Wijziging WBO, ISOVSO en WVO i.v.m. decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24455, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-02-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24455 nr. 5

06-02-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave blz. 1. ALGEMEEN 1.1. Inleiding1.2. Invoeringstraject1.3. Grondwet1.4. Rechtsbescherming1.5. Decentralisatie a. Algemeenb. Functionele versus territoriale decentralisatiec. Doordecentralisatie1.6. Financiële aspecten a. Algemeenb. Efficiencykortingc. Personeel/apparaatskosten1.7. Verdeelsystematiek a. Algemeenb. Overgangsregeling1.8. Overgang naar normatieve bekostiging voortgezet onderwijs1.9. Samenhang met andere regelgeving1.10. Evaluatie2. ARTIKELEN Artikel I Artikel 65 WBO, artikel 73 ISOVSO en artikel 76b WVOArtikel 66 WBO, artikel 74 ISOVSO en artikel 76c WVOArtikel 67 WBO, artikel 75 ISOVSO en artikel 76d WVOArtikelen 69 t/m 71 WBO, artikelen 77 t/m 79 ISOVSO en
artikelen 76f t/m 76h WVOArtikel 74 WBO, artikel 82 ISOVSO en artikel 76k WVOArtikel 76 WBO, artikel 84 ISOVSO en artikel 76m WVOArtikel 81 WBO, artikel 88a ISOVSO en artikel 76r WVOArtikel 85 WBO, artikel 88e ISOVSO en 76v WVOArtikel VIIArtikel IX e.v.Artikel XIXArtikel XXOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24455Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 455Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal
onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet
onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningennr. 5VERSLAGVastgesteld 6 februari 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1, belast met het voorbereidend onderzoek, brengt als volgt verslag
uit van haar bevindingen omtrent dit wetsvoorstel.Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen
afdoende beantwoordt, acht de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
voldoende voorbereid. Inhoudsopgave blz. 1.Algemeen2   1.1Inleiding2 1.2Invoeringstraject41.3Grondwet5 1.4Rechtsbescherming7 1.5Decentralisatie9 a. Algemeen9  b. Functionele versus territoriale
decentralisatie12  c. Doordecentralisatie16 1.6Financiële
aspecten18  a. Algemeen18  b. Efficiencykorting21 c. Personeel/apparaatskosten22 1.7Verdeelsystematiek23 a. Algemeen23  b. Overgangsregeling27 1.8Overgang
naar normatieve bekostiging29 1.9Samenhang met andere regelgeving301.10Evaluatie31    2.Artikelen321. ALGEMEEN 1.1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel inzake decentralisatie van de huisvestigingsvoorzieningen.
Zij zullen eerst ingaan op het wetsontwerp, vervolgens op de overgangsregeling
en tenslotte op enkele artikelen.De leden van de CDA-fractie hebben met zeer gemengde gevoelens kennis
genomen van het voorliggende wetsvoorstel. Deze zeer gemengde gevoelens zijn
gebaseerd op de onderstaande argumenten:1. De (on)mogelijkheden tot decentralisatie c.q. delegatie in het Nederlandse
onderwijsbestel. Deze leden wijzen in dit verband met name naar het advies
van de Raad van State bij dit wetsvoorstel.2. Het verschuiven van de financiële verantwoordelijkheden van rijk
naar gemeente.3. De verschillen tussen scholen binnen de gemeente en de verschillen
tussen de gemeenten onderling.4. De mogelijkheden tot maatschappelijke decentralisatie.5. De parallellen met de decentralisatie van de huisvesting in het mbo,
hbo en wo.6. De rechtsbescherming.7. De apparaats- en uitvoeringskosten.8. Het overgangsregime – en de scholenbouw voortgezet onderwijs
in de kalenderjaren 1996–1997.De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel inzake de decentralisatie van de onderwijshuisvestingsvoorzieningen.Het onderhavige wetsvoorstel vloeit rechtstreeks voort uit het regeerakkoord
en past in het proces van overheveling van rijkstaken naar lagere bestuursniveaus.
Uitgangspunt hierbij is dat primaire onderwijstaken uitgevoerd worden door
de scholen zelf en randvoorwaardelijke taken worden gedecentraliseerd naar
de lokale overheid. Het kabinet trekt hiermee de lijn door die door het vorige
kabinet is ingezet. Het vorige kabinet heeft immers het principe-besluit genomen
en heeft zelfs de efficiencykorting in de meerjarenbegroting ingeboekt. Ook
in het Schevenings akkoord kunnen aanknopingspunten worden gevonden voor het
voorliggende wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie zijn met de regering
van oordeel dat op lokaal niveau ten aanzien van de onderwijshuisvesting beter
maatwerk geleverd kan worden, een en ander uiteraard binnen de grondwettelijke
kaders van artikel 23. Met de Raad van State zijn deze leden van oordeel dat
een en ander impliceert dat bij of krachtens formele wet het kader dient te
worden geschapen voor de op decentraal niveau neer te leggen regelingen. Eén
en ander met eerbiediging van de grondwettelijke vrijheden.Met de voorgestelde wijzigingen verandert de rol van gemeenten: van een
voorbereidende en bemiddelende rol als aanvrager wordt de gemeente beslisser
over de huisvesting. Nu zijn de huisvestingsgelden nog herkenbaar. Wanneer
de middelen via het gemeentefonds overgemaakt worden aan de gemeenten is er
geen sprake meer van een herkenbare middelenstroom. Daarom moet een goede
verdeelsleutel gerealiseerd worden, waardoor gemeenten structureel voldoende
middelen ontvangen voor de huisvesting van scholen voor primair en voortgezet
onderwijs.Voor de leden van de VVD-fractie is het van het grootste belang dat bij
de vormgeving en uitwerking van het wetsvoorstel aan een aantal randvoorwaarden
wordt voldaan. Met de Raad van State zijn deze leden van mening dat ter gelegenheid
van de decentralisatie moet worden vastgesteld welk bedrag structureel
noodzakelijk is voor voldoende kwaliteit van onderwijshuisvesting. Daarnaast
dient er sprake te zijn van een adequate toedeling van huisvestingsmiddelen
aan het Gemeentefonds en een juiste verdeling van de middelen over de afzonderlijke
gemeenten. Daarnaast dienen openbare en bijzondere scholen ervan verzekerd
te zijn dat de toedeling van huisvestingsmiddelen door de gemeenten adequaat
is, hetgeen onverlet laat dat gemeenten terzake een zekere mate van beleidsvrijheid
toekomt. Er moet echter gewaakt worden voor ongelijke behandeling van gelijke
gevallen.De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in de doelstelling van
het wetsvoorstel, namelijk het doelmatiger, eenvoudiger en doorzichtiger maken
van de regelingen voor de toekenning van huisvestingsvoorzieningen voor scholen
voor primair en voortgezet onderwijs voor zover het gaat om vwo, havo, mavo
en vbo, alsmede de harmonisatie hiervan. Het voorstel de voorzieningen te
doen bekostigen uit de algemene middelen van de gemeente kan instemming van
deze leden krijgen.Met de regering delen de leden van de VVD-fractie de uitgangspunten van
vermindering van de bestaande regeldichtheid, het voorkomen van de verplaatsing
van deze regeldichtheid naar lokale overheden en het niet vastleggen van reeds
omschreven medebewindstaken.Met belangstelling hebben de leden van de fractie van D66 kennis genomen
van het wetsvoorstel inzake de decentralisatie van de huisvestigingsvoorzieningen
voor het basisonderwijs en het voortgezet (speciaal) onderwijs.In algemene zin onderschrijven zij het uitgangspunt van onderhavig wetsvoorstel
namelijk de regelingen voor de toekenningen van huisvestingsvoorzieningen
voor scholen voor primair en voortgezet onderwijs voor zover het betreft het
hoger en middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en het voorbereidend beroepsonderwijs
doelmatiger, eenvoudiger en doorzichtiger te maken, alsmede te harmoniseren.De leden van de fractie van D66 onderschrijven het oordeel van de Raad
van State dat artikel 23 van de Grondwet niet zonder meer delegatie van regelgevende
bevoegdheden aan lagere overheden in de weg staat, mits de wetgever verantwoordelijkheid
behoudt voor het vaststellen van deugdelijkheidseisen en andere bekostigingsvoorwaarden
voor het onderwijs.Deze leden zijn van mening dat bij een omvangrijke decentralisatie als
de huisvesting de randvoorwaarden goed behoren te zijn. Een adequate financiële
overheveling, een eerlijke herverdeelsystematiek en een goede overgangsregeling
zijn belangrijke voorwaarden voor gemeenten om hun nieuwe verantwoordelijkheid
ten aanzien van de huisvestingsvoorzieningen naar behoren te kunnen uitvoeren.Op een aantal punten willen de leden van de fractie van D66 nog graag
een nadere toelichting.De leden van de RPF-fractie hebben kennis genomen van het voorliggende
wetsvoorstel. Zij hebben grote moeite met een aantal fundamentele keuzes die
de indieners hebben gemaakt en hebben de behoefte de regering nader te bevragen
bij verschillende onderdelen van het voorstel.De leden van de SGP-fractie hebben met veel belangstelling, maar niet
met instemming, kennis genomen van het wetsvoorstel decentralisatie huisvestingsvoorzieningen
in het primair en voortgezet onderwijs. Deze leden hebben meermalen uitgesproken
dat zij nog niet overtuigd zijn van het belang van decentralisatie en dat,
indien het rijk de verantwoordelijkheid voor de huisvestingsvoorzieningen
overdraagt, naar hun oordeel overdracht aan de scholen meer in de rede ligt
dan territoriale decentralisatie naar de gemeenten. Vanuit deze visie becommentariëren
deze leden het voorliggende wetsvoorstel. Behalve wat betreft
de gevolgen die het wetsvoorstel heeft voor de scholen, hebben de leden van
de SGP-fractie ook nogal wat vragen m.b.t. de financiële consequenties
voor de gemeenten. Hieronder gaan zij nader op beide aspecten in, alsmede
op een aantal andere vragen.De leden van de GPV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennis genomen
van dit wetsvoorstel. Aan de ene kant kunnen zij zich vinden in het streven
de regelingen voor de toekenning van huisvestingsvoorzieningen doelmatiger,
eenvoudiger en doorzichtiger te maken. Aan de andere kant zijn de leden van
de GPV-fractie er bepaald niet van overtuigd dat territoriale decentralisatie
daarvoor het geëigende middel is. In de eerste plaats hebben deze leden
bedenkingen ten aanzien van territoriale decentralisatie in het licht van
artikel 23 van de Grondwet. In de tweede plaats zijn zij er niet van overtuigd
dat de doelmatigheid door middel van de voorgestelde decentralisatie wordt
bevorderd. Bovendien leven er ook op andere punten nog de nodige vragen. 1.2. InvoeringstrajectHet gaat bij dit wetsontwerp om een ingrijpende wijziging van de regelgeving,
die helder en toekomstgericht moet zijn. Het toekomstgericht zijn is gebaat
bij zoveel mogelijk generaliteit en globaliteit van de verdeelmaatstaven,
om te voorkomen dat iedere beleidswijziging moet leiden tot aanpassing van
de wet. De overgangsregeling moet oplossingen bieden voor bijzondere omstandigheden.
De invoering zal een zorgvuldige begeleiding vragen. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich daarom af hoe de regering zich dat voorstelt.De Raad van State wijst erop, dat met dit wetsontwerp het verband tussen
rijksvergoeding en noodzakelijke voorzieningen volledig wordt doorgesneden.
Wie is verantwoordelijk, als zal blijken dat de rijksvergoeding na decentralisatie
niet toereikend is om noodzakelijke voorzieningen in stand te houden? Nader
onderzoek vooraf, zoals de Raad bepleit, zal leiden tot uitstel van invoering
van deze wet, waar op dit moment niemand mee gebaat is. Gezien de vele onzekerheden
omtrent de gevolgen van dit wetsontwerp, lijkt het echter ook niet verantwoord
de verantwoordelijkheid voor de gevolgen per 1 januari 1997 volledig bij de
gemeenten te leggen. Hoe denkt de regering daar over?Bepalend voor het uiteindelijke resultaat van een dergelijk proces zijn
de randvoorwaarden, waaronder het moet worden uitgevoerd. De leden van de
PvdA-fractie waarderen het daarom, dat uit de memorie van toelichting blijkt,
dat het bestuurlijke traject in nauwe samenwerking met de VNG wordt opgezet.
Zij vragen zich echter wel af, welke plaats de bevoegde gezagen, anders dan
de gemeenten, in dit proces is toegedacht.Gezien de complexiteit en de omvang van de problematiek rondom de decentralisatie
van de huisvestingsmiddelen wordt de rol van goede huisvestingsspecialisten
op lokaal niveau veel breder. De leden van de VVD-fractie vragen of er een
nascholingsprogramma wordt aangeboden aan deze ambtenaren. Zo ja, door wie
wordt deze verzorgd en bekostigd?De leden van de fractie van D66 zijn bezorgd dat de gemeenten te weinig
voorbereidingstijd krijgen om de nieuwe taak op een adequate en efficiënte
manier uit te voeren. Allereerst omdat volgens de ontwerp-wettekst de gemeenteraad
de voorgeschreven verordeningen niet eerder kan vaststellen dan na overleg
met de schoolbesturen. Vervolgens omdat de meeste gemeenten nog niet over
de nodige ervaring beschikken om snel beleid op dit punt te formuleren en
in de komende begroting passende bedragen uit te trekken voor nieuwe huisvestingsvoorzieningen.
Op welke wijze kan de VNG hierin een ondersteunende rol gaat spelen? Bij dit decentralisatievoorstel vragen de leden van de RPF-fractie zich
af of elke gemeente de bestuurlijke kracht heeft om het beheer over de huisvesting
te voeren. Zo zijn er grote scholen op het grondgebied van kleine gemeenten
met een klein ambtelijk apparaat. Het is voor deze leden de vraag of elke
gemeente berekend is op deze taak. Hebben de indieners signalen ontvangen
van gemeenten die aangeven dat de gemeentelijke schaal niet in verhouding
staat tot de grootte van de scholen op hun grondgebied?Verder vragen de leden van de RPF-fractie wat de indieners doen met de
vele signalen inzake de ontoereikendheid van de financiële middelen die
de gemeenten in het vooruitzicht zijn gesteld. Daarbij vragen deze leden zich
af of er garanties kunnen worden gegeven met betrekking tot een goede spreiding
van schoolvoorzieningen. Het is goed voorstelbaar dat gemeenten die er in
de nieuwe situatie op achteruitgaan, de bouw van nieuwe scholen in nieuwbouwwijken
niet zullen overhaasten. Met andere woorden, het scenario dat er in nieuwe
wijken van «nadeelgemeenten» een niet adequaat onderwijsvoorzieningsniveau
zal ontstaan, is niet onrealistisch. 1.3. GrondwetVolgens de leden van de CDA-fractie heeft de Raad van State in een zeer
duidelijk advies aangegeven wat onder het vigerend Nederlands onderwijsbestel
de mogelijkheden tot decentralisatie c.q. delegatie zijn. De mogelijkheden
daartoe zijn beperkt (zie met name de bladzijden 2, 4 en 9 van het betreffende
advies). Ook het advies van de Onderwijsraad laat aan duidelijkheid niets
te wensen over. Deze leden stellen vast dat de regering (wederom) het advies
van de Raad van State niet volgt. Dat is opmerkelijk. Tijdens het recente
debat over artikel 23 van de Grondwet (5 en 6 december 1995, Handelingen Tweede
Kamer nr. 12 blz. 2647 e.v.) heeft het kabinet de waarde van artikel 23 herbevestigd.
Er ontstaat een vreemde situatie als tot drie maal toe:a. de Raad van State de wetsontwerpen op gespannen voet vindt staan met
artikel 23 van de Grondwet;b. het kabinet artikel 23 van de Grondwet wenst te handhaven;c. het kabinet adviezen van de Raad van State naast zich neer legt.Kortheidshalve sluit de CDA-fractie zich aan bij de opvattingen van de
Raad van State. De wetgever (regering en Staten-Generaal) dient zich echter
bij voortduring te realiseren wat de betekenis blijft van de adviezen van
de Raad van State en de Onderwijsraad, zeker wanneer deze grotendeels genegeerd
worden.Naast de adviezen van de Raad van State en de Onderwijsraad wensen de
leden van de CDA-fractie aandacht te besteden aan de beschouwingen van de
regering op blz.15 van de memorie van toelichting. In algemene (bestuursrechtelijke)
zin is de CDA-fractie van mening dat decentralisatie, maar ook delegatie,
eigen (materiële) afwegingen en besluiten door het gemeentebestuur met
zich brengen. Dat is nu eenmaal de kerngedachte van decentralisatie. De grote
spanning met artikel 23 van de Grondwet is duidelijk: de eigen afwegingen
van het gemeentebestuur kunnen tot verschillen tussen scholen leiden en dat
is nooit de bedoeling van de Grondwetgever geweest.Voorts hebben de aan het woord zijnde leden grote bezwaren tegen de weergegeven
opvattingen in de laatste alinea van blz. 15. In deze alinea wordt de bestaande
interpretatie (hoeveel verschillen van inzicht daarover ook bestaan!) van
de Grondwet duidelijk opgerekt en uitgebreid: natuurlijk spreekt de Grondwet
zich niet uit over de vraag aan wie de wet mag delegeren; de intentie van
de Grondwet is immers niet delegeren. Zelden hebben de leden van de CDA-fractie
een zo politieke c.q. ideologische interpretatie van de Grondwet vertoond
gezien. Een «dynamische interpretatie» is niet anders
dan een politieke interpretatie, die geen steun vindt in de algemeen aanvaarde
methoden van juridische interpretatie.Naast de meer principiële invalshoek zoals hierboven weergegeven
is er de financiële invalshoek. Bekend en geaccepteerd is het feit dat
de Nederlandse scholenhuisvesting (helaas) de laatste decennia aanmerkelijke
tekorten vertoont. Diverse onderzoeken staven dit feit. Ook het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen erkent dat er aanmerkelijke tekorten
zijn. Naast een continue vervangingsbehoefte was er de sterke leerlingen-
c.q. studentengroei van de afgelopen tientallen jaren. Maar ook de diverse
nieuwe onderwijsconcepten, als daar zijn: de invoering van de basisschool,
het proces Weer samen naar school, de invoering van de basisvorming, de diverse
scholenfusies in het kader van de (brede) scholengemeenschapsvorming, de benodigde
computer- c.q. informaticalokalen, toerusting en bereikbaarheid en tenslotte
de ROC-vorming vergen ontzettend veel nieuwe investeringen.Zonder enige vorm van tekort-inventarisatie wordt de scholenhuisvesting
nu overgedragen aan de gemeentebesturen. De autonome gemeenten mogen vervolgens
zelf de tekorten trachten op te lossen. De Raad van State spreekt behartenswaardige
woorden over deze manier van werken. Een globale inventarisatie (gebaseerd
op het Scholenhuisvestingsplan voortgezet onderwijs 1995) leidt al snel tot
een geschat tekort van plm. 500 miljoen gulden (10 grote projecten à
f 25 miljoen en 20 à 30 projecten voor gemiddeld 10 miljoen gulden).Onderdeel van deze decentralisatie-operatie is daarenboven een aanmerkelijke
doelmatigheidskorting in het kader van de zogenaamde decentralisatie-impuls
(in 1997 50 miljoen, oplopend tot 125 miljoen in het jaar 2000). In hoeverre
is hier nog sprake van «aanhoudende zorg van de regering», zo
vragen de leden van de CDA-fractie zich af.De leden van de GPV-fractie zijn niet overtuigd van de validiteit van
de redenering die de regering biedt dat artikel 23 van de Grondwet delegatie
van regelgevende bevoegdheden toestaat. In de eerste plaats zijn deze leden
van oordeel dat de regering in de memorie van toelichting wel erg gemakkelijk
voorbij gaat aan de wetsgeschiedenis op dit punt door te stellen dat de Grondwet
delegatie van regelgevende bevoegdheden niet verbiedt. Dat mag dan zo zijn,
maar ligt de reden daarvoor niet daarin dat het vanwege de positie van de
gemeente als bevoegd gezag van het openbaar onderwijs überhaupt niet
denkbaar was aan de gemeente regelgevende bevoegdheden te geven. Met evenveel
recht kan bovendien worden geponeerd dat de Grondwet delegatie niet toestaat.
De geldigheid van deze bewering lijkt meer voor de hand te liggen dan de stelling
van de regering dat de Grondwet delegatie niet verbiedt, omdat bij delegatie,
juist vanwege de positie van de gemeente als bevoegd gezag van het openbaar
onderwijs, het gevaar dreigt van belangenverstrengeling en ongelijke behandeling
van openbaar en bijzonder onderwijs.Daarnaast stelt de regering, zo constateren de leden van de GPV-fractie,
dat decentralisatie naar lokale overheden in ieder geval dient te stoelen
op een centraal wettelijk kader dat de grondwettelijke beginselen in acht
neemt. Naar het oordeel van de regering voorziet onderhavig wetsvoorstel in
een dergelijk zorgvuldig wettelijk kader. De leden van de GPV-fractie zijn
daar niet van overtuigd.Een fundamenteel probleem vormt naar het oordeel van deze leden de dubbelrol
van de gemeente als enerzijds bevoegd gezagsorgaan van scholen en anderzijds
als voor de onderwijshuisvesting verantwoordelijk overheidsorgaan. Naar het
oordeel van de regering wordt aan de gevaren van belangenverstrengeling en
ongelijke behandeling tegemoet gekomen omdat in de wet een bepaling is opgenomen
dat de gemeente alle scholen op haar grondgebied gelijk dient te behandelen.
De leden van de GPV-fractie vragen of hierin wel voldoende garantie ligt.
Zal het überhaupt mogelijk zijn aan te tonen dat er sprake is van ongelijke
behandeling, terwijl dat wel degelijk het geval kan zijn? Weliswaar
wordt opgemerkt dat daaromtrent in de jurisprudentie voldoende duidelijkheid
is en zal ontstaan, maar is hier niet sprake van een benadering die te weinig
rekening houdt met het specifieke karakter van de gelijke behandeling in onderwijszaken?
Het gaat immers bij gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs
niet alleen om het bestuursrechtelijk algemeen beginsel dat gelijke gevallen
gelijk moeten worden behandeld. Er zal ook rekening dienen te worden gehouden
met de via wetgeving en jurisprudentie ontstane vormgeving van het beginsel
van gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs die in feite een
wettelijke regeling vereist die zelf inhoud geeft aan dat beginsel. Er kan
in dit verband bijvoorbeeld worden gewezen op het feit dat het bijzonder onderwijs
is gehouden een aanvraag voor een huisvestingsvoorziening tijdig in te dienen,
terwijl dat voor het openbaar onderwijs niet geldt. Ook is er gelet op artikel
69 tweede lid WBO, 77 ISOVSO en 76f WVO, verschil van beoordeling tusssen
aanvragen voor beide soorten. En kan de weigeringsgrond wegens verwijtbaar
nalaten van noodzakelijk onderhoud of als de voorziening nodig is voor herstel
van schade die is veroorzaakt door schuld of toedoen van het bevoegd gezag,
ooit een objectieve toepassing krijgen voor zowel openbaar als bijzonder onderwijs?
De leden van de GPV-fractie vragen of het niet in ieder geval noodzakelijk
is dat dit soort bepalingen zodanig wordt aangepast, dat het gelijkheidsbeginsel
in de wet is neergelegd. 1.4. RechtsbeschermingIn de memorie van toelichting (paragraaf 3.5. blz. 18) wordt uitgebreid
ingegaan op de diverse mogelijkheden terzake van de rechtsbescherming. Uiteindelijk
is gekozen voor het systeem van de Algemene Wet Bestuursrecht, waarbij het
beroep voor belanghebbenden bij Gedeputeerde Staten achterwege wordt gelaten.
Ten aanzien van de rechtsbescherming in breder verband stellen de leden van
de CDA-fractie twee vragen: waarom wordt niet meer aansluiting gezocht bij
het rechtsbeschermingsmodel uit het zogenoemde Schevenings Akkoord? Hoewel
het oorspronkelijke voorstel voor een rechtsbeschermingsmodel zoals neergelegd
in het Schevenings Akkoord door deze coalitie is verlaten, zien de leden van
de CDA-fractie veel nut in een tussenfase waarin zowel het gemeentebestuur
als het schoolbestuur advies kunnen vragen aan de Onderwijsraad, zeker bij
politiek getinte verschillen van inzicht. De leden van de CDA-fractie begrijpen
niet waarom de Onderwijsraad – als pacificatieorgaan bij uitstek –
in deze moeilijke materie niet een rol krijgt toebedeeld.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie naar de aard van het overleg
dat het gemeentebestuur pleegt met de «bevoegde gezagen van de niet
door de gemeente in stand gehouden scholen» (bijvoorbeeld art. 69, lid
1 en art. 76, lid 5 WBO). Is dit overleg te kenmerken als «op overeenstemming
gericht», conform afspraken in het Schevenings Akkoord?Ten aanzien van de verhouding tussen gemeente en school, verbazen de leden
van de RPF-fractie dat in het geval van onenigheid slechts de weg naar de
rechter openstaat. Zij vragen of een beroep op de Onderwijsraad niet meer
voor de hand ligt.De leden van de SGP-fractie hebben veel vragen m.b.t. de rechtszekerheid
en rechtsgelijkheid. Zij pleiten ervoor dat t.a.v. het overleg tussen de gemeente
en de bijzondere scholen het vereiste van het «op overeenstemming gericht
zijn» wordt opgenomen. Verder pleiten zij voor een geschilbeslechtende
rol voor de Onderwijsraad. Deze leden begrijpen niet dat de regering juist
naarmate de gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs meer onder
druk komt te staan, in elk geval kán komen te staan, een minder vergaande
rol voor de Onderwijsraad ziet weggelegd, terwijl de positie van
dit orgaan juist alles te maken heeft met het evenwicht tussen openbaar en
bijzonder onderwijs. Het onderwijsveld is op het vlak van de rechtsbescherming
niet zonder meer te vergelijken met de overige aandachtsterreinen van de overheid,
zodat de enkele van-toepassing-verklaring van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb) hier onvoldoende is, zo concluderen deze leden.Voor het waarborgen van rechtsgelijkheid verwijst de regering immers naar
de administratieve rechtsgang volgens de Awb. De leden van de SGP-fractie
vinden dat de regering hiermee aan de verkeerde kant begint.De leden van de SGP-fractie wijzen op de «dubbele-pet-problematiek».
Een dubbele verantwoordelijkheid schept per definitie risico's, zo menen zij.
Nu al bereiken hen berichten van school- en gemeentebestuurders over ongelijke
behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs. Zeker in een zaak waar zodanig
grote financiële belangen een rol spelen als bij de huisvesting, zou
dit risico gewoon niet genomen moeten worden, zo vinden deze leden. In dit
verband kan trouwens mede in overweging worden genomen dat ook niet valt uit
te sluiten dat een gemeentebestuur met meer sympathie voor het bijzonder onderwijs
dan voor het openbaar onderwijs, juist de bijzondere scholen «voortrekt».In het wetsvoorstel zitten trouwens ook expliciete ongelijkheden tussen
wel en niet door de gemeente in stand gehouden scholen, aldus de leden van
de SGP-fractie. Zij noemen als voorbeeld art. 68 WBO c.a. in relatie tot art.
74, eerste lid, onder a WBO c.a. Zij wijzen ook op art. 74, tweede lid: als
het gemeentebestuur moet oordelen over «schuld of toedoen» van
het bevoegd gezag, terwijl het zelf dat bevoegd gezag is, hoe kan dan daadwerkelijk
een gelijke behandeling t.o.v. het bevoegd gezag van bijzondere scholen worden
gegarandeerd?De leden van de SGP-fractie wijzen ook op het risico van het ontstaan
van grote verschillen in bijvoorbeeld de grootte van lokalen en het ontstaan
van achterstanden in gemeenten die financieel niet in staat zijn (nog los
van de bereidheid) om een adequaat niveau van de huisvesting te handhaven.
Als er geen centrale normen zijn voor urgentie, gebruiksduur enzovoort, dan
kan toch ook de rechter weinig beginnen? Hoe ziet de regering dit?De leden van de GPV-fractie zijn van mening dat als al tot territoriale
decentralisatie wordt overgegaan een adequate rechtsbescherming een conditio
sine qua non is. Deze leden kunnen op zich instemmen met de rechtsgang van
beroep en bezwaar via de Awb. Zij zijn echter wel van oordeel dat een voorliggende
voorziening dient te worden getroffen voor geschillen waar de gelijke behandeling
van openbaar en bijzonder onderwijs als principieel punt aan de orde is. In
de lijn van de definitieve tekst over de rechtsbescherming behorende bij de
Gezamenlijke richtinggevende uitspraken in het Schevenings Beraad zijn zij
van oordeel dat hier een rol is weggelegd voor de Afdeling geschillenbeslechting
van de Onderwijsraad. Is ook de regering, zo vragen de leden van de GPV-fractie,
niet van oordeel dat juist als het gaat om zo'n fundamentele zaak als de delegatie
van regelende bevoegdheden met mogelijk grote consequenties op het gebied
van gelijke behandeling, het belang van een dergelijke geschillenbeslechting
door een orgaan als de Onderwijsraad dat daar bij uitstek voor geëquipeerd
is en ingesteld is als één van de pijlers van de pacificatie,
niet zeer in betekenis toeneemt? Onderkent de regering dat het niet doortrekken
van de lijn van de gezamenlijke richtinggevende uitspraken op dit punt op
een moment waarop ingrijpende vernieuwingen in het onderwijs worden voorgesteld,
weinig geschikt is om het noodzakelijke draagvlak voor deze vernieuwingen
in de samenleving te verwerven?In het kader van de bescherming van de belangen van het bijzonder onderwijs
wordt, zo consateren de leden van de GPV-fractie, een overlegplicht met vertegenwoordigers
van het bijzonder onderwijs in de gemeente geïntroduceerd. Worden daarmee
de belangen van het bijzonder onderwijs wel voldoende gewaarborgd?
De besluitvorming is immers aan de gemeente voorbehouden. Moet niet in de
wet worden verankerd dat dit overleg op overeenstemming dient te zijn gericht?
Dit sluit ook aan op het rechtsbeschermingsmodel zoals is overeengekomen in
het Schevenings Beraad en zoals dat zijn uitwerking krijgt bij de decentralisatie
van verantwoordelijkheden op het terrein van het achterstandsbeleid en schoolbegeleiding.
Waarom wordt voor wat betreft een zo'n belangrijk onderwerp als de huisvesting
hier een uitzondering gemaakt? 1.5. Decentralisatie a. AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie ondersteunen het streven van de regering
om de regelingen voor de toekenning van huisvestingsvoorzieningen voor scholen
voor primair onderwijs en voor het daarop aansluitende deel van het voortgezet
onderwijs te decentraliseren naar de gemeenten. Opvallend is wel, dat voor
de decentralisatie van de huisvesting van de bve-sector voor een functionele
benadering is gekozen. Wil de regering dit onderscheid nader motiveren?Conform artikel 124 lid 2 van de Grondwet kunnen bij of krachtens de wet
decentralisatie van regeling (regelgevende bevoegdheid) en bestuur naar provincies
en gemeenten plaatsvinden. In aansluiting op het advies van de Raad van State
hebben de leden van de CDA-fractie bezwaar tegen decentralisatie van regelgevende
bevoegdheid. Zoals eerder opgemerkt is het kenmerk van decentralisatie dat
het gemeentebestuur op basis van eigen bevoegdheden eigenstandig beslissingen
kan nemen. Aan dit beginsel wil de CDA-fractie geen afbreuk doen. Ondanks
de op te stellen gemeentelijke verordening, de noodzaak tot gelijke behandeling
(art. 65 WBO, art. 73 ISOVO en art. 76b WVO) en de wettelijk geregelde rechtsbescherming
houdt de gemeente een eigen vrije beslissingsruimte. Nogmaals, dat is het
kenmerk van decentralisatie van regelgevende bevoegdheden. Maar de vraag is
of deze eigen beslissingsruimte voor het onderwijsterrein verstandig is. Onderwijs,
onderwijsbekostiging en onderwijskwaliteit zijn een nationale aangelegenheid.
De wet moet nauwkeuriger de bevoegdheid van de gemeenten regelen. Kunnen beslissingen
van individuele gemeentebesturen hier inbreuk op maken, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. In hoeverre is de vaststelling dat een nieuw schoolgebouw
nodig is objectief? Hoe vindt de prioriteitstelling plaats in twee vrijwel
identieke gevallen? Kan een gemeentebestuur met de scholenhuisvesting ook
de spreiding van de scholen over het gemeentelijk grondgebied beïnvloeden?
Wat te doen als de gemeenteraad – met in achtneming van de wettelijke
waarborgen – toch jaar in jaar uit een bepaalde politieke prioriteit
stelt (Dit kan zowel ten gunste van het openbaar als ten gunste van het bijzonder
onderwijs zijn!).De leden van de CDA-fractie zijn reeds verscheidene malen benaderd door
bezorgde schoolbesturen. Het antwoord luidt steevast dat het scholenhuisvestingsbeleid
in de meeste gemeenten geen problemen zal opleveren, maar wat te doen bij
serieuze problemen dan wel politieke onwil? De CDA-fractie blijft van mening
dat een landelijke, nationale aanpak meer objectiviteit, meer afstand en een
betere afweging garandeert. Het vertrouwen in gemeentebesturen en gemeentebestuurders
hoeft niet per definitie beschaamd te worden, maar wat te doen bij die gemeenten
waar problemen ontstaan, ondanks de wettelijke waarborgen? De Raad van State
(blz. 10 van zijn advies) wijst terecht op mogelijke verschillen tussen de
diverse gemeenten. De eigen beleidsruimte van de diverse gemeentebesturen
brengt nu eenmaal een scala aan afwegingen en besluiten met zich. Dat is –
nogmaals – inherent aan decentralisatie van de regelgevende
bevoegdheid. Maar het is naar de mening van de aan het woord zijnde leden
een slechte zaak als het Nederlandse onderwijsbestel hiervan afhankelijk wordt.
Het ene gemeentebestuur zal of kan nu eenmaal meer prioriteit aan onderwijs
schenken dan het andere! Hoe hierop te reageren, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.Daarbij komt dat schoolbesturen recht hebben op rechtszekerheid. Het kan
en mag niet zo zijn dat schoolbesturen afhankelijk worden van gemeentelijke
financieringstekorten, politiek wisselende meerderheden en de mogelijkheid
tot maatschappelijke decentralisatie in plaats van het recht op maatschappelijke
decentralisatie.De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de garanties die het
voorliggende wetsvoorstel biedt voor een adequate vergoeding op schoolniveau.
Met de Raad van State zijn deze leden van mening dat daarvoor bij of krachtens
de formele wet voldoende handvaten moeten worden verschaft. De in de artikelen
76 WBO en 66 WBO gehanteerde criteria «redelijke eisen» en «toereikende
voorzieningen» bieden daarvoor naar de opvatting van deze leden vooralsnog
onvoldoende handvaten. Hierdoor wordt immers vrijwel een ongeclausuleerde
decentralisatie naar gemeentelijk niveau mogelijk gemaakt, die hetzij door
gemeenten zelf, hetzij na verloop van tijd door de jurisprudentie, zal moeten
worden ingevuld. De leden van de VVD-fractie betwijfelen ernstig of dat de
juiste weg zou zijn. Zij verzoeken de regering alsnog nader inzicht te bieden
in voornoemde criteria ten einde iedere twijfel weg te nemen. Gelet op aanwijzing
12 van de Aanwijzingen voor de regelgeving, geniet in de opvatting van deze
leden een verduidelijking bij of krachtens de wettekst uitdrukkelijk de voorkeur.In situaties waarbij er sprake is van (neven)vestigingen in meerdere gemeentes,
kan zich een situatie voordoen waarbij scholen op basis van verschillende –
gemeentelijke – criteria huisvestingsgelden krijgen toegekend, waarbij
op basis van het onderhavige wetsvoorstel ook nog eens een afweging met overig
gemeentelijk beleid kan plaatsvinden. Op welke wijze is gewaarborgd dat (nevenvestigingen
van) scholen die liggen in verschillende gemeenten toch zoveel mogelijk volgens
gelijke maatstaf bekostigd worden, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Waar liggen de grenzen van de gemeentelijke beleidsvrijheid?Een aantal sportterreinen, maar in sommige gevallen ook delen van de schoolgebouwen
zijn juridisch geen eigendom van gemeenten, maar eigendom van verenigingen
of stichtingen. In de wet wordt voor gemeenten de mogelijkheid geschapen om
een sportveld van het bijzonder onderwijs te gebruiken op tijden dat de school
het sportveld niet gebruikt (memorie van toelichting, blz. 12). In geval van
particuliere investeringen wordt de mogelijkheid gecreëerd dat gemeenten
hier feitelijk beslag op kunnen leggen. Tenslotte biedt het wetsvoorstel een
grondslag voor eigendomsoverdracht van sporttereinen naar gemeenten. Dient
hieromtrent overeenstemming tussen beide partijen te bestaan of betekent dit
laatste dat in uiterste instantie kan worden overgegaan tot onteigening? In
hoeverre is dit juridisch mogelijk? Op welke wijze zal of kan tegemoet gekomen
worden aan de (terechte) bezwaren die hiertegen geuit zijn?In het wetsvoorstel wordt gesteld dat in het huisvestingsprogramma een
overzicht moet worden opgenomen dat het volgende en het tweede jaar betreft.
Een meerjarenperspectief is echter gewenst. Het beleid dient een langere termijn
omvatten dan slechts twee jaar. Zeker voor investeringen is dit van belang.
Een goed beeld van de huidige huisvesting is gewenst, zowel in kwalitatief
als in kwantitatief opzicht. Het integraal huisvestingsplan dient dan ook
een langere periode dan twee jaar te beslaan. Is de regering daartoe bereid,
zo vragen de leden van de VVD-fractie. Het gevaar dreigt opnieuw dat de invoeringstijd op lokaal niveau te kort
is. Uiterlijk op 1 juli 1996 moet de wet in het Staatsblad staan om invoering
op 1 januari 1997 mogelijk te maken. Voor de vaststelling van de plaatselijke
verordeningen is veel interne voorbereidingstijd nodig. Daarnaast dient intensief
overleg met het lokale onderwijsveld plaats te vinden. Ook moeten gemeenten
op tijd zicht hebben op de formele wetgeving met het oog op de vaststelling
van hun begrotingen voor 1997. De leden van de VVD-fractie hebben twijfels
over de praktische uitvoerbaarheid van de voorgestelde regeling binnen de
termijn die de regering zegt nodig te hebben. Kan de regering garanderen dat
indien deze wet voor 1 juli tot wet wordt verheven, er van een zorgvuldige
invoering sprake zal kunnen zijn? Kan in een overzicht exact worden aangegeven
welke formele en feitelijke handelingen op gemeentelijk niveau dienen plaats
te vinden ten einde de lokale huisvestingsverordeningen vast te stellen, een
en ander teruggerekend van het moment van inwerkingtreding? Welke nadere uitwerkingsregelingen
zijn er op landelijk niveau nog te verwachten in de vorm van ministriële
regelingen? Wanneer kunnen deze verwacht worden? De leden van de VVD-fractie
hechten eraan dat het invoeringstijdpad realistisch is. Snelheid mag, gelet
op het belang en de financiële omvang van de operatie, niet ten koste
gaan van zorgvuldigheid.De leden van de SGP-fractie merken op dat zij met waardering kennis hebben
genomen van de uitspraak dat de keuze voor decentralisatie naar de gemeenten
geen ideologische keuze is maar een keuze op grond van praktische argumenten.
Zij gaan er van uit dat dit betekent dat er dan ook met praktische argumenten
over valt te discussiëren.De leden van de SGP-fractie zijn niet overtuigd van de argumentatie van
de regering wat betreft de grondwettelijke mogelijkheid van decentralisatie.
Deze leden stemmen in met de conclusie van de Onderwijsraad dat delegatie
van regelgeving naar de lagere overheid niet aan de orde kan zijn wanneer
het gaat om deugdelijkheidseisen en andere bekostigingsvoorwaarden. In de
wet zelf, eventueel bij algemene maatregel van bestuur, zullen in elk geval
de hoofdlijnen van de huisvestingsregeling moeten worden vastgelegd, zodat
sprake is van rechtszekerheid en gelijkheid, zowel wat betreft de gemeenten
onderling als in de verhouding openbaar-bijzonder onderwijs. In dit verband
kan ook worden verwezen naar het advies van de Raad van State. Naar het oordeel
van deze leden voldoet het voorliggende wetsvoorstel niet aan deze vereisten.
Weliswaar is in art. 65 WBO (c.a.) het beginsel van behandeling op gelijke
voet opgenomen, maar in de verschillende uitwerkingsartikelen zitten meerdere
open normen. Als voorbeeld noemen zij art. 67 WBO (c.a.): «redelijkerwijs
kan worden voorzien in de huisvesting», art. 76 lid 2: «redelijke
eisen». De met deze open normen gepaard gaande risico's gelden trouwens
ook in zekere zin voor de openbare scholen. Bovendien kan het voorschrift
van art. 65 WBO c.a. niet voorkomen dat er verschillen optreden tussen gemeenten
onderling. Deze leden vinden dat er een duidelijke waarborg moet zijn dat –
objectief gezien – noodzakelijke voorzieningen ook daadwerkelijk worden
toegekend.De leden van de GPV-fractie vragen zich af of de overheid zijn zorgplicht
welke verlangt dat de noodzakelijke kosten van scholen, waaronder ook de huisvestingskosten,
van overheidswege worden vergoed, met de voorgestelde regeling in voldoende
mate waarmaakt. Deze grondwettelijke eis wordt nog slechts op twee manieren
uitgewerkt. Ten eerste wordt bepaald dat de gemeentelijke verordening zodanig
moet zijn vastgesteld dat kan worden voldaan aan de redelijke eisen die het
onderwijs aan huisvesting stelt. Ten tweede wordt in globale termen aangegeven
om welke huisvestingsvoorzieningen het moet gaan. Met de Raad van State zijn
deze leden van mening dat deze criteria weinig houvast bieden. Ook vragen
zij zich af wat nog overblijft van de rechtsbeschermende werking van de waarborgfunctie
van de genoemde bepalingen, nu ingevolge het voorgestelde artikel 67 WBO huisvestingsvoorzieningen
slechts worden vergoed tot de hoogte van het jaarlijks door de gemeenteraad
vast te stellen huisvestingsbudget. Dit klemt des te meer omdat kan worden
betwijfeld of de middelen die naar het Gemeentefonds worden overgeheveld,
gezien de achterstanden op het gebied van de huisvesting en gezien de efficiency-korting
voldoende zullen zijn. Al met al betwijfelen de leden van de GPV-fractie of
de overheid met bedoelde regeling zijn waarborgfunctie voldoende waarmaakt.
Verdient het niet veruit de voorkeur dat een meer centrale normering wordt
geboden? b. Functionele versus territoriale decentralisatieIn de memorie van toelichting wordt uitgebreid stil gestaan bij het alternatief
van de nu gekozen territoriale decentralisatie: functionele decentralisatie,
in CDA-kringen aangeduid als maatschappelijke decentralisatie. Het kabinet
kiest met name om reden van doelmatigheid voor territoriale decentralisatie.
Op blz.16 van de memorie van toelichting wordt nogmaals benadrukt dat het
kabinet op «praktische gronden» en «echter niet op ideologische
gronden» kiest voor deze vorm van decentralisatie. Op blz. 17 wordt
bovendien een aantal bezwaren tegen maatschappelijke decentralisatie geschetst.
De leden van de CDA-fractie delen op zich deze bezwaren maar vermogen niet
in te zien waarom schoolbesturen wel verantwoordelijkheid kunnen dragen voor
a) in de nabije toekomst lump-sum bekostiging, b) het vervangingsfonds bij
ziekte en vervanging van personeel, c) het participatiefonds inzake de wachtgeld-
verplichtingen. De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat deze 3 laatste
verantwoordelijkheden veelal omvangrijker zijn dan de verantwoordelijkheden
voor het schoolgebouw. Daarnaast is vermogensbeheer (lees schoolgebouw) een
meer statische kwestie. Goed personeelsbeleid c.q. personeelsbeheer vergt
een veel meer fluctuerend, dan wel alerter bestuursbeleid. De leden van de
CDA-fractie kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat bij de territoriale
decentralisatie van de huisvesting kunstmatig naar redengeving is gezocht.
Waarom wordt zo expliciet vermeld dat er geen reden is van ideologische gronden?Het wetsontwerp sluit maatschappelijke decentralisatie echter niet uit.
De tekst van het wetsvoorstel (b.v. art. 85 WBO) en de memorie van toelichting
(blz. 21–22) zijn hierover echter zeer summier. De leden van de CDA-fractie
hebben behoefte aan nadere informatie omtrent voorwaarden, vormgeving en dergelijke.
Kan deze informatie worden verstrekt? Ware het voorts niet te overwegen een
aantal generieke uitgangspunten, randvoorwaarden en uitvoeringsregels in de
wet vast te leggen zodat de diverse gemeente- en schoolbesturen op hoofdpunten
weten waar zij aan toe zijn?Teneinde de schoolbesturen meer zekerheid te geven zou kunnen worden overwogen
de mogelijkheid tot maatschappelijke decentralisatie om te zetten in een recht
op maatschappelijke decentralisatie. Is deze mogelijkheid overwogen zo vragen
de leden van de CDA-fractie.Zoals uit het voorgaande al bleek kunnen de redenen voor territoriale
decentralisatie dan wel functionele decentralisatie divers zijn. Territoriale
decentralisatie van de scholenhuisvesting als het om de gebouwen van het basisonderwijs
gaat is te begrijpen vanuit de gemeentelijke schaal. De meeste voedingsgebieden
van basisscholen strekken zich niet uit over gemeentegrenzen. Bij het speciaal
onderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs en het reguliere voortgezet onderwijs
ligt dit echter beduidend anders. Bij deze onderwijssoorten corresponderen
de voedingsgebieden nauwelijks met de gemeentegrenzen. Ook de bestuurlijke
schaal in het voortgezet onderwijs is veelal gemeentegrens overstijgend. Waarom
is er ten aanzien van het voortgezet onderwijs niet gekozen voor een regeling
à la het mbo c.q. het hbo/wo zo vragen de leden van de
CDA-fractie. Functionele decentralisatie in het voortgezet onderwijs heeft
volgens deze leden grote voordelen. Zij sommen op:1. De problematiek van de gemeentegrens overstijgende voedingsgebieden,
de hoofd- c.q. nevenvestigingen in andere gemeenten wordt vermeden.2. Veel minder administratieve lasten voor de diverse school- en gemeentebesturen.3. Het economisch claimrecht van de gebouwen vo kan, in tegenstelling
tot de territoriale decentralisatie, worden verzilverd.4. De autonomie van het schoolbestuur c.q. de school wordt ten volle vormgegeven.De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet bereid is opnieuw naar
deze mogelijkheid te kijken en de parallel met name met het mbo door te trekken.De indieners plaatsen hun voorstel in het kader van de decentralisatie-impuls
van rijkstaken. De leden van de RPF-fractie vragen zich echter af waarom op
belangrijke onderdelen wordt afgeweken van andere wetgeving. Zo zijn inzake
lump sum-financiering in het voortgezet onderwijs rijkstaken gedecentraliseerd
naar de bevoegde gezagen van de scholen. Daarnaast is inzake de huisvesting
in de bve-sector niet gekozen voor decentralisatie naar de gemeentebesturen.
Daarom lijkt het de leden van de RPF-fractie niet logisch en niet consequent
om nu, inzake huisvesting in het basis en voortgezet onderwijs, voor een andere
systematiek te kiezen. In dit verband vragen deze leden waarom vergroting
van de bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de bevoegde gezagen door middel
van lump sum-financiering wel verantwoord zou zijn en decentralisatie van
huisvesting naar die bevoegde gezagen niet. Wanneer besturen van scholen geacht
worden om goed om te kunnen gaan met de grotere bestedingsvrijheid, dan moeten
zij ook in staat worden geacht om de huisvesting goed te kunnen beheren.De leden van de RPF-fractie wijzen er op dat het in de memorie van toelichting
aangehaalde onderzoek van het Nederlands Economisch Instituut (NEI), van juni
1993, heeft aangetoond dat decentralisatie van huisvesting naar de schoolbesturen
een werkbare optie is. Daarnaast willen deze leden benadrukken dat zij niet
alleen vanwege de aangetoonde werkbaarheid voor de NEI-optie kiezen, maar
ook op meer principiële gronden hiervoor kiezen. Het gaat er dan om dat
zo de befaamde «dubbele petten problematiek» van de gemeente wordt
omzeild. Wanneer dit voorstel wordt geïmplementeerd, zijn besturen van
bijzondere scholen afhankelijk van lokale politieke verhoudingen. Voor deze
leden is dat ongewenste afhankelijkheid.De leden van de SGP-fractie hebben, indien overdracht al noodzakelijk
is, voorkeur voor overdracht aan de scholen zelf. De keuze van de regering
voor decentralisatie naar de gemeenten sluit niet aan bij het proces van autonomievergroting
in het onderwijs. Deze leden vragen of de regering niet met hen eens is dat
het vanuit het streven naar autonomievergroting aanbeveling verdient dat de
huisvestingsvoorzieningen net als de onderwijskundige, personele en materiële
zaken tot de bevoegdheid van de schoolbesturen behoren. Dat bevordert ook
de integrale afweging van alle relevante aspecten. Deze leden wijzen er in
dit verband ook op dat in wo, hbo en bve deze keuze al eerder gemaakt is.
De argumenten als zodanig behoeven dus geen betoog. De regering beroept zich
eigenlijk alleen op het argument van een ontoereikende schaal in het primair
en het voortgezet onderwijs. Verder noemt de regering een aantal doelmatigheidsargumenten,
die echter niet bepaald overtuigend zijn. In elk geval zijn er ook tal van
doelmatigheidsargumenten te noemen in het geval de verantwoordelijkheid wordt
overgedragen aan de scholen. Wat betreft het argument van de
complicerende financiële consequenties van overdracht van gemeenten aan
scholen wijzen deze leden er op dat de financiële effecten van de decentralisatie
naar de gemeenten ook bepaald niet gering zijn. Het leidt tot forse herverdeeleffecten
en er zijn ingewikkelde constructies nodig voor een adequate verdeling van
de middelen over de gemeenten.De leden van de SGP-fractie wijzen er verder op dat op andere terreinen
ook grote verantwoordelijkheden zijn overgedragen aan de scholen, zoals de
wachtgelden en de vervanging. Verder wijzen deze leden op het probleem dat
besturen met scholen in meerdere gemeenten te maken krijgen met een vergroting
van de ABB-kosten.In elk geval ligt het schaalargument in het voortgezet onderwijs anders
dan in het primair onderwijs, zo concluderen de leden van de SGP-fractie.
In het licht daarvan vinden zij het merkwaardig dat bij het wetsvoorstel niet
de keuze ter discussie wordt gesteld of de decentralisatie naar de gemeenten
zowel het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs dient te betreffen.
Deze leden willen graag de mogelijkheid bespreekbaar maken van een gescheiden
benadering, in die zin dat in elk geval wat betreft het voortgezet onderwijs
wordt gekozen voor directe en rechtstreekse overdracht aan de scholen zelf
en dat wat betreft het primair onderwijs desgewenst een gefaseerde benadering
wordt gekozen.De leden van de SGP-fractie noemen wat betreft de mogelijkheid en wenselijkheid
van directe en rechtstreekse overdracht aan de vo-scholen de volgende argumenten:– Het sluit aan bij het proces van autonomievergroting en de lump-sumbekostiging.– De schaalgrootte in het voortgezet onderwijs is in het algemeen
voldoende voor het dragen van de risico's. Ook op andere terreinen worden
grote risico's voor de scholen aan vaardbaar geacht, zoals wachtgelden en
vervanging.– Het voedingsgebied van vo-scholen strekt zich in de meeste gevallen
over meerdere gemeenten uit. Overdracht aan de scholen zelf voorkomt allerlei
problemen in de sfeer van afstemming, samenwerking en verdeling tussen gemeenten,
ook wat betreft de problematiek van hoofd- en nevenvestigingen.– Het argument van de extra complicatie dat overdracht van het economisch
claimrecht een ingewikkeld traject van verrekening betekent, lijkt blijkens
de toelichting alleen van toe passing te zijn op de relatie gemeente-primair
onderwijs.– De regering acht het zelf ook van belang dat beslissingen t.a.v.
investeringen en huisvestingsgebonden exploitatie in één hand
behoren te liggen. (Regeringsstandpunt «Heroverweging doelmatigheid
huisvesting voortgezet onderwijs en hoger onderwijs», 25 juni 1991.)Naar het oordeel van deze leden zijn er dus geen doorslaggevende praktische
argumenten om in elk geval wat betreft het VO niet te kiezen voor overdracht
aan de scholen. Zij refereren in dit verband aan de opmerking van de regering
over de praktische argumenten waarop hun keuze berust.Wat betreft het primair onderwijs hebben de leden van de SGP-fractie,
zoals eerder al betoogd, indien overdracht noodzakelijk wordt geacht, ook
voorkeur voor overdracht aan de scholen. In het NEI-rapport dat op verzoek
van de besturenorganisaties is opgesteld wordt ook wat betreft het primair
onderwijs geconcludeerd dat overdracht aan de scholen haalbaar is. Wel geldt
dat het schaalprobleem in het primair onderwijs in sterkere mate aanwezig
is. Dat hoeft naar het oordeel van deze leden echter niet te betekenen dat
sprake is van onmogelijkheid. Er kan toch in overleg met het veld worden gezocht
naar oplossingen voor de problemen die er kunnen zijn. Indien in het veld
de bereidheid bestaat om tot creatieve oplossingen te komen, waarom zou die
creativiteit dan niet worden benut? Deze leden verwijzen verder
naar hun hieronderstaande opmerkingen over doordecentralisatie, eventueel
via een overgangsperiode.In het licht van de vele principiële haken en ogen die aan de voorgenomen
territoriale decentralisatie kleven rijst de vraag waarom niet is gekozen
voor functionele decentralisatie van de huisvestingsvoorziening. Naar het
oordeel van de leden van de GPV-fractie past een dergelijke functionele decentralisatie
niet alleen goed in de verantwoordelijkheidsverdeling terzake van het onderwijs,
waardoor veel principiële problemen worden vermeden, maar past een dergelijke
decentralisatie ook veel meer in het beleid dat wordt gevoerd, namelijk dat
van autonomievergroting. De leden van de GPV-fractie merken op dat in de memorie
van toelichting wordt gesteld dat niet uit ideologische, maar op praktische
gronden wordt gekozen voor territoriale decentralisatie. In dit verband wordt
gewezen op een grotere doelmatigheid. De leden van de GPV-fractie zijn echter
nog niet overtuigd door deze argumenten. Ligt het als aan doelmatigheidsoverwegingen
een doorslaggevende betekenis moet worden toegekend, niet voor de hand dat
juist gekozen zou moeten worden voor een systeem waarbij de direct belanghebbende,
de gebruiker van een gebouw, kan beslissen over de vraag of middelen moeten
worden ingezet voor een investering in nieuwbouw dan wel in onderhoudsactiviteiten?
Het bevoegd gezag als eigenaar/gebruiker kan als geen ander een economische
afweging maken en wordt daartoe bij een functionele decentralisatie ook voortdurend
gedwongen. In de voorgestelde systematiek is hij echter afhankelijk van lokale
politieke prioriteitstelling en van de budgettaire ruimte van de subsidiegever,
i.c. de gemeente. Deze heeft geen enkel (financieel) belang bij investeringen,
die leiden tot voordeliger exploitatie, omdat de exploitatielasten moeten
worden bestreden uit een door het rijk rechtsstreeks aan de scholen uit te
keren vergoeding. Ook het argument dat leegstandsbestrijding beter in handen
kan worden gelegd van de gemeente heeft de leden van de GPV-fractie nog niet
kunnen overtuigen. De prikkel daarvoor ligt in feite bij het bevoegd gezag.
De urgentie om hierin actie te ondernemen wordt nog eens vergroot als gevolg
van een meer gebouw- naar leerlingafhankelijke exploitatievergoeding, zoals
die in het wetsvoorstel wordt voorgestaan. Ook zou er een stimulerende werking
uitgaan van de mogelijkheid van herinvestering in bestaande gebouwen na afstoot
van leegstaande gebouwen. Ook wanneer er sprake zou zijn van functionele decentalisatie
zouden bovendien instrumenten kunnen worden ontwikkeld die de gemeenten in
staat zouden stellen op verschillende terreinen een aanvullende, faciliterende
en bemiddelende rol te spelen.De leden van de GPV-fractie plaatsen ook enige kanttekeningen bij de argumenten
van «schaal en samenhang» die naar de mening van de regering nu
eenmaal sterker voor territoriale decentralisatie pleiten dan in het beroepsonderwijs.
Gaat dit argument wel op voor het voortgezet onderwijs? Hebben in deze sector
de institutionele en bestuurlijke schaalvergroting inmiddels niet in die mate
hun beslag gekregen dat aan de schaalgroottevoorwaarde zonder meer wordt voldaan?
Bovendien moet in vrijwel alle gevallen worden geconstateerd dat het voedingsgebied
van een vo-school niet meer samenvalt met het grondgebied van een gemeente.
De vraag is ook of het plaatsen van de huisvestingsverantwoordelijkheid op
het niveau van de gemeentelijke overheid uit oogpunt van doelmatigheidsoverwegingen
wel verdedigbaar is. De leden van de GPV-fractie wijzen in dit verband ook
op de problemen die kunnen rijzen tussen gemeenten op wier grondgebied een
instelling, respectievelijk schoolbestuur vestigingen heeft. Is men beducht
voor de gevolgen van allerlei belangentegenstellingen, ook al omdat er geen
enkele verplichting tot samenwerking tussen gemeenten is? Weliswaar geldt
het argument van schaal en samenhang thans nog wel voor het primair onderwijs,
maar is het niet zo dat ook daarin op de langere termijn als
gevolg van bestuurlijke schaalvergroting kan worden voorzien?De leden van de GPV-fractie merken op dat de bewindslieden in de memorie
van toelichting nogal stellig afstand doen van de bevindingen van het NEI
dat in opdracht van de besturenraden de haalbaarheid van functionele decentralisatie
heeft onderzocht. De regering ontkent niet dat de besturen niet in staat zouden
zijn om huisvestingstaken op zich te nemen. Wel vindt de regering de in de
rapportage beschreven optie weinig realistisch getuige de extra financiële
injecties, constructies en de benodigde centraal opgelegde regelgeving. De
leden van de GPV-fractie vragen in hoeverre aan de bevindingen van het NEI
wordt recht gedaan als deze worden afgezet tegen het regeringsvoorstel. Wordt
in het regeringsvoorstel de dereguleringsdoelstelling wel gehaald, gezien
de hoeveelheid lokale regelgeving waarmee de scholen te maken krijgen? Kan
tegenover het bezwaar dat het NEI-voorstel zou leiden tot «ingewikkelde
constructies van verrekening en fondsvorming» niet worden ingebracht
dat de zogenaamde verdeelsystematiek van het Gemeentefonds en het daarop nog
te ontwikkelen overgangsregime ook niet bepaald het toonbeeld van eenvoud
zijn? Is het bovendien niet zo dat de financiële injecties die nodig
zijn vooral het gevolg zijn van de achterstandssituatie in schoolhuisvesting.
Ligt deze problematiek anders bij territoriale decentralisatie? c. DoordecentralisatieOp blz. 21 van de memorie van toelichting wordt gesproken over de mogelijkheid
tot doordecentraliseren. Een gemeente dient daartoe zelf voorwaarden te stellen.
Dat daarbij kan worden bepaald, dat het bevoegd gezag van een school een blijvende
keus doet en daar niet meer van kan terugkomen, lijkt de leden van de PvdA-fractie
een brug te ver. Wat is de overweging van de regering om de gemeenten die
mogelijkheid te geven? En vindt de regering het niet noodzakelijk van rijkswege
nadere voorwaarden te stellen, om al te grote verscheidenheid in het land
te voorkomen?Het voorliggende wetsvoorstel biedt een grondslag voor doordecentralisatie
van het beheer van de huisvestingsvoorzieningen door gemeenten naar de scholen.
Het mogelijk maken van doordecentralisatie van huisvestingsvoorzieningen heeft
de instemming van de leden van de VVD-fractie. Op die wijze kan worden ingespeeld
op de autonomievergroting van de scholen. Dat het de gemeente is die bepaald
of en onder welke omstandigheden doordecentralisatie plaatsvindt, bevestigt
het gezag van de gemeente in dezen. Mede teneinde mogelijke ongelijkheden
binnen gemeenten te voorkomen, achten deze leden het van belang dat van te
voren objectieve criteria kenbaar zijn, krachtens welke doordecentralisatie
geoorloofd is. Het voorliggend wetsvoorstel ontbeert echter dergelijke bepalingen.
In feite wordt alles aan de betreffende gemeentebesturen overgelaten. De leden
van de VVD-fractie achten dat een ongewenste situatie. Zij verzoeken de regering
derhalve nadere criteria te formuleren op basis waarvan doordecentralisatie
in ieder geval wel/niet geoorloofd moet worden geacht. Zo dient van te voren
duidelijkheid te bestaan onder welke voorwaarden een gemeentebestuur eventueel
terug kan komen op een genomen besluit tot doordecentralisatie. Graag vernemen
de leden van de VVD-fractie een uitvoerige beschouwing van de regering over
de (on-)mogelijkheden van doordecentralisatie.De leden van de fractie van D66 stellen vast dat er onrust en onduidelijkheid
bestaat met name bij de bijzondere schoolbesturen over de mogelijkheid
tot doordecentralisatie van de huisvestingstaak. Kan daarop een nadere toelichting
worden gegeven?Hoewel in de memorie van toelichting op de mogelijkheid van doordecentralisatie
naar de bevoegde gezagen wordt gewezen, is het de leden van de RPF-fractie
vooralsnog onduidelijk hoe werkbaar deze optie is. Deze leden vragen of de
indieners zicht hebben op de animo, de mogelijkheid en de werkbaarheid van
deze optie. Zij vragen waarom een schoolbestuur niet het recht wordt gegeven
om zelfstandig voor deze optie te kiezen. Zo kan het aan de besturen zelf
worden overgelaten of zij deze verantwoordelijkheid op zich willen nemen of
niet.Voor zover de regering vasthoudt aan decentralisatie naar de gemeenten,
achten de leden van de SGP-fractie het recht op doordecentralisatie van belang.
Zij herhalen hun pleidooi hiervoor, nu in het wetsvoorstel slechts de mógelijkheid
van doordecentralisatie is opgenomen. Dit is bovendien in het wetsvoorstel
volstrekt onvoldoende uitgewerkt. Zo is het onduidelijk of dat op grond van
een (privaatrechtelijk) contract moet gebeuren of op basis van een besluit
van de gemeenteraad. Er is ook geen enkel voorschrift over bijvoorbeeld de
vaststelling van het jaarlijks toe te kennen bedrag. Ook is het de vraag of
een afwijzing van een verzoek tot doordecentralisatie een voor bezwaar en
beroep vatbare beslissing is. Deze leden ontvangen graag een helder antwoord
op deze vragen. Zij pleiten voor een regeling met meer duidelijkheid en waarborgen.
Is de regering bereid hierin bij wet of algemene maatregel van bestuur te
voorzien?De leden van de SGP-fractie vragen zich af of een gemeente ook het recht
zou moeten hebben om een verzoek tot doordecentralisatie te weigeren, indien
alle scholen in de gemeente dit verzoek steunen.De leden van de SGP-fractie hebben geconstateerd dat de bijzondere-besturenorganisaties
de bereidheid hebben getoond, in te stemmen met de keuze voor decentralisatie
naar de gemeenten, indien dit de eerste stap zou zijn in de richting van volledige
overdracht aan de scholen. Dit zou kunnen in de vorm van een afdwingbaar recht
op doordecentralisatie gedurende een overgangsperiode, tijdens welke de scholen
zich voor kunnen bereiden op het zelf dragen van deze verantwoordelijkheid.
Deze leden vragen de reactie van de regering op dit voorstel.De leden van de GPV-fractie constateren dat in het wetsvoorstel de mogelijkheid
wordt geboden van de zogenaamde doordecentralisatie. Reeds in dit feit ligt
de impliciete erkenning dat functionele decentralisatie wel degelijk een haalbare
kaart moet worden geacht. Opvallend is naar hun oordeel dat aan de doordecentralisatie
verder nauwelijks enige inhoud wordt gegeven. Dat is een zaak van de gemeente.
De leden van de GPV-fractie vragen of als gevolg daarvan doordecentralisatie
in de praktijk wel zal plaatsvinden en indien dat toch het geval is of daarmee
dan niet grote risico's zullen worden genomen. Zij wijzen er in dit verband
op dat in het geval belangrijke investeringsbeslissingen worden genomen zeer
langdurige financiële verplichtingen worden aangegaan tussen gemeente
en schoolbestuur. Het zal lang niet altijd duidelijk zijn hoe daarmee moet
worden omgegaan in geval van fusie/overdracht van scholen of opheffing van
scholen of buitengebruikstelling van gebouwen. De wet geeft daarvoor geen
nadere regeling, zodat bestuur en gemeente daarvoor bij overeenkomst of gemeentelijke
regeling nadere afspraken zullen dienen te maken. Het is de vraag of partijen
deze omstandigheden kunnen overzien, omdat het vaak externe ontwikkelingen
zijn, zoals op rijksniveau geïnitieerd beleid, die leiden tot huisvestingsinvesteringen.
Dreigt niet een wildgroei van regelingen en afspraken waarvan een in de toekomst
wellicht noodzakelijke ontvlechting niet of nauwelijks meer uitvoerbaar is?
Dit wil overigens niet zeggen, aldus de leden van de GPV-fractie, dat zij tegen de mogelijkheid van doordecentralisatie zijn. Integendeel. Met
de besturenorganisaties pleiten zij echter voor een recht op doordecentralisatie
op weg naar een algehele functionele decentralisatie. Doordecentralisatie
zal dan wel in een zekere centrale regie, door middel van een algemene maatregel
van bestuur of ministeriële regeling moeten worden vervat. Wat betreft
de inhoud kan worden aangesloten bij de systematiek zoals deze voor het bve
is ontwikkeld. Een overgangsregime, dat leidt tot enerzijds een verplichting
tot medewerking aan doordecentralisatie en anderzijds een uiteindelijke verplichting –
aan het eind van bijvoorbeeld een periode van tien jaar – tot aanvaarding
aan de zijde van het schoolbestuur van de huisvestingsverantwoordelijkheid,
komt bovendien tegemoet aan de bezwaren dat de zogenaamde «slechte risico's»
bij de gemeenten zouden blijven. De leden van de GPV-fractie vernemen graag
een reactie op dit voorstel van de besturenorganisaties. 1.6. Financiële aspecten a. AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af, of de regering heeft overwogen
af te zien van de verrekening van 35 miljoen gulden met betrekking tot de
overdracht van sportterreinen. In de eerste plaats lijkt het bedrag niet juist
te zijn omdat de financiële waarde ongeveer 30 miljoen bedraagt; in de
tweede plaats zal deze korting het invoeringstraject van de wet nog eens extra
belasten.De leden van de CDA-fractie vragen om een overzicht van de extra financiële
vergoedingen die gemeentebesturen thans reeds bijpassen in het verband van
het lokale onderwijsbeleid, de overschrijdingsregeling en mogelijk andere
extra gelden. Is de indruk juist dat de Nederlandse gemeenten nu reeds honderden
miljoenen guldens bijpassen? Bestaat niet de kans dat de diverse gemeentebesturen
nog meer geld in het lokale onderwijs moeten investeren nu ook de zorg voor
de scholenhuisvesting voor hun rekening gaat komen?Naast de tekorten doet zich echter nog een opmerkelijk feit voor. Het
economisch claimrecht berust voor de gebouwen van het primair onderwijs reeds
bij de gemeenten. De bedoeling van het wetsvoorstel is dat ook het economisch
claimrecht van de gebouwen voortgezet onderwijs aan de gemeentebesturen wordt
overgedragen. Opmerkelijk is echter dat dit om niet gebeurt. In het wo, het
hbo en het mbo heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
honderden miljoenen (globale schatting 1.1 miljard) ontvangen na de overdracht
van het economisch claimrecht aan de besturen (universiteiten, hogescholen
en toekomstige ROC-besturen). Dit geld is helaas niet opnieuw geïnvesteerd
in Scholenhuisvesting, maar gebruikt om over een aantal jaren de begroting
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen sluitend te maken.
De CDA-fractie keurt met zoveel woorden af dat het economisch claimrecht om
niet aan de gemeentebesturen wordt overgedragen. Dit ondanks de reeds gememoreerde
en geschatte tekorten. Zit de rijksoverheid zo goed bij kas dat zij de niet-geschatte
waarde van de gebouwen voortgezet onderwijs om niet kan overdragen aan de
gemeentebesturen? Getuigt deze handelwijze niet van een zeer achterhaalde
ouderwetse opvatting over de verhouding tussen de diverse overheidslagen?
Wanneer het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen nieuwbouw gaat
plegen in de gemeente Den Haag, wordt dan de benodigde bouwgrond door de gemeente
Den Haag om niet ter beschikking gesteld?Meer toegespitst op het voortgezet onderwijs: de opbrengst van thans vrijkomende
gebouwen vo wordt nu door de rijksoverheid opnieuw geïnvesteerd in gebouwen
vo. Het gemeentebestuur heeft in de nabije toekomst daartoe geen
enkele verplichting maar kan de kapitaal opbrengsten gebruiken voor bijvoorbeeld
de exploitatie van de schouwburg.De leden van de CDA-fractie willen graag en detail geïnformeerd worden
over de voorgenomen scholenbouw in de kalenderjaren 1996–1997. Is het
voornemen van het kabinet de scholenbouw in deze twee kalenderjaren op te
schorten en dan met name in het voortgezet onderwijs? Welke school- en gemeentebesturen
worden door deze opschorting getroffen? Welke overgangsregelingen terzake
zijn er afgesproken? De leden van de CDA-fractie wensen gaarne een overzicht
van de voorgestane overgangsmaatregelen. Van de gemeente Smallingerland hebben
deze leden verontrustende berichten ontvangen als het om het overgangsregime
gaat. Kunnen deze berichten ontzenuwd worden?Zowel de VNG als de Raad voor de gemeentefinanciën hebben gewezen
op de relatie tussen beslissingen ten aanzien van de planprocedurele criteria
en de effecten hiervan op de huisvesting van scholen in het primair en voortgezet
onderwijs (memorie van toelichting, blz. 6). Overleg wordt als gewenst beschouwd.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen deelt deze wens.
De leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de planprocedure zal worden
aangepast. Tegelijkertijd vragen deze leden of dit aspect niet een oneigenlijk
element in de planprocedure is.In de memorie van toelichting wordt opgemerkt dat de verschuiving naar
de materiële exploitatie leidt tot een toename van het aantal voorzieningen
dat valt onder het bereik van de overschrijdingsregeling (blz. 9). De leden
van de VVD-fractie merken op dat een adequaat bekostigingsniveau vooraf achteraf
veel extra uitgaven kan voorkomen. Kan de regering aangeven in welke orde
van grootte zij extra uitgaven in de sfeer van de overschrijdingsregeling
verwacht?Wat is de precieze opbouw vanuit de verschillende begrotingsartikelen
naar de reeks bedragen in de eerste regel in de tabel op blz. 3 van de memorie
van toelichting?De hoogte van vergoeding van groot onderhoud wordt bepaald met behulp
van het programma van eisen «onderhoud». Het is de leden van de
VVD-fractie niet duidelijk wat dit voor de scholen in de praktijk voor consequenties
kan hebben. Kan sprake zijn van herverdeeleffecten ten opzichte van toedeling
van financiële middelen in de huidige situatie?De leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre gemeenten geacht worden
uit de overige autonome middelen bij te dragen in de bekostiging van de huisvesting
van scholen.Op het investeringsschema 1996 vo/bve (brief van 20–12–95)
zijn voor 13 scholen in 12 gemeenten bouwprojecten opgenomen. Hoe moet de
zinsnede «gemeenten hebben niet (de) mogelijkheid van uitvoering van
de projecten af te zien» geïnterpreteerd worden? Hoe zit het in
dit geval met de financiële weigeringsgrond? Geldt die niet en waarom
niet?De leden van de fractie van D66 vragen naar de gevolgen van wijzigingen
in het onderwijsbeleid die mogelijk leiden tot extra kosten in de huisvestingsfeer.
Wie draait op voor de kosten die daaruit voortvloeien? Analoog redenerend
aan de situatie met de wachtgelden lijkt het de leden van de fractie van D66
niet onredelijk om ervan uit te gaan dat kosten die voortvloeien uit wijzigingen
in het rijksbeleid voor rekening behoren te komen van de rijksoverheid en
kosten voortvloeiend uit wijzigingen van het gemeentelijke beleid voor rekening
van de gemeentelijke overheid. Zij verzoeken de regering hierop te reageren.De leden van de RPF-fractie vragen op welke wijze de autonomie van de
gemeente begrensd is. Heeft de centrale overheid instrumenten om gemeenten
te verplichten zorg te dragen voor modernisering van lokalen die gebruikt
worden voor vakken als scheikunde, natuurkunde en techniek? Zo niet, is dan
niet de vrees gerechtvaardigd dat er een groot verschil ontstaat tussen leerlingen
van scholen in welvarender gemeenten en die van scholen in minder welvarende
gemeenten? Het zal duidelijk zijn dat deze leden dat een zeer ongewenste situatie
zouden vinden.De leden van de RPF-fractie zijn daarnaast benieuwd naar de positie van
de groeigemeenten. Deze leden hebben begrepen dat er nog onderhandeld wordt
met deze gemeenten. Zij vragen derhalve of er al mededelingen over het verloop
van deze onderhandelingen kunnen worden gedaan.De indieners geven aan dat deze decentralisatie mede van belang is in
het kader van het achterstandsbeleid. Het beheer van de huisvesting zou een
belangrijk onderdeel zijn van het lokaal onderwijsbeleid. In het kader van
dat lokaal onderwijsbeleid voorzien de leden van de RPF-fractie evenwel een
aantal problemen bij deze decentralisatie-operatie. Zij nodigen de indieners
uit hierop in te gaan. In de eerste plaats gaat het dan om het feit dat veel
scholen hoofd- en nevenvestigingen hebben. Daarbij bevinden veel nevenvestigingen
zich op het grondgebied van een andere gemeente dan dat van de gemeente van
de hoofdvestiging. Aangezien het lokaal onderwijsbeleid per gemeente verschilt,
is het niet denkbeeldig dat een school geconfronteerd wordt met beleid van
meerdere gemeenten. Kunnen de indieners aangeven hoe dit geharmoniseerd kan
worden?In de tweede plaats doet zich een ander probleem voor. Veel schoolbesturen
hebben meerdere scholen onder hun hoede, en hebben dus te maken met meerdere
gemeenten, met gemeenteraden van verschillende politieke kleur, en met meerdere
soorten van lokaal onderwijsbeleid. Deze leden voorzien hierbij een gecompliceerde
verhouding tussen de betreffende besturen en de verschillende gemeenten.In de derde plaats veronderstellen deze leden dat lokaal onderwijsbeleid,
en dus bijvoorbeeld achterstandsbeleid, moeilijker te voeren wordt in de gevallen
dat het voedingsgebied van een school groter is dan het gemeente-oppervlak.
Kunnen de indieners ook hierbij aangeven hoe de verhouding is tussen gemeente
en school?Bij de keuze voor decentralisatie naar de gemeenten zit een probleem in
het feit dat de verantwoordelijkheid voor de beschikbaarstelling van huisvestingsvoorzieningen
in een andere hand ligt dan de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en het
aanbod van het onderwijs, zo merken de leden van de SGP-fractie op. Dat is
vooral problematisch bij onderwijsvernieuwingen en (gelegitimeerd) aanbod
van nieuwe opleidingen. Deze leden vragen de reactie van de regering op deze
kwestie.Uitgangspunt dient volgens de leden van de SGP-fractie te zijn dat de
noodzakelijke voorzieningen worden vergoed. Wat dit betreft verwijzen zij
naar hun eerder gememoreerde bezwaar tegen de te vage formuleringen van art.
67 en 76, tweede lid, WBO c.a. Ook hier dient een relatie te worden gelegd
met de grondwettelijke normen t.a.v. het onderwijs. Het rijk is daarop aanspreekbaar,
ook als een deel van zijn verantwoordelijkheid wordt gedelegeerd. Er dient
dan ook goed inzicht te zijn in de gevolgen van het wetsvoorstel voor gemeenten
en scholen. Het mag bijvoorbeeld niet zo zijn dat een gemeente die financieel
krap is komen te zitten – hetgeen ook kan worden veroorzaakt door allerlei
andere beleidsontwikkelingen van het rijk dan wel van de gemeente zelf –
haar zorg voor de onderwijshuisvesting onvoldoende waar maakt, zo menen de
leden van de SGP-fractie.Deze leden wijzen er in dit verband ook op dat de scholen geen adequate
vorm van rechtsbescherming ter beschikking lijkt te staan m.b.t. de vaststelling
van het budgetplafond. Gelet op het feit dat het gemeentebestuur een aanvraag
af kan wijzen op grond van het bereikt zijn van het plafond, zou tegen de
vaststelling daarvan ook bezwaar en beroep door schoolbesturen
mogelijk moeten zijn. Zij vragen de reactie hierop van de regering.In de huidige regelgeving inzake de afschrijving van gebouwen worden termijnen
van 60 jaar gehanteerd. In het algemeen is de economische levensduur echter
veel korter. In de gemeentelijke comptabiliteitsvoorschriften wordt ook uitgegaan
van 40 jaar. Hoe verhoudt zich dit tot elkaar? Wat zijn de budgettaire consequenties
indien wordt overgestapt op deze – volgens de leden van de SGP-fractie
reëlere – termijn van 40 jaar?De leden van de SGP-fractie gaan in op de kwestie hoofd- en nevenvestigingen
in verschillende gemeenten. Zij wijzen er op dat een gemeentebestuur in de
verleiding kan komen om het aantal leerlingen op de hoofdvestiging te vergroten,
omdat dat financieel gunstig uit kan werken, hetgeen dan echter ten koste
gaat van de gemeente van de nevenvestiging. Deze leden vragen welke waarborgen
daar tegen mogelijk zijn. Verder vragen zij in hoeverre deze risico's verschillend
uitpakken voor het openbaar en het bijzonder onderwijs. Zijn deze vraagstellingen
bovendien ook niet relevant in die situaties dat een (bijzonder) schoolbestuur
meerdere scholen heeft in verschillende gemeenten?De leden van de GPV-fractie merken op dat de delegatie van de volledige
verantwoordelijkheid van huisvestingsvoorzieningen naar de gemeenten het de
regering onmogelijk maakt nog gericht middelen ter beschikking te stellen
voor de huisvestingsconsequenties van bepaalde vormen van onderwijsvernieuwing.
Welke middelen heeft de regering om noodzakelijk consequenties van beleid
in de sfeer van de huisvesting af te dwingen als gemeenten niet bereid of
in staat zijn mee te werken? Zijn als gevolg van de scheiding van bevoegdheidsverdeling
ook geen problemen te verwachten waar het de stichting van scholen en de goedkeuring
van nieuwe opleidingen betreft? De desbetreffende wettelijke procedures wijzen
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen aan als bevoegd bestuursorgaan,
maar hem ontbreekt de bevoegdheid tot de toewijzing van huisvesting en leermiddelen
die noodzakelijk zijn voor de start van een school of opleiding, omdat dit
een bevoegdheid is van de gemeenteraad. Al met al rijst de vraag of de minister
zijn grondwettelijk verankerde zorgplicht nog wel in voldoende mate kan waarmaken. b. EfficiencykortingMet betrekking tot de financiële aspecten rijzen er vragen, die mede
worden ingegeven door het ontbreken van inzicht in de concrete gevolgen voor
gemeenten en scholen. Zo blijkt uit het overzicht op blz. 3, dat de efficiencykorting
in 1997 begint met 50 miljoen gulden, terwijl het oorspronkelijk de bedoeling
was, dat deze reeks zou beginnen met 25 miljoen. Dat de wet een jaar later
in werking zal treden is een budgettair probleem voor de regering, dat naar
de mening van de leden van de PvdA-fractie niet zomaar op het bordje van de
gemeenten kan worden gelegd. Wat is de overweging van de regering om dat wel
te doen?Meer in zijn algemeenheid vragen deze leden zich af, of het realistisch
is een efficiëncykorting te berekenen tijdens het invoeringsproces. De
PvdA-fractie is het met de regering eens, dat gemeenten de mogelijkheid hebben
tot efficiënter werken, maar de voordelen zullen zich pas later voordoen.
Heeft de regering zich beraden op de mogelijkheid om het invoeringstraject
niet met kortingen te belasten en in plaats daarvan later een hoger percentage
als efficiencykorting in te boeken?De leden van de CDA-fractie vinden het opmerkelijk dat de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, als vertegenwoordiger van de gemeenten, zowel de tekorten
als de efficiency-korting aanvaardt. Op basis van welke berekeningen is dat
gebeurd, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Terzijde merken
de aan het woord zijnde leden op dat de VNG de afzonderlijke gemeenten niet
juridisch bindt, doch op zijn minst een inspanningsverplichting op zich genomen
heeft.De leden van de fractie van D66 vragen zich af of de kwaliteit van de
uit te voeren taak in casu het aanbieden van noodzakelijke voorzieningen voldoende
gewaarborgd is met de te decentraliseren middelen. De werkgroep is tot de
conclusie gekomen dat er geen exacte kwantitatieve onderbouwing is te geven
van de door haar opgesomde mogelijkheden tot efficiency-verbetering. Waarop
is precies de aanname gebaseerd dat een besparing van 10% ( netto 7%) mogelijk
is?De leden van de SGP-fractie vragen een nadere onderbouwing van de inschatting
dat door de decentralisatie naar de gemeenten een efficiencyverbetering van
5 tot 10% mogelijk is. Het is volgens deze leden bijvoorbeeld de vraag of
de mogelijkheid van verkoopopbrengsten voor alle gemeenten reëel is.
Bovendien is het de vraag of eventuele verkoopopbrengsten synchroon lopen
met de investeringsuitgaven waaraan behoefte bestaat. In elk geval kunnen
de efficiency-effecten per gemeente heel verschillend liggen, zo menen deze
leden.De leden van de SGP-fractie vinden het ook onzorgvuldig in de richting
van de gemeenten dat de efficiencytaakstelling in 1997 direct aanvangt met
een bedrag van 50 miljoen. Eerder was afgesproken, te beginnen met een aanloop
via 25 miljoen. Het uitstel met een jaar kan toch niet zonder meer eenzijdig
worden afgewenteld op de gemeenten? c. Personeel/apparaatskostenHet stelt de leden van de PvdA-fractie niet gerust, dat niet gebleken
is, dat gemeenten als gevolg van deze decentralisatie een grote behoefte hebben
aan extra personeel. Die behoefte zal pas in volle omvang blijken, als deze
wet in het Staatsblad is gepubliceerd. Deze leden vragen daarom een nadere
onderbouwing van de f 5 miljoen aan apparaatskosten, die aan de gemeenten
wordt overgedragen. Uit de memorie van toelichting blijkt ook niet, welke
besparingen op het departement kunnen worden ingeboekt als gevolg van deze
decentralisatie. Wil de regering de opbouw van genoemde reeks nader specificeren?De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over de apparaats- en
uitvoeringskosten van de voorgenomen decentralisatieoperatie. Begrijpen zij
het goed dan ontvangen de gezamenlijke gemeenten een bedrag van 5 miljoen
gulden op jaarbasis om de apparaatskosten voor deze operatie te financieren.
De hoogte van dit bedrag, ten laste komend van het eigenlijke huisvestingsbudget,
komt op de leden van de CDA-fractie als onwaarschijnlijk laag over. Zij wensen
dan ook geïnformeerd te worden over de opbouw ervan. Wat kunnen circa
620 gemeenten doen met een bedrag van 5 miljoen gulden? Bij een bruto loonsom
van circa 80 000 gulden kunnen voor een dergelijk bedrag 62.5 fte's personeel
worden aangesteld. Dat is buitengewoon weinig voor alle gemeenten tezamen.
Is het de bedoeling dat de gemeentebesturen een groot gedeelte van de apparaats-
en uitvoeringskosten voor eigen rekening gaan nemen, zo vragen de aan het
woord zijnde leden.Hoeveel fte's (full time equivalenten) personeel houden zich thans op
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen bezig met de huisvesting
van scholen? Welk begrotingsbedrag is daar jaarlijks mee gemoeid? Wat gaat
er met deze mensen gebeuren na de decentralisatie van de scholenhuisvesting?Zijn er voor de gemeentebesturen nog andere kosten te verwachten dan de
personele kosten? Zo ja, aan welk bedrag – waarschijnlijk ook ten laste
van het eigenlijke huisvestingsbudget – moet dan worden gedacht? Ten behoeve van de taakverzwaring voor gemeentebesturen is een bedrag
van 5 miljoen gulden aan het budget toegevoegd. De leden van de VVD-fractie
vragen de regering dit bedrag te onderbouwen. Zijn deze apparaatskosten gebaseerd
op werkelijke kosten? Indien achteraf blijkt dat de kosten van de taakverzwaring
voor gemeentebesturen aanmerkelijk hoger zijn uitgevallen, uit welke middelen
dienen die dan te worden bekostigd?De leden van de fractie van D66 zijn van mening dat onvoldoende is duidelijk
gemaakt hoeveel personeel gemeenten zullen moeten aantrekken om de nieuwe
taak uit te voeren en hoe dit zich verhoudt tot de verwachte doelmatigheidswinst
voor gemeenten. Een schatting op grote lijnen moet zeker te geven zijn.Hoewel de leden van de fractie van D66 de argumenten kunnen volgen komt
het hen toch onrechtvaardig voor dat waar van gemeenten veelal verwacht wordt
een efficiencywinst van 10% te behalen op gedecentraliseerde taken, zelfs
als die taken niet in omvang afnemen, het ministerie zelf kennelijk niet in
staat is bij een forse taakreductie eenzelfde efficiencywinst te boeken en
die vervolgens te vertalen in een substantiële reductie van het aantal
formatieplaatsen. Zij vragen zich dan ook af waarop de in de memorie van toelichting
genoemde 5 miljoen voor apparaatskosten is gebaseerd. De argumentatie van
de regering dat tot op heden weinig medewerkers van OC&W zijn aangetrokken
is niet overtuigend. Gemeenten zullen zich immers vanwege het tot nu toe onduidelijke
financiële perspectief terughoudend opstellen. Bovendien is maar zeer
de vraag of de OC&W-medewerkers in alle gevallen over de brede expertise
beschikken waar gemeenten behoefte aan hebben.In de Eindrapportage decentralisatie huisvesting primair en voortgezet
onderwijs van de ambtelijke werkgroep OC&W/VNG (1992) wordt vermeld dat
de VNG bereid is een inspanningsverplichting aan te gaan om betrokken OC&W-medewerkers
te plaatsen op gelijkwaardige functies binnen het gemeentelijk apparaat. Kan
worden aangegeven hoeveel medewerkers inmiddels werk bij de gemeente hebben
gevonden en wat de verwachtingen zijn? 1.7. Verdeelsystematiek a. AlgemeenDe leden van de fractie van de PvdA hebben waardering voor de wijze waarop
gezocht is naar een passende verdeelsystematiek. Zij vragen zich wel af, hoe
het overnemen van het pleidooi van de Raad voor de gemeentefinanciën
(Rgf) voor het verdisconteren in de verdeelsystematiek van de kostenverhogende
factor kleinkernigheid zich verhoudt tot de vele reacties van gemeentes met
veel kleine kernen, die grote financiële problemen verwachten als gevolg
van dit verdeelmodel. Die onevenredige achteruitgang zou ook gelden voor groeigemeentes,
waarbij Almere het meest in het oog springende voorbeeld is. Kan de regering
die conclusies onderschrijven en zo ja, wat is dan daarop het commentaar?Deze leden vragen ook een toelichting op het niet overnemen van de suggestie
van de Rgf om het budget voor het voortgezet onderwijs te verhogen ten koste
van het budget voor het primair onderwijs. Wat betekent dat voor het voortgezet
onderwijs op de langere termijn?Evenals de regering vinden de leden van de PvdA-fractie dat de verantwoordelijkheden
van respectievelijk de gemeente en het schoolbestuur duidelijk moeten zijn
omschreven. De binnenkant/buitenkant splitsing spreekt aan, al vragen deze
leden aan de regering nog eens duidelijk te omschrijven, wat onder binnenkant
valt en wat onder buitenkant. Minder duidelijk is de overweging om verantwoordelijkheden
die in het huidige stelsel al zijn belegd bij het schoolbestuur, daar te laten. Gezien de overgangsproblematiek kunnen deze leden zich daar wat bij
voorstellen, maar zij vragen zich af, of dit op de lange termijn een verstandig
besluit is. Zij vragen de regering een nadere onderbouwing van dit voornemen.De leden van de CDA-fractie vragen aandacht voor het probleem van de zogenaamde
groeigemeenten in Nederland. Van de gemeenten Almere, Haarlemmermeer en Houten
komen verontrustende berichten. Op welke manier wordt aan de zorgen van deze
gemeenten tegemoet gekomen? Past een oplossing op maat in de systematiek van
het Gemeentefonds en ten laste van welk budget gaat een eventuele oplossing
op maat?De leden van de VVD-fractie stellen vast dat er door de Werkgroep verdeling
middelen onderwijshuisvesting wordt gezocht naar objectieve factoren bij de
formulering van het ijkpunt hoe de structurele kosten voor gemeenten op globale
wijze te bepalen. Het wordt ongewenst geacht de ijkpunten jaarlijks aan te
passen vanwege de herverdeeleffecten omdat het ijkpunt de benadering is van
de structurele kosten. De voorkeur wordt eraan gegeven de gehele overgangsproblematiek
in het geheel te bezien. Zou het niet redelijk zijn gemeenten te compenseren
voor voorzieningen die zijn goedgekeurd door het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen, maar die op 1 januari 1997 nog niet hebben geleid
tot verplichtingen bij het ministerie (bijvoorbeeld projecten uit het investeringsschema
vo/bve 1996 en de overzichten vermeerdering huisvesting basisonderwijs en
(voortgezet) speciaal onderwijs)? Het overgangsrecht zal uitsluitend betrekking
hebben op projecten van het investeringsschema vo/bve 1997 en de overzichten
vermeerdering huisvesting van het basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs. Dit betekent dat de gemeenten voor de projecten in 1996 waarvoor
door het ministerie toestemming is verleend, op geen enkele manier compensatie
krijgen.De werkgroep is thans nog bezig met de ontwikkeling van een overgangsregeling.
Tevens wordt het te kiezen verdeelmodel op rijksniveau nog nader uitgewerkt.
Kan worden aangegeven wanneer de Kamer over beide zaken wordt geïnformeerd?De werkgroep geeft aan het wenselijk te vinden dat alle projecten waarvan
de bouwvoorbereiding is begonnen op basis van een startbrief die is verzonden
voor de peildatum, 1 juli 1996, worden meegenomen in de overgangsregeling.
Waarom acht de regering dit redelijk aangezien het ministerie in strikt juridische
zin geen groen licht heeft gegeven en er daarmee nog geen verplichting ontstaan
is?Als de huidige overgangsregeling wordt gehandhaafd, dan blijft er een
restprobleem voor een aantal gemeenten. Kan deze restproblematiek nader in
kaart worden gebracht? Gedacht wordt aan een lijst van gemeenten die er na
vijf jaar meer dan 3% op achteruit gaan. Welke omvang bedraagt het (structurele)
tekort voor deze gemeenten? De indruk bestaat dat met name jonge groeigemeenten
zwaar getroffen worden door het voorgestelde herverdeelmodel. Almere is zo'n
jonge groeigemeente. Doel van de wet is om een voorziening te treffen zodat
gemeenten structureel voldoende middelen ontvangen voor de huisvesting po/vo.
Gebleken is dat het voorstel hieraan niet of niet in voldoende mate tegemoet
komt. Welke mogelijkheden ziet de regering om voor deze restgroep de (structurele)
problemen tot een oplossing te brengen, danwel tot meer aanvaardbare proporties
te reduceren? Ook in de aanbevelingen van de werkgroep worden groeigemeenten
geen uitzonderingspositie gegund. Als argument wordt gesteld dat de uitzonderingspositie
van de groeigemeenten in het voorontwerp van de nieuwe Financiële Verhoudingswet
niet verlengd wordt. Acht de regering deze argumentatie afdoende, gelet op
de hiervoor gesignaleerde problemen? Zijn er inhoudelijke argumenten om de
groeigemeenten geen uitzonderingspositie te verlenen? Kan de problematiek van de kleine scholen eventueel worden opgelost door
een onverkorte doorvergoeding uit het Gemeentefonds van de bestaande vergoedingen
voor rente en aflossing? Hoe dient door sommige gemeenten in nieuwe investeringen
te worden voorzien als er niet voldoende middelen beschikbaar worden gesteld?
Wat zou de omvang zijn van het schadeloos stellen van gemeenten met kleine
scholen? In hoeverre staan de verminderde bestaansmogelijkheden van kleine
scholen haaks op de uitgangspunten van de Wet toerusting en bereikbaarheid?In het rapport van de werkgroep wordt op twee typen bijzondere vergoedingen
gewezen. De financieringsvorm waarbij schoolgebouwen door het ministerie werden
gefinancierd middels gegarandeerde leningen is inmiddels afgeschaft. De rente
en aflossingen van voor die tijd aangegane leningen lopen nog steeds door,
terwijl in sommige gevallen het schoolgebouw aan onderwijsdoeleinden is onttrokken.
De werkgroep noemt als mogelijke oplossing het versneld aflossen van de schuldrest
in vijf jaarlijkse termijnen. Bestaan er nog andere oplossingen? Hoe denkt
de regering over dit aangedragen alternatief?Ten aanzien van het voortgezet onderwijs is aangedrongen op de introductie
van de maatstaven schoolleerling (v)so en schoolleerling vo. De Raad van State
heeft, om de werkelijke kosten zoveel mogelijk te benaderen, geadviseerd de
huisvestingskosten voor het vso en vo door middel van een specifieke uitkering
te bekostigen, en zich daarbij volledig te baseren op het aantal leerlingen
dat in die gemeente het vso en het vo volgt. De regering acht dit niet nodig,
en beroept zich daarbij op het feit dat aldus wordt verhinderd dat op lokaal
niveau de beste afweging kan worden gemaakt over de inzet van middelen op
de afzonderlijke scholen. De leden van de VVD-fractie onderschrijven op zich
de wens om gemeenten een lokaal afwegingskader te verschaffen bij de toedeling
van onderwijshuisvestingsmiddelen. Ten principale vragen zij zich echter af
waar hierbij de grenzen liggen. Onder welke omstandigheden zal een gemeente
in redelijkheid niet langer kunnen beslissen dat bijvoorbeeld extra onderwijshuisvestingsmiddelen
zullen moeten wijken voor een bijdrage in een culturele voorziening, bijvoorbeeld
een theater? Kan de wenselijkheid van een dergelijk lokaal afwegingskader
zo belangrijk zijn dat een zo accuraat mogelijke onderwijshuisvestingssystematiek
moet worden ingewisseld voor een bekostiging die in belangrijke mate is gebaseerd
op de meer algemene verdeelmaatstaven «omgevingsadressendichtheid»
en «klanten-potentieel lokaal»? Welke andere overwegingen hebben
hierbij een rol gespeeld? Kan de regering verduidelijken waarom een algemene
uitkering de voorkeur verdient boven een specifieke uitkering?De Rgf heeft geadviseerd rekening te houden met de hogere huisvestingsbehoeften
van gemeenten met zogenaamde achterstandsleerlingen, waaronder sociale achterstand.
De factor allochtonen (etniciteit) speelt een belangrijke rol bij de uitwerking
hiervan (memorie van toelichting, blz. 8). Het is de leden van de VVD-fractie
niet duidelijk op welke wijze genoemd kenmerk een goede parameter zou kunnen
zijn voor de toewijzing van huisvestingsmiddelen, een en ander in tegenstelling
tot met name de personele lump sum, alwaar de wegingsfactor achterstand wel
degelijk een rol van betekenis kan spelen. Daarnaast zijn deze leden van opvatting
dat toevoeging van genoemd kenmerk de verdeelsleutel onnodig compliceert.
Zij vernemen gaarne de opvatting van de regering op dit punt.Op dit moment bestaat er nog geen volledige duidelijkheid over zowel de
wijze van verdeling van de huisvestingsmiddelen over het Gemeentefonds, als
over de overgangsregeling. Wanneer kan dit verwacht worden? Welke zijn de
beïnvloedingsmogelijkheden voor de Tweede Kamer? Uit het rapport «Huisvesting verdeeld, overgangsregeling»
blijkt dat nogal wat gemeenten te maken krijgen met forse herverdeeleffecten
in hun nadeel. Tevens lijkt het erop dat een aantal gemeenten ook na de overgangsregeling
er nog steeds structureel flink op achteruit gaat. Voor gemeenten zoals Groenlo –13,75%,
Westellingwerf –8,06% en Almere –8,22% is de achteruitgang extreem
te noemen. Volgens de leden van de fractie van D66 is dat, gezien het toch
al magere budget, in wezen onaanvaardbaar. Hoewel in de memorie van toelichting
te lezen valt dat er geen conclusies zijn te trekken ten aanzien van de kenmerken
van gemeenten die leiden tot een negatief herverdeeleffect lijken er toch
een paar typen gemeenten te zijn die er meer dan anderen op achteruit gaan.
Vooral groeigemeenten die een jong scholenbestand hebben met hoge kapitaallasten
en met veel uitbreidingsinvesteringen lijken er fors op achteruit te gaan.
Kleine (plattelands-)gemeenten met een groot verzorgingsgebied (en meerdere
kernen?), zoals b.v. Goes lijken ook in een onvoordelige positie te zitten.
Is dat een juiste conclusie?De leden van de fractie van D66 verzoeken de regering dan ook de aard
en de omvang van de structurele problematiek bij een aantal van deze gemeenten
ter illustratie in kaart te brengen. Zij zijn bovendien bezorgd over het verdeelmodel
en de werking daarvan in de toekomst. Het verdeelmodel is een wezen een statisch
model dat geen recht doet aan veranderende omstandigheden. Het ijkpunt wordt
bepaald op basis van de bestaande situatie waarbij onvoldoende rekening wordt
gehouden met schommelingen in het leerlingenaanbod zoals die niet alleen de
komende vijf jaar maar ook daarna zullen optreden door demografische ontwikkelingen.
Hetzelfde geldt voor de verhouding tussen de schoolsoorten po, so en vo (1:2,4:
0,76). Door wijzigingen in de financieringssystematiek van à fonds
perdu naar afschrijving op basis van annuïteiten zal op termijn wellicht
een groter gewicht toegekend moeten worden aan het voortgezet onderwijs. Ook
zijn er wijzigingen te verwachten op het gebied van het speciaal onderwijs.
Op grond van het nieuwe accoord WSNS en de besluiten omtrent een verevening
in de bekostiging zal in de toekomst waarschijnlijk juist minder gewicht moeten
worden toegekend aan het al dan niet hebben van scholen voor speciaal onderwijs.Al met al vrezen de leden van de fractie van D66 dat de werking van deze
wet op basis van het huidige ijkpunt en op bestaande gronden gekozen verdeelmaatstaven
altijd te traag zal zijn en altijd na zal ijlen ten opzichte van de actuele
situatie en de actuele financieringsbehoefte in een gemeente.De leden van D66 achten het van groot belang dat de verdeling van het
bedrag dat aan het Gemeentefonds zal worden toegevoegd, zal geschieden aan
de hand van verdeelmaatstaven die zo nauwkeurig mogelijk aansluiten bij de
actuele behoefte en de werkelijke kosten. Deze leden zijn zich er van bewust
dat elke verdeelmaatstaf zal leiden tot herverdeeleffecten. Maar zij vragen
zich toch af of de herverdeeleffecten niet te verkleinen zijn door andere
verdeelmaatstaven. Waarom niet vooral gekozen, ook op de langere termijn,
voor de meest directe maatstaf: leeftijd, bijvoorbeeld 0–19 jaar waarbij
leerlingen die secundair onderwijs volgen hun «budget» als rugzakje
meenemen naar die gemeente waar zij naar school gaan? De argumenten van de
Rgf om vooral veel gewicht toe te kennen aan algemene kenmerken van gemeenten
overtuigt deze leden nog niet erg. Immers de financiële middelen zijn
er op de eerste plaats voor de huisvesting van leerlingen en niet voor iets
anders. Zou een gedeelte van het probleem van de groeigemeenten niet op te
lossen door «groeiprognoses van gemeenten» ook als verdeelmaatstaf
te hanteren?De leden van de fractie van D66 verzoeken de regering verder om een nadere
motivering van de keuze voor de verdeelmaatstaven «allochtone leerlingen,
aantal laag-inkomenstrekkers en het aantal lokale potentiële klanten». De leden van de fractie van D66 vrezen dat het gevaar bestaat dat voor
een aantal gemeenten een cumulatie van herverdeeleffecten gaat optreden door
de wijziging van de Financiële Verhoudingswet, de wijziging van de Londonormen
en de decentralisatie van de huisvesting. De werkgroep onderkent daarenboven
ook in haar rapport dat herverdeeleffecten van de decentralisatie huisvesting
kunnen cumuleren met herverdeeleffecten van andere overhevelingen, met name
met die van de kinderopvang en van het Fonds sociale vernieuwing. Kan de regering
aangeven voor welke gemeenten de cumulatie van herverdeeleffecten extra negatieve
of positieve effecten heeft? Acht zij het niet van belang dat de cumulatie
van herverdeeleffecten van de diverse operaties met financiële consequenties
voor gemeenten integraal worden bezien?Verder vragen deze leden zich af of gemeentelijke herindeling en de vorming
van stadsprovincies nog kunnen leiden tot vervelende herverdeeleffecten en
tot problemen in de bevoegdheidssfeer.Zoals uit het hierbovenstaande valt af te leiden is het voor de leden
van de fractie van D66 nog maar zeer de vraag of over drie jaar inderdaad
overgegaan moet worden naar een 50%–50% model aangezien het 75%–25%
model meer recht doet aan werkelijke leerlingenaantallen.De leden van de SGP-fractie zijn er, mede gelet op het grote aantal reacties
van individuele gemeenten, nog niet van overtuigd dat de verdeling van de
middelen over de gemeenten redelijk genoeg uitpakt.Zij vinden het ook merkwaardig dat weliswaar een evaluatie is voorzien
na vijf jaar en dat daarbij ook de omzetting van het 75%-model in een 50%-model
(wat betreft de verdeling van het budget so en vo naar schoolleerlingen) wordt
betrokken, maar dat nu al wordt gekozen voor die omzetting, die bovendien
al na drie jaar in moet gaan. Zij vinden die keuze voor 50% onvoldoende gemotiveerd.
In elk geval zal de omzetting uitdrukkelijk afhankelijk moeten worden gesteld
van uitkomsten van de evaluatie. Zien deze leden het trouwens goed dat in
de overgangsregeling bij het verdeelmodel, dat gedurende zes jaar werkt, geen
rekening wordt gehouden met deze omzetting van 75% in 50% na drie jaar?Naar het oordeel van de leden van de SGP-fractie is nog onvoldoende zeker
dat nadeelgemeenten ook bij toepassing van de compensatieregeling bijvoorbeeld
door het voeren van een actief voorraadbeleid in staat zullen zijn de noodzakelijke
kosten van huisvesting aan scholen te vergoeden zonder er zelf substantieel
middelen te moeten bijleggen. De combinatie van nadeel op basis van het verdeelmodel
met de efficiencykorting kan fors uitpakken. Dit probleem speelt extra zwaar
in groeigemeenten. De leden van de SGP-fractie vragen welke tegemoetkoming
de regering daarvoor nog kan geven. Zij vragen ook of de regering een uitgewerkt
meerjarig financieel overzicht kan geven van dat deel van de beschikbare middelen
dat is vastgelegd in de vorm van kapitaallasten, onderhoudsvergoedingen, al
verplichte à fonds perdu-betalingen e.d. met daarvan afgeleid de vrije
onverplichte ruimte. In welke mate kan de vrije ruimte per gemeente fluctueren
als gevolg van de herverdeeleffecten? b. OvergangsregelingDe Werkgroep verdeling middelen onderwijshuisvesting heeft onlangs een
overgangsregeling gepresenteerd. Voor een beoordeling daarvan wijzen de leden
van de PvdA-fractie op het commentaar van de Rgf. Deze raad constateert dat
in het rapport van de werkgroep bij de bepaling van de toekomstige verdeling
ten onrechte van het tijdelijke verdeelmodel wordt uitgegaan. Dat betekent
dat of een deel van het herverdeeleffect buiten de overgangsproblematiek blijft
of dat de overgangsregeling nodeloos ingewikkeld wordt. Deze leden vragen
daarop een reactie van de regering.Een reactie wordt ook gevraagd op de aanbeveling van de Rgf om bij het voortgezet onderwijs niet uit te gaan van de startbrief, maar
van beschikkingen, waarin toestemming tot aanbesteding wordt gegeven. De PvdA-fractie
deelt de vrees, dat onvoldoende rekening wordt gehouden met problemen, die
zich in de toekomst zullen voordoen, zoals gevolgen van gemeentelijke herindelingen.
Ook willen deze leden een reactie van de regering op het commentaar van de
Rgf op de vormgeving van de overgangsregeling.De leden van de VVD-fractie zijn met de Raad van State van mening dat
mede gelet op de zorgplicht van de regering voor het onderwijs en de moeilijke
financiële positie van veel gemeenten, het van belang is dat de verdeelmaatstaven
zo nauwkeurig mogelijk aansluiten bij de werkelijke kosten. De leden hebben
er begrip voor dat de gekozen grofmazige toedeling van gelden aan het Gemeentefonds
zal leiden tot herverdeeleffecten tussen gemeenten. Deze leden hechten er
echter aan dat negatieve herverdeeleffecten zo beperkt mogelijk van karakter
zijn en in ieder geval binnen aanvaardbare grenzen blijven. De leden van de
VVD-fractie delen de mening van de werkgroep Verdeling middelen onderwijshuisvesting
dat een adequate overgangsregeling getroffen dient te worden voor de negatieve
herverdeeleffecten bij een aantal gemeenten op moment van invoering van de
nieuwe verdeling. Gemeenten moeten immers in de gelegenheid zijn om de wettelijke
zorgplicht naar behoren te vervullen. In het rapport wordt gesteld dat in
de eerste drie jaar van decentralisatie het gewicht van de leerlingenmaatstaven
75% van hun gewicht in het ijkpunt bedragen; in het vierde jaar wordt dit
50%, tenzij uit een evaluatie voorafgaande aan dat vierde jaar blijkt dat
dit op zwaarwegende bezwaren stuit. Kan de regering aangeven aan welke bezwaren
gedacht wordt? Waarom wordt er overigens vanaf gezien om de leerlingen voortgezet
onderwijs voor 100% mee te tellen?In de aanbevelingen van de werkgroep wordt een overgangsregeling getroffen
met een doorlooptijd van vijf jaren. De gemeenten die voor de overgangsregeling
in aanmerking komen ontvangen een suppletie-uitkering ter hoogte van het bedrag
waarmee het negatieve herverdeeleffect de grens van 0,75% van de algemene
uitkering overstijgt (oplopend tot 3,75% in het vijfde jaar). Een verlaging
van de uitkering van de gemeenten met een voordelig herverdeeleffect wordt
gezien als dekking voor de middelen die nodig zijn voor de suppletie-uitkering.
Wat zijn de effecten in het herverdeelde Gemeentefonds? Zijn deze nog waarneembaar
in het nieuwe Gemeentefonds?In het voorziene model wordt aanbevolen de overgangsregeling te baseren
op het verdeelmodel dat geldt in het jaar van decentralisatie 1997. Daarbij
wordt door de werkgroep verondersteld dat gemeenten die nieuwe herverdeeleffecten
zelf kunnen opvangen. Waarop is deze veronderstelling gebaseerd? Kan deze
onderbouwd worden? Gesproken wordt van praktische bezwaren. Waar moet daarbij
aan gedacht worden?Pas per 1 juli 1996 kan de historische vergoeding per gemeente definitief
worden vastgesteld. Welke correctiemogelijkheden bestaan er nog indien op
dat moment blijkt dat de historische vergoeding afwijkt van de huidige schattingen?
In hoeverre zijn dergelijke afwijkingen reëel?De leden van fractie van D66 waarderen het dat de overgangsregeling gemeenten
die met forse herverdeeleffecten te maken krijgen in staat stelt zich in kleine
stapjes op de nieuwe financiële situatie voor te bereiden. Zij onderkennen
ook de merites van de overgangsregeling met het oog op de huisvestingsprojecten
die voor '96 op het investeringsschema stonden en die zonder deze overgangsregeling
welhaast zeker geen doorgang hadden kunnen vinden. Toch kan de overgangsregeling
niet voorkomen dat vroeger of later gemeenten met de structurele herverdeeleffecten
van de decentralisatie worden geconfronteerd. Met andere woorden: een goede
overgangsregeling kan een gebrekkige herverdeling van de middelen uiteindelijk
toch niet compenseren, alleen maar verzachten. De leden van de fractie van
D66 hopen dan ook dat de inspanning van de regering uiteindelijk vooral op
een goede en adequate structurele regeling gericht zal zijn. 1.8. Overgang naar normatieve bekostiging voortgezet onderwijsOp blz. 4 van de memorie van toelichting wordt geconcludeerd, dat er in
1992/93 sprake was van een onderhoudsachterstand van circa f 400 miljoen.
Tegelijkertijd was er sprake van een uit de rijksvergoeding opgebouwde reserve
bij de scholen van circa f 380 miljoen. Macro gezien kunnen deze bedragen
vrijwel tegen elkaar worden weggestreept. Op microniveau, dat wil zeggen op
het niveau van de school, kunnen de effecten groot zijn. De leden van de PvdA-fractie
zijn dan ook benieuwd naar de resultaten van het onderzoek van het NEI, waaruit
zal blijken hoeveel arme scholen er zijn (achterstallig onderhoud en geen
reserves) en hoeveel rijke (geen achterstallig onderhoud, veel reserves).
Dan pas zal blijken, of de reserves een oplossing kunnen zijn voor het achterstallig
onderhoud. Deze leden rekenen erop, dat de nadere gegevens bij het verschijnen
van de nota naar aanleiding van het verslag bekend zijn.Op blz. 4 van de memorie van toelichting wordt ook gesproken over aanwijzingen,
dat het afstoten van zogenaamde overtollige vierkante meters zeer wel mogelijk
is. De leden van de PvdA-fractie vragen zich dat af voor die gevallen, waarbij
het aantal overtollige vierkante meters volledig geïntegreerd is in het
schoolgebouw. Hoe groot is dat probleem en hoe wil de regering dat oplossen?In de memorie van toelichting (blz. 4) wordt aangegeven dat het Nederlands
Economisch Instituut (NEI) momenteel onderzoekt of de reserves de onderhoudsachterstanden
deels zouden kunnen compenseren. De leden van de VVD-fractie vragen hoe het
met de voortgang van dit onderzoek is gesteld en wanneer de Kamer de resultaten
hiervan tegemoet kan zien? Wordt in het onderzoek een opsplitsing gemaakt
naar gemeenten wat betreft de reserves en onderhoudsachterstanden? Wordt in
het onderzoek een opsplitsing gemaakt naar openbaar respectievelijk bijzonder
onderwijs? Overweegt de regering het wetsvoorstel aan te passen aan de resultaten
van voornoemd onderzoek? Zo ja, wat zijn de consequenties met betrekking tot
de beoogde invoeringsdatum?Uit het NEI-rapport blijkt dat een deel van de reserves gereserveerd is
voor uitgaven in de toekomst en een deel bestemd is als buffer voor calamiteitenbestrijding.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de intentie van de regering
om te bezien op welke wijze de bestaande reserves kunnen worden ingezet ter
bestrijding van onderhoudsachterstanden in de huisvesting. Zij hebben hierbij
enkele vragen. Op welke wijze zal één en ander op een correcte
wijze vorm worden gegeven, inachtnemende het feit dat reserves en achterstanden
zich doorgaans niet bij dezelfde instelling voordoen? Is het de bedoeling
om middelen bestemd voor calamiteiten te gebruiken voor «niet-calamiteiten»,
wanneer gesproken wordt over compensatie? Zo ja, waar moeten dan middelen
vandaan worden gehaald in geval er daadwerkelijk calamiteiten plaatsvinden?
Blijven er tenslotte bij het rijk middelen over voor grootschalige onvoorziene
calamiteiten (bijvoorbeeld de recente watersnoodramp in Limburg)? De regering
denkt dat scholen ook door het afstoten van overtollige vierkante meters,
met name in gebouwen die in een achterstallige onderhoudssituatie verkeren,
het probleem van de onderhoudsachterstanden voor een belangrijk deel kan worden
opgelost. In hoeverre is hierbij uitgegaan van schoollokaalgebonden vloeroppervlakten
en niet louter van bruto vloeroppervlakten, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Hoe valt in zijn algemeenheid de efficiencykorting te rijmen met de reële
mogelijkheid dat er daadwerkelijk aanzienlijke onderhoudsachterstanden
aanwezig zijn, terwijl die niet zijn te herleiden tot overtollige schoollokaalgebonden
vloeroppervlakten? Had het niet meer voor de hand gelegen eerst het totale
onderhoudsniveau vast te stellen en daarnaast te bezien of de efficiencykorting
daadwerkelijk kan worden doorgevoerd?De leden van de fractie van D66 zijn bang dat het standpunt van de regering
dat gemeenten onderhoudsachterstanden kunnen wegwerken door het afstoten van
overtollige vierkante meters, en met name van die gebouwen met groot achterstallig
onderhoud en het herinvesteren van de opbrengst, een te algemene (simplistische)
benadering is van de problemen die gemeenten met in hun bestand een onevenredig
aantal in slechte staat verkerende gebouwen, zullen ondervinden. Is uit het
onderzoek van de NEI al helder geworden in hoeverre achterstanden in onderhoud
en reserves elkaar op gemeentelijk niveau compenseren? Daarnaast vragen deze
leden zich af wie verantwoordelijk wordt voor het thans al bestaande achterstallig
onderhoud en of dit achterstallig onderhoud niet eerst weggewerkt dient te
worden door de daarvoor verantwoordelijke schoolbesturen, althans daar waar
de huidige verantwoordelijke schoolbesturen niet dezelfde zijn als de toekomstige
voor de huisvesting verantwoordelijke instanties.Het is de leden van de SGP-fractie opgevallen dat in het verdeelmodel
geen rekening wordt gehouden met de staat van het onderhoud van de schoolgebouwen
in een gemeente. Een inventarisatie in het voortgezet onderwijs toont een
achterstand van 400 miljoen aan. De regering stelt daartegenover dat tegelijkertijd
uit de rijksvergoeding een reserve is opgebouwd van 380 miljoen. Onderzocht
wordt nog in hoeverre een en ander met elkaar valt te compenseren. Het gaat
daarbij echter om een beeld op macro niveau. Er zouden «rijke»
scholen (met een grote reserve en geen achterstallig onderhoud) en «arme»
scholen kunnen zijn. Welke consequenties verbindt de regering daaraan? 1.9. Samenhang met andere regelgevingVolgens de leden van de PvdA-fractie wordt in de memorie van toelichting
terecht de samenhang genoemd van dit wetsvoorstel met de vereenvoudiging van
het Londo-bekostigingsstelsel (23 636). Zij verwijzen in dit verband
naar hun inbreng op dat wetsvoorstel, waarin gewezen is op het structureel
te lage niveau van bekostiging. Deze leden missen de samenhang met enkele
andere wetten en ontwikkelingen. In het primair onderwijs zijn dat met name
de Wet toerusting en bereikbaarheid en het proces Weer samen naar school,
in het voortgezet onderwijs de basisvorming en de projecten mavo/vbo/vso en
de Tweede fase havo/vwo. Uiteindelijk is voor het welslagen van deze processen
een adequate huisvesting van het grootste belang. Wil de regering ingaan op
de relatie tussen de decentralisatie van de huisvesting en deze processen?
Kan het bijvoorbeeld gebeuren, dat een school die in het kader van «toerusting
en bereikbaarheid» kan blijven bestaan als zelfstandige school of als
nevenvestiging, toch moet worden gesloten, omdat als gevolg van de decentralisatie
van de huisvesting de middelen ontoereikend blijken te zijn?Gezien de gevolgen die dit wetsontwerp heeft voor het toepassen van de
overschrijdingsregeling, missen de leden van de PvdA-fractie de aangekondigde
wetswijziging met betrekking tot die regeling. Kan de regering aangeven wat
naar verwachting de gevolgen zullen zijn?Ook wordt de relatie met in voorbereiding zijnde wetgeving bij andere
departementen gemist zoals Binnenlandse Zaken (herverdeling Gemeentefonds)
en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (Bouwbesluit). De leden van de VVD-fractie hechten eraan op te merken dat zij zich opmerkingen
van meer principieel-inhoudelijke aard over de overschrijdingsregeling voorbehouden
tot de behandeling van het in het kader van het regeerakkoord aangekondigde
wetsvoorstel terzake.In het wetsvoorstel wordt gesproken over een aanpassing van het Bouwbesluit
VROM om te komen tot een aantal centrale voorschriften omtrent de bouwkundige
normering voor zowel het primair als het voortgezet onderwijs. Voor de gemeenten
is het van groot belang dat de wijziging van het Bouwbesluit tot stand komt
in nauw overleg met OC&W, zodat er geen discrepantie gaat ontstaan tussen
al te rigide omschreven voorschriften in het Bouwbesluit en de beleidsvrijheid
zoals beoogd in het onderhavige wetsvoorstel. Bovendien is het wenselijk dat
de gemeenten voor de inwerkingtreding van de wet op de hoogte zijn van de
nieuwe voorschriften in het Bouwbesluit. Weliswaar kunnen gemeenten zelf hun
bouwverordening opstellen maar gemeenten moeten zich houden aan de voorgeschreven
minimumeisen in het Bouwbesluit. De leden van de fractie van D66 vragen hoe
het zit met de afstemming tussen VROM en OC&W op dit punt? Houdt de regering
rekening met de aanscherping van het Bouwbesluit? Zo, ja wat gaat dat betekenen
voor de bekostiging? En, voor wiens verantwoordelijkheid komen eventuele aanscherpingen
die in de uitvoering extra kosten met zich brengen?Wat vindt de regering van het VNG-voorstel dat bij de tweede fase Bouwbesluit
ook de eis van deregulering zou moeten worden gesteld? 1.10. EvaluatieDe leden van de fractie van D66 vinden het van belang dat een dergelijke
omvangrijke operatie, vooral in de eerste jaren, goed gemonitored wordt. Zij
vragen zich dan ook af hoe dat gestalte gaat krijgen en welke mogelijkheden
er voor de rijksoverheid zijn om controle uit te oefenen op de uitvoering
van deze taak door gemeenten. De vraag moet gesteld of de bevoegdheid van
de rijksoverheid om regelgevende bevoegdheden (in dit geval de huisvestingstaak)
te delegeren aan een lagere overheid, diezelfde rijksoverheid ontslaat van
de verantwoordelijkheid om die uitvoering vervolgens ook periodiek te controleren.
De leden van de fractie van D66 zijn vooralsnog niet die mening toegedaan.
Welke rol is hier weggelegd voor de Inspectie? Gaat de Rijksgebouwendienst,
die toch een grote expertise in deze heeft opgebouwd, nog een rol vervullen
ten aanzien van de technische kwaliteitseisen van de schoolgebouwen?Ook vragen de leden van de fractie van D66 de regering of het niet wenselijk
is om i.p.v. de al aangekondigde algehele evaluatie over 5 jaar reeds over
drie jaar een evaluatie te laten plaatsvinden en wel voor de overgang van
de aanvankelijke budgetverdeling op basis van 75% leerlingmaatstaven / 25%
algemene maatstaven naar het 50%–50% model, waarbij aan de globale systematiek
van het Gemeentefonds meer gewicht wordt toegekend, conform de wens van de
Rgf. En zo het niet haalbaar is om de algehele evaluatie reeds over drie jaar
te houden, zou wellicht overwogen moeten worden de overgang naar het 50%–50%
model uit te stellen tot het moment waarop die evaluatie wel heeft plaatsgevonden.
De leden van de fractie van D66 menen in elk geval dat het niet wenselijk
is zonder evaluatie over te gaan op het 50%–50% model. 2. ARTIKELEN Artikel I Artikel 65 WBO, artikel 73 ISOVSO en artikel 76b WVOOp welke wijze zullen kleine gemeenten in staat zijn de decentralisatie-operatie
op een goede wijze te implementeren, vragen de leden van de VVD-fractie. Zullen
deze gemeenten nog speciale begeleiding vanuit het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen ontvangen of is dat een taak voor de VNG?Artikel 65 c.a. bepaalt dat de gemeente die een nevenvestiging op zijn
grondgebied heeft staan verantwoordelijk is voor de huisvestingsvoorziening
van deze vestiging. Het is de leden van de fractie van D66 echter niet duidelijk
hoe het in de praktijk werkt als het bevoegd gezag in de gemeente van de hoofdvestiging
de nevenvestiging wil verplaatsen of opheffen. Heeft de gemeente die de vergoeding
ontvangt zeggenschap hierover? Staat de wet toe dat gemeenten de nevenvestiging
en de middelen overdragen aan de gemeenten waar de hoofdvestiging zich bevindt? Artikel 66 WBO, artikel 74 ISOVSO en artikel 76c WVOHet wetsvoorstel gaat uit van een vervangingscyclus van schoolgebouwen
van 40 jaar. De leden van de VVD-fractie verzoeken de lengte van deze cyclus
nader te onderbouwen. Is een en ander conform de huidige normen van de Rijksgebouwendienst?De leden van de fractie van D66 vragen welke bevoegdheden gemeenten hebben
bij de verplaatsing van een bestaand gebouw, gezien het feit dat voor de verplaatsing
van een instituut de toestemming van de minister noodzakelijk is (art 63a
WBO).Met betrekking tot de artikelen 66 WBO en 74d ISOVSO merken de leden van
de PvdA-fractie op dat deze artikelen niet met elkaar sporen voor wat betreft
de «overige voor de school noodzakelijke voorzieningen». Zij vragen
welke lezing de juiste is. Artikel 67 WBO, artikel 75 ISOVSO en artikel 76d WVODe vraag of schoolbesturen, die scholen in meer dan één
gemeente hebben, nog in staat zullen zijn een eigen huisvestingsbeleid te
voeren, wordt naar de mening van de leden van de PvdA-fractie onvoldoende
beantwoord. De vergelijking met de toestemming van de rijksoverheid, die nu
nodig is, gaat niet op. Tegenover één rijksoverheid kunnen immers
meerdere gemeenten staan. Deze leden willen in dit verband een nadere uitleg
van de regering over de problemen, die zich hierbij kunnen voordoen. Als voorbeeld
noemen deze leden bestuurlijke schaalvergroting langs denominatieve lijnen,
die haaks kan staan op territoriale decentralisatie.De leden van de PvdA-fractie vragen wat precies verstaan wordt onder «redelijkerwijs»
in het tweede lid.De leden van de fractie van D66 vinden de term «redelijkerwijs»
onduidelijk. De gemeente mag niet jaarlijks een bedrag vaststellen dat redelijkerwijs
nodig zal zijn voor huisvesting, maar er moet een bedrag worden vastgesteld
dat nodig is. Ook de Raad voor de gemeentefinanciën constateert in haar
brief van 3-1-95 dat dit artikel aanleiding kan geven tot jurisprudentie.
Dit kan een financieel risico voor de gemeenten betekenen. De Rgf is dan ook
van mening dat als jurisprudentie, die tot een stijging van de kosten voor
gemeenten leidt, een algemene werking krijgt voor de gemeenten gezamenlijk,
het rijk de gemeenten financieel dient te compenseren of de regelgeving dient
aan te passen. Deze leden verzoeken de regering hierop een reactie te geven. Artikelen 69 t/m 71 WBO, artikelen 77 t/m 79 ISOVSO en
artikelen 76f t/m 76h WVODe leden van de PvdA-fractie vragen zich af, waarom de regering het voorstel
van de VNG om de verantwoordelijkheden van gemeenteraad en burgemeester en
wethouders enigszins te scheiden, niet overneemt. Waarom zouden burgemeester
en wethouders verplicht moeten worden een gedetailleerd voorstel aan de gemeenteraad
voor te leggen en waarom zou de gemeenteraad geen principebesluit mogen nemen,
dat vervolgens door burgemeester en wethouders in gedetailleerde beschikkingen
wordt uitgewerkt? Is dat geen verantwoordelijkheid van de raad zelf?Het is de leden van de VVD-fractie niet geheel duidelijk waarom de raad
eveneens een lijst van niet gehonoreerde aanvragen moet vaststellen. Kan niet
worden volstaan met vaststelling door burgemeester en wethouders? Artikel 74 WBO, artikel 82 ISOVSO en artikel 76k WVOMet betrekking tot lid f verzoeken de leden van de VVD-fractie de regering
aan te geven hoever de beleidsruimte van de gemeenten strekt bij de toepassing
van de financiële weigeringsgrond. Artikel 76 WBO, artikel 84 ISOVSO en artikel 76m WVODe leden van de VVD-fractie vragen op welke wijze de geschilbeslechting
tussen gemeenten is geregeld in geval van nevenvestigingen.De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering een nadere invulling
te geven van de bedoelde urgentiecriteria.Ter zake van de prognose-criteria vragen de leden van de GPV-fractie of
er sprake zal zijn van specifieke door OC&W erkende prognose-systemen
voor kleine levensbeschouwelijke richtingen, het aantal jaren waarover de
prognoses zich moeten uitstrekken en dergelijke. Artikel 81 WBO, artikel 88a ISOVSO en artikel 76r WVODe leden van de SGP-fractie wijzen er op dat in de artikelen 81 en 82
WBO c.a. de toevoeging ontbreekt, zoals deze overigens wel in artikel 80 WBO
c.a. is opgenomen, nl.: «waarvoor een vergoeding wordt genoten».
Deze toevoeging is noodzakelijk om te voorkomen dat het vorderingsrecht en
de verhuurbeperkingen, ook zien op gebouwen en gebouwdelen die uit eigen middelen
zijn opgericht en worden beheerd. Het weglaten van deze clausulering zou een
onaanvaardbare beperking van de eigendomsrechten betekenen, zo menen deze
leden. Zij wijzen in dit verband ook op de zgn. oude eigendomsscholen. Zij
zien hierover graag een concrete reactie van de regering tegemoet. Artikel 85 WBO, artikel 88e ISOVSO en 76v WVODe leden van de PvdA-fractie vragen zich af of deze bepaling niet te summier
is voor het regelen van doordecentralisatie. Hoe moet een bevoegd
gezag van een school met (neven)vestigingen in meerdere gemeenten bijvoorbeeld
handelen als de ene gemeente wel voelt voor doordecentralisatie en de andere
niet?Het is de leden van de RPF-fractie nog niet duidelijk welke juridische
status een mogelijke afspraak tussen gemeente en schoolbestuur over doordecentralisatie
heeft. En is het verder gewaarborgd dat een raad niet op ieder moment op de
gemaakte afspraak kan terugkomen? En is een schoolbestuur in staat om bijvoorbeeld
een hypotheek te nemen, met andere woorden, is er duidelijkheid inzake de
kredietwaardigheid van scholen? Kortom, is dit artikel afdoende om de verhouding
tussen schoolbestuur en gemeente in al zijn facetten te regelen? Artikel VIIDe leden van de VVD-fractie zijn benieuwd wanneer de genoemde ministeriële
regeling beschikbaar is. Artikel IX e.v.Zijn gemeenten daadwerkelijk in staat om de behandeling van bij het ministerie
ingediende maar door hen af te handelen aanvragen voor de jaren 1997 en volgende
op zich te nemen, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Artikel XIXWaarom heeft niet ook verrekening van negatieve saldi plaats, vragen de
leden van de VVD-fractie. Artikel XXKan op grond van het in de toelichting gestelde worden uitgesloten dat
gemeenten bij de overname van de afwikkeling van juridische procedures met
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen later met hogere gerechtelijke
kosten dan voorzien zullen worden geconfronteerd, zo vragen de leden van de
VVD-fractie.In meer algemene zin vragen de leden van de fracties van PvdA en CDA aandacht
voor het volgende.De Vereniging van Nederlandse Gemeenten als representant van het bevoegde
gezag van het openbaar onderwijs en de besturenorganisatie bijzonder onderwijs
hebben in hun artikelsgewijze commentaren gewezen op onduidelijkheden in het
wetsvoorstel, die een effectieve werking van de wet kunnen belemmeren. De
leden van de fracties van PvdA en CDA verzoeken de regering op deze commentaren
in te gaan. De leden van de CDA-fractie vragen in het bijzonder aandacht voor
de volgende onderdelen:1. Artikelen 81 en 82 WBO, artikelen 88a en 88b ISOVO en artikelen 76r
en 76s WVO over die gebouwen en gebouwdelen die uit eigen middelen zijn opgericht.
Daarbij dient ook de positie van de zogenaamde oude eigendomsscholen betrokken
te worden.2. De relatie tussen het nieuw voorgestelde artikel 76u WVO en de materiële
inhoud van het huidige artikel 101 WVO. De leden van de CDA-fractie hechten
eraan dat de materiële inhoud van het huidige wetsartikel ook in het
onderhavige wetsvoorstel wordt vastgelegd.3. Het overgangsrecht: Artikel XIX Bepaling ontvangsten en uitgaven op
grond van artikel 74 WBO en artikel 82 ISOVO. Met name lid 3 van de bovengenoemde
artikelen komt op de leden van de CDA-fractie als zeer onrechtvaardig over.
Is dit de beloning c.q. waardering die de schoolbesturen ontvangen voor het
moeilijke proces van bestuurlijke schaalvergroting? De ratio voor een uitmiddeling
per bevoegd gezag ontbreekt volledig, zo merken deze leden op. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,C. J. M. Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), M. M. H. Kamp
(VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder (PvdA), ondervoorzitter,
Van de Camp (CDA), Huys (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks, Rabbae (GroenLinks),
Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek (CDA), J. M. de Vries
(VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD),
Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66)
en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Klein Molekamp (VVD),
Valk (PvdA), Marijnissen (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Lilipaly
(PvdA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Van der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers
(VVD), Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Zuijlen
(PvdA), Verhagen (CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24455-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl