen van risico’s, het treffen van beheersmaatregelen
en het monitoren en bijstellen van risico’s en beheersmaatregelen.SCHOLENGEMEENSCHAPEen scholengemeenschap bevat meerdere schooltypen voor voortgezet onderwijs
die samenwerken.SCHOOLONDERZOEKHet eindexamen voor voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), hoger
algemeen voortgezet onderwijs (havo) en het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
(vmbo) bestaat uit twee delen: het schoolonderzoek en het centraal examen.
Het schoolonderzoek wordt door de school georganiseerd en afgenomen; het centraal
examen is een landelijk examen en voor alle scholen gelijk. Vanaf augustus
1998 is de term schoolonderzoek vervangen door de term schoolexamen. Zie ook
centraal examen, eindexamen.SOLVABILITEIT (EXCLUSIEF VOORZIENINGEN)Solvabiliteit is een maatstaf die aangeeft of de instelling op langere
termijn (bij liquidatie) in staat zal zijn haar schulden te voldoen. Dit verhoudingsgetal
wordt verkregen door het eigen vermogen te delen op het totaal vermogen, waarbij
voor de analyse de volgende normering en kwalificatie worden gehanteerd. Een
solvabiliteit van meer dan 30% is goed, tussen 10 en/of gelijk aan
30% is matig/voldoende en 10% of lager wordt als slecht gekwalificeerd.SPECIAAL BASISONDERWIJSDit is sinds augustus 1998 de verzamelterm voor bepaalde vormen van speciaal
onderwijs, namelijk scholen voor lom, mlk en iobk. Het speciaal basisonderwijs
vormt samen met het basisonderwijs het primair onderwijs.SPECIAAL ONDERWIJSHet speciaal onderwijs (so) is voor leerlingen vanaf 3 à 4 jaar
tot circa 12 jaar. Het voortgezet speciaal onderwijs (vso) is voor leerlingen
van 12 tot maximaal 20 jaar. Speciaal onderwijs wordt gegeven aan aparte scholen.
Scholen voor speciaal onderwijs zijn afgestemd op de specifieke moeilijkheden
die kinderen kunnen ondervinden bij het volgen van onderwijs. Zie ook speciaal
basisonderwijs.SPECIALISTENOPLEIDINGDe specialistenopleiding duurt één tot twee jaar en leidt
tot niveau vier van de beroepsopleidingen, het hoogste niveau. Om een specialistenopleiding
te kunnen volgen is een diploma vakopleiding voor eenzelfde beroep op beroepencategorie
vereist. Zie ook beroepsonderwijs.STARTKWALIFICATIEEen startkwalificatie is ten minste het diploma niveau 2 middelbaar beroepsonderwijs
of een diploma voor havo/vwo.STUDIEHUISDe tweede fase van scholen voor voortgezet onderwijs (leerjaren 4–5
van het hoger algemeen voorgezet onderwijs (havo) en leerjaren 4–6 van
het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo)) zullen zich tot een studiehuis
ontwikkelen. Dit houdt in dat leerlingen in toenemende mate hun eigen studie
plannen en meer zelfstandig en in groepjes opdrachten uitvoeren. De rol van
de docent zal verschuiven van lesgeven naar begeleiden.SUBSIDIEREGELING INDEMNITEIT BRUIKLENENEen regeling op grond waarvan OCW garanties verleent aan musea die een
tijdelijke tentoonstelling organiseren. Indien door verlies of beschadiging
van het tentoongestelde een tekort ontstaat op de exploitatie van de tentoonstelling,
kan de instelling een financiële tegemoetkoming ontvangen.TEGENVALLERHogere begrotingsuitgaven of lagere begrotingsontvangsten dan geraamd
zonder dat het onderliggende beleid is gewijzigd.TOP-MODELDe Bve Raad heeft, als gevolg van het plan van aanpak optimalisering en
verantwoording opleidingsprogramma’s, een model ontwikkeld waarmee de
onderwijsintensiteit inzichtelijk wordt gemaakt. Dit model staat bekend onder
de naam Model Transparante Onderwijsprogrammering.UITGAVEN OCW VOOR EEN ONDERWIJSSECTORHet totaal van de uitgaven OCW (zie hieronder) voor onderwijs voor een
(deel-)onderwijssector, voor zover dat bedoeld is voor de instandhouding en
exploitatie van het onderwijsstelsel voor de betreffende onderwijsdeelnemers.VAKOPLEIDINGDe vakopleiding duurt twee tot vier jaar en leidt op tot niveau drie van
