Europese Raad; Verslag van een algemeen overleg; Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 9 december 2009, inzake de Europese Raad
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139808
 2009-2010
 
 21 501-20
 Europese Raad
 
 
 
 
 Nr. 
 462
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 14 januari 2010
 De vaste commissie voor Europese Zaken en
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebben
op 9 december 2009 overleg gevoerd met de minister-president, minister
Balkenende van Algemene Zaken, minister Verhagen van Buitenlandse Zaken en
staatssecretaris Timmermans van Buitenlandse Zaken over:
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 9 december 2009 met het verslag van de Raad Algemene Zaken en Externe
Betrekkingen (RAZEB) van 7 en 8 december 2009 (21 501-02, nr. 939);
 
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 8 december 2009 met de geannoteerde agenda van de Europese Raad
van donderdag 10 en vrijdag 11 december 2009 (21 501-20, nr. 458).
 
 Van dit overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
 Waalkens
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Ormel
 De griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,
 Nijssen
 
 
 
 Voorzitter: Ormel
 
 
 Griffier: Mittendorff
 
 
 Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Blom, Ten Broeke, Ormel,
Peters en Wiegman-van Meppelen Scheppink,
 
 en minister-president Balkenende, minister Verhagen en staatssecretaris
Timmermans die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun ministeries.
 
 De voorzitter: Ik open hierbij het algemeen
overleg ter voorbereiding van de komende Europese Raad.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik loop
de agenda langs die wij al hadden en vervlecht daarin het verslag dat net
binnenkwam. Dat is een beetje lastig, want ik geef in alle eerlijkheid toe
dat ik dit, net als mijn collega’s, nu zo’n beetje aan het lezen
ben. Als het onduidelijk is, kan de regering wellicht een toelichting geven.
 Allereerst de institutionalia die ik wil combineren met de financieel-economische
situatie. Er stond vanochtend een bericht op de EUobserver, een website die
over het algemeen vrij goed geïnformeerd is, dat er Spaanse plannen zouden
liggen om nieuwe regels op te stellen om de economische crisis te bestrijden.
Die zouden ook betrekking hebben op governancemodellen, de exitstrategieën
om uit deze crisis te komen en de nieuwe Lissabonagenda. Kan de regering daar
iets meer over vertellen? Bij mijn weten staat hierover niets in het verslag.
Ik verbaas mij er enigszins over dat de Lissabonstrategie wel in het verslag
staat. Wij hebben de afgelopen maand daar een aantal keer over gesproken.
 
 De voorzitter: Ik verzoek u rekening te houden
met de agenda. Krantenberichten zijn mooi, maar wij houden een algemeen debat
naar aanleiding van het verslag en de geannoteerde agenda.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik het over de exitstrategie,
de Lissabonstrategie en de institutionalia en ik stel een vraag over het voorstel
van de nieuwe, inkomende voorzitter. Het lijkt mij zeer relevant en het heeft
met de agenda te maken.
 Ik kreeg het gevoel dat de Nederlandse regering een heel realistische
benadering voor de Lissabonagenda zou kiezen. Wie schetst mijn verbazing?
Ik zie daar ineens weer staan dat zij een ambitieuze Lissabonagenda wil. In
plaats van een paar heldere, concrete doelstellingen waar wij de regering
graag over zouden horen, wordt er weer in heel algemene termen gesproken over
een nieuwe relatie met een natuurlijke omgeving, het aanpassen van wereldwijde
verhoudingen en het hoofd bieden aan vergrijzing. Ik vertaal dat maar even:
milieu, het probleem van de rise of the rest – zoals dat zo mooi wordt
omschreven – en de bevolkingspolitiek. Laten wij nu milieu en bevolkingspolitiek
eens even buiten beschouwing laten en ons proberen te concentreren op de zaken
waar Europa meters mee kan maken. Ik zie die in deze agenda niet terug en
ik hoor graag wat de inzet voor die nieuwe Lissabonagenda zal zijn. Er is
een nieuwe Commissie die zich oriënteert en in maart krijgen wij de Lissabontop.
Het is van het grootste belang dat Nederland aandringt op concrete stappen.
Ook hier wordt overigens over governance gesproken, dus ook hier zijn die
mogelijke Spaanse voorstellen relevant.
 De VVD blijft van mening dat het jammer is dat het Stockholm Programma
op het gebied van integratie en asielbeleid – waar we ook meters moeten
maken – blijft hangen in niet concrete teksten. De samenvatting van
de vijf pijlers is daar een voorbeeld van. Wij willen een restrictief, fair
en liefst liberaal migratiebeleid. Die termen komen totaal niet terug in de
stukken. Dit is de Nederlandse positie en ik zie graag dat wij die
als inzet kiezen. Wat betreft Kopenhagen zijn er slotteksten over het klimaat
uitgelekt waaruit zou blijken dat er geen emissiereductiedoelstellingen meer
worden genoemd en dat het verdrag of de verklaring die straks wordt aangenomen
juridisch niet bindend is. Graag daarover duidelijkheid.
 Wij hebben een overleg gehad met minister Van der Hoeven over het Emissions
Trading System (ETS). Uit de plannen van het kabinet zou men op kunnen maken
dat er over twintig jaar ongeveer 40 mld. aan kosten aan de Nederlandse samenleving
wordt opgelegd als het gaat om het ingrijpen via subsidies, kolencentrales,
de verplichting van Carbon Capture and Storage (CCS), de verplichting van
warmtekracht en andere zaken waarop de regering erg regisserend probeert op
te treden. Dat komt neer op € 150 per Nederlands ingezetene, dus
voor een gezin op zo’n € 500 aan extra kosten. Het is van
tweeën één: of men gaat voor ETS en gelooft in de marktwerking
en de oplossingen waar bedrijven zelf mee komen of men grijpt maximaal in
met alle kosten van dien. Het zal geen verbazing wekken dat wij voor de eerste
mogelijkheid kiezen. Waarvoor kiest de Nederlandse regering? Ik spreek heel
nadrukkelijk de minister-president aan in zijn hoedanigheid als voorzitter
van het Innovatieplatform waarin hij het bedrijfsleven probeert uit te dagen
om zo veel mogelijk te doen.
 Hoe kan het dat ik in geen enkel stuk over Servië «volledige
samenwerking» terugvindt? Wij hebben alleen maar toegang tot het verslag
van de aanklager, de heer Brammertz, dat hij vorige week heeft uitgegeven
en tot de teksten die hij heeft uitgesproken. «Full cooperation»
wordt nergens genoemd. Sterker nog: hij zegt tevreden te zijn met de verbeterde
samenwerking, die moet blijvend zijn, maar er zijn additionele positieve resultaten
voor nodig. Het stuk is anders dan de vorige keer gelardeerd met verwijzingen
naar de noodzaak om ook de laatste twee voortvluchtige oorlogsmisdadigers
te grijpen. De Nederlandse regering zegt dat zij ervan overtuigd is dat Servië
de operationele capaciteit heeft om dat te doen en Servië zegt dat zelf
ook voortdurend. In mijn oog is er dan geen reden om naast de stap die, gesteund
door de VVD, op asielgebied al is gezet, nu ook nog eens een keer handelsvoordelen
te gaan geven. Uit de berichtgeving in de Volkskrant van gisteren moet ik
opmaken dat minister Verhagen spreekt over «volledige samenwerking».
Kan de regering mij uitleggen wat Brammertz tijdens de presentatie aan de
regering heeft gezegd? Heeft hij dat niet in het openbaar gezegd en in het
verslag gezet? Wij kunnen het niet rijmen dat deze stap nu gezet wordt. Het
zat er dik in dat dit zou gebeuren en wij hebben daarover vorige week al onze
teleurstelling uitgesproken. Er blijft nu niet zo heel veel meer over behalve
dat het stabilisatieakkoord nog niet verzonden is; die minimale winst moeten
wij dan maar even pakken. Hoe ziet het vervolg eruit? Gaan wij nu over een
halfjaar met hetzelfde niveau van samenwerking alsnog die stabilisatie- en
associatieovereenkomst (SAO) toegestuurd krijgen? Is dat al voldoende? Of
blijft de eis staan die minister Verhagen ooit formuleerde van «Mladiæ
on a plain or train»? Tot slot: ik vind het vreemd dat er weer een hoofdstuk
over Turkije geopend wordt, terwijl er niet wordt voldaan aan het Ankaraprotocol.
Daar worden weer geen conclusies aan verbonden. Sterker nog, er wordt weer
wat gegeven. Misschien zie ik het verkeerd, maar graag duidelijkheid daarover.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. De tijd dat Kopenhagen nog een verre deadline was, is voorbij.
Kopenhagen is nu. De besluitvorming in de Europese Raad is het laatste moment
om straks in de tweede helft van de klimaatconferentie een eerlijk en goed
Europees bod op tafel te leggen. Yvo de Boer heeft in zijn openingsspeech
benadrukt dat de tijd van herhalen van verklaringen en posities voorbij is.
Kopenhagen moet een succes worden, dat heeft de ChristenUnie steeds gezegd.
Ik voeg daar vandaag aan toe dat Kopenhagen alleen een succes
zal worden als er besloten wordt tot forse en directe acties die de dag na
de conferentie ondernomen kunnen worden.
 De ChristenUnie is blij dat het Verenigd Koninkrijk steun heeft uitgesproken
voor het opschroeven van het Europese reductiedoel naar een onvoorwaardelijke
30%. Frankrijk heeft zijn eigen reductiedoel al opgeschroefd naar 30%.
Verwacht kan worden dat ook Frankrijk een Europees reductiedoel van 30%
zal ondersteunen. Duitsland zal dat vast en zeker ook doen, gelet op de eigen
40%. Het is bijzonder dat de Franse minister Borloo in Kopenhagen heeft
voorgesteld om een publiek fonds, een climate justice fund, op te richten
dat automatisch, voorspelbaar en additioneel aan de Official Development Assistance
(ODA) zou moeten zijn. Kortom: genoeg moois om als Nederland van harte te
ondersteunen, zowel de reductiedoelstelling van 30% als het fonds.
 Wat moeten wij aan met de uitgelekte Deense tekst? Dit document is door
een diplomate omschreven als «a very dangerous document for developing
countries». Het is geschreven door rijke Westerse landen en uit de tekst
blijkt dat er geen rol is voor ontwikkelingslanden. Er wordt zelfs meer uitstoot
voor ontwikkelde landen dan voor ontwikkelingslanden voorgesteld. Ook zou
het milieuverdrag van Kyoto uit 1997 nergens in de tekst worden genoemd. Daarmee
wordt in de woorden van een woordvoerder van Oxfam Novib eigenlijk het enige
verdrag waarmee rijke landen wettelijk worden verplicht tot het verminderen
van broeikasgassen ten graven gedragen. Ik hoor hierop graag een reactie van
de regering.
 Van Kopenhagen ga ik naar het financiële toezicht; twee onderwerpen
die steeds minder ver van elkaar staan en een steeds logischer verbinding
vormen. Het is mooi dat er stappen zijn gezet, maar toch is mij nog veel onduidelijk.
Dat wordt misschien het beste geïllustreerd door blijdschap bij zowel
de Britten als de Fransen. Normaal gesproken is het bijna niet mogelijk om
beide landen vol blijdschap over een voorstel te laten zijn, dus mijn vraag
is: wat is er aan de hand? Ligt hier werkelijk een ei van Columbus op de plank
of is het voorstel multi-interpretabel met veel ruimte voor verschillende
uitleg? Hoe ziet dat toezicht eruit? Is het Frans, dus aanzienlijk, of Brits,
dus bijna niets? Wat houdt zeggenschap over nationale grensoverschrijdende
financiële instellingen in? Hoe ziet dat eruit? Op welke termijn moeten
de onderhandelingen tussen voorzitterschap, Commissie en Europees Parlement
zijn afgerond? Wat is het mandaat, de brandbreedte, voor het voorzitterschap?
Ten slotte: wie moet er leidend zijn in de coördinatie van exitstrategiën
die gewenst zijn door het kabinet?
 Over de Lissabonstrategie heb ik een heel ander verhaal dan mijn collega
van de VVD. De ChristenUnie vindt het mooi dat duurzaamheid aandacht krijgt.
Wel maken wij de kanttekening dat wij erop moeten letten dat het een geïntegreerd
geheel is, dus groei én duurzaamheid. Verantwoorde groei moet centraal
staan en in die term ligt besloten dat verantwoord en groei niet naast elkaar
moeten bestaan of, nog erger, dat milieu er buiten gelaten moet worden, zoals
de VVD voorstelt.
 Wij hebben waardering voor het Stockholm Programma. Ik wil markeren dat
in de toekomst de rol van het Parlement op deze terreinen versterkt zal gaan
worden. Ik heb wel moeite met de haast die vorige week is gemaakt; een paar
justitieonderwerpen zijn snel even in de Raad besproken met het oog op de
naderende medezeggenschap van het Europees Parlement. Ik heb begrepen dat
de Eerste Kamer hier ook not amused over was.
 Wij ondersteunen de inzet van minister Verhagen op het gebied van Servië.
Dit is een logische stap in de ondersteuning van de pro-Europese regering
van Servië en ook in het bevorderen van eenheid in de regio door het
voorkomen van spanning tussen Servië en bijvoorbeeld Kroatië. Ik
had te weinig tijd om het verslag over Turkije te kunnen doornemen, maar gemakshalve
sluit ik aan bij de vragen van de VVD.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Mevrouw Wiegman
vindt dit een logische stap voor Servië. Kan zij uitleggen hoe logisch
zij het vindt dat er over Kroatië heel negatieve woorden worden gesproken
omdat daar nog een paar documenten zoek zijn en dat Servië wordt beloond
omdat daar twee oorlogsmisdadigers zoek zijn? Het ene land wordt on hold gezet,
het andere land wordt beloond. Denkt zij dat dit de spanning in de regio ten
goede zal komen?
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Dit is een heel gevoelige situatie die wij hebben besproken toen wij het kortgeleden
over uitbreiding hadden. Het blijft lastig wegen, maar wij vonden de verhouding
zoek. Wij hadden het idee dat Kroatië vrij gemakkelijk door kon stomen,
terwijl daar wat kanttekeningen bij te maken zijn. Wij hebben toen, volgens
mij samen met het CDA, de vraag geopperd of de houding van Nederland ten opzichte
van Servië verlengd moet worden, of dat er ruimte is om die open te breken,
gezien de ontwikkelingen en veranderingen in Servië.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): In de conclusies
van de Raad die ons net hebben bereikt, staat ten aanzien van Kroatië
op pagina 3: de samenwerking van het Joegoslaviëtribunaal valt te verbeteren.
Dat hoor ik niet meer ten aanzien van Servië. Daar wordt eerder in positieve
termen over die samenwerking gesproken.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ik heb het verslag onvoldoende kunnen lezen. Het enige wat ik kan doen, is
reflecteren op hetgeen wij hier kortgeleden hebben besproken, de opmerkingen
die wij als ChristenUnie toen hebben gemaakt, en mij baseren op hetgeen wij
van minister Verhagen tot vanmorgen te horen hebben gekregen en waarin hij
de enigszins gewijzigde houding van Nederland verklaart. Wij steunen die.
 
 De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Er zijn in
de Kamer momenten geweest waarop wij dachten dat wij te weinig over onze inzet
in Europa praatten. Ik heb nu de indruk dat wij de kans lopen in herhaling
te vervallen. Ik ga proberen om dat te voorkomen, want ik vind dat een Tweede
Kamerlid zich een beetje aan de grote lijn moet houden. Op het moment dat
wij zo vaak over hetzelfde onderwerp van gedachten wisselen, neigen wij ertoe
om in details te verzanden. Ik probeer dat te voorkomen en doe dat aan de
hand van het verslag dat ik de afgelopen twintig minuten tot mij heb genomen.
 Ik begin met de complimenten aan de staatssecretaris die gepleit heeft
voor een EU-begrotingsevaluatie. Wij hebben daar uitgebreid over gesproken,
zowel tijdens de voorbereiding van de RAZEB als tijdens de Staat van de Europese
Unie. Tegelijkertijd zie ik dat een aantal lidstaten daar eigenlijk geen behoefte
aan heeft. Dat is een beetje vreemd als de Europese Rekenkamer voor de zoveelste
keer – vijftien keer is toch niet helemaal lekker – iets zegt
over de begroting en de verantwoording. Het verbaast mij dat andere landen
helemaal niet over een evaluatie willen praten, terwijl dit aan de orde van
de dag zou moeten zijn. In ieder geval is de inzet van de staatssecretaris
daarin uitstekend geweest en ik hoop dat dit een vervolg gaat krijgen in het
denken over een nieuwe financiering van de Unie. Daar hebben wij tijdens de
Staat van de Unie ook over gepraat.
 Er zijn lovende woorden gesproken over de mogelijkheden om Kroatië
het lidmaatschap van de Unie toe te zeggen. Er staat ook in het verslag dat
Kroatië het hartstikke goed doet, behalve op het gebied van de consolidering
van de rechtstaat. Dat vind ik een raar verhaal; dat lijkt mij juist een van
de belangrijkste punten. Misschien kan de regering daarop reageren?
 Ook ik heb de kranten over Servië gelezen. Het verslag maakt veel
duidelijk. Ik stel vast dat de krantenberichten die ik heb gezien niet geheel
in overeenstemming zijn met hetgeen hier op papier staat. Als ik de krantenberichten
mag geloven, wordt Servië volgend jaar lid van de EU, maar volgens mij
is dat helemaal niet het geval. Ik wil minister Verhagen een vergelijking
voorhouden en dan kan hij mij vertellen of die dit goed samenvat. Ik heb ooit
eens gezegd dat de deur voor Servië nog steeds dicht is, maar dat het
nu onder een afdakje staat. Mag ik de stap die de minister afgelopen week
heeft gezet, vertalen als dat Servië op dit moment in het klompenhok
zit, maar nog niet binnen is? In plattelandsgebieden is er eerst een deur,
dan heb je een klein hokje waar men zijn klompen neerzet, maar dan ben je
nog steeds niet binnen. Volgens mij is dat ongeveer de samenvatting van dit
verhaal.
 De inzet van de Lissabonstrategie is volledig in overeenstemming met wat
wij hier de afgelopen weken hebben besproken, dus daarover verder geen opmerkingen.
Ten slotte: tijdens de RAZEB van vorige week heb ik aan de staatssecretaris
gevraagd of hij een probleem wilde bespreken met de Litouwse overheid. Ik
zie dat niet terug in het verslag, maar ik ben benieuwd wat daaruit is gekomen.
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. De
regering staat op het punt om af te reizen naar de eerste Europese Raadsbijeenkomst
onder het Verdrag van Lissabon. Daarbinnen moet de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger
alle plaats krijgen om haar zaken in gang te zetten en haar ambities voor
een sterk Europees buitenlandbeleid vorm te geven. Als ik de agenda van het
Spaanse voorzitterschap zie, met veertien EU-toppen met de hele wereld voor
het komende halfjaar, vraag ik mij af of zij daarvoor voldoende de kans en
tijd krijgt. Graag een reactie.
 De minister-president heeft ons tijdens het debat over de Staat van de
Unie toegezegd dat hij met de kersverse Eurocommissaris digitale agenda zou
spreken over het belang dat wij hechten aan internetburgerrechten, toegang
tot internet, internet als onderdeel van het buitenland, netneutraliteit en
privacy. Ik ben benieuwd naar zijn reactie.
 De Kamer heeft gisteren een motie aangenomen waarvan GroenLinks, het CDA
en D66 de initiatiefnemers waren. De motie roept de regering op zich ervoor
in te zetten dat groene innovatie een prioritaire plek krijgt op de nieuwe
Lissabonagenda. Ik roep de minister-president op om daarmee bij de komende
Europese Raad meteen een begin te maken door daarvoor een krachtig pleidooi
te voeren. Misschien kan hij wijzen op de samenhang tussen groene innovatie
en nieuwe banen: iedere windmolen levert zeven banen op. Daarbij moet in gedachten
worden gehouden dat de EU waar het op groene innovatie en investeringen aankomt,
allang voorbij is gestreefd door landen als Zuid-Korea en China. Ook Amerika
heeft nu al meer windenergie dan de EU. Het pleidooi moet dus ook zijn dat
de EU een sprintje moet trekken, wil zij haar ambities als koploper waarmaken.
 De Europese Raad heeft voorzien in conclusies over Stockholm. Tegelijkertijd
ligt er een kritische resolutie van het Europees Parlement waarvan mijn fractie
de inhoud deelt. Als het Stockholm Programma op deze wijze door de Raad wordt
aangenomen, voorzie ik de komende tijd een kritische, problematische verhouding
met het Europees Parlement elke keer als Stockholmonderdelen aan de orde komen.
Is het niet beter om daarop te anticiperen door beter te luisteren naar de
punten die in de kritische parlementsresolutie staan? Er kan bijvoorbeeld
gevolg worden geven aan de oproep om de Commissie alle wetgeving die ziet
op terrorisme, politie en justitiesamenwerking in het kader van privacy en
gegevensbescherming grondig te laten evalueren. Het Parlement heeft ook opgeroepen
om niet tot lancering van nieuwe instrumenten als het Europese Passenger Names
Record (PNR) systeem over te gaan zonder dat een grondige impact assessment
is uitgevoerd. Het roept ook op om niet op «Air Frontex», het
gezamenlijk uitzetbeleid van asielzoekers gefinancierd door Frontex,
over te gaan zolang het asielbeleid van verschillende Europese landen nog
zulke grote verschillen kent en wij mensen uitzetten die door het ene land
zijn afgewezen, maar door het andere land hadden kunnen worden aangenomen
of andersom.
 Het klimaat is de pièce de résistance van de agenda van
de Europese Raad aan de vooravond van Kopenhagen. Daarover zijn al veel woorden
gewisseld. Ik sluit mij aan bij de oproep van de ChristenUnie-fractie –
ik hoop dat ik die inbreng zo mag opvatten – om er een schepje bovenop
te doen nu Engeland er een lans voor heeft gebroken dat de EU overgaat tot
het toezeggen van 30% reductie, niet voorwaardelijk maar keihard up
front. Deelt de regering mijn inschatting dat daarover een discussie binnen
de Europese Raad zal ontstaan?
 Mijn complimenten aan de regering dat zij wel een concreet bedrag op tafel
weet te leggen voor de fast start klimaatsteun. Nederland zal over drie jaar
verspreid 300 mln. op tafel willen leggen. Denkt dat regering dat ook andere
EU-lidstaten zodanig concreet in hun toezeggingen zullen zijn dat tegen de
tijd dat de EU aan de Kopenhagentafel zit, er inderdaad een bedrag van 2 mld.
in een zak op tafel staat voor de fast start klimaatsteun? Ook mijn fractie
heeft zorgen over berichten over uitgelekte onderhandelingsteksten van het
Kopenhagenvoorzitterschap. Kyoto zou worden losgelaten en er zou een dubbele
standaard geïntroduceerd worden voor de toegestane economische groei
voor ontwikkelingslanden enerzijds en rijke landen anderzijds. Hoe kijkt de
regering daartegen aan? Het lijkt ons zeer onwenselijk.
 De EU heeft altijd de rol van aanjager in het klimaatdebat willen spelen.
Daarbinnen wil Nederland nog eens een koploper zijn. Ik wens de regering bij
het vervullen van die rol oprecht heel veel succes toe in Kopenhagen. Het
is de grootste wereldconferentie over klimaat aller tijden. Ik neem aan dat
er geen verschil van mening meer bestaat tussen wat mijn fractie ambieert
en wat de regering voorstaat, namelijk dat er een deal komt waarin rijke landen
hun verantwoordelijkheid nemen voor de historische uitstoot en scherpe reductiepercentages
op zich nemen en voldoende geld op tafel leggen voor klimaatsteun aan ontwikkelingslanden.
 Voorzitter: Ten Broeke
 De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Omdat de
RAZEB 7 en 8 december 2009 was, heb ik er begrip voor dat wij het verslag
daarvan laat hebben ontvangen. Dat betekent wel dat ik daar slechts staccato
enkele reacties op kan geven.
 Het Stockholm Programma, het nieuwe werkprogramma op het gebied van vrijheid,
veiligheid en recht, zal aangenomen worden. Onze waardering daarvoor. Wij
hebben gehoord dat de Tsjechen moeite hebben met het punt over gelijke rechten
van EU-burgers en legale migranten. Wordt dit een punt van discussie tijdens
de top? Wat zal dan de Nederlandse inbreng zijn? Wij vinden dat er geen uitzonderingspositie
voor Tsjechië moet komen. De Commissie zal in de eerste helft van 2010
een voorstel burgerinitiatief presenteren, een onderdeel van het Verdrag van
Lissabon. Aan wie wordt dat het eerst gepresenteerd? Aan de Raad of aan het
Europees Parlement? Op welke wijze kunnen nationale parlementen invloed uitoefenen
op dit voorstel van de Commissie?
 Vanzelfsprekend wordt gesproken over een nieuwe structuur voor financieel
toezicht en een strategie voor groei en werkgelegenheid. Gaat besproken worden
wanneer alle lidstaten weer moeten voldoen aan de criteria van het Stabiliteits-
en Groeipact? Diverse lidstaten nemen behoorlijk draconische maatregelen om
hun overheidsfinanciën weer op orde te brengen; toekomend voorzitter
Spanje bevriest bijvoorbeeld alle ambtenarensalarissen. Ook Nederland staat
aan de vooravond van grote maatregelen. Het is dan wel van belang dat ook
de andere lidstaten maatregelen nemen en er een tijdpad komt wanneer
wij weer allen moeten voldoen aan de criteria die wij onszelf gesteld hebben.
 Het is goed dat innovatie en transitie naar een duurzame economie blijvend
op de agenda staan. Wij hebben gisteren vele moties aangenomen waaronder een
motie van mevrouw Peters die medeondertekend is door het CDA. Wij vragen hierin
om nadrukkelijk de aandacht te vestigen op het belang van een duurzame economie.
Een grote verandering is dat de Hoge Vertegenwoordiger, Lady Ashton, aanwezig
zal zijn op de top en dat de ministers van Buitenlandse Zaken afwezig zullen
zijn. Sommige lidstaten zijn tegen dit besluit van voorzitter Zweden. Wat
is de positie van Nederland hierin?
 De Kopenhagenconferentie is gaande tijdens deze Europese top. Mevrouw
Wiegman sprak al over het Verenigd Koninkrijk dat heeft uitgesproken dat het
Europese reductiedoel opgeschroefd zou kunnen worden naar 30%. Is de
regering bereid de verhoging van het Europese reductiedoel te steunen? De
CDA-fractie geeft hiervoor haar steun.
 Er zal ook gesproken worden over het nucleaire programma van Iran. Kan
de regering aandacht vragen voor de gespannen interne verhoudingen en de beroerde
mensenrechtensituatie in Iran? In Iran zijn enorme demonstraties gaande tegen
het regime. Honderden studenten worden gevangen gehouden. Wij vragen om vanuit
de EU-Raad het regime in Iran nadrukkelijk te wijzen op de mensenrechtensituatie,
ook voor de gevangengenomen studenten.
 
 Mevrouw Peters (Groen Links): Ik hoor nu een
pleidooi van het CDA dat Nederland er samen met Engeland voor moet pleiten
dat de EU niet 20% reductie aanbiedt, maar meteen onvoorwaardelijk
30%. Mijn fractie heeft daar keer op keer voor gepleit en moties over
ingediend. Volgens mij is de laatste versie daarvan gisteren nog weggestemd,
dus dat moet wel zijn door de tegenstem van onder andere uw fractie. Ik ben
heel blij als ik hier een ommekeer in het standpunt van de CDA-fractie bespeur,
maar ik vraag daar wel een toelichting op. Bent u bereid om uw tegenstemmen
uit het verleden meteen om te zetten in voorstemmen als de regering uw suggestie
niet meteen omarmt en wij dit met een motie moeten bekrachtigen?
 
 De heer Ormel (CDA): Ik stel de open vraag
hoe de regering gaat reageren op een voorstel dat kennelijk gedaan gaat worden.
Dan moet u niet meteen mij mee proberen te trekken. Wij hebben gisteren tegen
uw motie gestemd, dat weet u. Ons signaal is duidelijk, maar wij bespeuren
dat er bij sommige lidstaten een beweging gaande is. De open vraag is nu:
hoe gaat Nederland reageren in die discussie? Niets meer en niets minder.
 
 Mevrouw Peters (Groen Links): Die beweging
van Engeland heb ik al bespeurd, die vind ik moedig. Ik dacht bijna de CDA-fractie
op net zulk moedig gedrag te kunnen betrappen, maar de terugtrekkende beweging
is nu al begonnen. U zei net dat de CDA-fractie het steunt als Nederland zich
aansluit bij de oproep van Engeland om 30% aan te bieden. Kunt u dat
bevestigen, want uw reactie op mijn interruptie was niet zo helder.
 
 De heer Ormel (CDA): Mijn reactie is zoals
ik die heb gegeven. Het was een open vraag. Er is kennelijk een discussie;
ik ben benieuwd hoe de Nederlandse regering daarop gaat reageren.
 
 De heer Blom (PvdA): Ik ga het ook nog eens
een keer proberen: ik heb het toch echt anders gehoord. De heer Ormel zei
dat Engeland voorstelt om met een reductiepercentage van 30 te komen en zijn
volgende zin was: «als de regering hierin meegaat, dan heeft dit de
steun van de CDA-fractie». Ofwel hij zegt dat hij het anders bedoeld
heeft, ofwel hij steunt dat reductiepercentage van 30.
 
 De heer Ormel (CDA): De heer Blom weet ook
dat wij niet zomaar getallen moeten noemen die enorme gevolgen en implicaties
kunnen hebben. Wij gaan serieus, zoals alle partijen, om met moties, hoewel
het er nogal veel zijn. Een van die moties waar wij gisteren over gestemd
hebben, was een motie van mevrouw Peters. Die motie is door de Kamer verworpen.
Dat is een uitspraak van de Kamer. Wij gaan niet de dag nadat die motie is
verworpen er weer een andere wending aangeven. Ik heb gezegd – wellicht
te enthousiast – dat er een discussie gaande is. Mevrouw Wiegman had
het daar ook over. Ik ben benieuwd hoe de Nederlandse regering in die discussie
zit. Dat wil ik graag horen.
 
 De heer Blom (PvdA): Ik ben wel tevreden met
het tussenzinnetje «misschien was ik wat te enthousiast». Dat
zegt heel veel, dus ik neem de uitspraken die in eerste instantie door de
heer Ormel zijn gedaan niet meer zo serieus.
 
 De heer Ormel (CDA): De heer Blom moet al
mijn uitspraken zeer serieus nemen en hij weet dat ik een enthousiaste inborst
heb.
 Voorzitter. Ik vraag aandacht voor de beroerde mensenrechtensituatie in
Iran. Nu de Europese Unie een rechtspersoon is geworden, kan het mensenrechtenverdrag
ondertekend worden. Wordt daarover gesproken over de komende top? De EU-Raad
steunt de Afghanistanstrategie, lees ik in het verslag. Mooi, maar komt er
dan ook EU-boter bij de vis?
 Wij steunen het beleid met betrekking tot Servië. De heer Blom had
het over het klompenhok; voordat je vanuit de deel in de woonkeuken bent,
heb je op een boerderij nog heel veel barrières te nemen en dat geldt
ook voor de Europese boerderij. Over Macedonië of de Former Yugoslav
Republic of Macedonia (FYROM) zoals het officieel nog steeds heet, staat in
het verslag dat tijdens het volgende voorzitterschap «mogelijk»
een besluit genomen zal worden. Is het niet mogelijk om te opperen om tijdens
het volgende voorzitterschap een besluit te nemen?
 Ik moet de minister van Buitenlandse Zaken complimenteren als ik in het
verslag lees dat hij tijdens de bespreking van het vredesproces in het Midden-Oosten
heeft ingebracht dat de status voor Jeruzalem als hoofdstad van zowel Israël
als een toekomstige Palestijnse staat een uitgangspunt in de onderhandelingen
dient te zijn.
 Voorzitter: Ormel
 Minister Balkenende: Voorzitter. Ik sta zelf
stil bij aspecten die wat meer op mijn terrein liggen: Lissabon, enkele economische
aspecten en Kopenhagen. De minister van Buitenlandse Zaken zal ingaan op punten
van buitenlands beleid: Servië, Turkije, mensenrechten en het Midden-Oosten.
De staatssecretaris zal enkele elementen meenemen die ik zelf ook aan de orde
stel, maar hij zal ook stilstaan bij het Stockholm Programma.
 Er is gesproken over de afwezigheid van de ministers van Buitenlandse
Zaken. Het Verdrag van Lissabon voorziet in een andere samenstelling van de
Europese Raad. In de oude verdragen ging het om de regeringsleiders plus de
ministers van Buitenlandse Zaken. Aan die situatie is een eind gekomen en
dat betekent dat wanneer het voorzitterschap dat nodig acht, kan worden voorzien
in de aanwezigheid van andere bewindslieden. Dit is de eerste keer dat wij
werken met het nieuwe juridische regime en dat is ook de reden geweest waarom
het voorzitterschap in overleg met de heer Van Rompuy heeft gezegd: laten
wij het beperken tot regeringsleiders. Wij moeten gewoon eens kijken hoe dit
uitpakt. Formeel kan het en ook de grote lidstaten hebben gezegd dat zij zich
hierin kunnen vinden. Het ligt wel gevoelig: een flink aantal van de ministers
van Buitenlandse Zaken heeft hier moeite mee. De minister van Buitenlandse
Zaken zal hier straks nader op ingaan. Ik zei net al tegen hem dat het soms
handig is om een ander bewindspersoon bij je te hebben als er conclusies vastgesteld worden, zodat kan worden bekeken op welk terrein die liggen. Het is
niet ongebruikelijk dat de aanwezigheid van de minister van Financiën
geboden is als wij spreken over de financiële perspectieven. Dat is altijd
zo geweest; in vroegere jaren was minister Zalm er en ik ben met minister
Bos in Brussel geweest. De bespreking van de Lissabonagenda zou ook iets kunnen
zijn waarbij de minister van Financiën dan wel de minister van Economische
Zaken aanwezig is. Dat moeten wij even bekijken. Wanneer onderwerpen van buitenlandse
politiek op de agenda staan, is het heel nadrukkelijk van belang dat de ministers
van Buitenlandse Zaken aanwezig zijn. Wij zullen moeten leren hoe hiermee
om te gaan, want het verdrag voorziet in deze mogelijkheid. In ieder geval
is voor deze Raad gekozen voor de aanwezigheid van alleen de regeringsleiders.
Het is geen automatisme – dat hebben wij uit het verdrag geschrapt –
maar wij moeten wel toe naar een werkbare formule. Het is een kwestie van
verder zoeken. Misschien kan de minister van Buitenlandse Zaken nog iets zeggen
over zijn waarnemingen op dit punt.
 Ik heb heel veel met de Kamer gesproken over Lissabon. Ik begrijp dat
heel goed, want het raakt de vraag hoe wij Europa positioneren. Wat is voor
Europa essentieel om in de toekomst te kunnen voorzien in genoeg innovatie,
dynamiek, werk en economische activiteit? Vooraf maak ik de volgende opmerking:
toen de Lissabonagenda startte, zo’n tien jaar geleden, is de eerste
vijf jaar de kritiek geweest dat het eigenlijk erg alle kanten uitschoot.
Het was te ongericht. Ik herinner mij heel goed dat bij de midterm review –
oud-premier Kok heeft daar het nodige aan gedaan – werd gezegd dat wij
meer focus aan moesten brengen. Toen is nadrukkelijk gekozen voor het thema
jobs and growth. Dat heeft geleid tot meer focus in de Lissabonagenda; landen
werden aangesproken op het monitoren van zaken. Die focus heeft ertoe geleid
dat er meer is gesproken over wat de Lissabonagenda kan betekenen, wat er
gedaan moet worden en wat lidstaten te doen hebben. Bij de opvolger van de
Lissabonstrategie moet evenzeer worden gekeken naar het aanbrengen van focus.
Ik zeg er nadrukkelijk bij – ik kom nu bij het punt van mevrouw Peters
en hetgeen ik heb gezegd in het debat over de Staat van de Unie – dat
het heel goed is om die focus te combineren met de noodzaak van meer duurzaamheid.
Wij hebben vanochtend nog een overleg gehad in de Raad voor Internationale
en Europese Zaken (RIEZ), een onderraad van de ministerraad, en toen is nadrukkelijk
gesproken in termen van sustainable growth and jobs. Met andere woorden: milieu
is geen Fremdkörper. Ik heb goed begrepen hoe hier in de Tweede Kamer
over wordt gedacht. Wij hebben meer dynamiek en ondernemerschap nodig en die
horen verbonden te worden met meer duurzaamheid. Dat hebben mevrouw Peters
en mevrouw Wiegman gezegd en zo zit ik er zelf ook in. Die focus moet wel
worden behouden; er worden ook zaken als armoede bijgehaald. Terecht, maar
dat is niet direct het wezen van Lissabon. Daar heb je andere programma’s
voor nodig. Het gaat mij nu om de Lissabonstrategie. Willen wij daar een succes
van maken dan heb je die focus nodig in relatie met duurzaamheid. Voor de
Nederlandse regering staat dit ook voorop. Verder zeg ik tegen mevrouw Peters
dat groene innovatie voor een derde deel in het Zevende Kaderprogramma voor
research and development zit. Wat ons betreft moet dit ook in het Achtste
Kaderprogramma worden voortgezet. Wij zullen in het voorjaar nader met elkaar
spreken over de focus van de Lissabonagenda, maar het is goed dat wij dit
debat nu met elkaar hebben, omdat de Europese Commissie zich zal gaan zetten
aan de follow up van de Lissabonstrategie.
 Ik ben wat gehandicapt want er werd gesproken over een stuk in de EUobserver
over Spanje. Ik moet daar terughoudend in zijn. Wanneer wij het in algemene
zin hebben over de economische en financiële toekomst van Europa, dan
hebben wij een aantal dingen centraal te stellen. Ik heb net iets gezegd over
de noodzaak van het aanbrengen van focus in relatie tot Lissabon. Voorlopig
hebben wij te maken met de noodzaak om economieën te stimuleren.
Daar vond en vindt overleg over plaats in de Europese gremia. Wanneer wij
het hebben over de exitstrategiën dan moeten wij gemeenschappelijke lijnen
uitzetten ten aanzien van de vraag hoe lidstaten voldoen aan hun verplichtingen
op het gebied van het herstel van overheidsfinanciën. Ik ben erg blij
dat wij elkaar in Europa daarop scherp houden. Mevrouw Wiegman stelde ook
de vraag hoe dit procedureel zit. De Ecofin en de Europese Commissie moeten
erop toezien of lidstaten aan hun verplichting voldoen. De Kamer weet dat
landen al aanbevolen hebben gekregen wanneer zij moeten voldoen aan de min
3%. Voor Nederland is dat in 2013 en dat geldt voor tal van andere
landen. Het is noodzakelijk dat die zaak internationaal wordt afgestemd. De
lijn die er nu is, Ecofin, Europese Commissie, elkaar scherp houden, afspraken
serieus nemen, coördinatie, is geboden, want anders ontstaan er te grote
verschillen in Europa.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik erken dat de
minister-president niet direct op de hoogte kan zijn van een bericht dat ook
mij pas op het laatste moment heeft bereikt, maar laat ik hem een klein beetje
helpen. De counterpart van de heer Timmermans, de heer Garrido, schijnt te
hebben gezegd: «Our goal is to agree directives on financial supervision,
macro-prudential supervision and micro-prudential supervision.» Dat
is een heleboel supervision terwijl wij net hebben afgesproken dat er drie
boards zouden komen. Is dit aanvullend op het staande pakket dat de Europese
Commissie heeft opgesteld waarin, als ik het wel heb, zo’n kleine vijftien
richtlijnen zijn verwoord zoals buffervermogens van banken et cetera? Of is
dit een aanvullend traject dat de Spanjaarden voornemens zijn te doen en kan
ik het zien als een uitbreiding van het type supervisie waar wij nu net ja
tegen hebben gezegd? Ik zou dat overigens toejuichen, maar is dit ook de indruk
van de regering?
 
 Minister Balkenende: Ik combineer uw opmerkingen
over de geluiden uit Spanje van de heer Garrido met de vraag die mevrouw Wiegman
stelde over het financieel toezicht. Daar zit een samenhang in. De Spaanse
collega van de heer Timmermans heeft in algemene termen gesproken over de
uitdaging van het Spaans voorzitterschap. Het eerste punt is de exit uit de
economische crisis, het tweede de post-Lissabonstrategie en het derde het
financieel toezichtpakket dat aangenomen is in juni. Dit zijn drie belangrijke
onderwerpen die Spanje overneemt van het Zweeds voorzitterschap. Wat is dan
precies dat toezichtpakket? Dit bestaat uit het creëren van een set geharmoniseerde
regels en consistente toepassing daarvan van de nationale toezichthouders,
het verzekeren van een gezamenlijke toezichtscultuur en een consistente toezichtspraktijk,
en het bindend bemiddelen bij geschillen over de EU-regels tussen nationale
toezichthouders. Dan hebben we nog het gebruik van volle toezichtscompententies
voor toezicht op credit rating agencies en tot slot het verzekeren van een
gecoördineerde respons in crisissituaties. Het pakket moet na de Europese
Raad naar het Europees Parlement, en waarschijnlijk doelt Spanje daarop. Kortom:
Spanje spreekt over een aantal zaken dat nu ook al aan de orde is. Het financiële
toezicht zit al een hele tijd in de lijn van macro- en microfinancieel toezicht.
Ik heb de elementen aangegeven van het pakket, die lijken mij zeer werkbaar.
Ik heb niet de indruk dat er opeens heel andere zaken aan de orde zijn, maar
uiteraard zullen wij de vinger aan de pols houden, ook aan de hand van de
vragen die naar voren zijn gebracht. Het gaat mij erom dat wij hetgeen wij
hebben afgesproken continueren en versterken.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik wijs ook op het
artikel dat u ooit met bondskanselier Merkel schreef over de wil van de Nederlandse
regering om nog iets verder te gaan. Mocht het nu zo zijn dat het Spaanse
voorzitterschap voornemens is om dit toezicht verder aan te kleden,
dan willen wij daar graag op tijd van op de hoogte worden gesteld.
 
 Minister Balkenende: Dat gebeurt altijd. De
heer Blom maakte een heel wijze opmerking dat wij nogal eens herhalingen aantreffen.
Dat hangt nu eenmaal samen met de dynamiek van onze vergadering; die onderwerpen
komen steeds terug en er is altijd een algemeen overleg voorafgaand aan en
een plenair debat na afloop van de Europese Raad. Ik weet hoe de Kamer denkt
over het punt van toezicht en de Kamer weet dat wij op een aantal punten wat
verder wilden gaan. Wij houden elkaar hiervan goed op de hoogte. Laten wij
zorgen dat hetgeen wij hebben afgesproken, kan worden doorgezet. Voor het
overige heb ik goed nota genomen van de opmerkingen van de heer Blom.
 Mevrouw Peters is even afwezig, maar ik begin toch maar aan haar vragen.
Er is al contact geweest met de nieuwe Commissaris voor de digitale agenda,
privacybescherming en dergelijke. Ik heb op 30 november 2009 uitvoerig
met mevrouw Kroes gesproken over haar nieuwe functie. Daarbij passeerde de
aandachtspunten die zijn genoemd de revue. Mevrouw Kroes bereidt zich nu voor
op haar werkzaamheden, het vaststellen van haar agenda en het leggen van contacten.
Zij bereidt zich ook voor op de hoorzittingen in het Europees Parlement. Ik
heb met haar afgesproken dat wij regelmatig contact onderhouden over deze
digitale agenda. Dit terrein is strategisch van groot belang voor het economisch
herstel in Europa, maar ook voor beleidsterreinen als gezondheidszorg, onderwijs
en innovatie.
 De gelekte teksten over Kopenhagen zijn een vervelend fenomeen; in Nederland
hebben wij daar heel veel ervaring mee. Zo moet het dus niet, maar het is
inherent aan een conferentie waar zo veel mensen aanwezig zijn dat er iets
naar buiten komt. Ik ben daar zelf eerlijk gezegd niet zo zenuwachtig over
want het hoort bij dit soort conferenties. Laten wij hieraan niet te veel
waarde hechten in dit stadium. De opzet van het akkoord dat wij voor ogen
hebben, voorziet in reductiedoelstellingen die later moeten worden ingevuld.
Al langer is duidelijk dat Kopenhagen geen verdrag gaat opleveren, maar dat
wel het doel duidelijk is dat wij een tijdpad moeten hebben en criteria moeten
vaststellen. Er zal een bindend verdrag moeten komen. Als wij het hebben over
de Kyotoafspraken, dan gaat het ons om een combinatie van het vaststellen
van heldere doelen, het zorgen voor adequate financiering en het in de gaten
houden van de positie van ontwikkelingslanden.
 Dit raakt het punt van de 30%-reductie. Als GroenLinks zegt dat
ze onvoorwaardelijk 30% reductie wil, dan zeg ik dat ik daar absoluut
niet aan begin. Geen denken aan. Ik zet mij nadrukkelijk in voor die 30%,
maar ik wil wel een situatie hebben dat andere landen worden meegenomen. Als
wij zeggen: een onvoorwaardelijk reductie van 30%, dan zeggen anderen:
mooi, dat hebben wij binnen, dat doet Europa. Het gaat erom dat wij oog hebben
voor het mondiale level playing field. Het blijkt dat de vroege EU-inzet van
min 30% CO2-uitstoot tijdens de voorjaarsraad 2007 heeft
gewerkt omdat die conditioneel was. Op het ogenblik zien wij dat landen als
Australië, de VS, Japan en Noorwegen de Europese Unie gevolgd zijn. Ook
landen als China, Brazilië, India en Rusland hebben nationale ambities
op tafel gelegd, maar wij zijn er nog niet. Nu die voorwaarden loslaten, is
echt niet handig want dan zou onze druk wegvallen. Mevrouw Peters sprak over
het Verenigd Koninkrijk, maar dat heeft die voorwaarden niet laten vallen.
Het heeft wel de min 30%-ambitie zwaar aangezet. Zo zit ik er zelf
ook in. Ik wil gaan voor 30%, maar wel op een manier die geloofwaardig
is. Als wij zelf zeggen «onvoorwaardelijk», gaan wij daar strategisch
niet goed mee om en dat ga ik absoluut niet doen.
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Mijn excuus dat
ik even werd weggeroepen. De minister-president zei dat het niet geloofwaardig
is om nu meteen onvoorwaardelijk 30% op tafel te leggen.
Hoe waardeert hij dan het Engelse voorstel?
 
 Minister Balkenende: Ik heb aangegeven dat
het Verenigd Koninkrijk niet de voorwaarde heeft laten vallen en niet heeft
gezegd dat het ongeconditioneerd is. Het heeft wel nadrukkelijk gezegd dat
het wil gaan voor die min 30%. Ik heb eerder de argumenten gegeven
waarom ik er niets voor voel om onvoorwaardelijk 30% te bieden. Wij
zullen anderen evenzeer moeten confronteren met hun verantwoordelijkheden.
Dat hangt samen met het mondiale level playing field.
 De heer Ten Broeke heeft het gehad over de verhouding tussen ETS en energiebelastingen.
Hij zei: het is of/of. Dat ben ik niet met hem eens. In december 2008 heeft
de Europese Raad een klimaat- en energiepakket vastgesteld waarmee de min
20% CO2 is ingevuld. De ene helft van dat pakket bestaat
uit ETS voor een aantal industriële sectoren, maar voor de andere helft
gaat het om zaken als de bebouwde omgeving, landbouw en transport. Beide hebben
een prijs, ofwel door aankoop van emissierechten op de veiling ofwel door
een toeslag op de elektra- en de gasprijs. Ik ben het met hem eens dat er
geen dubbele betalingen moeten worden gevraagd. Daar let het kabinet streng
op door eventueel geld terug te ploegen. Hoe dit precies vorm krijgt, is onderwerp
van onderzoek en daarover bestaat contact tussen de ministers van Economische
Zaken en van VROM. Het is niet of/of: wij hebben ook in het verleden steeds
gekozen voor een en-enbenadering en wij gaan goed kijken hoe dit feitelijk
uitpakt.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Dat snap ik, want
in dat systeem draait het rond. Ik heb het over aanvullend nationaal beleid
dat bedrijven de ruimte geeft om zelf te kiezen voor gas of kolen of andere
vormen van alternatieve aanwending van energie of reductie. Als men daar nog
eens heel veel beleid en subsidies en zelfs dwang op zet, dan holt men de
werking van ETS uit. Ik vraag u, ook in uw hoedanigheid van voorzitter van
het Innovatieplatform, wat dan nog de uitdaging is voor het bedrijfsleven.
 
 Minister Balkenende: Ik heb niet zo veel te
zeggen over hoe internationaal die verhouding is tussen het ene en het andere
instrumentarium. Ik volg zeer wel uw redenering dat wij moeten bekijken hoe
een nationaal instrument zich verhoudt tot het internationale speelveld; dat
is een kwestie van wijs beleid. Wij hebben in het verleden wel eens gezien
dat een nationale kop op Europese regelgeving heel verkeerd kan uitpakken.
Dat inzicht is inmiddels wel gerijpt. De Nederlandse regering dient steeds
oog te hebben voor de condities waaronder ondernemingen moeten opereren. Ook
daar speelt het level playing field nadrukkelijk een rol. Ik heb in algemene
zin hier een paar opmerkingen over gemaakt. Ik vind dat wij op moeten passen
voor strategieën waarmee wij onszelf in de voet schieten. Tegelijkertijd
wil ik wel graag de dynamiek op het gebied van de versterking van duurzaamheid
overeind houden. Daar moeten wij op een verstandige manier mee omgaan. Die
discussie speelt op nationaal niveau. Ik denk dat wij die niet hier hoeven
te voeren, maar ik begrijp uw argumentatie dat wij moeten letten op de notie
van het level playing field omdat je daarmee in de problemen kunt komen.
 
 Minister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de
Kamer voor haar complimenten. Je moet jezelf rijk rekenen als je die een keer
krijgt. De Kamer verwijst naar de verklaring over Iran die de Europese Raad
vrijdag in principe aanneemt. Die verklaring zal zich voor een groot deel
richten op het nucleaire dossier. De Kamer weet dat op dit moment alle handreikingen
door Iran van de hand gewezen worden en dat het land vrij provocerend aangeeft
door te willen gaan met de verrijking en niet mee wil werken met het International
Atomic Energy Agency (IAEA). Dat heeft geleid tot een buitengewoon felle en
negatieve reactie van ElBaradei, iets wat in het verleden niet
zo vaak in zulke heldere bewoordingen is gebeurd. Omdat het nucleair programma
bijzonder ernstig en urgent is, zal daar in de verklaring zeer duidelijk aandacht
aan besteed worden. Tegelijkertijd zegt de Kamer terecht dat er ook aandacht
moet zijn voor de mensenrechtensituatie, voor de studenten, de onderdrukkingen
die door blijven gaan, de arrestaties, de martelingen en de doodstraffen die
zijn uitgesproken. Juist op het punt van de voortdurende schending van de
mensenrechten zal de verklaring een veroordeling bevatten. Op initiatief van
Nederland zal, naast het nucleaire dossier dat op de mogelijke sancties ingaat,
specifiek aandacht geschonken worden aan de continue schendingen van mensenrechten.
De Raad zal zich ook uitspreken over Afghanistan. Dat is wel in het verslag
van de RAZEB vermeld, maar aangezien dit gisteren besloten is, stond dat niet
in de geannoteerde agenda. Dit past binnen de strategie zoals wij die zelf
als Nederland voorstaan.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Wordt overwogen
om Europese havens te sluiten voor die rederijen die tot twee keer toe zijn
betrapt op het vervoeren van wapens? Wordt overwogen om inreisbeperkingen
voor het regime in te stellen? Er kan maar één conclusie zijn:
een verrijking voorbij 5% is alleen maar nuttig en noodzakelijk als
je die voor nucleaire wapens wilt gebruiken. Iran heeft meer dan tien opwerkingsfabrieken
terwijl Nederland er maar één heeft en daarmee 25% van
de wereldmarkt bedient. Dat kan maar één doel hebben: het maken
van een nucleaire bom. Er moeten nu gewoon maatregelen genomen worden. Ik
steun de minister om nog een keer verklaringen aan te nemen waarin terecht
op de mensenrechtenschendingen wordt gewezen, maar wordt het geen tijd om
verder te gaan?
 
 Minister Verhagen: Dat is precies waar de
Raad zich op richt. Zij wil een duidelijk signaal afgeven dat wat betreft
de Europese Unie tot het tweede spoor, de versterking en het aanscherpen van
de sancties, overgegaan moet worden indien er geen verbeteringen van de zijde
van Iran plaatsvinden. Wij trekken op dit punt niet alleen zeer nauw op met
de Verenigde Staten, maar ook met de vaste Veiligheidsraadleden die zich ook
met het dossier van Iran bezighouden, in het kader van de E3 plus 3. Wij kijken
in eerste instantie hoe wij de sancties en het sanctiepakket via de Veiligheidsraad
kunnen aanscherpen. Dat is natuurlijk het meest effectief. Juist in de contacten
tussen de Verenigde Staten en Rusland en tussen de Verenigde Staten en China
is daarover gesproken. Het is nog niet duidelijk of er overeenstemming komt
binnen de Veiligheidsraad, maar dit heeft de voorkeur. Nederland heeft meerdere
malen gezegd dat de Europese Unie klaar moet zijn met een pakket aan aanvullende
sancties, mocht de Veiligheidsraad niet tot overeenstemming komen. Als die
geblokkeerd wordt door Rusland of China moet de Europese Unie samen met de
Verenigde Staten optreden. Dat vraagt niet alleen afstemming binnen de EU,
maar ook met de Verenigde Staten. De aanscherping van de sancties en een breed
pakket liggen nu voor. Als de conclusie vrijdag aanvaard wordt door de ministers-presidenten,
al dan niet in aanwezigheid van de ministers van Buitenlandse Zaken –
sommige zullen op de gang staan te wachten, ik niet, maakt u niet ongerust –
dan wordt de opdracht gegeven aan de ministers van Buitenlandse Zaken om in
januari hier verder besluitvorming op door te voeren. Ik ben het volledig
met de heer Ten Broeke eens. Het is volstrekt ondenkbaar dat het verrijken
van uranium tot 20%, dus boven de 5%, voor vreedzaam gebruik
is. Dat is volstrekte kul. Daarom heeft ElBaradei ook zo fel gereageerd. Als
men dan nog eens doorgaat met het bouwen van nieuwe installaties die dat versterken,
is de claim van Iran dat dit voor vreedzaam gebruik is volstrekt ongeloofwaardig.
Dat is de reden voor die scherpe verklaring.
 De heer Ten Broeke wijst op de smokkel van wapens via schepen van de Iraanse
staatsrederij. Het is zeer schokkend dat de wapens die recent geconfisceerd
zijn klaarblijkelijk bedoeld waren voor Hezbollah, een terroristische organisatie
die als doel heeft het aanvallen van onschuldige burgers in Israël. Dit
geeft nog eens de ernst van de zaak aan. Veiligheidsraadresolutie 1803 roept
staten op om binnen het bestaande internationaalrechtelijke kader ladingen
van de Islamic Republic of Iran Shipping Lines (IRISL) van en naar Iran te
controleren indien er aanwijzingen zijn dat goederen worden vervoerd die ingezet
kunnen worden in het Iraanse nucleaire- of raketprogramma. De EU heeft die
maatregel als zijnde een onderdeel van de Veiligheidsraadresolutie overgenomen
en verder aangescherpt door de lidstaten van de EU te verplichten vrachten
van deze maatschappij te inspecteren indien er een vermoeden bestaat dat het
om illegale goederen gaat. Dus niet alleen als het zich richt op het raketprogramma
van Iran, maar ook ten behoeve van bijvoorbeeld de bevoorrading van Hezbollah.
Wij hebben – ik heb dat al in antwoord op schriftelijke vragen doorgegeven –
het regime doorgevoerd dat expliciet alle vracht vervoerd door deze maatschappij
in de hoogste risicocategorie wordt geplaatst en dat derhalve de douane juist
deze zendingen nauwkeurig moet controleren. Wij gaan in ons regime dus verder
dan de Europese Unie en zeker verder dan de Veiligheidsraad. Tot op heden
hebben wij niet gezien dat door deze extra controle verboden goederen in beslag
worden genomen. Wij zien wel, daar wijst de heer Ten Broeke op, dat deze maatschappij
onze havens mijdt. Dat is veelzeggend: wij scherpen de controle aan, voeren
het inspectieregime door en de schepen komen niet meer naar Nederland. Het
is geen bewijs, maar ik vind dit een sterke aanwijzing dat er iets niet deugt.
Men wil blijkbaar niet gecontroleerd worden. Wij moeten nu een sanctiepakket
hebben dat zoden aan de dijk zet, dat duidelijk maakt dat wij niet accepteren
wat Iran doet en dat ook zo breed mogelijk aanvaard wordt. Daar richt de raad
zich op en ik heb er alle vertrouwen in dat de staatshoofden en ministers-presidenten
deze lijn zullen vaststellen.
 De vraag over het mensenrechtenverdrag is interessant. Op zich gaat het
Handvest verder dan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM),
maar het gaat er in wezen om dat de EU een rechtspersoonlijkheid is die toe
kan treden tot het EVRM. Dit staat overigens beslist niet op de agenda van
de Europese Raad en is nu niet aan de orde. Ik vind het wel interessant. Wij
hebben de mogelijkheden om verdragspartij te worden eerder bepleit en die
gaan wij in Brussel allemaal in kaart brengen. Als wij die mogelijkheden hebben
om privaatrechtelijke verbintenissen aan te gaan, zullen wij uiteraard de
vraag naar de EU als verdragspartij bij het mensenrechtenverdrag aan de orde
stellen. Dit komt ongetwijfeld naar de Commissaris/vicevoorzitter van de Europese
Commissie in de komende periode de Hoge Vertegenwoordiger. Zij is voor vijf
jaar benoemd en wij zullen daar met haar over van gedachten wisselen, mits
het Parlement dat goedkeurt.
 De heer Ormel vraagt wat wij ervan vinden om de onderhandelingen met Macedonië
nu niet te openen, maar daar tijdens het volgend voorzitterschap op terug
te komen. De Kamer vraagt vaak om het vetorecht in te zetten, want wij moeten
toch pal staan voor onze eigen ideeën en opvattingen. Ik kan verzekeren
dat het Griekse parlement op een aantal terreinen nog heftiger is dan de Kamer.
De Kamer kan zich dat wellicht niet voorstellen, maar dat is soms wel het
geval. Dat geeft tegelijkertijd aan dat als al die parlementen dat doen, wij
geen stap verder komen op geen enkel dossier, want er zal altijd wel iets
zijn dat ertoe leidt dat men onoverkomelijke bezwaren ziet. Griekenland was
niet bereid om verder te gaan dan een afspraak om hierop tijdens het volgend
voorzitterschap, dus in het komende semester, terug te komen. Uiteraard is
de achtergrond hiervan de naamskwestie met de «Voormalige Joegoslavische
republiek van Macedonië» dan wel «Macedonië»;
die is nog niet opgelost. Wat ons betreft had de raad kunnen besluiten om
de onderhandelingen in maart te openen, gelet op de appreciatie van de Europese
Commissie van de voortgang van de hervormingen in Macedonië.
Tegelijkertijd is er een beroep gedaan op beide landen om tot een vergelijk
te komen. De Kamer weet dat bilaterale kwesties en geschillen nog wel eens
problemen kunnen opleveren. De druk op Griekenland om een oplossing over die
naamskwestie mogelijk te maken neemt toe, want de unilaterale blokkade tegen
FYROM wordt pijnlijk. Ik hoop dat – ik heb dat tijdens mijn ontmoeting
met de minister van Buitenlandse Zaken van FYROM gezegd – Skopje de
ruimte gebruikt om flexibel te zijn. Gelijk hebben en gelijk krijgen is, ook
in de buitenlandse politiek, niet altijd hetzelfde.
 De heer Ten Broeke koppelde de zaken Kroatië en Servië. Het
was wel een heel aardige oneliner van de heer Ten Broeke om te zeggen: waar
gaat het over, een paar documentjes versus het los laten lopen van ernstige
misdadigers? Hij heeft ze wel eens minder gehad; dit was een goede. Maar hij
slaat de plank mis door Kroatië en Servië op één lijn
te stellen en te doen alsof wij veel soepeler zijn ten aanzien van Servië
dan ten aanzien van Kroatië. Kroatië is veel en veel verder, dat
staat op het punt om lid te kunnen worden van de Europese Unie; alle onderhandelingen
zijn daar al geweest. Ondanks het feit dat er op dit punt geen volledige samenwerking
is met het Joegoslaviëtribunaal, zijn er in het verleden ook door de
heer Ten Broeke stappen goedgekeurd ten aanzien van Kroatië. Dan kan
hij wel doen alsof een documentje iets anders is dan een voortvluchtige misdadiger,
maar als je dat documentje nodig hebt om iemand te kunnen veroordelen waarvan
iedereen weet dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan ernstige misdrijven
tegen de menselijkheid, dan kan de heer Ten Broeke dit niet onder zo’n
oneliner vatten. Daarbij komt dat Brammertz, de procureur-generaal die als
geen ander kan beoordelen hoe de samenwerking is, van mening is dat er een
volstrekt onvoldoende samenwerking is van Kroatië met het Joegoslaviëtribunaal.
Dat is nogal een aantijging.
 De heer Blom vraagt zich af hoe wij kunnen zeggen dat het in Kroatië
allemaal geweldig is en dat het land het goed doet, terwijl de rechtsstaat
zo essentieel is. Ja, de rechtsstaat is inderdaad essentieel, maar in het
Commissierapport heeft men het totaal van de onderhandelingshoofdstukken bekeken
en op al die hoofdstukken is men tot de conclusie gekomen dat men alles heeft
gedaan dat op het punt van hervormingen nodig is. Kroatië doet het eigenlijk
hartstikke goed. Dat laat onverlet dat het nog het nodige moet doen op het
terrein van de rechtstaat zoals corruptiebestrijding, training van rechters
en wegwerken van achterstanden van het Openbaar Ministerie. Ik ben het dus
volledig met de heer Blom eens dat men nu niet alle criteria vervuld heeft
om over te gaan tot het afsluiten van de onderhandelingen. Overigens constateerde
minister Hirsch Ballin tijdens zijn bezoek in september jl. ook dat Kroatië
voortgang maakt op het punt van justitie. Als het gaat om de lijst van Transparency
International dan moet je constateren dat Kroatië hoger staat dan sommige
EU-lidstaten. Het zal de heer Ten Broeke niet verbazen, maar dat is wel een
feit. De Kamer weet dat juist op het punt van Justitie en Binnenlandse Zaken,
de JBZ-pijler, de onderhandelingen over dit hoofdstuk niet geopend zijn omdat
onder andere Nederland dat blokkeert op grond van de tekortschietende samenwerking
met het Joegoslaviëtribunaal. Wij geven wel bilateraal en in het kader
van de Europese Unie ondersteuning aan Kroatië op het punt van de JBZ-sector
zodat het hieraan kan gaan voldoen.
 
 De heer Blom (PvdA): De minister vat het wel
samen, maar niet zo scherp als ik bedoel. Als een land lid wil worden van
de Europese Unie dan moet het voldoen aan alle voorwaarden wat betreft rechtsstatelijkheid.
Dan kan je wel zeggen dat aan de rest van de voorwaarden wel wordt voldaan,
behalve aan die rechtsstatelijkheid, maar dat is ongeveer hetzelfde als zeggen
dat een voetballer alle facetten van het voetbalspel beheerst, behalve het
aan de bal zijn. Je kunt nooit ver in het proces zijn als je aan de
elementen van het proces niet voldoet. Dat is mijn inzet. Als het gaat om
de toetreding van Kroatië lopen wij te hard.
 
 Minister Verhagen: Ik maak die vergelijking
niet, dat doet de heer Blom. Ik vind dat die verkeerd is omdat er tientallen
hoofdstukken zijn waarover men moet onderhandelen en waarop men aan voorwaarden
moet voldoen. Dat betekent dat je niet alleen moet kunnen voetballen, maar
ook moet kunnen hardlopen, speerwerpen en fietsen. Als wij constateren dat
men goed kan fietsen, goed kan speerwerpen en goed kan hardlopen, maar nog
niet goed kan voetballen, dan voldoet men nog niet aan de voorwaarden, maar
constateer ik dat men aan de andere eisen wel voldoet. Zo simpel is het, om
bij zijn vergelijking te blijven.
 Voorzitter. De heer Ten Broeke was het meest kritisch over Servië
en de anderen complimenteerden mij. Ik wil de heer Ten Broeke vragen of hij
wil dat Mladiæ gearresteerd wordt. Hij knikt, goed zo. Vindt hij dat
Servië nu alles doet wat het kan om hem te pakken?
 
 De voorzitter: Ik wil de minister verzoeken
om deze vorm niet te kiezen en de vragen te beantwoorden.
 
 Minister Verhagen: Ik dacht: laat ik eens
iets anders proberen. Ik wil hiermee aantonen dat de heer Ten Broeke het beter
denkt te weten dan de openbaar aanklager. Ik heb gevraagd om Brammertz aan
de raad te laten rapporteren hoe hij de samenwerking van Servië met het
Joegoslaviëtribunaal beoordeelt. Ik kan niet beoordelen of Servië
op alle vragen die Brammertz stelt een antwoord geeft en aan alle eisen die
hij stelt voldoet. Brammertz kan dat wel. Hij heeft nee geantwoord op mijn
vraag of Servië meer kan doen dan het nu doet en ja op de vraag of hij
tevreden is met de samenwerking. Wie ben ik dan om te zeggen dat ik niet tevreden
ben met de samenwerking? Tegelijkertijd heeft hij gezegd dat hij nooit zal
zeggen – zelfs niet als Mladiæ hier in de cel zit – dat
er volledige samenwerking is omdat hij vindt dat dit een politiek oordeel
is. Hij zegt zelf alleen: Servië doet alles wat het moet en kan doen.
Wel zegt hij dat we zeker moeten stellen dat het dat over een maand nog steeds
doet. Ik heb gekeken hoe je enerzijds kunt belonen dat Servië volledig
samenwerkt en doet wat het moet doen en anderzijds kunt zeker stellen dat
het dat over een maand en over een halfjaar nog steeds doet, zeker zolang
de twee verdachten nog niet opgepakt zijn en niet in Scheveningen in de cel
zitten. Daarom heb ik bij het interim-akkoord de blokkade, het Nederlandse
veto ten aanzien van de inwerkingtreding van het interim-akkoord, opgeheven
en daarmee geef ik een positief signaal. Om druk te houden op Servië
zodat het blijft samenwerken naar volle tevredenheid van Brammertz, heb ik
gezegd dat wij over een halfjaar zullen bezien of de volgende rapportage van
dien aard is dat wij kunnen besluiten tot het starten van het ratificatieproces.
Ik zag in de krant staan dat de heer Ten Broeke zei: wij zullen niet overgaan
tot ratificatie. Dank je de koekoek: wij zullen de ratificatie niet aanbieden
en niet alleen wij niet, maar geen enkele lidstaat. Ik wil nu niet vooruitlopen
op de besluitvorming in juni want die is afhankelijk van de rapportage van
Brammertz ten aanzien van de samenwerking. Servië is niet binnen, we
houden de druk erop en wij laten de positieve medewerking van Servië
volgen door een positief signaal van onze kant.
 Voorzitter. De heer Ten Broeke vraagt waarom wij nu toch weer het hoofdstuk
ten aanzien van Turkije hebben geopend. Er is een scherpe veroordeling van
Turkije met betrekking tot het niet naleven van het Ankaraprotocol en een
oproep om meer werk te maken van interne hervormingen en de oplossing van
de Cypriotische deling. Dit laatste onder auspiciën van het initiatief
van de Verenigde Naties. Juist vanwege die scherpe verklaring heeft nota bene
Cyprus zijn blokkade opgegeven. Er was dus geen EU-blokkade, maar een Cypriotische
blokkade ten aanzien van de opening van het milieuhoofdstuk. Wegens het niet
naleven van het Ankaraprotocol handhaven wij de blokkade op opening
van acht essentiële hoofdstukken. Op basis van de conclusies heeft Cyprus
besloten de blokkade op te heffen. De heer Ten Broeke wil dat wij strenger
zijn dan Cyprus vanwege het feit dat Cypriotische schepen niet worden toegelaten
in Turkse havens. Ik wens hem veel succes bij zijn verkiezing in Cyprus, wellicht
dat dit met deze stellingname zal lukken. Wij konden ons in dit compromis
vinden.
 Ten slotte een opmerking over de afwezigheid van de ministers van Buitenlandse
Zaken waar de heer Ormel naar verwees. Dat is de consequentie van het Verdrag
van Lissabon, daar hebben wij allemaal bijgezeten. Om de efficiëntie
van de raad te vergroten, is het aantal stoelen beperkt. Men denkt hiermee
tot snellere besluitvorming te komen dan in het verleden.
 
 Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter. Dit
laatste roept Cruyffiaanse reflexen bij mij op: «elk nadeel heb z’n
voordeel». Ik maak eerst een opmerking over de plannen die minister
Borloo van Frankrijk heeft gelanceerd over de financiering van het klimaatbeleid.
Ik hoop dat het klopt wat Frankrijk doet, want je moet eigenlijk drie dingen
in één keer doen. In de eerste plaats moet je nieuw geld op
tafel leggen en niet alleen voor de eerstkomende jaren maar voor de lange
termijn. In de tweede plaats moet je harde afspraken maken met de landen die
dat geld ontvangen, de ontwikkelingslanden, dat het geld controleerbaar besteed
wordt aan de doelen waarvoor het bedoeld is. In de derde plaats moet je een
internationaal systeem opzetten dat transparant is en dat het beheer van het
geld op een verantwoorde manier internationaal organiseert. Dat is nogal wat
als je dat in één keer moet doen, maar dat moet omdat het één
niet zonder het ander kan. De ontwikkelingslanden zullen nooit toestaan dat
er monitoring is van wat zij doen als zij niet zeker weten dat er nieuw geld
komt. De crux in het westen, in de rijke landen, is nu zeker te stellen dat
het nieuw geld is. Dat is alleen maar mogelijk als lidstaten volhouden wat
ze eerder hebben beloofd ten aanzien van de Millennium Development Goals (MDG).
Daar maak ik mij zorgen over. Ik heb maandag in de raad gezegd dat wij heel
hard moeten vasthouden aan de toezeggingen die al zijn gedaan voor de MDG
en moeten voorkomen dat sommige landen het geld daar stiekem weghalen om vervolgens
te doen alsof ze iets nieuws op tafel leggen voor het klimaatbeleid. Dan zijn
het alleen maar landen als Nederland en enkele andere die twee keer de rekening
betalen en daar passen wij voor. De bijdrage moet geconditioneerd worden.
Ik hoop dat wat Frankrijk wil met deze zaken rekening houdt. Wij willen dat
graag formeel vastgelegd zien.
 De heer Blom vroeg naar Litouwen. Inderdaad had ik dat in het verslag
moeten opnemen. Dat is in de haast niet gebeurd: de raad was gisteravond pas
afgelopen. Ik heb de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken aangesproken
en de zorgen van Nederland overgebracht. Ik heb gezegd dat het niet de bedoeling
is dat wij ons uitlaten over culturele verschillen of culturele appreciatie
binnen de Europese Unie, maar dat dit gaat om mensenrechten. Het gaat in het
Litouwse Parlement om een wet en wij willen niet dat in wetten discriminatie
wordt vastgelegd. Daar verzetten wij ons sterk tegen; wij willen niet dat
er zaken gebeuren die fundamenteel in strijd zijn met de waardegemeenschap
die de Europese Unie is. Het discrimineren van mensen met een andere seksuele
gerichtheid is niet in overeenstemming met de Europese waarden. Ik heb de
minister dat duidelijk gemaakt en ik heb gezegd dat ik dit deed op uitdrukkelijk
verzoek van de Tweede Kamer. Hij heeft daar goed nota van genomen. Overigens
is de Litouwse regering hier niet onze belangrijkste doelwit, want die doet
haar best om deze teksten in conformiteit te brengen met Europese normen.
Ook de Litouwse president doet daar haar best voor. Wij zullen alle kanalen
die wij met Litouwen hebben, blijven benutten om dit onder de
aandacht te brengen. Op dit moment speelt het in het parlement en volgende
week gaat men er weer mee verder.
 Het Stockholm Programma zal niet uitvoerig besproken worden in de Europese
Raad omdat wij het hier eigenlijk wel over eens zijn geworden. De agenda van
Justitie en Binnenlandse Zaken is helder voor de komende jaren. Van Nederlandse
kant zullen wij aandacht vragen voor twee zaken. Ten eerste de rechtsstaatmonitoring;
wij hebben het daarover gehad bij het debat over de Staat van de Europese
Unie en er is vanuit de Kamer grote belangstelling voor dit initiatief van
minister Hirsch Ballin. Wij zien dit als een belangrijke bijdrage aan een
evenwichtige benadering van dit onderwerp in de hele Unie en niet alleen in
de nieuwe lidstaten. In de tweede plaats zullen wij aandacht vragen voor de
coherentie, de invloed van de Stockholmagenda op andere onderwerpen. Minister
Hirsch Ballin noemde zelf het voorbeeld van strafrechtelijke samenwerking.
Die moet je ook inbrengen als je de veiligheid op parkeerplaatsen langs snelwegen
in Europa benadert. Dit zou een element kunnen zijn dat thuishoort bij de
transportministers, maar het heeft implicaties voor de strafrechtelijke ruimte
in de EU. Zo’n horizontale benadering tussen onderwerpen zou meer aandacht
moeten krijgen in het Stockholm Programma. Dat is een gedachte van minister
Hirsch Ballin die door de Nederlandse regering zal worden ingebracht.
 Tegen de heer Ten Broeke zeg ik dat het strikt en fair zijn ten aanzien
van asiel en migratie in het Stockholm Programma een belangrijke voorwaarde
is voor bescherming van de buitengrenzen via Frontex, de terugkeerregeling
naar oorsprongslanden en de bestrijding van illegale migratie. De rechtsstaatmonitoring
heb ik al genoemd. Een ander element van die horizontale werking is dat in
alle contacten die Commissarissen hebben met derde landen zij het punt van
terug- en overname moeten opbrengen. Dat wordt belangrijk en wij zullen erop
letten dat dit strikt en fair gedaan wordt.
 Het Stockholm Programma zal niet uitvoerig aan de orde komen op de Europese
Raad. De Commissie moet nog bekijken of Tsjechië een uitzondering krijgt
op gelijke rechten van inwoners en legale migranten. Het voorzitterschap zal
het actieplan opstellen hoe wij dit in de komende tijd gaan implementeren
en dan zal het onderwerp ook onze aandacht houden. Het kan niet zo zijn dat
binnen de EU burgers verschillend behandeld worden. Iedereen is gelijk voor
het recht en dat geldt voor alle inwoners van de Europese Unie die dezelfde
status hebben.
 Mevrouw Peters vroeg weer hoe het zit met de positie van het Europees
Parlement. Zo langzamerhand wordt dit wel een megabroodje aap. Dit onderwerp
hebben wij nu al zo vaak voorbij gehad. Ik zal het nog één keer
heel duidelijk zeggen: er is niet getornd aan de rechten van het Europees
Parlement. Het Europees Parlement heeft hierover het volledige medebeslissingsrecht.
Het Verdrag van Lissabon is al in werking en zelfs met die zaken die zijn
besloten vlak voor de ingang van het Verdrag van Lissabon heeft het Europees
Parlement nog steeds het recht om ze van tafel te vegen als men dat wil. Mevrouw
Peters moet niet net doen of de Raad het Europees Parlement zou negeren. Dat
doet de Raad zeker niet. Sterker nog: de Raad kan niet om het EP heen. Het
EP heeft gewoon zijn volledige bevoegdheden op dit vlak en er zal een uitvoerige
en intensieve samenwerking met het EP moeten plaatsvinden anders komen wij
geen stap verder met het Stockholm Programma.
 Mevrouw Peters vroeg naar de terugkeervluchten van Frontex en hoe wij
dit kunnen doen zonder dat er een gemeenschappelijk asielbeleid is. Die redenering
begrijp ik gewoon niet. Waarom zouden wij niet bilateraal met andere lidstaten
samenwerken bij zoiets als uitzetting van uitgeprocedeerde asielzoekers? Wat
is daar mis mee? Wij hebben inmiddels vier vluchten onder curatele van Frontex
gehad. Dit zijn soevereine beslissingen van lidstaten om samen te werken.
Dat lijkt mij alleen maar goed. Frontex fungeert als intermediair tussen de
lidstaten, maar de lidstaten nemen de beslissing om samen te
werken. Frontex levert zelfs een deel van de financiering. Wat wil je nog
meer? Ik weet niet waarom dit in strijd zou zijn met een gemeenschappelijk
asiel- en migratiebeleid.
 De heer Ormel vroeg naar het burgerinitiatief. De mededeling over het
burgerinitiatief is er en lidstaten moeten nu reageren. Wij zijn bezig met
de kabinetsreactie, die gaat zo snel mogelijk naar de Kamer. Overigens kan
iedereen, iedere burger of iedere belangengroep, voor 31 januari 2010
nog reageren in de richting van de Commissie.
 
 De voorzitter: De minister-president laat
zich verontschuldigen. Hij komt zo terug. De regering spreekt met één
mond, dus voor een korte tweede termijn geef ik het woord aan de heer Ten
Broeke.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Overigens, volgens
een meerderheid van de Kamer hoeft de regering niet met één
mond te spreken.
 Voorzitter. De inzet op Iran is prima. Als de minister zelf al constateert
dat schepen Nederland proberen te mijden, dan is dat de ultieme aansporing
om in Europees verband nog iets verder te gaan en na te denken over het sluiten
van de havens. Het is prima dat de regering de Zweden heeft afgehouden van
allerlei onzalige uitspraken over Oost-Jeruzalem. Ik kan dat niet uit het
verslag opmaken, maar wel uit de opmerkingen.
 Dan het verschil tussen Kroatië en Servië. De minister van Buitenlandse
Zaken had zelf ook een mooie oneliner: je kunt niet meer aanklager zijn dan
de aanklager zelf. De grote vraag is of hij dit niet toch probeert. Wij moeten
het hier doen met de documenten die ik heb gezien. Als ik in de Volkskrant
lees dat de minister van mening is dat er «volledige samenwerking»
is, hang ik ook niet direct aan de bel, want ik kan mij niet voorstellen dat
hij dit gezegd heeft. Ik weet namelijk heel goed dat dit een politieke afweging
is en dat kan Brammertz niet hebben gezegd. Dat hebben wij hier al vaak gewisseld.
De overeenkomst tussen Servië en Kroatië is dat zij beide te maken
hebben met medewerking aan het tribunaal. Dan maakt het feitelijk niet uit
in welke fase van het toetredingsproces men zit; vlak voor de eindstreep of
in het kolenhok of het klompenhok of wat het ook zijn moge. In beide gevallen
wordt er volledige samenwerking verwacht. Dan is het opvallend dat de minister
in zijn verslag roept dat Kroatië wordt opgeroepen om de samenwerking
te verbeteren, terwijl hij over Servië zegt volledig tevreden te zijn
over diezelfde samenwerking. De minister zet in het geval van Servië
toch weer een klein stapje. Ik heb gevraagd hoe zich dat verhoudt tot de uitspraken
van Brammertz. Die zijn dus kennelijk in de Raad kwalitatief anders geweest
dan in de Veiligheidsraad waar hij niet zegt «volledig tevreden»
te zijn, maar alleen «tevreden». Dat is in diplomatiek taalgebruik
volledig verschillend, want anders zou het eerste er wel gestaan hebben. Hij
roept zelfs op tot het bereiken van additionele positieve resultaten. Dan
mag ik toch een verschil constateren?
 Wij zijn helemaal niet strenger dan Cyprus; wij houden gewoon vast aan
de afspraken die zijn gemaakt rondom het Ankaraprotocol, zoals wij dat ook
doen met die uitbreidingsafspraken. Laten wij wel wezen: Duitsland is een
van de opstellers van het stabiliteitspact. Als Duitsland mild is ten aanzien
van Frankrijk omdat dat goed uitkomt, is dat voor Nederland geen reden om
dan maar niet vast te houden aan het stabiliteitspact. Wij houden vast aan
de afspraken die gemaakt zijn en dan vind ik een verklaring te weinig. De
VVD had graag gezien dat de minister verder was gegaan, maar dat zit er niet
in. De VVD had ook graag gezien dat de minister op Servië minder ver
was gegaan. Ook dat zit er voorlopig niet in. Wat denkt hij dan nu te kunnen
doen? Krijgen wij met hetzelfde type samenwerking dat SAO aangeboden? Is dat
nu de nieuwe benchmark? Krijgen wij als de samenwerking positief blijft, zonder
dat er uitleveringen zijn, dat samenwerkingsakkoord volgend jaar toegestuurd
of niet? Is dat zijn inzet? Daar wil ik graag duidelijkheid over.
 
 Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik moet zeggen dat het deze keer buitengewoon verhelderend was
en dat ik geen openstaande vragen heb. Ik blijf natuurlijk met belangstelling
verschillende processen volgen, met name als het gaat om Turkije, Servië
en Kroatië. Ik wens de regering daarbij heel veel succes en wijsheid
toe. Op dit moment geven wij onze steun.
 Eén opmerking over Kopenhagen. De minister-president heeft aangegeven
dat wij niet direct zenuwachtig moeten worden van gelekte teksten. Zenuwachtige
mensen kunnen wij in dit proces zeker niet gebruiken en zo ken ik ook de mensen
van de Nederlandse delegatie zeker niet. Ik denk wel dat wij alert moeten
zijn als het gaat om de rol van ontwikkelingslanden als het gaat over een
rechtvaardig klimaatverdrag. Ik wens in het bijzonder de minister-president
die een deel van de klimaatconferentie zal bijwonen heel veel wijsheid en
succes toe.
 
 De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Er is heel
wat gewisseld tussen de heer Ten Broeke en minister Verhagen over de juiste
tekst over Servië. Ik ga ervan uit dat de juiste tekst in het verslag
van de RAZEB staat. Die tekst luidt dat Brammertz zich volledig tevreden toonde
over de Servische samenwerking met het tribunaal. Volgens mij zit er weinig
licht tussen «volledig tevreden» en «100% samenwerking».
Alleen is die «100% samenwerking» uiteraard een politieke
term. Je kunt niet meer tevreden zijn dan volledig. Dat er vervolgens additionele
resultaten moeten worden behaald, lijkt mij duidelijk; dan zit die vriend
op het vliegtuig. Met andere woorden: ik steun de opstelling van onze minister
van Buitenlandse Zaken «volledig»; ik ben daar «volledig
tevreden» over. Ik durf er ook nog wel bij te zeggen: als er weer zo’n
rapport komt over zes maanden waarin Brammertz zich «volledig tevreden»
stelt, dan ben ik best bereid om het proces tot ratificatie van het SOA in
te gaan.
 Ik snap het antwoord van de staatssecretaris wel dat de bezorgdheid ten
opzichte van de Litouwse regering is overgekomen, maar stel nu dat het parlement
de onzalige gedachte krijgt om daar wel een wet van te maken? Dat betekent
dan dat 1 van de 27 Europese lidstaten een discriminerende wet heeft op het
gebied van homobeleid. Wat gaan wij dan doen?
 
 Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Ik
wil wel van het broodje aap af. Ik constateer dat onze rol en die van de Raad
met betrekking tot het Stockholm Programma min of meer is afgerond. Nu wordt
de dialoog met het Europees Parlement aangegaan en ik voorzie een hobbelige
weg. Voor zover het Stockholm Programma door de regeringsleiders wordt aangenomen,
wordt er weinig tegemoet gekomen aan de kritische resolutie van het Europees
Parlement waar ik enkele elementen uit heb gelicht. De bal is nu verder aan
hen. Ik vond de logica van de minister van Buitenlandse Zaken over Servië
kraakhelder. Ook voor mijn fractie is het heel wel denkbaar dat wij over zes
maanden overgaan tot het afsluiten van het stabilisatieakkoord en er dan volledige
samenwerking met het tribunaal is, terwijl die twee nog niet in Scheveningen
zitten.
 Ik herhaal mijn wensen voor succes in Kopenhagen. Het zal gedeeltelijk
het karakter hebben van een knokpartij om de klimaatfinancieringsmiddelen
additioneel te laten zijn, om eerlijk te blijven tegenover de ontwikkelingslanden
en om met een ambitieus reductiepercentage te komen dat recht doet aan de
Europese ambities om koploper te zijn, zeker nu India, Amerika en China met
een bod over de brug zijn gekomen dat het niveau van het mondiale level playing
field een stuk hoger heeft getild. Wij hopen dat de minister-president met
een klinkend resultaat voor ons en de wereld terugkomt.
 Voorzitter: Ten Broeke
 De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik deel de
opstelling van collegae Blom en Peters over Servië; ze hebben die goed
verwoord. Ik wil wel aangetekend hebben dat er blijvende druk op Servië
uitgeoefend moet worden om die positief ingezette weg af te gaan en dat er
geen verslapping moet zijn. Ik steun de opstelling van de minister en ik ben
het ermee eens dat een eventueel ratificeren van het stabilisatieassociatieakkoord
niet moet afhangen van het in Scheveningen zitten van Mladić. Er moet
wel aantoonbaar en nadrukkelijk worden gejaagd op Mladić en Hadžić.
Ten aanzien van Afghanistan heb ik gevraagd of er Europese boter bij de vis
komt. Het punt is toegevoegd aan de Europese Raad; kunnen wij conclusies verwachten
over de inzet van Europa of blijft het bij mondelinge steun voor de Obamastrategie?
 Voorzitter: Ormel
 De voorzitter: Ik stel voor dat de minister
van Buitenlandse Zaken het eerst het woord neemt zodat de minister-president
kan horen wat hij nog moet beantwoorden.
 
 Minister Verhagen: Voorzitter. Ik ben het
volstrekt eens met de heer Ten Broeke dat wij moeten vasthouden aan het Ankaraprotocol.
Dat is ook de reden waarom de acht onderhandelingshoofdstukken met Turkije
niet worden geopend. Op dat punt houden wij, net als de VVD-fractie, vast
aan het protocol. Wij nemen niet de stap om de stekker uit het onderhandelingsproces
te trekken, zoals de VVD twee weken geleden zei. Gelukkig vindt de heer Ten
Broeke ook dat er wel sancties moeten zijn, maar dat de stekker niet uit de
onderhandelingen getrokken of zelfs verwijderd moet worden.
 Additionele stappen van Servië zijn absoluut noodzakelijk. Zo lang
er nog mensen voortvluchtig zijn die verdacht worden van ernstige misdrijven
moeten er additionele stappen komen. Ik ben blij met de steun van de Kamer
voor de lijn die wij gekozen hebben, want wij willen enerzijds de medewerking
stimuleren en anderzijds de druk erop houden. Brammertz stelde heel nadrukkelijk
dat blijvende samenwerking gegarandeerd moet zijn. Daarvoor is druk nodig
en dat is de reden waarom wij nog niet overgaan tot ratificatie van de stabilisatieovereenkomst.
Afhankelijk van de vraag of er de volgende keer eenzelfde soort rapportage
komt, zullen wij een besluit nemen over de stabilisatie. Wij beoordelen het
over zes maanden. Er is nu nog een gentlemen’s agreement: als Mladiæ
hier in Scheveningen zit, kunnen wij overgaan tot het aanbieden voor ratificatie
van de stabilisatieovereenkomst.
 Het voorzitterschap en de Hoge Vertegenwoordiger, daarbij gesteund door
Nederland, blijven initiatieven nemen om te komen tot invulling van met name
de verdubbeling van de European Union Police Mission (EUPOL) in Afghanistan.
Er zijn nu meer lidstaten bereid om in aanvulling op de mondelinge toezegging
ook op het punt van de politiesamenwerking extra inspanningen te leveren.
Er worden ten aanzien van de militaire bijdrage natuurlijk heel forse stappen
gezet door de lidstaten van de EU. Althans door sommige, maar daar hebben
wij het nog wel een keer over.
 
 Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter. Ik
heb mevrouw Peters over het Stockholm Programma nu goed begrepen en ik kan
dat alleen maar onderschrijven. Overigens zal de Raad op heel veel terreinen
en niet alleen op dat van Justitie en Binnenlandse Zaken een veel intensievere
dialoog met het EP hebben. De Raad heeft die bijvoorbeeld al over de elementen
van het klimaatpakket waar het Europees Parlement ook volledig wetgever is.
Wij zullen allemaal aan die nieuwe dynamiek moeten wennen. Het geeft trouwens
de Kamer een heel grote kans om een actieve rol te spelen zodra
de voorstellen van de Commissie er komen. Voor een land als Nederland biedt
dit grote kansen, want het is door de rol van het EP op geen enkele manier
mogelijk dat een of twee heel grote lidstaten het proces gijzelen. Als men
het goed speelt, kan men veel meer coalities vormen, kijken naar nieuwe mogelijkheden,
et cetera.
 Dan was er nog de vraag van de heer Blom wat wij doen als die wet door
het Litouwse parlement wel wordt aangenomen. Daar wil ik als onderhandelaar
niet op vooruitlopen. Wij hebben instrumenten binnen de EU, maar ook in de
Raad van Europa en de OVSE waarmee naar dit soort zaken kan worden gekeken.
Daar zijn instanties voor en er zijn mogelijkheden om dat vanuit Litouwen
zelf te doen of van buitenaf. Mocht het zover komen dan houden wij die mogelijkheden
allemaal boven de markt, maar wij hopen van harte dat het zover niet komt.
Daar blijven wij de komende weken aan werken. Een heel confronterende manier
kan juist averechts werken. Als we blijven vertellen wat wij ervan vinden
en wat de consequenties zijn, kan het misschien juist helpen om het proces
te laten landen.
 
 Minister Balkenende: Ik dank de Kamer voor
haar inbreng in tweede termijn. Zij heeft belangwekkende zaken gezegd. Excuses
dat ik even weg moest, maar ik weet zeker dat wij elkaar binnenkort opnieuw
zullen treffen.
 
 De voorzitter: Ik bedank de minister-president,
de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken, de leden van de staf en de toehoorders van harte en sluit dit algemeen
overleg.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij (SGP),
Waalkens (PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée
tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Jonker
(CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Pechtold (D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard
(PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie) en Peters (GroenLinks).
 Plv. leden: Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van Heugten (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Nicolaï
(VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Besselink (PvdA), Van Leeuwen
(SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang
(SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Thieme
(PvdD) en Peters (GroenLinks).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Spies (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van Dijk (SP),
Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer (PvdA), Leerdam
(PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers (CDA),
Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Koşer
Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA) en Ouwehand (PvdD).