Evaluatie van de algemene Commissie voor Europese Zaken over de zittingsperiode 1994-1998; Brief met evaluatie van de algemene Commissie voor Europese Zaken over de zittingsperiode 1994-1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26054, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-06-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

26054 nr. 1

12-05-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamEVALUATIE VAN DE ALGEMENE COMMISSIE VOOR EUROPESE ZAKEN
OVER DE ZITTINGSPERIODE 1994–1998 1. Inleiding2. Overzicht van activiteiten van de commissie3. De behandeling van horizontale Europese onderwerpenParlement en Europese UnieActiviteiten van de stafConclusie4. Europa-overlegKnelpuntenConclusie5. De ficheprocedureDe behandeling van nieuwe Commissievoorstellen in andere
parlementenKnelpuntenConclusie6. Internationale functieBilaterale contactenCOSACBijeenkomsten met het EPConclusie8. Het Verdrag van AmsterdamInformatievoorzieningHet instemmingsrecht ten aanzien van Schengen en derde
pijler besluitvorming9. Conclusie en aanbevelingenAanbevelingenEuropa-overlegFicheprocedureInformatievoorziening na het Verdrag van Amsterdam
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26054Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 054Evaluatie van de algemene Commissie voor Europese Zaken over de zittingsperiode
1994–1998nr. 1BRIEF VAN DE ALGEMENE COMMISSIE VOOR EUROPESE ZAKENAan het Presidium van de Tweede Kamer 's-Gravenhage, 12 mei 1998Hierbij stuur ik U de evaluatie van de werkzaamheden van de algemene commissie
voor Europese Zaken in de afgelopen zittingsperiode. Onder verwijzing naar
de conclusies en aanbevelingen van deze evaluatie doe ik U namens de algemene
commissie voor Europese Zaken het verzoek om de nieuwe Kamer voor te stellen
bij het begin van haar zittingsperiode opnieuw een algemene commissie voor
Europese Zaken in te stellen op basis van artikel 17 van het Reglement van
Orde.De voorzitter van de algemene commissie voor Europese Zaken,Ter Veer EVALUATIE VAN DE ALGEMENE COMMISSIE VOOR EUROPESE ZAKEN
OVER DE ZITTINGSPERIODE 1994–1998 1. InleidingOp 9 oktober 1986 besloot de Tweede Kamer tot de instelling van een vaste
Commissie voor EG-zaken, voor de «proeftijd» van twee jaar. Als
voornaamste taak kreeg deze commissie het spelen van een «initiërende,
attenderende en coördinerende» rol ten behoeve van de parlementaire
controle op de besluitvorming in de Europese instellingen, met name de Raad
van Ministers1. Op basis van een evaluatierapport
concludeerde de Kamer in december 1988 dat het bestaansrecht van de vaste
Commissie voor EG-Zaken onverminderd was en de commissie haar taken diende
te blijven uitoefenen2. Met de inwerkingtreding
van het nieuwe Reglement van Orde (RvO) mei 1994 hield de vaste Commissie
voor EG-Zaken op te bestaan. Op 18 mei stelde de Kamer ingevolge artikel 17
van het RvO3, voor de duur van de zittingsperiode,
een algemene Commissie voor Europese Zaken in met als voornaamste taak het
bevorderen van de informatievoorziening binnen de Kamer over communautaire
besluitvorming. In het voorstel van de Commissie voor de Werkwijze aan de
Kamer ter instelling van de commissie wordt benadrukt dat voorstellen worden
voorbereid om de ondersteuning van de Kamer op het gebied van de informatievoorziening
over Europese besluitvorming structureel te verbeteren4.De hierna volgende evaluatie van de algemene Commissie voor Europese Zaken
gaat in op de inititatieven die de commissie ontwikkeld heeft om de informatievoorziening
over Europese ontwikkelingen binnen de Kamer vorm te geven en om haar attenderende
en coördinerende taak uit te oefenen.Deze evaluatie leidt tot het verzoek aan het Presidium om de nieuwe Kamer
voor te stellen bij het begin van haar zittingsperiode opnieuw een algemene
Commissie voor Europese Zaken in te stellen op basis van artikel 17 RvO. Tevens
zal de algemene Commissie voor Europese Zaken de Commissie voor de Werkwijze
verzoeken om een voorstel te doen voor een wijziging van het RvO waardoor
een Commissie voor Europese Zaken ingesteld kan worden met een permanent karakter.
In de daarvoor noodzakelijke wijziging van het RvO zou de Commissie voor de
Werkwijze tevens de procedure voor de behandeling van nieuwe voorstellen van
de Europese Commissie kunnen formaliseren. Suggesties hiervoor komen in de
evaluatie aan de orde. 2. Overzicht van activiteiten van de commissieDe taken en activiteiten van de algemene Commissie voor Europese Zaken
vallen in vier categorieën uiteen.Ten eerste is de commissie eerstverantwoordelijk voor de bespreking van
algemene thema's in het kader van de Europese integratie. Hieronder vallen
wetsvoorstellen die de Europese integratie betreffen. Ook de discussies over
de horizontale onderwerpen die in de Europese Unie spelen worden door de commissie
gecoördineerd. Daarnaast houdt de commissie zich bezig met het ontwikkelen
van gedachten over de controle vanuit het parlement op Europese besluitvorming.
Op deze activiteiten wordt ingegaan in paragraaf 3.Ten tweede vervult de commissie een belangrijke coördinerende taak
bij de organisatie van het zogenaamde Europa-overleg in de Kamer. Hier wordt
elke Raad van Ministers in Brussel in de Tweede Kamer voorbesproken
met de betreffende bewindspersoon. In paragraaf 4 wordt dit overleg, dat sinds
1996 bestaat, geëvalueerd.De attenderende functie van de algemene Commissie voor Europese Zaken
uit zich in de «ficheprocedure», waar in paragraaf 5 aandacht
wordt besteed. Het doel van deze procedure is de Kamer in een vroegtijdig
stadium over Brusselse voorstellen te informeren.Als laatste fungeert de commissie als een belangrijk internationaal aanspreekpunt
binnen de Tweede Kamer over zaken die de Europese integratie betreffen. Zo
vertegenwoordigt de commissie de Tweede Kamer tijdens de bijeenkomsten van
de COSAC, het orgaan van alle parlementaire commissies Europese zaken in de
lidstaten. Op de internationale activiteiten van de commissie wordt in paragraaf
6 nader ingegaan.In de evaluatie worden tot slot de veranderingen behandeld die het Verdrag
van Amsterdam kan veroorzaken bij de behandeling van Europese onderwerpen.
Hierbij komt ook aan de orde het instemmingsrecht van het parlement bij besluiten
op het terrein van Justitie en Binnenlandse Zaken. Tot slot worden aanbevelingen
gedaan op basis van de conclusies die aan het eind van elke paragraaf over
de verschillende activiteiten worden getrokken. 3. De behandeling van horizontale Europese onderwerpenDe afgelopen zittingsperiode heeft de commissie regelmatig met de regering
van gedachten gewisseld over horizontale onderwerpen van Europese integratie.
Verreweg het meest omvattende thema van de afgelopen zittingsperiode was de
Intergouvernementele Conferentie die in 1996 van start ging en uitmondde in
de ondertekening van het Verdrag van Amsterdam. Hierover heeft de commissie
met grote regelmaat gedurende ongeveer anderhalf jaar met de regering gesproken.
Over de vier regeringsnota's ter voorbereiding van de Nederlandse inzet is
overleg gevoerd. Vervolgens is via maandelijks overleg met de Nederlandse
vertegenwoordiger in de groep van regeringsvertegenwoordigers, Staatssecretaris
Patijn, de voortgang van de onderhandelingen nauwgezet door de commissie gevolgd
en beoordeeld. Daarnaast zijn met de Minister-President en de minister van
Buitenlandse Zaken debatten gevoerd over alle Europese Raden die per voorzitterschap
plaats vonden, alsmede de verschillende buitengewone Europese Raden.De commissie is als behandelende commissie ten principale opgetreden bij
de volgende wetsvoorstellen:– de Associatie-overeenkomsten tussen de EU en de landen uit Midden-
en Oost-Europa;– de Partnerschapsovereenkomst van de EU met Rusland;– de Euro-Mediterrane akkoorden met Israël, Tunesië en
Marokko;– de toetredingsakkoorden met Oostenrijk, Zweden en Finland;– de Goedkeuringswet ter wijziging van het Vierde Lomé-Verdrag.Op dit moment heeft de commissie een begin gemaakt met de behandeling
van de Goedkeuringswet voor het Verdrag van Amsterdam.De commissie trad daarnaast op als coördinerende commissie voor wat
betreft de grote Europese onderwerpen die één beleidsterrein
overschreden. Zo heeft de commissie in samenwerking met de betreffende vaste
Kamercommissies besprekingen met de regering gevoerd over onderwerpen als
de WTO ministeriële conferentie in Singapore, de bijzondere Europese
Top over Werkgelegenheid in november 1997 en treedt zij op dit moment coördinerend
op ten aanzien van de behandeling van Agenda 2000, het toekomstige financieringspakket
voor de Europese Unie in verband met de uitbreiding met Midden-Europese
landen en Cyprus. Ter voorbereiding van deze debatten en om zich op de hoogte te houden
van opvattingen die in de maatschappij over Europese thema's leven heeft de
commissie, samen met de betreffende vaste Kamercommissies, enkele malen een
hoorzitting georganiseerd. In mei 1997 vond een hoorzitting plaats over de
Intergouvernementele Conferentie ter voorbereiding van het Verdrag van Amsterdam.
In oktober 1997 werd een hoorzitting gehouden over Agenda 2000. Ook heeft
de commissie verschillende keren met belangenorganisaties gesprekken gevoerd. Parlement en Europese UnieAl sinds haar instelling heeft de commissie gedachten ontwikkeld over
verbetering van de betrokkenheid van de Kamer bij en de democratische controle
op Europese besluitvorming. Al meteen na haar aantreden gaf de commissie opdracht
tot een onderzoek naar de ambtelijke voorbereiding van het Nederlandse standpunt
in Brussel en de ministeriële verantwoordelijkheid daarvoor1. Dit onderzoeksrapport is ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire
Documentatie. Uit het onderzoek vloeide een aantal vragen voort, waarover
schriftelijk overleg is gevoerd met de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken2.De betrokkenheid van het parlement bij Europese besluitvorming kwam ook
aan de orde in het debat in de Tweede Kamer over bestuurlijke vernieuwing.
Naar aanleiding van deze discussie nam de Kamer in juni 1996 een motie aan
waarin de regering wordt uitgenodigd haar visie te ontvouwen op de relatie
tussen besluitvorming in Europa en het parlement. De regering stuurde hierop
op 11 december 1996 de nota «Parlement en Europese Unie» aan de
Tweede Kamer, waarover de algemene Commissie voor Europese Zaken en de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken mondeling overleg voerden met de regering3. Activiteiten van de stafDe staf van de commissie vervult niet alleen een rol in de reguliere ondersteuning
van de commissie, maar ook in het verstrekken van informatie aan leden en
medewerkers over Europese integratie. In samenwerking met de afdeling EG-documentatie
van de Kamer wordt een wekelijks attenderingsbulletin gepubliceerd met informatie
over recente ontwikkelingen en publicaties op het terrein van de Europese
samenwerking. Dit attenderingsbulletin wordt toegezonden aan alle leden van
de Kamer en aan een groot aantal medewerkers van de fracties en de Kamer.
Ook werd in het voorjaar van 1998 een cursus Europese integratie georganiseerd
voor alle griffiers en stafmedewerkers van de Tweede Kamer. Daarnaast zijn
enkele malen informatieprogramma's verzorgd voor bezoekende ambtenaren van
parlementen uit Midden-Europa ter voorbereiding van de toetreding van die
landen. Hierbij werd onder andere samengewerkt met de Europese Commissie. ConclusieDe ervaring van de afgelopen jaren leert dat het bestaan van de algemene
commissie voor EU-zaken van belang is om horizontale Europese onderwerpen
de noodzakelijke aandacht te geven. De commissie heeft een duidelijke taak
als behandelaar ten principale van dit soort onderwerpen van algemene strekking.
Daarbij gaat het niet alleen om het voeren van debatten over institutionele
vraagstukken en de grote projecten van de Europese Unie, maar ook om de discussie
die de laatste jaren op gang komt over de betrokkenheid van het
Nederlandse parlement bij Europese besluitvorming en het versterken van de
democratische controle daarop. De commissie zorgt ervoor dat alle aspecten
van een bepaald onderwerp evenveel aandacht krijgen.Het bestaan van de commissie verzekert de ontwikkeling van de noodzakelijke
expertise voor de behandeling van institutionele en horizontale Europese onderwerpen.
De problematiek van de Europese integratie is zodanig gecompliceerd dat specialisatie
in de Kamer gewenst is. Dit is gebleken bij de discussies over het Verdrag
van Amsterdam, waar vooral institutionele hervormingen in het centrum van
de belangstelling stonden. Daarnaast behoeft de behandeling van algemene Europese
onderwerpen in de Kamer coördinatie vanuit een Europees gezichtspunt.
Een dergelijk Europees gezichtspunt overstijgt het beleidsterrein van de buitenlandse
politiek, omdat binnen de EU aspecten van allerlei beleidsterreinen, waarvan
buitenlands beleid er slechts één is, samenkomen. De ontwikkeling
van de Europese Unie is een zaak die net zozeer buitenlands als binnenlands
beleid betreft en die zijn eigen dynamiek en regels kent, waardoor het bestaan
van een commissie voor Europese zaken essentieel is voor een integrale benadering
van Europese integratie in de Tweede Kamer. 4. Europa-overlegSinds het vergaderjaar 1996–1997 heeft de Tweede Kamer op initiatief
van de algemene Commissie voor Europese zaken het Europa-overleg op de donderdagmiddag
ingevoerd, in eerste instantie als een experiment voor een half jaar, dat
vervolgens stilzwijgend is verlengd1. De algemene
Commissie speelt hierbij een coördinerende rol. Het Europa-overleg dient
ter stroomlijning en uniformering van het overleg dat door een aantal Kamercommissies
al met enige regelmaat met ministers werd gevoerd over Raadszittingen in Brussel,
aan de hand van door de regering toegezonden geannoteerde agenda's van deze
Raden. Het Europa-overleg op donderdagmiddag clustert de verschillende deeloverleggen
op een vast tijdstip en met een vaste structuur. De deeloverleggen met verschillende
ministers vinden dan ook zoveel mogelijk aansluitend op elkaar en in dezelfde
ruimte plaats.Het invoeren van een vast tijdstip waarop het overleg met de regering
over Europese besluitvorming wordt gehouden heeft aantal voordelen met zich
meegebracht, zo is in de afgelopen periode gebleken. Ten eerste creëert
het de mogelijkheid van het leggen van verbanden tussen de dossiers, die in
verschillende gremia in Brussel spelen. Ten tweede geeft het ruim van tevoren
duidelijkheid voor regering en Kamer ten aanzien van de tijdstippen waarop
over de Raden wordt overlegd en waarvoor de geannoteerde agenda's de Kamer
dienen te bereiken. Tenslotte schept een vaste kalender ook voor derden (media,
belangengroepen, publiek) duidelijkheid, waardoor ook deze beter kunnen inspelen
op de onderwerpen die besproken worden. Het belangrijkste voordeel is echter
dat Europese besluitvorming via het Europa-overleg een regulier onderdeel
van het werk van de Kamer wordt en zo voor alle betrokken partijen duidelijk
herkenbaar. De vaste Commissies worden door het Europa-overleg stelselmatig
betrokken bij de onderwerpen die op hun terrein in de Europese Unie spelen.
Tot slot blijkt dat door de betere onderlinge afstemming van de behandeling
van EU-Raden de informatiestroom van de kant van de regering gestandaardiseerd
en overzichtelijker geworden is. Hierdoor is het niet alleen makkelijker voor
de vaste commissies om de regering te controleren, maar kan ook beter een
verband tussen verschillende dossiers gelegd worden. Al met al is het Europa-overleg in de korte periode dat het bestaat uitgegroeid
tot een bekend en gewaardeerd verschijnsel in de Kamer. De opzet zorgt voor
een raamwerk waarbinnen de regering tegenover de Kamer systematisch vooraf
en achteraf verantwoording aflegt voor haar opstelling in het Europese besluitvormingsproces,
zonder dat daarbij gekozen is voor een mandaatsysteem zoals dat in bijvoorbeeld
het Deense parlement geldt. Ondanks de positieve resultaten zijn een aantal
zaken naar voren gekomen die nog voor verbetering vatbaar zijn. Hieronder
wordt ingegaan op knelpunten die zich voordoen. Aanbevelingen ter verbetering
worden aan het eind van deze evaluatie gedaan. KnelpuntenEen veelgehoorde klacht onder leden is het gebrek aan voorbereidingstijd
in verband met de late ontvangst van de geannoteerde agenda's. Dit maakt voorbespreking
in de fracties vaak moeilijk en speelt in de kaart dat de regering niet over
alle onderwerpen even diepgravend aan de tand gevoeld kan worden. Dit probleem
wordt slechts gedeeltelijk ondervangen door het vroegtijdig rondsturen van
voorlopige, dus niet geannoteerde, agenda's, omdat hieruit niet duidelijk
wordt wat de opstelling van de regering zal zijn. Wel kan dit de leden en
hun medewerkers helpen om eerder uit andere bronnen informatie te verzamelen
over de dossiers op de agenda.Naast de late verschijning is in sommige gevallen ook de inhoud van de
geannoteerde agenda problematisch. Soms wordt daarin slechts zeer summier
ingegaan op het regeringsstandpunt ten aanzien van de besproken onderwerpen.
Hoewel dit per ministerie en per Raadszitting verschilt zouden hierover duidelijker
afspraken met de regering gemaakt kunnen worden, zodat de Kamer een duidelijker
aanknopingspunt voor de besprekingen heeft.Een andere kanttekening is dat weinig gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid
om tijdens het Europa-overleg andere onderwerpen, zoals bijvoorbeeld fiches,
aan de orde te stellen. Zelfs als dit wel gebeurt komt de aandacht voor het
onderwerp tijdens het overleg vaak in de knel. De enkele keren dat een fiche
werd geagendeerd, werd er niet dieper op in gegaan (geluidshinder, levensmiddelen)
of ging het betreffende overleg niet door (veiligheidsbeoordeling van vliegtuigen
uit derde landen).Een probleem waar het Europa-overleg regelmatig mee kampt is het afgelasten
ervan op zeer korte termijn. In de afspraken die in de Kamer gelden over het
Europa-overleg is duidelijk aangegeven dat afgelasting uiterlijk op de dinsdag
voor de donderdag waarop het overleg gepland staat dient te gebeuren en de
instemming dient te verkrijgen van zowel de betrokken vaste Commissie als
de algemene Commissie voor Europese zaken. Helaas komt het in de praktijk
regelmatig voor dat pas op woensdagmiddag, donderdagochtend, of zelfs bij
aanvang van het overleg wordt besloten het niet te laten doorgaan. Dit maakt
niet alleen een slechte indruk naar bewindslieden en hun ambtenaren toe (die
immers de nodige tijd in de voorbereiding hebben gestoken), maar ook in de
richting van de media en andere belangstellenden die voor het overleg naar
de Kamer zijn gekomen. De vraag is daarbij of aan het afgelasten altijd een
inhoudelijke beoordeling van de geannoteerde agenda vooraf gaat of dat andere
overwegingen soms de doorslag geven. Hieruit blijkt het belang van de coördinerende
rol van algemene Commissie voor Europese Zaken: afgelasting van het overleg
zou slechts in nauwe samenspraak tussen de algemene commissie en de desbetreffende
vaste commissie moeten gebeuren, nadat is vastgesteld dat van beide zijden
geen behoefte is aan het overleg. Los van afgelasting door de Kamercommissie komt het ook voor dat het Europa-overleg
niet doorgaat omdat de betrokken bewindspersoon plenair een debat moet bijwonen.
Ter voorkoming hiervan is een goede afstemming met de griffie van belang. ConclusieOndanks de geconstateerde knelpunten is de beoordeling van het Europa-overleg,
na een periode van ruim anderhalf jaar, door alle betrokkenen positief. Van
de kant van de regering wordt het belang van het Europa-overleg onderstreept
(notitie «Parlement en Europese Unie»). Ook in de media wordt
in berichtgeving over de controle van de Tweede Kamer op Europese besluitvorming
gewezen op het bestaan van het Europa-overleg als een middel voor de controle
op de Nederlandse leden van de Raad van Ministers. Met het instellen van het
Europa-overleg schaart het Nederlandse parlement zich in de gelederen van
de lidstaten waar de parlementen structureel met de regering overleggen over
het nationale standpunt in de Raad van Ministers, zoals Denemarken, Zweden,
Finland en Oostenrijk. Het Europa-overleg verdient dan ook te worden voortgezet
op permanente basis. 5. De ficheprocedureSinds mei 1991 informeert de regering de Kamer regelmatig over nieuwe
voorstellen van de Europese Commissie door middel van het toesturen van «fiches».
Dit mede naar aanleiding van een motie van de Kamer, waarin werd aangedrongen
op snelle informatie aan de Kamer ten aanzien van nieuwe Europese voorstellen1. Op deze wijze zou de Kamer al tijdens de totstandkoming
van wetgeving in Brussel daarover met de regering in overleg kunnen treden.
Elk fiche geeft een korte samenvatting van het Commissievoorstel, alsook een
eerste beoordeling van de gevolgen voor de Nederlandse rechtsorde. Sinds kort
bevatten de fiches ook een zogenaamde subsidiariteitstoets, waarin wordt beoordeeld
of Europese regelgeving inzake de materie noodzakelijk is, en een beoordeling
van het Nederlandse belang bij een voorstel. Hoewel in het verleden vaak aanzienlijke
verschillen werden geconstateerd in de kwaliteit van de fiches, is recent
standaardisering op een kwalitatief hoger niveau zichtbaar.Op grond van de fiches heeft de Kamer de gelegenheid om zich in een vroegtijdig
stadium te verdiepen in voorgenomen regelgeving op Europees niveau. Op dat
moment ligt in Brussel immers nog niet alles vast, waardoor in die fase overleg
met de regering ter eventuele bijsturing van het Nederlandse standpunt nog
zinvol is. De Kamer kan de regering om nadere informatie vragen over het Nederlandse
standpunt inzake het Commissievoorstel of zelfstandig de ontwikkeling van
de onderhandelingen in Brussel volgen.De fiches zijn het belangrijkste middel voor de algemene Commissie voor
Europese Zaken om andere commissies te attenderen op belangwekkende voorstellen
vanuit Brussel. Sinds januari 1995 heeft de commissie deze attenderingstaak
handen en voeten gegeven, door het aanstellen van een stafmedewerker voor
het beoordelen van de fiches. Uit de fiches worden de voorstellen geselecteerd
die de commissie van bijzonder belang acht. Dit gebeurt door middel van een
korte beoordeling van elk fiche door de stafmedewerker, uitmondend in een
advies of wel of niet een nadere notitie over het fiche dient te worden opgesteld.
Op grond van dit advies, dat in de griffiersvergadering wordt besproken met
de griffiers van de betreffende vaste Kamercommissies, besluit de algemene
Commissie voor Europese Zaken tijdens haar procedurevergadering om de relevante vaste Commissies op bepaalde fiches te attenderen. Hiertoe stelt de
stafmedewerker een notitie op met achtergrondinformatie over het Commissievoorstel,
waarin ook mogelijke knelpunten voor Nederland worden geschetst. In sommige
gevallen wordt gekozen voor alleen het aanleveren van vraagpunten, omdat bijvoorbeeld
het fiche zelf al voldoende duidelijk informatie over het voorstel geeft maar
nog enkele vragen oproept die aan de regering gesteld zouden kunnen worden.
De algemene commissie stuurt de notitie aan de betrokken Kamercommissies,
met het verzoek aan het onderwerp bijzondere aandacht te besteden. In de meeste
gevallen geeft de betreffende Commissie hieraan gehoor en worden de vragen
uit de notitie schriftelijk aan de regering voorgelegd of wordt de notitie
bij een algemeen overleg betrokken.Tijdens het overleg over de nota «Parlement en Europese Unie»
is vanuit verschillende fracties de wens geuit de ficheprocedure verder uit
te werken. Hierbij is door de Minister van Binnenlandse Zaken opgemerkt dat
hij het niet wenselijk zou vinden een politiek debat aan te gaan als een voorstel
zich in de beginfase bevindt1. Het veel aangehaalde
adagium «de regering regeert, het parlement controleert achteraf»
wordt in dit geval echter overschaduwd door de behoefte die in de Kamer bestaat
om vroegtijdig op de hoogte te zijn van ontwikkelingen op bepaalde beleidsterreinen
in Brussel, met name waar deze kunnen uitmonden in voor Nederland bindende
besluiten. De aarzeling ten aanzien van vroegtijdig overleg is moeilijk vol
te houden als de Kamer op deze wijze zijn invloed op voor Nederland bindende
besluiten van tevoren al zou moeten laten varen. Verwijzingen naar de invloed
die de Kamer kan uitoefenen op het moment dat richtlijnen in nationale wetgeving
worden omgezet gaan voorbij aan het feit dat het inhoudelijke besluit (over
het doel van de regelgeving) dan al genomen is en dat de Kamer nog slechts
een marge heeft voor het bepalen van de middelen ter uitvoering hiervan. Bovendien:
hoe gedetailleerder de richtlijn, des te minder ook dat laatste het geval
zal zijn. De behandeling van nieuwe Commissievoorstellen in andere
parlementenDe ficheprocedure van de Tweede Kamer is vergelijkbaar met de procedures
in een aantal andere lidstaten, waar de regering het parlement informeert
over nieuwe Europese voorstellen. In een aantal landen geldt een grondwettelijke
informatieplicht van de regering ten aanzien van Europese besluitvorming.
Hoewel verschillende fracties, tijdens het overleg over de nota «Parlement
en Europese Unie», daar ook voor Nederland voorstander van zijn, heeft
de regering dat bij monde van de Minister van Binnenlandse Zaken tijdens het
genoemde overleg afgewezen.De Nederlandse ficheprocedure gaat minder ver dan bijvoorbeeld het «scrutiny»
proces dat het Engelse parlement op Europese voorstellen toepast. Dit proces
bevat waarschijnlijk in Europa de meest volledige en systematische analyse
van Commissievoorstellen. Alle voorstellen van de Europese Commissie worden
door de beide Kamers van het parlement geanalyseerd, beoordeeld en indien
nodig besproken. Dit gebeurt bovendien via de eigen middelen van het parlement.
De regering is wel verplicht binnen 12 dagen na ontvangst van een document
op het Ministerie van Buitenlandse Zaken een uitgebreid «Explanatory
Memorandum» aan het parlement te sturen, maar in tegenstelling tot de
Nederlandse situatie is het Commissievoorstel en niet het regeringsdocument
uitgangspunt bij de analyse. Een aanzienlijke staf ondersteunt het Engelse
parlement hierbij. Essentieel bij het «scrutiny process» is volgens
het Engelse Lagerhuis de verplichting voor de regering om pas in te
stemmen met Europese wetgevingsvoorstellen als het parlement de documenten
heeft vrijgegeven1.Ook het Duitse parlement ontvangt systematisch alle voorstellen van de
Europese Commissie en beschikt over een onderzoeksstaf die om achtergrondinformatie
en analyses gevraagd kan worden. De Duitse regering heeft een grondwettelijke
plicht (sinds het Verdrag van Maastricht) om het parlement in een zo vroeg
mogelijk stadium te informeren over Europese voorstellen en het parlement
heeft een grondwettelijk recht op deelname aan de Europese politiek van de
regering. De regering stuurt dan ook alle Europese voorstellen vergezeld van
een commentaar met inhoud, gevolgen en vooruitzichten voor de onderhandelingen
in de Raad naar de Bundestag. De «Unionsausschuss» in de Bundestag
kan zelfstandig tegenover de regering een positie over een Europees voorstel
innemen, eventueel samen met een vakcommissie. Zij is ook degene die de wensen
van de andere commissies inventariseert ten aanzien van de behandeling van
de toegezonden Europese voorstellen.Ook de Franse regering heeft een grondwettelijke plicht het parlement
Europese wetsvoorstellen zo spoedig mogelijk toe te zenden. Zowel de Assemblee
als de Senaat hebben een speciale parlementaire «delegatie» die
zorg draagt voor het doorverwijzen van belangrijke documenten naar betreffende
vakcommissies. De «delegatie» kan hierbij advies geven en eventueel
een parlementaire resolutie voorstellen, die vervolgens door de vakcommissie
wordt besproken. De «delegatie» benoemt voor geselecteerde Europese
voorstellen zelf rapporteurs die het voorstel nader bestuderen en een oordeel
geven over de mogelijke effecten ervan op de nationale rechtsorde. Deze rapporten
dienen ter informatie voor de vakcommissies.De Finse regering is eveneens verplicht het parlement over Europese voorstellen
te informeren. De commissie voor EU-zaken kan vervolgens vakcommissies vragen
te rapporteren over Europese zaken die hen aangaan. Ook in Zweden is de regering
verplicht het parlement over nieuwe voorstellen de informeren, maar moet alleen
over belangrijke voorstellen een uitgebreide toelichting sturen. De adviescommissie
voor EU-zaken besluit dan of eventueel verder overleg met de regering wenselijk
is over zo'n onderwerp. Net als in Nederland worden zowel de vakcommissies
als de adviescommissie voor EU-zaken over Europese voorstellen geïnformeerd.De Deense commissie voor EU-zaken behandelt ten principale alle Europese
voorstellen zelf, hoewel vakcommissies door haar worden geïnformeerd
over haar werkzaamheden en eventueel zelf aanvullende actie kunnen ondernemen.
Sinds begin 1997 is de Deense regering verplicht over elk richtlijnvoorstel,
groenboek en witboek, alsmede andere belangrijke wetgevingsvoorstellen van
de Europese Commissie, een notitie aan het parlement te sturen, en wel binnen
10 weken na ontvangst door de Raad van het voorstel. Hiermee volgt Denemarken
het Nederlandse fichesysteem, met uitzondering van de tijdsbepaling. Net als
in Nederland produceert een stafmedewerker van de commissie notities over
geselecteerde voorstellen, bestemd voor de leden van de commissie. Sinds 1996
organiseert de Deense commissie voor EU-zaken regelmatig hoorzittingen over
groenboeken en witboeken die van belang worden geacht en stuurt haar mening
daarover aan de Europese Commissie. Het systeem dat in België wordt toegepast steunt meer op de eigen
selectie door het parlement dan op een verplichting van de regering tot informatievoorziening.