de beroepsopleidingen. Er zijn vier niveaus, het vierde niveau is het hoogste
niveau. Als toelatingseis gelden een diploma voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
(vmbo) of drie jaar hoger algemeen voorgezet onderwijs (havo) of voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs (vwo). Leerlingen zijn dan circa 15/16 jaar. Zie
ook beroepsonderwijs.VBTBEen proces om te komen tot een duidelijke koppeling tussen beleid, prestaties
en geld, met als belangrijkste doel vergroting van de informatiewaarde en
toegankelijkheid van de begroting en het jaarverslag.VERNIEUWINGSIMPULSImpuls binnen het onderzoek en wetenschapsbeleid, die erop gericht is
creatieve en kwalitatief goede jonge onderzoekers ruimte te bieden en daarmee
voor een carrière in de wetenschap te behouden.VOLWASSENENEDUCATIEDe volwasseneneducatie richt zich op het opleiden van cursisten voor een
zelfstandige positie in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Tot de volwasseneneducatie
worden gerekend: het vormings- en ontwikkelingswerk, de basiseducatie, het
onderwijs aan de erkende onderwijsinstellingen en het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs (vavo).VOORBEREIDEND MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJSHet voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) is op 1 augustus
1999 ingevoerd, en bestaat uit de schoolsoorten vbo en mavo met vier leerwegen.VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJSVoorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo) is één van
de drie typen voortgezet onderwijs, naast het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
(vmbo) en het hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo). De opleiding duurt
zes jaar, voor leerlingen van 12–18 jaar, en bereidt leerlingen voor
op de universiteit.VOORTGEZET ALGEMEEN VOLWASSENENONDERWIJSVoortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) is één vorm
van voortgezet onderwijs voor volwassenen. Het wordt gegeven aan avondscholen
of dag-/avondscholen. Dag-/avondscholen is onderwijs dat volgens de wet avondonderwijs
is, maar dat overdag gegeven wordt. In augustus 1997 is het voortgezet algemeen
volwassenenonderwijs opgegaan in de opleidingsniveaus van het nieuwe beroepsonderwijs.VOORTGEZET ONDERWIJSHet voorgezet onderwijs omvat het onderwijs dat wordt gegeven na het basisonderwijs
en het speciaal onderwijs, voor leerlingen vanaf 12 jaar. Het bestaat uit
het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), het hoger algemeen voorgezet
onderwijs (havo) en het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo).
Vmbo duurt vier jaar, havo vijf jaar en vwo zes jaar.VOORTIJDIG SCHOOLVERLATERJongeren tot 23 jaar die geen onderwijs volgen en die geen startkwalificatie
hebben. Een startkwalificatie is ten minste het diploma niveau 2 van het middelbaar
beroepsonderwijs of het diploma havo.WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJSHet wetenschappelijk onderwijs omvat zowel diepgaande theoretische studies
als specialistische training voor beroepen. De meeste opleidingen duren vier
jaar, er zijn echter beroepen waarvoor een langere opleiding noodzakelijk
is. Het wetenschappelijk onderwijs is voor studenten vanaf ongeveer 18 jaar,
en wordt gegeven aan 13 universiteiten. Toelating tot het wetenschappelijk
onderwijs is mogelijk na het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo)
en het hoger beroepsonderwijs (hbo). Het hoger beroepsonderwijs en het wetenschappelijk
onderwijs vormen samen het hoger onderwijs. BIJLAGE 6: TREFWOORDENAankoopfonds 230, 231Aanvullende beurs 131, 145, 146, 147, 149, 150, 151, 155, 240Achterstallig recht 268Achterstandenbeleid 14, 62, 63, 73, 79, 80Allochtonen 38, 124Anno 189Arbeidsmarkt 5, 20, 21, 22, 26, 27, 40, 42, 43, 54, 57, 59, 65, 66,
