Jaarverslag en slotwet BTW-Compensatiefonds 2009; Rapport Bij het Jaarverslag 2009 van het Btw-Compensatiefonds (G)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2021-10-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139615
 2009-2010
 
 32 360 G
 Jaarverslag en slotwet BTW-compensatiefonds 2009
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET BTW-COMPENSATIEFONDS (G)
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 ’s-Gravenhage, 19 mei 2010
 
 Hierbij bieden wij u het op 7 mei 2010 door ons vastgestelde «Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het BTW-compensatiefonds (G)» aan.
 
 Algemene Rekenkamer
 
 drs. Saskia J. Stuiveling,
 president
 dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
 secretaris
 
 Inhoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Inleiding 5
 
 
 
 
 1.1
 Over dit onderzoek
 5
 
 
 1.2
 Over het BTW-compensatiefonds
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Kwaliteitskaart
 
 
 7
 
 
 
 2.1
 Toelichting op het instrument kwaliteitskaart
 7 
 
 
 2.2
 Toelichting op de kwaliteitskaart
van het BTW-compensatiefonds
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Bedrijfsvoering
 
 
 9
 
 
 
 3.1
 Verwerken van de uitkomsten van
de beleidsdoorlichting op het BTW- compensatiefonds
 9 
 
 
 3.2
 Afhandelen van de garantstelling
van het Rijk voor de Europese subsidies en btw
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Oordelen over het jaarverslag
 
 
 11
 
 
 
 4.1
 Oordeel over de financiële
informatie
 11
 
 
 4.2
 Oordeel over saldibalans en toelichting
 11
 
 
 4.3
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over bedrijfsvoering
 12 
 
 
 4.4
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over gevoerd beleid
 12 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene Rekenkamer
 
 
 14
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht
fouten en onzekerheden niet van toepassing
 
 
 15
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gebruikte
afkortingen
 
 
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Literatuur
 
 
 17
 
 
 
 
 
 1 INLEIDING
 In dit rapport presenteren wij de resultaten van ons rechtmatigheidsonderzoek
bij het BTW-compensatiefonds.
 Hieronder gaan we eerst in op onze onderzoeksaanpak en wijze van rapporteren.
Daarna volgt een korte beschrijving van het BTW-compensatiefonds. In hoofdstuk
2 tonen we de kwaliteitskaart van het BTW-compensatiefonds. In hoofdstuk 3
gaan we in op de bedrijfsvoering. In hoofdstuk 4 presenteren wij vervolgens
onze oordelen over het Jaarverslag 2009 van het BTW-compensatiefonds.
 In hoofdstuk 5 ten slotte geven wij de reactie van de minister van Financiën
op dit onderzoek weer.
 1.1 Over dit onderzoek
 De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals beschreven
in de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001).
 Wij gaan ieder jaar na of de informatie in de jaarverslagen over het gevoerde
beleid, over de bedrijfsvoering en over de financiën tot stand is gekomen
volgens de daarvoor geldende regels en goed is weergegeven in de jaarverslagen.
 Daarnaast onderzoeken we ook de bedrijfsvoering zelf. Hiervoor gaan we
onder andere na of het financieel beheer en het materieelbeheer voldoen aan
de eisen die de CW 2001 (art. 82) stelt.
 De bedrijfsvoering van het BTW-compensatiefonds is onderdeel van de bedrijfsvoering
van het Ministerie van Financiën waarover wij rapporteren in ons Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën (IXB).
 
 In ons rapport bij het jaarverslag melden we zowel de fouten en onzekerheden
in de financiële informatie die de kwantitatieve
tolerantiegrenzen overschrijden, als de fouten en onzekerheden in de financiële
informatie die naar hun aard de kwalitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden.
 Onder «fouten» verstaan we financiële informatie die
niet rechtmatig tot stand gekomen is (dat wil
zeggen: het begrotingsgeld is niet volgens de regels ontvangen of uitgegeven),
of die niet deugdelijk is weergegeven (dat wil
zeggen: er is geen goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag).
 Van «onzekerheden» spreken we wanneer we door onvolkomenheden
in het financieel beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake
is van fouten.
 
 Op www.rekenkamer.nl kunt u meer lezen over hoe onze rapporten bij de
jaarverslagen tot stand komen. Afkortingen die specifiek zijn voor dit rapport,
zijn opgenomen in de bijlagen.
 1.2 Over het BTW-compensatiefonds
 Wij rapporteren over de resultaten van ons onderzoek per jaarverslag.
In totaal zijn er 28 jaarverslagen. Dit rapport gaat over het jaarverslag
van het BTW-compensatiefonds (G).
 
 Indien provincies, gemeenten en WGR-plusregio’s werk zelf doen (oftewel«inbesteden»), wordt er (slechts)
btw betaald over de ingekochte goederen. Wanneer
provincies, gemeenten en WGR-plusregio’s het werk uitbesteden, moeten
zij btw betalen over het totale werk. Dit laatste geldt bijvoorbeeld
voor het uitbesteden van het onderhoud van straten of het onderhoud van provincie-
en gemeentegebouwen. De btw beïnvloedt derhalve de afweging tussen het
uitbesteden van werkzaamheden en het zelf uitvoeren van werkzaamheden. De
btw kan in de kostenafweging net het verschil maken in de keuze tussen uitbesteden
of inbesteden. De te betalen btw vormt daarmee een mogelijk obstakel voor
een doelmatiger bedrijfsvoering. Het BTW-compensatiefonds (gestart per 1 januari
2003) beoogt een eind te maken aan de btw als mogelijke doorslaggevende factor
in het afwegingsproces. Hiertoe compenseert het fonds provincies, gemeenten
en WGR-plusregio’s voor de btw over niet-ondernemersactiviteiten.
 Gemeenten en provincies kunnen zo beter afwegen tussen uitbesteden en
inbesteden. De compensatie levert efficiencyvoordelen op bij uitbesteding.
Voor marktpartijen is er een eerlijkere kans om bij gemeenten en provincies «binnen
te komen». Hiervan profiteren ondernemingen in een groot aantal sectoren
zoals de reiniging en vuilophaal, de aanleg en het onderhoud van infrastructuur,
schoonmaak, catering, archivering en consultancy.
 
 De uitgaven van het BTW-compensatiefonds in 2009 bedroegen € 2,6
miljard en de ontvangsten bedroegen eveneens € 2,6 miljard.
 
 Het BTW-compensatiefonds wordt gevuld door een korting op het Gemeente-
en Provinciefonds. Voor de rijksoverheid brengt de maatregel dus geen extra
uitgaven met zich mee.
 
 De begroting van het BTW-compensatiefonds valt – evenals de begrotingen
IXA (Nationale Schuld) en IXB (Financiën) – onder het beheer van
het Ministerie van Financiën. Daarom zijn de beheerskosten (oftewel de
apparaatskosten) van het fonds niet in deze begroting opgenomen, maar in de
begroting van IXB. Er wordt bezien in hoeverre de doelmatigheid kan worden
vergroot door (delen van) deze begrotingen samen te voegen met ingang van
de begroting 2010. Het BTW-compensatiefonds zou dan als een beleidsartikel
op begroting IXB worden opgenomen.
 In een brief van 27 augustus 2009 (kenmerk FEZ/2009/545) informeerde
de minister van Financiën de Tweede Kamer over het uitstel van de herstructurering
van de begrotingen van Financiën (IXA Nationale Schuld, IXB Financiën,
G BTW-compensatiefonds) met één jaar (Financiën 2009a).
 In zijn brief van 8 maart 2010 (kenmerk FEZ/2010/207) stelt de minister
van Financiën voor om de herstructurering uit te stellen tot het nieuwe
kabinet is aangetreden (Financiën 2010). Dit betekent dat de begroting
2011 de vertrouwde indeling zal hebben.
 2 KWALITEITSKAART
 2.1 Toelichting op het instrument kwaliteitskaart
 De kwaliteitskaart is een nieuw instrument van de Algemene Rekenkamer,
dat we voor het eerst hebben opgenomen in onze rapporten bij de jaarverslagen
2008.
 
 De kwaliteitskaart bestaat uit twee delen. In deel I zijn onze bevindingen
gekoppeld aan de begrotingsartikelen. Dit deel van de kaart laat per artikel
zien:
 • of het begrotingsartikel wordt geraakt door geconstateerde onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën met mogelijk gevolgen
voor de rechtmatigheid, de betrouwbaarheid van gegevens of de kwaliteit van
beleidsinformatie;
 • of wij als gevolg van geconstateerde onvolkomenheden daadwerkelijk
fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid of deugdelijke weergave hebben
geconstateerd;
 • of de geconstateerde fouten en onzekerheden de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden.
 
 In deel II van de kwaliteitskaart vormen de organisatieonderdelen en de
te beheersen bedrijfsvoeringsprocessen het uitgangspunt. Omdat de bedrijfsvoering
van het BTW-compensatiefonds wordt gevoerd door het Ministerie van Financiën
is dit deel van de kwaliteitskaart niet van toepassing.
 
 Voor een verdere toelichting op het instrument kwaliteitskaart verwijzen
wij naar onze website: www.rekenkamer.nl. Hier vindt u achtergrondinformatie
over de kwaliteitskaart en over de gehanteerde criteria en ordeningsprincipes.
 2.2 Toelichting op de kwaliteitskaart van het BTW-compensatiefonds
 Deel I van de kwaliteitskaart laat zien dat het enige begrotingsartikel
van het BTW-compensatiefonds niet wordt geraakt door de door ons bij het Ministerie
van Financiën geconstateerde (ernstige) onvolkomenheden.
 
 Uit deel I van de kwaliteitskaart van het BTW-compensatiefonds blijkt
daarnaast dat bij het begrotingsartikel van het BTW-compensatiefonds de tolerantiegrens
voor de omvang van fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke
weergave niet wordt overschreden en dat derhalve de tolerantiegrens voor het
jaarverslag van het BTW-compensatiefonds als geheel eveneens niet wordt overschreden.
 
 3 BEDRIJFSVOERING
 Wij hebben de bedrijfsvoering van het BTW-compensatiefonds onderzocht.
Onder de bedrijfsvoering vallen alle bedrijfsprocessen die ervoor zorgen dat
een fonds functioneert: het financieel beheer, het materieelbeheer en de processen
op het gebied van personeel, informatievoorziening, administratie, communicatie
en huisvesting.
 
 De bedrijfsvoering van het BTW-compensatiefonds is onderdeel van de bedrijfsvoering
van het Ministerie van Financiën.
 In ons onderzoek naar de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financien
gaan twee onderdelen specifiek over de bedrijfsvoering van het BTW-compensatiefonds.
Daarover rapporteren wij in dit hoofdstuk. De andere conclusies over de bedrijfsvoering
van het Ministerie van Financiën vindt u in het Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën (Algemene
Rekenkamer, 2010).
 3.1 Verwerken van de uitkomsten van de beleidsdoorlichting
op het BTW-compensatiefonds
 In 2009 is er een begin gemaakt met een evaluatie van het BTW-compensatiefonds.
Deze evaluatie heeft de vorm van een beleidsdoorlichting, dat wil zeggen dat
het bestaansrecht van het fonds onder de loep wordt genomen en dat de evaluatie
een synthese zal bevatten van eerder gehouden onderzoeken. De uitkomsten van
de eerder gehouden evaluatie naar de beleving en omvang van de administratieve
lasten zullen bijvoorbeeld in de beleidsdoorlichting betrokken worden.
 In de Begroting 2009 van het BTW-compensatiefonds is aangekondigd dat
de evaluatie van het BTW-compensatiefonds in 2009 zou worden afgerond. Dit
is echter niet gebeurd. Naar verwachting zal deze evaluatie in de zomer van
2010 afgerond zijn en dan zal bezien worden of de uitkomsten reden geven tot
een beleids- dan wel uitvoeringsaanpassing. De evaluatie zal in 2010 besproken
worden in het Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen (BOFV).
 3.2 Afhandelen van de garantstelling van het Rijk
voor de Europese subsidies en btw
 In haar EU-trendrapporten (laatstelijk in het trendrapport 2009 ) heeft de Algemene Rekenkamer enige keren gewezen op
de situatie dat sommige gemeenten en provincies btw kunnen declareren bij
de Europese Unie (EU), die ze ook nationaal gecompenseerd krijgen via het
BTW-compensatiefonds. In september 2006 bleek dat de Europese Commissie (EC)
van oordeel is dat deze praktijk een inbreuk vormt op de Europese regels.
 De Ministeries van Financiën en Economische Zaken besloten om het
standpunt van de EC te accepteren. De betrokken subsidieontvangers (gemeenten
en provincies) hoeven de door hun gedeclareerde btw (over projecten die voor
18 juni 2007 zijn goedgekeurd) echter niet terug te betalen, omdat het
Ministerie van Financiën een garantstelling afgegeven heeft om subsidieverstrekkers
en -ontvangers voor de genoemde periode schadeloos te stellen. Dit om onzekerheid
bij de subsidieverstrekkers en -ontvangers weg te nemen.
 In de begroting voor 2009 van het BTW-compensatiefonds was aangekondigd
dat het afhandelen van de garantstelling van het Rijk voor Europese subsidies
en btw één van de beleidsprioriteiten voor 2009 zou zijn. In
2009 is (slechts) circa € 5,9 miljoen uitgekeerd uit hoofde van
de garantie.
 Het totale garantieplafond bedraagt circa € 48,5 miljoen, waarvan
in 2008 circa € 35,3 miljoen is uitgekeerd. De uitkering van de
garantie is verlopen via de begroting van het Ministerie van Financiën
(IXB) en is terug te vinden in de toelichting van de Najaarsnota 2008 en het
Jaarverslag van het BTW-compensatiefonds over 2008 (Financiën, 2008 en
2009b).
 4 OORDELEN OVER HET JAARVERSLAG
 De Algemene Rekenkamer heeft het Jaarverslag 2009 van het BTW-compensatiefonds
beoordeeld. Wij hebben onderzocht of de minister het begrotingsgeld volgens
de regels heeft ontvangen en uitgegeven en of hij daarover in het jaarverslag
goed verantwoording heeft afgelegd.
 Verder hebben we onderzocht of de informatie in het jaarverslag over de bedrijfsvoering en over het gevoerde beleid, deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet aan de daaraan
te stellen kwaliteitsnormen.
 
 In dit hoofdstuk lichten wij ons oordeel over het jaarverslag toe. Dit
oordeel bestaat uit deeloordelen over:
 • de financiële informatie (§ 4.1);
 • de saldibalans (§ 4.2);
 • de totstandkoming van de informatie over de bedrijfsvoering (§ 4.3);
 • de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid (§ 4.4).
 4.1 Oordeel over de financiële informatie
 De financiële informatie in het jaarverslag bestaat uit de verantwoordingsstaat
waarin de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten zijn weergegeven, en de
toelichting daarbij.
 
 De financiële informatie dient op grond van de CW 2001:
 • rechtmatig tot stand te zijn gekomen;
 • deugdelijk te zijn weergegeven;
 • te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De financiële informatie in het
Jaarverslag 2009 van het BTW-compensatiefonds voldoet aan de eisen die de
CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten en onzekerheden
in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd die onze
tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten
en onzekerheden blijft ook onder de tolerantiegrens voor de financiële
informatie in het jaarverslag als geheel.
 
 
 
 
 
 Omdat we geen fouten en onzekerheden hebben aangetroffen in de financiële
informatie in dit jaarverslag, hebben we het gebruikelijke overzicht van fouten
en onzekerheden niet opgesteld voor dit rapport.
 4.2 Oordeel over saldibalans en toelichting
 De saldibalans is een overzicht van de posten die aan het eind van het
jaar nog openstaan en die naar het volgende jaar moeten worden meegenomen.
Bij de saldibalans hoort een toelichting waarin nadere informatie wordt verstrekt
over de afzonderlijke posten op deze balans.
 
 De informatie in de saldibalans dient op grond van de CW 2001:
 • rechtmatig tot stand te zijn gekomen;
 • deugdelijk te zijn weergegeven;
 • te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie in de saldibalans
in het Jaarverslag 2009 van het BTW-compensatie- fonds voldoet aan de eisen
die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten en onzekerheden
in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de
tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten
en onzekerheden in de saldibalansposten blijft ook onder de tolerantiegrens
voor de saldibalans als geheel.
 
 
 
 
 
 Omdat we geen fouten en onzekerheden hebben aangetroffen in de saldibalans,
hebben we het gebruikelijke overzicht van fouten en onzekerheden niet opgesteld
voor dit rapport.
 4.3 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over bedrijfsvoering
 In de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag verantwoordt de minister
zich over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering (of het begrotingsgeld
volgens de regels is uitgegeven) en over de totstandkoming van de beleidsinformatie.
 De informatie over de bedrijfsvoering dient op grond van de CW 2001:
 • op deugdelijke wijze tot stand te zijn gekomen;
 • te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 Deze twee aspecten, die geen betrekking hebben op de kwaliteit van de
informatie zelf, betrekken wij in ons oordeel over de informatie over de bedrijfsvoering.
 
 Om tot een oordeel te komen over de totstandkoming van de informatie hebben
wij de volgende aspecten ervan onderzocht:
 • Beschikt de minister over een procedure voor de totstandkoming
van de bedrijfsvoeringparagraaf waarin de bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van alle actoren zijn vastgelegd?
 • Heeft de minister vooraf criteria geformuleerd om te bepalen wat
opmerkelijke zaken en tekortkomingen in de bedrijfsvoering zijn?
 • Is het verloop van het totstandkomingsproces controleerbaar en
is het afwegingsproces daarbij transparant vastgelegd?
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie over de bedrijfsvoering
in het Jaarverslag 2009 van het BTW-compensa- tiefonds is op deugdelijke wijze
tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 
 Het onderzoek naar de bedrijfsvoering van het fonds zelf is onderdeel
van ons rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Financiën,
hoofdstuk IXB (Algemene Rekenkamer, 2010).
 4.4 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over gevoerd beleid
 Wij geven ieder jaar een oordeel over de totstandkoming van de beleidsinformatie
en over de vraag of deze informatie voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie over het gevoerde
beleid in het Jaarverslag 2009 van het BWT-compen- satiefonds is op deugdelijke
wijze tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
 
 
 
 
 5 REACTIE MINISTER VAN FINANCIËN EN NAWOORD
ALGEMENE REKENKAMER
 De minister van Financiën reageert in zijn brief van 28 april 2010
op onze rapporten bij de jaarverslagen over 2009 van het Ministerie van Financiën
(IXB), Nationale Schuld (IXA), BTW-compensatiefonds (G). Hij geeft daarin
het volgende aan: «het rapport van het BTW-compensatiefonds geeft geen
aanleiding tot een reactie». Wij zien daarom geen aanleiding voor een
nawoord. De volledige tekst van de brief staat op onze website www.rekenkamer.nl
 OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN NIET VAN TOEPASSING
 
 Omdat we geen fouten en onzekerheden hebben aangetroffen in de financiële
informatie in het jaarverslag en in de saldibalans, hebben we het gebruikelijke
overzicht van fouten en onzekerheden niet opgesteld voor dit rapport.
 GEBRUIKTE AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 Btw
 Belasting toegevoegde
waarde
 
 
 BOFV
 Bestuurlijk Overleg
Financiële Verhoudingen
 
 
 CW
 Comptabiliteitswet 
 
 
 EC
 Europese Commissie
 
 
 EU
 Europese Unie 
 
 
 WGR
 Wet gemeenschappelijke
regelingen
 
 
 
 
 
 Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen.
 LITERATUUR
 
 Algemene Rekenkamer (2010). Rapport bij het Jaarverslag
2009 van het Ministerie van Financiën. Tweede Kamer, vergaderjaar
2009–2010, 32 360 IXB, nr. 2. Den Haag: Sdu.
 
 Financiën (2008). Najaarsnota 2008. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 792, nr. 1. Den Haag: Sdu.
 
 Financiën (2009a). Brief minister van Financiën. Kenmerk FEZ/2009/545.
 
 Financiën (2009b). Jaarverslag en Slotwet BTW-compensatiefonds
2008. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 IXA,
nr. 1. Den Haag: Sdu.
 
 Financiën (2010). Herstructureren begrotingen
Financiën. Brief minister van Financiën. Kenmerk FEZ/2010/207.
 
 
 
 Wet Gemeenschappelijke Regelingen.
 
 
 Belasting over Toegevoegde Waarde (oftewel «omzetbelasting»).
 
 
 EU-trendrapport 2009. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 842,
nrs. 1–2.