Het Belgische parlement wordt ondersteund door enkele medewerkers die notities
over bepaalde Commissievoorstellen schrijven. De selectie daarvan
is echter in handen van de leden van de commissie voor Europese zaken, omdat
de regering geen informatie over Europese voorstellen aan het parlement toestuurt. KnelpuntenDe ficheprocedure heeft in de afgelopen zittingsperiode meer gewicht gekregen
doordat aan de staf van de commissie een medewerker is toegevoegd voor de
beoordeling van de fiches. Hierdoor worden de fiches systematischer geanalyseerd
en wordt aan een aantal fiches nadere aandacht besteed. Ondanks deze vooruitgang
bij de behandeling van de fiches, blijkt er nog een flink aantal knelpunten
te bestaan, dat voornamelijk voortvloeit uit het ontbreken van duidelijke
politieke gevolgen van de meeste Commissievoorstellen. De meeste fiches, ook
degenen waarover vraagpunten en achtergrondinformatie worden aangeleverd,
worden door de Kamer voor kennisgeving aangenomen. Hieronder wordt een overzicht
gegeven van de concrete problemen waar de procedure mee kampt. Aanbevelingen
ter verbetering worden aan het einde van deze evaluatie gedaan.Een structureel probleem bij de behandeling van Europese ontwerp-regelgeving
is dat er, anders dan bij nationale wetsvoorstellen, geen verplichting noch
een vaste procedure bestaat voor de behandeling van en rapportage over fiches
door Kamercommissies. Dit maakt het moeilijk voor leden om het belang te zien
van voorstellen die nog niet uitonderhandeld zijn, waarvan de consequenties
nog onduidelijk zijn en waar de regering vaak niet al te veel over wil of
kan zeggen.Een eerste probleem dat hieruit voortvloeit is de onduidelijke rol van
de algemene Commissie voor Europese Zaken. Alle leden en vaste commissies
ontvangen de fiches van de regering als gedrukt Kamerstuk. De algemene commissie
bestudeert de fiches en attendeert vervolgens vaste commissies op geselecteerde
fiches, maar deze attendering heeft geen formele status en hoeft ook niet
door de betreffende Commissie in behandeling genomen te worden. Daardoor hangt
het sterk af van de betreffende commissie of en op welke wijze gevolg aan
de attendering wordt gegeven. Hoewel de laatste tijd meer actie lijkt te worden
ondernomen naar aanleiding van attenderingen (zie bijgevoegd overzicht van
gemaakte notities), blijven veel van de in de notities opgeworpen vragen onbesproken.Een ander knelpunt vormt het feit dat de Kamer sterk afhankelijk is van
de door de regering verstrekte informatie over Europese voorstellen. Dit geldt
niet alleen de inhoud van de informatie, maar ook het moment van ontvangst.
Voordat de fiches de Kamer bereiken is er vaak al enige tijd verstreken waarin
het Brusselse onderhandelingsproces zich in beweging heeft gezet. In sommige
gevallen betekent dit dat de bespreking van een dossier in Brussel al in een
vergevorderd stadium is voordat de Kamer ervan op de hoogte wordt gebracht.
Van betrokkenheid van de Kamer in een vroegtijdig stadium is dan geen sprake
meer. Deze afhankelijkheid van de regering heeft niet te maken met het ontbreken
van beschikbare informatie in het parlement. Alle openbare documenten van
de Europese instellingen komen binnen bij de afdeling EG-Documentatie van
de Tweede Kamer. Een overzicht van de nieuw ontvangen documenten wordt wekelijks
onder alle leden en medewerkers verspreid via het zogenaamde Attenderingsbulletin.
Hieruit kunnen leden ook informatie putten over nieuwe voorstellen van de
Europese Commissie. Het probleem hierbij is echter dat voor de selectie en
analyse van deze documenten vrijwel geen staf beschikbaar is bij de fracties,
noch bij de Commissiebureaus. Daardoor blijft de regering de
belangrijkste informatiebron van de Kamer over nieuwe Europese voorstellen. ConclusieOndanks de knelpunten die zich voordoen is er de laatste jaren een duidelijke
toename aan aandacht voor de fiches te constateren in de Kamer. Met de (geringe)
uitbreiding van de ambtelijke staf sinds 1995 wordt inhoudelijk meer ondersteuning
geboden. Recente discussies met de regering over de notitie «Parlement
en Europese Unie» hebben aangetoond dat zowel de regering als de Kamer
het belang van vroegtijdige informatie over Europese ontwerp-regelgeving onderkennen
en bereid zijn daarin te investeren. De regering is recent overgegaan tot
stroomlijning en uitbreiding van de inhoud van de fiches. De Kamer zou in
de komende zittingsperiode moeten doorgaan met het verbeteren van de parlementaire
behandeling van de fiches, met name door de status van de procedure te verhelderen
en te versterken (zie hiertoe de aanbevelingen aan het einde van deze evaluatie).
Daarnaast zou de Kamer vaker overleg met de regering moeten aangaan over bepaalde
fiches, met name waar het gaat om documenten die hoofdlijnen van toekomstig
beleid van de Unie uitstippelen (zie de aanbevelingen).Tot slot wordt benadrukt dat de attenderende functie van de algemene commissie
voor EU-zaken cruciaal is voor het goed functioneren van de ficheprocedure:
zonder een herkenbare initiatiefnemer die andere commissies kan vragen om
een reactie bestaat het risico dat er eerder minder dan meer aandacht bij
de vaste commissies voor de fiches zou zijn. 6. Internationale functieNaast de initiërende, attenderende en coördinerende taken die
de algemene Commissie voor Europese Zaken op nationaal niveau vervult, heeft
zij ook een rol als internationaal contactpunt van de Tweede Kamer. De commissie
vormt een aanspreekpunt voor zustercommissies uit andere lidstaten en het
Europees Parlement voor de bespreking van Europese onderwerpen. De zorg om
de democratische controle op Europese besluitvorming vanuit nationale parlementen,
naast die vanuit het Europees Parlement, leeft de laatste jaren sterk in de
verschillende parlementen in de EU. Dit thema en andere Europese onderwerpen
worden besproken via bilaterale contacten, tijdens bijeenkomsten georganiseerd
door het Europees Parlement en multilateraal tijdens de halfjaarlijke COSAC-vergaderingen. Bilaterale contactenDe algemene Commissie voor Europese Zaken onderhoudt goede contacten met
haar zustercommissies in zowel de huidige EU-lidstaten als in aspirant-lidstaten.
Tijdens de afgelopen zittingsperiode werd in januari 1998 een werkbezoek gebracht
aan Londen om te spreken met de Select Committees van het House of Commons
en het House of Lords over het Britse voorzitterschap van de Europese Unie
en algemene onderwerpen betreffende Europese integratie. In 1997 bezochten
de voorzitter en vice-voorzitter van de commissie het Hongaarse parlement
om daar te spreken over de Hongaarse kandidatuur voor lidmaatschap van de
Unie. De commissie ontving daarnaast een scala van parlementaire delegaties
uit andere lidstaten en kandidaatlanden, waaronder uit Finland, Engeland,
Zweden, Denemarken, Duitsland, Slovenië en Slowakije. Naast contacten met andere parlementen onderhoudt de commissie ook contact
met Europese instellingen. Zo werd enkele keren een werkbezoek aan Brussel
gebracht, waarbij gesproken werd met Europees Commissarissen Van den Broek,
Van Miert en Liikanen, met de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiger en
enkele van zijn ambtenaren, en met leden van het Europees Parlement. Twee
voorzitters van het EP, de heer Hänsch in 1996 en de heer Gil-Robles
in 1997, brachten een bezoek aan het Nederlandse parlement en werden daarbij
door de algemene Commissie voor Europese Zaken ontvangen. De commissie wisselde
in 1995 van gedachten met de heer Brok en mevrouw Guigou, de vertegenwoordigers
van het Europees Parlement in de IGC. De staf van de commissie heeft in oktober
1997 een studiereis gemaakt naar de zitting van het Europees Parlement in
Straatsburg en daar contact gelegd met ambtenaren van het EP, de Permanente
Vertegenwoordiging en medewerkers van Nederlandse Europarlementariërs. COSACEen belangrijk forum voor contacten met zustercommissies wordt gevormd
door de COSAC/CEAC, de conferentie van commissies voor Europese Zaken uit
de parlementen van de lidstaten. Tijdens de afgelopen zittingsperiode maakte
de algemene Commissie voor Europese Zaken anderhalf jaar lang deel uit van
de COSAC «troika», de voorzitters van de commissies uit de lidstaten
die op dat moment de troika in de Raad van Ministers vormen. Deze troika bereidt
de COSAC-vergaderingen inhoudelijk voor. In juni 1997 werd de COSAC tijdens
het Nederlandse EU-voorzitterschap in Den Haag georganiseerd, waarbij premier
Kok, minister Van Mierlo en Staatssecretaris Patijn de laatste stand van zaken
rondom het Verdrag van Amsterdam toelichtten. Minister Zalm gaf informatie
over de voorbereidingen voor de EMU. De Nederlandse delegatie had een verklaring
voorbereid over de rol van nationale parlementen en transparantie, waarover
bepalingen in het Verdrag nodig geacht werden. Deze verklaring werd aangenomen
en aan de wensen van de COSAC werd in het Verdrag tegemoet gekomen. Tijdens
de COSAC-zitting van november 1997 in Luxemburg presenteerde de Nederlandse
delegatie een discussiestuk over transparantie in de Europese Unie en de toekomstige
rol van de COSAC na het Verdrag van Amsterdam. Bijeenkomsten met het EPDe staf van de commissie fungeert, samen met de Griffie Interparlementaire
Betrekkingen, als contactpunt voor het Europees Parlement, waar het gaat om
vragen over de Tweede Kamer en uitnodigingen voor Kamerleden voor bijeenkomsten
van het EP. Het EP organiseert regelmatig rondetafelbijeenkomsten met leden
van nationale parlementen over uiteenlopende thema's, om op deze wijze de
contacten en samenwerking tussen leden van het EP en van nationale parlementen
te verbeteren. De deelname aan deze bijeenkomsten vanuit de Tweede Kamer blijft
tot op heden vrij beperkt. ConclusieHet bestaan van een duidelijk aanspreekpunt voor Europese Zaken blijkt
van groot belang te zijn voor de internationale contacten van de Tweede Kamer
in het kader van de Europese Unie. De afgelopen jaren is steeds meer belangstelling
onder nationale parlementen en het EP te constateren voor meer samenwerking
en uitwisseling van informatie over de democratische controle op Europese
besluitvorming. De COSAC heeft daarnaast met het Verdrag van Amsterdam de
mogelijkheid gekregen om aan de instellingen advies te gaan uitbrengen over
Europese vraagstukken. Hierdoor raken de nationale parlementen
steeds meer betrokken bij de Europese besluitvorming. De algemene Commissie
voor Europese Zaken vervult een cruciale rol bij de vergroting van de betrokkenheid
van de Tweede Kamer bij dit proces. 8. Het Verdrag van AmsterdamHet Verdrag van Amsterdam brengt een tweetal belangrijke veranderingen
met zich mee ten aanzien van de betrokkenheid van de Tweede Kamer bij Europese
besluitvorming. Ten eerste is aan het Verdrag een protocol toegevoegd over
de rol van nationale parlementen, waarin een aantal eisen wordt gesteld ten
aanzien van de informatievoorziening aan nationale parlementen. Ten tweede
regelt het Verdrag de communautarisering van bepaalde delen van het beleidsterrein
van justitie en binnenlandse zaken. Dit is van belang voor de vormgeving van
het bestaande instemmingsrecht van de Tweede Kamer ten aanzien van besluiten
die onder de «derde pijler» vallen. Op beide veranderingen en
hun mogelijke consequenties wordt hieronder nader ingegaan. Aan het einde
van deze evaluatie worden enkele aanbevelingen gedaan voor de toekomst. InformatievoorzieningIn een Protocol bij het Verdrag is vastgelegd dat nationale parlementen
met spoed discussiedocumenten (groenboeken, witboeken, mededelingen) van de
Europese Commissie dienen te ontvangen en dat er tenminste zes weken dienen
te verstrijken tussen het beschikbaar stellen van wetgevingsvoorstellen door
de Commissie en het moment dat deze op de agenda van de Raad komen met het
oog op besluitvorming. Het probleem van de soms late verschijning van fiches
en de overlap die daardoor optreedt met bespreking van het betreffende Commissievoorstel
in de Raad kan hiermee wellicht worden verminderd, gezien de verplichte periode
van zes weken tussen ontvangst van een voorstel en besluitvorming daarover
in de Raad.Het wordt uit de bepalingen in het Protocol niet duidelijk welke instantie
ervoor moet zorgen dat nationale parlementen de betreffende documenten ontvangen,
maar dat is in de Nederlandse situatie van minder belang. De Staten-Generaal
ontvangen immers alle officiële documenten van de Europese instellingen
via de afdeling EG-Documentatie van de Tweede Kamer. Dit betekent dat het
moment van ontvangst door het Nederlandse parlement duidelijk kan worden vastgesteld
en vervolgens als uitgangspunt kan dienen voor de vaststelling van de periode
van zes weken die in het Protocol wordt geëist. Op grond hiervan kan
de Tweede Kamer de onderwerpen op de geannoteerde agenda's waarvoor besluitvorming
is voorzien tegen het licht houden om te bepalen of het betreffende document
tenminste zes weken van tevoren is ontvangen. Op deze wijze kan de Kamer uitvoering
geven aan de nieuwe bepaling in het Verdrag ten aanzien van de zesweekse periode.
Een nadere uitwerking van dit voorstel wordt gegeven in de aanbevelingen. Het instemmingsrecht ten aanzien van Schengen en derde
pijler besluitvormingDe parlementaire betrokkenheid bij de besluiten in het kader van de zogenaamde
derde pijler van de EU (justitie en binnenlandse zaken) heeft een aparte positie
in de Tweede Kamer. In deze pijler geldt een instemmingsrecht voor beide Kamers,
ingesteld bij de goedkeuring van het Verdrag van Maastricht1. De regering is dan ook gehouden aan goedkeuring van beide Kamers
alvorens zij kan instemmen met bindende besluiten op deze beleidsterreinen
in Brussel. Hetzelfde geldt voor besluiten in het kader van de Schengen Overeenkomst,
die na Amsterdam in haar geheel in het Verdrag zal worden geïntegreerd.
Het instemmingsrecht heeft tot gevolg dat de vaste Commissies voor Justitie
en Binnenlandse Zaken automatisch alle tijdens de JuBi-Raden en het Uitvoerend
Comité van Schengen besproken documenten van de regering toegezonden
krijgen en deze zaken expliciet dan wel stilzwijgend dienen goed te keuren.
Deze behandeling van documenten en Raadszittingen loopt echter, in verband
met de tijdsdruk, buiten het Europa-overleg op donderdagmiddag om. Een duidelijker
afstemming met het Europa-overleg lijkt echter in de toekomst op zijn plaats
gezien de integratie van het Schengen acquis en delen van de derde pijler
in de communautaire, eerste pijler van het Verdrag. De verdere vormgeving
hiervan zal mede moeten afhangen van de besluiten over het instemmingsrecht
van de Kamer die genomen zullen worden bij de goedkeuring van het Verdrag
van Amsterdam1 . 9. Conclusie en aanbevelingenDe algemene commissie voor EU-zaken heeft zich de afgelopen zittingsperiode
ingezet voor het verbeteren van de informatievoorziening over Europese besluitvorming
in de Tweede Kamer. Hiertoe is de ficheprocedure zowel inhoudelijk als procedureel
verbeterd, het Europa-overleg op donderdagmiddag ingesteld en heeft de commissie
zelf de nodige aandacht aan Europese onderwerpen besteed. Hierbij heeft zij
ernaar gestreefd de vaste Commissies te betrekken bij debatten betreffende
Europese besluiten en coördinatie tot stand te brengen op onderwerpen
die verschillende Commissies raken. Bij al deze projecten is gebleken dat
de aanwezigheid van de commissie cruciaal is voor het doen slagen ervan. De
vrees bestaat dat zonder een commissie voor Europese Zaken de broodnodige
aandacht voor Europese onderwerpen ten onder gaat in de dagelijkse, nationale
beslommeringen van de vaste Commissies. Nu het besef steeds meer doordringt
dat het Nederlandse parlement zijn controle op Europese besluitvorming moet
versterken, wordt de initiërende, attenderende en coördinerende
rol van de algemene Commissie voor Europese Zaken in de toekomst nog van groter
belang. Het bestaan van deze commissie geeft ook aan internationale partners
en derden een signaal af dat de Tweede Kamer zijn rol in het Europese proces
serieus neemt en biedt voor hen een aanspreekpunt als het gaat om zaken van
Europese integratie.Een duidelijke infrastructuur voor controle op het EU-beleid ontbreekt
echter nog steeds in de Tweede Kamer, onder andere door de voortdurende onzekerheid
over het voortbestaan van de algemene Commissie voor Europese Zaken. De commissie
heeft de afgelopen jaren bewezen dat zij een legitieme plaats inneemt in het
parlementaire proces. De commissie zal de Commissie voor de Werkwijze
dan ook bij aanvang van de nieuwe zittingsperiode verzoeken om voorstellen
te doen tot het instellen van een permanente Commissie voor Europese Zaken
via een wijziging van het Reglement van Orde. Bij een dergelijk besluit kan
overwogen worden de naam van de Commissie te veranderen in de Commissie voor
EU-Zaken, aangezien andere Europese zaken dan de EU onder de competentie van
de Commissie voor Buitenlandse Zaken vallen.AanbevelingenIn het bovenstaande zijn, naast de positieve resultaten van de afgelopen
vier jaar, ook de punten geschetst die verbetering behoeven. Onder leiding
van de algemene Commissie voor Europese Zaken is tijdens de afgelopen
zittingsperiode steeds gewerkt aan de ontwikkeling en verfijning van de procedures
die de Tweede Kamer grip moeten geven op Europese besluitvorming. Dit proces
is echter verre van afgerond en moet ook in de komende jaren met kracht worden
voortgezet. Hieronder volgt een aantal aanbevelingen tot initiatieven die
daartoe zouden kunnen bijdragen. Europa-overlegDe ervaringen van de afgelopen periode hebben aangetoond dat het overleg
een nuttige en zeer gewaardeerde functie vervult ter versterking van de democratische
controle op Europese besluitvorming. Daarom is het wenselijk het Europa-overleg
te institutionaliseren en van zijn experimentele status te ontdoen. De algemene
Commissie voor Europese Zaken zal dan ook aan de Commissie voor de Werkwijze
hiertoe voorstellen doen.De geconstateerde knelpunten rond het Europa-overleg liggen vooral op
het vlak van de late informatievoorziening ter voorbereiding van het overleg
en het waarborgen van de regelmaat. Ter verbetering hiervan worden hieronder
enkele suggesties gedaan:1. Voortzetting en uitbreiding van het zo spoedig mogelijk rondsturen
van voorlopige agenda's, zodat leden eerder aan de voorbereiding van het Europa-overleg
kunnen werken. Met de regering kunnen hier afspraken over gemaakt worden,
zodat voortaan vanuit alle ministeries een voorlopige agenda wordt toegezonden.
Een tweede mogelijkheid is de regering te vragen of de Kamer ter informatie
elk half jaar het draaiboek van het voorzitterschap (programme des travaux)
kan ontvangen. Dit geeft een indicatie van de onderwerpen die het voorzitterschap
hoopt te behandelen op de Raden tijdens dat half jaar. De fracties kunnen
overwegen om het Europa-overleg alvast intern voor te bespreken aan de hand
van de voorlopige agenda's of het werkprogramma van het voorzitterschap, in
het geval dat de geannoteerde agenda voor een Europa-overleg nog niet ontvangen
is. Voorbespreking in de fracties is immers noodzakelijk om de horizontale
benadering binnen het Europa-overleg te versterken.2. Ter inhoudelijke voorbereiding van het Europa-overleg zou de staf van
de algemene Commissie voor Europese Zaken korte notities met mogelijke vraagpunten
kunnen aanleveren aan de hand van de voorlopige agenda's. Hier geldt echter
dat voor een structurele ondersteuning op deze wijze uitbreiding van de staf
een conditio sine qua non is.3. Afgelasting van het Europa-overleg dient door vaste Commissies altijd
in overleg met de algemene Commissie voor Europese Zaken te geschieden en
op basis van inhoudelijke overwegingen naar aanleiding van de geannoteerde
agenda.4. Ter voorkoming van afgelasting door plenaire verplichtingen van bewindspersonen
is een goede afstemming met de griffie voor wat betreft de plenaire agenda
wenselijk. Het verdient in dit verband aanbeveling om uitvoering te geven
aan het oorspronkelijke voorstel van de Commissie voor de Werkwijze om op
de Kameragenda (dus niet alleen op het overzicht van commissievergaderingen)
het schema van het Europa-overleg af te drukken. FicheprocedureDe ficheprocedure lijdt vooral onder het gebrek aan formele structuur
ter behandeling van de nieuwe Commissievoorstellen. De attenderingen door
de algemene Commissie voor Europese Zaken dreigen vaak te worden overstemd
door de veelheid aan dringende nationale kwesties die vaste Commissies bezig
houden. Toch is door een aantal aanpassingen ter verfijning en verdere formalisering
van de ficheprocedure een grotere greep van de Kamer op nieuwe Commissievoorstellen
te realiseren:1. Duidelijk zou moeten worden vastgesteld dat de algemene Commissie voor
Europese Zaken bevoegd is om als eerste een oordeel over de toegezonden fiches
te geven. Dit is enigszins vergelijkbaar met de Duitse situatie, waar de Unionsausschuss
voorstellen ter behandeling doorverwijst naar vaste Commissies. Tijdens het
overleg over de nota «Parlement en Europese Unie» heeft de Staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken de algemene Commissie voor Europese Zaken gevraagd
in samenwerking met de vaste Commissies een overlegprocedure te ontwikkelen
op basis van de signaleringsfunctie van de fiches1.
Een dergelijke procedure zou als volgt eruit kunnen zien: de algemene Commissie
voor Europese Zaken zou een oordeel moeten geven tijdens een procedurevergadering
zo spoedig mogelijk na ontvangst van de fiches. Vervolgens attendeert zij
vaste Commissies op de door haar geselecteerde fiches. Elke vaste commissie
ontvangt dan een kort verslag van de beoordeling van de fiches die haar regarderen
en kan vervolgens besluiten al dan niet de aanbeveling te volgen. De vaste
Commissies zouden de attenderingen standaard op een procedurevergadering moeten
behandelen. Bij een dergelijke aanpassing van de ficheprocedure zou een beperkte
uitbreiding van de staf van de algemene commissie op zijn plaats zijn.2. In het verleden is wel geopperd om een zogenaamde verzwaarde ficheprocedure
in te stellen om ook na het ontvangen van het fiche de onderhandelingen over
een voorstel in Brussel te kunnen blijven volgen. Tussen het beoordelen van
het fiche en het moment dat een voorstel opnieuw onder de aandacht van de
Kamer komt doordat het op de agenda van een Raad staat, zit soms een aanzienlijke
periode waarin de vorderingen van de onderhandelingen voor de Kamer verborgen
blijven. Om dit probleem te ondervangen is in het verleden wel voorgesteld
dat de betreffende commissies kunnen verzoeken om een verzwaarde ficheprocedure,
dat wil zeggen dat de staf van de algemene Commissie regelmatig blijft berichten
over de vorderingen omtrent het voorstel. Problematisch bij dit idee is vooral
het gebrek aan ambtelijke ondersteuning om dit in voldoende mate te kunnen
doen. Een oplossing zou gevonden kunnen worden in een verzoek aan de regering
om de Kamer op de hoogte te houden van de voortgang met betrekking tot geselecteerde
dossiers. Dit verzoek zou moeten voortvloeien uit de bespreking van een fiche
dat de betreffende vaste Commissie van uitzonderlijk belang acht. De Staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken heeft tijdens de bespreking van de notitie «Parlement
en Europese Unie» de mogelijkheid geopperd van tussentijdse «updates»
door de regering in het geval van een lang wetgevingstraject in Brussel waarin
belangrijke wijziging optreden2. Daarna zou de
Kamer dan om een nadere gedachtenwisseling of nadere informatie kunnen vragen.3. De aandacht voor de fiches kan daarnaast worden versterkt doordat zowel
de algemene Commissie voor Europese Zaken als de vaste Commissies zich committeren
aan het vaker organiseren van overleg met de regering over specifieke fiches.
Met name de discussiestukken over belangrijke onderwerpen voor de toekomst,
zoals groenboeken en witboeken van de Europese Commissie, lenen zich voor
een debat met de regering over de door Nederland in te nemen houding in Brussel.
De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken heeft zich tijdens het bovengenoemde
overleg ook voorstander betoond van een grotere aandacht in de Kamer voor
met name groen- en witboeken, omdat deze documenten uitdrukking
geven aan een beleidsontwikkelingstraject in de Europese Unie1.4. Een hieraan verbonden mogelijkheid voor de Kamer om beter op de hoogte
te blijven van ontwikkelingen in Brussel is het standaard toesturen door de
regering van Nederlandse reacties op groen- en witboeken. Om de aandacht van
het parlement voor deze discussiedocumenten te stimuleren zou het goed zijn
als de regering elke Nederlandse reactie op een groen- of witboek meteen na
vaststelling aan de Tweede Kamer stuurt. Men zou zelfs van de regering kunnen
vragen de reactie niet aan de Europese Commissie te sturen dan nadat de Tweede
Kamer de reactie heeft kunnen bestuderen.5. In verband met de mogelijke kennisachterstand van de Kamer ten opzichte
van de regering zou, bij het voeren van overleg over fiches of zelfs bij het
Europa-overleg, gedacht kunnen worden aan een getrapt overleg: de Kamer zou
zich dan eerst, via bijvoorbeeld een rondetafelgesprek, laten informeren door
belangengroepen, de Europese Commissie of Nederlandse of buitenlandse Europarlementariërs,
en vervolgens de discussie met de regering aangaan. Deze formule is vergelijkbaar
met de hoorzittingen die het Deense parlement regelmatig organiseert over
groen- en witboeken van de Europese Commissie. Ter voorbereiding van een dergelijk
overleg kan de regering worden gevraagd om een uitgebreidere toelichting op
het betreffende Europese voorstel. Ook zou opnieuw kunnen worden overwogen
om een gemengde commissie van nationale en Europarlementariërs in te
stellen.6. De afhankelijkheid van de regering voor wat betreft timing en inhoud
van de fiches kan slechts voor een deel worden verminderd. Dit kan door van
de regering een tijdiger en vooral regelmatiger toezending van de fiches te
verlangen. Er zou een termijn kunnen worden afgesproken waarbinnen, na de
bijeenkomst van de interdepartementale commissie Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen,
de besproken fiches de Kamer dienen te bereiken. Daarnaast kunnen fracties
en leden meer doen aan eigen nieuwsgaring, bijvoorbeeld door middel van informele
contacten met Europarlementariërs en belangengroepen die in het Brusselse
opereren. Een andere mogelijkheid is het uitbreiden van de ambtelijke staf
van de algemene Commissie om meer op eigen initiatief nieuwe Europese wetsvoorstellen
aan een onderzoek te kunnen onderwerpen.7. Een laatste punt dat het overwegen waard is, is het duidelijker verwijzen
naar Europese richtlijnen in nationale wetsvoorstellen. Eén van de
redenen waardoor het vaak moeizaam is om aandacht in de Tweede Kamer te krijgen
voor een Europees voorstel, is dat de gevolgen van het voorstel (de «pijn»)
pas later worden gevoeld, bij de implementatie via nationale wetgeving. Niet
iedereen is ervan doordrongen dat Europese voorstellen tot flink wat nationale
regelgeving leiden. Om dit besef te vergroten, ook bij de Nederlandse bevolking,
verdient het aanbeveling om op elk nationaal wetsvoorstel dat voortkomt uit
Europese regelgeving een eenduidige verwijzing hiernaar op te nemen in de
titel van het wetsvoorstel. De regering kan gevraagd worden hierover een passage
op te nemen in de Aanwijzingen voor de regelgeving. Informatievoorziening na het Verdrag van AmsterdamOp grond van het Verdrag van Amsterdam kan de Kamer in de toekomst beter
controleren of zij wel voldoende tijd heeft gekregen zich over voorstellen
voor Europese besluiten te buigen. Het Protocol over de rol van nationale
parlementen vereist immers een periode van zes weken tussen de ontvangst door
het parlement van een Europees voorstel en besluitvorming daarover in de Raad.
De Kamer kan deze regel toepassen door te registreren op welk
moment zij Europese voorstellen ontvangt bij de afdeling EG-documentatie,
of zij zou de regering om formele toezending van Europese voorstellen kunnen
verzoeken en gaan tellen vanaf het moment van ontvangst hiervan. Vervolgens
zouden alle geannoteerde agenda's bekeken moeten worden op voorgenomen besluiten
en zou moeten worden nagegaan of tussen de ontvangst van deze voorstellen
en de besluitvorming in de Raad daadwerkelijk zes weken verstreken zijn. In
de praktijk zal het zelden voorkomen dat er minder dan zes weken verstrijken,
gezien het vaak langdurige onderhandelingsproces in de Raad.Om de regel meer handen en voeten te geven zou de Kamer kunnen besluiten
de regel in overleg met de regering uit te breiden tot fiches in plaats van
Europese voorstellen op zich. Er zou dan afgesproken worden dat er tenminste
een periode van zes weken moet verstrijken tussen het ontvangen van een fiche
en besluitvorming over het betreffende voorstel in de Raad. Dit zou kunnen
zorgen voor een snellere doorzending van de fiches. In elk geval voorkomt
het dat de Kamer een fiche ontvangt over een voorstel dat al geagendeerd is
voor besluitvorming op een Raad die spoedig daarna plaats vindt. XNoot1Het voorstel om een vaste Commissie voor EG-zaken in te stellen was één
van de aanbevelingen die de bijzondere Commissie Onderzoek van de Organisatie
en de Werkwijze van de Kamer in 1986 in haar rapport aan de Tweede Kamer formuleerde
(Kamerstuk 19 336, nr. 3). Taken en werkwijze van deze commissie werden
geformuleerd in een notitie van de leden Tazelaar en Van Iersel (Kamerstuk
19 336, nr. 23) en een aanvullende notitie van het lid Van Vlijmen (Kamerstuk
19 336, nr. 24).XNoot2Kamerstukken 19 336, nrs. 26 en 27.XNoot3Artikel 17 van het Reglement van Orde luidt als volgt: 1. De Kamer kan
algemene commissies instellen voor onderwerpen die van bijzonder belang zijn
voor de uitoefening van haar taken dan wel vrijwel alle ministeries aangaan.
2. Een algemene commissie wordt ingesteld voor de duur van een zitting.XNoot4Brief van de Commissie voor de Werkwijze aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal d.d. 7 april 1994 (Kamerstuk 22 590, nr. 26).XNoot1«De vierde macht in de vierde bestuurslaag; een onderzoek naar de
ambtelijke voorbereiding in Nederland van de politieke besluitvorming
in de Europese Unie». Bijlage bij Kamerstuk 24 488, nr. 1.XNoot2Kamerstuk 24 488, nr. 1.XNoot3Kamerstuk 25 181, nrs. 1 t/m 4.XNoot1Zie het voorstel van de Commissie voor de Werkwijze van 26 juni 1996,
Kamerstuk 24 775, nr. 1.XNoot1Motie van de leden Van der Vaart en Van Iersel, Kamerstuk 21 109,
nr. 36.XNoot1Kamerstuk 25 181, nr. 3, p. 7.XNoot1Zie hierover de brochure «The European Scrutiny System in the House
of Commons», pagina 25.XNoot1Artikel 3 van de Goedkeuringswet.XNoot1Een motie hierover van het lid De Hoop Scheffer, ingediend tijdens het
debat over de resultaten van de top van Amsterdam, is aangehouden (Kamerstuk
21 501-20, nr. 58).XNoot1Kamerstuk 25 181, nr. 4, p. 2.XNoot2Idem.XNoot1Idem. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26054-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl