Onderzoek integratiebeleid; Brief minister met kabinetsreactie 'Bruggen bouwen'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28689, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28689 nr. 17

24-05-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKABINETSREACTIE OP HET RAPPORT «BRUGGEN BOUWEN»
VAN DE TIJDELIJKE COMMISSIE ONDERZOEK INTEGRATIEBELEID (DE COMMISSIE BLOK)1. InleidingIntegratie als centraal sociaal probleemTwijfel over de effectiviteit van het beleidDe beleidsomslag van het kabinetDe uitdaging voor het kabinetLeeswijzer2. Hoofdlijnen2.1 Wat zegt de commissie?ConclusiesAanbevelingen2.2 Wat vindt het kabinet?Oordeel over de feitelijke stand van de integratie is
essentieelAfstand is te grootVerschillen tussen en binnen groepenLering trekken uit het verleden2.3 Het gemeenschappelijke vooropstellen: gedeeld burgerschap
als doelIntegratie is geen assimilatieIntegratie is wederzijdsGrenzen aan multiculturaliteitGrondrechtenPraktische consequentiesNaturalisatie meer dan een administratieve handelingDubbele nationaliteit tegengaan2.4 Zelf doen, eigen verantwoordelijkheidMinderheden géén zorgcategorieDe vrijblijvendheid voorbijEisen stellenEen niet-vrijblijvend beleid2.5 Een op het individu gerichte strategie2.6 Integratie zichtbaar maken2.7 De uitgangspunten van het kabinet en de algemene aanbevelingen
van de Commissie BlokBestrijding van vooroordeel en discriminatieVoorwaarden voor succesvolle integratie vervullenWederzijdse vrijblijvendheid doorbrekenOnderkenning van het continue karakter van internationale
migratiestromenDe coördinatie van het integratiebeleid3. Immigratie en integratie met elkaar verbinden: verplichte
inburgeringInburgering schakel tussen immigratie en integratieHoofdbestanddelen van het nieuwe inburgeringsstelsel4. Integratiegericht onderwijsVeel allochtone leerlingen beginnen met achterstand aan
het onderwijsAanbevelingen over onderwijsAanpassingen en nieuwe acties zijn nodigMenging bevorderenAchterstandsbestrijdingVeiligheid op school voorwaarde voor integratieBurgerschap in het onderwijsGelijke behandeling van meisjes in het onderwijs5. Integratie door werkSociale zekerheid: werk boven uitkeringArbeidsmarktbeleid: focus op belemmeringen, niet op groepen6. Lokaal: achterstandswijken hoog op de gemeentelijke
agendaWonen in een meer diverse en veiliger buurt7. De emancipatie van allochtone vrouwen8 Discriminatie remt integratie9. Overmatige betrokkenheid bij criminaliteit belemmert
integratie10. Minderheden en hun organisaties11. Een Nederlandse imamopleiding is wenselijkToelating en verblijf in Nederland als geestelijk voorgangerEen imamopleiding in NederlandVergroten van kennis over de islam en over moslims in
Nederland12. Een gemeenschappelijk front tegen radicalisering13. SlotBIJLAGE 1BIJ DE KABINETSREACTIE OP HET RAPPORT VAN DE COMMISSIE
BLOKINTEGRATIE ZICHTBAAR MAKEN: NAAR EEN INTEGRATIELADDERSTAND VAN ZAKEN WERKZAAMHEDEN WODC/CBSDoel van de integratieladderWat is nieuw?IntegratieIndicatoren voor maatschappelijke integratieCombinatie van onderzoeksmethoden is relevantVolgende stappenBIJLAGE 2BIJ DE KABINETSREACTIE OP HET RAPPORT VAN DE COMMISSIE
BLOKIMAMS IN NEDERLAND, WIE LEIDT ZE OP?Kabinetsreactie op het rapport van de Commissie De RuiterGodsdienst en levensbeschouwing in relatie tot het integratiebeleid
voor etnische minderheden1. Toelating en inburgering van imams2. Geestelijke verzorging in overheidsinstellingena. Geestelijke verzorging binnen zorginstellingenb. Geestelijke verzorging binnen justitiële inrichtingenc. Geestelijke verzorging binnen de krijgsmachtMaatregelen om in de geestelijke verzorging van moslims
te voorzien.3. Kennisontwikkeling en deskundigheidsbevordering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28689Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 151 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 689Onderzoek integratiebeleidnr. 17BRIEF VAN DE MINISTER VOOR VREEMDELINGENZAKEN EN INTEGRATIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 mei 2004Hierbij bied ik u, namens het kabinet, de kabinetsreactie aan op het eindrapport
«Bruggen bouwen» van de Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid.De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie,M. C. F. VerdonkKABINETSREACTIE OP HET RAPPORT «BRUGGEN BOUWEN»
VAN DE TIJDELIJKE COMMISSIE ONDERZOEK INTEGRATIEBELEID (DE COMMISSIE BLOK)1. InleidingMet bijzondere belangstelling heeft het kabinet kennis genomen van het
eindrapport van de Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid. Op basis
van een immense hoeveelheid gegevens, verkregen uit een veelheid van bronnen,
heeft de commissie de integratie van minderheden en het in verband daarmee
gevoerde overheidsbeleid beschreven en geanalyseerd. De conclusies en aanbevelingen
van de commissie zijn onderwerp van publiek debat. Op 6 en 8 april van
dit jaar is het eindrapport uitvoerig besproken in de Tweede Kamer. De Kamer
heeft 25 van de 27 aanbevelingen van de commissie overgenomen. Middels een
met algemene stemmen aanvaarde motie van het kamerlid Sterk heeft de Kamer
vastgesteld dat het eindrapport en de uitkomsten van het kamerdebat voldoende
basis bieden voor een nadere gedachtewisseling met het kabinet. In de aanloop
naar het kamerdebat over het eindrapport hebben vrijwel alle partijen die
in de Kamer zijn vertegenwoordigd in nota's hun standpunten over het integratiebeleid
kenbaar gemaakt.Integratie als centraal sociaal probleemDe integratie van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving is
in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een centraal sociaal probleem. Het minderhedenvraagstuk
is door velen inmiddels uitgeroepen tot dé «sociale kwestie»
van de eenentwintigste eeuw, vergelijkbaar met de problemen die de omvorming
van plattelanders tot stadsarbeiders aan het begin van de 20e eeuw met zich
heeft gebracht.Enkele buitengewone gebeurtenissen hebben ertoe bijgedragen dat de meningsvorming
over minderheden in beweging is gekomen. De aanslagen van 11 september
2001 hebben vragen opgeroepen over de loyaliteit van delen van de minderhedenbevolking
aan kernwaarden van de Nederlandse samenleving. De aanslagen van 11 maart
2004 in Madrid hebben dit nog versterkt. Spraakmakende opinieleiders hebben
het publiek bewust gemaakt van tot dan toe grotendeels latente culturele conflicten
tussen minderheden en de autochtone bevolking. Een reeks van incidenten heeft
het bewustzijn versterkt dat culturele diversiteit ook zijn schaduwzijden
kent. Sommigen menen zelfs dat er in ons land een etnische onderklasse in
wording is en dat dit zal uitlopen op een duurzame tweedeling van de Nederlandse
samenleving langs etnische lijnen.In de context van dit opinieklimaat is het parlement sinds het begin van
de jaren negentig voorzien van een jaarlijkse stroom aan wetenschappelijke
informatie over de ontwikkeling van de positie van etnische minderheden en
over de migratie1. Die informatie nuanceert de
actuele beeldvorming over etnische minderheden en hun integratie, maar spreekt
het bestaan van grote maatschappelijke achterstand en sociale en culturele
scheidslijnen niet tegen.Twijfel over de effectiviteit van het beleidTegen de achtergrond van de omslag in de meningsvorming over etnische
minderheden én op grond van de feitelijke gegevens over hun integratie
is in de volksvertegenwoordiging twijfel ontstaan over de effectiviteit van
het integratiebeleid van de overheid. Op initiatief van het kamerlid Marijnissen
heeft de Kamer op 19 september 2002 besloten tot het instellen van een
parlementair onderzoek naar het gevoerde integratiebeleid. De Kamer
heeft daarvoor een Tijdelijke Commissie Onderzoek Integratiebeleid geïnstalleerd
onder voorzitterschap van het kamerlid Blok, hier verder aan te duiden als
«de commissie» of «de Commissie Blok».In haar eindrapport dat op 19 januari 2004 aan Tweede Kamer is aangeboden,
analyseert de Commissie Blok de integratie van minderheden en het integratiebeleid
in de periode 1970–2003.Het eindrapport bevat een beschouwing over de hoofdlijnen van het integratiebeleid
in deze periode en behandelt vervolgens een aantal meer specifieke aspecten
van integratie en integratiebeleid. Er zijn hoofdstukken over inburgering,
werk en inkomen, onderwijs, wonen en recreëren, de emancipatie van vrouwen
en meisjes, de rol van overheden in de landen van herkomst en de organisaties
van minderheden. Het eindrapport richt de blik niet alleen naar het verleden,
maar spreekt zich in zijn aanbevelingen ook uit over de vraag, hoe nu verder?De beleidsomslag van het kabinetTussen het besluit van de Kamer om een onderzoek in te stellen en de finale
beraadslaging over het eindrapport is politiek het nodige gebeurd. Op 27 mei
2003 is een nieuw kabinet geïnstalleerd. De integratie van minderheden
is een belangrijk onderdeel van het programma van dit kabinet. Het kabinet
heeft daarom niet stil gezeten in afwachting van de resultaten van het parlementair
onderzoek.De integratie van etnische minderheden heeft een eigen plaats gekregen
in het beleidsprogramma1 dat het kabinet bij zijn
aantreden heeft gepresenteerd. Bij de indiening van zijn eerste begroting
heeft het kabinet in de brief Integratiebeleid Nieuwe Stijl2 uiteengezet hoe het tegen de integratie van etnische minderheden aankijkt
en op welke wijze het de integratieproblematiek wil aanpakken.Het kabinet neemt in de brief Integratiebeleid Nieuwe Stijl afstand van
het multiculturalisme als normatief ideaal, van de vrijblijvendheid van het
verleden en van een overheid die etnische minderheden bij de hand neemt als
waren zij een zorgcategorie. Gedeeld burgerschap, eigen verantwoordelijkheid,
concrete en controleerbare doelen, vergroting van keuzemogelijkheden en, waar
nodig, verplichtingen, zijn sleutelbegrippen van Integratiebeleid Nieuwe Stijl.De omslag in het integratiebeleid die het kabinet heeft ingezet heeft
in de eerste plaats tot doel de scheidslijnen tussen minderheden en autoch-tonen
die zijn ontstaan of die dreigen te ontstaan ongedaan te maken. Meedoen is
het motto van dit kabinet. Het is ook een oproep aan de allochtone en autochtone
bevolking om zonder ontkenning van de onderlinge verschillen actief te participeren
aan een daadwerkelijk gedeelde samenleving.De uitdaging voor het kabinetJuist omdat het kabinet in het integratiebeleid een breuk met het verleden
tot stand wil brengen voelt het zich uitgedaagd om te reageren op het eindrapport
van het parlementair onderzoek. Daaraan voorafgaand hecht het kabinet eraan
op te merken dat het eindrapport zich uitspreekt over een groot aantal relevante
aspecten van de integratie van etnische minderheden, maar dat niettemin enkele
belangrijke onderwerpen grotendeels onbesproken blijven. Meer in het bijzonder
betreft dit de sociaal-culturele aspecten van de integratie en de overmatige
betrokkenheid van jongeren uit sommige minderheidsgroeperingen bij criminaliteit.
Het valt op dat dit onderwerpen zijn die juist in de laatste jaren het publieke
debat over integratie zijn gaan domineren. Ook in het kamerdebat is hier door
verschillende partijen op gewezen.LeeswijzerDeze kabinetsreactie bestaat in feite uit twee delen. In het eerste deel
(hoofdstuk 2) komen de bevindingen en aanbevelingen van de commissie over
de hoofdlijnen van het integratiebeleid aan bod. Het kabinet reageert daarop
met een presentatie van de eigen visie op en aanpak van integratie en integratiebeleid
in algemene zin. In het tweede deel, (hoofdstuk 3 tot en met hoofdstuk 12)
reageert het kabinet op de meer specifieke aanbevelingen van de commissie.Waar daartoe aanleiding is, gaat de kabinetsreactie ook in op de hiervoor
vermelde aspecten van de integratie van minderheden die in het eindrapport
niet of slechts zijdelings worden genoemd. Dit gebeurt voor wat betreft de
kwesties die spelen rond de culturele integratie in het bijzonder in het algemene
hoofdstuk en met betrekking tot criminaliteit in hoofdstuk 10.2. Hoofdlijnen2.1 Wat zegt de commissie?Van welzijnsbeleid via minderhedenbeleid naar integratiebeleid, dit is
kort gezegd de historische hoofdlijn waarmee de Commissie Blok dertig jaar
integratiebeleid karakteriseert. De commissie laat zien hoe het op terugkeer
gerichte doelgroepenbeleid van de jaren zeventig in het daarop volgende decennium
wordt omgevormd tot een minderhedenbeleid dat de collectieve emancipatie van
minderheidsgroepen beoogt. In de jaren negentig maakt de collectieve benadering
vervolgens plaats voor een meer op het individu gericht integratiebeleid.
Het beleid spitst zich dan toe op nieuwkomers en jongeren. Voor de nieuwkomers
komt een inburgeringsbeleid van de grond. Bij jongeren is er versterkte aandacht
voor de zwakke schoolprestaties en de overgang van school naar werk.De commissie onthoudt zich van een oordeel over de beleidsontwikkeling
sinds de millenniumwisseling. Het eindrapport beperkt zich tot een beschrijving
van de belangrijkste gebeurtenissen die sindsdien hebben plaats gevonden.
Meer in het bijzonder memoreert de commissie het zogeheten «Schefferdebat»
en het optreden van Fortuyn. De beleids-omslag die het huidige kabinet in
het integratiebeleid wil realiseren wordt kort aangeduid.In een aantal capita selecta laat de commissie betrokkenen aan het woord
over vragen als: wat is integratie?; is het beleid succesvol geweest?; is
de coördinatie uit de verf gekomen?; wat zijn de ervaringen van direct
betrokkenen?; hoe heeft men het in het buitenland gedaan?ConclusiesDe commissie sluit haar beschouwing over de hoofdlijnen van dertig jaar
integratiebeleid af met negen conclusies. Naar het oordeel van de commissie
weet de overheid aanvankelijk niet goed te kiezen tussen een beleid dat op
terugkeer dan wel op integratie is gericht. Ook is het beleid er in de jaren
zeventig niet in geslaagd de wens tot beperking van de immigratie om te zetten
in realiteit. Initiatieven tot inburgering van migranten worden tot het begin
van de jaren negentig overgelaten aan het particulier initiatief, ondanks
signalen uit de samenleving dat het samenleven tussen minderheden en autochtonen
op wijkniveau problemen oplevert.De commissie oordeelt negatief over het minderhedenbeleid van de jaren
tachtig. De doelen van dit beleid zijn volgens de commissie onvoldoende gerealiseerd.
Op het vlak van de coördinatie heeft het beleid tekort geschoten.
De departementen hebben onvoldoende met elkaar samengewerkt en de resultaten
van de coördinatie noemt de commissie wisselend en niet overtuigend.Over de ontwikkelingen in jaren negentig is de commissie positiever. Op
verschillende terreinen, – onderwijs, werk, huisvesting, emancipatie –,
is de integratie gevorderd. Maar, zo stelt de commissie, het is niet aantoonbaar
dat het algemene integratiebeleid aan de vooruitgang heeft bijgedragen.Naast oordelen over afzonderlijke perioden zijn er ook twee meer algemene
conclusies. In de eerste plaats stelt de commissie vast dat de integratie
van veel allochtonen geheel of gedeeltelijk is geslaagd. Zij noemt dit een
prestatie van formaat die zowel aan deze allochtone burgers is te danken als
aan de ontvangende samenleving. In de tweede plaats constateert de commissie
dat discriminatie een afzonderlijke factor is in de achterstand van allochtonen.Onder het hoofd conclusies geeft de commissie tenslotte ook nog een eigen
definitie van integratie. Een persoon of groep is volgens de commissie geïntegreerd
wanneer er sprake is van een gelijke juridische positie, gelijkwaardige deelname
op sociaal-economisch terrein, en wanneer gangbare waarden, normen en gedragspatronen
worden gerespecteerd. Integratie moet van twee kanten komen: de nieuwkomer
moet de bereidheid hebben om te integreren, de samenleving moet daartoe de
mogelijkheden bieden.AanbevelingenDe aanbevelingen in algemene zin sluiten nauw aan bij de twee algemene
conclusies van de commissie en bij haar definitie van integratie. De bestrijding
van discriminatie moet actief ter hand worden genomen. De voorwaarden voor
integratie moeten worden vervuld. Deze voorwaarden sluiten nauw aan bij de
elementen uit de integratiedefinitie: kennis van de taal, in acht nemen van
gangbare waarden en normen, onder de aandacht brengen van ongeschreven omgangregels,
wederzijdse bereidheid mee te werken aan integratie.Verder adviseert de commissie de bestaande vrijblijvendheid in de integratie
te doorbreken. Het integratiebeleid moet bindend en verbindend zijn. Ook moet
het beleid rekening houden met het continue karakter van internationale migratiestromen.Een afzonderlijke aanbeveling is gewijd aan de departementale coördinatie.
De commissie wil die versterken door het instellen van een ministeriële
onderraad integratiebeleid. De Tweede Kamer wordt geadviseerd een vaste commissie
voor het integratiebeleid in het leven te roepen.2.2 Wat vindt het kabinet?Oordeel over de feitelijke stand van de integratie is
essentieel«De integratie van veel allochtonen is geheel of gedeeltelijk geslaagd».
Dat is, zoals gezegd, de hoofdconclusie van de Commissie Blok over de feitelijke
integratie van allochtonen. Niet zonder reden heeft deze conclusie in de commentaren
op het eindrapport van de commissie de meeste aandacht heeft gekregen. De
meningen erover lopen echter uiteen. Ook het kamerdebat getuigt hiervan.De opvatting van het kabinet hierover is deze. Het is inderdaad waar dat
de integratie van veel allochtonen geheel of gedeeltelijk geslaagd is. Het
is daarbij overigens wel de vraag wat de feitelijke betekenis van «gedeeltelijk
geslaagd» hierbij is. Maar deze vaststelling betekent ook dat van andere
grote groepen allochtonen moet worden geconcludeerd dat hun integratie
nog niet geheel of geheel niet is geslaagd en dus mislukt is. Deze laatste
conclusie is voor het kabinet doorslaggevend.Afstand is te grootEen goede beoordeling van de feitelijke stand van de integratie van allochtonen
is naar het oordeel van het kabinet essentieel voor de keuzes die nu in het
integratiebeleid moeten worden gemaakt. Het eindrapport en de deelrapporten
van de commissie leveren hiervoor een groot aantal relevante gegevens. Het
kabinet heeft zich bij het bepalen van de hoofdlijnen van zijn integratiebeleid
gebaseerd op de volgende kerngegevens.• Rond de millenniumwisseling is vastgesteld dat tegen de 500 000
allochtonen van de eerste generatie het Nederlands onvoldoende beheersen om
met succes te kunnen meedoen op de verschillende maatschappelijke markten1.• Onlangs is uitgerekend dat meer dan 180 000 vrouwen van Turkse,
Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse herkomst maatschappelijk gezien in
een kansarme positie verkeren2.• Turkse en Marokkaanse leerlingen die in Nederland zijn geboren
hebben aan het einde van het basisonderwijs nog altijd een achterstand in
taalprestaties van ongeveer twee leerjaren3.• Meer dan twee derde van de Turken en Marokkanen heeft qua opleiding
niet het niveau van de startkwalificatie3.• Jongeren uit minderheden zijn veel beter opgeleid dan ouderen,
maar ook onder hen is het aandeel zonder startkwalificatie zo'n 20 procentpunten
hoger dan onder autochtone jongeren3.• De netto-arbeidsparticipatie van minderheden is 15 procentpunten
lager dan de totale participatiegraad (65%). De participatie van 15–24-jarige
minderheden is 36 procentpunten lager dan het totaal4.• Het aandeel uitkeringstrekkers is onder minderheden twee zo groot
als onder de autochtone bevolking3.• Turken en Marokkanen van de tweede generatie kiezen in meerderheid
voor een partner uit het herkomstland3.• Huwelijken tussen Turken en Marokkanen en autochtonen zijn niet
erg succesrijk. Het merendeel ervan eindigt in een scheiding3.• Geringe sociale integratie blijkt ook uit gegevens over sociale
contacten. Bij Turken en Marokkanen overwegen hierbij contacten met personen
uit de eigen groep3.• Allochtone jongeren zijn oververtegenwoordigd onder de verdachten
van een misdrijf (oververtegenwoordigingsfactor 1,5–6)5.• Het overgrote deel van de minderheden woont in concentratiewijken.
In samenhang daarmee hebben ze minder sociale contacten met autochtonen. De
leefomstandigheden in deze wijken zijn gemiddeld genomen relatief ongunstig6.Het kabinet onderschrijft de conclusie van de commissie dat er vooral
in de jaren negentig op verschillende terreinen vooruitgang is geboekt in
de integratie van minderheden, maar legt in zijn eigen analyse van hun actuele
positie het accent op de sociale, culturele en economische afstand die nog
resteert. Die afstand is naar het oordeel van het kabinet groot, té
groot.Verschillen tussen en binnen groepenDit gezegd hebbende stelt het kabinet met waardering vast dat een groot
deel van de allochtonen die behoren tot de tweede generatie intensief gebruik
maakt van de mobiliteitskansen die ons onderwijs biedt. De ontwikkeling van
de deelname van studenten uit minderheden aan de hoogste vormen van onderwijs
belooft veel. De aanwezigheid van een intellectuele voorhoede onder etnische
minderheden is van grote betekenis voor de beeldvorming. Succesvolle
allochtonen vervullen een voorbeeldfunctie voor jongeren die nog bezig zijn
met hun lange weg door het onderwijs.Het kabinet heeft ook oog voor de verschillen die zich binnen de allochtone
bevolking beginnen af te tekenen. Zo kan bijvoorbeeld worden vastgesteld dat
de integratie van Surinamers sociaal, economisch én cultureel verder
is gevorderd dan die van Turken en Marokkanen. Vervolgens zijn er binnen groepen
weer verschillen in samenhang met geslacht. Niet zelden lijkt het integratiepotentieel
van vrouwen daarbij groter dan dat van mannen.Lering trekken uit het verledenWanneer het kabinet in zijn eigen analyse het accent legt op wat nog niet
is bereikt dan moet dit niet worden gezien als stigmatisering van de allochtonen.
Het is ingegeven door de vaste wil om vooruitgang te boeken in het integratiebeleid.
Dat kan alleen als de problemen die zich voordoen duidelijk worden onderkend,
onbevangen worden geanalyseerd en resultaatgericht worden aangepakt.Het kabinet meent dat het beter moet en dat het ook beter kan. Daarvoor
is het nodig lering te trekken uit wat er in het verleden mis is gegaan en
nieuwe uitgangspunten voor het integratiebeleid te formuleren.2.3 Het gemeenschappelijke vooropstellen: gedeeld burgerschap
als doelTerug kijkend naar het verleden constateert het kabinet dat in het integratiebeleid
de acceptatie van het verschil, – in leefwijze, gewoonten, opvattingen
en houdingen, kortom in cultuur –, te vaak de overhand heeft gehad op
het gemeenschappelijke. De risico's die het cultiveren van de eigen identiteit
oplevert voor het behoud van samenhang zijn onderschat. Pluriformiteit, het
kenmerk bij uitstek van de Nederlandse samenleving, kan alleen dan floreren
wanneer er consensus is over basiswaarden en wanneer men zich houdt aan vigerende
normen. Eenheid als voorwaarde voor verscheidenheid.Integratie is geen assimilatieVoor alle duidelijkheid: het gemeenschappelijke voorop stellen betekent
niet dat er geen ruimte is voor diversiteit of dat integratie gelijk staat
aan assimilatie. Het betekent wel dat in het overheidsbeleid het accent moet
liggen op het gemeenschappelijke. Dat is de Nederlandse taal, dat zijn de
basiswaarden die we met elkaar delen en de normen die we voor iedereen verplichtend
achten. Dit is wat het kabinet bedoelt met gedeeld burgerschap.En, als hier wordt gesproken over «onze» en over «wij»
dan is dit niet het «wij» van de autochtoon tegenover het «zij»
van de allochtoon. Migranten geven door hun vestiging hier te kennen dat zij
deel willen uitmaken van deze samenleving. Als Nederlandse burgers kunnen
zij mee vorm geven aan de dynamiek van gedeelde waarden en normen. Deze waarden
en normen liggen immers niet voor eens en voor altijd vast. De waarden die
we nu op de voorgrond plaatsen zijn niet dezelfde als in de jaren vijftig.
De gelijkheid van man en vrouw had toen bijvoorbeeld een lagere positie in
de rangorde van waarden dan nu.Gedeeld burgerschap biedt de gemeenschappelijke basis voor actieve deelname
aan de samenleving. Actieve burgers doen mee aan het economische, sociale,
culturele en politieke leven. Integratie is meedoen.Integratie is wederzijdsGedeeld burgerschap voor allochtonen en autochtonen houdt in dat integratie wederzijds is. Dat er een wederzijdse openheid is om elkaar
te accepteren als gelijkwaardige deelnemers aan een gedeelde samenleving.
Die openheid is niet alleen nodig op individueel niveau, in de directe sociale
omgang met elkaar, maar ook op het niveau van onze instellingen. Als we willen
dat allochtonen op voet van gelijkheid deelnemen aan de samenleving dan kan
dat alleen als onze instellingen bereid zijn hen op te nemen als leden, als
studenten, als werknemers, als medefirmanten en als concurrenten.Openheid is niet alleen een kwestie van mentaliteit of goede wil. Openheid
kan ook worden bevorderd door marktwerking. Waar vrijheid van keuze is zullen
aanbieders van goederen en diensten die open staan voor minderheden voordelen
kunnen behalen op aanbieders die minderheden uitsluiten. Keuzevrijheid is
dus een middel om toegankelijkheid te stimuleren. Keuzevrijheid helpt ook
tegen discriminatie, maar is daarvoor niet afdoende. Discriminatie en vooroordelen
moeten actief worden tegengegaan. Meer hierover in hoofdstuk 8.Grenzen aan multiculturaliteitDe uitdrukkelijke keuze voor het gemeenschappelijke betekent dat de pluriformiteit
in culturele zin (multiculturaliteit) zijn grenzen kent. De feitelijke multiculturaliteit
die door de vestiging van migranten is ontstaan dient gestalte te krijgen
binnen de kaders van de democratische rechtsstaat, waarin de waarden en normen
van onze samenleving besloten liggen. Waar culturen praktijken met zich brengen
die strijdig zijn met kernwaarden en normen van de Nederlandse samenleving
kan er geen culturele coëxistentie zijn, maar is er culturele concurrentie.
Wanneer praktijken in strijd zijn met Nederlandse wetten dienen deze te worden
bestreden. In die zin kan er geen sprake zijn van cultuurrelativisme. Een
beroep op de eigen cultuur of de vrijheid van godsdienst kan geen geldige
grond zijn om elementaire rechten van individuen met voeten te treden. Dit
geldt in het bijzonder voor misstanden als vrouwenbesnijdenis, vormen van
eerwraak en sociale dwang bij huwelijken.Het kabinet is voornemens om in een aantal politieregio's te starten met
de registratie van eerwraakincidenten en een aanpak hiervoor te ontwikkelen.
Voor de problematiek van de vrouwenbesnijdenis zal een aparte adviescommissie
worden ingesteld die als opdracht krijgt de problematiek in kaart te brengen
en voorstellen te doen voor de aanpak ervan.De vrijheid van individuen om het leven naar eigen, weloverwogen, voorkeur
in te richten behoort tot de gemeenschappelijke kernwaarden van de Nederlandse
samenleving. Het kabinet wil daarom met minderheden in discussie gaan over
kwesties als de positie en de rechten van vrouwen in de Nederlandse samenleving,
sociale dwang bij huwelijken, de houding ten opzichte van homoseksualiteit
en onaanvaardbare vormen van sociale pressie die soms op vrouwen en meer in
het bijzonder op jonge meisjes wordt uitgeoefend, bijvoorbeeld om buitenshuis
een hoofddoek te dragen.GrondrechtenDe vraag of de overheid in specifieke situaties en contexten beperkingen
kan opleggen aan het dragen van hoofddoeken en andere religieuze kentekens
heeft te maken met de werking van grondrechten en soms ook hun onderlinge
verhouding. Dat geldt ook voor het oproepen tot gedrag dat strijdig is met
de grondrechten. Grondrechten als de vrijheid van meningsuiting, de eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer, de onaantastbaarheid van het lichaam, de
vrijheid van godsdienst en de gelijke behandeling van personen ongeachte sekse,
herkomst of seksuele voorkeur staan borg voor de bescherming van de menselijke
waardigheid. Ze scheppen een ruimte van vrijheid en bieden de
mogelijkheid tot de pluriformiteit die in het voorgaande het kenmerk bij uitstek
van onze samenleving is genoemd.De reëel aanwezige multiculturaliteit in de samenleving maakt spanningen
tussen de grondrechten manifest. Het gaat daarbij vooral om de verhouding
tussen het discriminatieverbod, de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing
en de vrijheid van meningsuiting. Het standpunt van het kabinet hierover is
uiteengezet in de nota over grondrechten in een pluriforme samenleving die
onlangs aan de Tweede Kamer is aangeboden. Daarin wordt ook ingegaan op het
dragen van religieuze tekens in openbare functies.Praktische consequentiesDe keuze voor het gemeenschappelijke heeft ook op andere gebieden praktische
consequenties. Ze is richting gevend voor de inhoud van de inburgering (zie
hoofdstuk 3). Daarin moet het gaan om taal, waarden en normen en de Nederlandse
geschiedenis. Het gemeenschappelijke vooropstellen houdt ook in het bevorderen
van het gebruik van het Nederlands in uiteenlopende maatschappelijke contexten.
Initiatieven die zijn gericht op het gebruik van het Nederlands door allochtonen
zullen worden gestimuleerd. Het aanbieden van voorlichtingsmateriaal in de
eigen taal zal, met in achtneming van veiligheidseisen, worden ontmoedigd.
De bekostiging van het onderwijs in allochtone levende talen is inmiddels
beëindigd.Terzijde zij opgemerkt dat taal natuurlijk meer is dan expressie. De eis
dat migranten zich de Nederlandse taal eigen moeten maken (hoofdstuk 3) is
in de eerste plaats gemotiveerd door het instrumentele karakter ervan. Wie
het Nederlands niet beheerst heeft beperkte mogelijkheden tot het opbouwen
van een zelfstandig bestaan. Kennis van het Nederlands is dus niet alleen
expressie van integratie, maar ook en vooral instrument en middel tot integratie.Burgerschap wordt niet als vanzelf door de ene generatie doorgegeven aan
de andere. Daarom gaat het kabinet burgerschap opnemen in de kerndoelen van
het onderwijs (zie hoofdstuk 5). Zo kan worden bereikt dat de notie van gedeeld
burgerschap wordt herbevestigd onder de nieuwe generaties. In de nota Onderwijs,
Integratie en Actief Burgerschap heeft het kabinet al zijn visie gegeven op
de plaats van burgerschap in het onderwijs.Naturalisatie meer dan een administratieve handelingGedeeld burgerschap is actief deelnemen aan de Nederlandse samenleving.
De Nederlandse nationaliteit is hiervan de juridische bevestiging. Door het
aannemen van de Nederlandse nationaliteit drukt iemand ook uit te kiezen voor
deze samenleving. Naturalisatie is daarom in de opvatting van het kabinet
veel meer dan een administratieve handeling. Om daar uitdrukking aan te geven
wil het kabinet het toekennen van de Nederlandse nationaliteit aan personen
een ceremonieel karakter geven. Verschillende gemeenten zijn hier inmiddels
al toe overgegaan. Het kabinet wil dit in alle gemeenten gaan invoeren. Op
korte termijn zullen de nodige stappen worden gezet om te komen tot een naturalisatieceremonie.Dubbele nationaliteit tegengaanEen dubbele nationaliteit past niet bij het beginsel van gedeeld burgerschap.
Het kabinet zal dit daarom zo veel mogelijk tegengaan. De minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie zal de Tweede Kamer inzicht geven in de mogelijkheden
die daartoe binnen de grenzen van het Nederlandse recht en het volkenrecht
bestaan. In ieder geval zal het voor leden van de derde generatie onmogelijk
worden gemaakt te opteren voor een dubbele nationaliteit. Het kabinet zal
tevens voorstellen doen om de vrijstelling van de afstandsverplichting bij
naturalisatie van personen die met een Nederlander gehuwd zijn, van personen
van wie tenminste een ouder Nederlander is en van personen van de tweede generatie
waar mogelijk te beëindigen.2.4 Zelf doen, eigen verantwoordelijkheidIn het tot dusver gevoerde integratiebeleid heeft het accent sterk gelegen
op het aanbieden van voorzieningen en regelingen. Migranten kregen een inburgeringsprogramma
aangeboden, op scholen kwam er een regeling voor onderwijs in de eigen taal,
door gemeenten werd voorlichtingsmateriaal vertaald in de talen van de migranten,
kinderen van migranten kregen voorschoolse ontwikkelingsprogramma's aangeboden,
voor personen die naar het herkomstland wilden terugkeren kwam er een remigratieregeling.
Een ander deel van het beleid was erop gericht bij autochtonen openheid voor
minderheden te bevorderen en instellingen te «interculturaliseren».Minderheden géén zorgcategorieZonder afbreuk te willen doen aan het nut van sommige voorzieningen constateert
het kabinet dat in deze aanbodgeoriënteerde benadering minderheden het
gevaar lopen een zorgcategorie te worden die door de overheid bij de hand
moet worden genomen. De nadelen hiervan zijn evident. De pretentie dat de
overheid de zorg voor de integratie van meer dan een miljoen personen uit
minderheden op zich kan nemen is niet houdbaar. Zorg creëert afhankelijkheid
en afhankelijkheid leidt tot een roep om meer zorg. De grenzen van wat financieel
haalbaar is in voorzieningen met een dienstverlenend karakter worden dan snel
bereikt.Daar komt nog iets bij. Van voorzieningen die door de overheid worden
aangeboden wordt meestal verwacht dat ze gratis zijn. De psychologische effecten
daarvan moeten niet worden onderschat. Wat niets kost laadt al gauw de verdenking
op zich ook niet veel waard te zijn. Gratis voorzieningen brengen vaak gebrek
aan zorg en motivatie bij gebruikers met zich.Het kabinet wil ook op dit punt de bakens verzetten. Het kiest voor versterking
van de eigen verantwoordelijkheid van burgers, ook in het integratiebeleid.
Van burgers, allochtone én autochtone wordt gevraagd dat zij zelf werk
maken van de integratie. Door duidelijk te maken wat er voor integratie nodig
is, wil het kabinet een vraag stimuleren naar diensten en activiteiten die
kunnen bijdragen aan integratie.Ook de keuze voor eigen verantwoordelijkheid als leidend beginsel in het
integratiebeleid heeft praktische consequenties. Opnieuw, in de eerste plaats
voor de inburgering (hoofdstuk 3). Door de invoering van een verplicht inburgeringsexamen
maakt de overheid duidelijk welke eisen er aan nieuwkomers en oudkomers worden
gesteld. In het inburgeringstelsel dat het kabinet voor ogen heeft is het
de eigen verantwoordelijkheid van de inburgeraars om te bepalen op welke wijze
zij zich op het examen willen voorbereiden. Hierdoor zal er vraag naar inburgeringscursussen
ontstaan en zullen aanbieders met elkaar kunnen wedijveren om de gunst van
de inburgeraar.De vrijblijvendheid voorbijHet vooropstellen van diversiteit en de aanbodgerichte oriëntatie
op de wijze waarin dat in het tot dusver gevoerde beleid is gedaan
hebben de integratie van minderheden op zijn vriendelijkst gezegd geen goed
gedaan. Maar er is meer. Bij elkaar genomen creëert de invulling die
aan deze karakteristieken is gegeven een context die wordt gekenmerkt door
vrijblijvendheid. In dat geval gaat tolerantie voor diversiteit gemakkelijk
over in onverschilligheid voor de spanningen en probleem van het multicultureel
samenleven. Een beleid dat zich primair richt op het aanbieden van voorzieningen
brengt het risico met zich dat deelname belangrijker wordt geacht dan resultaat1. Ook dit draagt bij aan een sfeer van vrijblijvendheid
ten aanzien van integratie.Eisen stellenHet kabinet wil deze vrijblijvendheid doorbreken. Daarom zullen in het
integratiebeleid waar nodig eisen worden gesteld en sancties worden ingevoerd
die ook daadwerkelijk worden toegepast. Laat het duidelijk zijn: sancties
zijn voor het kabinet geen doel op zich. Het gaat er niet om te laten zien
hoe flink of hoe streng de overheid kan zijn. Door het invoeren van verplichtingen
wil het kabinet duidelijk maken dat het de integratie serieus neemt en dat
er werkelijk iets op het spel staat. De nadruk die het kabinet legt op de
eigen verantwoordelijkheid van allochtone én autochtone burgers voor
de integratie sluit aan bij het streven een einde te maken aan de vrijblijvendheid
waarmee de integratie tot nu toe teveel is omgeven.Een niet-vrijblijvend beleidVrijblijvendheid doorbreken is niet alleen eisen stellen aan burgers maar
moet ook tot uiting komen in het beleid zelf. Beleid dient resultaatgericht
en verplichtend te zijn in die zin dat beleidsmakers kunnen worden afgerekend
op hun beleidsvoornemens. Zo maakt het kabinet in het kader van het Grotestedenbeleid
resultaatafspraken met de G30 om de veiligheid, de sociale kwaliteit en de
kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren, en door versterking van integratie
en participatie de zelfredzaamheid van individuen te vergroten. Met het binden
van de midden- en hogere inkomens wil het kabinet in de steden de segregatie
doorbreken en door het vergroten van de stedelijke economische kracht de positie
van allochtonen versterken. Concrete afspraken over inburgering en integratie,
educatie, onderwijsachterstandenbeleid en wonen zijn een belangrijk onderdeel
van het GSBIII (zie ook hoofdstuk 6).2.5 Een op het individu gerichte strategieDe nieuwe aanpak van integratie van het kabinet houdt rekening met de
toegenomen differentiatie binnen de minderhedenbevolking. In paragraaf 2.2
is vastgesteld dat er tussen en binnen minderheidsgroeperingen grote verschillen
zijn in de mate van achterstand en integratie. Een groepsgericht minderhedenbeleid
is daarom over het algemeen niet zinvol. Op de meeste gebieden, – onderwijs,
arbeidsmarkt, wonen –, kiest het kabinet voor een strategie die zich
richt op factoren die op individueel niveau de integratie belemmeren of bevorderen.
Als bijvoorbeeld taalachterstand bij aanvang van het basisonderwijs bij een
deel van de leerlingen uit minderheden de doorslaggevende factor is voor een
te laag onderwijseindniveau dan is voor deze leerlingen een voorschools taalprogramma
het eerst aangewezen middel om de schoolloopbaan te verbeteren. Als de arbeidskansen
van minderheden afhankelijk zijn van hun taalvaardigheid in het Nederlands
dan moet het arbeidsmarktbeleid minderheden prikkelen hun taalvaardigheid
op concurrerend niveau te brengen.De individuele of, preciezer, de individualiserende strategie sluit overigens
niet uit dat in sommige gevallen een groepsgerichte benadering toch de voorkeur
verdient. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het tegengaan van eerwraak. Een
effectieve aanpak vraagt onder meer dat gemeenschappen waarbinnen eerwraak
zich voordoet, worden gemobiliseerd. Hetzelfde geldt voor het vergroten van
de alertheid voor islamitisch extremisme onder moslims. Deze verschijnselen
vragen om een toegespitst, groepsgericht beleid.De op het individu gerichte integratiestrategie is expliciet terug te
vinden in de brief over Onderwijs, Integratie en Burgerschap die u onlangs
werd toegezonden door de minister van OCW en in de recente notitie Visie op
arbeidsmarktbeleid van de minister van SZW.2.6 Integratie zichtbaar makenVoor het voeren van een effectief integratiebeleid is een eerste vereiste
dat de doelen duidelijk én meetbaar zijn. Daarvoor moet er helderheid
zijn over de vraag wanneer personen of groepen zijn geïntegreerd. Dit
vereist een uitwerking van indicatoren en criteria waaraan integratie kan
worden afgemeten. Pas wanneer die zijn vastgesteld kan de mate van integratie
van verschillende minderheidsgroepen op een eenduidige manier worden bepaald.
Pas dan ook kan zicht worden verkregen op effecten van het integratiebeleid.Het kabinet wil een resultaatgericht en transparant integratiebeleid voeren.
Daarvoor is het nodig dat er een beperkte en eenduidige set van indicatoren
en criteria voor integratie komt, een integratieladder, waaraan de voortgang
van de integratie op eenvoudige en overzichtelijke wijze valt af te meten.Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het
Ministerie van Justitie is inmiddels al flink gevorderd met de ontwikkeling
van de integratieladder. De indicatoren gaan over factoren die bepalend zijn
voor of uitdrukking zijn van deelname aan de samenleving in economisch, sociaal
en cultureel opzicht.De integratieladder onderscheidt positieve en negatieve indicatoren. Tot
de positieve indicatoren behoren onder andere: beheersing van de Nederlandse
taal, het bezoeken van een etnisch gemengde school, deelname aan de arbeidsmarkt,
interetnische sociale contacten, het kennen en respecteren van Nederlandse
waarden en normen, het wonen in een gemengde wijk. Tot de negatieve indicatoren
rekent het WODC: uitval uit inburgeringstrajecten, werkloosheid, spijbelen
en schooluitval, betrokkenheid bij criminaliteit, uitkeringsafhankelijkheid,
het wonen in een concentratiewijk. Voor een deel van deze indicatoren geldt
dat hiervoor alleen op groepsniveau een criterium voor integratie kan worden
afgeleid.Voor het verkrijgen van gegevens over de indicatoren van de integratieladder
werkt het WODC samen met het CBS. Ten behoeve van deze kabinetsreactie hebben
CBS/WODC een eerste proeve van de ladder op basis van een selectie van de
uiteindelijke indicatoren vervaardigd. Een samenvatting daarvan is als bijlage
bij deze kabinetsreactie gevoegd (bijlage 1).Met de integratieladder wil het kabinet een instrument hebben waarmee
daadwerkelijk sturing kan worden gegeven aan het integratiebeleid. Ook wil
het kabinet bereiken dat niet alleen de rijksoverheid met de integratieladder
gaat werken maar dat ook de gemeenten zich in hun lokale integratiebeleid
gaan richten op de indicatoren van de integratieladder.2.7 De uitgangspunten van het kabinet en de algemene aanbevelingen
van de Commissie BlokHoe verhouden zich de uitgangspunten van het integratiebeleid van het
kabinet tot de algemene aanbevelingen van de Commissie Blok over de bestrijding
van discriminatie, de voorwaarden voor integratie, de vrijblijvendheid van
het beleid, de internationale migratie en de beleidscoördinatie?Bestrijding van vooroordeel en discriminatieDe commissie plaatst de bestrijding van discriminatie en vooroordelen
als eerste op haar lijst van aanbevelingen. Overeenkomstig de uitgangspunten
van het kabinet is het tegengaan van vooroordelen en discriminatie een voorwaarde
voor de wederzijdse openheid die nodig is om integratie überhaupt mogelijk
te maken (paragraaf 2.3). Daarom is het actief bestrijden van vooroordeel
en discriminatie bij autochtonen én allochtonen een beleidsprioriteit
van het kabinet. De aanpak die het kabinet voor ogen heeft staat in hoofdstuk
8.Voorwaarden voor succesvolle integratie vervullenDe voorwaarden voor succesvolle integratie die naar het oordeel van de
commissie moeten worden vervuld sluiten naadloos aan bij de kernelementen
van het integratiebeleid van het kabinet. Als eerste voorwaarde noemt de commissie
kennis van de Nederlandse taal.Bij de uiteenzetting van de uitgangspunten van het integratiebeleid is
uiteengezet dat het gebruik van de Nederlandse taal een centraal bestanddeel
vormt van de opvatting van het kabinet over gedeeld burgerschap (paragraaf 2.3).
Bovendien is de beheersing van het Nederlands naar het oordeel van het kabinet
een onmisbare voorwaarde voor integratie. Daarom vormt kennis van de Nederlandse
taal in het nieuwe inburgeringsstelsel een van de hoofdonderdelen van het
verplichte inburgeringsexamen (hoofdstuk 3). Vervolgens is extra aandacht
voor taal in de voor- en vroegschoolse educatie, de educatie van volwassenen
en het reguliere onderwijs een kernelement van het integratiebeleid in het
onderwijs (hoofdstuk 5).Het in acht nemen van de waarden en normen die in de wet zijn verankerd
is de tweede voorwaarde die de commissie noemt. Het concept gedeeld burgerschap,
dat voor het kabinet geldt als doel van het integratiebeleid, opent de weg
naar de door de commissie gewenste ruimte voor differentiatie in het private
domein (paragraaf 2.3).De commissie acht het een voorwaarde voor succesvolle integratie dat ongeschreven
regels die het functioneren van nieuwkomers in de samenleving vergemakkelijken
onder hun aandacht worden gebracht. Het kabinet onderschrijft dit en verwijst
voor een concretisering naar de voorstellen van de commissie Fransen over
het onderdeel Kennis van de Nederlandse Samenleving in het inburgeringsexamen.Als laatste voorwaarde voor succesvolle integratie stipuleert de Commissie
Blok de bereidheid van nieuwkomers om te integreren en de bereidheid van de
Nederlandse samenleving om dit mogelijk te maken. Na wat in paragraaf 2.3
is opgemerkt over gedeeld burgerschap en wederzijdsheid behoeft het nauwelijks
nog betoog dat het integratiebeleid van het kabinet kan worden gezien als
een geconcentreerde inspanning om deze voorwaarde te vervullen.Wederzijdse vrijblijvendheid doorbrekenDe commissie wil een integratiebeleid dat «bindend en verbindend»
is teneinde de wederzijdse vrijblijvendheid te doorbreken. Deze aanbeveling
zou een zinsnede kunnen zijn uit de presentatie door het kabinet van zijn
integratiebeleid. Een passage in paragraaf 2.4 van deze kabinetsreactie
draagt de titel «de vrijblijvendheid voorbij». De passage is te
lezen als een nadere invulling van de aanbeveling van de commissie op dit
punt.Onderkenning van het continue karakter van internationale
migratiestromen«Integratiebeleid moet gebaseerd zijn op een realistische onderkenning
van het continue karakter van internationale migratiestromen». Met deze
zinsnede lijkt de commissie te willen aangeven dat er zich steeds nieuwe nog
niet geïntegreerde groepen migranten zullen aandienen.Het kabinet heeft door het bij elkaar brengen van het vreemdelingenbeleid
en het integratiebeleid in één ministersportefeuille de nauwe
verbondenheid van immigratie- en integratiebeleid onderstreept. Naar het oordeel
van het kabinet biedt dit de mogelijkheid de immigratie zowel in kwantitatieve
als in kwalitatieve zin te sturen. De hoofdlijnen van die sturing zijn neergezet
in hoofdstuk 3.De coördinatie van het integratiebeleidTer versterking van de coördinatie van het integratiebeleid beveelt
de commissie het kabinet aan een ministeriële onderraad integratiebeleid
in te stellen. De Tweede Kamer krijgt het advies een commissie voor integratiebeleid
in het leven te roepen. Met het tweede deel van deze aanbeveling van de Commissie
Blok wil het kabinet zich vanzelfsprekend niet bemoeien.De aanbeveling over de vorming van een onderraad integratiebeleid zal
het kabinet niet opvolgen. Dit op grond van de volgende overwegingen. In de
eerste plaats heeft het kabinet bij zijn aantreden het stelsel van onderraden
herzien. Daarbij heeft de wens het aantal overlegcircuits terug te dringen
een leidende rol gespeeld. Van meer belang is echter de visie van het kabinet
op de betekenis van coördinatie voor het huidige integratiebeleid.Met het vernieuwde integratiebeleid heeft het kabinet gekozen voor een
resultaatgericht beleid dat zich concentreert op een beperkt aantal prioriteiten.
Deze vormen de kern van het integratiebeleid en vragen om een actiegerichte
sturing door de minister voor V&I. Daarom ligt voor deze prioriteiten
de eerste verantwoordelijkheid bij de minister voor V&I.Deze conceptie van integratiebeleid impliceert dat voor de minister voor
V&I het accent verschuift van algemene coördinatie naar specifieke
coördinatie. De implicatie daarvan is dat andere departementen in wisselende
coalities zal worden gevraagd mee te werken aan de vormgeving van de prioriteiten
van het integratiebeleid. Een onderraad voor integratie biedt in deze opvatting
van beleidscoördinatie geen meerwaarde. Daar komt nog bij dat het integratiebeleid
nu al aan de orde komt in een afzonderlijke onderraad, de Raad voor de Veiligheid
en de Rechtsorde.3. Immigratie en integratie met elkaar verbinden: verplichte
inburgeringDoor velen is gesignaleerd dat de grootschalige immigratie in de afgelopen
tien jaar de integratie op groepsniveau ernstig heeft gefrustreerd. De vooruitgang
die migranten en hun kinderen doormaken in hun ingroei in de Nederlandse samenleving
wordt gemaskeerd door de voortgaande binnenkomst van aanzienlijke groepen
ongeïntegreerde nieuwkomers.De normale processen van de inpassing van migranten in een nieuwe samenleving
zijn door de voortgaande immigratie verstoord. Niet eerder is het voorgekomen
dat een tweede migrantengeneratie op zo grote schaal een huwelijkspartner
uit het herkomstland laat komen. Het gevolg hiervan is dat het integratieproces
bij elke nieuwe generatie weer opnieuw moet beginnen. Dit automatisme wil
het kabinet tot staan brengen.Uit de standpunten over de integratie van etnische minderheden die door
politieke partijen naar buiten zijn gebracht blijkt dat de analyse van het
kabinet op dit punt breed wordt gedeeld. Vrijwel alle partijen doen voorstellen
om de immigratie en integratie beter op elkaar af te stemmen.In de zienswijze van het kabinet zijn immigratie en integratie onlosmakelijk
met elkaar verbonden. Het is ondenkbaar dat er op het vlak van de integratie
duurzame resultaten zijn te boeken als de immigratie niet goed is geregeld.
En omgekeerd is de immigratie niet goed geregeld als daarbij geen rekening
is gehouden met de voorwaarden die de integratie van nieuwkomers stelt. Daarom
gaat het kabinet immigratie door middel van inburgering binden aan integratievereisten.Ook komen er extra leeftijds- en inkomenseisen voor huwelijksmigranten.
De minimumleeftijd voor huwelijksmigranten gaat naar 21 jaar en personen die
een huwelijksmigrant als partner wensen dienen een inkomen te hebben van tenminste
120% van het minimumloon. De hiervoor vereiste wetswijzigingen liggen al voor
advies bij de Raad van State. Vervolgens voert het kabinet de eis van adequate
huisvesting opnieuw in op basis van de Vreemdelingenwet. Deze eis zal gelden
bij de eerste toelating als het gaat om verblijf op grond van gezinsvorming
of gezinshereniging. Ook wordt deze eis gesteld als conditie voor de verlening
van een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. De uitvoeringsaspecten moeten
nog nader worden uitgewerkt.Inburgering schakel tussen immigratie en integratieIntegratie begint bij inburgering. De commissie constateert dat het rendement
van de huidige inburgeringscursussen te laag is en beveelt aan het inburgeringsstelsel
aan te passen overeenkomstig de aanbevelingen van de Taskforce Inburgering.
Het kabinet volgt de commissie hierin niet. De aanpak van de inburgering die
het kabinet voor ogen staat wijkt zozeer af van de bestaande wet en praktijk
dat een aanpassing van de huidige wet hiervoor ontoereikend is. Wat het kabinet
wil is een grondige vernieuwing van het gehele inburgeringsstelsel.Het kabinet stelt vast dat er nu een massieve groep oudkomers is die onvoldoende
is ingeburgerd. Deze oudkomers zullen een inhaalslag moeten maken. Maar ook
moet voorkomen worden dat er over tien jaar wéér een grote groep
ongeïntegreerde oudkomers is. Daarom is een verplichtend en resultaatgericht
inburgeringstelsel voor nieuwkomers én oudkomers de eerste prioriteit
van het kabinetsbeleid op het snijvlak van immigratie en integratie.Juist op het punt van de inburgering wil het kabinet de koppeling tussen
immigratie- en integratiebeleid concreet tot stand brengen. Inburgering moet de schakel worden die immigratie en integratie met elkaar verbindt.
Dit vergt een algehele vernieuwing van het inburgeringsstelsel. De hoofdlijnen
van dit nieuwe stelsel zijn inmiddels uitgetekend in de nota «Herziening
van het inburgeringsstel» die u onlangs heeft bereikt.Hoofdbestanddelen van het nieuwe inburgeringsstelselKern van het nieuwe stelsel is het inburgeringsexamen. Aan alle nieuwkomers
die zich permanent in Nederland willen vestigen en aan alle oudkomers met
een achterstand wordt de verplichting opgelegd te voldoen aan de eisen van
het inburgeringsexamen. In Nederland gevolgde opleidingen kunnen een ontheffingsgrond
vormen. Een vergunning tot verblijf voor onbepaalde tijd (vot) wordt alleen
verstrekt aan personen die hebben voldaan aan de eisen van het inburgeringsexamen.Voor personen die zich op vrijwillige basis permanent hier willen vestigen
komt er voorafgaand aan vestiging in Nederland een examen op basisniveau dat
in het herkomstland wordt afgelegd. Het gaat hierbij hoofdzakelijk om huwelijkspartners.
Alleen diegenen die dit examen met succes hebben afgelegd komen in aanmerking
voor een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv).Bij het inburgeringsexamen dat in Nederland wordt afgelegd zullen de exameneisen
hoger worden gesteld dan bij het basisexamen in het buitenland. De voorbereiding
op het inburgeringsexamen in Nederland kan door de inburgeraars naar eigen
keuze en voor eigen kosten worden ingericht. Voor degenen die slagen komt
er een incentive in de vorm van een gemaximeerde vergoeding van de gemaakte
kosten. Nieuwkomers en oudkomers die niet aan hun verplichtingen voldoen wacht
een bestuurlijke boete.Voor inburgeraars met onvoldoende financiële draagkracht komt er
een kredietvoorziening. Bij personen die afhankelijk zijn van een uitkering
wordt de inburgering nadrukkelijk gekoppeld aan de reïntegratie vanuit
de uitkering.Voor een succesvolle koppeling van immigratie en integratie is een adequate
beheersing van de immigratie een eerste vereiste: kwalitatief, maar ook kwantitatief.
Hiervoor is een helder en consequent vreemdelingenbeleid nodig waarin niet
alleen de toelating en de inburgering van vreemdelingen goed en efficiënt
zijn geregeld, maar ook de terugkeer. Voor een daadwerkelijke regulering van
de immigratie is het nodig dat diegenen die niet worden toegelaten het land
binnen de daarvoor geldende termijn weer verlaten. Over de aanpak van illegaal
verblijf is de Kamer onlangs een nota aangeboden.4. Integratiegericht onderwijsIn vrijwel alle domeinen van het maatschappelijk leven is het belang van
opleiding, diploma's en taalbeheersing in de afgelopen dertig jaar sterk toegenomen.
Opleiding is bepalend voor de positie op de arbeidsmarkt, voor de toegang
tot de digitale snelweg, voor de kansen op de huwelijksmarkt, voor de gezondheid
en zelfs voor de levensverwachting. Een hoge opleiding is geen noodzakelijke
voorwaarde voor integratie. Ook personen met een lage opleiding kunnen zeer
goed geïntegreerd zijn. Maar als het opleidingsniveau van een etnische
groep sterk achterblijft bij het gemiddelde dan heeft dat wel een negatief
effect op het maatschappelijk aanzien van de leden ervan en daarmee op hun
integratie.Negatieve effecten zijn er in versterkte mate omdat sommige minderheidsgroeperingen
veel personen tellen die over geen enkel diploma beschikken. Integratie in
een moderne samenleving als de onze zonder een opleiding boven
het niveau van het basisonderwijs is een moeilijke opgave.Veel allochtone leerlingen beginnen met achterstand aan
het onderwijsHet toegenomen belang van opleiding en taalbeheersing heeft voor veel
leden van de eerste generatie minderheden een negatief effect gehad op hun
maatschappelijke mogelijkheden. Jongeren van de tweede generatie hebben in
principe alle kansen om zich via het onderwijs te kwalificeren voor de verschillende
maatschappelijke markten. Daarvoor is het wel nodig dat zij een diploma halen,
en dat gaat niet vanzelf. Als de ouders weinig of geen opleiding hebben en
er thuis geen Nederlands wordt gesproken beginnen allochtone kinderen met
een flinke handicap aan hun schoolloopbaan. Als gevolg daarvan wordt de belofte
van integratie via het onderwijs voor een té klein deel van de tweede
generatie ingelost.Het onderwijsachterstandenbeleid heeft, zeker in de afgelopen tien jaar,
bijgedragen aan verbetering van de schoolprestaties en schoolloopbanen van
leerlingen uit minderheden, maar de resterende achterstand is nog veel te
groot. Vooral de taalprestaties van allochtone leerlingen laten nog veel te
wensen over. Overigens dient te worden opgemerkt dat ook autochtone leerlingen
een taalachterstand kunnen hebben.Het is nodig het onderwijsachterstandenbeleid toe te spitsen op de factoren
die er werkelijk toe doen: de aanvangsachterstand van leerlingen uit minderheden,
de kwaliteit van het onderwijs in de klas, het taalonderwijs en het voorkomen
van voortijdig schoolverlaten in het voortgezet onderwijs.Aanbevelingen over onderwijsDe Commissie Blok benadrukt in haar aanbevelingen over het onderwijs de
wenselijkheid van het vroegtijdig verwerven van de Nederlandse taal. Verder
adviseert de commissie segregatie tegen te gaan door het vergroten van keuzemogelijkheden
en het maken van niet-vrijblijvende afspraken tussen gemeenten scholen. In
de bekostigingssystematiek van scholen zouden prikkels moeten worden opgenomen
om integratie te bevorderen. In het onderwijs zou meer aandacht moeten worden
besteed aan de overdracht van de kernwaarden van de Nederlandse rechtstaat,
samenlevingsopbouw en geschiedenis.Aanpassingen en nieuwe acties zijn nodigOnderwijs draagt bij aan integratie door kennisoverdracht, door het wegnemen
van achterstand in taal- en cognitieve ontwikkeling, door overdracht van waarden
en normen en doordat het verschillende bevolkingsgroepen op een vanzelfsprekende
manier met elkaar in contact brengt. Echter, in de huidige situatie levert
dit nog niet genoeg op.Het kabinet wil de effectiviteit van het onderwijsachterstandenbeleid
significant vergroten. Maar de bestrijding van onderwijsachterstand is niet
voldoende. Om integratie te bevorderen is het ook nodig om segregatie tegen
te gaan. Scholen die vrijwel uitsluitend worden bezocht door leerlingen met
leerachterstand kunnen de integratie belemmeren Bij het streven naar vergroting
van de integratiegerichtheid van het onderwijs dient de notie van actief en
gedeeld burgerschap in het onderwijs een plaats te krijgen. Het kabinet wil
daarom het actief burgerschap als opdracht aan het primair en het voortgezet
onderwijs vastleggen.Om op deze punten vooruitgang te boeken zijn beleidsaanpassingen en nieuwe
acties nodig. Ze worden beschreven in de brief Onderwijs, integratie en actief
burgerschap die op 23 april door de minister van OCW naar
de Tweede Kamer is gezonden. De brief bevat voornemens over het onderwijsachterstandenbeleid,
zwarte scholen en het bevorderen van burgerschap in het onderwijs. In de brief
zet het kabinet uiteen dat de acties die nodig zijn kunnen plaatsvinden binnen
het kader van de in artikel 23 van de Grondwet vastgelegde vrijheid van onderwijs.Menging bevorderenDe concentratie van minderheden in grote stadswijken is de belangrijkste
oorzaak van het ontstaan van zwarte scholen. Veel zwarte scholen hebben goed
werkende oplossingen gevonden voor de onderwijsinhoudelijke problemen waarmee
zij worden geconfronteerd en leveren goede onderwijsresultaten. De nadelen
van de anderstalige omgeving waarbinnen zij veelal moeten opereren zijn echter
voor vrijwel alle zwarte scholen relatief groot. Verder is de zwarte school
per definitie niet de plaats waar allochtone en autochtone leerlingen elkaar
kunnen ontmoeten.Het kabinet streeft naar gemengde scholen, maar wil geen afgedwongen spreiding
van leerlingen. De vrijheid van onderwijs staat voor het kabinet niet ter
discussie. Die vrijheid geldt ook voor het islamitisch onderwijs, op voorwaarde
dat dit voldoet aan deugdelijkheidseisen en zich voegt naar de principes van
de democratische rechtstaat.Meer menging van leerlingen naar herkomst wil het kabinet bereiken door
middel van niet vrijblijvende afspraken tussen gemeenten en schoolbesturen
over de plaatsing van leerlingen. Bezien wordt of in het bekostigingssysteem
voor scholen prikkels kunnen worden ingebouwd die concentratie ontmoedigen
en menging bevorderen.In de huidige systematiek ontvangen scholen met weinig achterstandsleerlingen
in het geheel geen middelen om achterstand tegen te gaan. Dat komt doordat
er een drempel is voor de toekenning van middelen (formatie) voor achterstandsbestrijding.
Boven de drempel krijgen scholen meer middelen naarmate ze meer achterstandsleerlingen
hebben. Dit kan het verkeerde signaal zijn. Het is mogelijk dat het, onbedoeld,
segregatie in de hand werkt. Het stellen van een maximum aan het aantal leerlingen
waarvoor extra middelen worden toegekend is een middel om dit effect tegengaan.Het kabinet wil ook concentratie van achterstandsleerlingen tegengaan
bij de stichting van nieuwe scholen. Daarom zal bij de stichting van een nieuwe
school als voorwaarde worden gesteld dat niet meer dan 80% van de leerlingen
een achterstandskenmerk heeft. Voorts is het de bedoeling dat alle bestuursleden
van alle scholen het Nederlanderschap bezitten.AchterstandsbestrijdingBij de toekenning van extra middelen aan basisscholen via de zogeheten
gewichtenregeling speelt de etnische herkomst van leerlingen een bepalende
rol. Als gevolg van de toegenomen differentiatie van de allochtone bevolking
is dit niet meer adequaat. Bovendien past het niet in de algemene strategie
van het kabinet om in het integratiebeleid uit te gaan van factoren die op
individueel niveau de integratie belemmeren of bevorderen. Daarom wil het
kabinet de gewichtenregeling wijzigen. Bij de toekenning van extra middelen
is het de bedoeling dat niet langer de etnische herkomst bepalend is. De gewichtenmiddelen
dienen efficiënter ingezet te worden en gericht op feitelijke achterstanden.
De middelen zullen meer ten goede komen aan kinderen die de extra ondersteuning
het hardst nodig hebben: dat zijn kinderen op jonge leeftijd (door middel
van vroegschoolse programma's) en autochtone en allochtone kinderen met een
taalachterstand die laagopgeleide ouders hebben.Het herzien van de gewichtenregeling en de wijzigingen in het onderwijsachterstandenbeleid
vereisen substantiële beleidswijzigingen in het basis- en voortgezet
onderwijs. Bij het onderwijsachterstandenbeleid zal door het kabinet nadrukkelijk
worden ingezet op VVE en schakelklassen. Deze verandering gaat gepaard met
een bezuiniging van 100 miljoen euro, met ingang van 1 augustus 2005,
die met name ten laste komt van het basisonderwijs. Het kabinet heeft deze
bezuiniging met een jaar kunnen vertragen, zodat deze niet al per 1 augustus
2004 hoeft plaats te vinden. De bezuiniging is met name mogelijk door de effectiviteit
van het achterstandenbeleid te vergroten. Gemeenten zullen over de middelen
voor VVE en schakelklassen beschikken, de scholen ontvangen de overige (gewichten)middelen.
Een brief met een nadere uitwerking van het onderwijsachterstandenbeleid zal
de tweede helft van juni aan de Tweede Kamer worden aangeboden.Achterstand bij aanvang van het onderwijs is de belangrijkste factor in
de achterblijvende schoolprestaties van een deel van de leerlingen uit minderheidsgroepen.
Hiervoor is de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) geïntroduceerd.
In de VVE werken peuters en kleuters op gestructureerde wijze aan hun taal-
en cognitieve ontwikkeling. Het kabinet ziet de VVE als een onmisbare schakel
in het verminderen van leerachterstanden en wil de voorwaarden voor de effectiviteit
ervan verbeteren. Daarom hecht het kabinet er waarde aan dat de VVE-middelen
terecht komen bij de groepen die deze extra ontwikkelingsimpuls het hardste
nodig hebben. De toekenning van VVE middelen vindt voor een groot deel plaats
via het Grotestedenbeleid (GSB). Bij de toetsing van de gemeentelijke GSB-programma's
zal dit uitgangspunt in de beoordeling worden meegenomen.Naast de inzet op VVE doet het kabinet extra investeringen in het vmbo,
de schakelklassen en op het gebied van veiligheid. In het kader van GSB is
circa 100 miljoen euro beschikbaar voor VVE en schakelklassen en circa 22
miljoen euro voor de RMC-functie (dit is de zogeheten regionale meld en coördinatiefunctie
om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan).Uit de enveloppe-middelen (de extra middelen die op de onderwijsbegroting
beschikbaar zijn) wordt vanaf 2007 62 miljoen euro structureel uitgetrokken
voor versterking van het vmbo en de BVE. Ook in 2005 en 2006 zijn hiervoor
middelen beschikbaar.Veel leerlingen uit minderheden volgen een opleiding op het vmbo. Lang
niet alle leerlingen worden voldoende aangesproken door de manier waarop het
onderwijsprogramma in dit schooltype wordt aangeboden. Demotivatie en voortijdig
schoolverlaten zijn het gevolg. Om scholen in staat te stellen en te motiveren
het onderwijs beter bij de capaciteiten, behoeften en leerstijlen van de leerlingen
te laten aansluiten, streeft het Kabinet ernaar meer maatwerk in met name
het vmbo mogelijk te maken. Over de hele linie zal het vmbo meer ruimte voor
eigen programmatische keuzes krijgen, terwijl de kerndoelen voor de onderbouw
dusdanig geformuleerd worden dat scholen in staat gesteld worden onderwijsprogramma's
te realiseren die jongeren aanspreken, zodat zij gemotiveerd zijn om een diploma
te halen. Daarnaast hebben vmboscholen de mogelijkheid om een samenwerkingsovereenkomst
af te sluiten met het roc om onderwijs te mogen verzorgen in de assistentopleidingen
op niveau 1 van het mbo. Deze maatregel beoogt meer leerlingen in staat te
stellen een diploma te behalen en uitval te voorkomen. Het gaat met name om
leerlingen die waarschijnlijk uitvallen uit het regulier onderwijs of daar
geen diploma kunnen behalen. Het bezit van een diploma van een assistentopleiding
biedt zowel de mogelijkheid om door te stromen naar de beroepsopleidende als
beroepsbegeleidende leerweg in het mbo.Deze maatregelen hebben tot doel voortijdig schoolverlaten terug te dringen
door de leerlingen een perspectief te bieden en beter aan te sluiten op hun
individuele mogelijkheden. De maatregelen zijn in het bijzonder voor allochtone
leerlingen van betekenis omdat veel van deze leerlingen behoefte hebben aan
meer op de praktijk georiënteerde onderwijsvormen. Voor het inrichten
van deze onderwijsvormen van zijn extra middelen beschikbaar.Veiligheid op school voorwaarde voor integratieRecente incidenten op scholen waar allochtone leerlingen bij zijn betrokken
hebben de aandacht gevestigd op het belang van veiligheid en discipline op
school als voorwaarde voor integratie. De minister van OCW stuurt een plan
van aanpak hiervoor in mei 2004 naar de Tweede Kamer. In dit plan zijn maatregelen
op het preventieve, curatieve en repressieve vlak opgenomen ter bevordering
van de veiligheid in en rond de school. Ingezet wordt op deskundigheidsbevordering
van docenten, de implementatie en evaluatie van methoden gericht op het vergroten
van de sociale competenties van leerlingen, versterking van leerlingbegeleiding
in het primair en voortgezet onderwijs, de uitbreiding van plaatsen in het
ZMOK-onderwijs, het creëren van rebound-voorzieningen voor tijdelijke
opvang van gedragsmoeilijke leerlingen en het treffen van ondersteunende maatregelen
(Transferpunt Jongeren, School en Veiligheid, starten van een veiligheidsmonitor
etc.). Hiermee wordt scholen de mogelijkheid geboden om enerzijds vroegtijdig
te signaleren en op te treden en anderzijds om zonodig stevig in te grijpen.
Hiertoe doet het kabinet een aanzienlijke extra investering ten behoeve van
een veilig schoolklimaat oplopend tot bijna 90 miljoen euro structureel vanaf 2007.
Deze middelen zijn tot stand gekomen door herprioritering van de enveloppemiddelen.
De middelen worden met voorrang ingezet in het vmbo-onderwijs in de grote
steden.Burgerschap in het onderwijsIn paragraaf 2.3 is opgemerkt dat burgerschap niet als vanzelf van
de ene generatie op de andere wordt overgedragen. Het onderwijs heeft van
oudsher een belangrijke functie in het ontwikkelen van kennis over en vaardigheden
in burgerschap bij leerlingen. De sterk toegenomen multiculticulturaliteit
van de samenleving maakt het gewenst deze functie meer dan voorheen expliciet
tot uitdrukking te brengen. Daarom zal het kabinet burgerschap wettelijk verankeren
en opnemen in de kerndoelen van het onderwijs. Het kabinet volgt hiermee het
advies van de onderwijsraad over burgerschap in het onderwijs.Benadrukt moet worden dat burgerschap door het kabinet niet wordt gezien
als een zuiver cognitief leerdoel. Burgerschap is vooral een praktijk, een
toepassing in de alledaagse omgeving van de waarden normen die zijn betrokken
bij burgerschap. De school fungeert daarbij als een minisamenleving waar burgerschapsvaardigheden
concreet kunnen worden geoefend en bereidt daarmee voor de uitoefening van
burgerschap in de «echte» wereld.Gelijke behandeling van meisjes in het onderwijsDe adviezen van de Commissie Blok over het onderwijs starten met de enigszins
moeilijk te plaatsen aanbeveling de gelijke behandeling van jongens en meisjes
in het onderwijs te waarborgen. Het eindrapport van de commissie bevat weinig
aanknopingspunten voor een interpretatie van deze aanbeveling. Overigens is
het kabinet van mening dat de bewustwording van leerlingen wat betreft gelijke
behandeling van mannen en vrouwen een belangrijk punt is. Het hoort thuis
in de vorming tot burgerschap. Daarenboven wil het kabinet speciale
aandacht besteden aan het toezicht op gelijke behandeling van jongens en meisjes
op islamitische scholen.5. Integratie door werkArbeid is hét maatschappelijke integratiekader bij uitstek. Deelname
aan arbeid door minderheden geldt daarom als dé graadmeter en toetssteen
voor hun integratie. Over het geheel genomen kan geconstateerd worden dat
de arbeidsparticipatie van minderheden aanzienlijk achterblijft bij die van
de gehele beroepsbevolking. Eind 2003 werkte van de totale beroepsbevolking
65% en van de minderheden 49%. Binnen enkele specifieke groepen onder de minderheden
is het verschil nog beduidend groter. Zo is onder 15–24-jarigen de arbeidsdeelname
van allochtonen 36 procentpunten lager dan de totale participatie in deze
leeftijdsklasse. De verschillen zijn geringer wanneer rekening wordt gehouden
met het lagere opleidingsniveau van allochtonen, maar ook bij een gelijke
opleiding blijft de arbeidsparticipatie van allochtonen ver achter.De Commissie Blok pleit in haar eerste aanbeveling over arbeid voor het
versterken van de sociaal-economische positie en de arbeidsparticipatie van
allochtonen. Het kabinet onderschrijft dit en stelt zich ten doel de arbeidsdeelname
van minderheden te verhogen tot 54% in 2005. Een krachtig herstel van de vraag
naar arbeid, met gelijke kansen voor iedereen, zal een belangrijke bijdrage
leveren aan deze doelstelling. Dit stelt ook werkzoekende allochtonen in staat
om de eigen verantwoordelijkheid te nemen en op eigen kracht werk te vinden.Dit hoofdstuk geeft de hoofdlijnen van het arbeidsmarktbeleid kort weer.
Aangegeven wordt op welke manier etnische minderheden worden bereikt met dit
beleid en welke aanvullende activiteiten worden ontplooid. Met dit beleid
wordt een stevig fundament gelegd om de arbeidsparticipatie van minderheden
te verhogen en de geformuleerde doelstelling te realiseren. De invulling en
werking van het socialezekerheidsstelsel is direct van invloed op de omvang
van de arbeidsdeelname. Daarom wordt eerst een beschrijving van dit stelsel
gegeven. Hierbij wordt tevens aandacht besteed aan de voorstellen die door
diverse politieke partijen zijn gedaan om de toegang tot de sociale zekerheid
te beperken voor nieuw- dan wel oudkomers.Sociale zekerheid: werk boven uitkeringHet kabinet hecht veel belang aan een goed functionerend socialezekerheidsstelsel.
Enerzijds dient het stelsel toegankelijk te zijn voor legaal in Nederland
gevestigde personen die rechtmatig aanspraak maken op een regeling. Anderzijds
dient er een activerende werking van het stelsel uit te gaan: (langdurige)
uitkeringsafhankelijkheid moet worden voorkomen door een snel herstel van
deelname aan het economisch en maatschappelijk verkeer te stimuleren. Dit
is zowel om sociale als economische redenen noodzakelijk.De toegang tot de verschillende sociale zekerheidsregelingen is gebonden
aan specifieke toelatingsvoorwaarden. Voor de WW-uitkering geldt dat slechts
een uitkeringsrecht kan ontstaan als sprake is van een werkhistorie. Een nieuw-
of oudkomer zonder arbeidsgeschiedenis komt derhalve niet in aanmerking voor
een WW-uitkering. Het verder beperken van de toegang tot de WW-uitkering is
naar het oordeel van het kabinet niet noodzakelijk. Bovendien is de WW-uitkering
een kortcyclische uitkering. De duur van de aanspraak is beperkt en het merendeel
van de WW-gerechtigden komt vanwege het recente arbeidsverleden
doorgaans weer snel aan het werk.Wordt gekeken naar de arbeidsongeschiktheidsuitkering dan acht het kabinet
het uitsluiten van bepaalde groepen onwenselijk. Indien bijvoorbeeld sprake
is van een (bedrijfs)ongeval waardoor deelname aan de arbeidsmarkt (deels)
onmogelijk wordt, dient eenieder aanspraak te kunnen maken op deze inkomensverzekering.Ook beperking van het recht op een bijstandsuitkering is naar het oordeel
van het kabinet ongewenst. De bijstand is specifiek bedoeld als sociaal vangnet.
Indien iemand niet in het eigen bestaan kan voorzien kan een beroep worden
gedaan op de bijstandsuitkering, welke is gebaseerd op het bestaansminimum.
Bij de toekenning van de bijstandsuitkering wordt ook gekeken naar het inkomen
van de partner. Om te voorkomen dat gezinsvormers en -herenigers zonder meer
aanspraak kunnen maken op een (bijstands)uitkering, geldt bovendien dat inkomenseisen
worden gesteld als voorwaarde voor verlening van een vergunning tot verblijf.
Personen die een (huwelijks)partner naar Nederland willen laten komen dienen
tenminste 120% van het minimuminkomen te verdienen (zie hoofdstuk 3).Daarenboven dient bij de vormgeving van het socialezekerheidsstelsel in
het algemeen en de aanspraak daarop in het bijzonder rekening gehouden te
worden met de gelijke behandelingsverplichtingen die voortvloeien uit het
nationale, Europese en internationale recht.Indien rechtmatig aanspraak wordt gemaakt op een uitkering heeft iedereen,
dus ook nieuw- en oudkomers, de plicht zo snel mogelijk weer zelfstandig in
het bestaan te voorzien. Het uitgangspunt is dat werk boven uitkering gaat.
Om dit uitgangspunt ook daadwerkelijk te kunnen realiseren is in zekere zin
een trendbreuk met het verleden noodzakelijk. Institutionele factoren die
deze ambitie in de weg staan, moeten worden weggenomen. Tegen deze achtergrond
is op 1 januari 2004 de Wet Werk en Bijstand (WWB) ingevoerd. In de WWB
staat deelname aan betaald werk centraal. Van de verplichting om naar vermogen
te participeren op de arbeidsmarkt wordt op voorhand niemand uitgezonderd.
Om deze reden zijn in deze wet de categoriale ontheffingen van de arbeidsverplichtingen
afgeschaft en wordt het accent gelegd op het individualiseringsbeginsel. De
arbeidsverplichting geldt daarmee in beginsel dus ook voor personen van 57,5
en ouder, of personen met medische of sociale beperkingen. Slechts bij uitzondering
kan de gemeente iemand tijdelijk van deze verplichting ontheffen. In die gevallen
is vrijwilligerswerk of mantelzorg een goed alternatief. Ook is in de WWB
het begrip «passende arbeid» vervangen door het begrip «algemeen
geaccepteerde arbeid». Algemeen geaccepteerde arbeid expliciteert dat
van bijstandsgerechtigden in principe mag worden verwacht dat zij zich beschikbaar
stellen voor alle openstaande vacatures. Met opleidingsniveau of werkervaring
hoeft geen rekening meer te worden gehouden. Werk boven uitkering zit, met
andere woorden, nu concreet verankerd in de bijstandswet.Om de implicaties en de mogelijkheden van deze wijzigingen nadrukkelijk
voor het voetlicht te brengen worden in het kader van de implementatie van
de WWB tal van activiteiten ontwikkeld. De inspanningen beperken zich daarbij
niet alleen tot gemeenten, maar strekken zich ook uit tot het CWI en andere
partijen, zoals werkgevers. Meer geconcretiseerd betekent dit dat het CWI
stevig in zal zetten op structurele implementatie van het begrip «algemeen
geaccepteerde arbeid» in alle werkprocessen die zijn gerelateerd aan
de functie van het CWI als poortwachter voor de bijstandswet. Daarbij moet
natuurlijk ook worden gewaarborgd dat een toename van het arbeidsaanbod zoveel
mogelijk gepaard gaat met eenzelfde toename van de vraag naar arbeid. Om deze
reden is het CWI met een vacature-offensief gestart. Daarnaast
werkt het kabinet in samenwerking met de VNG aan een «gemeenschappelijke
beleidsagenda gemeentelijk arbeidsmarktbeleid». Dit initiatief is onder
meer bedoeld om de samenwerking tussen gemeenten, CWI, bedrijfsleven en scholen
te stimuleren om zodoende vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Een onderwerp
als «algemeen geaccepteerde arbeid» zal in dit overleg een belangrijke
plaats innemen.Natuurlijk is een nieuwe bijstandswet zonder handhavingsmogelijkheden
tandeloos. Om gemeenten in staat te stellen adequaat en effectief te kunnen
optreden als de bijstandsgerechtigde zich onvoldoende inspant om betaalde
arbeid te vinden, hebben zij op basis van de WWB veel ruimte gekregen voor
het uitwerken van een eigen sanctiebeleid. Wederkerigheid is hierbij het vertrekpunt.
Tegenover de inspanningen van de gemeente om waar nodig de bijstandsgerechtigde
te ondersteunen bij het (her)vinden van betaald werk, behoort een inspanning
van de bijstandsgerechtigde te staan om zich actief op te stellen op de arbeidsmarkt
en alle aanwezige vacatures te aanvaarden. Dit sanctiebeleid moet zijn beslag
krijgen in een gemeentelijke verordening, zodat afstemming met onder meer
het reïntegratiebeleid geborgd kan worden. De algemene maatregel van
bestuur (AmvB), waarin vanuit het Rijk regels werden gesteld over de hoogte
en de duur van de maatregel, is hiermee komen te vervallen. Daarnaast is er,
om randvoorwaarden te scheppen voor samenhang met andere beleidsterreinen
die voor de uitvoering van de WWB relevant zijn, voor gekozen om eveneens
de AmvB met algemene regels over de hoogte van de boete op basis van de Wet
inburgering nieuwkomers (Win) te laten vervallen. Ook het sanctiebeleid op
grond van de Win moet nu geformuleerd worden in een gemeentelijke verordening.
Om gemeenten hierbij te ondersteunen laat het kabinet een voorbeeldverordening
opstellen. In zo'n voorbeeldverordening wordt eveneens geïllustreerd
hoe een relatie kan worden gelegd met het sanctiebeleid op grond van de WWB.Voornoemde inspanningsverplichting geldt natuurlijk niet alleen in geval
van een bijstandsuitkering. Ook WW- en WAO-gerechtigden zijn gehouden zich
in te spannen voor reïntegratie-activiteiten die het UWV noodzakelijk
acht voor inschakeling in arbeid. Doen ze dit onvoldoende dan legt het UWV
een maatregel op (een korting op de WW- of WAO-uitkering). De maatregel wordt
afgestemd op de ernst van de nalatigheid en de mate waarin de uitkeringsgerechtigde
de nalatigheid verweten kan worden. Reeds vanaf de dag van melding bij het
CWI voor een WW- of bijstandsuitkering zijn werkzoekenden verplicht actief
mee te werken aan het (her)vinden van betaalde arbeid. Vanaf dat moment worden
deze verplichtingen ook gehandhaafd en waarnodig gesanctioneerd. Arbeidsmarktbeleid: focus op belemmeringen, niet op groepenDe Commissie Blok noemt verschillende middelen om de arbeidsparticipatie
van minderheden te verbeteren en evenredigheid op de arbeidsmarkt te bereiken:
het onder de aandacht brengen van succesvolle allochtonen als rolmodellen,
het actief vervolgen van discriminatie, registratie van werkenden naar herkomst,
convenanten tussen sociale partners, meetbare beleidsdoelstellingen en de
overheid als voorbeeldige werkgever.Het arbeidsmarktbeleid van het kabinet sluit in hoofdlijnen goed aan bij
de aanbevelingen van de commissie. Actief beleid wordt gevoerd om de arbeidsparticipatie
van allochtonen te bevorderen. Het kabinet acht het daarbij wenselijk de focus
te verleggen van doelgroepen, zoals etnische minderheden, naar de belemmeringen
die toetreding tot de arbeidsmarkt verhinderen1. Het arbeidsmarktbeleid richt zich op het wegwerken van deze belemmeringen.
Primair gebeurt dit door algemeen arbeidsmarktbeleid dat er op gericht is
obstakels voor arbeidsparticipatie voor zoveel mogelijk mensen effectief en
duurzaam weg te nemen. Hiermee wordt fragmentatie van het beleid voorkomen.
Het moeizaam kunnen combineren van werk en zorg of de armoedeval, komen immers
bij meer groepen voor en moeten daarom voor alle groepen tegelijkertijd worden
aangepakt. Zo zal bijvoorbeeld ook de invoering van een nieuw WAO-stelsel,
met meer prikkels voor werkhervatting, een positief effect hebben op de arbeidsparticipatie
van alle groepen en dus ook op de participatie van minderheden. Hetzelfde
geldt voor beleid dat van invloed is op de werkgelegenheid aan de onderkant
van de arbeidsmarkt. Etnische minderheden zullen hier gezien hun relatief
lage opleidingsniveau zeer zeker van profiteren. Relevant is in deze de introductie
van de aanvullende combinatiekorting en de verhoging van de kinderkorting
in het belastingplan 2004, die elk de werkgelegenheid stimuleren. Ook het
stimuleren van de sociale partners om de ontstane loonruimte tussen het wettelijk
minimumjeugdloon en de minimum jeugdloonschalen in CAO's meer te benutten
draagt positief bij. Dit biedt namelijk kansen aan laagopgeleide werkloze
jongeren, die nu door de hoge loonschalen uit de markt worden geprijsd. Uiteraard
zal de ook inzet op het bevorderen van scholing/opleiding de arbeidsmarktpositie
versterken waardoor de kans op een baan toeneemt. Tot slot dragen de maatregelen
die het kabinet heeft aangekondigd ter bestrijding van de illegale tewerkstelling
bij aan het vrijkomen van banen voor laagopgeleide werkzoekenden. Ook het
beleid van het kabinet ten aanzien van het vrije verkeer van werknemers uit
de toetredende lidstaten uit de Midden- en Oost-Europese landen is gericht
op het voorkomen van verdringing van arbeidsaanbod. Een vrijstelling van de
individuele arbeidsmarkttoets wordt alleen verleend in beroepsgroepen/sectoren
waar evident een tekort aan geschikt en beschikbaar arbeidsaanbod is. Dit
betekent veelal dat beroepsgroepen waar veel laaggeschoolden werkzaam zijn
hier niet voor in aanmerking komen Door voornoemde aanpak zal daar waar sprake
is van een cumulatie van belemmeringen bij bepaalde (groepen) mensen, ook
het beleid om deze belemmeringen aan te pakken cumuleren. Een bijkomend voordeel
van het concentreren op belemmeringen in plaats van op een doelgroep is bovendien
dat stigmatisering door een onterechte koppeling aan sekse of etniciteit wordt
voorkomen.De uitvoering van het arbeidsmarktbeleid is gedecentraliseerd en ligt
voor een belangrijk deel bij de keten van werk en inkomen; CWI, UWV en gemeenten
(inclusief reïntegratiebedrijven). Deze intermediairs dienen werkzoekenden
met maatwerk te ondersteunen. Factoren die de toetreding tot de arbeidsmarkt
in de weg staan, zoals een gebrekkige taalbeheersing, een gebrek aan kinderopvang
of inadequaat zoekgedrag op de arbeidsmarkt, worden daar aangepakt. Met CWI
en UWV worden hierover jaarlijks afspraken gemaakt. Hoewel maatwerk het uitgangspunt
is, wordt de dienstverlening naar doelgroepen gemonitord en legt het CWI jaarlijks
verantwoording af over onder meer de prestaties die zijn geleverd ten aanzien
van de bemiddeling van etnische minderheden.Voor het bevorderen van de arbeidsparticipatie van minderheden is overigens
niet alleen het arbeidsmarktbeleid relevant maar ook bijvoorbeeld het inburgeringsbeleid
en het beleid dat is gericht op het tegengaan van het voortijdig verlaten
van het onderwijs. In hoofdstuk 3 is reeds de meerwaarde aangegeven van de
koppeling tussen inburgering en reïntegratie. In hoofdstuk 4 is ingegaan
op de aanpak van het voortijdig schoolverlaten.Waar het algemene arbeidsmarktbeleid (nog) onvoldoende effectief is wordt
tijdelijk, agenderend en innovatief aanvullend beleid gevoerd om een
«sense of urgency» bij alle betrokken partijen te creëren
voor een specifiek probleem. Het kabinet investeert specifiek in het stimuleren
van etnisch ondernemerschap, het verminderen van de jeugdwerkloosheid (een
flink percentage jeugdwerklozen is immers allochtoon) en de bevordering van
de arbeidsparticipatie en maatschappelijke participatie van allochtone vrouwen.
Voor het bestrijden van de jeugdwerkloosheid is de Taskforce Jeugdwerkloosheid
actief. De maatschappelijke participatie van allochtone vrouwen wordt gestimuleerd
door de commissie Participatie van Vrouwen uit Etnische Minderheidsgroepen
(PaVEM). Deze commissie ondersteunt gemeenten en initiatieven ten behoeve
van allochtone vrouwen.De Commissie Blok acht registratie door bedrijven van de herkomst van
het personeel noodzakelijk. Deze aanbeveling lijkt een pleidooi voor continuering
van de Wet SAMEN. Het kabinet kiest daar niet voor. Met de oprichting van
een landelijk centrum voor diversiteitsmanagement wil het kabinet inzetten
op het bevorderen van breed diversiteitsmanagement door werkgevers. Daarnaast
zijn afspraken gemaakt met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om
in de informatiebehoefte te voorzien. Het CBS levert vrijwel dezelfde gegevens
als via de Wet SAMEN werden verkregen, zonder dat dit leidt tot extra administratieve
lasten voor werkgevers.De oproep van de Commissie Blok om als Rijksoverheid een voorbeeldfunctie
op de arbeidsmarkt te vervullen spreekt het kabinet aan. De departementen
zijn overeengekomen om na het aflopen van de Wet SAMEN op vrijwillige basis
de registratie van minderheden te continueren. Omdat registratie op zichzelf
niet resulteert in een meer divers personeelsbestand zijn ook afspraken gemaakt
over het wervings- en selectiebeleid van de Rijksoverheid en over de training
van managers en de verspreiding van goede voorbeelden van diversiteitsbeleid.6. Lokaal: achterstandswijken hoog op de gemeentelijke
agendaEen van de meest in het oog lopende aspecten van de positie van minderheden
is hun geconcentreerde aanwezigheid in grote-stadswijken. Het aantal concentratiewijken
van minderheden is in de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Wanneer er
verder niets gebeurt zal de toename de komende jaren in versneld tempo doorgaan.De belangrijkste oorzaak van de concentratie is gelegen in de woningvoorraad.
De Nederlandse woningvoorraad is geografisch zeer ongelijkmatig verdeeld naar
prijsklasse. De grote steden zijn concentratiegebieden van goedkope woningen.
Binnen de steden zijn er vervolgens weer concentraties van goedkope woningen
in bepaalde wijken. Vanwege hun lage inkomens én als gevolg van een
voorkeur voor lage woonlasten zijn minderheden veelal aangewezen op deze goedkope
woningen. Overigens zijn er op dit punt duidelijke verschillen tussen onderscheiden
etnische groepen. Zo zijn Surinamers en Antillianen bereid een veel hoger
huurquote te accepteren dan Turken en Marokkanen.Naast de verdeling van de woningvoorraad spelen ook factoren als de migratiegeschiedenis
en de suburbanisatie een rol.Zijn concentratiewijken van allochtonen een maatschappelijk probleem waar
de overheid iets aan moet doen? Onder de bevolking overheerst de mening dat
de leefsituatie in concentratiewijken te wensen overlaat en dat de overheid
daar te weinig aan doet1. Uit onderzoek blijkt
dat concentratiewijken er op een aantal leefsituatie-aspecten daadwerkelijk
slechter aan toe zijn dan meer gemengde wijken. Veel concentratiewijken hebben
te kampen met meer dan gemiddelde overlast, kleine en grote criminaliteit
en verloedering van de openbare ruimte1. Concentratiewijken
van allochtonen zijn voor het merendeel achterstandswijken. Dat houdt overigens
niet in dat concentratiewijken volledig synoniem zijn met achterstand. Er
zijn ook enkele wijken met een hoog aandeel allochtone bewoners waar het leefklimaat
relatief goed is.Het is moeilijk om precies aan te geven wat de oorzaken zijn van de wijkproblemen.
De ongunstige sociaal-economische positie van de wijkbewoners speelt zeker
een rol. Maar ook het gegeven dat concentratiewijken vaak doorgangswijken
zijn met een vlottende wijkbevolking is van invloed. Sociale samenhang die
kan zorgen voor stabiliteit in een buurt krijgt daardoor onvoldoende kans
om tot ontwikkeling te komen. Verder is ook de geringe mate van integratie
van vooral het laag of niet opgeleide en slecht Nederlands sprekende deel
van de allochtone bevolking een factor. Er zijn redenen om aan te nemen dat
vooral voor deze groep het wonen in een concentratiewijk de integratie belemmert.
In veel concentratiewijken is een etnische infrastructuur ontstaan die oriëntatie
op de Nederlandse samenleving, het gebruik van de Nederlandse taal en het
aanknopen van contacten met autochtonen tot op grote hoogte overbodig maakt.
Gebleken is dat allochtonen die in concentratiewijken wonen ook daadwerkelijk
minder contacten hebben met autochtonen2. De
concentratie van minderheden in grote stadswijken is ook de belangrijkste
oorzaak van het ontstaan van zwarte scholen (zie hoofdstuk 4).Het concentratievraagstuk kan in het integratiebeleid niet langer worden
genegeerd. Daarom plaatst het kabinet de problematiek van de achterstandswijken
niet alleen hoog op zijn eigen agenda, maar wil het bewerkstelligen dat ook
gemeenten dit doen.De aanpak van concentratieproblemen die het kabinet voorstaat kent twee
centrale en evenwaardige invalshoeken: het verminderen van de concentratie
van lage inkomens in woonwijken én het tegengaan van negatieve effecten
van de concentratie van allochtonen op hun integratie.Vermindering van de concentratie van huishoudens met lage inkomens kan
op verschillende manieren worden gerealiseerd. Het kabinet zet in op aanpassing
(diversificatie) van de woningvoorraad en het bieden van ruimte aan lagere
inkomens in de randgemeenten. Mogelijk kunnen ook aanpassingen in de toewijzing
van huurwoningen een bijdrage leveren aan het tot stand brengen van een meer
gevarieerde wijkbevolking. Gedwongen spreiding is voor het kabinet geen alternatief.Naar verwachting zal de minister van VROM voor de zomer van 2004 een evaluatie
van de Huisvestingswet naar de Tweede kamer sturen. Hierbij worden ook de
beleidsvoornemens met betrekking tot de toekomst van de Huisvestingswet kenbaar
gemaakt. In ieder geval zal daarbij worden nagegaan of en in hoeverre het
huisvestingsinstrumentarium kan worden ingezet voor differentiatie van wijken.Tegengaan van negatieve effecten van achterstandswijken vereist een brede
aanpak die is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving
die concentratiewijken bieden. Basisvoorwaarde hierbij is het garanderen van
de veiligheid en het op peil houden van de kwaliteit van de openbare ruimte.
Concentratiewijken moeten vervolgens stimulansen bieden voor het gebruik van
de Nederlandse taal en impulsen voor op integratie gerichte opvoeding, ontspanning
en ontmoeting.Verbetering van de leefkwaliteit in concentratiewijken is in de eerste
plaats een zaak van de bewoners zelf. Daarom zal het beleid erop zijn gericht
initiatieven van wijkbewoners uit te lokken en aan te moedigen. Maar ook instellingen
die in concentratiewijken werkzaam zijn moeten een bijdrage leveren. Dit is
natuurlijk niet vanuit Den Haag te regelen. Wijkbeleid is gemeentelijk beleid.De urgentie van de vraagstukken van integratie en concentratie op wijk-
en buurtniveau wordt door de gemeenten onderschreven. De VNG heeft inmiddels
een lokale integratie-agenda ontwikkeld. Dit biedt het perspectief om in de
komende jaren echt iets te bereiken. Meer specifiek biedt de kabinetsreactie
op de voorstellen van de gemeente Rotterdam die onlangs naar de Kamer is gezonden
een raamwerk voor beleid ten aanzien van de vier grootste gemeenten. Verder
maakt het kabinet maakt hierover afspraken met de gemeenten, met name met
de grote steden in het kader van het Grotestedenbeleid (GSBIII).Wonen in een meer diverse en veiliger buurtDe aanbevelingen van de Commissie Blok over het onderwerp wonen richten
zich op dezelfde twee invalshoeken als de aanpak van het kabinet: het verminderen
van de concentratie van lage inkomens in woonwijken én het tegengaan
van negatieve effecten van de concentratie van allochtonen op hun integratie.De commissie wil geografische concentratie van (huishoudens met) lage
inkomens verminderen langs twee wegen: meer huisvestingsmogelijkheden voor
lage inkomens in de randgemeenten van de grote steden, de Vinexwijken en de
regio én vergroting van de diversiteit van de woningvoorraad in de
grote steden zelf.De commissie vindt hierin het kabinet aan haar zijde. Vergroting van de
diversiteit van de woningvoorraad in de grote steden is een belangrijk oogmerk
van de fysieke component van het Grotestedenbeleid. De steden krijgen de middelen
hiervoor uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV). Bij de noodzakelijke
bezuinigingen in de rijksuitgaven is dit budget zoveel mogelijk ontzien. ISV
blijft daarmee gemeenten meerjarige zekerheid bieden voor vergroting van de
differentiatie van de woningvoorraad in eenzijdig samengestelde en verloederde
wijken. Om voor ISV-subsidies in aanmerking te komen moeten steden een Meerjaren
Ontwikkelingsplan (MOP) maken. Daarin dienen gemeenten ook duidelijk te maken
dat er afstemming heeft plaatsgevonden tussen stad en regio.Naast de meerjarige zekerheid van het ISV is er flankerend beleid voor
meer tempo in wijken met grote maatschappelijke problemen. Voor deze wijken
is de zogeheten 50 wijkenaanpak ontwikkeld. De aanpak behelst een integrale,
geïntensiveerde herstructurering van de wijken waar de problemen het
grootst zijn.Verder is er het Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS), op basis waarvan
middelen voor uitbreidingsnieuwbouw ter beschikking worden gesteld. Een betere
balans tussen vraag en aanbod op het gebied van wonen is de centrale doelstelling
op dit gebied. Over de inzet van BLS-middelen worden naar verwachting voor
de zomer afspraken gemaakt. Zowel bij het ISV als bij het BLS is een goede
regionale afstemming van het kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwprogramma
vereist. Het rijk hanteert het uitgangspunt dat de randgemeenten rond grote
gemeenten dienen bij te dragen aan de huisvesting van lage inkomensgroepen.
Als centrumgemeenten daar met de omliggende gemeenten niet uitkomen, zal de
minister van VROM partijen aan tafel vragen en zonodig interveniëren.Voor de verbetering van de leefbaarheid en de vergroting van de sociale
samenhang in achterstandswijken wil de Commissie Blok grotere betrokkenheid
van woningcorporaties en overdracht van financiële middelen van rijke
corporaties naar corporaties met te weinig draagkracht (matching). Het kabinet
constateert nu al grotere betrokkenheid van de woningcorporaties bij de verbetering
van de leefbaarheid van wijken. Vanuit hun wettelijke taak hebben zij een
belangrijke rol in het op peil houden van de leefkwaliteit in
buurten, matching is daarbij indien nodig een instrument. De rijksoverheid
zal dit bevorderen, zonodig door het toepassen van bestuurlijke drang. De
bijdrage van de corporaties komt het best tot uiting door het gezamenlijk
optrekken van gemeenten, corporaties, maatschappelijke instellingen, private
ondernemingen en bewoners.De commissie beveelt aan om overlast en criminaliteit in achterstandswijken
te bestrijden en daarbij wijkbewoners te betrekken. Gemeenten zouden daarvoor
waar nodig experimenteerruimte moeten krijgen. De aanpak die het kabinet hierbij
wil volgen is uiteengezet in de kabinetsreactie op het actieprogramma van
de gemeente Rotterdam. Centraal in deze reactie staat een reeks van concrete
maatregelen tegen verschillende vormen van overlast in de woonomgeving.7. De emancipatie van allochtone vrouwenIn paragraaf 2.3 is uiteengezet dat etnische minderheidsculturen
in een concurrentieverhouding kunnen staan ten opzichte van vigerende waarden
en normen van de Nederlandse samenleving. De laatste jaren is, vooral door
het activistische optreden van allochtone vrouwen, duidelijk geworden dat
de positie van vrouwen uit minderheden in dit opzicht fungeert als een kristallisatiepunt.In delen van de etnische gemeenschappen die zich in ons land hebben gevormd
is de positie van vrouwen vergelijkbaar met die van hun autochtone seksegenoten
in de periode vóór de eerste feministische golf. Van vrouwen
wordt verwacht dat ze er in de eerste plaats zijn voor hun man en hun kinderen.
Ze dienen als maagd in het huwelijk te treden met een partner die ze in veel
gevallen niet zelf hebben uitgekozen. Contacten met andere mannen dan de (toekomstige)
echtgenoot worden door familieleden nauwlettend in het oog gehouden. Hun plaats
is thuis in het huishouden.Op dit punt moet overigens nadrukkelijk worden opgemerkt dat deze karakterisering
van de positie van vrouwen niet voor alle etnische groepen geldt. Vooral de
Surinaamse vrouwen hebben een sterk afwijkend profiel. Hun maatschappelijke
participatie is in een aantal opzichten intensiever dan die van autochtone
vrouwen. Ook binnen andere groepen beginnen meer eigentijdse opvattingen over
man-vrouwverhoudingen langzaam veld te winnen, vooral onder jongeren.De premoderne opvattingen over de positie en de rol van vrouwen vormen
de context voor uitwassen als gedwongen huwelijken, gebruik van lichamelijk
geweld tegen vrouwen, vrouwenbesnijdenis en eerwraak. Ze vormen ook de context
voor een afzijdigheid van vrouwen ten opzichte van het maatschappelijke leven
en de wereld van arbeid en beroep die op gespannen voet staat met de in ons
land heersende opvattingen.Zeer veel vrouwen uit minderheden bevinden zich maatschappelijk gezien
in een kansarme positie. Hun aantal wordt alleen al onder de vier grootste
minderheidsgroeperingen geschat op ruim 180 000 (zie ook paragraaf 2.2).
Kansarm houdt daarbij in: huisvrouw, werkloos of arbeidsongeschikt, weinig
of geen opleiding, financieel afhankelijk, nauwelijks contacten met autochtonen
en traditionele opvattingen over hun rol als vrouw.Het contrast dat veel vrouwen uit minderheden ervaren ten opzichte van
de doorsneevrouw in de Nederlandse samenleving heeft een toenemend aantal
onder hen ertoe aangezet te breken met het door de gemeenschap opgelegde rolpatroon.
Hun acties en activiteiten laten zien dat voor de integratie van minderheden
van vrouwen wellicht meer valt te verwachten dan van mannen. Hun integratiepotentieel
lijkt groter.Geen integratie zonder vrouwenemancipatie. Dit zou een motto kunnen zijn
van het nieuwe integratiebeleid van het kabinet. De emancipatie van allochtone
vrouwen krijgt een centrale plaats in het integratiebeleid. Meer concreet
komt dit erop neer dat het emancipatiebeleid van de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid zich grotendeels zal richten op allochtone vrouwen.Over de nieuwe aanpak van de emancipatie van vrouwen uit minderheden is
de Kamer inmiddels geïnformeerd in een brief van de ministers van SZW
en V&I1. Steekwoorden van de nieuwe aanpak
zijn: doorbreken van isolement, inburgering, betere scholing van meisjes,
dialoog en discussie, het combineren van arbeid en zorg en het vergroten de
toegankelijkheid van de arbeidsmarkt voor vrouwen uit minderheden. Belangrijke
initiatieven in deze aanpak zijn: het doorbreken van het isolement van vrouwen;
het organiseren van dialogen en debatten over taboe-onderwerpen; het ondersteunen
van gemeenten bij het opstellen van een beleidsagenda aangaande de doelgroep
allochtone vrouwen.Aan de maatschappelijke participatie van allochtone vrouwen wordt een
extra impuls gegeven door de commissie PaVEM (Participatie van Vrouwen uit
Etnische Minderheden). Deze heeft als belangrijkste opdracht het stimuleren
van emancipatie-initiatieven en -activiteiten van gemeenten en lokale organisaties.
Tevens krijgt de groep allochtone vrouwen een belangrijke plaats in het per
1 januari 2004 herziene emancipatie-subsidiebeleid van de minister van
SZW.De commissie Blok beveelt aan de emancipatie van allochtone vrouwen langs
verschillende wegen te bevorderen: verbeteren van de taalvaardigheid van vrouwen
die niet tot de prioritaire doelgroepen behoren, aanpakken van problemen die
eventueel voorvloeien uit huwelijksmigratie, de beslissing om een hoofddoek
te dragen accepteren als een eigen keuze van de vrouwen zelf, het tegengaan
van discriminatie van vrouwen die hoofddoeken dragen, registratie van de maatschappelijke
participatie van vrouwen, en coördinatie van emancipatiebeleid met meetbare
doelen.In het voorgaande is de samenhangende aanpak van het emancipatiebeleid
voor vrouwen uit minderheden van het kabinet beschreven. Die aanpak gaat voor
een deel over andere aspecten dan in de aanbevelingen van de commissie worden
aangesneden. Wel bevatten de andere onderdelen van het nieuwe integratiebeleid
van het kabinet die relevant zijn in verband met de aanbevelingen van de commissie.Dit geldt in ieder geval de aanbeveling over de taalvaardigheid van vrouwen
uit de niet-prioritaire doelgroepen. In het nieuwe inburgeringstelsel is er
een inburgeringsverplichting voor alle oudkomers, dus ook voor vrouwen uit
de niet-prioritaire doelgroepen. Deze vrouwen zullen door de gemeente worden
opgeroepen om te voldoen aan de verplichtingen van het inburgeringsexamen.
Door de verplichting worden ook eventuele belemmeringen in de thuissituatie
ongedaan gemaakt.Wat betreft het aanpakken van problemen die voortkomen uit huwelijksmigratie
geeft het kabinet de voorkeur aan een aanpak die erop is gericht problemen
te voorkomen. Daarom worden aan huwelijksmigranten stringentere eisen gesteld
ten aanzien van taalbeheersing en kennis van de Nederlandse samenleving en
is er voor hen de dubbele inburgeringsverplichting: in het herkomstland en
hier in Nederland. Bovendien komen er hogere inkomens- en leeftijdseisen.Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de Commissie Blok dat discriminatie
van vrouwen met een hoofddoek verboden is. In hoofdstuk 8wordt
beschreven hoe het kabinet de effectiviteit van het antidiscriminatiebeleid
wil vergroten. De kwestie van de hoofddoeken is al aangestipt in paragraaf 2.3.
De essentie daarvan is dat het kabinet er niet op voorhand van overtuigd is
dat het dragen van hoofddoeken in alle gevallen voortkomt uit een vrije keuze
van de betrokken vrouwen. Daarom wil het kabinet hierover in discussie met
de betrokken groepen.Tenslotte het punt van de participatie. De commissie beveelt ook hier
registratie aan als instrument. De positie van het kabinet hierin is al weergegeven
in het hoofdstuk over werk (hoofdstuk 5). Verplichte registratie acht het
kabinet niet zinvol. Wel zinvol is naar de mening van het kabinet de gecoördineerde
aanpak van de emancipatie van vrouwen uit minderheden die hier in grote lijnen
is aangeduid.8 Discriminatie remt integratieHet tegengaan van vooroordelen, racisme en discriminatie heeft jarenlang
het maatschappelijke debat over integratie gedomineerd. Daarbij werd er als
vanzelfsprekend van uitgegaan dat discriminatie eenrichtingverkeer is: de
witte bevolking die de zwarte achterstelt. Het antidiscriminatiebeleid van
de voorbije decennia is doortrokken van dit uitgangspunt.Het kabinet is van mening dat dit uitgangspunt geen recht doet aan de
maatschappelijke realiteit van vandaag. De verschijningsvormen van vooroordeel
en discriminatie zijn diverser geworden. Nederlandse arbeidsorganisaties hebben
nog steeds een duidelijke voorkeur voor autochtone werknemers en veel autochtonen
hebben nog steeds liever een autochtone buurman, maar inmiddels is duidelijk
geworden dat ook allochtonen niet vrij zijn van vooroordelen en discriminatie.
Nieuwe vormen van antisemitisme bij minderheden steken de kop op en sommige
allochtonen steken hun afkeer van homoseksuelen en homoseksualiteit niet onder
stoelen of banken. Ook zijn er aanwijzingen voor spanningen tussen etnische
minderheidsgroepen onderling.Vooroordeel en discriminatie worden steeds vaker in verband gebracht met
wat wordt aangeduid als de «verharding» van het debat over minderheden
in de Nederlandse samenleving. Het kabinet ondersteunt deze opvatting niet
onverkort. Integratie kan soms niet zonder confrontatie. De botsing tussen
culturen is niet altijd zacht. Over wat ons van elkaar scheidt moet onbevangen
kunnen worden gesproken. Wel is het een eerste vereiste dat we daarbij elementaire
fatsoensregels in acht nemen.Discriminatie en ongelijke behandeling zijn in ons land bij wet verboden,
maar daarmee zijn we er niet. Nederland heeft zich internationaal vastgelegd
op het actief tegengaan van vooroordeel en discriminatie in brede zin. In
het kader daarvan is een Nationaal Actieplan tegen Racisme opgesteld. De nieuwe
visie van het kabinet op de actuele verschijningsvormen van vooroordeel en
discriminatie is hierin opgenomen. Het kabinet wil in de eerste plaats bevorderen
dat burgers in hun directe leefomgeving open staan voor personen met andere
dan de eigen achtergrond. Kennis en bewustwording van hedendaagse vormen van
vooroordeel en discriminatie en van de achtergronden daarvan kunnen naar het
oordeel van het kabinet bijdragen aan het tegengaan ervan. Daarbij is het
van belang ook helderheid te geven over de gemeenschappelijke waarden en normen
die de Nederlandse samenleving samenhang geven.Discriminatie van etnische minderheden is vooral, maar niet uitsluitend,
een issue op de arbeidsmarkt. De Algemene wet gelijke behandeling verbiedt
onderscheid op grond van (o.a.) ras op alle terreinen van de arbeid. Het kabinet
vindt het primair de verantwoordelijkheid van werkgevers om discriminatie
tegen te gaan. Het antidiscriminatiebeleid voor de arbeidsmarkt
stimuleert dit door de kennis over en het bewustzijn van openlijke en verborgen
vormen van discriminatie in personeelsbeleid te vergroten. Ook vervullen de
Commissie gelijke behandeling, de Antidiscriminatiebureaus en expertisecentra
zoals het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie hierbij
een belangrijke rol.Nederland heeft zich internationaal eveneens vastgelegd op naleving van
het VN Vrouwenverdrag (1979). Dit verdrag verplicht de lidstaten niet alleen
alle vormen van discriminatie van vrouwen uit te bannen. Het gaat verder:
op alle gebieden, in het bijzonder op politiek, sociaal, economisch en cultureel
gebied moeten beleid en wetgeving tot stand komen om de volledige ontplooiing
en ontwikkeling van vrouwen te verzekeren, opdat hun mensenrechten en fundamentele
vrijheden worden gewaarborgd. De Adviescommissie Vreemdelingenzaken heeft
op 4 december 2002 een advies aan het kabinet uitgebracht over de positie
van vreemdelingenvrouwen in het Nederlandse vreemdelingenrecht en vreemdelingenbeleid
in relatie tot dit VN-vrouwenverdrag.Bij de uitvoering van antidiscriminatiebeleid speelt een veelheid van
deels door de overheid gesubsidieerde organisaties een centrale rol. Het kabinet
zet in op versterking van de samenwerking en afstemming tussen de organisaties
en gaat verder op de al ingezette lijn van professionalisering en verbetering
van registraties. Stroomlijning is hier het kernwoord.9. Overmatige betrokkenheid bij criminaliteit belemmert
integratieBij het oordeel van het kabinet dat minderheden op te grote afstand van
de samenleving staan is ook de oververtegenwoordiging van jongeren uit minderheidsgroepen
in de criminaliteit betrokken (zie 2.2). Het is opmerkelijk dat de Commissie
Blok dit aspect volledig buiten beschouwing laat. Het kabinet wil de commissie
hierin niet volgen.Een onevenredig groot deel van de Marokkaanse, Antilliaanse en ook Somalische
en Oost-Europese jongens veroorzaakt overlast en is betrokken bij kleine en
grote vormen van criminaliteit. Deze oververtegenwoordiging is vanuit verschillende
gezichtspunten nadelig voor de integratie van minderheden. In de eerste plaats
omdat het negatieve beeldvorming over minderheden en vermijdingsgedrag in
de hand werkt. Voor slachtoffers is het moeilijk om jongeren uit de betrokken
groepen onbevangen tegemoet te treden. Voor de daders vormt betrokkenheid
bij criminaliteit in veel gevallen een langdurige belemmering voor deelname
aan het «normale» leven.Het is een bekend gegeven dat betrokkenheid van jongeren bij criminaliteit
verband houdt met de sociaal-economische positie van hun ouders. Maar de oververtegenwoordiging
van jongeren uit minderheidsgroepen is hier niet geheel op terug te voeren.
Wat precies de oorzaken zijn is niet geheel duidelijk. Vast staat wel dat
er op individueel niveau vrijwel altijd een voorgeschiedenis is van beperkte
sociale controle thuis, gedragsproblemen en spijbelen op school, voortijdig
verlaten van het onderwijs. Vast staat ook dat het extra risico op voortijdig
schoolverlaten van jongeren uit minderheden te maken heeft met hun achterblijvende
prestaties1.Jeugdcriminaliteit en de overmatige betrokkenheid van allochtone jongeren
hierbij zijn al sinds jaar en dag voorwerp van overheidsbeleid, zowel in repressieve
als in preventieve zin. De effecten van het preventiebeleid zijn moeilijk
traceerbaar. Het is voor het overgrote deel een beleid geweest van het verlenen
van subsidie aan een bonte reeks van projecten en initiatieven.
Een deel daarvan richt zich op het ongedaan maken van een veelheid van criminaliteitsbevorderende
factoren. Een ander deel beoogt het versterken van factoren die bescherming
bieden tegen het risico van betrokkenheid bij criminaliteit.Het meest recente voorbeeld van dit type aanpak loopt dit jaar af. Het
is het Preventiebeleid 2001–2004. In het kader van dit beleid zijn gemeenten
gesubsidieerd op basis van projectplannen. Er zijn geen resultaatverplichtingen
vastgelegd. Wel is aan de subsidiëring de voorwaarde verbonden dat gemeenten
na afloop van de projecten preventie structureel een plaats in hun beleid
geven.Het kabinet wil, als onderdeel van zijn integratiebeleid, de oververtegenwoordiging
van jongen uit minderheden in de criminaliteit ongedaan maken. Het continueren
van de gesubsidieerde projectencarrousel van het Preventiebeleid 2001–2004
is daarvoor naar het oordeel van het kabinet niet de aangewezen weg. Voorop
staat het in een zo vroeg mogelijk stadium plegen van interventies in geval
van normafwijkend gedrag en bestraffing daarvan. Tegen veelplegende jongeren
zullen zwaardere straffen worden geëist, waardoor het ook mogelijk is
langdurige behandeltrajecten op te leggen. Het Veiligheidsprogramma van het
kabinet biedt een kader voor versterking van de effectiviteit van de justitiële
keten.Preventie is in de eerste plaats het voorkomen van recidive. Daarnaast
is het zinvol de resultaten van het Preventiebeleid 2001–2004 nauwkeurig
tegen het licht te houden om op basis daarvan een strategie voor een nieuwe
aanpak van de preventie van criminaliteit onder jongeren uit minderheden te
ontwikkelen. Daarbij moet aansluiting worden gezocht bij de Operatie Jong,
het interdepartementale initiatief dat beoogt de onderlinge afstemming tussen
de veelheid van organisaties en instellingen in dit veld verbeteren.Bij sommige minderheidsgroeperingen is er wat het gedrag van jongeren
betreft sprake van een dermate specifieke problematiek dat een daarop toegespitste
bijzondere aanpak nodig is. Zo is voor het tegengaan van problemen met Marokkaanse
jongeren het Marokkaans-Nederlandse Interactieteam werkzaam geweest. Dit team,
bestaande uit deskundige en betrokken Marokkanen en Nederlanders, heeft goed
werk gedaan in het bijstaan van gemeenten en instellingen bij de aanpak van
de problemen.Een specifieke aanpak acht het kabinet ook nodig voor Antilliaanse probleemjongeren.
Voor deze groep is de laatste jaren een hele reeks initiatieven en maatregelen
genomen die tot dusver echter onvoldoende effectief zijn opgepakt. In een
nog dit jaar te presenteren plan van aanpak zal het kabinet uiteenzetten hoe
de effectiviteit van deze aanpak kan worden vergroot.10. Minderheden en hun organisatiesOp verschillende plaatsen in deze reactie is opgemerkt dat het kabinet
met minderheden in gesprek wil over onderwerpen die voor de integratie van
belang zijn: kwesties rond waarden en normen, de positie van vrouwen, de islam.
Een kader hiervoor bestaat al, en wel in geïnstitutionaliseerde vorm:
het Landelijk Overleg Minderheden (LOM). Het LOM is bij wet geregeld in de
Wet Overleg Minderhedenbeleid (WOM).In de golf van kritiek op het integratiebeleid is ook het LOM niet buiten
schot gebleven. De kritiek betreft onder meer de geringe representativiteit
van de participanten, de vrijblijvendheid van het overleg en het gebrek aan
dynamiek. Sommigen vragen zich af waarom het in een parlementaire
democratie nodig is dat een overheid buiten het parlement om een geïnstitutionaliseerd
overleg heeft met specifieke groepen burgers.Het kabinet onderkent de kritiek op het LOM, maar wil ook het overleg
continueren. De redenen hiervoor zijn eerder pragmatisch dan principieel.
Betrokkenheid van minderheden bij brandende kwesties in de integratie is naar
het oordeel van het kabinet hard nodig. Het is niet praktisch om daarvoor
elke keer betrekkelijk willekeurig samengestelde groepen bij elkaar te roepen.
Wel is het nodig de effectiviteit van LOM-overleg te vergroten. Daarom zal
het kabinet het verbetertraject dat voor het LOM is ingezet krachtig voortzetten.
Dit traject omvat onder meer het regelmatig toetsen van de representativiteit
van de LOM partners en verbeteren van de programmering van het LOM-overleg.Het LOM biedt een kader om te spreken over het beleid ten aanzien van
zelforganisaties van minderheden. Het kabinet wil in het integratiebeleid
de eigen initiatieven van burgers en instellingen stimuleren. Zelforganisaties
kunnen hierin een rol spelen. Daarvoor is het wel nodig dat deze organisaties
ook daadwerkelijk gericht zijn op het bevorderen van de integratie. Bij het
toekennen van subsidies voor activiteiten van zelforganisaties zal hiermee
expliciet rekening worden gehouden.De Commissie Blok ziet een plaats voor organisaties van minderheden in
het integratiebeleid en beveelt aan bij de subsidiëring zoveel mogelijk
uit te gaan van projecten die bijdragen aan integratie en emancipatie. Bij
financiering van culturele activiteiten dienen de gehanteerde criteria identiek
te zijn voor autochtone en allochtone cultuuruitingen. Deze aanbevelingen
van de commissie zijn inmiddels staand beleid van het kabinet.Wanneer organisaties van minderheden door de overheid worden ingeschakeld
als vertegenwoordiger van een bepaalde groep beveelt de commissie aan de representativiteit
ervan zorgvuldig te beoordelen. In dit hoofdstuk is duidelijk gemaakt dit
inmiddels een vast onderdeel vormt van het integratiebeleid van het kabinet.11. Een Nederlandse imamopleiding is wenselijkVrijwel alle Turken en Marokkanen in ons land beschouwen zichzelf als
moslims. Ook onder andere migrantengroeperingen, is de aanhang voor de islam
groot. Als gevolg hiervan is de islam, gerekend naar het aantal aanhangers,
een van de grootste godsdiensten van Nederland geworden1. De groei van de islam in ons land is gepaard gegaan met een afnemende
acceptatie ervan. De islam wordt door velen geassocieerd met praktijken en
opvattingen die niet passen in het moderniseringsproces dat de Nederlandse
samenleving in de afgelopen veertig jaar heeft doorgemaakt. De betrokkenheid
van moslims bij internationaal terrorisme heeft de negatieve appreciatie van
de islam verder versterkt. De islam wordt in toenemende mate gezien als een
factor in de integratie van allochtonen, vaak in negatieve zin, soms als kans.Islamitische geestelijke voorgangers, de imams, komen voor het merendeel
uit het buitenland en verblijven hier tijdelijk. Ter versterking van de betrokkenheid
van moslims bij de Nederlandse samenleving is het wenselijk dat imams in Nederland
hun opleiding krijgen. Sinds 2002 zijn imams uit het buitenland weliswaar
verplicht deel te nemen aan een inburgeringstraject, maar juist nu de relatie
tussen de islam en de Nederlandse samenleving onder druk staat zal het helpen
als de geestelijke voorgangers die samenleving door en door kennen. Een Nederlandse
imamopleiding kan daartoe bijdragenToelating en verblijf in Nederland als geestelijk voorgangerHet is voor een geestelijk voorganger (of godsdienstleraar), zoals een
imam of een priester, mogelijk om op verzoek van een bepaalde groepering naar
Nederland te komen, indien hij beschikt over een geldige machtiging tot voorlopig
verblijf voor dat doel. Daarvoor is onder meer vereist dat de betreffende
groepering of de werkgever beschikt over een hierop afgestemde tewerkstellingsvergunning.
Het verblijf in Nederland als geestelijk voorganger is een verblijf op basis
van een tijdelijk doel. Bij beëindiging van de werkzaamheden als geestelijk
voorganger, heeft betrokkene niet meer op die basis rechtmatig verblijf in
Nederland. Wel is het mogelijk dat een geestelijke voorganger verblijf voor
een ander doel aanvraagt, bijvoorbeeld in het kader van gezinsvorming.Op basis van de aanvraag voor een machtiging tot voorlopig verblijf beoordeelt
de Centrale organisatie Werk en Inkomen of een tewerkstellingsvergunning kan
worden afgegeven. Daarnaast stelt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
een onderzoek in of er vanuit het oogpunt van de openbare orde bezwaar bestaat
tegen het verblijf in Nederland. Ook gaat de IND na of de groepering op wiens
verzoek de geestelijk voorganger zijn werkzaamheden zal gaan uitoefenen, haar
wens tot het aanstellen van de geestelijk voorganger handhaaft. Door dit onderzoek
wordt voorkomen dat problemen ontstaan, voortvloeiend uit culturele, politieke
of religieuze tegenstellingen.Bij de toelating van geestelijke voorgangers gaat het primair om de vraag
of er met de aanwezigheid van de geestelijk voorganger een wezenlijk Nederlands
belang wordt gediend. Net zoals bij andere vormen van arbeidsmigratie wordt
bezien in hoeverre er voor het werk dat de geestelijk voorganger gaat doen
voldoende prioriteitgenietend arbeidsaanbod is. Als er op de Nederlandse arbeidsmarkt
onvoldoende imams beschikbaar zijn, wordt de overkomst van imams vanuit het
buitenland toegestaan. Op het moment dat ook in Nederland imams opgeleid zouden
worden, zal er een nieuwe situatie ontstaan. De overkomst van imams van buiten
de EU zal dan niet langer noodzakelijk zijn.Het WODC verricht momenteel onderzoek naar de diverse verblijfsvormen
en verblijfsaspecten van geestelijk bedienaren. In het WODC-onderzoek wordt
in kaart gebracht welke activiteiten door geestelijk bedienaren, afkomstig
uit landen van buiten de Europese Unie, verricht worden. In een vervolgonderzoek
zal de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) in breder verband kijken
naar de verblijfsrechtelijke positie van vreemdelingen die op religieuze of
levensbeschouwelijke gronden in Nederland verblijven. De ACVZ zal bij haar
onderzoek ook kwesties betrekken als de aanwezigheid van wezenlijk Nederlands
belang, godsdienstvrijheid, en integratie. De Tweede Kamer wordt hierover
nader geïnformeerd.Een imamopleiding in NederlandHet kabinet wil bereiken dat er een Nederlandse imamopleiding komt. De
Commissie De Ruiter is gevraagd te adviseren over de mogelijkheden en knelpunten
die er hiervoor zijn. De commissie, die onlangs haar rapport openbaar heeft
gemaakt, komt tot de conclusie dat er geen draagvlak is voor het opzetten
van een Nederlandse imamopleiding. De heterogeniteit van de moslimgemeenschappen
in Nederland wijst de commissie aan als belangrijkste oorzaak hiervoor. Er
zijn weliswaar voldoende aanknopingspunten in het onderwijsveld om deelopleidingen
aan te bieden, maar het schort aan een duidelijk draagvlak voor een gemeenschappelijke
imamopleiding vanuit de moslimgemeenschappen zelf (voor een uitgebreide
reactie op het rapport De Ruiter zie bijlage 2).Het kabinet wil op dit punt niet passief blijven, maar zal concrete stappen
zetten om tot een erkende imamopleiding aan een Nederlandse universiteit of
hogeschool te komen door in overleg te treden met de moslimorganisaties. Meer
in het bijzonder wil de minister voor VenI in samenspraak met de staatssecretaris
van OCW door middel van het ondersteunen van enkele pilots stimuleren dat
initiatieven vanuit de moslimgemeenschap zich kunnen ontwikkelen tot een volwaardige
imamopleiding die overeenkomstig de wettelijke vereisten in aanmerking kan
komen voor inpassing in de structuur van het hoger onderwijs. Een actievere
rol van de overheid is ook mogelijk in het aanbieden van geestelijke verzorging
in zorginstellingen en in de krijgsmacht. De overheid rekent het tot haar
taak geestelijke verzorging in deze instellingen mogelijk te maken. Religieuze
organisaties treden hier op als zogeheten «zendende instanties»
voor geestelijk verzorgers. Deze mogelijkheid bestaat ook voor de «allochtone»
godsdiensten, maar daarvoor is het wel nodig dat er een zendende instantie
is. Voor Hindoes is dit inmiddels het geval, voor moslims nog niet.Vergroten van kennis over de islam en over moslims in
NederlandVanuit integratieperspectief én met het oog op het bewaken van
de vrijheid van godsdienst is het gewenst dat er onder de bevolking enige
kennis bestaat over de islam en het hindoeïsme. De overheid wil dit stimuleren
met verschillende initiatieven. Een daarvan is het ondersteunen van een wetenschappelijk
onderzoeksinstituut dat zich toelegt op de studie van de islam in de moderne
wereld. Verder heeft het kabinet in reactie op een motie van het kamerlid
Azough een onderzoek laten uitvoeren naar de beleving van de islam in Nederland.
Het verslag van dit onderzoek zal de Kamer nog voor de zomer worden toegezonden
(zie ook noot 17). Een ander initiatief bestaat uit het ondersteunen van een
leergang over de islam en de westerse samenleving die door het instituut Forum
wordt ontwikkeld. Tenslotte bevordert het kabinet de discussie over de islam
en moslims in Nederland door het entameren van publieke debatten en conferenties.
Daarbij zal ook het bevorderen van de interreligieuze dialoog een punt van
aandacht zijn, niet alleen in ons land, maar ook in Europees verband.12. Een gemeenschappelijk front tegen radicaliseringBij de start van het nieuwe millennium heeft de westerse samenleving op
ruwe wijze kennis gemaakt met niet eerder vertoonde vormen van extremisme
en terrorisme, bedreven uit naam van, maar zeker niet namens, de islam. Aan
de Nederlandse taal zijn begrippen toegevoegd die tot voor kort niet bestonden
of alleen in kleine kring bekend waren: «11–9», moslimterreur,
«11–3», jihad. Het zijn termen en begrippen met een omineuze
lading.De gebeurtenissen waar deze begrippen naar verwijzen hebben een diepgaande
invloed op de Nederlandse samenleving. De strijd van moslimterreurgroepen
tegen de westerse samenleving, de jihad, stelt de acceptatie van moslims en
van de islam ernstig op de proef. De twijfel die is ontstaan over de loyaliteit
van hier levende moslims aan de Nederlandse samenleving roept op zijn beurt
weer tegenreacties bij moslims op. Zij willen niet worden aangesproken op
het fundamentalisme en extremisme van een kleine groep.Het moslimterrorisme is in de eerste plaats een reëel veiligheidsprobleem.
Gebleken is dat ook in ons land rekrutering voor de jihad plaatsvindt. Een
klein deel van de moslimjeugd blijkt gevoelig voor de antiwesterse propaganda
van de rekruteurs1. De bestrijding van terrorisme
en rekrutering is primair een zaak van het Openbaar Ministerie, de Minister
van Binnenlandse Zaken en de Minister van Justitie. De AIVD brengt ongewenste
beïnvloedingsactiviteiten vanuit het buitenland in kaart.Maar de uitwerking van terrorisme en rekrutering is breder. Er is een
levensgroot risico dat moslims en de publieke opinie terecht komen in een
zichzelf versterkende spiraal van wantrouwen ten opzichte van elkaar. Het
zal duidelijk zijn dat dit de integratie van de 900 000 moslims in Nederland
geen goed doet. Daar zijn noch de moslims, noch de rest van de samenleving
bij gebaat.De bestrijding van het islamitische terrorisme vergt een brede aanpak,
zoals beschreven in de nota «Terrorisme» van 24 juni 2003.
Aandachtspunten hierbij zijn ook maatregelen ten aanzien van voedingsbodems
voor terrorisme en samenwerking tussen bij de aanpak betrokken partijen. Een
positieve ontwikkeling hierbij is dat nu ook vanuit de moslimgemeenschap zelf
openlijk afstand wordt genomen van radicale tendensen en uitingen.Vanuit integratieperspectief is het van belang dat de overheid met de
moslims in gesprek blijft. Het gemeenschappelijke belang van de onderkenning
van de gevaren van het extremisme en de rekrutering dient daarbij voorop te
staan. Het kabinet zal initiatieven vanuit de moslimgemeenschap die versterking
beogen van het bewustzijn van deze gevaren ondersteunen. Voor een concrete
aanpak is een zorgvuldige voorbereiding een eerste vereiste. Commitment vanuit
de betrokken groepen is een voorwaarde. Pas al dit is verkregen zal een concreet
plan van aanpak worden gepresenteerd.Onlangs heeft een aantal islamitische organisaties zich verenigd in het
Contactorgaan Moslims en Overheid. Dit contactorgaan wil fungeren als gespreksplatform
en als zendende instantie voor geestelijke bedienaren. Inmiddels hebben zich
nieuwe samenwerkingsverbanden aangediend met dezelfde ambities. Naar verwachting
zal deze ontwikkeling op termijn resulteren in een representatieve gesprekspartner
voor de overheid. Het kabinet zal daarbij de representativiteit van zijn gesprekspartners
overigens expliciet toetsen. Een contactorgaan biedt de overheid de mogelijkheid
om met moslims in gesprek te komen over de zaken die hiervoor zijn aangeduid.De Commissie Blok wijdt een afzonderlijk hoofdstuk aan de mogelijke invloeden
vanuit de herkomstlanden op de integratie. De bevindingen en conclusies hierover
zijn niet erg eenduidig. De aanbeveling op dit punt is erg open. De overheid
wordt opgeroepen zodanige maatregelen te nemen dat Nederlandse staatsburgers
geen belemmeringen ervaren door wetgeving in het land van herkomst.Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en wijst op zijn standpunt
ten aanzien van het hebben van een dubbele nationaliteit zoals verwoord in
paragraaf 2.3. De AIVD verricht op dit moment onderzoek naar activiteiten
van radicaliseringsbevorderende aard vanuit landen van herkomst en vanuit
zogenoemde islamitische gidslanden. De AIVD zal onderzoeksresultaten ter beschikking
stellen aan bevoegde autoriteiten, opdat zij de vereiste tegenmaatregelen
kunnen treffen.13. SlotHet rapport van de Commissie Blok heeft de integratie van etnische minderheden
en het integratiebeleid opnieuw in het centrum van de politieke belangstelling
geplaatst. Het rapport heeft partijen uitgelokt hun opvattingen, standpunten
en politieke wensen over integratie en integratiebeleid duidelijk kenbaar
te maken. De Tweede Kamer heeft haar waardering voor het rapport uitgesproken,
heeft het overgrote deel van de aanbevelingen van het rapport tot de hare
gemaakt en beschouwt het rapport als een goede basis voor overleg met de regering
over de toekomst van het integratiebeleid.Het kabinet heeft deze handschoen opgepakt. Daar is het overigens al mee
begonnen voordat de commissie haar rapport gereed had. De concrete beleidsvoornemens
van het kabinet over de aanpak van de integratie op gebieden als inburgering,
onderwijs en werk zijn inmiddels in afzonderlijke brieven en nota's aan de
Kamer voorgelegd. De kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Blok
plaatst deze voornemens in een overkoepelend kader en brengt ze met elkaar
in verband. Maar de kabinetsreactie wil meer zijn dan dat. Het is ook een
plaatsbepaling van het kabinet ten aanzien van een van de centrale opgaven
waar de Nederlandse samenleving als geheel de komende jaren voor staat. Dat
is het versterken van de middelpunt zoekende krachten in een samenleving die
in alle opzichten steeds diverser, steeds multi-etnischer wordt.Het rapport van de Commissie Blok biedt de mogelijkheid om lering te trekken
uit wat door goed bedoeld, maar achteraf gezien verkeerd gericht idealisme
en onachtzaamheid bij de integratie van minderheden niet goed is gelukt of
rechtstreeks is misgelopen. Het kabinet wil deze kans aangrijpen om een nieuw
begin te maken. Deze kabinetsreactie draagt daarvoor de uitgangspunten aan
en maakt strategische keuzes op de belangrijkste beleidsterreinen. De reactie
biedt naar het oordeel van het kabinet duurzame aanknopingspunten voor een
breed gedragen, activerend en resultaatgericht integratiebeleid dat allochtonen
én autochtonen aangaat.Tenslotte. Het verhevigde debat over de positie van minderheden en over
het integratiebeleid van de laatste jaren heeft zeer uiteenlopende reacties
opgeroepen. Dit geldt ook voor het rapport van de Commissie Blok. In zijn
reactie op het rapport heeft het kabinet de stelling betrokken dat integratie
niet valt te realiseren zonder zaken bij hun naam te noemen. Tegelijkertijd
is ook binnen het kabinet niet onopgemerkt gebleven dat veel personen uit
etnische minderheidsgroepen moeite hebben met de wijze waarop er in ons land
over hen wordt gesproken en met de manier waarop zij worden bejegend. Ook
de opstelling van «de politiek» en het kabinet worden door velen
uit allochtone kring met wantrouwen bezien. Het kabinet betreurt dit en meent,
met verwijzing naar deze reactie op het rapport van de Commissie Blok, dat
hiervoor, in ieder geval voor wat betreft de opstellingen van het kabinet,
geen reële grond is. Het kabinet wil met het integratiebeleid bereiken
dat de oproep tot «meedoen» waar het kabinet een jaar geleden
mee van start is gegaan, ook door het allochtone deel van de bevolking zo
wordt verstaan. Wie meedoet, hoort erbij en dat is naar het oordeel van het
kabinet de essentie van integratie.BIJLAGE 1BIJ DE KABINETSREACTIE OP HET RAPPORT VAN DE COMMISSIE
BLOKINTEGRATIE ZICHTBAAR MAKEN: NAAR EEN INTEGRATIELADDERSTAND VAN ZAKEN WERKZAAMHEDEN WODC/CBSDoel van de integratieladderVoor een effectief integratiebeleid zijn concrete doelstellingen en strategieën
cruciaal, maar ook is er kennis nodig over de mate waarin het beleid doeltreffend
is. Inzicht in het verloop van integratie en in de effecten van het beleid
is dus noodzakelijk. Het WODC ontwikkelt thans in samenwerking met het CBS
een instrument waarmee de voortgang van groepen migranten op verschillende
maatschappelijke terreinen kan worden gemeten. Veranderingen in participatie
van migranten kunnen dankzij een meetinstrument met meer zekerheid en nuance
worden gerelateerd aan gevoerd beleid. Dit instrument noemen we de Integratieladder.
Met dit instrument wordt beoogd empirisch te bepalen hoe het is gesteld met
de integratie van minderheden in termen van een vaste set van indicatoren
(zie beneden).Wat is nieuw?De Integratieladder wijkt op twee punten af van bestaand onderzoek. Vernieuwend
is ten eerste dat zowel de stand van de participatie van herkomstgroepen op
een bepaald moment kan worden beschreven, als ook dat inzicht wordt gegeven
in het proces van integratie. Daarnaast is het voor het eerst mogelijk een
gedetailleerde uitsplitsing te maken naar verschillende herkomstlanden. Behalve
een beschrijving voor de «grote vier», zal met behulp van dit
meetinstrument ook worden aangegeven hoe kleinere immigrantenpopulaties in
Nederland participeren.IntegratieHet doel van het integratiebeleid is «gedeeld burgerschap».
Dit houdt in dat men deelneemt aan alle facetten van de samenleving en daaraan
een actieve bijdrage levert, Nederlands spreekt en zich houdt aan basale Nederlandse
normen. Daarbij staat de verplichting zich te houden aan de grondwet centraal.
«Meedoen vanuit verscheidenheid, daar gaat het om» (TK 2003–2004,
29 203, nr. 1, p. 9).Op basis van deze omschrijving kan een groep als «geïntegreerd»
worden beschouwd bij:– voldoende beheersing van de Nederlandse taal;– evenredige deelname aan structurele maatschappelijke terreinen;– onderhouden van interetnische contacten;– onderschrijven van basale Nederlandse normen.Indicatoren voor maatschappelijke integratieBij de keuze van indicatoren is het van belang dat niet alleen aandacht
wordt besteed aan de vraag op welke terreinen participatie stagneert, maar
ook – en vooral – aan de vraag wat goed gaat en waarom. Om die
reden wordt gekozen zowel voor indicatoren die op stagnatie in of afname van
de integratie kunnen duiden (risico-indicatoren) als voor indicatoren die
wijzen op een verkleining van de sociale verschillen tussen autoch-tonen en
allochtonen op verschillende terreinen (kans-indicatoren). Aansluitend op
de hiervoor beschreven uitwerking van het begrip integratie bestrijken
deze indicatoren vooralsnog de volgende sociaal-economische als sociaal-culturele
maatschappelijke domeinen.Kans-indicatorenRisico-indicatoren– beheersen Nederlandse taal – prestaties
in het onderwijs – bezoek gemengde scholen – hebben van betaald
werk – wonen in gemengde wijk – gebruik zorg – hebben
van inter-etnische sociale contacten – geen migratiehuwelijk –
gangbare normen en waarden kennen en respecteren – zich (deels) Nederlands
voelen– uitval uit inburgeringstrajecten –
schooluitval en spijbelen – bezoek gesegregeerde scholen – werkloosheid/arbeidsongeschiktheid –
uitkeringsafhankelijkheid – wonen in gesegregeerde wijk – uitval
uit zorg – hebben van mono-etnische sociale contacten – wel migratiehuwelijk –
afwijzing gangbare normen en waarden (waaronder criminaliteit) – oriëntatie
en identificatie met land van herkomstDe vraag wat de mate van en het proces van integratie is, is slechts te
beantwoorden door stelselmatig na te gaan hoe de participatie van individuen
en groepen in de Nederlandse samenleving zich ontwikkelt. Veel van het huidige
onderzoek is minder geschikt om deze ontwikkeling in kaart te brengen, omdat
het niet longitudinaal is.Combinatie van onderzoeksmethoden is relevantDe databronnen voor allochtonenonderzoek hebben dikwijls grote beperkingen.
Enquêtes waarin een dwarsdoorsnede van de Nederlandse bevolking wordt
ondervraagd, beperken zich overwegend tot de «grote vier» (Turken,
Marokkanen, Surinamers, Antillianen), en bevatten geen longitudinale informatie.
Daarnaast hebben enquêtes vaak last van een relatief hoge en selectieve
non-respons met name onder allochtonen, waardoor de resultaten in meerdere
of mindere mate vertekend zijn. De gebruikte registers zoals de Gemeentelijke
Basisadministratie (GBA) hebben geen last van selectieve non-respons, maar
bevatten slechts een beperkt aantal variabelen waarop gecontroleerd kan worden.In het Sociaal Statistisch Bestand (SSB) van het CBS worden de voordelen
van de verschillende bronnen gecombineerd. In het SSB zijn ongeveer twintig
registers (onder andere van de belastingdienst, uitkeringsinstanties, IB-groep)
per individu gekoppeld aan de GBA. Het SSB biedt, dankzij deze koppeling,
individuele gegevens van àlle inwoners van Nederland over o.a. demografische
kenmerken, werk, uitkeringen, inkomen, onderwijs en migratiemotief en hun
onderlinge samenhang. Omdat de verschillende jaargangen ook onderling gekoppeld
zijn, ontstaan mogelijkheden voor het longitudinaal volgen van mensen in de
verschillende registers, waarbij uiteraard uitsluitend op groepsniveau gerapporteerd
wordt. Naast deze registraties worden enkele persoonsenquêtes aan het
SSB gekoppeld, zodat ontbrekende gegevens op steekproefbasis worden toegevoegd.Een instrument waarmee niveaus van integratie kunnen worden aangegeven,
vraagt om een bepaald type onderzoek. Voor het beoordelen van de effectiviteit
van integratiestrategieën is informatie nodig over de mate van maatschappelijke
integratie en over deze strategieën zelf. De volgende invalshoeken zijn
hierbij relevant.1. De mate van maatschappelijke integratie van allochtonen kan in de eerste
plaats worden beoordeeld aan de hand van gegevens waarin de stand op een bepaald
moment in de tijd wordt vastgesteld. Alle allochtonen die op dat moment in
Nederland verblijven worden dan in de analyses betrokken.2. Via een tweede methode, namelijk een vergelijking tussen verschillende generaties van dezelfde herkomstgroeperingen, wordt als het
ware een vergelijking in de tijd gemaakt, zij het dat de gegevens op één
moment in de tijd zijn verzameld. Met deze gegevens kan bijvoorbeeld de vraag
worden beantwoord hoeveel generaties het in beslag neemt voordat een bepaalde
herkomstgroepering een even groot succes in het onderwijs of op de arbeidsmarkt
heeft als autochtone Nederlanders.3. Voor inzicht in conjuncturele ontwikkelingen is onderzoek naar ontwikkelingen
over een langere periode noodzakelijk. Daarom noemen we hier ook een derde
manier om het proces van maatschappelijke integratie te beschrijven, namelijk
een vergelijking van bovengenoemde standen op meerdere tijdstippen. Een autochtone
vergelijkingsgroep is van groot belang voor het inzichtelijk maken van conjuncturele
ontwikkelingen. Zo kan worden onderzocht of de maatschappelijke integratie
toe- of juist afneemt in de loop der tijd. Deze manier van onderzoek geeft
enig inzicht in het proces van integratie.4. De laatste manier om de maatschappelijk integratie van allochtonen
te beschrijven is om een vaste groep individuen, bijvoorbeeld alle allochtonen
die in 1998 in Nederland verbleven, te volgen in de tijd. Daarmee wordt het
proces van integratie beschreven aan de hand van de gekozen indicatoren. Zo
kan bijvoorbeeld blijken dat een bepaalde herkomstgroep in toenemende mate
participeert op de arbeidsmarkt. De cohortvergelijking is de meest geschikte
methode voor het onderzoek naar de processen van integratie. Een voorbeeld
van de informatie van dit soort onderzoek is onderstaande figuur.Cohort nieuwkomers 1999; 15 t/m 60 jarigen (bron: CBS)Bron: CBSNoot: «Overig afvoer GBA»: administratieve correcties
die personen betreffen die niet meer op het bestaande adres aanwezig zijn
en ook niet elders zijn ingeschreven in het GBA.Te zien is dat binnen de betreffende groep nieuwkomers (in dit geval Antillianen)
die in 1999 in Nederland is aangekomen er in 3 jaar tijd een stijging heeft
plaatsgevonden van het aandeel mensen dat een baan als werknemer heeft gevonden
van 29% in 1999 naar 48% in 2002. Het aandeel uitkeringsgerechtigden binnen
deze groep is navenant afgenomen in deze periode. Dit soort informatie
is verder uit te splitsen naar bijvoorbeeld leeftijdscategorieën, verblijfsduur,
sekse.Volgende stappenHet Sociaal Statistisch Bestand lijkt goede mogelijkheden te bieden om
cohorten nieuwkomers te onderzoeken en te volgen in de tijd. Bovendien kunnen
de gegevens voor enkele belangrijke achtergrondvariabelen worden gecontroleerd.
Het SSB heeft echter ook zijn beperkingen. Informatie over onderwijs, –
voor maatschappelijke participatie en stijging erg belangrijk –, bestaat
bijvoorbeeld slechts uit examenresultaten vanaf de jaren negentig, hetgeen
een beperkt beeld van deze indicator geeft. Voor informatie over het opleidingsniveau
van de bevolking zijn we aangewezen op enquêtes.Andere indicatoren die in de integratieladder thuishoren komen alleen
in enquêtes voor die thans niet door het CBS worden gehouden. In het
bijzonder geldt dit voor onderzoek naar ontwikkelingen in opvattingen en waarden,
de mate waarin allochtonen interetnische contacten onderhouden en naar wederzijdse
beeldvorming. De mogelijkheden om verschillen tussen integratieprocessen te
onderzoeken zouden aanzienlijk toenemen wanneer bestaande, landelijke of lokale,
enquêtes onder migranten aan het SSB zouden worden gekoppeld. De mogelijkheden
hiertoe zullen nader uitgezocht worden, waarbij uiteraard zorgvuldige aandacht
zal worden gegeven aan privacy-aspecten.Voorzien is een eerste rapportage rond september 2004 waarin naast enkele
sociaal-economische variabelen ook enkele uit andere domeinen afkomstige variabelen
opgenomen zullen worden.Het is belangrijk te benadrukken dat de integratieladder en het daarmee
gepaard gaande wetenschappelijk onderzoek, gezien de zowel theoretische als
statistische complexiteit ervan, een sterk procesmatig karakter heeft, waarbij
verschillende voortgangsrapportages de komende tijd zijn voorzien.BIJLAGE 2BIJ DE KABINETSREACTIE OP HET RAPPORT VAN DE COMMISSIE
BLOKIMAMS IN NEDERLAND, WIE LEIDT ZE OP?Kabinetsreactie op het rapport van de Commissie De RuiterOp 29 januari 2002 hebben de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) en de minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid (BZK) een commissie
ingesteld met het verzoek een advies over imamopleidingen uit te brengen dat
betrekking zou hebben op twee onderdelen:1. een beschrijving te leveren van de geschiedenis en huidige situatie
inzake aanwijzing van een instelling voor wetenschappelijk onderwijs en inzake
het verlenen van financiële bijdragen aan het bevoegd gezag van een aangewezen
instelling waardoor de ambtsopleiding tot imam wordt verzorgd; en2. de criteria aan te geven voor de vaststelling van de rechtspersoon,
op grond waarvan een eventueel aanvragende instantie voor een bijdrage voor
haar imamopleiding beoordeeld kan worden (b.v. bepaling van een representatieve
organisatie op geestelijke grondslag).In december 2003 heeft de Adviescommissie Imamopleidingen, – de
Commissie De Ruiter –, haar rapport, Imams in Nederland:
wie leidt ze op?, uitgebracht1. Ten
aanzien van de eerste opdracht heeft de commissie uitstekend werk verricht.
De commissie beschrijft gedetailleerd de kaart van islamitisch Nederland en
de ontwikkelingen die gaande zijn in de Nederlandse moslimwereld. Uit haar
beschrijving blijkt dat de overheid open staat voor aanwijzing of financiering
van ambtsopleidingen, maar dat veel aanhangers van de onderscheiden godsdienstige
of geestelijke stromingen binnen de islam hieraan geen behoefte voelen of
er gereserveerd tegenover staan. Door onderlinge verdeeldheid en geringe organisatiegraad
is er geen gemeenschappelijk draagvlak voor een imamopleiding in Nederland.De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de minister
voor Vreemdelingenzaken en Integratie (VenI) delen met elkaar de overtuiging
dat het vanuit het oogpunt van de integratie van moslims uiterst wenselijk
is dat er een Nederlandse imamopleiding komt. Daarom willen zij, ook al is
er op dit moment onder de moslimgemeenschap geen draagvlak voor een dergelijke
opleiding, niet passief blijven wachten. De minister voor VenI zal concrete
stappen zetten om tot een erkende imamopleiding aan een Nederlandse universiteit
of hogeschool te komen door in overleg te treden met vertegenwoordigers van
moslimorganisaties. Meer in het bijzonder wil de minister voor VenI door middel
van het ondersteunen van enkele pilots stimuleren dat initiatieven vanuit
de moslimgemeenschap zich kunnen ontwikkelen tot een volwaardige imamopleiding
die overeenkomstig de wettelijke vereisten in aanmerking kan komen voor inpassing
in de structuur van het hoger onderwijs.Overigens delen de bewindslieden het uitgangspunt van de commissie dat
er geen reden is om een verzoek een ambtsopleiding voor imams in Nederland
niet volgens de wetgeving te beoordelen. Dit laat onverlet dat de aanwijzing
van een imamopleiding objectief en zorgvuldig moet worden bezien. De aanwijzingsprocedure
is er om te bevorderen dat een aanwijzing op goede grond tot stand komt. Hierbij
zal de Inspectie van het Onderwijs dan ook gevraagd worden om een gedegen
kwaliteitsoordeel.De bewindslieden menen voorts dat, zodra imamopleidingen in Nederland
vrucht beginnen af te werpen, aanvragen voor de tewerkstelling van een buitenlandse
imam afgewogen dienen te worden tegen (vanuit integratieoverwegingen prioriteit
genietend) Nederlands aanbod.De aanbeveling van de Commissie De Ruiter om een bestuurlijk kader te
ontwikkelen voor het geval er wel een aanvraag komt, wordt niet overgenomen,
aangezien er binnen de huidige (wettelijke) beleidskaders voldoende mogelijkheden
zijn om eventuele initiatieven tot opleiding van imams te ondersteunen (zie Imams in Nederland, pp. 14–17). De commissie was
gevraagd criteria te ontwikkelen op grond waarvan een eventueel aanvragende
instantie voor een imamopleiding beoordeeld kan worden, maar hierop is geen
antwoord ontvangen.De vraag om inzicht in de mogelijkheden voor een Nederlandse imamopleiding
is voortgekomen uit een aantal maatschappelijke behoeften. Deze hebben te
maken met vragen omtrent de toelating van buitenlandse imams, geestelijke
verzorging in overheidsinstellingen en de vergroting van kennis en deskundigheid
op het gebied van de islam in Nederland. In aanvulling op het voorstel van
de commissie om initiatieven tot de opleiding van imams te ondersteunen die
passen binnen de integratiedoelstelling gaat het kabinet in deze reactie kort
in op deze thema's. Daaraan voorafgaand, is er eerst een korte beschouwing
over de positie van godsdienst en levensbeschouwing in relatie tot het integratiebeleid
voor etnische minderheden.Godsdienst en levensbeschouwing in relatie tot het integratiebeleid
voor etnische minderhedenGodsdienst en levensbeschouwing kunnen een bijdrage leveren aan, maar
ook een belemmering vormen voor de integratie van etnische minderheden. Waar
religieuze en levensbeschouwelijke waarden, praktijken en organisaties het
democratisch burgerschap en de rechtsstaat ondersteunen, kunnen ze werken
als bindmiddel binnen en tussen gemeenschappen in de multi-etnische samenleving.
In deze gevallen kan de overheid bepaalde activiteiten (taallessen, huiswerkbegeleiding,
publieke dialoog) ook ondersteunen. Wanneer een kerkgenootschap of levensbeschouwelijke
organisatie waarden en praktijken uitdraagt die strijdig zijn met de basisbeginselen
van de democratische rechtsstaat of waarvan een anti-integratieve werking
uitgaat, ontstaan echter spanningen.De overheid dient zich – tenzij er overtreding van de wet plaatsvindt –
in principe terughoudend op te stellen ten aanzien van zaken van godsdienstige
en levensbeschouwelijke aard. De vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing
(art. 6 GW) en het in ons land geldende uitgangspunt van de scheiding van
kerk en staat vereisen dit. Er zijn echter omstandigheden waaronder de overheid,
vanuit haar integratiedoelstellingen of vanuit haar taak om de vrijheid van
godsdienst te waarborgen, wel een taak heeft ten aanzien van aangelegenheden
betreffende godsdienst en levensovertuiging. In het volgende worden drie van
deze omstandigheden besproken: de toelating en inburgering van buitenlandse
imams, de geestelijk verzorging in overheidsinstellingen en de bevordering
van kennis en deskundigheid op het gebied van de islam in Nederland.1. Toelating en inburgering van imamsEén van de redenen voor de belangstelling binnen de overheid voor
een Nederlandse imamopleiding, is de bezorgdheid over het feit dat Nederlandse
moslims in hun geloofspraktijk voorgegaan worden door imamsdie
in het buitenland worden geworven. Deze imams zijn vaak nauwelijks vertrouwd
met de taal en leefomstandigheden van de moslims hier. Uit het onderzoek van
de Adviescommissie blijkt inderdaad dat imams voor het overgrote deel uit
het buitenland komen. Momenteel is het voor een geestelijk voorganger, zoals
een imam of een priester, mogelijk om op verzoek van een bepaalde groepering
naar Nederland te komen op grond van een verblijfvergunning voor bepaalde
tijd, indien hij beschikt over een geldige machtiging tot voorlopig verblijf
voor dat doel. Daarvoor is onder meer vereist dat die groepering dan wel de
werkgever beschikt over een tewerkstellingsvergunning voor het optreden als
geestelijk voorganger.Op basis van de aanvraag voor een machtiging tot voorlopig verblijf beoordeelt
het Centrum voor Werk en Inkomen of een tewerkstellingsvergunning kan worden
afgegeven. Daarnaast stelt de Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratiebeleid
(i.c. de Immigratie- en Naturalisatiedienst) een onderzoek in of er uit het
oogpunt van de openbare orde bezwaar bestaat tegen het verblijf van de geestelijk
voorganger in Nederland en/of de betrokken groepering op wier verzoek de geestelijk
voorganger zijn werkzaamheden zal gaan uitoefenen, haar wens tot het aanstellen
van de geestelijk voorganger handhaaft. Door dit onderzoek wordt voorkomen
dat problemen ontstaan, voortvloeiend uit culturele, politieke of religieuze
tegenstellingen.Het verblijf als geestelijk voorganger is slechts tijdelijk toegestaan.
Dit betekent dat wanneer de betrokkene zijn werkzaamheden als geestelijk voorganger
beëindigt, het hem niet is toegestaan zijn verblijf hier te lande voort
te zetten (tenzij hij een andere betrekking vindt).De overheid heeft beleid ontwikkeld ten aanzien van de toelating en inburgering
van geestelijk bedienaren in het algemeen, en imams in het bijzonder, zodat
ze hun rol bij het integratieproces beter kunnen vervullen. Geestelijke bedienaren
die als nieuwkomer naar Nederland komen in het kader van de uitoefening van
hun ambt, vallen nu reeds onder de Wet inburgering Nieuwkomers (WIN). Omdat
geestelijke bedienaren een bijzondere maatschappelijke functie hebben, is
voor hen naast het reguliere inburgeringsprogramma een aanvullend programma
ontwikkeld.De inburgeringsplicht voor geestelijke bedienaren die nieuwkomer zijn,
zal in het nieuwe stelsel worden gecontinueerd. Ook de eis van inburgering
in het land van herkomst zal gelden voor de geestelijke bedienaren. Nog niet
duidelijk is of en in welke vorm het aanvullend programma wordt gehandhaafd,
aangezien dat programma wordt geëvalueerd en het kabinet de resultaten
van die evaluatie afwacht.Niet alleen nieuwkomers maar ook de geestelijke bedienaren die al langer
in Nederland zijn, zullen inburgeringsplichtig worden op grond van de algemene
plicht voor oudkomers in de nieuwe Wet inburgering in Nederland. Hiermee wordt
uitvoering gegeven aan de motie Lambrechts c.s. (Kamerstukken II, 2002/2003,
nr. 27 083, nr. 27). Een deel van de geestelijke bedienaren die oudkomer
zijn, heeft inmiddels een permanente verblijfsvergunning of is Nederlander
geworden. In die gevallen is het vaststellen van een criterium, waarmee moet
worden bepaald dat diegene het ambt van geestelijke bedienaar uitoefent, een
complicerende factor. Dat komt doordat de status van geestelijke bedienaar
dan niet valt af te leiden uit hun identiteitsdocument. Waar het de handhaving
van de inburgeringsplicht van geestelijke bedienaren betreft, zullen de gemeenten
een actieve rol gaan vervullen. Net zoals andere inburgeraars zullen ook geestelijke
bedienaren ten slotte de inburgeringscursus zelf moeten betalen.2. Geestelijke verzorging in overheidsinstellingenEen belangrijke beroepsrichting voor imams in Nederland is het bieden
van geestelijke verzorging binnen diverse overheidsinstellingen op het gebied
van onderwijs en zorg, binnen justitiële inrichtingen en binnen de krijgsmacht.
Hier ligt een maatschappelijk knelpunt. Binnen de genoemde instellingen bestaat,
met name onder moslims en hindoes, een (veel) grotere vraag naar geestelijke
verzorging dan waarin het aanbod kan voorzien. Dit blijkt uit twee recente
onderzoeken die respectievelijk het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Cultuur (VWS) en het ministerie van Justitie hebben laten uitvoeren binnen
zorginstellingen en justitiële inrichtingen.Hier ligt niet alleen een duidelijke vraag, maar ook een wettelijk recht
c.q. overheidstaak. Binnen instellingen waarvoor de overheid rechtstreeks
verantwoordelijkheid draagt, danwel waarop zij toezicht houdt en waarin de
cliënten min of meer gedwongen zijn te verblijven, heeft de overheid
vanuit de vrijheid van godsdienst en het principe van gelijke behandeling
de taak om adequate voorzieningen voor geestelijke zorg te bieden. (art. 3
van de Kwaliteitswet Zorginstellingen 1996; zie
ook de brief Criteria steunverlening (kerk)genootschappen van het kabinet aan de Tweede Kamer 1990–1991, 20 868,
nr. 3; nota Integratiebeleid betreffende etnische minderheden
in relatie tot hun geestelijke bedienaren, Kamerstukken II, 1997–1998,
25 919, nr. 2; Brief van de minister voor Grote Steden-
en Integratiebeleid, Kamerstukken II, 1999–2000, 26 333,
nr. 13; art. 41 Penitentiaire Beginselenwet).Het tekort aan geestelijk verzorgers heeft te maken met het gebrek aan
verzorgers die voldoen aan de opleidingseisen die de beroepsverenigingen aan
geestelijk verzorgers stellen. Voor moslims binnen de krijgsmacht en voor
moslims en hindoes binnen justitiële instellingen komt daar bij dat er
nog geen erkende islamitische zendende instantie is, die een geestelijk verzorger
kan voordragen. Het gevolg is dat toereikende geestelijke verzorging aan moslims
niet aanwezig is. De overheid voldoet met andere woorden niet aan haar wettelijke
verplichting als ze hier geen aanvullende maatregelen neemt.Momenteel passen de departementen op verschillende wijze een mouw aan
de situatie. Defensie heeft in 2003 de Hindoeraad Nederland (HRN) als officiële
zendende instantie erkend en inmiddels twee pandits in dienst genomen. Zolang
geen imams beschikbaar zijn voor de krijgsmacht draagt de Joodse geestelijke
verzorging zorg voor de geestelijke verzorging aan moslims. De minister van
Justitie heeft een regeling functie-eisen en vergoeding geestelijk verzorgers
«niet klassieke denominaties» vastgesteld (5169520/02/DJI) en
beraadt zich op erkenning van de HRN als officiële zendende instantie.
In de tussentijd worden zowel pandits als imams op declaratiebasis betrokken
en zo nodig bijgeschoold. Desalniettemin is er sprake van een leemte. In het
navolgende wordt dieper ingegaan op de stand van zaken in de verschillende
sectoren van zorg, justitie en defensie.a. Geestelijke verzorging binnen zorginstellingenMomenteel is slechts een handvol allochtone geestelijk verzorgers actief
in de zorgsectoren. Belangrijk is te vermelden dat de vakvereniging van geestelijk
verzorgers in zorginstellingen (VGVZ) aan haar leden de eis stelt dat zij
een opleiding op universitair niveau tot geestelijk verzorger hebben gevolgd
(deze eis is één van de redenen waarom een eventueel te creëren
opleidingsaanbod voor islamitische geestelijke verzorging zo mogelijk een
universitair niveau dient te hebben).In de nota Integratiebeleid betreffende etnische minderheden
in relatie tot hun geestelijke bedienaren (Kamerstukken II, 1997–1998,
25 919, nr. 2) heeft VWS aangegeven bereid te zijn om voor een periode
van vijf jaar een servicecentrum te ondersteunen dat tot taak heeft de zorgsector
te stimuleren tot een evenredige geestelijke verzorging voor alle groeperingen
en behulpzaam te zijn bij het aantrekken van allochtone geestelijk verzorgers.
Ook is de bereidheid aangegeven hun nascholing te bekostigen. Om het draagvlak
voor een servicecentrum te onderzoeken en ook de opvattingen over taak, plaats,
inrichting, organisatie en dergelijke van een servicecentrum bij relevante
partijen in het veld te achterhalen is door VWS een onderzoek uitgezet. Het
onderzoek is door de Vereniging van Geestelijke Verzorgers in Zorginstellingen
(VGVZ), gegund aan het IVA te Tilburg en eind 2003 afgerond.De resultaten van het onderzoek «Naar meer pluriformiteit
in de geestelijke verzorging in zorginstellingen» zijn gebaseerd
op inzichten en opvattingen die leven bij de verschillende partijen die bij
de geestelijke verzorging van patiënten, cliënten en bewoners in
zorginstellingen betrokken zijn. Het onderzoek is uitgevoerd onder een aantal
hindoe en moslim koepelorganisaties, de landelijke koepels van zorginstellingen,
zorgverzekeraars en patiëntenorganisaties, de overheid en de VGVZ. Daarnaast
werden onder andere directies van zorginstellingen en geestelijk verzorgers
(inclusief hindoe- en moslim-geestelijk verzorgers) in het onderzoek betrokken.Uit het onderzoek blijkt dat op veel punten overeenstemming bestaat. Zo
zijn alle partijen het eens over:a. de behoefte aan moslim- en hindoe-geestelijke verzorging in zorginstellingen,b. de wens tot integratie van moslim- en hindoe-geestelijk verzorgers
in de bestaande diensten geestelijke verzorging,c. het oprichten van een servicecentrum ter ondersteuning van de allochtone
geestelijke verzorging. Het servicecentrum zou een stimulans moeten zijn om
de geestelijke verzorging voor moslims en hindoes te versterken. Ook zou het
centrum behulpzaam kunnen zijn bij de opleiding van moslim en hindoe geestelijk
verzorgers.Het rapport geeft ook de spanningsvelden en verschillen van inzicht weer
tussen partijen over de inhoud en inrichting van de geestelijke verzorging
in zorginstellingen. Er zijn verschillen in opvatting over:a. de professie van de geestelijk verzorger. De VGVZ ziet de geestelijke
verzorging als een professie met een eigen karakter hetgeen eisen stelt aan
de uitvoerenden. Veel moslim- en hindoeorganisaties, daarentegen, zien geestelijke
verzorging als een van de aspecten van een pandit of imam (professionele versus
ambtshalve kwaliteit).b. de verwachtingen van moslim- en hindoepatiënten ten aanzien van
geestelijke verzorging. Ook het categoriaal (voor de eigen groep) dan wel
territoriaal ( voor alle gezindten) werken speelt hierbij een rol.c. mede op basis van het voorgaande komen beide partijen uit bij andere
opleidingskwalificaties voor het beroep. De VGVZ houdt hierbij vast aan haar
eis van een universitaire dan wel hbo-plus opleiding. Moslims en hindoes pleiten
voor een overgangsfase waarin toegewerkt wordt naar een situatie dat er voldoende
imams en pandits van een degelijk niveau beschikbaar zijn.Het rapport beveelt een kleinschalig voorwaardenscheppend (niet uitvoerend)
expertise- en ontmoetingscentrum aan dat in goede communicatie met alle veldpartijen
de geestelijke verzorging voor moslims en hindoes stimuleert en mogelijk maakt.
De dialoog over de verschillen in opvatting is daarbij expliciet aan de orde.
Ook binnen de moslim- en hindoegemeenschappen moet de discussie
en gedachtevorming over geestelijke verzorging gestimuleerd worden. Centraal
staan ook opleiding en scholing. Het servicecentrum dient, naar het oordeel
van de onderzoekers, dan ook een initiatief te zijn met een tijdelijk karakter,
dat vormen van intensieve samenwerking ontwikkelt met de bestaande organisaties
van geestelijke verzorging. Het is te beschouwen als een stap op een weg die
leidt naar een praktijk waarin geestelijk verzorgers van verschillende levensbeschouwingen
gelijkwaardig en vanuit een gedeelde regie met elkaar samenwerken.Het rapport stelt voor dat VWS als eerste stap een «formateur»
aanzoekt die als taak heeft het servicecentrum van de grond te tillen en een
klein bestuur samen te stellen bestaande uit hindoe- en moslimgemeenschap
en VGVZ. Het bestuur zou op korte termijn een coördinator moeten aanstellen
die het servicecentrum opzet. Naast het bestuur zou er een adviesraad met
een bredere samenstelling (werkgevers, zorgverzekeraars, patiënten) moeten
komen. Het totale proces zou na een, drie en vijf jaar door VWS gemonitord
moeten worden. b. Geestelijke verzorging binnen justitiële inrichtingenIn de verschillende penitentiaire beginselenwetten is vastgelegd dat een
ingeslotene het recht heeft zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel
of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden en te beleven (o.a. art. 41 Penitentiaire Beginselenwet ). De Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) moet ervoor zorgdragen dat geestelijke verzorging geboden
wordt. Hiertoe is al jaren geleden een Dienst Geestelijke Verzorging ingesteld
van waaruit geestelijk verzorgers van diverse denominaties werkzaamheden in
de inrichtingen verrichten. Moslim en hindoe geestelijk verzorgers werken
op declaratiebasis, zolang er nog geen erkende zendende instanties zijn die
de bewindspersoon kunnen adviseren met betrekking tot de benoeming van functionarissen
voor de geestelijke verzorging in penitentiaire instellingen. De minister
van Justitie beraadt zich momenteel op de erkenning van de Hindoeraad als
zendende instantie. Voor de moslims is het wachten op de totstandkoming van
een erkend representatief orgaan. Voor twee overkoepelende islamitische organen,
het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO) en de Contactgroep Islam (CGI)
heeft de minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie een erkenningsprocedure
in gang gezet. Onderdeel hiervan is een representativiteitstoets, analoog
aan de toets die bij de erkenning van de Hindoeraad is aangewend. Zolang een
erkende zendende instantie ontbreekt, wordt op ad hoc basis met een declaratieregeling
gewerkt.Om een actueel zicht te krijgen op de denominatieve achtergrond van de
ingeslotenen heeft Directie Justitiële Inrichtingen (DJI) in 2002 aan
KASKI/ITS de opdracht gegeven een onderzoek te verrichten naar geestelijke
verzorging in de justitiële inrichtingen. Het eindrapport van dit onderzoek
is in september 2003 gereed gekomen. Het rapport geeft zicht op de vraag naar
geestelijke verzorging van de verschillende denominaties en stromingen. Het
betreft een landelijk representatief onderzoek bij de drie sectoren (gevangeniswezen,
jeugd en TBS) van DJI met een meervoudige vraagstelling. Voor deze nota zijn
de antwoorden op twee deelvragen van belang.1. Een landelijke inventarisatie van de huidige populatie van ingeslotenen
naar levensbeschouwelijke achtergrond;2. en een overzicht van de behoefte aan geestelijke verzorging door de
ingeslotenen.Een van de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek betreft het inzicht
dat is verkregen in de verdeling naar levensbeschouwelijke achtergrond van de ingeslotenen. Hieruit blijkt dat 20% van de gedetineerden in
het gevangeniswezen, 26% van de jeugdigen in de justitiële jeugdinrichtingen
en 7% van de patiënten in de tbs-klinieken zichzelf tot de islamitische
geloofsrichting rekent.Verder kan geconcludeerd worden dat er nauwelijks verschillen zijn tussen
de onderscheiden denominaties wat betreft de behoefte aan geestelijke verzorging
en het belang dat ingeslotenen hieraan hechten. Steeds heeft 60–70%
hier behoefte aan en vindt 80–90% het belangrijk dat er een geestelijk
verzorger is.Uit de enquête onder de directieleden van de inrichtingen blijkt
dat zij over het algemeen positief zijn over de geestelijke verzorging. Meer
dan de helft is echter van mening dat er te weinig formatieplaatsen voor islamitische
geestelijke verzorging aanwezig zijn in de inrichtingen.c. Geestelijke verzorging binnen de krijgsmachtOok bij Defensie is uit jarenlange ervaring bekend dat er een vraag naar
geestelijke verzorging is, hoewel dit recentelijk niet is onderbouwd met een
onderzoek. Het ministerie kent een Dienst geestelijke verzorging met onder
meer twee formatieplaatsen voor respectievelijk hindoe geestelijke verzorgers
en voor imams. Ze worden ingevuld door de minister van Defensie, op voordracht
van het desbetreffend genootschap («zendende instantie»). In 2003
is de Hindoeraad als zendende instantie door de minister van Defensie erkend
en zijn inmiddels twee pandits in dienst getreden. Voor de moslims is het,
net als bij Justitie, wachten op de totstandkoming van een erkend representatief
orgaan.Maatregelen om in de geestelijke verzorging van moslims
te voorzien.Een Nederlandse imamopleiding op hbo- of universitair niveau zou uitkomst
bieden om de nodige geestelijk verzorging binnen overheidsinstellingen te
verzorgen. Mede daarom wil het kabinet een actieve rol vervullen in de tot
standkoming van een dergelijke opleiding. Om intussen invulling te geven aan
de wettelijke taak om in de genoemde leemte te voorzien, worden de volgende
maatregelen voorgesteld:a. Experimenten te ontwikkelen om geestelijke verzorging op hoog niveau
aan te kunnen bieden in de verschillende instellingen. Gedacht kan worden
aan het aansporen van instellingen om academici met een relevante vooropleiding
(bij) te scholen tot geestelijk verzorger (zonder dat zij imam hoeven te zijn);
het uitbreiden van het SPIOR-programma (deze organisatie draagt in Zuid-Holland
moslim geestelijk verzorgers voor aan justitiële instellingen) naar andere
provincies en instellingen; of het toepassen van de declaratieregeling van
Justitie binnen andere (semi)overheidsdomeinen (Regeling functie-eisen en
vergoeding geestelijk verzorgers «niet klassieke denominaties»,
2002, kenmerk 5169520/02).Financiëring zal moeten geschieden uit bestaande budgetten voor geestelijke
verzorging bij de betreffende departementen. Deze experimentele fase kan duren
totdat er erkende zendende instanties komen die geestelijk verzorgers op het
gevraagde niveau voordragen. De initiatieven zijn tevens bedoeld als stimulans
hiertoe. Een vergroot aanbod van hoog gekwalificeerde en goed ingeburgerde
geestelijk verzorgers kan overigens ook elders een positieve bijdrage hebben
(bijvoorbeeld wanneer geestelijk verzorgers doorstromen als imam of godsdienstleraar).
Tenslotte wordt met deze initiatieven ook tot op zekere hoogte tegemoet gekomen
aan het voorstel van de Adviescommissie om korte opleidingen op te richten
met doelgerichte pragmatisch ingevulde vakken.b. De mogelijkheid te onderzoeken om de behoefte vanuit verschillende departementen aan geestelijk verzorgers, opleidingeisen en -mogelijkheden
etc. te bundelen in een gemeenschappelijk servicecentrum.c. Nog dit jaar een conferentie over de geestelijke verzorging in Nederland
te beleggen met geestelijk bedienaren van verschillende richtingen, met vertegenwoordigers
van de overheid en van beroepsverenigingen van geestelijk verzorgers en met
organisaties op religieuze en levensbeschouwelijke grondslag. Op deze conferentie
kan gesproken worden over de knelpunten en over mogelijke oplossingen.3. Kennisontwikkeling en deskundigheidsbevorderingEen laatste aspect van de bezorgdheid die aanleiding was voor de instelling
van de Adviescommissie is de maatschappelijke behoefte die (met name onder
jongeren) bestaat aan eigentijdse kennis en deskundigheid op het gebied van
islam. Op dit gebied ondernemen de minister van OCW en de minister voor VenI
het volgende:a. In 1998 is, op initiatief van het ministerie van OCW, het «International
Institute voor the Study of Islam in the Modern World» (ISIM) gestart.
Het ISIM is een samenwerkingsverband van de Universiteit Leiden, de Universiteit
Utrecht, de Universiteit van Amsterdam en sinds 2000 ook de Katholieke Universiteit
Nijmegen. Het instituut heeft tot doel: het uitvoeren van onderzoek en het
opleiden van onderzoekers op het gebied van de hedendaagse islamitische samenlevingen
en gemeenschappen.b. In navolging van de motie Azough (Tweede Kamer 2001–2002, 28 006,
nr. 15), is een wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd naar de beleving van
islam in Nederland, waarvan de resultaten dit voorjaar door de minister voor
VenI aan de Kamer worden gepresenteerd.c. De minister voor VenI ondersteunt diverse debatten, onderzoeken en
projecten op het gebied van islam en integratie. De aandacht gaat hierbij
vooral uit naar de emancipatie van vrouwen en meisjes en het in samenwerking
met de moslimgemeenschap voorkomen van radicalisering onder moslimjongeren.d. Noemenswaard is ook de leergang over islam en de westerse samenleving
die bij het multicultureel kennisinstituut Forum in de maak is. Forum streeft
eraan in het najaar met een opleiding te beginnen die in eerste instanties
gericht is op imams, het kader in en rond moskeeën (inclusief vrouwen-
en jeugdorganisaties) en, in het algemeen, islamitische jongeren met een hbo-opleiding
die actief willen worden op het gebied van godsdienst en pastorale werkzaamheden.
De minister voor VenI zal deze leergang, in het kader van haar subsidierelatie
met Forum, ondersteunen.e. Op Europees niveau organiseert het ministerie van Buitenlandse Zaken
een academische conferentie over vraagstukken rondom de islam in Europa.XNoot1Sinds 1993 krijgt de Tweede Kamer de jaarlijkse rapportages van het SCP
en het ISEO over de positie van minderheden in de Nederlandse samenleving
en het in verband daarmee gevoerde overheidsbeleid. Sedert 1995 is daar de
publicatie «Allochtonen in Nederland» van het CBS aan toegevoegd.
Deze bevat veel statistische gegevens over allochtonen.XNoot1Tweede Kamer, 2003–2004, 29 202, nrs. 1–2.XNoot2Tweede Kamer, 2003–2004, 29 203, nr. 1.XNoot1Tesser en van der Erf, 2001. Oudkomers in Beeld. Den Haag: SCP-NIDI.XNoot2Gijsberts en Merens (red.) (2004). Emancipatie in estafette. Den Haag/Rotterdam:
SCP/ISEO.XNoot3Dagevos, Gijsberts en Van Praag, 2003. Rapportage Minderheden 2003. Den
Haag: SCP.XNoot4Ministerie van SZW (2004). Visie op arbeidsmarktbeleid ten aanzien van
doelgroepen.XNoot5Dominguez Martinez, Groeneveld en Kruisbergen, 2002. Integratiemonitor
2002. Rotterdam: ISEO.XNoot6Dagevos en Odé, 2003. Minderheden in Amsterdam. Contacten, concentratie
en integratie. Amsterdam: SISWO.XNoot1De WRR heeft hierop onlangs gewezen in verband met het inburgeringsbeleid.
WRR, 2003. Normen, waarden en de last van het gedrag. Den Haag: WRR.XNoot1De Staatssecretaris van SZW heeft deze visie nader toegelicht in de notitie
«Visie op arbeidsmarktbeleid», die op 27 april jl. aan de
Tweede Kamer is aangeboden.XNoot1Justitie Issuemonitor meting juni–juli 2003, interne publicatie
van het Ministerie van Justitie.XNoot1R. M.Weijers et al. (2002). De kleur van beleid. Rotterdam: ISEO.XNoot2J. Dagevos en A. Odé (2003). Minderheden in Amsterdam. Contacten,
concentratie en segregatie. Amsterdam: SISWO.XNoot1Tweede Kamer, 2003, 29 203, nr. 3.XNoot1Tesser en Iedema (2001). Rapportage Minderheden 2001. Deel 1 Vorderingen
op school. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.XNoot1K. Phalet en C. van Praag (binnenkort te verschijnen). Moslim in Nederland.
Een onderzoek naar de religieuze betrokkenheid van Turken en Marokkanen. Den
Haag/Utrecht: Sociaal en Cultureel Planbureau/European Research Center on
Migration and Ethnic Relations.XNoot1AIVD (2003) Notitie over jihadrekruten in Nederland. Den Haag: Ministerie
van Binnenlandse Zaken.XNoot1Dit advies is op 17 december door de staatssecretaris van OCW aan
de Tweede Kamer aangeboden. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28689-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl