Eerste wijziging van de Comptabiliteitswet 2001; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28035, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

21-03-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28035 nr. 6

15-03-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Reikwijdte geïntegreerd middelenbeheerPublieke taakA-, B- en ReferentielijstDe criteria voor de A- en B-lijstInstellingen uit de Beroeps- en volwasseneneducatie, HBO,
WO en Onderzoeksinstellingen als KNAW, KB en NWODe regionale politiekorpsenNS-taakorganisaties3. Verplicht aanhouden van liquide middelen bij het Rijk4. Lenen bij de minister van Financiën5. Regels ter beperking van het risico van liquide middelenbeheer
en verbod op oneigenlijk kasbeheer6. Bewaken EMU-saldo7. Financiële gevolgen8. ArtikelsgewijsArtikel 45, vierde lidArtikel 48Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28035Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 035Wijziging van de Comptabiliteitswet houdende bepalingen inzake het beheer
van liquide middelen van rechtspersonen die collectieve middelen beheren,
inzake de financiering van die rechtspersonen en inzake de beheersing van
het EMU-saldo voor zover dit saldo door het financieel beheer van deze rechtspersonen
wordt beïnvloed (Eerste wijziging van de Comptabiliteitswet 2001)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 15 maart 2002De Commissie voor de Rijksuitgaven heeft verslag uitgebracht over het
voorbereidend onderzoek van het wetsvoorstel tot eerste wijziging van de Comptabiliteitswet
2001. Het verheugt mij dat dit voorstel de belangstelling van veel fracties
heeft. Graag beantwoord ik de vragen en opmerkingen.1. Inleiding1.1. De leden van de VVD-fractie staan in hun inleiding stil bij de toezichtsvormen
op de organisaties waarop de wet betrekking heeft. Zij merken op dat een niet
uitdrukkelijk geformuleerd uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat er niet
wordt ingegrepen in de bestaande toezichtsverhoudingen tussen de organisaties
en de vakministers. De mate waarin de wet kan worden gehandhaafd, hangt volgens
deze leden af van de bestaande toezichtsrelaties. Geïnformeerd wordt
naar de bevoegdheden die een vakminister nodig heeft om de regels in het kader
van het wetsvoorstel te kunnen handhaven, naar de toereikendheid van bestaande
toezichtvormen en naar de taak van de Minister van Financiën. Ook vragen
deze leden of verwacht kan worden dat er bepaalde bij de wet geregelde toezichtsrelaties
tussen vakministers en «hun» organisaties alsnog moeten worden
aangepast.Benadrukt zij dat invoering van de wet de bestaande autonomie van de instellingen
die onder de werking ervan vallen, niet aantast.Ook wordt er niet in de bestaande toezichtsrelaties ingegrepen. Het toezicht
op het liquidemiddelenbeheer van de organisaties wordt in artikel 47 gelegd
bij de betrokken vakminister en niet bij de Minister van Financiën. Dit
toezicht sluit daarmee naadloos aan bij de bestaande toezichtsrelaties. De
mate waarin de wet kan worden gehandhaafd, hangt echter niet uitsluitend af
van de bestaande toezichtsrelaties. Voor het geval de bestaande toezichtsrelatie
de vakminister te weinig informatiebevoegdheden biedt, kan de vakminster op
grond van artikel 47, tweede lid, de nodige informatie bij de organisatie
inwinnen. Mocht uit die informatie blijken dat een organisatie
zich niet houdt aan de in de artikelen 45 en 46 gestelde regels, dan biedt
artikel 47, derde lid, de vakminister de mogelijkheid de organisatie een aanwijzing
te geven. Deze aanwijzingsbevoegdheid is nodig voor de gevallen waarin de
bestaande toezichtsrelaties niet voorzien in zo'n aanwijzingsmogelijkheid.
Indien een organisatie uiteindelijk zo'n aanwijzing niet opvolgt, dan zal
de vakminister terugvallen op andere instrumenten binnen de bestaande toezichtsrelatie.De minister van Financiën heeft ten aanzien van het toezicht op het
liquidemiddelenbeheer geen taak. Ten aanzien van het liquidemiddelenbeheer
zelf vervult mijn ministerie meer een bancaire taak; over de liquide middelen
die in de schatkist worden aangehouden, vergoedt mijn ministerie een vooraf
afgesproken rente; over een roodstand in de schatkist moet daarentegen een
vooraf afgesproken rente worden vergoed. De wijze waarop vorm zal worden gegeven
aan het aanhouden van tegoeden in de schatkist, leidt er toe dat de betrokken
organisaties – binnen de te maken afspraken over deposito's en rekening-courantkredieten –
steeds direct over hun tegoeden kunnen beschikken. Zij kunnen namelijk voor
hun betalingsverkeer in het algemeen hun bestaande bank- of girorekening(en)
behouden. Op de achterliggende technische werkwijze ga ik onder punt 3.1.
nader in.1.2. Alhoewel de leden van de fractie van D66 de redenen voor de wetswijziging
kunnen onderschrijven, zijn zij nog niet onverdeeld positief over de voorgestelde
wijzigingen. Zij menen dat de veranderingen duidelijk gedefinieerd behoren
te zijn terwijl de gevolgen goed doordacht en overwogen moeten zijn. In dat
verband stellen zij een aantal vragen gesteld over de relatie tussen de RWT's
en het ministerie van Financiën, over de scheiding tussen publieke en
private middelen en over het (veronderstelde) verlies aan autonomie van de
instellingen.Het geïntegreerd middelenbeheer richt zich op de publieke middelen.
Sommige instellingen beheren daarnaast ook private middelen (dit zijn, afgezien
van het onderwijsveld, op zich al uitzonderingen). Het adequaat afschotten
van beide middelen is een verantwoordelijkheid van de instelling. In uitzonderingsgevallen
is een afschotting wellicht niet mogelijk dan wel niet doelmatig, bijvoorbeeld
vanwege de daarmee gepaard gaande administratieve lasten. Aangezien het hier
om een beperkt aantal gevallen gaat, acht ik het niet bezwaarlijk dat de desbetreffende
instellingen hun beperkte private middelen in de schatkist zullen aanhouden.
Het effect op de markt is, door de relatief geringe omvang van deze middelen,
beperkt.Zoals bekend, waren de onderwijsinstellingen initieel geen voorstander
van verplichte deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer. Ten dele
was dit ingegeven door het vermoeden dat het wetsvoorstel zou leiden tot een
aantasting van de bestaande autonomie. Van een verlies aan autonomie is echter
geen sprake. De wetswijziging beoogt te bewerkstelligen dat publiek geld de
schatkist niet eerder verlaat dan noodzakelijk is voor de uitoefening van
de publieke taak door de instellingen. Dit komt een doelmatig beheer van publieke
middelen ten goede. De bestedingsmogelijkheden van de publieke gelden worden
in het wetsvoorstel op geen enkele manier beperkt. Het kabinet is evenmin
van plan de vrijheid van instellingen om gelden aan de hen toegewezen publieke
taak te besteden, in het kader van dit wetsvoorstel te beperken. Vandaar dat
ik van mening ben dat het wetsvoorstel minder ingrijpend is als sommigen veronderstellen.
Met de onderwijsinstellingen is inmiddels een bestuurlijk akkoord bereikt,
terwijl het bestuurlijk overleg met de politieregio's nog gaande is.1.3. De leden van de fractie van D66 benadrukken in hun inleidend betoog
verder dat zij veel waarde hechten aan een betrouwbare overheid. Zij voorzien echter dat plaatsing van instellingen op een van de lijsten
een arbitraire aangelegenheid kan zijn.De uitspraken over de betrouwbare overheid kunnen door mij alleen maar
worden onderschreven. Het is juist daarom dat in de toelichting bij de wet
niet alleen de criteria zijn opgenomen doch ook dat in artikel 45 van de wet
wordt geregeld dat bij een ministeriële regeling de rechtspersonen worden
aangewezen die onder het regime van A-lijst, onderscheidenlijk de B-lijst
vallen. Het is daardoor dus vooraf duidelijk welke instellingen onder welk
regime gaan vallen. Ik ga hierop in paragraaf 2 nader in.1.4. Ook de leden van de SGP-fractie geven blijk van enige terughoudendheid.
Zij erkennen dat er regels dienen te gelden om te voorkomen dat er financiële
risico's gelopen worden met publieke gelden, doch zij missen een duidelijke
onderbouwing. Tevens vragen zij zich af op welke wijze gewaarborgd is dat
de beschikkingsmacht van RWT's ongewijzigd blijft.Met het wetsvoorstel creëert de regering een generiek kader voor
een doelmatig en risicoarm kasbeheer bij RWT's. Het betreft een uitbreiding
van de reikwijdte van het beleid dat voor de rijksoverheid (departementen
en baten-lastendiensten) en voor de sociale fondsen al geldt. Alhoewel deze
operatie niet meteen te zien is in samenhang met bepaalde gebeurtenissen in
het verleden (Ceteco-affaire), hebben zij wel meegespeeld bij de voorbereidende
discussies. De onderbouwing voor dit voorstel is primair het principe dat
publiek geld de schatkist niet eerder verlaat dan nodig is voor de uitoefening
van de publieke taken van de deelnemende rechtspersonen. De argumenten voor
dit principe zijn vergroting van de doelmatigheid van het kasbeheer en beperking
van risico's. Uiteraard moeten de wet en de op basis van de wet af te sluiten
overeenkomsten waarborgen dat de beschikkingsmacht van de RWTs over de hen
toebehorende liquide middelen ongewijzigd blijft. Dat is het geval bij de
bestaande deelnemers en dat zal ook bij de nieuwe deelnemers steeds het geval
zijn, omdat de deelnemers zelfstandige rechtspersonen zijn, waarbij de rechtspersoonlijkheid
bij of krachtens de instellings- of aanwijzingswet zal zijn gewaarborgd. De
rekening-courantrelatie in het kader van geïntegreerd middelenbeheer
zal – evenals de kredietverlening en het sluiten van een lening –
in een civiele overeenkomst tussen een RWT en de Staat worden vastgelegd.
Dergelijke overeenkomsten sluit een RWT thans met een commerciële bank.
In de overeenkomst zal worden bepaald dat de Staat de bij hem in bewaring
gegeven liquide middelen steeds op eerste verzoek direct en onvoorwaardelijk
ter beschikking stelt aan die RWT. In de theoretische situatie dat de Staat
haar contractuele verplichting niet zou nakomen, kan de RWT nakoming via de
rechter afdwingen.2. Reikwijdte geïntegreerd middelenbeheerPublieke taak2.1. De leden van de fractie van de PvdA achten het van belang om het
begrip «publieke taak» nader aan te duiden omdat vermelding op
één van beide lijsten gevolgen kan hebben voor de mate van zelfstandigheid
van de betrokken rechtspersonen. Verderop in het verslag worden soortgelijke
vragen gesteld door de leden van de fracties van VVD, CDA en D66.Voorop zij nogmaals vermeld dat het wetsvoorstel geen enkele invloed heeft
op de mate van zelfstandigheid met betrekking tot de uitvoering van de publieke
taken (de kerntaken) waarvoor een RWT is ingesteld of aangewezen. De enige
beperking die wordt opgelegd betreft de vrijheid om geheel zelfstandig tijdelijk
niet-benodigde gelden bij een commerciële financiële instelling
te kunnen uitzetten of te kunnen beleggen. Dat is een zogenaamde
treasurytaak, hetgeen een afgeleide taak en geen kerntaak van een RWT is.In het wetsvoorstel is primair sprake van een publieke taak indien die
taak bij of krachtens wet is opgedragen. Daarover zal in het algemeen geen
onduidelijkheid bestaan. De instellingen die een dergelijke taak uitoefenen,
zijn rechtspersonen zoals bedoeld in artikel 91, eerste lid, onder d, van
de Comptabiliteitswet 2001. In artikel 45, eerste en tweede lid, wordt ook
rechtstreeks aan die rechtspersonen gerefereerd. Daarnaast wordt in artikel
45, derde lid, gerefereerd aan andere rechtspersonen met een publieke maar
niet een wettelijke taak. Wat in concrete situaties als een publieke niet-wettelijk
taak moet worden aangemerkt is ter beoordeling van de betrokken vakminister.
Als een vakminister van oordeel is dat er sprake is van een publieke taak,
dan bepaalt artikel 45, derde lid, op zich nog niet dat de betrokken rechtspersoon
zijn liquide middelen in de schatkist moet aanhouden. Indien de omvang van
de publieke middelen die met de uitvoering van de taak gemoeid zijn, zodanig
groot is dat de vakminister in overeenstemming met de Minister van Financiën
van mening is dat die middelen bij de schatkist aangehouden moeten worden,
dan kan dit alleen geëffectueerd worden óf via een door de vakminister
nader aan de publieke financiering (subsidie, lening, deelneming) te stellen
voorwaarde óf via een vrijwillig aan te gane privaatrechtelijke overeenkomst
van de rechtspersoon met de Staat.A-, B- en Referentielijst2.2. De leden van de fracties van PvdA, CDA, D66 en GroenLinks gaan in
op de op te stellen lijsten van rechtspersonen waarop het geïntegreerd
middelenbeheer van toepassing zal zijn. Zij merken op dat het onduidelijk
is waarom de minister van Financiën een minder formele status aan de
door hem op te stellen «Referentie»lijst wil toekennen dan de
Rekenkamer adviseert (officieel RWT-register). Zij stellen daarbij een aantal
informatieve vragen over de inhoud van de Referentielijst. Wat betreft de
A- en B-lijst merken deze leden op dat als tussenweg tussen het opnemen van
deze lijsten in de wet zelf (advies van de Raad van State) en de oplossing
van de Minister van Financiën (de lijsten opnemen in een ministeriële
regeling) gekozen had kunnen worden voor een Algemene maatregel van bestuur
(AmvB). Naar hun oordeel bevat de wat intensievere procedure voor de vaststelling
van een AmvB extra afwegingsmomenten die het arbitraire karakter van het besluit
om een RWT op lijst A of lijst B of op geen enkele lijst te zetten, wat vermindert.
Zij opperen daarbij de mogelijkheid om aan een AmvB een voorhangprocedure
in de Tweede Kamer te koppelen.2.3. Aangezien in de praktijk regelmatig de vraag wordt gesteld of een
bepaalde rechtspersoon, instelling, organisatie of orgaan een RWT en/of een
ZBO (zelfstandig bestuursorgaan) is, is door mijn ministerie een Referentielijst
RWT's/ZBO's opgesteld. Deze lijst is inmiddels eind februari 2002 aan de Tweede
Kamer gezonden. Ik zend deze lijst hierbij ter informatie nogmaals mee. In
deze lijst zijn de definities van de begrippen RWT en ZBO en de EMU-definitie
van de sector Overheid opgenomen. Op basis van deze definities wordt per ministerie
vastgesteld of de instellingen die onder haar beleidsverantwoordelijkheid
vallen, zijn aan te merken als een RWT, een ZBO en/of tot de sector Overheid
gerekend moet worden op grond van de EMU-definitie. De Referentielijst is
gemaakt op basis van een samenvoeging van bestaande overzichten en is uitsluitend
informatief bedoeld. De antwoorden op een aantal van de gestelde informatieve
detailvragen kunnen aan deze Referentielijst worden ontleend. Kortheidshalve
wordt daarnaar verwezen. 2.4. Wat de juridische vormgeving van de A- en de B-lijst betreft is gekozen
is voor een ministeriële regeling. De Minister van Financiën is
samen met zijn betrokken ambtgenoten gehouden de in de memorie van toelichting
vermelde criteria toe te passen. Deze criteria zullen in de ministeriële
regeling worden opgenomen. De A- en de B-lijst krijgen een formele en niet
een informele status, zoals door sommige leden wordt aangenomen: de lijsten
worden vastgesteld bij een ministeriële regeling. Dat biedt een zeer
sterke juridische basis. Een sterkere juridische basis (AmvB of wet) is niet
in evenwicht met het technische (i.c. «bancaire») karakter van
het voorstel en is gelet op de waarborgen die de wet inclusief toelichting
biedt voor het behoud van de autonomie van de betrokken rechtspersonen met
betrekking tot de uitvoering van hun publieke kerntaken en voor het behoud
van de volledige beschikkingsmacht over de liquide gelden die bij de schatkist
worden aangehouden, geenszins noodzakelijk. De ministeriële regeling
als basis biedt even veel of even weinig mogelijkheden tot arbitraire besluitvorming
rond de plaatsing van RWT's op een van de lijsten als een AmvB dat biedt.
De ministeriële regeling zal ook worden gepubliceerd en dus een openbaar
karakter krijgen. Noch de Raad van State noch de leden van de bedoelde fracties
hebben mij kunnen overtuigen van hun stelling dat het onderhavige wetsvoorstel
een zodanig ingrijpend karakter heeft, dat de vaststelling van de A- en B-lijst
bij de wet of bij een AmvB zou moeten plaatsvinden. Ik wil hier een parallel
trekken met rechtspersonen zonder een publieke taak, waarvan het Rijk het
uit hoofde van het algemeen belang geboden vindt om de activiteiten die zij
verrichten via subsidies mede mogelijk te maken of te stimuleren. Via een
adequaat bevoorschottingsritme, aangepast aan de behoefte van de betrokken
rechtspersonen, wordt in die situaties ook bevorderd dat de subsidiegelden
niet eerder dan doelmatig de schatkist verlaten. Dergelijke betalings- en
bevoorschottingsritmes worden meestal ook op het niveau van een ministeriële
regeling geregeld.2.5. Het toepassen van een zogenaamde voorhangprocedure, zoals de leden
van de PvdA-fractie suggereren, met betrekking tot de op te stellen lagere
regelgeving waarin de lijsten worden opgenomen (een AmvB of een ministeriële
regeling), lijkt mij uit een oogpunt van heldere wetgevingssystematiek niet
gewenst: het is van tweeën één, of de lijsten worden opgenomen
in een bijlage bij de wet en dan zijn de Staten-Generaal als medewetgever
betrokken bij de vaststelling van die lijsten, of de lijsten worden vastgesteld
bij lagere (gedelegeerde) regelgeving en dan is er geen mede-regelgevende
taak meer voor de Staten-Generaal.De criteria voor de A- en B-lijst2.6. De leden van de fracties van PvdA, CDA, D66 en GroenLinks stellen
een aantal vragen over de te hanteren criteria ter bepaling van de RWT's die
worden uitgezonderd van de plaatsing op de A- of de B-lijst. Zo wordt er gevraagd
om welke rechtspersonen het gaat bij de algemene beleidsmatige uitzondering
van rechtspersonen waaraan de publieke taak is opgelegd
om deelnemingen te verwerven of leningen aan derden te verstrekken. Wordt
hier gedacht aan de ROM's, zo wordt gevraagd. Bij de algemene beleidsmatige
uitzondering van rechtspersonen met een maatschappelijke
functie waaraan een relatief beperkte publieke neventaak is toegevoegd,
wordt de vraag gesteld wanneer een publieke neventaak relatief beperkt is.
Ten aanzien van het omvangscriterium wordt gevraagd waarop de normen van € 14
mln. inkomsten en € 2 mln. aan liquide middelen en beleggingen zijn
gebaseerd, hoe wordt bijgehouden of een organisatie in de loop der tijd nog
aan deze normen voldoet en of de grensbedragen in de loop der tijd zullen
worden geactualiseerd. Gevraagd wordt ook in hoeverre de lijsten periodiek
worden geëvalueerd en getoetst aan de vraag of plaatsing op een lijst
nog van toepassing is. Ten slotte wordt een aantal vragen gesteld dat betrekking heeft op een
aantal specifieke organisties, te weten de onderwijs- en onderzoeksinstellingen,
de regionale politiekorpsen, de NS-taakorganisaties, de omroepverenigingen
en de academische ziekenhuizen.2.7. Voorop wordt gesteld dat een groot aantal organisaties niet op een
van beide lijsten voor zal komen, omdat zij niet onder de definitie van het
begrip RWT vallen: hun taken zijn niet bij of krachtens de wet geregeld en/of
de bekostiging van die taken vindt niet geheel of gedeeltelijk plaats uit
de opbrengst van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen. Van de organisaties
die wel als RWT kunnen worden aangemerkt, wordt een aantal groepen om algemene
beleidsmatige redenen uitgezonderd van plaatsing op de A- of de B-lijst. Het
gaat onder meer om academische ziekenhuizen, ziekenfondsen en omroepen. Belangrijkste
overweging hierbij is dat de genoemde drie groepen vallen onder de uitzonderingsgrond
van een evident marktkarakter. Zij moeten concurreren met respectievelijk
de gewone ziekenhuizen, de ziektekostenverzekeraars en de commerciële
omroepen. Binnen een vrije markt met meerdere aanbieders ontkomen partijen
er immers niet aan om beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk in te
zetten. Gewoonlijk vindt daarbij steeds een afweging plaats tussen hetgeen
wel en niet acceptabel (risicovol) is. De bedrijfsmatige keuzes die daarbij
worden gemaakt, zijn in belangrijke mate bepalend voor de marktpositie. De
regering acht het niet opportuun om marktposities te beïnvloeden door
regels voor te schrijven aan rechtspersonen die in een concurrerende markt
met overwegend commerciële partijen opereren.2.8. Naast de eerder genoemde categorie van instellingen zijn tevens op
algemene beleidsmatige grond uitgezonderd de instellingen waarvan de (wettelijk
geregelde) maatschappelijke taak relatief beperkt is ten opzichte van de primaire
(niet-wettelijk geregelde) maatschappelijke functie. De liquide middelen die
deze organisaties beheren, zijn slechts voor een relatief klein deel als publieke
middelen aan te merken. Als voorbeelden kunnen worden genoemd de ANWB, een
organisatie waar de leden van de PvdA- en van de CDA-fractie naar verwijzen,
en garagehouders die tevens als APK-keuringsstation fungeren. Over de ANWB
kan daarbij worden opgemerkt dat zijn wettelijke taak niet is – zoals
deze leden menen – het verzorgen van de bewegwijzering. De bewegwijzering
(en het beheer van de praatpalen) wordt uitgevoerd op basis van een privaatrechtelijke
contractuele relatie met Verkeer en Waterstaat en niet op basis van een wettelijke
taak. De wettelijke taak van de ANWB bestaat slechts uit het afnemen van examens
klein vaarbewijs. Evident een zeer beperkte publieke neventaak.2.9. De fracties van PvdA en van GroenLinks vragen of de regionale ontwikkelingsmaatschappijen
(ROM's) onder de tweede, in het wetsvoorstel genoemde, algemene beleidsmatige
uitzonderingsregel vallen en waarom.Indien de ROM's als RWT zijn aan te merken (wettelijk geregelde taak,
wettelijke geregelde financiering) dan vallen deze onder de tweede uitzonderingsgrond;
het zijn dan rechtspersonen waaraan de wettelijke taak is opgedragen om deelnemingen
te verwerven en leningen aan derden te verstrekken. Dergelijke activiteiten
zijn inherent risicodragende activiteiten. Het ligt dan niet in de rede het
risicodragende karakter van die activiteiten via het onderhavige wetsvoorstel
te beperken. Bovendien opereren de ROM's veelal in een markt met overwegend
commerciële durfkapitaalaanbieders.2.10. Naast de drie algemene beleidsmatige uitzonderingen, gelden nog
uitzonderingen op grond van omvangcriteria (omvang jaarlijkse publieke inkomsten en het balansbedrag aan liquide middelen en beleggingen).
Indien een RWT op grond van deze criteria niet op de A-lijst wordt opgenomen –
en ook niet op grond van de eigen vrije keuze op de A-lijst wil –, komt
hij wel op de B-lijst. Deze omvangcriteria liggen ook ten grondslag aan de
categoriale uitzonderingen (primair en voortgezet onderwijs).2.11. Resumerend kan worden gesteld dat van de drie algemene beleidsmatige
uitzonderingsgronden de eerste twee gecreëerd zijn vanuit de visie dat
het geenszins de bedoeling kan zijn om via wettelijke regels invloed uit te
oefenen op de positie van RWT's die in belangrijke mate opereren in een markt
die zich kenmerkt door concurrentie met overwegend commerciële partijen.
Hier is dus geenszins sprake van subjectieve beoordelingscriteria.De derde uitzonderingsgrond van een beperkte publieke neventaak daarentegen
is om doelmatigheidsredenen ingevoerd. Aangezien hierbij niet op voorhand
een duidelijke grens is te trekken, kan hierdoor de schijn van subjectiviteit
worden gewekt. De regering streeft er dan ook naar om de hantering van de
derde uitzonderingsregel te beperken tot die instellingen waarvan zonder meer
is aan te nemen dat zij, gelet op de aard en de omvang van de overige werkzaamheden,
geen directe binding met de schatkist behoren te hebben (zoals de ANWB).2.12. De PvdA-leden verwijzen in hun betoog tevens naar stichtingen en
andere privaatrechtelijke rechtspersonen waarop artikel 29 van de huidige
Comptabiliteitswet van toepassing is. Zij vragen zich af of deze rechtspersonen
ook op de lijst komen te staan, omdat zij door of namens een minister zijn
opgericht, veelal publieke taken hebben en vaak met publieke middelen worden
gefinancierd.Aan deze instellingen is meestal geen wettelijke taak opgedragen. Deelname
aan het geïntegreerd middelenbeheer is in dat geval niet verplicht, maar
kan wel worden overwogen indien er publieke middelen in het geding zijn. De
rechtspersoon wordt dan aangewezen op grond van artikel 45, lid 3, van het
onderhavige voorstel, hetgeen leidt tot plaatsing op de A-lijst.De regering wil zoveel mogelijk objectiveerbare criteria hanteren bij
de beantwoording van de vraag of een RWT wel of niet op een lijst, en zo ja
op welke lijst, geplaatst wordt. Uiteindelijk dient de beleidsverantwoordelijke
vakminister in te stemmen met plaatsing van een RWT op de lijst en kan daarbij
al dan niet de zienswijze van de RWT laten meewegen.Samenvattend komt deze lijn erop neer dat een organisatie op de A-lijst
komt te staan wanneer ze een taak uitvoert die bij of krachtens wet is opgedragen,
uit heffingen wordt bekostigd, niet is uitgezonderd en een voldoende omvang
heeft.Organisaties die wel aan de criteria van de A-lijst voldoen maar niet
voldoende omvang hebben, worden op de B-lijst geplaatst. Het omvangscriterium
is derhalve van doorslaggevende betekenis voor plaatsing op de A- of op de
B-lijst en is vastgesteld op basis van een eerder uitgevoerde kosten-baten
analyse.2.13. De lijsten worden in beginsel om de vijf jaar geëvalueerd en
op volledigheid bezien. Alsdan zal ook de door het CDA aangedragen situatie
blijken dat een organisatie in de loop der jaren over het grensbedrag is heengegroeid.
Zoals daarbij in de memorie van toelichting, in hoofdstuk 2 van het algemeen
deel, is vermeld, zullen de omvangscriteria dan eventueel zodanig worden toegepast
dat RWT's alleen van de B-lijst naar de A-lijst kunnen worden overgeplaatst
en niet andersom. Dit betekent dat als een RWT stijgend door een grensbedrag
breekt, hij dan alsnog op de A-lijst wordt geplaatst; breekt een RWT zakkend
door, dan blijft de RWT op de A-lijst. Dit leidt er ook toe dat
in beginsel de grensbedragen niet in opwaartse zin zullen worden bijgesteld.Instellingen uit de Beroeps- en volwasseneneducatie, HBO,
WO en Onderzoeksinstellingen als KNAW, KB en NWO2.14. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of voor de bijzondere
positie van onderwijsinstellingen – zij worden onder voorwaarden in
de gelegenheid gesteld om zonder een garantstelling van de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen rood te staan bij de schatkist – aanvullende
wetgeving nodig zal zijn.Deze vraag wordt ontkennend beantwoord. De garantstelling in artikel 49,
derde lid, – evenals trouwens die in artikel 48, derde lid, ten aanzien
van leningen – is in de vorm van een kan-bepaling gegoten. De wet biedt
dus ruimte om in de bedoelde gevallen geen of een andersoortige garantie van
de minister van OCW – en in voorkomende gevallen van de minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij – te verlangen.In het kader van de verplichte deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer
is, in afwijking tot de algemene lijn, afgesproken dat voor de onderwijsinstellingen –
niet behorende tot het primair of het voortgezet onderwijs – een generieke
debetfaciliteit beschikbaar komt. Dit betekent dat onderwijsinstellingen tot
maximaal 10% van hun jaaromzet die via de rekening-courant verloopt, rood
kunnen staan bij de schatkist zonder dat daarvoor in afzonderlijke gevallen
een garantstelling door de Minister van OCW nodig is. Achtergrond hiervan
is dat het onderwijsveld heeft aangegeven deze faciliteit nodig te hebben
om te voorkomen dat de bedrijfsvoering negatief wordt beïnvloed door
de deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer. Gezien het specifieke
karakter van een rekening-courantfaciliteit is een garantie gevonden in een
restopslag van 0,25% punt.Aangezien de budgettaire onzekerheid omtrent rente- en aflossingsbetalingen
bij leningen hoger is dan bij tijdelijk roodstaan, zal ook voor de onderwijsinstellingen
ingeval deze een lening bij de schatkist opnemen de algemeen geldende voorwaarde
worden gehanteerd, dat de betrokken vakminister (OCW of LNV) garant zal moeten
staan voor de gevolgen die op de begroting van Nationale Schuld ontstaan indien
de rente- en aflossingsverplichtingen door de betrokken onderwijsinstellingen
niet (kunnen) worden nagekomen.Tijdens het bestuurlijke overleg is gesproken hoe leningen uit de schatkist
bereikbaar kunnen worden gemaakt voor het onderwijsveld. Daarbij is aangegeven
dat de rol van Financiën die van een passieve bankier zal zijn. In deze
rol worden goedkope leningen aan instellingen aangeboden die voldoen aan de
wettelijke criteria. De financiële experts van het onderwijsveld en Financiën
is gevraagd te bezien hoe langs een andere weg dan de budgettaire garantstelling
de terugbetalingsrisico's van een aangegane lening ingeperkt kunnen worden.
Voor het restrisico, dat bij goed vormgeven van de leningvoorwaarden klein
kan worden maar wel blijft bestaan, is het echter wel noodzakelijk dat de
minister van OCenW uiteindelijk de verantwoordelijkheid in de vorm van een
budgettaire garantstelling zal dragen. Thans wordt nog nagegaan hoe de rol
van de minister van OCenW zoveel mogelijk beperkt kan worden zonder dat de
normale bestuurlijke verhoudingen tussen departementen wordt doorbroken.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of met de bijzondere positie
van onderwijsinstellingen een onbedoeld precedent is geschapen voor andere
RWT's op de A-lijst. Dit verwacht ik niet. Bij een onderwijsinstelling is
namelijk sprake van een zeer specifieke situatie waarbij de verantwoordelijkheid
van de minister van OCW niet primair de individuele instelling aangaat doch
het onderwijsstelsel als geheel. Van een dergelijke specifieke
situatie is bij de andere deelnemers en hun betrokken vakminister geen sprake.Het argument, waarnaar de PvdA-fractie verwijst, dat onderwijsinstellingen
niet voor elkaar garant willen staan omdat zij met elkaar concurreren, komt
plausibel over. Ik heb er dan ook geen moeite mee wanneer een autonome instelling
bij haar beslissing om zich al dan niet aan te sluiten bij een waarborgfonds,
een afweging maakt tussen de aan te gane verplichtingen en het te realiseren
voordeel.Met de onderwijsinstellingen verenigd in de VSNU, HBO-raad en BVE-raad
is een bestuurlijk akkoord over deelname aan het geïntegreerd middelenbeheer
bereikt; over het sluiten van leningen bij de schatkist is het overleg nog
niet afgerond.Ter geruststelling van de leden van de SGP-fractie wil ik nogmaals benadrukken
dat de integratie van publieke middelen in 's Rijks schatkist op geen enkele
wijze tot een inperking van de vrijheid van onderwijs leidt. Verder zullen
de extra administratieve lasten voor onderwijsinstellingen verwaarloosbaar
klein zijn – ik kom hierop verderop in mijn reactie terug – en
zullen de instellingen van het primair en het voortgezet onderwijs onder de
categoriale uitzondering worden gebracht.PvdA en GroenLinks hebben gevraagd of de beraadslaging over het alternatieve
instrument al is afgerond.Het uitwerken van een volwaardig alternatief dat voldoende zekerheden
biedt en comptabel goed verantwoord kan worden, is een complexe zaak. Dit
wordt thans door een ambtelijke werkgroep nader bestudeerd met het oog op
een eindafweging.De regionale politiekorpsen2.15. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ondergetekende
hebben de korpsbeheerders uitgenodigd om bestuurlijk overleg te voeren over
deelname van politiekorpsen aan geïntegreerd middelenbeheer. Binnenkort
zal een afrondend gesprek plaatsvinden. Voor eventuele praktische bezwaren
bij de politieregio's zal ik, evenzo dit gebeurd is voor de onderwijsinstellingen,
binnen het kader van het thans voorliggende wetvoorstel proberen een oplossing
te bieden.NS-taakorganisaties2.16. Meerdere leden hebben geïnformeerd naar de stand van zaken
met betrekking tot een aantal organisaties dat voorlopig op de A-lijst is
geplaatst. Dit betreft onder meer de taakorganisaties NS, te weten Railinfrabeheer
BV, Railverkeersleiding BV en Railned BV.Deze taakorganisaties zijn thans rechtspersonen met een wettelijke taak
op grond van de Spoorwegwet en kwalificeren zich als zodanig voor opname op
de A-lijst. Inmiddels zijn afspraken gemaakt met alle drie de organisaties
over plaatsing op de A-lijst. Voor de goede orde zij opgemerkt dat opname
op de A-lijst los staat van de vraag of de eigendom van deze organisaties
berust bij NS Holding of bij de Staat, omdat dat geen invloed heeft op de
RWT-status van deze organisaties. De facto betekent dit dat de overdracht
van de taakorganisaties van de NS naar de Staat geen invloed heeft op deelname
aan het geïntegreerd middelenbeheer.Bij de voorbereiding van de uitplaatsing van de taakorganisaties naar
de Staat is de vraag aan de orde gekomen op welke wijze de taakorganisaties
doelmatig in hun financiering kunnen voorzien. De financiering, zoals het
aantrekken van leningen onder staatsgarantie, verliep via NS Groep. Indachtig
de relatief forse financieringsbehoefte van Railinfrabeheer, is in 2000 besloten
om het vigerende beleid van het aantrekken van leningen op de
markt onder staatsgarantie op de kapitaalmarkt, om te buigen naar een leenfaciliteit
bij de schatkist. Dit draagt bij aan een doelmatige financiering van deze
organisaties en bespaart zodoende op kapitaallasten van Railinfrabeheer, welke
direct vanuit de Infrastructuurfondsbegroting aan Railinfrabeheer worden betaald.
Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de productartikelen 04.05
en 04.08 van de Infrastructuurfondsbegroting 2002 (Kamerstukken II, 2001–2002,
28 000 A, nr. 2).3. Verplicht aanhouden van liquide middelen bij het Rijk3.1. De leden van de fracties van PvdA, VVD en D66 vragen zich af hoe
de koppeling tussen een betaalrekening bij een bank en een rekening-courant
bij de schatkist tot stand komt. Tevens zijn enkele meer praktische vragen
over het betalingsverkeer zelf gesteld.De deelnemers aan geïntegreerd middelenbeheer blijven voor hun betalingsverkeer
gebruik maken van de bankrekeningen bij een bank naar hun keuze. Dit gebeurt
volgens de standaardprocedures van de desbetreffende banken. Zo hoeven banken
zich dus niet in te laten met de bestemming of de herkomst van de gelden (publiek
of privaat). Zij hoeven zich ook niet tot mijn ministerie te wenden alvorens
de door RWT's aangeleverde opdrachten verwerkt kunnen worden. Banken zullen
vooraf vaststellen of de opdrachtgever over voldoende dispositieruimte beschikt.
Al met al zijn er bij de feitelijke afwikkeling van het betalingsverkeer geen
veranderingen te verwachten.De belangrijkste verandering doet zich voor bij de saldoregulatie. Om
er voor te zorgen dat deelnemers al hun liquide middelen rentedragend bij
de schatkist kunnen aanhouden, vindt er iedere werkdag een verrekening plaats
tussen de bank van de deelnemer en mijn ministerie. Het bedrag van die verrekening
wordt verwerkt in de rekening-courantadministratie van 's Rijks schatkist.De koppeling tussen een bankrekening van een deelnemer en de rekening-courant
van die deelnemer bij de schatkist komt tot stand via de saldoregulatie. Er
wordt naar gestreefd om hierover met de betrokken banken uniforme afspraken
te maken. Belangrijkste kenmerk van die afspraken zal zijn dat een bank aan
het eind van een dag het dan uitstaande saldo op een rekening van een RWT
doorboekt naar een centrale schatkistrekening. Dit saldo, uitgesplitst naar
het totaalbedrag van de debiteringen en het totaalbedrag van de crediteringen,
wordt vervolgens als mutatie in de rekening-courant van de desbetreffende
RWT bij mijn ministerie geboekt. Het is de bedoeling om daarbij zo veel mogelijk
gebruik te maken van elektronische gegevensuitwisseling via lijnverbindingen.
RWT's die rekeningen aanhouden bij een bank waarmee geen afspraken zijn gemaakt,
dienen hun saldi grotendeels zelf te beheren. Zij dienen dan zelf overtollige
creditsaldi over te maken naar een schatkistrekening terwijl mijn ministerie
op verzoek onverwijld geld overmaakt naar een bankrekening van de desbetreffende
RWT. Een dergelijke procedure is ingericht met de beheerders van de sociale
fondsen en deze werkt naar tevredenheid. Aangezien banken over een creditsaldo
in rekening-courant geen of nauwelijks rente vergoeden, heeft een RWT er financieel
belang bij om tijdelijk overtollige liquide middelen zo snel mogelijk over
te maken naar de rentedragende rekening-courant bij de schatkist.Mede om RWT's vertrouwd te maken met de nieuwe situatie, kunnen zij tijdens
de aanvangsperiode op individuele begeleiding rekenen. Daarbij wordt voldoende
tijd uitgetrokken om de nieuwe (administratieve) procedures voor te bereiden
en waar nodig ook te testen. Naar het zich laat aanzien zal de invoering van
het geïntegreerd middelenbeheer twee jaar vergen, waarbij
de RWT's met de meeste liquide middelen het eerst zullen worden bijgestaan.3.2. De door de leden van de fracties van PvdA, VVD en CDA geschetste
situatie waarin publieke middelen worden aangewend ter dekking van tekorten
bij private activiteiten kan zich voordoen ingeval het beheer van de publieke
middelen niet adequaat is afgescheiden van het beheer van de private middelen.
Het wetsvoorstel stelt geen aanvullende eisen aan het beheer van private middelen.
De middelen die de deelnemers in de schatkist aanhouden, staan ter vrije besteding
voor de (hen toegewezen) publieke en private taken. Indien het aandeel van
de middelen afkomstig uit private activiteiten aanzienlijk is ten opzichte
van het totaal van de middelen van een RWT en het ook absoluut om belangrijke
bedragen gaat, is het voor de betrokken RWT verstandig om een adequate (veelal
een juridische) scheiding tussen het private en het publieke deel van de organisatie
aan te brengen. Dat geldt ook voor de situatie waarin de private activiteiten
financieel gezien een hoog risicogehalte hebben. De minister die verantwoordelijk
is voor een RWT waarin deze gevaren spelen, zal in voorkomende gevallen toezichthoudende
maatregelen (moeten) nemen om een adequate scheiding tussen de private en
publieke middelen af te dwingen.3.3. Zoals in de inleiding is gesteld, is een scheiding tussen publieke
en private middelen niet altijd mogelijk dan wel doelmatig. In die gevallen
zal, om de risico's die voortvloeien uit het treasurybeheer van de liquide
middelen te beperken, de desbetreffende RWT ook haar private middelen in de
schatkist aan moeten houden. De leden van de VVD-fractie achten dit een aantrekkelijke
constructie voor die RWT en vragen zich af of hierdoor geen concurrentievervalsing
ontstaat met commerciële banken.Aangezien het om een beperkt aantal gevallen zal gaan, acht ik het effect
op de markt verwaarloosbaar klein.3.4. De leden van de fractie van D66 stellen nog de vraag over een mogelijke
marktverstoring wanneer instellingen op de B-lijst zich vrijwillig laten plaatsen
op de A-lijst.Nadat een dergelijke overplaatsing is gerealiseerd, kunnen deze instellingen
gebruik gaan maken van faciliteiten die uit rendementsoverwegingen zekere
voordelen bieden. Deze voordelen komen de publieke taak ten goede. De aanvankelijk
op de B-lijst voorkomende instellingen vervullen immers een publieke taak
en onderscheiden zich daarin niet van de andere op de A-lijst voorkomende
instellingen. Op de B-lijst zullen immers alleen RWT's worden opgenomen met
een publieke inkomstenstroom (geldomzet) of een publiek vermogen in de vorm
van liquide middelen en/of beleggingen van beperkte omvang, dan wel RWT's
die tot een categoriale uitzondering worden gerekend (primair en voortgezet
onderwijs). Weliswaar gaan de te realiseren voordelen ten koste van de winstmarges
van de banken, maar dat is in dit geval gerechtvaardigd omdat het publieke
belang prevaleert boven het belang van het bankwezen.3.5. De leden van de fractie van D66 vragen nog op welke wijze het toezicht
op het verbod op oneigenlijk kasbeheer (artikel 46) en de regels ten aanzien
van het verbod op risicovol uitzetten van liquide middelen (artikel 45, lid
2) zal worden georganiseerd. Zij vragen ook of dit verbod geldt voor de RWT's
die onder de uitzonderingscategorieën vallen, zoals de omroepen.Het verbod op het risicovol uitzetten geldt alleen voor de RWT's die op
grond van het bepaalde in artikel 45, lid 2, op de B-lijst worden opgenomen.
Er buiten vallen dus de RWT's op de A-lijst (maar daarvoor is het risico afgedekt
doordat zij hun middelen verplicht in de schatkist aanhouden)
en de RWT's die om de algemene beleidsmatige redenen in de memorie van toelichting
genoemd, noch op de A- of de B-lijst komen. Daartoe behoren o.a. de omroepen.Het toezicht op het verbod van risicovol uitzetten en op oneigenlijk kasbeheer
kan worden georganiseerd door het beoordelen van de jaarrekeningen van de
RWT's en van zo nodig nader ingewonnen inlichtingen (artikel 47, lid 2). Deze
beoordeling kan in vele gevallen worden meegenomen in de reguliere (jaarlijkse)
beoordeling van de begrotings- en jaarrekeningsstukken.4. Lenen bij de minister van Financiën4.1. De leden van de fracties van PvdA en van GroenLinks stellen de vraag
aan de orde wat er gebeurt indien een RWT failliet gaat. Zo vraagt men zich
af of het dan ontstane financiële probleem, het niet kunnen betalen van
aflossingen en rente, ten laste van het uitgavenkader gebracht.Het instrument van een lening wordt geïntroduceerd om doelmatigheidsprikkels
bij RWT's in te bouwen bij de bedrijfsvoering. Leningen zullen kunnen worden
opgenomen voor bijvoorbeeld de aankoop of de bouw van een pand of een computersysteem.
In de huidige situatie is de bestaande financieringsvorm om dergelijke investeringen
mogelijk te maken, vaak die van een (budgettaire) investeringsbijdrage om
niet van het moederdepartement. Veel RWT's hebben namelijk geen zelfstandige
leningsbevoegdheid. Op voorhand wordt in de bestaande situatie de met een
investering samenhangende budgettaire bijdrage door het moederdepartement
gedragen en belast die bijdrage direct het budgettaire kader. In de nieuwe
situatie zal het financierings- of kredietrisico voor het moederdepartement
naar achter in de tijd verschuiven; zij gaat fungeren als een soort «lender
in last resort». Vanuit deze achtergrond ligt het dus niet voor de hand
te veronderstellen dat een faillissement van een RWT snel realiteit zal worden.
Zodra er door een teruglopende inkomstenstroom bij een RWT betalingsproblemen
ontstaan met betrekking tot de aflossingsen renteverplichtingen van een lening,
ligt het in de rede dat het moederdepartement al dan niet tijdelijk, bijvoorbeeld
via (een verhoging van de) jaarlijkse exploitatiebijdragen of door haar goedkeuring
te hechten aan een (extra) tariefsaanpassing, bijspringt en daarmee de uitvoering
van de publieke (kern)taken zeker zal stellen. Alsdan is er geen verschil
met veelal de huidige situatie.Zo'n extra bijdrage gaat alsdan ten laste van de begroting van het moederdepartement
(en van het uitgavenkader); een tariefsaanpassing vanzelfsprekend niet.De zelfstandigheid van een RWT is hierbij niet meer of minder in het geding
dan bij de huidige financiële relatie met het moederdepartement. Overigens
is de leenfaciliteit facultatief, waardoor een RWT kan overwegen een vergelijkbare
faciliteit buiten de schatkist om te regelen. Te verwachten is evenwel dat
een commerciële financier eveneens om een garantie zal vragen en ook
dan zal in het algemeen alleen het moederdepartement als borg acceptabel zijn.4.2. De leden van de fracties van D66 en van GroenLinks informeren naar
de reeds eerder aangekondigde evaluatie van de in 1999 ingestelde leenfaciliteit
(voor agentschappen/baten-lastendiensten).In de toelichting bij deze faciliteit, voluit geheten «Regeling
Leen- en depositofaciliteit voor baten-lastendiensten», is vastgelegd
dat de werking ervan uiterlijk in de eerste helft van het begrotingsjaar 2003
wordt geëvalueerd. Uit praktische overwegingen is gekozen voor een geïntegreerde
aanpak met de rijksbrede evaluatie van het agentschapsmodel. Deze evaluatie
wordt in 2002 uitgevoerd. Er wordt naar gestreefd om de rapportage
samen met het bijbehorende kabinetsstandpunt nog dit najaar aan de Tweede
Kamer aan te bieden.4.3. De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich tevens af of de
procedures die toegepast worden bij de leenfaciliteit voor agentschappen ook
gaan gelden voor RWT's.De uitwerking van de leenfaciliteit voor RWT's zal plaatsvinden in een
ministeriële regeling op grond van artikel 49a CW 2001. Die regeling
wordt thans voorbereid. De precieze uitwerking daarvan is nog niet bekend.
Waar mogelijk zal gestreefd worden naar het gelijktrekken van de procedures.
Verschillen kunnen ontstaan, bijvoorbeeld omdat het merendeel van de RWT's
alleen een lening bij de schatkist kan opnemen onder de voorwaarde dat rente
en aflossing zijn gegarandeerd door het desbetreffende vakdepartement. Van
een dergelijke voorwaarde in een lening aan een agentschap zal geen sprake
zijn, omdat een agentschap een onderdeel van een ministerie is. Het moederdepartement
staat dus so wie so al (intern en extern) juridisch borg voor eventuele «misstappen»
van het betrokken agentschap. Belangrijke toetspunten zullen overeenkomen,
zoals de beoordeling of de met een lening te financieren investering benodigd
is voor de door de RWT uit te voeren publieke taak, of het om investeringen
in vaste activa gaat en of de rente- en aflossingsverplichtingen passen in
de meerjarenbegroting van een RWT.5. Regels ter beperking van het risico van liquide middelenbeheer
en verbod op oneigenlijk kasbeheer5.1. De leden van de fracties van PvdA, VVD, en GroenLinks vragen zich
af hoe het toezicht op de verbodsbepaling (artikel 46) is georganiseerd. Het
gaat hierbij om het verbod op oneigenlijk kasbeheer, dat wil zeggen het aantrekken
van financiële middelen met het oog op het heruitzetten ervan om aldus
additionele middelen te verwerven. Gevraagd wordt welke bevoegdheden in algemene
zin nodig hebben om de regels te handhaven, of de bestaande toezichtsvormen
voldoende zijn om dit verbod te handhaven, welke taak de Minister van Financiën
bij de handhaving heeft en wat er gebeurt bij een verschil van opvatting tussen
de Minister van Financiën en de vakminister over het toezicht.Gevraagd wordt verder of dit verbod geldt voor organisaties op beide lijsten
(A en B), of het geldt voor organisaties die op geen van beide lijsten voorkomen
(zoals zorgverzekeraars en omroeporganisaties) en of het integraal geldt voor
organisaties die zowel uit publieke als private bron worden gefinancierd.Laat ik vooropstellen dat oneigenlijk kasbeheer, zoals in artikel 46 bedoeld,
naar de indruk van de regering nauwelijks voorkomt. De bestuurspraktijk bij
RWT's, waaronder het beheer van publieke financiële middelen, wordt in
het algemeen door de betrokken bestuurders met een groot besef van verantwoordelijkheid
uitgeoefend. De praktische waarde van deze verbodsbepaling is dan ook beperkt
en de organisatie van het toezicht daarop moet dan ook uit doelmatigheidsoverweging
in een redelijke verhouding staan tot het risico van overtreding.5.2. De handhaving van het verbod op oneigenlijk kasbeheer (artikel 46) –
maar het geldt ook voor de verplichting (ingevolge artikel 45, eerste lid)
om de liquide middelen in de schatkist aan te houden en voor de verplichting
(ingevolge artikel 45, tweede lid) om liquide middelen risico-arm uit te zetten –
is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de bestuurders van de betrokken
instellingen. Een eventuele overtreding van de Comptabiliteitswet 2001 op
deze punten is onrechtmatig. Zo'n overtreding zal bij interne controle en/of
de accountantscontrole aan het licht moeten komen. De bestaande
toezichtstructuren, waarbij onder andere van de resultaten van de accountantscontrole
gebruik zal worden gemaakt, zijn mijns inziens in het algemeen adequaat genoeg
om de naleving van de voorgestelde bepalingen te garanderen. Hierdoor ligt
het niet in de lijn der verwachting dat er bepaalde bij wet geregelde toezichtverhoudingen
tussen vakministers en «hun» organisaties alsnog moeten worden
aangepast. Overigens is in artikel 47, tweede en derde lid, voorzien in aanvullende
toezichtsinstrumenten (bevoegdheid informatie op te vragen en de bevoegdheid
een aanwijzing te geven) voor de vakminister, voor het geval de bestaande
toezichtsregelingen daarin niet voldoende zouden voorzien.5.3. De taak van de Minister van Financiën met betrekking tot het
toezicht op de handhaving van de thans voorgestelde regels is die van toezichthouder
op de vakministers als toezichthouders. In die functie kan van tijd tot tijd
nagegaan worden of de vakministers in hun rol van toezichthouder op de RWT's
aandacht schenken aan de naleving door de RWT's van de gestelde regels. Als
daarbij een verschil van opvatting tussen de Minister van Financiën en
een vakminister zou ontstaan, wordt zoals gebruikelijk een beroep gedaan op
het besluitvormende vermogen van de ministerraad als beide ministers hun verschil
van opvatting niet gezamenlijk weten bij te leggen.5.4. Het verbod op oneigenlijk kasbeheer geldt alleen voor de instellingen
die op de A- en de B-lijst voorkomen en niet voor bijvoorbeeld de RWT's die
onder de uitzonderingsgronden vallen. Instellingen die vanwege hun marktkarakter
zijn uitgezonderd, zoals zorgverzekeraars en omroeporganisaties, worden niet
aan aanvullende regels onderworpen. Dit is nader toegelicht in paragraaf 2.
Indien voor dergelijke organisaties een wettelijk verbod op oneigenlijk kasbeheer
wenselijk wordt geoordeeld, dan ligt het in de rede hiervoor een voorziening
te treffen in de specifiek op die organisaties van toepassing zijnde wetgeving.5.5. Instellingen die deels publieke en deels private liquide middelen
beheren, vallen, als zij op de A- of de B-lijst worden opgenomen, integraal
onder het verbod van oneigenlijk kasbeheer. Artikel 46 maakt namelijk geen
onderscheid tussen RWT's met louter publieke middelen en «gemengde»
RWT's. Het criterium is of een RWT is aangewezen of niet, dus wel of niet
op de A- of de B-lijst staat.Overigens heeft het verbod van artikel 46 geen betrekking op de uit de
normale bedrijfsvoering voortvloeiende (publieke of private) liquide middelen
van een RWT, maar op financiële middelen die zouden kunnen worden aangetrokken
doordat een RWT zich op een ander taakgebied begeeft (namelijk het gebied
van de speculatieve beleggingen) dan dat van haar kerntaken. Het is dan moeilijk
op voorhand te bepalen of de financiële middelen, aangetrokken met het
doel daarmee via het uitzetten ervan additionele financiële middelen
te verwerven, tot de publieke dan wel tot de private «kas» van
de RWT behoren en dat geldt tevens voor de ermee verworven additionele middelen.
Het spreekt natuurlijk voor zich dat de eventuele negatieve resultaten van
die speculatieve beleggingen wel ten koste kunnen gaan van de publieke middelen
die worden beheerd in het kader van de normale bedrijfsvoering. Om die reden
is ter bepaling van de toepasselijkheid van het verbod op oneigenlijk kasbeheer
gekozen voor het criterium «rechtspersonen, bedoeld in artikel 45»,
derhalve voor rechtspersonen die op de A- of de B-lijst staan.6. Bewaken EMU-saldo6.1. De leden van de fracties van de PvdA en het CDA merken op dat als
het EMU-tekort de 3% BBP nadert de Minister van Financiën op grond van
artikel 44 nadere regels kan stellen aan de RWT's om te voorkomen dat hun investerings- en leningsgedrag bijdraagt aan een overschrijding
van de 3%-norm. Zij vragen welke maatregelen worden getroffen ten aanzien
van de RWT's op de B-lijst. Verder willen de leden van de PvdA-fractie weten
bij welk percentage er volgens de minister sprake is van een dreigende overschrijding,
dus bij welk percentage de minister met de nadere regels zal komen. Ook willen
zij weten hoe voorkomen kan worden dat in de acht weken durende overgangstermijn,
bedoeld in het derde lid van artikel 44, de betrokken RWT's alsnog met intensieve
investerings- en leningsvoorstellen komen. Volgens deze leden is het onduidelijk
of het beroep van de RWT's op de leenfacilteit kan worden gemaximeerd.De leden van de CDA-fractie willen weten of de minister ook bij RWT's
kan ingrijpen als overduidelijk dat de RWT's part noch deel hebben aan de
overschrijding van het EMU-saldo.6.2. De RWT's op de B-lijst kunnen niet lenen bij de schatkist. Het is
dus niet mogelijk om in een situatie van een dreigende overschrijding van
de 3%-norm leningsaanvragen bij de schatkist van deze RWT's niet te honoreren.
Zij kunnen evenwel «commercieel» gaan lenen en op die wijze bijdrage
aan de overschrijding van het 3%-EMU-saldo. Om een overschrijding van het
EMU-saldo via leningen, af te sluiten bij het bankwezen, te voorkomen, kunnen –
als ultimum remedium – in een AmvB regels worden opgenomen die gedurende
een bepaalde periode voor RWT's een verbod inhouden tot het opnemen van leningen
bij commerciële banken of een verbod inhouden tot het aangaan van investeringsverplichtingen.
Dit ultimum remedium is ook voor de decentrale overheden geregeld (in de Wet
financiering decentrale overheden, Wet Fido).Overigens is de plaatsing op de A- of B-lijst geen onderscheidend criterium
voor wel of niet treffen van maatregelen ten aanzien van RWT's om een dreigende
overschrijding van de EMU-norm te vermijden. Relevant is of een RWT onderdeel
uitmaakt van de sector overheid conform de definitie van het ESR 1995. Van
elke RWT die onderdeel uitmaakt van de overheid, komt het EMU-saldo in aanmerking
voor monitoring door de Minister van Financiën. Dit betekent dat de meeste
RWT's op de A-lijst en de B-lijst in aanmerking komen voor monitoring van
hun saldi.6.3. Om te kunnen waarnemen welke bijdrage RWT's leveren aan de groei
van het EMU-tekort, zal de minister over voldoende informatie dienen te beschikken
om daadwerkelijk de EMU-saldi van de diverse RWT's te kunnen monitoren. Om
dit mogelijk te kunnen maken is in het eerste lid van artikel 44 een bepaling
opgenomen die het mogelijk maakt dat er regels worden gesteld met betrekking
tot informatieverstrekking door de RWT's aan de Minister van Financïen.
De huidige informatieverstrekking over het EMU-saldo van de RWT's is daartoe
wellicht nog onvoldoende. Aan de hand van de jaarrekeningen van de RWT's,
die bij de vakministers aanwezig zijn, zal in het algemeen een inzicht te
krijgen zijn in de kasstroomoverzichten van de RWT's. Ook zullen de begrotingen
van de RWT's inzicht kunnen bieden in de geprognotiseerde kasstroomoverzichten
voor het komende jaar. Deze informatie zal op geaggregeerd niveau inzicht
kunnen opleveren in de ontwikkeling van de mutatie in het geaggregeerde liquidemiddelensaldo
van de RWT's. Gedacht wordt aan aanvullende kwartaalinformatie, zoals die
ook aan de gedecentraliseerde overheden wordt gevraagd in het kader van de
Wet fido. Het kabinet zal als een EMU-saldo van 3% in zicht komt, nagaan in
hoeverre de RWT's hieraan bijdragen. Overigens wordt opgemerkt dat deze bijdrage
de afgelopen jaren gering is geweest (ca. 0,15% BBP).6.4. Het probleem van een intensivering van het investerings- en leningsniveau
door RWT's in de periode van acht weken waarin getroffen maatregelen ingevolge
het tweede lid nog niet in werking kunnen treden, komt mij enigszins
onwaarschijnlijk voor. De voorbereiding van investeringsplannen neemt in het
algemeen meer tijd in beslag dan acht weken.Wat de vraag betreft van de maximering van het beroep op de leenfaciliteit
door RWT's kan worden opgemerkt dat in feite het EMU-tekort van 3% het totaal
van de overheidsuitgaven maximeert en daarmee indirect ook de leningsmiddelen
die voor de RWT's in enig jaar beschikbaar zijn.Als overduidelijk is dat de RWT's part noch deel hebben aan de overschrijding
van het EMU-saldo, ligt een ingreep in de investeringsplannen niet in de lijn
der verwachtingen. Alleen als de RWT's gezamenlijk daadwerkelijk bijdragen
aan de dreigende overschrijding van het 3% criterium, ligt het in de rede
zoveel mogelijk naar rato in te grijpen. Ingeval RWT's per saldo een positief
EMU-saldo hebben zal richting RWT's geen ingreep nodig zijn.7. Financiële gevolgen7.1. De leden van de PvdA-fractie constateren dat de rentetarieven nergens
duidelijk worden weergegeven. Onduidelijk vinden zij ook hoe de verdeling
van het doelmatigheidsvoordeel over Rijk (1/3) en RWT's (2/3) tot stand is
gekomen en of de vakministers ook profiteren van het budgettaire voordeel
dat bij het Rijk neerslaat.Deze leden verwijzen ook naar de prognoses van de gelden die RWT's naar
verwachting in de schatkist gaan aanhouden dan wel ten laste van de schatkist
gaan opnemen. Zij vragen zich onder meer af hoe de (indicatieve) berekeningen
tot stand zijn gekomen.Zij merken verder nog op dat een verwachting (i.c. € 1,4 mrd.)
is uitgesproken over het beroep dat op de leenfaciliteit zal worden gedaan.
Gevraagd wordt waarop dit bedrag is gebaseerd en of een bandbreedte kan worden
vermeld waarbinnen het feitelijk beroep op de leenfaciliteit zal variëren.7.2. In de toelichting bij de wet heb ik aangegeven dat het uitgangspunt
een generieke regeling is met objectief te bepalen marktconforme renteniveaus,
waarbij rekening wordt gehouden met verschillen in looptijd. De uitwerking
van dit uitgangspunt betekent dat RWT's dezelfde rente vergoed krijgen die
de Staat zelf op dat moment voor dezelfde looptijd op de geld- en kapitaalmarkt
betaalt. Instellingen die meer deposito's dan leningen hebben, krijgen bovendien
een extra bonusrente vergoed. Het per saldo gerealiseerde renteniveau evenaart
daardoor het niveau waarop commerciële banken met een goede kredietwaardigheid,
blijkend uit een zogenaamde AA-rating, in de professionele markt inlenen.
De winst- en kostenmarge, die daar bij een commerciële bank in de regel
nog van af gaan, is het voordeel dat aan de RWT's toevalt. De instellingen
mogen zelf kiezen welke looptijd zij voor hun deposito's bij de schatkist
wensen. Naarmate RWT's vaker en voor grotere sommen kiezen voor langere looptijden,
valt een groter gedeelte van het efficiencyvoordeel aan hen toe. Het voordeel
van het Rijk slaat neer op de begroting van Nationale Schuld (IXA) en vloeit
voort uit het feit dat de Minister van Financiën minder lang hoeft te
lenen (tegen een relatief hogere rente), terwijl RWT's hun opeisbare middelen
kort in de schatkist aanhouden en hierover een (relatief lagere) rentevergoeding
ontvangen die past bij de korte looptijd.De verdeling van de doelmatigheidswinst over Rijk en RWT's in 1/3 en 2/3
is tentatief. De gerealiseerde verdeling wordt vanzelfsprekend beïnvloed
door de gekozen looptijden. Het budgettaire voordeel voor het Rijk slaat niet
direct neer op de begrotingen van de vakministers. Dat voordeel komt indirect
natuurlijk ook de vakministers ten goede doordat er c.p. meer financiële
ruimte ontstaat voor andere beleidsmatige wensen.7.3. De gepresenteerde cijfers zijn deels gebaseerd op het AR-rapport
«Vermogensvorming bij instellingen op afstand van het Rijk» (Kamerstukken II, 27 066). Dit rapport besteedt onder meer aandacht aan
gelden die uitstaan bij het bankwezen. Algemeen kan worden gesteld dat het
saldo van een instelling bij de schatkist de vermogens- en liquiditeitspositie
van die instelling weerspiegelt.Van de instellingen die gaan deelnemen aan geïntegreerd middelenbeheer
is verondersteld dat de bij het bankwezen uitstaande gelden niet in één
keer binnen het concernverband dat het Rijk met de commerciële banken
heeft, zullen kunnen worden gebracht. De instellingen zullen immers een deel
van hun middelen voor langere tijd hebben vastgezet, waardoor zij er op korte
termijn niet vrijelijk over kunnen beschikken.7.4. De omvang van het beroep op de leenfaciliteit hangt mede af van de
financieringsbehoefte van de RWT's. Die behoefte is op voorhand moeilijk te
schatten. Daarnaast is van belang dat de leenfaciliteit geen verplichtend
karakter heeft. Vandaar dat het wijzigingsvoorstel melding maakt van een tentatieve
schatting. Het bedrag van die schatting, zijnde € 1,4 mrd., is eerder
als ondergrens dan als bovengrens aan te merken. Er is namelijk vanuit gegaan
dat niet alle RWT's hun financiering via de schatkist regelen. Met de kanttekening
dat het vermelden van een bandbreedte een arbitraire aangelegenheid is, sluit
ik niet uit dat de schatkist op de wat langere termijn in totaal een bedrag
van jaarlijks ca. € 2,5 mrd. zal financieren.7.5. De leden van de CDA-fractie menen dat bij de berekening van de doelmatigheidswinst
à € 68,1 mln. onvoldoende aandacht wordt geschonken aan de
uitvoeringskosten bij het Ministerie van Financiën. Voorts vragen zij
of er voldoende deskundigheid op het Ministerie van Financiën aanwezig
is voor het opereren als bankier en of het ministerie in haar functie van
bankier onder de Wet Toezicht Kredietwezen valt.De leden van de CDA-fractie vragen verder waarom geen berekening gemaakt
is van de financiële gevolgen voor de instellingen die op de lijsten
worden geplaatst; zij veronderstellen dat deze positief en negatief kunnen
zijn.7.6. Ik ben het niet eens met de stelling dat in het wetsvoorstel onvoldoende
aandacht aan de uitvoeringskosten bij mijn ministerie is geschonken. In Bijlage
1 van de memorie van toelichting staat onder punt 1.2. vermeld dat de uitvoerinsgkosten
in 2002 € 0,55 mln. en vanaf 2003 jaarlijks € 1,1
mln. zullen bedragen.Ter geruststelling van de leden van de CDA-fractie kan ik berichten dat
mijn ministerie al eerder ervaring heeft opgedaan bij het begeleiden van derden
naar de schatkist. Zo maken sociale fondsen en enkele andere publieke rechtspersonen
reeds gebruik van het geïntegreerd middelenbeheer. Bedacht zij dat het
ministerie deze diensten niet zo zeer als bankier maar als interne dienstverlener
in het publieke domein verricht. Daarbij staat het via bundeling van geldstromen
te realiseren collectieve voordeel voorop.Het Ministerie van Financiën valt voor deze activiteiten niet onder
de Wet Toezicht Kredietwezen.De financiële gevolgen voor de instellingen zijn afhankelijk van
de keuzes die zij maken omtrent looptijd van deposito's en van het beroep
dat zij doen op de leenfaciliteit. Het bovenbedoelde rente-arrangement zal
echter zodanig vorm worden gegeven dat de instellingen er in vergelijking
met de huidige situatie in hun rentetarieven niet op achteruit kunnen gaan.
Immers, dat zou betekenen dat in de huidige situatie de banken hun producten
onder kostprijs slijten. 7.7. Tenslotte vraagt het CDA in deze paragraaf of zonder meer verondersteld
is dat het Ministerie van Financiën een betere bankier is dan de som
van de bankiers van individuele instellingen. Ook bij deze vraag dient te
worden bedacht dat door bundeling van middelen een efficiencyvoordeel behaald
wordt. Doordat dit voordeel vervolgens grotendeels toevalt aan de instellingen
zijn zij inderdaad beter af met Financiën8. ArtikelsgewijsArtikel 45, vierde lidDe leden van de VVD vragen of schoolvouchers en PGB's (persoonsgebonden
budgetten) bij de publieke of bij de private middelen thuishoren.Schoolvouchers en PGB's zijn publieke middelen in de fase van budgettaire
overdracht van het Rijk naar de betrokken scholen of natuurlijke personen.
Zodra deze middelen vervolgens besteed worden bij andere derden zijn het geen
publieke middelen meer. Bij de vouchers hangt dit echter mede af van de vormgeving
en technische uitwerking.Artikel 48De leden van D66 stellen de vraag of, indien een organisatie zijn rente-
of aflossingsverplichtingen niet kan nakomen, de Minister van Financiën
dit ten laste kan brengen van het vakministerie.Dat is inderdaad het geval omdat de bepalingen in artikel 48, derde lid,
en in artikel 49, derde lid, dat mogelijk maken. In de praktijk zal daartoe
tussen het Ministerie van Financiën en het betrokken vakministerie vooraf
een garantieconvenant worden gesloten.De Minister van Financiën,G. Zalm 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28035-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl