Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Brief minister en staatssecretaris ter aanbieding verslag RAZEB; 26-27 oktober 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136431
 2009-2010
 
 21 501-02
 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
 
 
 
 
 Nr. 
 929
 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 28 oktober 2009
 
 Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Algemene Zaken
en Externe Betrekkingen van 26 en 27 oktober 2009.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
 F. C. G. M. Timmermans 
 
 VERSLAG VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN EN EXTERNE BETREKKINGEN
(RAZEB) VAN 26 EN 27 OKTOBER 2009
 Algemene Zaken
 Voorbereiding van de Europese Raad van 29 en 30 oktober
2009
 Institutionalia
 Tijdens deze Raad is gesproken over de situatie in Tsjechië met betrekking
tot het Verdrag van Lissabon. Het voorzitterschap heeft de Raad geïnformeerd
dat Tsjechië in elk geval pas kan bekrachtigen na de uitspraak van het
Tsjechische constitutionele hof. Inmiddels is bekend dat het Hof op 3 november
uitspraak zal doen.
 
 Wat betreft de tegemoetkoming van de zorgen van president Klaus ten aanzien
van de Benes-decreten heeft het voorzitterschap laten weten met Tsjechië
aan een voorstel voor een oplossing te werken. Staatssecretaris Timmermans
heeft benadrukt dat de oplossing die wordt gevonden voor de zorgen van president
Klaus definitief moet zijn; dat wil zeggen gekoppeld aan duidelijkheid over
de bekrachtiging door Tsjechië.
 
 De nieuwe Commissie zal niet benoemd kunnen worden voordat duidelijk is
op grond van welk verdrag de benoeming plaatsvindt. Omdat het Constitutioneel
Hof pas op 3 november een uitspraak doet is het nagenoeg uitgesloten
dat deze Europese Raad over de benoemingen beslist.
 
 Met betrekking tot de implementatie van het Verdrag van Lissabon heeft
het voorzitterschap een tweetal rapporten opgesteld: een algemeen voortgangsrapport
en een voorzitterschapsdocument met uitgangspunten voor de Europese Dienst
voor Extern Optreden (EDEO). De Europese Raad zal kennis nemen van het voortgangsrapport
en het uitgangspuntendocument voor de EDEO onderschrijven. De Raad kon hiermee
instemmen.
 Economische en sociale situatie
 Met betrekking tot de economische situatie bestond er in de Raad overeenstemming
over het feit dat de sociale dimensie van de crisis door de Europese Raad
niet over het hoofd gezien mag worden. De werkloosheid neemt nu in heel Europa
snel toe. Het uitwisselen van ervaringen, best practices en expertise is nu
van groot belang. Daarnaast bestond er consensus over de tijdsplanning van
exit-strategieën. Deze zouden uiterlijk in 2011 moeten worden geïmplementeerd
zoals reeds in de Ecofin-Raad van vorige week overeen werd gekomen.
 Zuivel
 Op verzoek van Frankrijk wordt in de ontwerpconclusies ook aandacht besteed
aan de onrust in de zuivelsector als gevolg van de lage melkprijzen. De initiatieven
van de Europese Commissie worden verwelkomd. Staatssecretaris Timmermans,
gesteund door enkele andere lidstaten, benadrukte dat de uitgangspunten van
de «Health Check» van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, zoals
de verdere marktorientatie en de uitfasering van de melkquota, hierbij volledig
gerespecteerd moeten worden.
 Klimaatverandering
 Klimaatfinanciering, en met name interne lastenverdeling binnen de EU, blijft een struikelblok om te komen tot een alomvattende positie van
de Europese Raad in de aanloop naar Kopenhagen. Een tweede discussiepunt was
het meenemen van overgebleven VN-emissierechten uit de Kyoto-periode («hot
air»). Er is een risico dat deze «hot air» de effectiviteit
van een emissiehandelssysteem onder een Kopenhagen-akkoord ondermijnt. Anderzijds
heeft een aantal nieuwe lidstaten overschotten van emissierechten en wil men
die op een of andere manier kunnen gebruiken.
 
 Staatssecretaris Timmermans heeft in de Raad duidelijk gemaakt dat de
Europese Raad de nodige beslissingen moet nemen om tot een sterke EU-positie
te komen die kan bijdragen aan overeenstemming in Kopenhagen. Daarbij is het
belang onderstreept te voorkomen in Kopenhagen voor verrassingen geplaatst
te worden door andere landen. Hij heeft zich voorstander getoond om de interne
lastenverdeling ná Kopenhagen te bespreken. Hoewel Staatssecretaris
Timmermans daarbij werd gesteund door een aantal lidstaten, gaf een groep
andere lidstaten juist aan de interne lastenverdeling voorafgaand aan Kopenhagen
geregeld te willen hebben. Hij heeft verder gepleit voor het in de tekst concretiseren
welk aandeel publieke financiering de EU op zich neemt (20–30%)
en het noemen van een bedrag voor fast track maatregelen.
 Illegale immigratie
 De Zuidelijke lidstaten waaronder Frankrijk en Italië hebben tijdens
de Raad aangegeven dat zij tijdens de Europese Raad zullen aandringen op versterking
van de migratieparagraaf in de ER-conclusies.
 Baltische Zee Strategie
 De Europese Raad zal de Baltische Zee Strategie naar verwachting zonder
discussie aannemen. Er zullen geen nieuwe instituties worden gecreëerd
en er komt geen additionele communautaire financiering. Een werkgroep op hoog
niveau zal worden opgezet om toe te zien op de uitvoering van de strategie.
De RAZEB stemde hiermee in.
 Externe Betrekkingen
 Westelijke Balkan
 De ministers van Buitenlandse Zaken spraken tijdens het werkdiner over
de Westelijke Balkan. De discussie richtte zich vooral op de actuele politieke
situatie in Bosnië-Herzegovina.
 
 Voorzitter Bildt informeerde de Raad over het recente initiatief dat hij
samen met de VS had ondernomen om de politieke impasse in Bosnië-Herzegovina
te doorbreken. Op 21 oktober jl. had Bildt samen met VS Deputy Secretary
of State, James Steinberg, zeven Bosnische politieke leiders op EUFOR-kamp
Butmir bijeen gebracht om een pakket hervormingsvoorstellen te bespreken.
De voorstellen waren gericht op het voldoen aan de belangrijkste nog uitstaande
(5+2)-voorwaarden die zijn gesteld voor de sluiting van het kantoor van de
Hoge Vertegenwoordiger (OHR). Tevens waren er in het pakket grondwettelijke
wijzigingen voorgesteld die vooral van belang zijn voor het functioneel maken
van de centrale staatsorganen van Bosnië-Herzegovina. Alhoewel alle partijen
bereid waren geweest om over de voorstellen te onderhandelen hadden de partijen
nog niet veel voortgang kunnen boeken. Het was nu zaak om te blijven aandringen
bij het Bosnische politieke leiderschap op een meer structureel constructieve
houding. Voorafgaand aan de Peace Implementation Council (PIC) van 18 en 19 november
as. wordt een reactie van de Bosnische partijen op het aangeboden
pakket verwacht. Voorzitter Bildt stelde tot slot dat er naar zijn mening
ook na een eventuele sluiting van de OHR een noodzaak zal blijven bestaan
van Europese militaire aanwezigheid in Bosnië-Herzegovina. Hierover zal
tijdens een volgende RAZEB nader worden gesproken.
 
 Enkele ministers brachten op dat zij nog steeds voorstander waren van
het nu spoedig in werking laten treden van delen van de SAO met Servië
door middel van het activeren van de desbetreffende interim-overeenkomst.
Voorzitter Bildt bood geen gelegenheid voor verdere discussie.
 Iran
 Minister Verhagen vroeg aandacht voor het Nederlandse initiatief om de
export van Europese internetfiltertechnologieën naar de Iraanse autoriteiten
tegen te gaan, zodat de vrije toegang tot informatie in Iran moeilijker belemmerd
kan worden. In navolging van de oproep van minister Verhagen tijdens de vorige
RAZEB had Nederland hiertoe voorafgaand aan de vergadering in een brief aan
het voorzitterschap enkele voorstellen gedaan (zie bijlage). Ten eerste kan gedacht worden aan een licentiesysteem voor bedrijven
waarmee de export van filtertechnieken naar de Iraanse overheid beperkt kan
worden. Ten tweede zouden Europese bedrijven opgeroepen kunnen worden in een
ethische gedragscode af te spreken geen filtertechnologieën aan regimes
te leveren die dergelijke technieken zouden misbruiken om de vrijheid van
meningsuiting van hun bevolkingen te beperken.
 
 Er was brede overeenstemming dat Iran een halt toegeroepen diende te worden
in pogingen de vrijheid van meningsuiting verder in te dammen. Bij enkelen
bestond enige twijfel of een exportban voldoende effect zou sorteren, aangezien
Iran de filtertechnologieën ook elders zou kunnen verwerven. Minister
Verhagen benadrukte dat Europa desondanks de morele verantwoordelijkheid op
zich zou moeten nemen te voorkomen dat Iraanse burgers door Europese techniek
verhinderd worden het internet te gebruiken als democratisch platform. De
Commissie gaf aan de mogelijkheden hiertoe nader te zullen onderzoeken. Nederland
zal onder andere in de discussies over mogelijke additionele sancties aandacht
voor internetfilters blijven vragen.
 
 Het uitblijven van een formele Iraanse reactie op het compromisvoorstel
van het IAEA, waarbij nucleaire brandstof in het buitenland verrijkt wordt
voor medische doeleinden maar onvoldoende verrijkt wordt voor wapendoeleinden,
werd door de ministers betreurd. Door meerdere ministers, waaronder minister
Verhagen, werd de zorg uitgesproken dat Iran probeert tijd te rekken. Daarbij
heeft de recente onthulling van het bestaan van een additionele verrijkingscentrale
in Qom de zorgen van de internationale gemeenschap over de nucleaire intenties
van Iran verder versterkt. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, benadrukte
het belang dat de Unie zich actief voorbereidt op het nemen van additionele
sanctiemaatregelen indien de besprekingen tussen Iran en de E3+3 onvoldoende
resultaat opleveren en via de VN-veiligheidsraad geen consensus kan worden
bereikt. Daarbij moet getracht worden met gelijkgezinde landen buiten de EU
samen te werken. Minister Verhagen noemde december als mogelijke deadline
voor een Europees besluit over additionele sancties. Verschillende ministers
sloten zich hierbij aan.
 
 De EU blijft de ontwikkeling van de mensenrechtensituatie in Iran uiteraard
nauwgezet volgen. Op 25 oktober bracht het voorzitterschap een verklaring
uit waarin de EU haar grote zorg uitspreekt over het verloop van
de massaprocessen en de vele willekeurige arrestaties van politieke opponenten,
journalisten, mensenrechtenverdedigers en anderen die sinds de Iraanse presidentsverkiezingen
hebben plaatsgevonden. Ook worden de doodstraffen die zijn opgelegd ten zeerste
veroordeeld.
 Uitbreiding/Albanië
 Het voorzitterschap besloot de bespreking van de EU-lidmaatschapsaanvraag
van Albanië uit te stellen tot de RAZEB van 16 en 17 november.
 Afghanistan/Pakistan
 De ministers van Buitenlandse Zaken spraken over recente politieke ontwikkelingen
in Afghanistan en Pakistan en de Europese inzet in die landen en de regio.
 
 De Raad keurde een EU-actieplan goed inzake versterkte EU-inzet in Afghanistan
en Pakistan. Het actieplan is als bijlage bij
deze brief gevoegd. Dit actieplan formuleert geen nieuw beleid, maar zal helpen
de realisatie van bestaande EU-doelstellingen effectiever na te streven. Het
plan geeft aan welke prioriteiten de EU stelt en wat de EU kan en moet doen
om deze te verwezenlijken. Het EU-actieplan zal nog door de aanstaande Europese
Raad worden bekrachtigd.
 
 Ten aanzien van de presidentsverkiezingen in Afghanistan stelde voorzitter
Bildt dat een geloofwaardige tweede ronde nu noodzakelijk was en dat de EU-waarnemersmissie
om die reden een belangrijke taak te vervullen had. Bildt stelde ook dat samenwerking
tussen beide overgebleven presidentskandidaten niet alleen van belang was
voor succesvolle verkiezingen, maar ook voor de periode daarna. Commissaris
Ferrero-Waldner bevestigde dat de Commissie klaar was om opnieuw een waarnemersmissie
uit te zenden, maar dat geen garanties konden worden gegeven over de precieze
omvang. Gestreefd werd naar een missie van ten minste 100 waarnemers. Het
kernteam, met aan het hoofd de Nederlandse Europarlementariër Thijs Berman,
zou zo snel mogelijk worden uitgezonden. De Commissie riep lidstaten op om
zoveel mogelijk steun te geven aan de missie.
 
 Commissaris Ferrero-Waldner deelde mee dat de Commissie onderzocht hoe
de financiële EU steun aan beide landen substantieel zou worden verhoogd.
Ferrero-Waldner benadrukte daarbij dat het aangenomen EU-actieplan als basis
moest dienen voor een beter gecoördineerde EU-aanpak. Voorzitter Bildt
vroeg speciale aandacht voor EUPOL. Hij verwees daarbij naar de brief dij
hij samen met SG/HV Solana aan alle ministers had gestuurd en waarin nogmaals
werd gewezen op de verplichtingen die de EU had aangegaan inzake EUPOL.
 
 De ministers spraken steun uit voor het actieplan en het voornemen om
de EU-inzet te intensiveren en beter te coördineren. De praktische implementatie
van het plan had nu hoge prioriteit. Veel ministers wezen ook op het belang
van een geloofwaardig Afghaans regeringsprogramma en de noodzaak om spoedig
met de nieuwe Afghaanse regering heldere afspraken te maken over het te voeren
beleid. Meerdere ministers waren van mening dat er om die reden spoedig een
volgende internationale conferentie over Afghanistan moest worden georganiseerd.
 
 Minister Verhagen benadrukte dat de EU met een nieuwe regering heldere
afspraken moest maken over onder andere goed bestuur, corruptie- en drugsbestrijding.
Zonder een geloofwaardige Afghaanse regering met heldere doelstellingen en
afspraken zou er geen draagvlak zijn voor de Afghaanse regering
bij de internationale gemeenschap of de Afghaanse bevolking. Minister Verhagen
ondersteunde in dat verband ook de oproep van minister Bildt en HV Solana
inzake EUPOL. Het nakomen van de Europese beloften was belangrijk met het
oog op het trainen van Afghaanse politie en daarmee Afghanisering, maar tevens
voor de Europese geloofwaardigheid. De EUPOL-inspanningen konden niet aan
slechts een paar betrokken lidstaten worden overgelaten. De minister onderstreepte
voorts het belang van de aanwezigheid van een brede Europese waarnemersmissie
bij de tweede ronde. De Unie moet de werkzaamheden van de Verenigde Naties
en van de Afghaanse verkiezings- en klachtencommissies steunen.
 
 Enkele ministers vroegen specifiek aandacht voor het Pakistaanse offensief
in Zuid-Waziristan dat volledige steun van de EU verdiende. Alle ministers
waren het eens dat de EU-hulp en de politieke dialoog met Pakistan verder
moesten worden verstrekt met als uiteindelijke doel het hervestigen van de
autoriteit van de Pakistaanse centrale overheid over het gehele Pakistaanse
grondgebied.
 MOVP
 De Raad besprak het Midden-Oosten Vredes Proces (MOVP) en in het bijzonder
de vraag op welke wijze de EU aan een duurzame implementatie van een eventueel
vredesakkoord zou kunnen bijdragen. Bovendien werd ingegaan op de ondertekening
van een Associatie Akkoord tussen de EU en Syrië.
 MOVP
 De Raad was niet optimistisch gestemd over de kansen op een spoedige herstart
van de vredesonderhandelingen. Zo bleef Israël, ondanks de diplomatieke
inspanningen van Speciaal VS-gezant Mitchell, weigeren een moratorium af te
kondigen op de bouw van nederzettingen en had het Palestijnse verzoeningsproces
nog geen enkel tastbaar resultaat opgeleverd. De Raad toonde zich bovendien
bezorgd over de explosieve situatie die was ontstaan in Jeruzalem naar aanleiding
van schermutselingen op en rondom de Tempelberg. Verdere escalatie zou toenadering
tussen Israëli’s en Palestijnen nog moeilijker maken. Een ander
zorgpunt betrof de verzwakte positie van president Abbas, die zowel vanuit
Fatah als Hamas veel kritiek te verduren had gekregen over zijn houding jegens
het Goldstone-rapport. De toegenomen spanningen gaven aanleiding tot zorg
over het ordelijke verloop van de aangekondigde presidents- en parlementsverkiezingen
eind januari volgend jaar.
 De ministers waren het erover eens dat alleen blijvende, actieve bemoeienis
van de VS de partijen van de noodzaak zou kunnen overtuigen om water bij de
wijn te doen en zo vredesbesprekingen mogelijk te maken. In dat kader was
het essentieel dat de EU de Amerikaanse inspanningen krachtig bleef ondersteunen
en bovendien in woord en gebaar duidelijk maakte een concrete bijdrage te
willen leveren aan de implementatie van een toekomstig vredesakkoord. Minister
Verhagen onderstreepte daarbij het belang dat een EU-bijdrage in nauw overleg
met de VS en de overige Kwartetpartners wordt ingevuld.
 Associatie Akkoord EU-Syrië
 De Raad was van oordeel dat ondertekening van een Associatie Akkoord met
Syrië een positieve uitwerking zou kunnen hebben op de situatie in het
Midden-Oosten. Minister Verhagen onderstreepte daarbij evenwel het belang
van de mogelijkheid om het Associatie Akkoord eenzijdig te kunnen
opzeggen indien de mensenrechten in Syrië worden geschonden. De Raad
nam een verklaring aan die in die mogelijkheid voorziet.
 Sri Lanka
 De ministers bespraken de voortdurende slechte humanitaire situatie van
ontheemden in Sri Lanka. Hoewel er een begin gemaakt is met de terugkeer van
ontheemden, verblijft het merendeel van de ontheemden nog steeds in kampen,
zonder bewegingsvrijheid en onder zeer ongezonde omstandigheden. De ministers
waren eensgezind in hun oordeel dat de Sri Lankaanse regering ertoe moet worden
aangezet om alles in het werk te stellen onmiddellijke, veilige en vrijwillige
terugkeer van de ontheemden te verzekeren, alsmede bewegingsvrijheid voor
de ontheemden die nog in de kampen verblijven. Tegelijkertijd erkenden de
ministers dat terugkeer van de ontheemden slechts een eerste stap was. Voor
duurzame vrede in Sri Lanka is een inclusief verzoeningsproces noodzakelijk.
De EU is bereid om een constructieve rol te spelen bij zowel de terugkeer
van ontheemden als het verzoeningsproces, door middel van dialoog en praktische
hulp. Een duidelijke commitment van de Sri Lankaanse overheid ten aanzien
van nakoming van internationale verplichtingen inzake mensenrechten en humanitair
recht is echter wel een vereiste. Non-humanitaire hulp van de EU aan Sri Lanka
is daarom afhankelijk gemaakt van concrete vooruitgang met de terugkeer van
ontheemden en de humanitaire situatie in de kampen. De ministers bespraken
verder de mogelijkheid om handelspreferenties voor Sri Lanka in het kader
van de APS-Plus regeling op te schorten, zolang het land niet voldoet aan
zijn internationale verplichtingen, zoals neergelegd in internationale conventies.
Besloten werd om hierover een beslissing te nemen op basis van een commissievoorstel
dat binnen enkele weken wordt verwacht.
 Oezbekistan
 De Raad nam zonder inhoudelijke discussie conclusies aan over het sanctieregime
tegen Oezbekistan dat bestaat uit een wapenembargo. Met deze Raadsconclusies
heeft de Raad besloten het wapenembargo niet te verlengen. De Raad zal de
mensenrechtensituatie in Oezbekistan nauwlettend blijven volgen en binnen
een jaar de ontwikkelingen op mensenrechtengebied opnieuw evalueren. Op aandringen
van Nederland is in de Raadsconclusies tevens een verwijzing opgenomen naar
de noodzaak voor Oezbekistan om zijn internationale verplichtingen op het
gebied van kinderrechten na te komen.
 Guinee-Conakry
 Naar aanleiding van het gewelddadige optreden van het militaire regime
in Guinee-Conakry tegen een demonstratie van de oppositie, waarbij naar schatting
meer dan 150 doden vielen, heeft de Raad besloten sancties in te stellen tegen
leden van het regime die verantwoordelijk geacht worden voor het geweld. Tegen
deze individuen zijn visa-restricties afgekondigd. Ook worden voorbereidingen
getroffen hun banktegoeden te bevriezen (een asset freeze). Tenslotte is een wapenembargo tegen Guinee Conakry ingesteld,
in lijn met het wapenembargo dat de ECOWAS reeds heeft ingesteld. De EU-hulp
aan Guinee Conakry was na de militaire coup in december 2008 reeds opgeschort.
 Diversenpunt Moldavië
 De Raad sprak kort over de actuele politieke situatie in Moldavië
en over de start van de onderhandelingen over een nieuw samenwerkingsakkoord
met Moldavië. In september is een pro-Europese regering geïnstalleerd. Tot op heden hadden partijen in het Moldavische parlement echter nog
geen overeenstemming weten te bereiken over de verkiezing van een nieuwe president.
De president wordt in Moldavië met gekwalificeerde meerderheid gekozen
door het parlement, waarin de bij de afgelopen verkiezingen verslagen communistische
partij over een blokkerende minderheid beschikt. In het licht van de slechte
financieel-economische situatie van het land pleitten verschillende lidstaten
voor spoedige financiële ondersteuning door de Unie. Bildt stelde dat
indien IMF-steun nog heel lang uitblijft verdere politieke instabiliteit verwachtbaar
is. De Commissie gaf aan op korte termijn 5 miljoen euro aan steun versneld
uit te kunnen keren, maar dat aanvullende financiële middelen pas na
een akkoord met het IMF aan de kunnen komen. Naar verwachting zullen het IMF
en Moldavië op heel korte termijn tot een vergelijk komen. Enkele ministers
verzochten om agendering van Moldavië tijdens de volgende bijeenkomst
van de Razeb, op 16 en 17 november aanstaande.
 Diversenpunt/vrijheid van religie
 Als diversenpunt bracht Italië vrijheid van religie op. Volgens Italië
zou de EU sterker stelling moeten nemen voor de bescherming van religieuze
minderheden en bij een volgende RAZEB Raadsconclusies over dit onderwerp moeten
aannemen. Op basis daarvan zou de EU in VN-verband meer aandacht voor dit
onderwerp kunnen vragen, zo bepleitte Italië gesteund door Denemarken,
en tevens EU-demarches kunnen uitvoeren in landen waar de vrijheid van religie
voor religieuze minderheden, waaronder Christenen, wordt geschonden. Het voorzitterschap
gaf aan te streven naar conclusies in de november-RAZEB. Nederland zou Raadsconclusies
over vrijheid van religie toejuichen, mede gezien de voortrekkersrol die Nederland
in EU- en VN-kader vervult op dit terrein. Zo werkt Nederland momenteel aan
een EU-position paper over godsdienstvrijheid
en was Nederland de afgelopen jaren binnen de Derde Commissie van de AVVN
de initiator van de jaarlijkse resolutie over vrijheid van religie, en zal
het deze ook dit jaar co-sponsoren.
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.