67, 81, 91, 95, 96, 101, 110, 111, 112, 114, 115, 119, 121, 125, 133, 134,
135, 136, 137, 138, 141, 142, 187, 195, 212, 213, 228, 233, 235, 238, 264,
265, 281Arbeidsvoorwaarden 135, 136, 137, 211, 212Arbo 136, 137, 138Archeologie 169, 170, 174, 175, 265Archiefwet 250Archieven 169, 174, 250Aspasia 38, 187, 190, 195, 196, 198Basisbeurs 131, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 155Basisvorming 278Beeldende kunst 168, 172, 257, 263Bekostiging 18, 19, 30, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 70, 73, 75, 84,
85, 87, 92, 97, 99, 100, 115, 116, 117, 118, 119, 135, 174, 191, 221, 224,
226, 227, 235, 244, 245, 262Bekostigingsbesluit cultuuruitingen 243Beroepskolom 275Beroepsonderwijs 5, 13, 20, 51, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102,
105, 107, 110, 111, 112, 115, 116, 118, 131, 132, 138, 160, 212, 213, 228,
233, 235, 237, 238, 257, 262, 264, 266, 267, 270, 271, 272, 274, 275, 276,
278, 280, 281Beroepsopleidende leerweg 95, 144, 156, 158, 262, 266, 270, 275Beroepspraktijkvorming 21, 95, 102, 104, 270, 275Beurzenprogramma 117, 121, 130Bibliotheken 44, 48, 57, 131, 169, 172, 178, 179, 191, 267Bilaterale samenwerking 128, 129, 189, 191, 198BPRC 189, 237, 262Bve Raad 281Bve-sector 15, 102, 130, 140Cao 25, 136, 137, 262Collegegeldkrediet 145, 152, 153Collegegeld 120, 152, 153, 271COLO 257, 262Conservering 174Convenant 11, 23, 25, 27, 33, 35, 75, 82, 95, 97, 98, 99, 100, 101,
106, 107, 109, 117, 133, 137, 139, 140, 220, 240Cultureel erfgoed 44, 131Cultureel ondernemerschap 46Culturele diversiteit 173, 174, 186Cultuur en school 62, 63Cultuuruitingen 168, 169Deelname 41, 44, 55, 56, 59, 67, 75, 81, 108, 110, 114, 118, 123,
126, 144, 145, 156, 166, 169, 192, 206Deregulering 102, 262Differentiatie 23, 101Doorstroom 92, 94, 110, 123, 139, 187, 268, 275Educatie 5, 13, 25, 33, 35, 44, 47, 55, 57, 63, 73, 74, 75, 82, 95,
96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 104, 105, 106, 107, 108, 118, 128, 131, 138,
139, 170, 183, 203, 204, 212, 213, 228, 233, 235, 237, 238, 262, 264, 267,
271, 272, 273, 275, 277, 278, 281 Educatieve boekenmarkt 32, 33, 48, 86ESF 98, 210, 232, 245, 263FES 39, 41, 64, 84, 87, 89, 97, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 125,
170, 187, 189, 194, 263Film 46, 47, 169, 171, 173, 176, 177, 183, 257, 263Fondsen 45, 46, 168, 169, 171, 172, 173, 234, 237, 257Gedragscode schoolkosten 164Genomics 189, 194, 264, 265, 273Gewichtenregeling 14, 15, 51, 52, 66, 68, 73, 74, 241Havo/vwo 84, 89, 90, 91, 92, 137, 280Hoger beroepsonderwijs 116, 118, 131, 144, 212, 213, 214, 228, 233,
235, 237, 238, 263, 273, 275, 276, 278, 282Hoger onderwijs 5, 11, 13, 23, 24, 40, 51, 53, 103, 107, 114, 115,
116, 117, 118, 119, 120, 121, 123, 124, 125, 130, 136, 137, 144, 153, 187,
191, 192, 196, 262, 263, 266, 267, 272, 273, 277, 282Huisvesting 29, 63, 94, 97, 169, 175, 215, 237, 251, 252, 265, 267,
268Inburgering 95, 106, 273Informatie- en communicatietechnologie 5, 143, 228, 233, 235, 238,
266Inkomensafhankelijke regelingen 158, 262Instroom 20, 63, 87, 105, 107, 110, 126, 127, 134, 195, 268Integraal personeelsbeleid 264Internationaal cultuurbeleid 45, 131, 172, 173Internationale samenwerking 117, 121, 128, 131Inventaris 220, 239, 247, 248, 253KCE 98, 101, 226, 264, 275Kennisnet 48, 86, 87, 94, 194Kinderopvang 5, 11, 12, 13, 35, 36, 55, 73, 74, 78, 199, 200, 201,
202, 203, 204, 205, 212, 213, 214, 219, 220, 225, 226, 228, 233, 235, 238,
242, 264Koers 11, 15, 18, 22, 29, 34, 39, 40, 41, 42, 204, 206Kwalificatiestructuur 20, 95, 102, 103, 104, 264, 270Kwaliteit 11, 12, 13, 17, 19, 22, 23, 24, 25, 34, 35, 36, 38, 39,
41, 45, 51, 53, 54, 56, 59, 61, 62, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73,
75, 77, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 87, 88, 89, 97, 98, 99, 101, 102, 104, 105,
114, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 128, 129, 131, 133, 135, 138,
139, 141, 168, 175, 184, 187, 188, 191, 194, 200, 201, 202, 203, 204, 205,
217, 221, 222, 224, 225, 226, 264, 274, 275, 276Kwaliteitsbeleid 84, 140Kwaliteitscentrum examens 264Landelijke organen beroepsonderwijs 257, 262Landelijke publieke omroep 47, 48, 180, 182, 183, 186Lectoren/kenniskringen 127Leenfaciliteit 145, 147, 151, 152, 153, 248, 252, 254Leerlinggebonden financiering 72, 97, 98, 107, 264Leerlingvolgsysteem 19, 63Leermiddelen 19, 32, 69Leerplicht 59, 62, 68, 110Leerwerktrajecten 21, 106, 108, 111Lerarenbeleid 135Lerarenopleidingen 13, 24, 117, 133, 135, 136, 138, 139, 141, 266Lesgeld 5, 166, 167, 228, 233Letteren 46, 131, 171, 257Leven lang leren 21, 22, 105, 123Levensonderhoud 158Liquiditeit 245, 276Loopbaanperspectief 54, 133Maatwerk 49Mediawet 12, 47, 57, 180, 182, 183 Meeneembaarheid 131, 154, 155Meeneembare studiefinanciering 131, 154, 155Middelbaar beroepsonderwijs 15, 20, 21, 27, 101, 103, 107, 109, 223,
264, 266, 269, 270, 271, 272, 273, 275, 276, 279, 280, 281, 282Monumenten 168, 170, 174, 175, 176, 177, 265, 274Monumentenzorg 45, 169, 170, 174, 175, 176Musea 46, 57, 168, 169, 170, 171, 174, 175, 177, 230, 231, 257, 258,
280Onderwijsprogrammering 266, 281Onderzoekspersoneel 195, 267Participatie 12, 44, 46, 49, 50, 55, 58, 64, 95, 99, 106, 107, 137,
144, 156, 168, 169, 171, 191, 202, 206, 207, 208, 209, 233, 234, 237, 245,
257Personeelsbeleid 5, 59, 61, 63, 65, 66, 67, 114, 136, 142, 195, 197,
212, 213, 228, 233, 235, 238, 264Podiumkunsten 12, 46, 171, 173, 257, 263, 264Prestatiebeurs 145, 146, 147, 148, 149, 150, 152, 234Primair onderwijs 5, 14, 17, 18, 25, 59, 61, 62, 63, 64, 65, 67,
68, 69, 72, 78, 103, 130, 131, 137, 138, 141, 199, 200, 212, 213, 223, 228,
233, 235, 237, 238, 241, 257, 265, 267, 268, 269, 271, 279, 280Raad voor Cultuur 178, 215, 218Regeerakkoord 44Reisvoorziening 131, 145, 146, 147, 148, 149, 155, 164Rendement 23, 24, 53, 114, 116, 123, 124, 144, 145Rentabiliteit 279Rentedragende lening 131, 146, 151, 152, 153, 155, 233, 234Renteloze voorschotten 151, 152, 233, 234Rijksbijdrage 47, 99, 106, 108, 119, 250Schoolbegeleiding 62, 265Schoolgids 221Schoolkosten 33, 55, 156, 157, 158, 159, 160, 163, 164, 165, 267Solvabiliteit 233, 234, 280Speciaal onderwijs 13, 17, 18, 19, 59, 60, 67, 68, 72, 75, 138, 166,
266, 267, 271, 280, 282Studentenmobiliteit 131, 145, 146, 154Studentenmonitor 122, 154, 155Studiefinanciering 5, 131, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 151, 153,
154, 155, 156, 162, 166, 212, 213, 228, 233, 234, 235, 237, 239, 266, 267,
268, 277Technocentra 5, 112, 113, 213, 228, 238Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten 5, 156, 162, 228,
233, 239, 266, 267Tempobeurs 148, 150Toegankelijkheid 64, 99, 119, 144, 145, 147, 149, 156, 157, 158,
162, 182, 199, 281Uitstroom 69, 81, 111, 119, 126, 127Uitval 11, 23, 24, 27, 53, 54, 76, 90, 95, 109, 110, 114, 116, 118,
123, 124, 133, 141, 224, 275Vernieuwingsimpuls 12, 38, 187, 190, 195, 196, 197, 198, 266Vervangingsfonds 64, 66, 137, 233, 234, 237, 257Verzamelinkomen 149Vmbo 11, 27, 30, 81, 84, 90, 91, 92, 94, 109, 110, 139, 166, 266,
269, 270, 271, 272, 273, 276, 279, 281, 282Voor- en vroegschoolse educatie 13, 73, 107, 202, 203, 204, 225,
267Voortijdig schoolverlaten 11, 27, 81, 91, 95, 99, 107, 109, 224,
267Vouchers 173Wachtgeld 233, 252, 253WEC 19, 68, 267Weer samen naar school 257, 267Wet studiefinanciering 2000 239 Wetenschappelijk onderwijs 118, 131, 139, 144, 212, 213, 228, 233,
235, 238, 267, 269, 270, 271, 272, 273, 276, 278, 279, 280, 281, 282Wetenschapsbudget 191Wisselwerking 187, 191WPO 68, 73, 267Ziektekosten 267Ziekteverzuim 138, 141Zorgbudget 89 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31924-VIII-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl