Vaststelling begroting Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2010; Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST132832B
 2009-2010
 
 32 123 XIV
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 MEMORIE VAN TOELICHTING
 Inhoudsopgave blz.
 
 
 
 
 
 
 
 
 A.
 
 
 Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B.
 
 
 Begrotingstoelichting
 
 
 3
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lijst met afkortingen
 
 
 270
 
 
 
 
 
 Trefwoordenregister
 
 
 273
 
 
 
 
 
 A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
 Wetsartikel 1 (begrotingsstaat ministerie)
 De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat
van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voor het jaar
2010 vast te stellen.
 
 Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijksbegroting
voor het jaar 2010. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen
in de Miljoenennota 2010.
 
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2010 vastgesteld. De in de begroting opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze Memorie van Toelichting
toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
 Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendienst(en))
 Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendienst(en) Algemene Inspectie
Dienst, Dienst Landelijk Gebied, Dienst Regelingen, Dienst ICT Uitvoering,
Plantenziektenkundige Dienst en Voedsel- en Warenautoriteit voor het jaar
2010 vastgesteld. De in die begrotingen opgenomen begrotingsartikelen worden
toegelicht in onderdeel B (Begrotingstoelichting) van deze Memorie van Toelichting
en wel in de paragraaf inzake de diensten die een baten-lastenstelsel voeren.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 
 B. BEGROTINGSTOELICHTING
 Inhoudsopgave blz.
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Leeswijzer
 
 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Het beleid
 
 
 10
 
 
 
 2.1 
 De beleidsagenda 
 10
 
 
 2.1.1.
 Hoofdlijnen van beleid 
 10 
 
 
 2.1.2.
 Financieel kader 
 57 
 
 
 2.2 
 De beleidsartikelen 
 69
 
 
 
 21 Duurzaam Ondernemen 
 69 
 
 
 
 22 Agrarische
ruimte 
 97 
 
 
 
 23 Natuur 
 104
 
 
 
 24 Landschap en
Recreatie 
 124
 
 
 
 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
 139 
 
 
 
 26 Kennis en Innovatie 
 155
 
 
 
 27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
 178 
 
 
 2.3 
 De niet-beleidsartikelen 
 186 
 
 
 28
 Nominaal en onvoorzien 
 186 
 
 
 29 
 Algemeen 
 187
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 De bedrijfsvoeringsparagraaf
 
 
 190
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 De baten-lasten diensten
 
 
 193
 
 
 
 
 Algemene Inspectie Dienst (AID) 
 193
 
 
 
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU) 
 199 
 
 
 
 Dienst Landelijk Gebied (DLG) 
 204 
 
 
 
 Dienst Regelingen (DR) 
 209
 
 
 
 Plantenziektenkundige Dienst (PD) 
 215
 
 
 
 Voedsel en Warenautoriteit (VWA) 
 223 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Verdiepingshoofdstuk
 
 
 229
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Bijlagen
 
 
 243
 
 
 
 6.1 
 Bijlage moties en toezeggingen
begroting 2010
 243 
 
 
 6.2 
 ZBO’s en RWT’s 
 260 
 
 
 6.3 
 Bijlage Europese geldstromen 
 261 
 
 
 6.4 
 Lijst met afkortingen 
 270
 
 
 6.5 
 Trefwoordenregister 
 273
 
 
 
 
 1 LEESWIJZER
 In juni 2007 heeft het Kabinet Balkenende IV haar beleidsprogramma «Samen werken samen leven» (Tweede Kamer, vergaderjaar
2006–2007, 31 070, nr 1) gepresenteerd. Dit beleidsprogramma bestrijkt
de periode 2007–2011 en gaat in op de pijlers uit het Coalitieakkoord.
De pijlers zijn voorzien van een missie, probleemanalyse, doelstellingen en
een financiële box. In dit beleidsprogramma is ook inzichtelijk gemaakt
wat mijn inzet in het bijzonder is als minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
in de komende vier jaar. De inzet van LNV komt met name terug in pijler 1
(een actieve internationale en Europese rol), pijler 2 (een innovatieve, concurrerende
en ondernemende economie), pijler 3 (een duurzame leefomgeving), pijler 4
(sociale samenhang) en pijler 6 (overheid en dienstbare publieke sector).
Daarnaast is een aanvullend Beleidsakkoord «Werken
aan toekomst» in 2009 uitgebracht als reactie op de economische
recessie, waarin een aanvullend pakket is opgenomen van ombuigingen en intensiveringen.
In mijn beleidsagenda behorend bij deze begroting 2010 kom ik hierop terug.
 
 Conform Kabinetsafspraak worden de uitgavenenveloppen uit het Coalitieakkoord
voor de gehele Kabinetsperiode verdeeld over de ministers. De bedragen voor
2010, inclusief de meerjarige doorwerkingen, zijn opgenomen in de tabellen
voor budgettaire gevolgen van beleid. De resterende bedragen voor 2011 en
verder blijven conform de afspraak uit het Coalitieakkoord gereserveerd voor
LNV op de aanvullende post van het Rijk. Dit betreft de oploop van de enveloppen
uit het Coalitieakkoord minus de belegde bedragen uit de tranches 2008, 2009
en 2010. Deze bedragen worden jaarlijks per tranche beschikbaar gesteld aan
LNV. In de beleidsagenda is onder het financieel kader een overzicht opgenomen
van de meerjarig beschikbaar gestelde budgetten tranche 2010.
 Presentatie begroting 2010
 Experiment verbetering begroting en verantwoording
 Om te komen tot meer politieke focus en minder verantwoordingslasten werd
in een brief aan de Tweede Kamer op 20 december 2007 een aantal voorstellen
gepresenteerd. Tijdens een Algemeen Overleg op 6 februari 2008 ging de Tweede
Kamer akkoord met deze plannen. Dit resulteerde onder andere in het experiment
verbetering begroting en verantwoording. Dit experiment wordt o.a. uitgevoerd
bij het ministerie van LNV. Het experiment heeft tot doel om te komen tot
meer politieke focus op de kabinetsdoelstellingen en om de effecten van beleid
beter zichtbaar te maken aan de hand van outcome- en outputindicatoren. Deze
veranderingen hebben met ingang van de begroting 2009 en het jaarverslag 2008
geleid tot een gewijzigde structuur van de beleidsagenda en verbeterde toelichting
op de beleidsartikelen.
 Beleidsagenda
 De politieke focus wordt bereikt door de beleidsagenda in te delen volgens
de beleidsprioriteiten van het kabinet en daarover te rapporteren. Daarin
staat het beleidsprogramma «Samen werken, Samen leven» van het kabinet centraal. In de beleidsagenda worden de kabinetsdoelstellingen
en/of projecten uitgebreid toegelicht. De toelichting omvat de inzet van de
overheid, in principe toetsbare doelen, de beoogde effecten en een onderbouwing
van de belangrijkste in te zetten instrumenten. Daarnaast wordt een beperkt
aantal aanvullende beleidsprioriteiten toegelicht. Er wordt een zo nauwkeurig
mogelijke koppeling gelegd tussen beleidsprioriteiten en begrotingsartikelen.
Aan het einde van de beleidsagenda wordt een overzichtstabel opgenomen waarin
per kabinetsdoelstelling en/of project inzichtelijk wordt wat de voortgang
is, bij welke operationele doelstelling de prioriteit hoort en wat de geraamde
uitgaven zijn tot 2011.
 Beleidsartikelen
 Per begrotingsartikel worden de beleidsdoelen vertaald in operationele
doelen en instrumenten. De ontwikkelingen van de uitgaven en de doelen die
zij dienen worden toegelicht en waar mogelijk in de tijd weergegeven en indien
zinvol grafisch geïllustreerd. Dit betekent aandacht voor de instrumenten
en voor de historische ontwikkeling van de uitgaven en prestaties om tot een
goede onderbouwing van de uitgaven te komen.
 In de begroting wordt de beleidsdoorlichting van het betreffende jaar
aangekondigd. De beleidsdoorlichting wordt meegezonden bij de indiening van
de verantwoording over het betreffende begrotingsjaar.
 
 In de kern komt de verbetering cq presentatie van de begroting 2010 neer
op de volgende punten:
 • De tabel budgettaire gevolgen van beleid is opgesplitst naar operationele
doelstelling en bij de betreffende operationele doelstelling naar instrument.
Hiermee wordt de transparantie en presentatie verbetert van de begrote middelen.
 • Bij de begrotingsartikelen is een verbijzondering opgenomen van
middelen buiten begrotingsverband, waaronder de uitvoering van EU maatregelen
en fiscale maatregelen;
 • Meer aandacht voor prestatie- en doelmatigheidsindicatoren, waarmee
een relatie kan worden gelegd tussen output en kosten. Tevens is hierin een
eerste verbeterslag aangebracht door het aantal indicatoren te focussen op
de hoofddoelstellingen van het LNV-beleid. Hierdoor is een aantal indicatoren
komen te vervallen en is een aantal indicatoren (ver)nieuw(d) (minder en beter).
In 2011 vindt een volgende verbeterslag plaats.
 • Betere onderbouwing van de inzet van instrumenten in relatie tot
het beoogd doel en de hieraan gekoppelde middelen.
 Beleidskern (apparaatsuitgaven)
 Binnen het ministerie van LNV zijn de beleidsdirecties omgevormd naar
een Beleidskern. In de bijlage, organigram LNV, is zichtbaar gemaakt hoe de
Beleidskern eruit ziet. Als gevolg van de vorming Beleidskern zijn de apparaatsuitgaven
van de oorspronkelijke directies budgettair omgezet naar de nieuwe directies.
In onderstaande tabel wordt inzichtelijk gemaakt hoe de «was-wordt»
situatie met betrekking tot de apparaatsuitgaven is verwerkt in deze begroting.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Was
 
 
 Was begroot
op artikel
 
 
 Wordt
 
 
 Wordt Begroot op artikel
 
 
 
 
 
 Directie Landbouw, Directie Industrie &
Handel en Directie Visserij 
 21 
 Directie Agroketens en Visserij (AKV) 
 21 
 
 
 Directie Natuur en Directie Platteland 
 23 en 24 
 Directie Natuur, Landschap en
Platteland (NLP) 
 23 
 
 
 Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid
 25
 Directie Voedsel, Dier en Consument
 25 
 
 
 Directie Kennis
 26 
 Directie Kennis en Innovatie 
 26
 
 
 
 
 Maatschappelijke effecten in de begroting
 Het Programma Beleidsinformatie (PBI) is opgezet om de maatschappelijke
effecten van de hoofdlijnen en beleidsprioriteiten van mijn beleid beter zichtbaar
en meetbaar te maken en in samenhang te tonen. Daarnaast wil ik mij meer op
hoofdlijnen van beleid verantwoorden en dus ook begroten.
 Hierbij wordt aangesloten op de wensen van de Tweede Kamer en de filosofie
van de delivery-unit. Met deze begroting is een belangrijke stap gezet om
hiertoe te komen.
 
 Vanuit het PBI model is het LNV beleid (incl. uitvoering en handhaving)
geordend naar zes domeinen:
 1) duurzaam produceren (artikel 21 en 22)
 2) natuur, landschap en platteland (artikel 23, 24 en 27),
 3) voedsel en dier (artikel 25)
 4) kennis en innovatie (artikel 26)
 5) handhaving
 6) uitvoering
 
 De domeinen uitvoering en handhaving zijn expliciet meegenomen, omdat
verantwoording niet alleen betrekking heeft op beleid, maar ook op het uitvoeren
en handhaven ervan. De prestatie-indicatoren van de BLS diensten (van LNV)
zijn opgenomen in het betreffende hoofdstuk «Diensten die een baten-lasten
stelsel voeren» (hfdst.4). De resultaten van deze prestaties op de beleidsdoelen
voor de nVWA zijn opgenomen in hfdst.4 voorafgaand
aan de begroting VWA. In aanloop naar 2012, waarin de nVWA formeel van start
gaat en de fusie is afgerond, wordt nu reeds een slag gemaakt om te komen
tot eenduidige indicatoren. Op het domein uitvoering zijn twee nieuwe indicatoren
opgenomen bij Dienst Regelingen in de betreffende begroting onder hfdst. 4.
 
 In de begroting 2010 zijn deels bestaande indicatoren (al dan niet geherformuleerd)
en deels nieuwe indicatoren opgenomen. Hierbij heb ik gestreefd de indicatoren
meer te richten op het maatschappelijk resultaat, de deliveries, rol en verantwoordelijkheden
van LNV en de vragen die in de maatschappij leven. De begrotingsindeling is
ten opzichte van de begroting 2009 niet gewijzigd met het oog op de gevraagde
herkenbaarheid van de LNV begroting.
 Comply or explain
 Sinds 2006 is voor het opnemen van indicatoren in de beleidsartikelen
een zogenaamde comply or explain-regeling van kracht. Deze houdt in dat er
kan worden afgeweken van de bepaling om het beleid met kwantitatieve indicatoren
meetbaar te maken, mits wordt uitgelegd waarom dit niet zinvol of relevant
is.
 In onderstaande tabel is aangegeven voor welke doelen (kabinetsdoel, algemene-
en operationele doelen) in de begroting 2010 (nog) geen gekwantificeerde indicatoren
zijn opgenomen, wat de achtergrond hiervan is en op welke wijze hier in de
toekomst, al dan niet, in wordt voorzien. Onderdeel van het experiment is
dat met name de Beleidsagenda meer politieke focus uitstraalt. Hierbij zijn
de outcome indicatoren zoveel mogelijk gekoppeld aan de kabinetsdoelstellingen.
Dit leidt tot een zichtbare verschuiving van indicatoren uit de begrotingsartikelen
naar de Beleidsagenda.
 Per saldo zijn alle algemene en operationele doelen van LNV belegd met
een indicator, hetzij bij het begrotingsartikel zelf, hetzij in de Beleidsagenda en deels met verwijzing naar de jaarlijkse ILG rapportage/EHS
rapportage Groot Project voor wat betreft artikel 23, 22, 24 en 27.
 
 
 
 
 
 
 
 Kabinetsdoel/Algemeen doel/Operationeel
doel 
 Omschrijving
 Motivatie 
 
 
 
 
 Kabinetsdoel (1) 
 Eén Europa met een stevig draagvlak onder de
burgers, dat zich richt op de tereinnen waar het meerwaarde levert en zich
niet begeeft op terreinen waar lidstaten het beter zelf kunnen regelen. 
 LNV levert een bijdrage aan dit
kabinetsdoel, «eigenaar»van dit kabinetsdoel is primair BuiZa.
 
 
 Kabinetsdoel (6) 
 Duurzame economische ontwikkeling bevorderen en armoedebestrijding met kracht
voortzetten en uitwerken in het project «De millenium Ontwikkelingsdoelen
Dichterbij». 
 LNV levert een
bijdrage aan dit kabinetsdoel, «eigenaar» van dit kabinetsdoel
is primair BuiZa/OS. 
 
 
 Kabinetsdoel (29) 
 Het realiseren van een beperkt aantal complexe, samenhangende ruimtelijke
opgaven van nationale betekenis. 
 LNV levert een bijdrage aan dit kabinetsdoel, «eigenaar» van dit
kabinetsdoel is primair VROM.
 
 
 
 
 Meerjarenprogrammering beleidsdoorlichting
 Volgens de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften dient er in de begroting
een programmering van beleidsdoorlichtingen opgenomen te worden. Reguliere
evaluaties richten zich veelal op een deel van het beleid of op beleidsinstrumenten.
Een beleidsdoorlichting daarentegen is een evaluatie op het niveau van de
algemene (of operationele) doelstelling. LNV heeft er voor gekozen alle beleidsdoorlichtingen
op het niveau van de algemene doelstelling uit te voeren. Beleidsterreinen
dienen eens in de 5 à 7 jaar doorgelicht te worden, afhankelijk van
de beleidscyclus. De totale programmering voor LNV ziet er als volgt uit:
 
 
 
 
 
 
 Meerjarenprogrammering beleidsdoorlichtingen
 
 
 
 
 2008 
 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid 
 
 
 2009
 21 Duurzaam
ondernemen 23 IBO Natuur 
 
 
 2011
 22 Agrarische
ruimte 
 
 
 
 24 Landschap
en recreatie 
 
 
 
 27 Reconstructie 
 
 
 2012
 26 Kennis
en Innovatie 
 
 
 2013
 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid 
 
 
 2014
 23 Natuur
 
 
 
 
 
 De beleidsdoorlichting 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid is op 29
april 2009 naar de Kamer gestuurd. Aangezien LNV een experimentdepartement
is, werd de beleidsdoorlichting samen met het jaarverslag 2008 behandeld.
De beleidsdoorlichting 21 Duurzaam ondernemen wordt samen met het jaarverslag
2009 behandeld.
 In lijn met het Kabinetsbeleid om de evaluatielast terug te dringen geldt
de IBO Natuur als beleidsdoorlichting. De beleidsdoorlichtingen van artikel
22, 24 en 27 zullen in 2011 plaatsvinden. In 2012 begint LNV in feite aan
de tweede ronde. De beleidsdoorlichtingen zijn bij de desbetreffende beleidsartikelen
opgenomen in het overzicht «Onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid».
 Overzichtsconstructies
 Er zijn in de LNV-begroting twee overzichtsconstructies opgenomen, nl.
de overzichtsconstructies ILG en Groene Hart.
 
 De overzichtsconstructie «Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)»
is opgenomen achter begrotingsartikel 23. Deze overzichtsconstructie heeft
tot doel om inzicht te bieden in de omvang en herkomst van het beschikbare
ILG budget over de totale ILG periode van 2007–2013. Hierin zijn ook
de bijdragen van andere departementen opgenomen. De minister van LNV is verantwoordelijk
voor de jaarlijkse storting in het Groenfonds ten behoeve van de provincies.
 
 De overzichtsconstructie Groene Hart biedt inzicht in de Rijksmiddelen
die in het Groene Hart neerslaan. De minister van LNV is programmaminister
voor het Groene Hart, één van de rijksprogramma’s die
deel uitmaken van de uitvoeringsagenda. Achter begrotingsartikel 24 is de
overzichtsconstructie Groene Hart opgenomen.
 
 Daarnaast zijn in de begrotingen van Buitenlandse Zaken en VROM respectievelijk
de overzichtsconstructies HGIS en Milieu opgenomen, waar ook LNV-middelen
deel van uitmaken.
 Fiscale instrumenten
 Het beleidsinstrumentarium dat LNV inzet om zijn doelstellingen te realiseren
bestaat naast instrumenten die de LNV begroting belasten ook uit fiscale instrumenten.
 Dit jaar worden de twaalf LNV-specifieke regelingen voor het eerst bij
het desbetreffend artikel verantwoord. De financiële reeksen sluiten
aan bij de fiscale instrumenten uit de Miljoenennota 2010.
 
 
 
 
 
 
 
 Fiscale faciliteit
 Directe/indirecte belasting 
 Artikel LNV-begroting 
 
 
 
 
 1. Landbouwvrijstelling 
 Direct
 21 
 
 
 2. Bosbouwvrijstelling 
 Direct 
 23
 
 
 3. Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer 
 Direct
 23 
 
 
 4. Vrijstelling forfaitair rendement bos- en natuurterrein 
 Direct 
 23 
 
 
 5. Verlaagd tarief energiebelasting glastuinbouw 
 Indirect 
 21
 
 
 6. Laag BTW tarief sierteelt 
 Indirect 
 21
 
 
 7. BTW Landbouwregeling 
 Indirect 
 21
 
 
 8. Tariefdifferentiatie tractoren en mobiele werktuigen
(zgn. rode diesel)* 
 Indirect 
 21 
 
 
 9. Vrijstelling landinrichting 
 Direct 
 22 
 
 
 10. Vrijstelling BBL 
 Direct 
 22 
 
 
 11. Vrijstelling cultuurgrond
 Direct 
 22 
 
 
 12. Vrijstelling natuurgrond 
 Direct
 23
 
 
 
 
 * Waarvan aandeel landbouwsector circa 40%.
 Naast deze LNV-specifieke regelingen kunnen de LNV-sectoren gebruik maken
van generieke fiscale faciliteiten op het gebied van ondernemerschap en duurzaamheid,
zoals: Zelfstandigenaftrek, doorschuiven stakingswinst, bedrijfsopvolgingsfaciliteiten,
energie-investeringsaftrek, milieu-investeringsaftrek en vervroegde afschrijving
op milieu-investeringen.
 EU-financiering
 Voor het LNV-beleidsterrein is het EU-beleid van groot belang. Vanuit
de EU wordt voor verschillende beleidsterreinen EU-steun gegeven. In de begroting
is dit in de begrotingsartikelen en EU-bijlage aangegeven. Onderstaand een
overzicht.
 
 
 
 
 
 
 EU-Financiering 
 Artikel/bijlage LNV-begroting 
 
 
 
 
 1. GLB/Plattelandsbeleid(POP-2) 
 21 
 
 
 2. Europees VisserijBeleid
(EVF) 
 21 
 
 
 3. GLB/Plattelandsbeleid(POP-2) 
 22
 
 
 4. GLB/Plattelandsbeleid (POP-2)
 23 
 
 
 5. GLB/Plattelandsbeleid(POP-2) 
 24 
 
 
 6. TSE/Bluetongue 
 25
 
 
 7. Zevende Kader Programma Onderzoek 
 26
 
 
 8. Landbouwheffingen 
 29 
 
 
 9. GLB/pijler 1 en 2
 EU-bijlage 
 
 
 10. Europees Visserij Fonds
 EU-bijlage 
 
 
 11. EU-structuurfondsen
 EU-bijlage
 
 
 
 
 Financiering vanuit het Fonds Economische Structuurversterking
(FES)
 Het FES is voor LNV een belangrijke financieringsbron ten behoeve van
innovatie, onderzoek en «groene» beleidsopgaven. In onderstaand
overzicht is aangegeven welke FES middelen op welke begrotingsartikelen worden
begroot.
 
 
 
 
 
 
 Fonds Economische Structuurversterking (FES) 
 Artikel/bijlage LNV-begroting
 
 
 1. Luchtkwaliteit 
 21
 
 
 2. Plantenkundig Onderzoek 
 21
 
 
 3. Greenports 
 22 
 
 
 4. Klavertje 4 
 22 
 
 
 5. Primaviera 
 22
 
 
 6. Natuurpilot Ijmeer 
 23 
 
 
 7. Westerschelde (inrichten EHS) 
 23 
 
 
 8. Nieuwe Hollandse Waterlinie 
 24
 
 
 9. Impuls Veterinaire Aviare Influenza 
 26
 
 
 10. Kennis Bsik (Transitie Duurzame
Landbouw (TDL)) 
 26 
 
 
 11. Inn.prog. TTI Groene Genetica 
 26
 
 
 12. Inn.progr. Potato Genome Sequencing 
 26
 
 
 13. Inn.progr. Phytophthora 
 26 
 
 
 14. Westelijke Veenweidegebieden 
 27
 
 
 
 
 2 HET BELEID
 2.1 De beleidsagenda
 2.1.1 Hoofdlijnen van beleid
 1. Algemene politieke inleiding
 Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) draagt bij
aan de uitvoering van het beleidsprogramma van het kabinet Samen werken, samen leven door te werken aan een duurzame en innovatieve
agrarische sector, aan behoud van biodiversiteit en van de kenmerkende eigenschappen
van ons Nederlandse platteland en aan de randvoorwaarden voor kwalitatief
goed en gezond voedsel. LNV staat voor «leven van het land, geven om
natuur». Die woorden symboliseren de verbinding van 16 miljoen mensen
met een sterke agro- en visserijsector én met het landschap en de natuur
in onze omgeving. Die verbinding, tussen people, profit en planet, is van cruciaal belang voor
hoe we onze toekomst tegemoet treden. Onbalans leidt tot problemen; hier of
elders in de wereld. Een pijnlijk bewijs daarvan is de voedselcrisis. Mondiaal
gezien wordt genoeg voedsel geproduceerd, maar door een scheve verdeling lijdt
een veel te groot deel van de wereldbevolking honger. Nederland heeft kansen
en een verantwoordelijkheid in het bevorderen van internationale
voedselzekerheid én rond het beperken van de negatieve effecten
van voedselproductie, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatverandering en
biodiversiteit. De kwaliteit en omvang van natuurlijke
hulpbronnen, inclusief de voor voedselproductie benutte hulpbronnen, moet
duurzaam in stand worden gehouden.
 
 De huidige economische crisis trekt een zware wissel op grote delen van
de land- en tuinbouwsector. De sector kampt met onder andere dalende export
en vraaguitval. Maar land- en tuinbouw is juist ook een belangrijke motor
voor economische ontwikkeling. Tijdens de 17e sessie van de VN Commissie voor
Duurzame Ontwikkeling is een heldere boodschap gegeven: landbouw is niet langer
onderdeel van het probleem, maar onderdeel van de oplossing voor de crises
waar we ons voor geplaatst zien. Het is een uitdaging voor overheid, bedrijfsleven,
maatschappelijk middenveld en burgers om te produceren én te consumeren
op een dusdanige manier dat rekening wordt gehouden met generaties na ons
en de situatie in Derdewereldlanden. Met het stimuleringspakket uit het Aanvullend
Beleidsakkoord zet het kabinet fors in op gerichte stimuleringen op korte
termijn die bouwen aan een sterke, duurzame en innovatieve economie. Daarbij
zijn enkele specifieke maatregelen grotendeels gericht op de agrarische sector,
waaronder € 50 miljoen voor een duurzame agrarische sector, ondersteuning
bij exportkredietverzekeringen, verhoging van de fiscale instrumenten MIA/VAMIL
met € 60 miljoen, extra investeringen in de bereikbaarheid van een
aantal Greenports en verruiming van het Borgstellingfonds.
 
 De Europese agenda geeft in 2010 de nodige uitdagingen. Er vanuit gaande
dat het Verdrag van Lissabon zal worden geratificeerd, kan ook voor de landbouw-
en visserijvoorstellen de rol van het Europees Parlement worden versterkt
door middel van de codecisieprocedure. Met een nieuwe Europese Commissie zullen
naast de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid verschillende andere belangrijke thema’s op de agenda
staan. Het gaat onder meer om de kwaliteit van landbouwproducten, de transportverordening voor dieren, de implementatie 2010-doelstelling van het
Biodiversiteitsverdrag, de follow-up van de resultaten van de klimaattop in
Kopenhagen, de implementatie van Natura 2000, landbouw in relatie tot voedselzekerheid
en de herziening van de emissieplafonds (waaronder die voor ammoniak).
 
 De beleidsdoelstellingen van LNV laten zich het best beschrijven aan de
hand van vier domeinen, te weten duurzaam produceren/ kennis en innovatie/
natuur, landschap en platteland/ voedsel, dier en consument.
 
 
 Deze domeinen worden hieronder uiteengezet. Vervolgens zal worden ingegaan
op de voor LNV ter zake doende kabinetsdoelen en de wijze waarop LNV daaraan
bijdraagt.
 Domein: Duurzaam produceren (kabinetsdoelstellingen: 1,
6, 22)
 Het Nederlandse agrocluster is economisch sterk en robuust. De land- en
tuinbouw is sinds jaar en dag één van de belangrijke pijlers
van de Nederlandse economie: circa 10% van het Bruto Nationaal Product
(BNP) en 10% van de werkgelegenheid worden in het agrocluster gegenereerd.
Daarmee draagt het agrocluster in belangrijke mate bij aan de nationale welvaart.
De agrosector zorgt bovendien voor een belangrijk deel voor het behoud van
het karakteristieke Nederlandse landschap. Ondanks dat die bijdrage materieel
veel moeilijker is uit te drukken dan die aan het BNP, mogen we niet voorbij
gaan aan de inspanning van de sector en het resultaat dat wordt geleverd.
 
 De economische crisis zorgt voor zware omstandigheden. Ze grijpt in op
de samenleving en op de beleidsterreinen van LNV; zo treft de economische
neergang boeren en tuinders door dalende export en vraaguitval. De crisis
kan de verduurzamingsopgave waar de primaire sectoren voor staan
bemoeilijken, maar kan ook een aanjaagfunctie hebben. Daarom moet de inzet
van overheid én bedrijfsleven er juist op gericht zijn kennis en innovatie,
vooral op het gebied van duurzame ontwikkeling, te stimuleren. De Nederlandse
land- en tuinbouw moet ook in de toekomst voorop lopen in het aanbieden van
producten en diensten die voldoen aan de eisen van deze tijd: veilig, gezond,
duurzaam geproduceerd en rekening houdend met het welzijn van dieren.
 
 Het Nederlandse agro- en visserijcluster is sterk internationaal georiënteerd;
het speelveld wordt in de eerste plaats bepaald door ontwikkelingen op de
mondiale en Europese markt. Een toekomstbestendig Europees landbouw- en visserijbeleid
is daarom van het grootste belang. Voor het Nederlandse agrocluster is het
de uitdaging en een belangrijke prioriteit om de sterke concurrentiepositie
en het kennisintensieve karakter vast te houden. Innovatie en verduurzaming
van de productie zijn de sleutels om dat doel te bereiken; waar mogelijk zal
de overheid hier steun aan geven. In dat licht participeert Nederland in de
discussie in Brussel over de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB). De inzet is gericht op het op termijn afschaffen van handelsverstorende
elementen in het markt- en prijsbeleid. Daarnaast dient de directe ondersteuning
van de land- en tuinbouw op termijn omgebouwd te worden naar een systeem van
marktgerichte beloningen voor zichtbare realisatie en instandhouding van gewenste
maatschappelijke waarden. Dit is een kernelement van de Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020. Net zoals het streven inkomenstoeslagen, sterker dan nu het geval is, te koppelen
aan maatschappelijke waarden als het in stand houden van landschap en natuur
en de zorg voor milieu en dierenwelzijn. We streven naar
een vitaal en duurzaam agrocomplex, inclusief visserijsector, binnen Europese
kaders.
 
 Ook de handel raakt steeds meer georienteerd op duurzaamheidsaspecten
en vraagstukken. Het kabinet hecht veel belang aan duurzame ontwikkeling en
de verduurzaming van internationale productie- en handelsketens. Duurzaamheidsvraagstukken
in de context van handel worden aangeduid als non tradeconcerns. De inzet
van het handelsinstrumentarium ten behoeve van deze concerns vergt maatwerk
en dient in overeenstemming te zijn met de WTO-verdragen.
 
 De visserijsector maakt moeilijke tijden door, niet alleen als gevolg
van de economische crises maar ook door de noodzakelijke vangstbeperkingen.
Met het verschijnen van het Groenboek in mei 2009 is de discussie gestart
over de toekomst van het Europese Visserijbeleid na 2012. Voor het kabinet
staan daarbij innovatie en verduurzaming centraal. Er moet sprake zijn van
een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen (visbestanden) binnen en
buiten Europese wateren van de EU, perspectief voor een maatschappelijk geaccepteerde
duurzame en doeltreffende visserijsector, en een uitvoerbaar en handhaafbaar
pakket aan maatregelen voor het beheer van de visserijbestanden. In het najaar
van 2009 zal de minister van LNV na overleg met de meest betrokken organisaties
en maatschappelijke geledingen namens het Kabinet de houtskoolschets voor
het Europese Visserijbeleid uitbrengen. Deze vormt in 2010 de basis voor de
Nederlandse inbreng in de Europese discussie. Mede op basis van deze Europese
discussie zal de houtskoolschets in 2010 verder worden uitgewerkt.
 
 Ook de binnenvisserijsector verkeert in zwaar weer. Het in september 2009
goed te keuren Nederlandse aalbeheerplan moet een basis bieden voor het herstel
van het aalbestand en daarmee voor de duurzame visserij op dit
visbestand. Ook voor andere deelsectoren in de binnenvisserij zijn verdergaande
maatregelen noodzakelijk. In de tweede helft van 2009 zal de minister van
LNV met een visie voor de Nederlandse binnenvisserij komen, waarin deze maatregelen
worden geschetst. Ook hier zijn de doelstellingen een duurzaam gebruik van
de visserijbestanden, perspectief voor een maatschappelijk geaccepteerde visserijsector
en doeltreffende uitvoerbare en handhaafbare maatregelen.
 
 De toepassing van nieuwe technologieën, in het bijzonder biotechnologie
en genetisch gemodificeerde organismes (ggo’s), zal in 2010 nadrukkelijk
op de agenda staan. Eind 2009 zal het kabinet het Nederlandse rapport over
de sociaaleconomische aspecten van de toelating van ggo’s bij de Europese
Commissie indienen. In de tweede helft van 2010 zal daarover op basis van
een rapport van de Europese Commissie een nadere discussie plaatsvinden. Een
taskforce van LNV en VROM is aan de slag om over het Nederlandse voorstel
voor aanpassing van de Europese regelgeving op het gebied van teelt van ggo-gewassen
besluitvorming in EU-verband te realiseren. In dit verband zal de minister
van LNV samen met de minister van VROM in november 2009 een Europees seminar
organiseren. Daarvoor zullen naast de lidstaten ook vertegenwoordigers van
de bij deze problematiek betrokken organisaties worden uitgenodigd. In dat
kader zullen ook nadrukkelijk de mogelijkheden tot breder onderzoek en verdere
ontwikkeling van bestaande technologieën, zoals veredeling, worden betrokken.
Aspecten van kwekersrechten en patent komen daarbij aan de orde.
 Domein: Kennis en innovatie (kabinetsdoelstellingen 11,
14, 16, 41)
 De Nederlandse land- en tuinbouwsector heeft een hoog innovatief karakter
en is sterk kennisgedreven. Kennis en innovatie moeten de sector in staat
stellen het hoofd te bieden aan mondiale ontwikkelingen en bij te dragen aan
de opgave om op duurzame wijze voedsel te produceren voor een groeiende wereldbevolking.
Innovatief ondernemerschap is de drijvende kracht achter het proces van verduurzaming. De Nederlandse agrosector behoort qua innovatie bij de top 5 van
de wereld.
 De sector staat er daarbij niet alleen voor. De overheid stimuleert en
ondersteunt innovaties die kunnen bijdragen aan een verdere verduurzaming
van het landbouw- en visserijcomplex en aan het oplossen van maatschappelijke
problemen. Het is daarbij zaak onderzoek en innovaties in de praktijk zo goed
mogelijk op elkaar te laten aansluiten. Dat gebeurt onder andere in de Kenniskamers
en aan de hand van kennisagenda’s.
 De overheid streeft na de samenwerking op het terrein van onderwijs en
onderzoek in Europees en internationaal verband te versterken. Het Nederlandse
kenniscomplex heeft daarbij een voortrekkersrol op het terrein van primaire
productie tot consumptie.
 LNV bevordert dat opleidingen in het groen onderwijs zijn toegespitst
op de praktijk, zodat voor LNV-domeinen voldoende arbeidskracht
met een zo hoog mogelijk opleidingsniveau beschikbaar is. Mede in
dat kader wordt de totstandkoming van maatschappelijke stages gestimuleerd,
opdat jongeren tijdens hun schooltijd kennis maken met de samenleving door
een onbetaalde bijdrage te leveren in het groene domein.
 Domein: Natuur, landschap en platteland (kabinetsdoelstellingen
24, 29)
 Nederland is een bijzonder deltagebied met rijke en mooie natuur. Natuur
moet zoveel mogelijk toegankelijk zijn voor mensen; of het nu gaat om heel
bijzondere natuur in beschermde natuurgebieden of om meer alledaagse
natuur in bijvoorbeeld stadsparken. Maar natuur is ook kwetsbaar. Zeker in
een land als Nederland waar de druk op de (open) ruimte groot is.
 
 Nederland voert gericht beleid voor het behouden en
versterkenvan biodiversiteit. Een essentieel onderdeel van dat beleid
is de vorming van voldoende robuuste ecologische netwerken, namelijk de Ecologische
Hoofdstructuur en Natura 2000. In die netwerken worden kwetsbare soorten beschermd
tegen de negatieve effecten van menselijk ingrijpen. En netwerken bieden de
beste gelegenheid voor soorten om zich aan te passen aan natuurlijke dynamiek,
bijvoorbeeld als gevolg van klimaatverandering. Dat is belangrijk omdat volgens
de Monitor Duurzaam Nederland 2009 de afnemende biodiversiteit en klimaatveranderingen
de belangrijkste aandachtspunten binnen het duurzaamheidbeleid vormen. LNV
is voornemens de wettelijke basis voor natuurbescherming, namelijk de Flora-
en faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en de Boswet, te integreren tot één
wet, die in 2011 van kracht wordt. Voor 2010 zijn maatschappelijke consultaties
over deze nieuwe wet voorzien.
 
 Bepaalde gebieden in Nederland, met name delen van Zuid Limburg, het Noorden
van Groningen en Zeeuws-Vlaanderen, hebben te maken met krimp van de bevolking.
Die demografische ontwikkeling kan gevolgen hebben voor de leefbaarheid van
het platteland. Hoewel provincies en gemeenten primair verantwoordelijk zijn
voor de sociaaleconomische vitaliteit van het platteland en in financiële
zin ook voor de uitvoering van een groot deel van het rijksbeleid voor natuur
en platteland, draagt ook LNV bij aan de leefbaarheid en
economische ontwikkeling van het platteland, bijvoorbeeld door de
groene functies van het platteland zo toegankelijk mogelijk te maken voor
iedereen. Immers: het platteland is als het ware de voortuin van de stad;
daar waar stedelingen naartoe kunnen voor recreatie en ontspanning. Groen
is belangrijk voor het welbevinden van mensen. We moeten er voor zorgen dat
er een positieve spiraal bestaat waarin de essentiële verbinding tussen
platteland en stad beide gebieden versterkt. De minister van LNV zet daarom
in op openstelling, betere bereikbaarheid en ruimere recreatieve gebruiksmogelijkheden
van de 95 000 hectare natuurgebied in de buurt van de stad.
 Domein: Voedsel, dier en consument (kabinetsdoelstelling
25)
 Producenten van voedsel, inclusief houders van dieren, zijn primair verantwoordelijk
voor de veiligheid en de kwaliteit van producten. De overheid heeft een belangrijke
taak in het borgen van voedselveiligheid, bijvoorbeeld via normstelling op
Europees en op internationaal niveau via Codex Alimentarius. Doel daarbij
is een veilig en hoogwaardig voedselaanbod in Nederland. Voedselkwaliteit gaat verder dan voedselzekerheid en voedselveiligheid;
zij heeft ook betrekking op de omstandigheden en wijze waarop het voedsel
is geproduceerd. Investeringen in gezond en duurzaam voedsel leveren in toenemende
mate een concurrentieeel voordeel op en zijn daarmee niet alleen profijtelijk
voor het welzijn en de gezondheid van de mensen en de planeet maar ook voor
de economische positie en toekomstwaarde van ondernemingen die hierin investeren.
 Op 29 juni 2009 heeft de minister van LNV de nota «Duurzaam voedsel»
aan de Tweede Kamer gestuurd. De nota heeft de ambitie dat Nederland in 2015
koploper is op het gebied van duurzaam voedsel en een voorbeeld is voor de
international gemeenschap. Speerpunten van beleid zijn het stimuleren van
duurzame innovaties in het Nederlandse agrofoodcomplex, de consument
in staat stellen en verleiden tot duurzame voedselconsumptie, en internationale
agendering en beïnvloeding van deze thematiek.
 
 De consument speelt een doorslaggevende rol in het bereiken van een hoger
niveau van voedselkwaliteit. Daarom is een verantwoord
consumptiepatroon van Nederlandse consumenten belangrijk. Maatschappelijke
wensen ten aanzien van dierenwelzijn werken door in de hele productiekolom
en leiden tot verduurzaming van de sector. Dat is een positieve ontwikkeling.
Deze uitdaging vraagt van het Nederlandse agrocluster een ambitieuze inzet.
 
 De Europese Commissie heeft ook aandacht voor voedselkwaliteit. De agrovoedingssector
moet de komende jaren op deze aanpak voortbouwen om concurrerend en winstgevend
te blijven. De EU-landbouw- en levensmiddelensector staat bekend om haar producten
van uitstekende kwaliteit met hoge toegevoegde waarde. Dit streven naar kwaliteit
is een belangrijk onderdeel van de strategie die de agrovoedingssector van
de EU op de wereldmarkt voert.
 
 
 Verbetering van dierenwelzijn is een speerpunt
van beleid. In februari 2010 brengt de minister de eerste «Staat van
het Dier» uit. Vanaf dan moet dit rapport elk jaar inzicht geven in
hoe het is gesteld met het dierenwelzijn en diergezondheid in ons land. De «Staat
van het Dier» is gebaseerd op onderzoek van de Animal Science Group
(ASG) van de Wageningen Universiteit en richt zich op landbouwhuisdieren,
paarden, hobbydieren, kweekvis, huisdieren, circusdieren en dierentuindieren.
Nederland is het eerste land in Europa dat een dergelijke monitoring opzet.
 
 Binnen de Europese Unie is de wetgeving op het gebied van diergezondheid
vrijwel volledig geharmoniseerd. De activiteiten van de Europese Commissie
op dit gebied gaan uit van de erkenning dat dieren wezens met gevoel zijn.
Het algemene doel is ervoor te zorgen dat dieren niet onnodig worden blootgesteld
aan pijn of leed en eigenaars/houders van dieren ertoe te verplichten minimale
welzijnseisen in acht nemen. De EU-strategie voor diergezondheid en de herziening
van de transportverordening zijn hierbij belangrijke dossiers. Beleid en regelgeving
worden dus in hoge mate bepaald door communautair en internationaal beleid.
De Nederlandse vertaling daarvan is neergelegd in de Nationale Agenda Diergezondheid. We streven naar een hoog gezondheidsniveau van de Nederlandse veestapel.
 De verantwoordelijkheid voor de zorg en gezondheid van het dier ligt primair
bij de dierhouder. Het accent van de rol van de overheid ligt bij stimuleren,
faciliteren, communiceren, kennisontwikkeling en kennisoverdracht, in samenwerking
met maatschappelijke partijen.
 
 De nadruk van het beleid voor diergezondheid ligt op preventie. Een breed
begrip dat loopt van preventie op bedrijfsniveau tot controles aan de grenzen
en van goede hygiëne en huisvesting en mogelijkheden voor vaccinatie
tot strenge regels voor het transport van landbouwhuisdieren. Maar dit begrip
omvat bijvoorbeeld ook steun aan programma’s in Azië, Oost-Europa
en Afrika om dierziekten aan de bron te voorkomen, tracking en tracing, innovatie, en kennisontwikkeling
en -verspreiding.
 
 Ondanks de nadruk op preventie is een uitbraak van een zeer besmettelijke
dierziekte nooit helemaal uit te sluiten. Het is daarom zaak nieuwe en bedreigende dierziekten zo vroeg mogelijk te detecteren ter voorkoming
van grote epidemieën of risico’s voor de volksgezondheid. Met name
de relatie tussen humane gezondheid en diergezondheid is van belang. Ook internationaal
wordt de toenemende verwevenheid van gezondheidskwesties van mens en dier
onderkend (one health). Onverhoopte uitbraken moeten met een goed oog voor
de volksgezondsbelangen en op een veterinair, economisch en maatschappelijk
verantwoorde manier bestreden worden.
 Kabinetsdoelstellingen
 Hieronder volgt per kabinetsdoelstelling uit het Beleidsprogramma «Samen
werken, samen leven» de bijdrage van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit aan deze doelstellingen.
 1. Eén Europa met een stevig draagvlak onder
de burgers, dat zich richt op de terreinen waar het meerwaarde levert en zich
niet begeeft op terreinen waar lidstaten het beter zelf kunnen regelen. 
 Doelstelling minister LNV
 
 – Bij de herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) zijn de Europese inkomenstoeslagen voor een groot deel
gekoppeld aan het realiseren van maatschappelijke waarden als voedselveiligheid,
het in stand houden van landschap en natuur en de zorg voor milieu en dierenwelzijn.
 
 
 De Nederlandse inzet in de discussie over de toekomst van het GLB is vastgelegd
in het coalitieakkoord (TK 30 891, nr. 4), de kabinetsreactie op het «issues
paper» van de Europese Commissie over de begrotingsherziening (TK 31 202,
nr. 24) en de Houtskoolschets Europees landbouwbeleid 2020 (TK 28 625, nr. 60). Rode draad van de Nederlandse positie
is dat ook in de toekomst de noodzaak blijft bestaan voor Europees beleid
dat specifiek is gericht op een vitale landbouw en een vitaal platteland,
maar dat het transitieproces van het GLB nog niet is voltooid. Verdere stappen
op het pad van meer marktgerichtheid en meer sturing op maatschappelijke doelen
zijn nodig. In de Houtskoolschets heeft het kabinet vastgelegd dat wat Nederland
betreft de Europese inkomenstoeslagen van de land- en tuinbouw op termijn
worden omgebouwd naar een systeem van marktgerichte beloningen aan landbouwers
en andere plattelandsondernemers met agrarische activiteiten voor zichtbare
realisatie en instandhouding van gewenste maatschappelijke waarden, zoals
instandhouding landschap en natuur en de zorg voor milieu en dierenwelzijn.
De health check van het GLB en de uitwerking daarvan
naar de Nederlandse situatie vormt een betekenisvolle stap in dit proces.
Het nieuwe GLB is ook een steun in de rug voor een gezond ondernemersklimaat
in de landbouw, waarbij level playing field, innovatie en versterking van
de concurrentiekracht sleutelbegrippen zijn. Een toekomstgerichte landbouw
is een innovatieve landbouw, steeds op zoek naar mogelijkheden om kosteneffectief
in te spelen op ontwikkelingen in de markt en met de hoge ambitie om duurzaam
te produceren, met respect voor mens, dier en milieu.
 
 Het kabinet is van oordeel dat de resterende handelsverstorende elementen
in het gemeenschappelijke markt- en prijsbeleid op termijn kunnen worden afgebouwd
met oog voor een level-playing-field. Dit betreft onder meer exportrestituties,
die op basis van toezeggingen vande EU in de WTO in 2013 zullen
worden beëindigd, en onbeperkte interventieregelingen. Wel blijft een
publieke noodvoorziening nodig in geval van ernstige marktverstoringen. Met
minder handelsverstorende steun wordt ook recht gedaan aan de belangen van
ontwikkelingslanden. Het GLB zal in de toekomst in de eerste plaats gericht
moeten zijn op versterking van innovatie en verduurzaming van het agrarisch
ondernemerschap.
 
 Naast meer marktoriëntatie zal er in het GLB meer aandacht moeten
komen voor het belonen van maatschappelijke waarden op het gebied van bijvoorbeeld
milieu, dierenwelzijn, biodiversiteit, hernieuwbare energie, waterbeheer en
landschap. Het GLB zal zich in de nabije toekomst meer moeten richten op boeren
en plattelandsondernemers die actief bijdragen aan de basiskwaliteit van maatschappelijke
waardevolle gebieden en op agrarische ondernemers die (bovenwettelijke) prestaties
leveren, o.a. op het gebied van diergezondheid, dierenwelzijn en groene of
blauwe publieke diensten. Zij verdienen daarvoor een passende beloning. In
Europees verband zullen hiervoor beleidskaders afgesproken moeten worden.
Deze Europese beleidskaders, binnen de randvoorwaarden van een gelijk speelveld,
moeten wel de nodige ruimte bieden voor nationale invulling, zodat rekening
gehouden kan worden met de grote verschillen die op regionaal niveau tussen
landbouwregio’s bestaan.
 
 Vereenvoudiging van regelgeving om de administratieve lasten van het agrarische
bedrijfsleven terug te dringen, blijft een belangrijk onderwerp als het over
de hervorming van het GLB gaat – ook in de komende jaren. LNV zal zich
inzetten voor de verdere agendering van voorstellen die eerder zijn opgenomen
in de kabinetsreactie (april 2009) op het Actieprogramma voor Administratieve
Lastenverlichting van de Europese Commissie. Het merendeel van deze voorstellen
heeft betrekking op vereenvoudiging van de uitvoering van de directe inkomenssteun
van het GLB. Bijvoorbeeld door het harmoniseren van voorschriften in verschillende
regelingen van het GLB en het wegnemen van informatieverplichtingen die leiden
tot disproportionele lasten (voor aanvrager én overheid).
 
 In 2010 worden de in 2009 overeengekomen GLB-hervormingen in het kader
van de health check in Nederland van kracht. In
dat verband komt in de periode tot 2013 ca. 145 miljoen euro extra beschikbaar
voor Nederland in het kader van Europees plattelandsbeleid. Ook wordt de komende
jaren elk jaar 22 miljoen euro aan Europese inkomenssteun ingezet voor de
gerichte beloning van specifieke maatschappelijke prestaties. Hiermee wordt
een belangrijke volgende stap gezet in de door het kabinet nagestreefde verdere
innovatie, verduurzaming en vermaatschappelijking van het GLB. Begin 2010
zal het kabinet met een nadere uitwerking komen van de visie die in de Houtskoolschets
is gepresenteerd. Het gaat dan om beantwoording van de vraag welke stappen
op welke momenten gezet kunnen worden om het GLB op weg naar 2020 nog sterker
te verbinden aan maatschappelijke waarden, bijvoorbeeld in maatschappelijk
waardevolle gebieden. Tegelijk zal Nederland op basis van de kabinetsvisie
op de toekomst van het GLB een actieve rol vervullen in het debat over de
toekomst van de EU-begroting, dat naar verwachting vanaf dit najaar in Europa
gevoerd zal gaan worden.
 Medio 2010 zal de Europese Commissie in een Mededeling haar ideeën
over de toekomst van het GLB ná 2013 ontvouwen. Nederland deed dat
al in september 2008. De Nederlandse ideeën over de toekomst van het
GLB spelen een belangrijke rol in de Europese discussie, die met de presentatie
van de Commissiemededeling in 2010 in een nieuwe fase komt.
 
 In mei 2009 deed de Europese Commissie het Groenboek verschijnen waarmee
de discussie over de toekomst van het Europese Visserijbeleid na 2012 is gestart.
Het is duidelijk dat het huidige Europese visserijbeleid aan vernieuwing toe
is: meerdere resultaten van het beleid zijn immers niet positief. Veel uitdagingen
moeten worden opgepakt, bijvoorbeeld als het gaat om de bijvangsten. Innovatie
en verduurzaming staan daarbij centraal. Het kabinet streeft binnen het Europese
visserijbeleid naar een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen (visbestanden)
binnen en buiten Europese wateren, naar perspectief voor een maatschappelijk
geaccepteerde duurzame en doeltreffende visserijsector, en naar een uitvoerbaar
en handhaafbaar pakket aan maatregelen voor het beheer van de visserijbestanden.
In het najaar van 2009 zal de minister van LNV na overleg met de meest betrokken
organisaties en maatschappelijke geledingen namens het Kabinet de houtskoolschets
voor het Europese Visserijbeleid uitbrengen. Deze zal dan in 2010 mede op
basis van de Europese discussie verder worden uitgewerkt.
 Beoogde effecten en resultaten in 2010
 • In 2010 uitvoering van de besluiten die zijn genomen over de nationale
doorwerking van de health check van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. Verdere innovatie, verduurzaming en «vermaatschappelijking»
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid door de inzet van 22 miljoen euro
voor het stimuleren van dier- en milieuvriendelijke productiemethoden, een
brede weersverzekering, een vaarvergoeding in waterrijke landbouwgebieden
en de introductie van een identificatie- en registratiesysteem voor schapen
en geiten.
 • Uitbreiding van de middelen voor Nederland uit het Europees plattelandsbeleid
in 2010 met ruim 16 miljoen euro voor ondersteuning van maatschappelijke waarden
op het gebied van natuur-, milieu-, gebieden- en waterkwaliteit, innovatie
en duurzame energie. Middelen worden ingezet voor akkerrandenbeheer, maatregelen
gericht op verbetering van de waterkwaliteit en het beheer van waterkwantiteit,
maatregelen gericht op het verhogen van milieukwaliteit en een verdere reductie
van milieuverliezen uit de landbouw, innovatie van de landbouw, landbouwgebonden
productie van duurzame energie en een vergoeding voor landbouwers in maatschappelijk
waardevolle gebieden.
 • In 2010 zal de midterm review plaatsvinden
van het Europees plattelandsbeleid. Nederland zal die aangrijpen om verdere
stappen te zetten langs bovengenoemde lijnen.
 • Voortzetting van de maatschappelijke dialoog en consultatie over
de toekomstige invulling van het GLB in 2010 op basis van de uitkomsten van
de keukentafelgesprekken en andere consultatierondes in 2008 en 2009. Uitvoering
van een onderzoekspilot naar gebiedsgerichte beloning van maatschappelijke
prestaties.
 • De Kamer wordt begin 2010 geïnformeerd over de verdere uitwerking
van de Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020.
 • In het najaar van 2009 zal, na overleg met de meest betrokken organisaties
en maatschappelijke geledingen, namens het Kabinet de houtskoolschets voor
het Europese Visserijbeleid worden uitgebracht. 
 6. Duurzame economische ontwikkeling bevorderen en
armoedebestrijding met kracht voortzetten en uitwerken in het project «De
Millennium Ontwikkelingsdoelen Dichterbij».
 Doelstelling minister LNV
 
 – Bijdrage leveren aan armoedebestrijding op
het platteland in ontwikkelingslanden via kennisoverdracht gericht op verbetering
productiviteit, winstgevendheid en duurzaamheid.
 
 
 Er wordt in de wereld voldoende voedsel geproduceerd om iedereen te kunnen
voeden. Toch heeft nog steeds bijna één miljard mensen een inkomen
van minder dan 1 dollar per dag en lijden meer dan 800 miljoen mensen honger.
Het is onze internationale opgave om het aantal mensen in de wereld dat in
armoede leeft in 2015 te halveren. Met de notitie «Landbouwontwikkeling,
rurale bedrijvigheid en voedselzekerheid» heeft het kabinet eerder de
sporen gepresenteerd waarlangs extra inzet wordt gepleegd. Die sporen zijn
productiviteitsverbetering in de landbouw, «enabling environment»,
duurzame ketenontwikkeling, verbeterde markttoegang en voedselzekerheid en
overdrachtsmechanismen. De ministeries van LNV en voor Ontwikkelingssamenwerking
(OS) coördineren de activiteiten die voortvloeien uit de genoemde notitie.
In 2010 zal de uitvoering van de nota met kracht worden voortgezet.
 
 Het kabinet hecht, mede in het licht van de economische crisis, waarde
aan de totstandkoming van duurzame groei. De inspanningen op het gebied van
handel en duurzaamheid worden daarom voortgezet conform de kabinetsvisie handel
en non-trade concerns.
 
 De maatschappelijke druk op bedrijfsleven en overheid voor een gecombineerde
aandacht voor armoedebestrijding (people), economische
groei (profit) en ecologische duurzaamheid (planet) bij de verduurzaming van internationale grondstoffenketens
is groot. Daarom worden initiatieven ontwikkeld op het gebied van ecologisch
en maatschappelijk verantwoorde productie. Hierbij wordt uitgegaan van een
volwaardige positie voor de telers en duurzaam gebruik van biodiversiteit
en natuurlijke hulpbronnen. Verdere opschaling en mainstreaming van deze ketens, waaronder soja, palmolie, koffie, cacao en hout,
is in volle gang en draagt bij aan het creëren van internationale handelsketens
waarin aandacht bestaat voor de economische, sociale en ecologische aspecten.
Hierbij wordt synergie gezocht met het door de minister van LNV mede ondertekende
Schokland-akkoord over verduurzaming van ketens en het Initiatief voor Duurzame
Handel. Als forum voor overleg en het maken, monitoren en respecteren van
internationale afspraken functioneren met name de zogenaamde Rondetafels.
LNV zal de Rondetafels voor palmolie en soja krachtig blijven ondersteunen.
Doelstelling is om tot criteria te komen voor duurzame productie, die ook
als basis kunnen dienen voor certificering in de internationale handel.
 
 In 2010 zal LNV, gezamenlijk met een consortium van verwerkende bedrijven
en andere betrokken departementen, nieuwe initiatieven ontwikkelen om de ontbossing
ten gevolge van de aanleg van palmolieplantages te stoppen. Onder andere door
de opzet van programma’s om de productiviteit van bestaande plantages
sterk te vergroten, met name die van smallholders, en tevens door op mondiaal
niveau in te zetten op de verdere ontwikkeling van financiële instrumenten
voor duurzaam bosbeheer. Daarnaast zal LNV in 2010 een zogenaamd «Country
Led Initiative» over illegale houtkap organiseren in het kader van het
VN bossenforum. LNV zal zich verder actief blijven inzetten,
op zowel mondiaal- als EU-vlak (o.a. FLEGT), in de strijd tegen illegale houtkap.
Dit gebeurt door bilateraal steun te verlenen aan capaciteitsopbouw en aan
maatregelen die de handel in illegaal hout onmogelijk maken, c.q. de handel
in legaal en duurzaam hout bevorderen. Tevens zal Nederland zich inzetten
voor een internationaal verbod op de handel in illegaal hout.
 
 In mei 2009 heeft Nederland in de persoon van de minister van LNV de 17e
sessie van de VN-commissie voor Duurzame Ontwikkeling (CSD-17) voorgezeten.
Tijdens deze bijeenkomst is vooral gesproken over de beleidsthema’s
landbouw, plattelandsontwikkeling, landbeheer, droogte, verwoestijning en
Afrika. Juist nu de wereld te maken heeft met diverse crises, te weten de
voedselcrisis, de energie-/klimaatcrisis en de economische crisis, is de rol
van landbouw erkend voor de aanpak ervan. Landbouw wordt niet langer gezien
als onderdeel van het probleem, maar als onderdeel van de oplossing voor deze
crises. Belangrijke uitkomsten zijn daarnaast de noodzaak voor verdere intensivering
van investeringen in duurzame landbouwontwikkeling met name in Afrika, een
duurzame Groene revolutie in Afrika, de cruciale relatie tussen klimaat en
landbouw en de noodzaak van extra financiële ondersteuning voor de implementatie
van afgesproken maatregelen in ontwikkelingslanden voor duurzame landbouwontwikkeling
vanuit private, publieke, nationale en internationale hoek. Daarnaast is er
overeenstemming bereikt over het multifunctionele karakter van landbouw met
een verwijzing naar «ecosystem services», de noodzaak van het
verduurzamen van de biobrandstofproductie en het focusseren op integraal land-
en watermanagement.
 
 Als onderdeel van de opvolging van CSD-17 zal de minister van LNV zich
inzetten om genoemde thema’s te koppelen aan belangrijke beleidstrajecten
van het Kabinet en collega’s. Met de minister voor OS zal worden nagegaan
hoe de aanbevelingen versterkt kunnen doorwerken in de uitvoering van de LNV/OS-notitie
over Landbouw, Rurale Bedrijvigheid en Voedselzekerheid, onder andere voor
een groene revolutie in Afrika. Verder zal het kabinet zich inzetten om de
landbouw een meer centrale rol te laten spelen in het klimaatproces. In het
kader van de implementatie van de nota Landbouw, Rurale Ontwikkeling en Voedselzekerheid
zal worden bezien of maatregelen op het gebied van adaptatie en mitigatie
in de landbouw in ontwikkelingslanden kunnen worden ondersteund. Met de staatssecretaris
voor Verkeer en Waterstaat zal worden nagegaan hoe het leggen van verbindingen
tussen landbouw en water kan worden versterkt via het interdepartementale
beleidsprogramma Water Mondiaal. Op het gebied van onderzoek zal bij de opvolging
van CSD-17 o.a. worden samengewerkt met het recent opgerichte Centum voor
Duurzame Ontwikkeling en Natuurlijke Hulpbronnen van Wageningen Universiteit.
Ook zal het initiatief van Wageningen Universiteit voor een centrum voor voedselzekerheid
en ondernemerschap en initiatieven van het bedrijfsleven voor verduurzaming
van handelsketens worden ondersteund.
 
 LNV zet zich ook in voor het bevorderen van duurzame economische ontwikkeling
van met name de agrarische sector en het platteland in ontwikkelingslanden.
Dat gebeurt onder andere door het sluiten van partnerschappen, gericht op
een integrale aanpak van knelpunten in de gehele handelsketen. Overheden,
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties werken op innovatieve wijze
samen aan het vergroten van duurzaamheid.
 In 2010 worden met name de partnerschappen met Vietnam, Ethiopië
en Mauritanië (voor zover de politieke situatie aldaar dit
toelaat) uitgebreid en voortgezet. Hiervoor zijn werkprogramma’s gemaakt
die het komende jaar zullen worden uitgevoerd.
 De uitvoering van de LNV/OS-notitie over Landbouw, Rurale Bedrijvigheid
en Voedselzekerheid zal krachtig worden voortgezet. Naast het multilaterale
kanaal zal de bilaterale samenwerking worden uitgebreid met een aantal landen,
waarbij de Nederlandse ambassades, inclusief de LNV-vertegenwoordigingen,
een centrale rol spelen. LNV heeft extra onderzoeksgelden (€ 5,5
mln., 2009–2011) aangewend voor de uitvoering van specifieke bilaterale
projecten. Hiervan worden onder andere projecten uitgevoerd in Zuid-Afrika,
Ethiopië, Kenia en Zuid-Soedan.
 
 Naast lokale en regionale markten zijn internationale markten voor producenten
in ontwikkelingslanden van belang. In het kader van de WTO Doha-ronde wordt
gestreefd naar multilaterale liberalisering van de handel in landbouwproducten,
inclusief het afschaffen van alle vormen van exportsteun, een ambitieuze vergroting
van markttoegang, en substantiële vermindering van handelsverstorende
subsidies. LNV blijft zich inzetten voor een ambitieus en evenwichtig Doha-akkoord
in de WTO dat rekening houdt met de offensieve en defensieve belangen van
Nederland en serieus werk maakt van de ontwikkelingsdimensie van deze ronde.
 De minister van LNV heeft, mede namens het ministerie van Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamerwerking, in 2009 een overeenkomst gesloten met
de regering van Afghanistan voor steun aan het landbouwonderwijs, met name
het landbouwpraktijkonderwijs. Activiteiten vinden zowel plaats in de hoofdstad
Kabul als in Uruzgan. Het initiatief van LNV wordt gecompleteerd met activiteiten
van het Nederlandse agrarische bedrijfsleven in Afghanistan. Deze overeenkomst
zal in 2010 voluit in uitvoering komen.
 Beoogde effecten en resultaten in 2010
 • Nederland zal een initiërende en stimulerende rol blijven
vervullen bij de implementatie van de besluiten van CSD 17. Dit zal in nauwe
samenwerking plaatsvinden met betrokken VN-organisaties zoals FAO, Wereldbank,
IFAD, UNEP en CSD-secretariaat (DESA). Eén van de speerpunten betreft
de relatie tussen landbouw en klimaat. Door het Zweeds EU-voorzitterschap
zijn voorstellen aangereikt voor de concrete EU-inzet op dit vlak voor de
klimaatonderhandelingen in Kopenhagen later dit jaar. Voorts worden ontwikkelingslanden
in het kader van de implementatie van de nota Landbouw, Rurale bedrijvigheid
en Voedselzekerheid ondersteund bij het opstellen van concrete klimaatprogramma’s.
 • Met de staatssecretaris voor Verkeer en Waterstaat zal worden nagegaan
op welke wijze het leggen van verbindingen tussen landbouw en water kan worden
versterkt via het interdepartementale beleidsprogramma Water Mondiaal. Partnerships
op dit gebied in verschillende ontwikkelingslanden, zoals bijvoorbeeld Vietnam,
worden gecontinueerd en waar nodig versterkt.
 • Bij de opvolging van CSD-17 wordt samengewerkt met Wageningen Universiteit
en Researchcentrum op het terrein van het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling
en Natuurlijke Hulpbronnen en het centrum voor voedselzekerheid en ondernemerschap.
 • De implementatie van de nota Landbouw, Rurale Bedrijvigheid en
Voedselzekerheid zal in 2010 verder vorm krijgen langs de daarin genoemde
sporen. Naast het multilaterale kanaal zal de bilaterale samenwerking worden
uitgebreid met een aantal landen. Onderzoeksgelden (€ 5,5
miljoen, 2009–2011) worden aangewend voor de uitvoering van specifieke
bilaterale projecten in onder meer Zuid-Afrika, Ethiopië, Kenia en Soedan.
Ook ondersteunt de minister van LNV, mede namens de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
het landbouwpraktijkonderwijs in Afghanistan.
 • Initiatieven van het bedrijfsleven voor verduurzaming van productie
en handelsketens worden in 2010 ondersteund.
 • Op het gebied van de handel in duurzaam hout zal Nederland in samenwerking
met een aantal andere lidstaten in het kader van het United
Nations Forum on Forests in 2010 een zogenaamd «Country Led
Initiative» over maatregelen (verbod) voor de handel in illegaal hout
organiseren.
 11. Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder
uitval.
 Doelstelling minister LNV
 
 – In overeenstemming met de Lissabondoelstelling
moet het voortijdig schoolverlaten in 2012 ten opzichte van 2002 met 50%
worden teruggedrongen. Voor het groen onderwijs leidt dit tot maximaal voortijdig
schoolverlaten van 15% in 2012. In lijn met de realisatie en dit streefpercentage
wordt het maximum voor 2010 op 20% gesteld.
 
 
 Voor het innovatief en concurrerend vermogen van de groene sectoren en
het oplossen van grote maatschappelijke vraagstukken (op het gebied van voedselvoorziening,
duurzame producten, leefmilieu en biodiversiteit) is een kwalitatief sterke
en voor alle bevolkingsgroepen toegankelijke groene onderwijskolom van belang.
LNV wenst dat het groen onderwijs aansluit op de behoeften van de arbeidsmarkt.
Het tekort aan hoog opgeleide arbeidskrachten is in enkele vakgebieden niet
zo groot geweest sinds de jaren ’70. In de agrosector wordt het tekort
aan vakkrachten versterkt doordat te veel deelnemers het onderwijs verlaten
zonder diploma. Het huidige, hoge kwaliteitsniveau van het groen onderwijs
moet gehandhaafd blijven, en waar nodig en mogelijk verbeterd worden.
 
 Het groene onderwijs is in de algemene onderwijswetgeving geregeld. Tegelijkertijd
is het zorgvuldig ingebed in het kennissysteem van en voor de sectoren van
LNV en draagt als zodanig bij aan kennisverspreiding en effectieve samenwerking
op de diverse beleidsthema’s. De uitdaging is om via het onderwijs de
effectiviteit van kennisontwikkeling, innovatieprocessen en het proces van
waardecreatie uit kennis (kennisvalorisatie) te versterken. LNV hecht zeer
aan clustering van onderwijs, onderzoek en innovatiemogelijkheden. LNV, de
kennisinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties in het
groene domein moeten meer en efficiënter gebruik maken van geld, kansrijke
innovaties en talent. Inmiddels heeft het domein Landbouw en Natuurlijke omgeving
(LNO-domein) een aanzienlijke verbreding ondergaan, waardoor het steeds meer
verweven is geraakt met andere beroepsdomeinen. De beleidsvelden van de minister
van LNV hebben eenzelfde ontwikkeling doorgemaakt. Het groene onderwijs moet
daarom in bredere en nieuwe samenwerkingsverbanden met bedrijven en onderwijsinstellingen
van andere domeinen participeren. De minister van LNV zal haar visie, strategie
en beleid samen met het groene onderwijs ontwikkelen.
 
 LNV zet zich in om de streefwaarden van de strategische doelstellingen
van het Lissabonakkoord te realiseren. Tevens levert het departement een bijdrage
aan het (aanvullend) Coalitieakkoord, de uitvoering van het actieplan
leraren, de kwaliteitsagenda VO, de strategische agenda BVE en de doelen van
de Strategische agenda hoger onderwijs.
 Kwaliteit van het (hoger) onderwijs
 De Groene Kennis Coöperatie, waarin alle groene instellingen zijn
verenigd, speelt een belangrijke rol als het gaat om samenwerking op inhoud
teneinde de kwaliteit van het groene onderwijs verder te verhogen. Die samenwerking
overstijgt de onderwijskolom en strekt zich uit naar onderzoek en de beroepspraktijk.
Het Wageningen Universiteit en Reseachcentrum (WUR)-complex is in dit verband
een goed voorbeeld hoe praktijk, onderzoek en onderwijs met elkaar kunnen
worden verbonden. Ook de Hogere Agrarische Scholen nemen hierbij een prominente
plaats in: om kenniscirculatie en innovatie te stimuleren experimenteert het
HAO bijvoorbeeld met loketten voor ondernemers en Groene-Plus lectoraten.
Op die manier geven zij vorm aan het concept van de school als kenniscentrum
in de regio, en bevorderen zij tegelijkertijd de motivatie en praktijkgerichtheid
van de onderwijsdeelnemers en docenten.
 
 De WUR behoort op basis van publicaties en citaties wereldwijd tot de
top 5 binnen haar vakgebied. In 2009 heeft voor het derde opeenvolgende jaar
een onderzoeker van de WUR een Spinoza-prijs gewonnen. De kwaliteit van het
groene hoger onderwijs wordt door de studenten gemiddeld als goed beoordeeld.
De WUR krijgt van alle universiteiten de hoogste studentenwaardering en HAS
Den Bosch scoort op dit punt als vijfde van alle HBO-instellingen. LNV werkt
in dit kader in het bijzonder aan een Kwaliteitsagenda voor het opleiden van «groene»
leraren, als een vakdepartementale uitwerking van het Actieplan Leerkracht.
De kwaliteitsagenda is met name gericht op de groene lerarenopleiding en op
verdere professionalisering van leraren in het groene onderwijs.
 In de afgelopen jaren heeft het groene onderwijs de achterstand op het
gebied van examenkwaliteit weten om te buigen in een voorsprong. Competentiegerichte
examenprogramma’s zullen in de komende jaren een bijdrage leveren aan
de kwaliteitsverbetering van het groene vmbo.
 Verminderen van uitval in het (hoger) onderwijs
 Om het aantal studenten dat zonder diploma de opleiding verlaat terug
te dringen is LNV in dialoog met de groene onderwijsinstellingen. De deelname
aan het hbo-groen lijkt zich na jarenlange lichte daling nu te stabiliseren.
Het aantal studenten aan de WUR is in de periode 2004–2008 licht gestegen.
Verwachting is dat deze groei zal toenemen door de sterke toename van de instroom
van nieuwe studenten uit het vwo, uit andere landen en de doorstroom vanuit
het hbo. Ook stijgt het aantal promoties per jaar. Door middel van internationale
profilering stimuleren HBO-groen en WUR de instroom van nieuw talent. Agrarische
opleidings centra (aoc’s) stimuleren het afstuderen op hogere niveau’s
en een goede aansluiting op het hbo-groen. Uit het Onderwijsjaarverslag 2008
blijkt dat het Groen onderwijs beter scoort op het gebied van voortijdig schoolverlaten
dan het overig onderwijs. De inzet is deze voorsprong te behouden. De AOC’s
nemen meer dan andere sectoren deel aan experimenten met een doorlopende leerlijn
van vmbo naar mbo-2; en de ontwikkelagenda die AOC-raad en LNV hebben afgesproken
legt veel nadruk op loopbaanoriëntatie en -begeleiding, teneinde uitval
te voorkomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator
 Referentiewaarde 
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Kwaliteitsniveau groen onderwijs en onderzoek 
 71% VO voldoende 87%
MBO voldoende 
 2008
 73% VO voldoende 88% MBO voldoende 
 81% VO voldoende 93%
MBO voldoende 
 2015 
 Inspectie voor het onderwijs
 
 
 2. Doorstroom binnen het groene onderwijs 
 Voortijdig schoolverla- ten 24,9%
 2008
 VSV 20%
 VSV 15%
 2012
 Cfi 
 
 
 
 MBO-BOL4
naar HBO 34%
 2007
 MBO-BOL4 naar HBO 35%
 MBO-BOL4 naar HBO 36%
 2013
 ROA 
 
 
 Output
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal promovendi WUR 
 224 
 2008
 210 
 Tussen
200 en 250 
 2015 
 LNV
 
 
 
 
 
 1. Er wordt ingezet op een stijging voor het vo met 2% en voor
het mbo met 1% per jaar.
 De inspectie voor het onderwijs bepaalt periodiek op basis van meerdere
gestandaardiseerde criteria welk percentage groene scholen voldoende kwaliteit
heeft.
 2. Er wordt ingezet op een stijging van de doorstroom mbo-bol4 (Het hoogste
niveau van de Beroepsopleidende leerweg) naar HBO met jaarlijks 1%
t.o.v. de referentiewaarde in 2007.
 In het kader van het terugdringen voortijdig schoolverlaten (Lissabondoelstelling)
wordt gemeten welk percentage leerlingen zonder startkwalificatie (minimaal
mbo-2 niveau) het onderwijs verlaat. Daarnaast wordt de doorstroom van mbo
naar hbo gemeten. Mbo-bol4 (voltijd mbo met het hoogste eindniveau) biedt
binnen het groen onderwijs de beste uitgangspositie voor die doorstroom.
 14. Het versterken van het innovatief vermogen van
de Nederlandse economie.
 Doelstelling minister LNV
 
 – Innovatiekracht van de agrosector stimuleren
zodat in 2010 bij minimaal 13% van de bedrijven in de agrosector product-
en procesinnovaties plaatsvinden en de concurrentiekracht stijgt.
 
 
 Nederland heeft geavanceerde, innovatieve agroketens. Het WUR-complex
speelt in dit kader een vooraanstaande rol als aanjager van maatschappelijke
innovaties vanuit het wetenschapsdomein. Een voorbeeld hiervan zijn de zes
innovatiesporen in de voer-mestketen die in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven
worden onderzocht: de vermindering aanvoer fosfaat in veevoer (1), bioraffinage
(2), verbeteren winning energie uit mest (3), verbetering mestscheiding en
toepassing (4), de pilot kunstmestvervangers (5) en fosfaatterugwinning uit
dierlijke mest via diverse scheidingstechnieken (6). Veel ondernemers houden
zich bezig met de stapsgewijze vernieuwing van producten en productiewijzen.
Desondanks blijven er knelpunten op het gebied van milieu, ruimte, welzijn
dieren, diergezondheid en het gebruik van middelen. LNV kiest voor sturing
op innovaties. Ontwikkelingssprongen en doorbraken zijn noodzakelijk. Enkele
belangrijke lijnen staan in de Maatschappelijke Innovatieagenda
Duurzame Agro-Visserijketens (MIA DAV). Deze is toegespitst op de oplossing
van maatschappelijke problemen rond en binnen de agroketens en het vermogen
om te voorzien in de voedsel- en grondstofbehoefte van de toekomst. De MIA
DAV richt zich op nieuwe baanbrekende oplossingen. Voorbeelden zijn programma’s
voor alternatieven voor antibiotica, nieuwe visserij, eiwittransitie en biosolar
systems. Het gaat in veel gevallen om ontwikkelingen op basis van nieuwe,
andere werkingsmechanismen. Het kennisbudget wordt steeds meer hiervoor ingezet.
De MIA DAV is in het kader van het kabinetsproject Nederland Ondernemend Innovatieland
ontwikkeld in interdepartementaal verband, met medewerking van VROM, VWS,
V&W en EZ. Omgekeerd participeert LNV in de MIA’s van andere ministeries.
Het gaat dan om Zorg, Energie, Water, Veiligheid en Onderwijs.
 
 Andere interdepartementale middelen komen voort uit fiscaal beleid gericht
op innovatie en verduurzaming. Van belang zijn met name de energie-investeringsaftrek,
de milieu-investeringsaftrek, vervroegde afschrijving op milieu-investeringen,
de fiscale faciliteit voor Research en Development (octrooibox) en de WBSO
(Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie volksverzekering, onderdeel
Speur- en Ontwikkelingswerk).
 
 Het groene kennissysteem wordt steeds meer vraaggestuurd ingericht. Hiertoe
zijn onder meer kenniskamers ingesteld, die een nieuwe dimensie geven aan
de externe invloed op keuzen voor kennisontwikkeling voor de lange termijn.
Naast de ontwikkeling van een gezamenlijke onderzoeksagenda worden in dit
verband ook bindende afspraken gemaakt tussen overheid, bedrijfsleven en onderzoek
over rollen, verantwoordelijkheden en bestuurlijk en financieel commitment.
Door samenhang te creëren wordt beoogd de effectiviteit van de inzet
van de diverse betrokken partijen te vergroten. Het betreft kenniskamers op
het gebied van Natuur, Landschap en Platteland/Voedsel, Dier en Consument,
en het Agrocluster.
 
 De inzet van subsidieregelingen voor innovatie door ondernemers wordt
voortgezet. Daarnaast geven de sectorinnovatie-agenda’s (melkveehouderij,
varkenshouderij, pluimveehouderij, tuinbouw) een kader voor collectieve ontwikkelingen
in de respectievelijke sectoren. LNV ondersteunt deze ontwikkeling. Voor kennisvragen
uit deze agenda’s worden middelen beschikbaar gesteld uit het kennisbudget.
Ook is er permanente aandacht voor de knelpunten die ondernemers, met name
op het gebied van regelgeving, ondervinden bij het realiseren van hun plannen.
De innovatieagenda’s hebben inmiddels bewezen een goed instrument te
zijn voor de synthese van innovatie, verduurzaming en vermaatschappelijking.
 
 Naast kennisontwikkeling blijft kennisverspreiding en -toepassing een
hoofdlijn van het LNV-kennisbeleid. LNV bevordert kennisuitwisseling tussen
onderwijs, onderzoek, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties met het
oog op innovatie, kenniscirculatie en de vorming van een competente beroepsbevolking.
In de regio is een sleutelrol weggelegd voor de Hogere Agrarische Scholen
in het schakelen met WUR en de AOC’s. Ook niet-groene onderwijsinstellingen
kunnen betrokken worden. Gestreefd wordt naar bestuurlijke afspraken op landelijk
en regionaal niveau over doelen, activiteiten en (co)financiering.
 
 De Nederlandse agrarische sector wordt direct getroffen door de gevolgen
van de economische crisis, doordat de omvang van de export afneemt en doordat de sector niet snel kan inspelen op vraaguitval. De prijzen
van agrarische producten dalen waardoor het directe inkomen van agrarische
ondernemers afneemt.
 
 In het kabinetsbesluit van november 2008 en in het aanvullend beleidsakkoord
zijn gerichte stimuleringen op korte termijn opgenomen, die ook voor de agrarische
sector van belang zijn. Dit laatste bevat ook € 50 miljoen voor
stimuleringen in de agrarische sector in 2009 en 2010. Hiermee wordt een impuls
geven aan investeringen in de agrarische sector die enerzijds een stimulerende
werking hebben op de economie en de werkgelegenheid en anderzijds versneld
bijdragen aan de kabinetsdoelstellingen rond verduurzaming. Het beschikbare
budget wordt ingezet voor:
 • de ondersteuning en versnelling van de ontwikkeling van duurzame
stallen;
 • gecombineerde luchtwassers in de veehouderij;
 • intensivering van het Small Business Innovation and Research Programma;
 • het opzetten van een internationaal onderzoekscentrum algen en
 • het verwijderen van verspreid liggend glas.
 Ook heeft het kabinet besloten meer ruimte te maken voor exportkredietverzekeringen.
Met name voor de agrarische sector, die bijna 75 procent van haar productie
exporteert, kan deze maatregel van betekenis zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator
 Referentiewaarde 
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. % innoverende agrarische bedrijven 
 11,6% 
 2006 
 13% 
 15% 
 2012 
 LEI
 
 
 2. Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties 
 78% 
 2008 
 ≥ 80%
 stijgend 
 2011 
 Prosu BV
 
 
 
 
 
 1) Het percentage innoverende agrarische bedrijven geeft het percentage
van de bedrijven weer dat product- of procesinnovaties heeft doorgevoerd in
het betreffende jaar, het gaat hierbij zowel om bedrijven die als eerste bedrijf
iets nieuws hebben doorgevoerd als om innovatieve volgers die bij de eerste
groep behoren die vernieuwingen hebben doorgevoerd, die al eerder door anderen
zijn ingevoerd.
 16. Minder regels, minder instrumenten, minder loketten.
 Doelstelling minister LNV
 
 Onder andere:
 
 
 – administratieve lasten: in 2011 18,5%
minder administratieve lasten voor bedrijven.
 
 
 – toezicht: toezichtlasten – 25%
in 2011.
 
 
 – dienstverlening: in 2011 wordt 100%
van de dienstverlening digitaal aangeboden en loopt 70% daadwerkelijk
via het elektronische kanaal.
 
 
 Zie onderstaande tabel voor verdere doelstellingen.
 
 
 De strijd tegen de regeldruk vindt plaats via drie doelstellingen: minder, makkelijker en merkbaar. Op 5 december 2008 is
een integraal werkprogramma voor de vermindering van regeldruk aan de Tweede
Kamer gezonden. De ambities van dit programma liggen in het verlengde van
de taakstellingen en speerpunten van het kabinet. Oók Europa vermindert
de regeldruk en vertaalt dit in eigen programma’s en acties die ofwel
nationale input ofwel nationale uitvoering vereisen.
 
 Centraal in de LNV aanpak staat de zogenaamde «tienkamp».
Op tien aspecten gaat LNV de regeldruk te lijf, hieronder worden deze gepresenteerd.
Daarbij gaat het, naast de aanpak van administratieve lasten, ook om vermindering
van de nalevingkosten, reductie van toezichtlasten, vermindering van het aantal
vergunningen, verlaging van de verkrijgingkosten van subsidies, het vernieuwen
van bestaande wet- en regelgeving, betere dienstverlening, begrijpelijke formulieren,
verlaging van interbestuurlijke lasten en het bij de EU inzetten op better regulation.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resulaten
 
 
 
 
 
 aspect van regeldruk
 top 3 activiteiten in 2010 
 doelstelling 2010 
 doelstelling 2011 
 
 
 
 Outcome/output
 
 
 
 
 
 
 
 minder & merkbaar
 
 
 
 
 
 
 1. Minder regels 
 – Aantal LNV-regels wordt verder teruggebracht
(vertrekpunt 500 stuks in 2007)– Uitvoeringsregelgeving
onder Wet Dieren– Integratie natuurwetgeving
 360
 350
 
 
 2. Minder administratieve lasten 
 – Kaderwet LNV-gegevens – Wet
dieren en uitvoeringsregelgeving,– Integratie
natuurwetgeving, – Diergeneesmiddelenregelgeving – EU/«better
regulation»
 – 5% 
 – 18,5% 
 
 
 3. Minder Nalevingskosten
 – Gegevensautoriteit Natuur – Flora-
en faunawet: pilot eenvou- digere ontheffing voor soorten door duurzame instandhoudingsaanpak 
 
 
 
 
 4. Minder verkrijgingskosten subsidies 
 – toepassing rijksbreed
subsidiekader om LNV subsidies lastenarm te maken 
 nieuwe regelingen lastenarm 
 Alle regelingen lastenarm (1/1/2012)
 
 
 5. Minder toezichtlasten 
 – 25% minder in de domeinen
landbouw en vleesketens– verbetering kwaliteit
toezicht 
 – 25% 
 – 25% 
 
 
 6. Minder Interbestuurlijke lasten 
 – vereenvoudiging
uitvoerings- en verant- woordingsverplichtingen ILG i.h.k.v.
MidTerm Review (MTR) 2010 
 MTR in 2010 
 MTR in 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 makkelijker & merkbaar
 
 
 
 
 
 
 7. Dienstverlening 
 – 100% digitaal aanbod en 70%
daadwerkelijk gebruik in 2011 zal in 2010 zijn gereali- seerd. Onderzocht
wordt een verhoging van de doelstelling.
 70% gebruik
 70% gebruik,
 
 
 
 – Convenant
dienstverlening en e-overheid (NUP)
 rapportcijfer 7
 rapportcijfer 7 
 
 
 
 – Bewijs
van goede diensten/toepassing normenkader dienst- verlening
 
 
 
 
 8. Vergunningen 
 – Ruimere toepassing Lex Silencio Positive
(LSP)– verdere bundeling
van vergunningenstelsels 
 4 extra LSP 
 
 
 
 9. Formulieren
 – Aantal formulieren stabiliseren op circa
100– Aanpak van de LNV
formulieren uit de top 25 van BZK. 
 ca. 100 stuks 
 ca. 100 stuks 
 
 
 10. EU/Better Regulation 
 – Uitvoering simplification rolling
program– Verbetering impact assesments – Inspanning
is gericht op het in 2011 implementeren door de EC van het LNV pakket EU voorstellen
(feb 2009) op terrein voedselveiligheid,
cohesiebeleid en landbouw/visserij.
 
 
 
 
 
 
 Grafische weergave van de belangrijkste onderdelen
 
 22. Het stimuleren van duurzame consumptie en productie
 Doelstelling minister LNV
 Schoon en zuinig
 Bijdrage LNV-sectoren aan de doelstellingen uit Schoon
en Zuinig voor 2020:
 
 – 3,5–4,5 mton CO2-reductie
per jaar in 2020 t.o.v 1990;
 
 
 – 4,0–6,0 mton reductie overige broeikasgassen
(methaan/lachgas) per jaar in 2020 t.o.v. 1990;
 
 
 – circa 212 PJ duurzame energieproducten in 2020
(dit is circa 40% van de doelstelling)
 
 
 – Circa 12 PJ per jaar in 2020 aan windenergie
 
 
 – Gemiddeld 2% energie-efficiencyverbetering
per jaar in de periode 2011–2020
 
 Energietransitie glastuinbouw
 
 – In de glastuinbouw bedraagt de energie-efficiency
in 2010 65% t.o.v 1980.
 
 
 – Het aandeel duurzame energie in de glastuinbouw
ten opzichte van totaal energieverbruik in de glastuinbouw bedraagt in 2010
4%.
 
 Biologische landbouw
 
 – In 2010 stijgen de consumentenbestedingen voor
biologische producten met 10%.
 
 
 – In 2010 stijgt het areaal biologische landbouw
met 5%.
 
 Verduurzaming veehouderij
 
 – Verduurzaming veehouderij in 15 jaar vanaf
2008.
 
 
 – In 2011 is 5% van de houderijsystemen
integraal duurzaam en diervriendelijk, in 2010 is dit 2,8%.
 
 Mestbeleid
 
 – Voor 2010 wordt gestreefd naar een nationaal
fosfaatoverschot van maximaal 55 mln. kg en een nationaal stikstofoverschot
van 390 mln. kg.
 
 Gewasbescherming
 
 – In 2010 moet het aantal milieubelastingpunten
ten opzichte van 1998 verminderd zijn met 95%.
 
 Transitie Noordzeevisserij
 
 – In 2010 is het voorzorgsniveau van het scholbestand
442 260 ton en het tongbestand 37 660 ton.
 
 
 – In 2010 wordt minimaal 8000 ton mosselzaad
op een alternatieve manier gewonnen.
 
 Bewustwording consumenten
 
 – Mate van vertrouwen consumenten in voedsel
blijft behouden in 2010 en stijgt in 2011 naar 3,5.
 
 
 – In 2010 worden op 2200 basisscholen smaaklessen
gegeven en in 2012 op 3000 basisscholen.
 
 Schoon en Zuinig
 In het coalitieakkoord zijn scherpe ambities neergelegd, zowel voor de
reductie van broeikasgassen als voor energie-efficiency en duurzame bronnen.
LNV is trekkend departement voor de thema’s Biobased Economy (Groene
Grondstoffen) en Kas als Energiebron.
 
 In het kader van het project Schoon en Zuinig hebben het kabinet en het
bedrijfsleven, waaronder het agro-complex, het Duurzaamheidakkoord ondertekend.
Dit duurzaamheidsakkoord is nader uitgewerkt in sectorconvenanten. Gezamenlijk
gaan partijen aan de slag om resultaten te bereiken op de gebieden van reductie
van broeikasgassen, energiebesparing en hernieuwbare energie. De reductie
van broeikasgassen heeft betrekking op zowel CO2 als op emissies
van andere broeikasgassen, zoals methaan en lachgas. Hiertoe zijn concrete
afspraken gemaakt met de veehouderij.
 
 In 2008 is het sectorconvenant Schone en Zuinige Agrosectoren ondertekend.
In 2009 is het convenant vertaald in concrete jaarwerkprogramma’s per
deelsector. Deze vormen de basis voor het bereiken van de doelen in de agrosectoren
vanaf 2010 en verder. Daarnaast is naar verwachting eind 2009 een monitoringsprogramma
gereed om de realisatie van het sectorconvenant te volgen. In 2010 zullen
in dit programma de eerste monitoringsgegevens beschikbaar komen.
 In de open teelten zal bijvoorbeeld een groot innovatieprogramma precisielandbouw
starten. In de veehouderijsectoren zullen in 2010 meerjarenafspraken worden
gemaakt m.b.t. energiebesparing. Hiervoor zijn in 2009 verschillende sectorale
pilots gestart. De landbouwsectoren zullen in 2009 inventarisaties doen voor
klimaatmaatregelen in de praktijk en er zal een bewustwordingscampagne starten.
In 2010 zullen demonstratieprojecten starten om te komen tot reductie van
overige broeikasgassen in de praktijk. Daarnaast zullen alle landbouwsectoren
zoeken naar mogelijkheden voor de productie van duurzame energie.
 Energietransitie en glastuinbouw
 Sinds vele jaren werkt LNV samen met het Productschap Tuinbouw en het
bedrijfsleven aan het programma Kas als Energiebron. Met dit programma wordt
gewerkt aan het energiezuiniger maken van de kas. Het moet er toe leiden dat
er in 2020 in nieuw te bouwen kassen (economisch rendabel) klimaatneutraal
geteeld kan worden en dat in nieuw te bouwen kassen in 2020 het gebruik van
primaire brandstof sterk is gereduceerd. Daarnaast moet de glastuinbouwsector
in 2020 leverancier zijn van duurzame warmte en duurzame elektriciteit. De
glastuinbouwsector streeft naar een aandeel duurzame energie van 4%
in 2010 en een aandeel duurzame energie van 20% in 2020. Hiertoe worden
innovatieve energieconcepten ontwikkeld, zoals de semigesloten kas. Realiseren
van het programma Kas als Energiebron vraagt om forse investeringen. Het kabinet
helpt de glastuinbouwsector met een krachtige investeringsimpuls om de transitie
mogelijk te maken.
 – Om het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken en een efficiënt
energiegebruik binnen de glastuinbouw te stimuleren, zijn vanaf 2007 de regelingen
Marktintroductie Energie Innovatie (MEI) en Investeringsregeling Energie (IRE)
opengesteld. In de MEI-openstellingen vanaf de 2e helft van 2008 zijn middelen
overgeheveld om alle goedgekeurde aardwarmte-projecten te honoreren. In 2009
betrof dit een verhoging van 10,5 mln. euro. In het najaar van 2009 wordt
de MEI-regeling opnieuw opengesteld, evenals in het voor-en najaar van 2010.
 – In 2008 is samen met het productschap Tuinbouw een versnellingsprogramma implementatie semigesloten kas opgezet. Doel is realisering
van 700 ha. semigesloten kassen in 2011. Hiermee is voor de periode 2008 t/m
2011 een bedrag van jaarlijks € 1,5 mln. beschikbaar. De sector
neemt hetzelfde bedrag voor haar rekening. In 2009 is gebleken dat de in dit
programma opgedane kennis over het telen in semigesloten kassen wellicht goed
toepasbaar is in niet-gesloten kassen (het zogenaamde «nieuwe telen»).
In 2010 wordt de toepasbaarheid van deze kennis verder uitgewerkt met het
doel bij niet-gesloten kassen ook een forse energiebesparing te realiseren.
 – Een belangrijk onderdeel voor de glastuinbouwsector betreft het
garantiefonds voor boringen naar aardwarmte. In 2009 is samen met het ministerie
van Economische Zaken deze regeling uitgewerkt en aan Brussel voorgelegd.
Inzet is om deze regeling zo snel mogelijk open te stellen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Aandeel duurzame energie in glastuinbouw t.o.v.
totaal energieverbruik*
 > 0,5% 
 2003 
 4% 
 20% 
 2020 
 LEI
 
 
 2. Energie-efficiencyverbetering (t.o.v. 2008) bloembollen**
 0%
 2008
 4,4%
 6,6%
 2011
 Senter Novem
 
 
 3. Energie-efficiencyverbetering (t.o.v. 2005) paddenstoelen**
 0%
 2005
 12%
 14,5%
 2011
 Senter Novem 
 
 
 4. Energie-efficiencyverbetering (t.o.v. 2005) Voeding- en genotsmiddelenindustrie***
 0%
 2005
 12%
 30%
 2020
 Senter Novem
 
 
 
 
 Toelichting: Cijfers uit deze tabel zijn afkomstig uit het convenant Schoon
en Zuinig uit 2008.
 * Deze indicator geeft de verduurzaming en efficiency aan van het energiegebruik
van de glastuinbouwsector.
 ** De energie-efficiencyverbetering bloembollen resp. paddenstoelen is
de verbetering in het primair brandstofverbruik per eenheid product bepaald
voor de sector bloembollen respectievelijk de sector paddenstoelenteelt, gerefereerd
aan het referentiegebruik in 2005.
 *** Deze indicator is een gewogen gemiddelde van verschillende sectoren
in de voeding- en genotmiddelenindustrie.
 Ontwikkeling index energie-efficiëntie in de productieglastuinbouw
 
 NB: cijfer 2008 is voorlopig; deze wordt pas definitief bij de energiemonitor
2009
 Bron: LEI Energiemonitor Glastuinbouw 2008; tussenrapportage, 2 juni 2009
 Energie-efficiency
 In het convenant Glastuinbouw en Milieu (GLAMI) is afgesproken dat de
energie-efficiëntie, zijnde het primair brandstofverbruik per eenheid
product, in 2010 65% lager zal zijn dan in 1980. Daarmee is het doel
een energie-efficiëntie van 35% in 2010. Naar verwachting zal
in 2010 dit worden bereikt. In 2010 wordt het GLAMI-convenant afgesloten.
In het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren is aanvullend overeengekomen
dat de glastuinbouwsector streeft naar gemiddeld 2% energie-efficiëntieverbetering
per jaar vanaf 2011 tot aan 2020.
 CO2-emissie glastuinbouw
 Oorspronkelijk is een CO2-streefwaarde afgesproken van 6,6
mton per jaar bij een glasareaal van 10 500 ha en een CO2-streefwaarde
van 7,2 mton bij een areaal van 11 500 ha in de periode 2008–2012.
In het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren is overeengekomen dat de glastuinbouwsector
in 2020 een totale emissiereductie (inclusief de inzet van Warmte Kracht Koppelingen)
realiseert van minimaal 3,3 mton CO2-emissiereductie per jaar ten
opzichte van 1990. Hiervan wordt door de inzet van Warmte Kracht Koppelingen
circa 2,3 mton door de glastuinbouw op nationaal niveau gerealiseerd en circa
1 mton gerelateerd aan de teelt. De ambitie is een totale emissiereductie
(inclusief de inzet van Warmte Kracht Koppelingen) van minimaal 4,3 mton CO2-emissiereductie per jaar in 2020 ten opzichte van 1990. Hiervan wordt
door inzet van Warmte Kracht Koppelingen circa 2,3 mton door de glastuinbouw
gerealiseerd en circa 2 mton gerelateerd aan de teelt.
 Meerjarenprogramma energie-efficiency afspraken (MJA 3)
 De voedings- en genotmiddelenindustrie (VGI) neemt deel aan het in 2008
gesloten convenant MJA 3. In 2009 is dit convenant verder uitgevoerd. Het streven is om in 2020 een energie-efficiency van 30% ten
opzichte van 2005 te realiseren (gemiddeld 2% per jaar). Bedrijven
schrijven zelf hun energiebesparingplan en geven hieraan uitvoering; de overheid
ondersteunt hen hierbij via kennisoverdracht, subsidieregelingen en fiscale
faciliteiten, zoals de energie-investeringsaftrek (EIA). MJA 3 is een intensivering
van MJA 2 waarbij het streven was om in 2012 ten opzichte van 2001 15%
energie-efficiency te realiseren in de VGI.
 Biobased economy
 Onze economie moet minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen.
Nederland wil daarom op het gebied van een biobased economy in de wereld een rol van betekenis spelen (Beleidsnota Biobased
economy, Tweede Kamer, 2007–2008, 29 575, nr. 16). In een dergelijke
economie is een samenspel van de agro-industrie, de chemie, de energiesector
en de logistieke sector van belang. Dit zijn vier sectoren waarin Nederland
sterk is.
 
 In 2009 is gestart met de uitvoering van het Programma Groene Grondstoffen/Biobased
economy in de Innovatieagenda energie. Op dit thema is een aantal deelprogramma’s
benoemd. LNV trekt de deelprogramma’s Bioraffinage, Consortia-vorming
chemie/agro/kennis/logistiek, Plantveredeling en Small Business Innovation
Research (SBIR). In 2009 zijn in de SBIR 19 innovatieve MKB-projecten geselecteerd,
in 2010 worden deze verder uitgevoerd. De onderzoeksvisie voor het deelprogramma
Plantveredeling wordt in het najaar van 2009 afgerond. In 2010 worden de eerste
bioraffinagetrajecten via een tender gegund.
 
 Het kabinet zet € 25 mln. aan FES-middelen in voor het onderzoeksprogramma «Towards
Biosolar Cells». Het onderzoek richt zich op een verhoogde efficiëntie
van de omzetting van zonlicht in energie en bouwstoffen voor planten en algen.
Ook wordt een deel van het programma ingezet voor de ontwikkeling van kunstmatige
bladeren. Aan de SER is door het kabinet advies gevraagd ten behoeve van de
Nederlandse inzet op de ontwikkeling van een bio-based
economy. Het advies wordt naar verwachting opgeleverd in het voorjaar
van 2010. In de brief van 2 juli 2009 aan de Tweede Kamer is aangegeven
hoe de Rijksoverheid de regie op en coördinatie van het biomassadossier
vormgeeft en verder zal versterken. In het najaar van 2009 wordt de eerste
voortgangsbrief Biobased Economy aan de Tweede Kamer verzonden.
 Biologische landbouw
 De ontwikkeling van een economisch gezonde biologische sector is primair
de verantwoordelijkheid van de sector zelf. Het kabinet kiest daarom voor
een marktgerichte aanpak, zoals weergegeven in de beleidsnota Biologische
Landbouwketen 2008–2011. Hierin zijn twee ambities geformuleerd:
 1. het verbinden van biologische landbouw met voorlopers op het gebied
van verduurzaming in de gangbare landbouw en hiermee de uitwisseling van kennis
te bevorderen. Daarnaast daagt de overheid de sector uit de verbinding met
de samenleving verder te versterken.
 2. het ontwikkelen van biologische landbouw tot een zelfstandige robuuste
sector.
 
 Ad. 1 Om de verbinding met de samenleving te versterken wordt 10%
van het onderzoeksbudget voor biologische landbouw gericht op het leggen van
de relatie met vraagstukken in de gangbare landbouw. Op die manier kan kennis
en ervaring sneller verspreid worden. Gestreefd wordt naar 15 gezamenlijke
initiatieven van biologische en gangbare landbouw. Naar verwachting zijn eind
2009 vier kansrijke initiatieven geselecteerd en gestart met ondersteuning
van LNV. Inzet is dat dit traject in 2010 goede voortgang vindt; nieuwe initiatieven
dienen zich reeds aan. Voorts zijn in 2009 bedrijfsnetwerken opnieuw aanbesteed.
In deze netwerken vindt nadrukkelijk uitwisseling plaats van kennis tussen
biologische en gangbare ondernemers. Streven is dat deze netwerken in 2010
en verder blijven bestaan en deels zullen verzelfstandigen.
 
 Ad. 2. Ondanks de economische crisis neemt de vraag naar biologische producten
nog steeds toe. In 2008 was de groei van de consumentenbestedingen 12,4%
ten opzichte van 2007. Dit percentage ligt hoger dan de doelstelling van 10%
jaarlijkse groei. In de eerste helft van 2009 zet deze groei door. In 2008
is het areaal met 7,3% gegroeid; ruim boven de doelstelling van 5%
jaarlijkse groei. De uitdaging voor de biologische sector is de groei de komende
jaren vast te houden, zodat zij zich ontwikkelt tot een robuuste sector. Overheid,
ondernemers, banken en maatschappelijke organisaties hebben in de twee afsluitende
convenanten ingezet op verzelfstandiging van de vraagstimulering. Naar verwachting
is er eind 2009 meer zicht op hoe de ketenpartijen deze verzelfstandiging
vormgeven. LNV zet voor 2010 in op de verdere uitvoering van deze convenanten.
Daarbij wordt door LNV met name ingezet op handelsfacilitatie. Ter ondersteuning
van de huidige vraaggestuurde kennisinfrastructuur hanteert LNV ook in 2010
de 10%-norm voor beleidsondersteunend onderzoek en wettelijke onderzoekstaken
voor biologische landbouw.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Jaarlijkse groei consumentenbeste-
dingen – biologische landbouw (in
euro’s en in %) 
 € 583,4
mln  12,4% 
 2008
 € 705,9 mln  10% 
 € 776,5
mln   10%
 2011 
 Biologica (Biomonitor) 
 
 
 2. Jaarlijks 5% groei in biologisch areaal 
 47 000 ha 
 2007 
 54 400 ha 
 57 100
ha 
 2011 
 SKAL
 
 
 
 
 1. Deze indicator geeft de jaarlijkse groei ten opzichte van het vorige
jaar aan van de consumptie van biologische voedingsmiddelen in euro’s
en als percentage.
 2. Deze indicator geeft de jaarlijkse groei van het aantal ha. biologisch
areaal weer.
 Verduurzaming veehouderij
 De veehouderij staat maatschappelijk sterk in de belangstelling en heeft
te maken met vele maatschappelijke discussies rondom onderwerpen zoals dierenwelzijn,
schaalvergroting, milieu, landschappelijke inpasbaarheid en het wereldvoedselvraagstuk.
Deze discussies vormen een belangrijke stimulans voor betrokken partijen om
te werken aan een verdere verduurzaming van de sector. Een duurzame productie
en consumptie van voedingsmiddelen is een gedeelde verantwoordelijkheid van
alle betrokken partijen: de keten van producent tot en met consument, alsmede
de maatschappelijke organisaties en de overheden. Vanuit deze gezamenlijke
verantwoordelijkheid is door de betrokken partijen in mei 2009 een Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij opgesteld.
 
 Door de betrokken partijen wordt de noodzaak gevoeld om te werken aan
een in alle opzichten duurzame veehouderij in Nederland met een breed draagvlak
in de samenleving. Dit betekent een veehouderij die met behoud van concurrentiekracht
produceert met respect voor mens, dier, milieu en omgeving, inclusief de effecten
van de Nederlandse veehouderij elders in de wereld.
 In de Uitvoeringsagenda wordt aangegeven dat duurzaamheid een dynamisch
begrip is dat zich voortdurend aanpast aan nieuwe maatschappelijke inzichten.
Voor de komende 15 jaar worden concrete resultaten beoogd op de volgende 6
speerpunten:
 1. Systeeminnovaties: een samenhangend pakket van vernieuwingen;
 2. Welzijn en gezondheid van dieren: de kwaliteit van leven van dieren;
 3. Maatschappelijke inpassing: inspelen op wensen en ideeën van de
maatschappij;
 4. Energie, milieu en klimaat: heeft betrekking op de effecten die de
veehouderij hierop heeft;
 5. Markt en ondernemerschap: heeft betrekking op het economisch perspectief
van ondernemers;
 6. Verantwoord consumeren: heeft betrekking op het gedrag van consumenten.
 
 De realisatie hiervan vereist een goede samenwerking tussen de betrokken
partijen, waarbij is afgesproken dat ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid
een maximale bijdrage zal leveren om dit te realiseren. LNV speelt daarbij
een stimulerende en faciliterende rol. Zo stelt het kabinet via het aanvullend
beleidsakkoord ook in 2010 € 10 miljoen extra middelen beschikbaar.
Tevens stelt de overheid € 10 tot 15 miljoen per jaar beschikbaar
voor duurzame stallen uit de Europese landbouwgelden (artikel 68).
 
 In 2010 is de Uitvoeringsagenda (met keten en maatschappelijke partners)
verder geconcretiseerd. Ook zijn in het veld nieuwe initiatieven ontplooid
die hieraan bijdragen.
 
 In 2011 is 5% van de houderijsystemen integraal duurzaam en diervriendelijk,
in 2010 is dit 2,8%.
 Mestbeleid
 De inzet is er nadrukkelijk op gericht per 2010 te kunnen uitgaan van
een nieuwe derogatie voor mestnormen in Nederland. In het vierde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn (looptijd 2010–2013) streeft LNV naar een verdere afname
van en hogere doelmatigheid bij het gebruik van stikstof en fosfaat op landbouwgronden
in Nederland. Dit wordt bereikt door een combinatie van het verlagen van de
normen voor het gebruik van stikstof en fosfaat en het aanpassen van gebruiksvoorschriften
voor de aanwending van mest.
 
 In het vierde Actieprogramma is verder aangegeven dat het gedurende de
periode 2010–2013 nodig is dat de agrarische sector fors inzet op ontwikkeling
en grootschalige verspreiding van innovaties met betrekking tot mest- en bedrijfsmanagement,
mestbewerking, -verwerking en -gebruik. Deze innovaties moeten het mogelijk
maken dat in 2014 en verder de verlagingen van de gebruiksnormen, die dan
nodig zijn om de doelen van de Nitraatrichtlijn te halen, met zo min mogelijk
problemen ook daadwerkelijk door het bedrijfsleven gerealiseerd kunnen worden,
zonder dat opbrengsten daar ernstig onder leiden. LNV zal dat proces faciliteren.
 Daling van het gehalte stikstof en fosfaat in het oppervlaktewater draagt
ook bij aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water. Met
behulp van onderzoekspilots, waarvoor 2010 het tweede jaar is, wordt ernaar
gestreefd om met de landbouworganisaties en innovatieve ondernemers te bereiken
dat de hoogwaardige stikstofmeststof die door middel van specifieke bewerking
van dierlijke mest wordt geproduceerd, stikstofkunstmest blijvend kan vervangen.
Deze ontwikkeling draagt naar verwachting bij aan een betere benutting van
mineralen uit dierlijke mest en het verminderen van het energiegebruik. 
 Beoogde effecten en resultaten
 – Minimaliseren van het het nationaal fosfaatoverschot en het nationaal
stikstofoverschot (zijnde het totaal verlies aan deze mineralen op landbouwgrond –
door toepassen van meststoffen in de Nederlandse landbouw en als gevolg van
neerslag – na opname door de gewassen).
 – Uiteindelijk moet het nitraatgehalte in alle gebieden in Nederland
lager zijn dan 50 mg per liter grondwater.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator
 Referentiewaarde 
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde
 Planning 
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nieuw mestbeleid 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nationaal fosfaatoverschot
 P: 78 mln. kg
 2002
 55 mln. kg
 P: evenwicht
 P: 2015
 CBS 
 
 
 Nationaal stikstofoverschot 
 N: 420 mln. kg 
 2002 
 390 mln. kg 
 N: 360 mln. kg 
 N: 2013
 CBS
 
 
 
 
 
 De indicatoren nationaal fosfaatoverschot en nationaal stikstofoverschot
geven het totaal verlies aan van mineralen op landbouwgroen (door toepassen
van meststoffen in de NL-landbouw als gevolg van neerslag na opname door het
gewas). Het nationaal stikstofoverschot omvat ook verliezen door vervluchtiging.
 Gewasbescherming
 Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is de afgelopen 10 jaar spectaculair
gedaald, maar het kabinet heeft de ambitieuze doelstelling om de milieubelasting
verder te verlagen. Met name bij de intensieve teelt worden nog te veel gewasbeschermingsmiddelen
gebruikt.
 
 Het gewasbeschermingsbeleid is gebaseerd op Europese regelgeving. Begin
2009 is er in Europa overeenstemming bereikt over een nieuwe verordening die
de gewasbeschermingsmiddelen richtlijn (91/414/EEG) vervangt. Dit zorgt voor
verdergaande harmonisatie van toelatingen binnen Europa. Tevens is een richtlijn
aangenomen over duurzaam gebruik van pesticiden. De richtlijn schrijft een
nationaal actieprogramma voor, vergelijkbaar met de Nitraatrichtlijn. Richtlijn
en verordening worden na de zomer van 2009 van kracht en zullen na een overgangsperiode
in werking treden.
 De Kaderrichtlijn Water is ook voor gewasbescherming van belang. In 2009/2010
zal de implementatie van de Europese regelgeving worden vormgegeven.
 De beleidsdoelstellingen inzake een duurzaam gewasbeschermingsmiddelenbeleid
zijn vastgelegd in de nota Duurzame Gewasbescherming 2004–2010.
In 2010/2011 wordt deze nota door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
geëvalueerd. Resultaten zullen in 2011 beschikbaar komen.
 Ter uitvoering van deze nota zijn in het convenant duurzame gewasbescherming
met betrokken maatschappelijke partijen afspraken gemaakt over het bereiken
van de gestelde doelen. Het betreft hier onder andere het toepassen van geïntegreerde
gewasbescherming, een goede pragmatische handhaving en het realiseren van
een duurzaam en effectief middelenpakket. Het convenant wordt in 2010 afgerond
en omgezet in een Platform om te komen tot het bovengenoemd Nationale Actieprogramma
in het kader van de nieuwe EU-richtlijn duurzaam gebruik van pesticiden.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Afname milieubelastings-punten gewasbescherming 
 86% 
 2006
 95% 
 95% 
 2010 
 PBL
 
 
 
 
 
 Deze indicator geeft het percentage afname aan van de belasting van het
milieu (water en bodem) met gewasbeschermingsmiddelen ten opzichte van het
referentiejaar 1998. Dit wordt uitgedrukt in het % afname milieubelastingpunten
(via de Nationale Milieu indicator van het Planbureau voor de Leefomgeving).
 Eens per vijf jaar wordt de voortgang van de nota Duurzame Gewasbescherming
en ook van de bovenstaande indicatoren door het NMP geëvalueerd. In 2007
heeft er een tussenevaluatie plaatsgevonden, de eindevaluatie vindt in 2010/2011
plaats.
 Innovatie en transitie visserij
 De langetermijnstrategie van LNV blijft gericht op het oplossen van de
onderliggende problemen in de visserij. Op verschillende onderdelen moet de
sector stappen zetten in de richting van een bedrijfstak die in alle opzichten
duurzaam opereert. LNV stimuleert daarbij niet alleen technische en technologische
vernieuwing. Even belangrijk zijn een gunstig innovatieklimaat, versterkt
ondernemerschap en meer samenwerking, zowel onderling als met maatschappelijke
organisaties. Met maatschappelijke organisaties zijn afspraken gemaakt over
het tijdspad en acties om de visserij een bredere maatschappelijke acceptatie
te geven. Nederland maakt gebruik van het Europese Visserij Fonds (EVF) om
deze inzet te verwezenlijken.
 
 In de visserij op de Noordzee zijn vernieuwde visserijtechnieken nodig.
Het gaat daarbij om selectieve technieken, die leiden tot minder bodemberoering, discards verminderen en leiden tot brandstofbesparing.
Ook moet in het komend jaar de discussie gevoerd worden over een nieuw Europees
visserijbeleid.
 
 De visserij in de Waddenzee staat voor grote veranderingen. Voor de schelpdiervisserij
blijft het kabinet inzetten op opschaling van de alternatieve invang van mosselzaad
met mosselzaadinvanginstallaties (MZI’s). De garnalenvisserij werkt
in het kader van certificering van hun activiteiten eveneens aan methoden
met minder impact op het ecosysteem. Met de garnalensector en
de betrokken natuurorganisaties zijn afspraken gemaakt om te komen tot een
gezamenlijke Agenda naar een Duurzame Garnalenvisserij. Het doel is een ecologische
duurzame garnalenvisserij met economisch perspectief in 2020.
 
 De binnenvisserij gaat een onzekere tijd tegemoet. De toestand van de
aalstand vraagt om ingrijpende maatregelen, die een forse impact op de bedrijven
zullen hebben. Dat geldt in het bijzonder voor het visverbod dat in de herfst
zal gelden. Zelfs met deze maatregelen – die niet alleen op de visserij
betrekking hebben – zal herstel van de aalpopulatie nog vele jaren vergen.
 
 Een wereldwijd groeiende vraag naar vis en bestanden die veelal onder
druk staan betekent dat alternatieven voor de klassieke visserij nodig zijn.
Aquacultuur is hierop een antwoord, maar loopt in Europa achter bij de rest
van de wereld. Via een gerichte strategie vanuit de Europese Unie moet die
trend gekeerd worden. Meer nadruk op onderzoek, benutten van kennis en innovatie
is daarvoor nodig. In Nederland worden met innovaties gericht op zowel geheel
nieuwe systemen als verbetering binnen de huidige technologie, ingezet op
nieuw elan in deze sector.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Voorzorgsniveau Scholbestand
 205 000 
 2005 
 442 260 ton 
 230 000 ton 
 * 
 ACOM
 
 
 2. Voorzorgsniveau Tongbestand 
 41 000 
 2005
 37 660
ton 
 35 000 ton 
 * 
 ACOM 
 
 
 3. In 2010 wordt 8000 ton mosselzaad op alternatieve
wijze gewonnen 
 2000 ton
 2006 
 8 000 ton 
 12000 ton 
 2015 
 Imares
 
 
 
 
 1,2 Het voorzorgsniveau betreft de omvang van een visbestand nodig om
de soort duurzaam in stand te houden.
 * Aangezien de omvang van een visbestand mede afhankelijk is van natuurlijke
fluctuaties, is in Europees verband geen einddatum vastgelegd ACOM: Advisory
Committee (ICES)
 3 Deze indicator geeft de resultaten en het succes weer van het beleid
om de alternatieve winning van mosselzaad te stimuleren.
 Bewustwording consumenten
 Op 29 juni 2009 heeft de minister van LNV de nota Duurzaam voedsel aan
de Tweede Kamer gestuurd. De nota heeft de ambitie dat Nederland in 2015 koploper
is op het gebied van duurzaam voedsel en voorbeeld is voor de internationale
gemeenschap.
 Bij de verduurzaming van de voedselketen is een belangrijke rol weggelegd
voor de voedselproducerende en -verwerkende sector en de supermarkten. Het
kabinet is bezig een platform verduurzaming voedsel op te richten om het aanbod
van marktgerichte duurzamere producten te vergroten. Dit platform maakt afspraken
met de keten over hoe onder meer duurzame groenten, fruit, vlees en vis hun
weg naar de consument vinden.
 Daarnaast wil de minister de consument helpen bewuste keuzes te maken
door samen met het ministerie van Economische Zaken de Consuwijzer uit te
breiden met meer duurzaamheidkeurmerken. Ook worden nieuwe vormen van informatievoorziening
op de winkelvloer onderzocht.
 De minister bindt ook de strijd aan tegen voedselverspilling; consumenten
gooien naar schatting voor zo’n € 1,6 miljard per jaar voedsel
weg. En naar schatting zo’n € 2 miljard per jaar wordt in
de totale voedselketen verspild bij de productie, de verwerking, het vervoer
of bij verkoop. In 2015 moet de voedselverspilling met 20% zijn verminderd.
 LNV wil tevens innovaties van het aanbod van duurzame plantaardige alternatieven
voor dierlijke producten stimuleren. Het gaat dan om verbetering van het aanbod
van gangbare vleesvervangers en om producten op basis van bijvoorbeeld algen,
insecten en wellicht kunstvlees. Daarvoor is in het Programma Innovaties Eiwitketens
(PIEK) vooralsnog 6 miljoen euro beschikbaar gesteld. PIEK is een financieel
instrument voor innovaties in de eiwitketen. Daarmee geeft het mede invulling
aan de ambities van het interdepartementale programma «duurzame voedselsystemen»
(LNV, VROM en OS). Het bedrag van 6 miljoen euro moet dienen als «incentive»
voor andere partijen om mee te doen. Verder wil LNV via onderzoek verkennen
of er mogelijkheden zijn voor alternatieven van soja als eiwitbron voor veevoer.
Het kan dan gaan om het ontwikkelen van alternatieve eiwitrijke gewassen en
om meer fundamentele innovaties, zoals het terugwinnen van eiwit uit bijvoorbeeld
mest.
 In 2010 brengt de minister de eerste «Staat van Voedsel» uit
om daarmee jaarlijks inzicht te geven in de ontwikkelingen rond voedsel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Mate van vertrouwen van consumenten in voedsel* 
 3,3 
 2008 
 3,5
 3,5 
 2011 
 VWA-monitor 
 
 
 Output
 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Aantal basisscholen met smaaklessen 
 Beperkt aantal 
 2005 
 2 200 
 3 000 
 2012
 LNV
 
 
 
 
 * De VWA meet jaarlijks het vertrouwen van consumenten in de veiligheid
van voedsel. Dit wordt uitgedrukt in een waarde op een schaal 1–5.
 24. In 2011 moeten Nederlanders meer tevreden zijn
over het landschap, zijn groene gebieden gerealiseerd, is het platteland vitaler
en dynamischer en wordt geïnvesteerd in natuurgebieden.
 Doelstelling minister LNV
 Landschap
 
 – De beleving van landschap is in 2007 met een
7,3 gewaardeerd. Het streven is om in 2020 een waardering van een 8 te hebben.
 
 Platteland
 
 – Een leefbaar en vitaal platteland met een voldoende
beschikbaar en bereikbaar voorzieningenniveau, voldoende werkgelegenheid en
een prettige woonomgeving.
 
 Multifunctionele landbouw
 
 – Door het wegnemen van onder andere belemmeringen
in de markt en in de regelgeving is het streven een verdubbeling van de omzet
te realiseren in de periode 2008–2011.
 
 Recreatie
 
 – Recreatieve voorzieningen in de Randstad moeten
in maximaal 10 minuten fietsen bereikbaar zijn.
 
 Natuur
 
 – In 2010 zijn alle Natura 2000-gebieden definitief
aangewezen.
 
 
 – In 2010 wil Nederland in internationaal verband
afspraken maken over de aanpak van het biodiversiteitsverlies.
 
 Landschap
 Het landschap gaat Nederlanders aan het hart. Driekwart van de burgers
voelt zich gehecht aan het landschap in en rond de eigen woonplaats en geniet
wat er valt te beleven en te ervaren in het landschap. De samenleving maakt
zich zorgen over de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij speelt vooral de
zorg over het verdwijnen van de landschappelijke kwaliteit. Als reactie hierop
heeft het Kabinet de Agenda Landschap opgesteld, met als doel een mooi en
gevarieerd landschap te behouden of te realiseren. De daarin opgenomen acties
moeten leiden tot meer betrokkenheid van Nederlanders bij hun landschap onder
het motto «landschappelijk verantwoord ondernemen». Hiertoe zet
het kabinet in op drie thema’s: zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte
door onder meer duidelijke spelregels, het vergroten van de betrokkenheid
van burgers bij hun landschap (landschapscampagne) en een duurzame financiering
van het landschap. Voor dat derde thema volgt het kabinet grotendeels de adviezen
en aanbevelingen van de Taske Force Financiering Landschap (Task Force Rinnooy
Kan). Samenwerking met andere overheden, met name provincies en maatschappelijke
organisaties, verenigd in het Landschapsmanifest, is hierbij essentieel.
 
 In het kader van de Agenda Landschap worden momenteel voorbeeldprojecten
uitgevoerd om ervaring met innovatieve financieringsconstructies in de praktijk
op te doen. Zo werkt Het Groene Woud aan verdere implementatie van de Streekrekening
en de uitbouw daarvan naar de andere gebieden. In Het Groene Woud levert de
streekrekening jaarlijks al € 250 000 op voor financiering
van het landschap. Het Binnenveld bouwt verder aan het concept «uitzichtgarantie».
Amstelland verkent de mogelijkheden van inzet van een grondbank en zoekt naar
bredere betrokkenheid van burgers en bedrijven. De Ooijpolder
(«landschapsveiling») doet onderzoek naar financieringsbronnen
via CO2-compensatie door lokale bedrijven. Op basis van deze resultaten
wordt in 2010 het beleid verder vormgegeven.
 Beoogde effecten en resultaten
 De beoogde effecten en resultaten zijn weergegeven met 42 acties in de
Agenda Landschap die in de periode 2009–2011 worden uitgevoerd. Die
acties leiden tot:
 – duidelijke spelregels voor ruimtelijke ontwikkelingen in de rijksprioritaire
gebieden voor landschap (de Nationale Landschappen inclusief snelwegpanorama’s)
en Rijksbufferzone’s, en meer aandacht voor landschappelijke kwaliteit/ontwerpkwaliteit
in het algemeen.
 – grotere bekendheid met en betrokkenheid bij het landschap van
burgers en ondernemers en betere naamsbekendheid van de Nationale Landschappen
 – meer inzicht in de financieringsbehoefte van het landschap en
de mogelijkheden om nieuwe financiële instrumenten in te zetten om extra
private middelen te genereren en publieke – en private middelen aan
elkaar te koppelen.
 
 De Taskforce Landschap doet voorstellen voor financieringsvormen gericht
op de mogelijke financiering van het Landschap. Ook is onlangs een publiekscampagne
gestart om het landschap meer op de kaart te zetten.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentie
waarde 
 Peildatum 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 Landschap 
 
 
 
 
 
 
 
 De beleving van kwaliteit van landschap inclusief
Nationale Landschappen 
 7,3 
 2007 
 Positieve beleving landschap is
in 2020 gestegen naar een 8. 
 2020
 PBL
 
 
 
 
 Kaart Nationale landschappen
 
 Platteland
 Voor de leefbaarheid en sociaaleconomische vitaliteit zijn de provincies
en gemeenten primair verantwoordelijk. Inzet van LNV is er op gericht:
 • Het beleid voor platteland, landbouw, ruimtelijke ordening en planologie
op elkaar af te stemmen en te integreren;
 • Een kennisnetwerk beschikbaar te stellen aan groepen in de samenleving
om te ondersteunen bij de realisatie van bovenstaande doelstelling;
 • Het faciliteren van versterking van het voorzieningenniveau en
het (kleinschalige) ondernemerschap d.m.v. eenmalige extra inzet van middelen
in het ILG.
 Daarbij is het streven erop gericht de arbeidsparticipatie, tevredenheid
met voorzieningen en woonomgeving op het platteland even hoog te laten scoren
als in de stad.
 Multifunctionele landbouw
 De multifunctionele landbouw vervult een belangrijke rol bij de ontwikkeling
van een veelzijdig platteland. Door de combinatie van primaire productie met
andere activiteiten die op agrarische bedrijven worden uitgeoefend (zorg,
recreatie, educatie, agrarische kinderopvang, agrarisch natuur- en landschapsbeheer
en productie en verkoop van streekproducten) biedt de multifunctionele landbouw
vele mogelijkheden om in te spelen op de maatschappelijke vraag naar o.a.
rust, ruimte, zorg, recreatie en lekker voedsel.
 
 Om de verdere ontwikkeling van de multifunctionele landbouw te stimuleren
wordt door de Taskforce Multifunctionele Landbouw ingezet op drie sporen:
 – Structuurversterking: door middel
van gerichte activiteiten wordt een bijdrage geleverd aan een structurele
versterking van de sector en een duurzame verankering in bestaande en zich
ontwikkelende netwerken en organisaties.
 – Professionalisering: de inzet hierbij
is gericht op de ontwikkeling naar volwaardig ondernemerschap voor ondernemers
die primaire productie combineren met activiteiten die daarmee onlosmakelijk
zijn verbonden zoals zorglandbouw, plattelandsrecreatie en agrotoerisme, boerderijeducatie,
agrarische kinderopvang, agrarisch natuur- en landschapsbeheer en productie
en verkoop van streekproducten.
 – Opschaling van de omzet van producten
en diensten en het duurzaam en perspectiefvol bijdragen aan maatschappelijk
gewenste doelen.
 
 Uitgaande van deze drie sporen worden door de Taskforce activiteiten ontwikkeld
gericht op marktontwikkeling (verbinden van vraag en aanbod), ketenversterking
en het wegnemen van knelpunten. Door onder andere in te zetten op zowel sectorale
als thematische programma’s, gebaseerd op landelijke en regionale ontwikkelingen,
wordt hieraan een gerichte impuls gegeven. Ook wordt binnen de ontwikkelde
programmatische aanpak aandacht besteed aan de gebiedsgerichte ontwikkelingen.
Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling en benutting van kennisnetwerken,
onder andere in relatie tot de verbetering van ondernemerschap. De doelstelling
van de Taskforce is gericht op een verdubbeling van de omzet van de multifunctionele
landbouw gedurende de looptijd van de Taskforce.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentie
waarde
 Peildatum 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron 
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 De sociaal economische ontwikkeling op het platteland
in vergelijking met de stad (voorzieningen en woonomgeving) 
 (zie onder) 
 2007 
 De ontwikkeling op het platteland houdt mini-maal gelijke tred
met die in de stad 
 2013 
 (zie onder) 
 
 
 – Tevredenheid voorzieningen in platteland
/stad/Nederland 
 6,5 /6,4 /6,45 
 2007
 Minimaal gelijk 
 2020 
 Enquête woononderzoek
 
 
 – Tevredenheid woonomgeving op platteland/stad/Nederland
 7,1 /6,6 /6,8 
 2007 
 Minimaal gelijk 
 2020 
 Enquête woononderzoek
 
 
 
 
 Recreatie
 Op 29 juni 2009 heeft de minister van LNV de recreatiebrief «genieten
van buiten» naar de Tweede Kamer gestuurd. De brief bevat de resultaten
van de Strategische Dialoog Recreatie die gevoerd is over de vraag of het
huidige recreatiebeleid nog voldoet aan de opgaven en wensen van overmorgen
en beschrijft hoe deze worden meegenomen door betrokken departementen in hun
verdere beleidsontwikkeling. Het rijk wil ruimte voor recreatie en een beleefbaar
buitengebied bieden. Dat betekent dat naast realisatie van bestaande doelen,
bijvoorbeeld de hectareopgave voor Recreatie om de Stad, meer gestuurd gaat
worden op de toegankelijkheid van natuur in de buurt van steden en op ruimte
voor ondernemers. Er blijft aandacht voor de versterking van de verbinding
tussen platteland en stad. Daarbij wordt gestreefd naar een optimale toegankelijkheid
van recreatief groen vanuit de stad. Dit kan zowel groen in de stad betekenen
zoals parken, groen in de wijk of kwalitatief hoogwaardige groenstroken, als
(grootschalig) groen om de stad betreffen. Deze voorzieningen moeten in maximaal
10 minuten fietsen bereikbaar zijn. Investeren in recreatie, toerisme en landbouw
biedt bovendien kansen voor het platteland dat in specifieke gebieden te maken
heeft met een krimpende bevolking. Hierbij wordt samengewerkt met de ministeries
van WWI en van BZK.
 
 De rol van LNV ten aanzien van recreatie is de volgende:
 – Opheffen van tekorten aan dagrecreatiemogelijkheden en voorkomen
van nieuwe tekorten. LNV financiert samen met VROM de aanleg en instandhouding
van Recreatie om de Stad-gebieden, maar ook gebieden verder weg van de stad
zoals EHS, Nationale Landschappen en Rijksbufferzones’s. Staatsbosbeheer
zal zich inspannen voor een kwalitatief hoogwaardig aanbod door de opvangcapaciteit
en bruikbaarheid van deze gebieden te optimaliseren. Hierbij worden de verschillende
motieven van (toekomstige) recreanten benut.
 – Het aantrekkelijk en toegankelijk maken van het landelijk gebied
voor recreatief gebruik door het zoveel mogelijk beschikbaar maken van al
het groen in Nederland voor de recreant: boerenland, oevers, natuurgebieden,
water, etc. Daarnaast het ontwikkelen en onderhouden van landelijk aaneengesloten
routenetwerken voor varen, fietsen en wandelen. 
 – Ruimte bieden voor recreatief ondernemerschap. Het ontwikkelen
van één Kennis- en Innovatiefaciliteit voor recreatieondernemers.
LNV stelt in 2009 en 2010 € 1,5 miljoen beschikbaar om de sector
te ondersteunen bij het ontwikkelen van innovatieve en duurzame combinaties
van recreatiesector, regio en ruimtegebruik. De brancheorganisaties vervullen
hierbij een belangrijke rol en ook EZ en de provincies dragen hieraan bij.
 – Terugdringen van regeldruk. Ondernemers ervaren immers de wijze
waarop door overheden met wetten en regels wordt omgegaan als een belangrijk
knelpunt. LNV zal daarom samen met een aantal wethouders een bijeenkomst organiseren
om de aanpak van de 10 meest knellende regels te bespreken. Daarnaast is een
interdepartementaal project Vermindering Regeldruk en Toezicht Recreatie en
Toerisme in samenwerking met het IPO en VNG gestart, waarin de stand van zaken
wordt geïnventariseerd en wordt bezien of extra inspanningen nodig zijn.
 – Eén samenhangend ruimtelijk kader bieden voor groene recreatieve
gebieden. In de Agenda Landschap is één duidelijk kader voor
gebieden met een groene recreatieve functie aangekondigd. Door de verschillende
gebiedscategorieën in termen van inrichting en ruimtelijke bescherming
beter op elkaar af te stemmen en in samenhang met elkaar te ontwikkelen zullen
recreatie en ruimtelijk beleid elkaar gaan versterken.
 Beoogde effecten en resultaten
 • Met Staatsbosbeheer en andere terreinbeherende organisaties zal worden geïnventariseerd hoe de 95 000 hectare
natuurgebied in de buurt van de stad ruimere recreatieve gebruiksmogelijkheden
kunnen krijgen.
 • Recreatieve voorzieningen in de Randstad moeten in maximaal 10
minuten fietsen bereikbaar zijn.
 Natuur
 In het najaar van 2009 worden de resultaten van het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) Natuur gepresenteerd. Centrale vraag in het onderzoek
is hoe het behalen van de doelen voor biodiversiteit op efficiënte en
doelmatige wijze kan worden zekergesteld. In de kabinetsreactie op het IBO
zal worden aangegeven welke consequenties de aanbevelingen hebben voor het
bestaande instrumentarium. Die moeten in 2010 en volgende jaren hun beslag
krijgen.
 Biodiversiteit internationaal
 In internationale context is 2010 een belangrijk jaar voor biodiversiteit.
Alle bij de Conventie voor Biologische Diversiteit aangesloten landen, waaronder
Nederland, streven ernaar om per 2010 de achteruitgang van biodiversiteit
aanzienlijk te hebben verminderd. De EU-lidstaten hebben deze doelstelling
aangescherpt tot het stopzetten van het verlies aan biodiversiteit in hetzelfde
jaar. Inmiddels is duidelijk dat die EU-doelstelling niet wordt gehaald, maar
ook dat er een flinke impuls is gegeven aan bescherming van biodiversiteit
op mondiaal niveau. In 2010 wordt de stand van zaken opgemaakt. Het uitvoeringsprogramma
behorende bij het Beleidsprogramma Biodiversiteit 2008–2011 geeft richting
aan de concrete activiteiten die Nederland oppakt. Waar de inzet tot voor
kort primair gericht was op soortenbescherming verschuift de aandacht steeds
meer naar (bijvoorbeeld leef-)gebieden. Door te zoeken naar synergie in het
maatregelenpakket, kunnen soorten als het ware met elkaar «meeliften»
en wordt de effectiviteit van activiteiten verhoogd.
 Investeringsbudget Landelijk Gebied
 Op 1 januari 2007 is met de inwerkingtreding van het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG) een groot deel van het beleid voor natuur, landschap
en reconstructie overgedragen aan de provincies. De provincies zijn verantwoordelijk
voor het realiseren van de prestaties die zijn afgesproken en rapporteren
jaarlijks de voortgang aan het Rijk. De provincies leggen in 2014, na afloop
van de ILG-periode, verantwoording af aan het Rijk over de geleverde prestaties
over de periode 2007–2013 en over de besteding van de Rijksmiddelen
en POP-middelen. In 2010 vindt er een tussenevaluatie, de zogenaamde midterm review, plaats. Daarbij wordt een oordeel gegeven
of de realisatie van de genoemde doelen op schema ligt. Ook wordt beoordeeld
of via het ILG voldoende synergie tussen instrumenten en middelen kan worden
gegenereerd. De totale provincie-inzet wordt bezien zodat kan worden beoordeeld
of de provincies «op koers liggen» om de gestelde doelen ook daadwerkelijk
in 2013 te hebben bereikt. Als daar aanleiding toe is, zullen de in de bestuursovereenkomsten
gemaakte afspraken worden bijgesteld.
 Natura 2000
 Met Natura 2000 legt Nederland een netwerk aan van gebieden voor de bescherming
van op Europees niveau waardevolle soorten en habitats. Dit gebeurt in het
kader van de uitvoering van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. In december
2010 moeten alle 162 gebieden definitief zijn aangewezen. Voor ruim 140 van
die gebieden is al een ontwerpaanwijzingsbesluit genomen en voor 10 gebieden
is een definitief aanwijzingsbesluit gepubliceerd. In een groot deel van die
gebieden zal in 2010 ook een (concept)beheerplan beschikbaar zijn. Daarin
wordt vastgelegd hoe de gestelde natuurdoelen worden bereikt. Er wordt gezocht
naar een balans tussen ecologische doelen en ruimte voor economische ontwikkeling
en andere gebruiksvormen. Het opstellen van de beheerplannen gebeurt in nauwe
samenwerking met alle betrokkenen.
 Ecologische Hoofdstructuur
 In 2018 moet de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), een samenhangend netwerk
van natuurgebieden met een oppervlakte van 728 500 hectare, zijn gerealiseerd.
Omdat de EHS is ondergebracht in het ILG zijn de provincies verantwoordelijk
voor de uitvoering, die gestoeld is op drie pijlers: verwerving, inrichting
en beheer van natuur. 2010 is een belangrijk jaar omdat bij de midterm review van het ILG zal blijken of de realisatie van de EHS
op schema ligt. In het najaar van 2009 worden de resultaten van het project «nulmeting
op kaart» bekend, die inzicht moeten geven in de exacte omvang van de
restanttaakstellingen. De consequenties daarvan zullen worden meegenomen in
de afspraken die Rijk en provincies in het kader van de midterm review maken.
 De Kamer heeft de EHS aangewezen als Groot Project, wat betekent dat de
minister van LNV elk jaar in september, volgens een met de Kamer overeengekomen
format, op basis van informatie van de provincies rapporteert over de voortgang
van de uitvoering.
 Leefgebieden
 De leefgebiedenbenadering is een aanpak gericht op de actieve bescherming
van groepen van soorten. Wanneer verschillende soorten hun leefgebieden delen,
hebben ze allemaal profijt bij de bescherming van dat leefgebied. Kern van
de benadering is dat door duidelijk leefgebieden te benoemen en beschermen,
op andere plekken meer ruimte komt voor economische ontwikkeling. Op leefgebieden
is geen verzwaard beschermingsregime van toepassing.
 De uitvoering van de leefgebiedenbenadering loopt via het ILG. In 2009
hebben alle provincies een uitwerkingsplan voor de uitvoering van de leefgebiedenbenadering
opgesteld. Daarin is ook opgenomen dat de leefgebiedenbenadering niet zal
worden meegenomen in de midterm review voor het ILG, maar dat de provincies
in de eerste helft van 2013 over de uitwerking van hun plannen zullen rapporteren.
 Tabel EHS
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontwikkeling
EHS in hectares
 
 
 
 
 
 
 t/m 2006
 2007–2013 
 2014–2018 
 
 
 Bestaande EHS 
 453 500
 453 500 
 453 500 
 
 
 Nieuwe EHS gerealiseerd 
 139 991
 139 991 
 139 991 
 
 
 Nieuwe EHS ILG 
 
 64 775
 64 775 
 
 
 Nieuwe EHS Restant 
 
 
 70 234 
 
 
 Totaal
 593 491 
 658 266 
 728 500
 
 
 
 
 25. In 2011 worden productiedieren en gezelschapsdieren
beter behandeld en moet 5% van de stallen integraal duurzaam en diervriendelijk
zijn, waarbij voldaan wordt aan dierenwelzijneisen die verder gaan dan de
huidige wettelijke eisen.
 Doelstelling minister LNV
 – In 2010 moet gemiddeld 75% van de regelgeving
op het terrein van dierenwelzijn worden nageleefd en in 2011 80%.
 
 – In 2010 moet minimaal 2,8% van de stallen
integraal duurzaam zijn en in 2011 minimaal 5%.
 
 De overheid bepaalt de randvoorwaarden waarbinnen maatschappelijke partners,
zoals ondernemers en maatschappelijke organisaties, als integraal onderdeel
van verdere verduurzaming kunnen werken aan verdere verbetering van het dierenwelzijn.
De nota dierenwelzijn (2007) geeft de richting voor de inzet in de periode
2007–2011. De Kamer wordt jaarlijks over de voortgang geïnformeerd
via een voortgangsbrief. Begin 2009 is de eerste voortgangsrapportage aan
de Kamer verzonden. Begin 2010 zal de tweede voortgangsrapportage verschijnen
die inzicht geeft in de voortgang van het beleid. Om de resultaten van het
beleid in beeld te brengen zal er met ingang van 2010 jaarlijks een monitoringsrapport
worden uitgebracht met de titel «De Staat van het dier».
 
 De inzet van LNV is dat de samenleving de komende jaren meer inzicht krijgt ín,
en respect ontwikkelt vóór het natuurlijke gedrag en de daaraan
gerelateerde behoeften van dieren in hun omgeving. Nederland zal qua dierenwelzijn
in de Europese voorhoede opereren. Dit is een weerbarstig traject dat tijd
vraagt. Daarom wordt hiervoor een tijdshorizon van 15 jaar gehanteerd, gerekend
vanaf 2007. LNV hecht groot belang aan een gezamenlijke aanpak van sector,
ketenpartijen, retail, maatschappelijke organisaties en de overheid. Met vereende
krachten is een verandering van productiewijze en consumptiegedrag te realiseren.
 
 Deze ambitie wil LNV realiseren via de volgende langetermijndoelstellingen:
 – Het perspectief van het dier is leidend bij de inrichting van
stallen en de bedrijfsvoering, zonder dat andere aspecten als
economie, milieu, diergezondheid, voedselveiligheid en arbeidsomstandigheden
uit het oog worden verloren.
 – Gehouden dieren kunnen behoeften voortvloeiend uit hun natuurlijk
gedrag uiten, krijgen daglicht, hebben voldoende ruimte en ondergaan geen
fysieke ingrepen als gevolg van de wijze van het houden. Transport van slachtvee
over lange afstand vindt niet meer plaats.
 – Gehouden dieren zijn in principe zichtbaar voor burgers, ofwel
in het landschap, ofwel op het bedrijf.
 – Houders van hobby- en gezelschapsdieren beschikken over voldoende
kennis, informatie en ondersteuning om hun verantwoordelijkheid te nemen bij
de aankoop, huisvesting en verzorging van de dieren en handelen hiernaar.
 – Consumenten beschikken over voldoende kennis, informatie en ondersteuning
om in redelijkheid een afweging te kunnen maken bij hun aankoop van dierlijke
producten wat dierenwelzijn betreft.
 
 LNV wil de langetermijnambitie met de volgende instrumenten bereiken:
 • Wettelijk kader
 Het welzijn van dieren wordt gewaarborgd middels de Gezondheids- en Welzijnswet
voor Dieren (GWWD) en de op deze wet gebaseerde regelgeving. Het voorstel
voor de opvolger van de GWWD, het Wetsvoorstel Dieren, ligt ter behandeling
bij de Tweede Kamer. In 2010 zal naar verwachting de ontwikkeling van de uitvoeringsregelgeving
van de Wet Dieren worden afgerond. In 2009 is de mogelijkheid om bestuurlijke
boetes te kunnen opleggen voor onderdelen van de GWWD wettelijk geregeld.
In 2010 zal nieuwe regelgeving worden afgerond ten behoeve van gezelschapsdieren,
ter vervanging van het honden- en kattenbesluit. Voorts wordt in de Europese
Unie in 2010 de herziening van de Transportverordening verwacht, waar LNV
conform de nota Dierenwelzijn actieve inbreng op zal leveren.
 
 • Handhaving
 De wettelijke voorschriften hebben tot doel een basisniveau van welzijn
te garanderen. In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om de handhaving
van welzijnsregelgeving verder te intensiveren. Hiervoor zijn extra middelen
ter beschikking gesteld. Aan deze ambitie wordt invulling gegeven middels
een verdere capaciteitsuitbreiding bij de AID en de VWA in 2010 ter grootte
van € 1 miljoen en de ontwikkeling van programmatisch handhaven
voor dierenwelzijn. Hiermee is in 2010 het uitbreidingsprogramma van in totaal € 5
miljoen gerealiseerd.
 
 • Financiën/innovatie
 Oplossingen voor knelpunten in het welzijn van dieren moeten onder andere
gevonden worden door innovatie van productie- en huisvestingssystemen. De
uitdaging ligt erin systemen te ontwikkelen, die economisch perspectief bieden
en de doelen ten aanzien van milieu, klimaat, diergezondheid, voedselveiligheid
en arbeidsomstandigheden dichterbij brengen (integraal ontwerpen). In 2010
worden ontwerpschetsen opgeleverd voor de varkenshouderij en de pluimveehouderij
(vlees, industrie-eieren). Daarnaast wordt in het kader van het Small Business
Innovation Researchprogramma een tender uitgeschreven, waarmee een nieuwe
impuls wordt gegeven aan de ontwikkeling van nieuwe en betere integraal duurzame
stallen. Met dit instrument kunnen de resultaten van ontwerptrajecten en eigen
ideeën van partijen uit het bedrijfsleven, de keten en primaire ondernemers
worden doorontwikkeld, uitgetest in de praktijk en vervolgens worden vermarkt.
 
 Met innovatie- en investeringssubsidies, garantstellingsregelingen (voorheen
Borgstellingsfonds) en fiscale instrumenten wordt het toepassen van nieuwe
integraal duurzame en diervriendelijke stallen ondersteund. Doelstelling is
dat in 2011 5% van de stallen integraal duurzaam moet zijn uitgevoerd
met een perspectief op grootschalige toepassing in de jaren erna. Uit de «Monitor
duurzame stallen» blijkt dat de tussendoelstelling voor 2009 (1,2%)
is gerealiseerd (januari 2009 is 2,2% van de stallen duurzaam) en dat
de tussendoelstelling voor 2010 (2,8%) naar verwachting kan worden
gerealiseerd. De mogelijkheden om te investeren in nieuwe duurzame stallen
staan onder druk mede vanwege de huidige economische situatie. In het Aanvullend
beleidsakkoord heeft het kabinet aanvullend € 20 miljoen beschikbaar
gesteld om de ontwikkeling en investeringen in duurzame en diervriendelijke
stallen extra te ondersteunen. In 2010 zal de investeringsregeling duurzame
stallen voor ongeveer 25 mln euro worden opengesteld. Naast de middelen uit
het aanvullend beleidsakkoord zijn er ook middelen beschikbaar van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (artikel 68). Met de uitvoering van het Convenant Marktontwikkeling
verduurzaming dierlijke producten wordt de ontwikkeling en marktintroductie
van tussensegmenten gestimuleerd. Een nauwe samenwerking tussen veehouders,
ketenpartijen, supermarkten en maatschappelijke organisaties is hierbij nodig.
 
 • Kennisontwikkeling, benutting en verspreiding
 Gedurende de hele uitvoeringsperiode 2007–2011 van de nota Dierenwelzijn
zal de aandacht vooral uitgaan naar kennis waar op dit moment in de praktijk
behoefte aan is om de noodzakelijke verbeteringsslagen en ambitie te realiseren.
De Kennisagenda Dierenwelzijn zal ook in 2010 sturend zijn voor de inzet van
deze kennisinstrumenten. Nieuwe inzichten en ontwikkelde kennis moeten worden
toegepast om tot vooruitgang te leiden. Daarom is veel aandacht nodig voor
de doorwerking van kennisontwikkeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. % naleving bestaande welzijnsnormen 
 70% 
 2006 
 75% 
 80%
 2011 
 AID 
 
 
 2. % integraal duurzame stallen
 0-meting 
 2009 
 2,8% 
 5% 
 2011 
 WUR
 
 
 
 
 1. Naleving bestaande welzijnsnormen
 Het genoemde percentage van 75% bij de streefwaarde 2010 betreft
een gemiddelde van alle regelgeving op het gebied van dierenwelzijn. Jaarlijks
wordt bekeken of een andere interventiestrategie nodig is. De uitkomst van
het project programmatisch handhaven heeft vanaf 2009 invloed op de wijze
van handhaven en mogelijk op de streefwaarde in de toekomst.
 2. Integraal duurzame stallen
 Integraal duurzame stallen zijn stal- en houderijsystemen waarin verschillende
duurzaamheidaspecten in onderlinge samenhang zijn verbeterd ten opzichte van
de reguliere systemen. Naast een extra verbetering van dierenwelzijn ten opzichte
van de huidige wettelijke normen, gaat het om stallen en houderijsystemen
die tenminste voldoen aan andere belangrijke maatschappelijke randvoorwaarden
zoals milieu, diergezondheid, arbeidsomstandigheden én economische
haalbaarheid. Investeringen in integraal duurzame stallen worden financieel
ondersteund door de Investeringsregeling integraal duurzame stallen en fiscale
regelingen op basis van de Maatlat duurzame veehouderij.
 29. Het realiseren van een beperkt aantal complexe,
samenhangende ruimtelijke opgaven van nationale betekenis.
 Doelstelling minister LNV
 
 – In het LNV-domein worden de komende jaren zes
Nota Ruimte-projecten en vier projecten Randstad Urgent uitgewerkt en uitgevoerd.
De aanpak gaat uit van integrale gebiedsopgaven.
 
 
 In heel Nederland, maar met name in de Randstad, wordt de druk op de ruimte
steeds groter omdat in een betrekkelijk klein gebied veel gebruiksfuncties,
zoals wonen, werken, recreëren, natuur en infrastructuur, met elkaar
moeten worden gecombineerd zonder dat de leefbaarheid van het gebied wordt
aangetast. De ruimtelijke opgaven zijn complex en vragen een gebiedsgerichte
benadering, waarin de samenhang tussen verschillende maatschappelijke doelen
gewaarborgd is. Het kabinet zet met het Programma Randstad Urgent (RU) in
op snellere besluitvorming voor een duurzame en concurrerende economische
topregio waarin sociale, culturele en ecologische behoeften van de huidige
en toekomstige bewoners van de Randstad zijn meegewogen.
 
 De Nota Ruimte onderschrijft het belang van de integrale gebiedsgerichte
aanpak en heeft 23 integrale gebiedsopgaven geselecteerd, die in aanmerking
komen voor een additionele bijdrage uit het Nota Ruimte-budget. LNV trekt
hiervan zes projecten, te weten de projecten Greenports, Klavertje 4/Venlo,
Nieuwe Hollandse Waterlinie, Mooi en Vitaal Delfland, Herstructurering Westelijke
Veenweiden en de Haarlemmermeer. De inzet van LNV is om meer groen te realiseren
en ruimte te bieden voor een toekomstgerichte landbouw, in combinatie met
andere gebiedsspecifieke doelen. De uitwerking van en besluitvorming over
de Nota Ruimte-middelen verlopen volgens plan en leiden in 2010 tot concrete
uitvoering van in ieder geval de projecten Greenports, de Nieuwe Hollandse
Waterlinie en Klavertje 4; bij Klavertje 4 worden tevens voorbereidingen getroffen
voor de komende Floriade van 2012.
 Het kabinet zet € 113 mln. uit het Nota Ruimtebudget in voor
het LNV-project Westelijke Veenweiden. Met deze investering worden in een
groot aantal gebieden in de Westelijke Veenweiden maatregelen getroffen om
de bodemdaling te remmen en het watersysteem robuuster te maken. Dankzij de
investeringen kan de landbouw zijn rol als belangrijke drager van het waardevolle
cultuurlandschap blijven vervullen. Daarnaast wordt natuur ontwikkeld en wordt
er geïnvesteerd in de recreatieve ontsluiting van het gebied.
 
 In de Randstad is sprake van stapeling van de ruimtelijke problematiek.
Het kabinet zet met het RU in op snellere besluitvorming voor een duurzame
en concurrerende economische topregio waarin sociale, culturele en ecologische
behoeften van de huidige en toekomstige bewoners van de Randstad zijn meegewogen.
De minister van LNV is coördinerend bewindspersoon voor vier projecten
binnen het RU, te weten Transitie Greenports, Groene Ruggengraat, Mooi en
Vitaal Delfland en de Haarlemmermeer. Bij de keuze voor en de uitvoering van
de projecten wordt zoveel mogelijk gezocht naar synergie met
de projecten en budgetten in het kader van Nota Ruimte. De voortgang van de
RU-projecten ligt op schema en wordt bewaakt door mijlpalen; naast bestuurlijke
producten zal in 2010 ook concrete uitvoering tot stand komen zoals ontsnipperingsmaatregelen
in de Groene Ruggengraat en investeringen in infrastructuur, water, energie
en milieu in het project Transitie Greenports.
 
 Als vervolg op het advies «Samen werken met water» van de
Deltacommissie (Commissie Veerman) wordt uitwerking gegeven aan het Deltaprogramma
met concretisering naar integrale gebiedsopgaven; in dat verband zal de minister
LNV trekker zijn voor de Zuidwestelijke Delta en de Wadden. Er wordt nagegaan
of de gebiedsontwikkelingsprocessen zodanig zijn vorm te geven dat de veiligheidsopgave
hand in hand kan gaan met de rode, groene en grijze ontwikkelingsopgaven.
 41. Een maatschappelijke stage voor alle leerlingen
in het voortgezet onderwijs.
 Doelstelling minister LNV
 – In 2010 zijn er 5 000 stageplaatsen in
het groen en in 2011 zijn er 10 000 stageplaatsen.
 
 – Vanaf schooljaar 2011–2012 volgen alle
leerlingen vmbo-groen een maatschappelijke stage in hun schoolloopbaan.
 
 Het kabinet wil dat alle leerlingen tijdens hun schooltijd in het voortgezet
onderwijs een maatschappelijke stage volgen, zodat ze kunnen kennismaken met
en bijdragen aan de samenleving. De stage is een manier om waarden over te
dragen met meer dan woorden. Het is de intentie om de maatschappelijke betrokkenheid,
sociale integratie en het besef van waarden en normen te vergroten. Het gaat
om actief burgerschap, het nemen van verantwoordelijkheid voor de samenleving
en het verbreden van de horizon. De versterkte betrokkenheid van jongeren
bij de maatschappij leidt tot meer begrip en respect. De sociale cohesie wordt
versterkt.
 
 Maatschappelijke stages rond voedsel en groen vergroten de bekendheid
van deze domeinen onder jongeren. Ze maken de jeugd bewuster van de waarde
van voedsel en groen, de noodzaak hiervoor te zorgen en het belang van duurzaamheid.
Aandacht voor voedsel en groen betekent investeren in gezonde mensen en een
gezonde samenleving. De jongeren dragen deze ervaringen uit in de maatschappij
als ambassadeurs voor de natuur, duurzaamheid en gezond voedsel.
 Deze maatschappelijke stages dragen ook bij aan de versterking van sociale
samenhang. Door maatschappelijke stages kunnen jongeren zelf ervaren dat een
wederzijdse afhankelijkheid bestaat tussen stad en platteland en kunnen de
twee in figuurlijke zin dichter bij elkaar worden gebracht.
 
 LNV richt zich op de stagevervulling in het groene onderwijs zelf, met
een voorbeeldfunctie voor het overig onderwijs, en op het (laten) creëren
van stageplaatsen in het groene domein voor leerlingen van groene en niet-groene
scholen. LNV en het groene onderwijsveld spelen verder een rol bij de bemiddeling
van groene maatschappelijke stageplaatsen voor niet-groene scholen. In 2012
moeten 10 000 groene plaatsen gerealiseerd zijn voor het
gehele voortgezet onderwijs. In 2010 zijn er al 5000 stageplaatsen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Beoogde
effecten en resultaten
 
 
 
 
 
 Indicator
 Referentiewaarde 
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke stages groene onderwijs
 Aantal groene maatschappelijke stageplaatsen
(868).
 2008
 5 000
 10 000
 2011
 Stagebiedende organisaties 
 
 
 
 Aantal leer-
lingen groen onderwijs dat stage heeft gevolgd (2000) 
 2008 
 5 000 
 Alle VMBO-groen leer- lingen volgen de maatschappelijke
stage 
 2012
 LNV
 
 
 
 
 Overzichtstabel 1: Status kabinetsdoelstellingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nr.
 
 
 Kabinetsdoelstelling
 
 
 Relevant beleidsartikel (OD niveau)
 
 
 Relevante beleidsnota’s
 
 
 Kamerstuknr. H XIV
 
 
 Status
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Draagvlak Europa
 
 29.12
 Herziening Gemeenschappelijk landbouwbeleid(GLB) 
 TK 2007–2008, 28 625,
nr. 54
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 GLB, Houtskoolschets
 TK2008–2009,
28 625, nr. 63
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 GLB, Implementatie Health-check 
 TK 2008–2009, 28 625, nr. 67 
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Duurzame economische ontwikkeling, armoede
bestrijding
 
 29.21
 Beleidsnotitie «Land- bouw,
Rurale Bedrij- vigheid en Voedselzekerheid, 2008» 
 TK 2007–2008, 31 250, nr. 14 
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Hoger onderwijs met meer kwaliteit en minder
uitval
 
 26.16 
 Actieplan Leerkracht Nederland 
 TK 2007–2008, 27 923 nr. 45, H VIII 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Actieplan examinering 
 TK 2007–2008,
27 451, nr. 81 
 Afgerond 
 
 
 
 
 
 Onderwijsjaarverslag 2007–2008 
 TK 2008–2009, 31 700, nr. 176, H VIII 
 Afgerond 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Versterken innovatief
vermogen
 
 21.11, 21.12, 21.13,
26.15, 26.16 
 Maatschappelijke Innovatieagenda
Duurzame Agro- en Visserijketens
 TK 2008–2009 29 675, nr.
80 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Beleidsnota Biobased economy 
 TK 2007–2008, 29 575,
nr.16 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Wetenschaps- en technologie-indica- toren 2008 
 TK 2007–2008, 31 288, nr 25 
 Afgerond 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Minder regels, minder instrumenten, minder
loketten
 
 29.21 
 Brief over vermindering regeldruk
LNV 
 TK 2008–2009, 29 515,
nr. 276 
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Stimuleren duurzame consumptie en productie
 
 21.12,
21.13, 21.14, 22.11, 25.11
 Beleidsagenda
Duurzame voedselsystemen
 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Nota Duurzaam Voedsel
 
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Brief Verduurzaming glastuinbouw 
 TK 2008–2009, 31 700,
nr. 150
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Beleidsnota Biologische Landbouw 
 TK 2007–2008, 29 842, nr. 15 en TK 2008–2009, 29 842,
nr. 36
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Toekomst van de intensieve veehouderij 
 TK 2007–2008, 28 973, nr. 18
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 Uitvoeringsagenda duurzame veehouderij 
 TK 2008–2009 28 973 nr. 34
 In voorbereiding
 
 
 
 
 
 Kadervisie Duurzame Plantaardige Productie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 24
 
 
 In 2011 tevreden over landschap,
meer groene gebieden en natuur en een vitaler platteland
 
 23.11 t/m 23.14, 24.11 t/m 24.14 
 Agenda Landschap 
 TK 2008–2009, 31 253 nr.
7
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 Brief Financiering Landschap Nederland 
 TK 2008–2009 31 253 nr.
19
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 Betere behandeling
productie- en gezel- schapsdieren en 5% van de stallen zijn integraal
duurzaam en diervriendelijk
 
 21.12, 26.15 
 Nota Dierenwelzijn
 TK 2007–2008, 28 286, nr. 76 
 In uitvoering 
 
 
 
 Werkprogramma dierenwelzijn
 TK 2007–2008, 28 286 nr. 97
 In uitvoering 
 
 
 
 Monitor duurzame stallen
 TK 2008–2009,
28 286 nr. 289 
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 29
 
 
 Realisatie complexe ruimtelijke opgaven
 
 27.11 
 Procedure inzet FES-middelen voor Nota Ruimte, 
 TK 2006–2007, 30 800 D nr. 6
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 Nota Ruimte 
 TK 2006–2007, 29 435,
nr. 192
 In uitvoering 
 
 
 
 
 
 Urgentie Programma Randstad 
 TK 2007–2008,
31 089, nr. 12
 In uitvoering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Maatschappelijke stage voor leerlingen in
voortgezet onderwijs
 
 26.16 
 Samen leven kun je leren: Plan van
aanpak voor de invoering maatschappelijke stage in het Voortgezet onderwijs 
 TK 2007–2008, 31 289,
nr. 10 H VIII 
 In uitvoering
 
 
 
 
 Overzichtstabel 2: Geraamde uitgaven per kabinetsdoel
voor 2009, 2010 en 2011 (€ x 1 000)
 Onderstaande tabel geeft inzicht in de relatie tussen de kabinetsdoelen
uit het Beleidsprogramma «Samen werken, samen leven» en de geraamde
uitgaven die op bepaalde operationele doelstellingen van de beleidsartikelen
beschikbaar zijn voor het desbetreffende kabinetsdoel. Binnen het operationele
doel van een beleidsartikel worden daartoe alle instrumenten bij elkaar opgeteld
die bijdragen aan de realisering van het betreffende kabinetsdoel. Het instrument
is het laagste niveau van budgettering. Voor de goede orde wordt opgemerkt
dat een aantal van de operationele doelen van de beleidsartikelen bij verschillende
kabinetsdoelen voorkomen. Doordat de instrumenten van een operationeel doel
slechts aan 1 kabinetsdoel worden toegerekend vindt er geen «dubbeling»
van uitgavenramingen plaats.
 
 Er is dus niet voor gekozen om het beschikbare bedrag van een operationele
doelstelling volledig aan een bepaalde kabinetsdoelstelling toe te rekenen.
Een uitzondering betreft kabinetsdoelstelling 24. De onder deze kabinetsdoelstelling
genoemde bedragen betreffen het totaal van de operationele doelen van de beleidsartikelen
23 en 24. Tenslotte wordt opgemerkt dat de uitgaven voor baten-lasten diensten
en de apparaatsuitgaven niet zijn toegerekend aan de kabinetsdoelen.
 
 De belangrijkste onderdelen van programma-uitgaven die niet aan een kabinetsdoel
worden toegerekend betreffen:
 • Artikel 21 Duurzaam ondernemen: de interne begrotingsreserves,
uitgaven voor bedrijfsadviesdiensten, schadevergoedingen voor vorst- en oogstschade,
uitgaven voor fytosanitair beleid, kosten van beroepsopleidingen, saneringsregelingen,
uitgaven voor bilateraal-economische samenwerking en uitgaven voor het project
Client.
 • Artikel 22 Agrarische ruimte: uitgaven voor ruilverkaveling
 • Artikel 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid:uitgaven voor risicomanagement
voedselveiligheid, destructie, uitgaven voor BSE-laboratoria, uitgaven voor
I en R-systemen en Early-warningsystemen bij dierziekten, uitgaven voor crisisorganisatie,
uitgaven voor convenant bestrijding AI in Indonesie
 • Artikel 26 Kennis en Innovatie: DLO wettelijke onderzoekstaken
 • Artikel 27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden: uitgaven
Agenda Vitaal Platteland en uitgaven voor reconstructie voorfinanciering 2005/2006.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nr.
 Kabinetsdoelstelling 
 Relevant beleidsartikel
(OD-niveau) 
 Omschrijving
 Geraamde uitgaven 2009 
 Geraamde uitgaven 2010 
 Geraamde uitgaven 2011 
 
 
 
 
 1
 
 Draagvlak
voor Europa
 
 29 
 Algemeen 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6 
 
 Duurzame
ontwikkeling, armoedebestrijding
 
 29 
 Algemeen
 2 055 
 2080 
 930 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 Hoger onderwijs met meer kwaliteit
en minder uitval
 
 26 
 Kennis en Innovatie 
 742 830 
 751 184
 744 948 
 
 
 
 
 
 26.15
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 4 304
 
 
 4 417
 
 
 4 399
 
 
 
 
 
 
 26.16
 
 
 Waarborgen en vernieuwen
onderzoek en onderwijs
 
 
 738 526
 
 
 746 767
 
 
 740 549
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Versterken innovatief vermogen
van de Nederlandse economie
 
 21
 Duurzaam
ondernemen
 52 536
 55 972
 46 450
 
 
 26
 Kennis en innovatie
 169 828
 156 481
 156 558
 
 
 
 Totaal
 222 364
 212 453
 203 008
 
 
 
 
 
 21.11
 
 
 Verbeteren onderne- merschap-
en -klimaat
 
 
 5 924
 
 
 4 050
 
 
 2 960
 
 
 
 
 
 
 21.12
 
 
 Bevorderen maatschappelijk geaccepteerde pro- ductie-voorwaarden
en dierenwelzijn
 
 
 10 152
 
 
 5 763
 
 
 2 950
 
 
 
 
 
 
 21.13
 
 
 Bevorderen duurzame productiemethoden
 
 
 36 460
 
 
 46 159
 
 
 40 540
 
 
 
 
 
 
 26.15
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 123 354
 
 
 109 204
 
 
 106 767
 
 
 
 
 
 
 26.16
 
 
 Waarborgen en vernieuwen
onderzoek en onderwijs
 
 
 46 474
 
 
 47 277
 
 
 49 791
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Minder
regels, minder instrumenten, minder loketten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22
 
 
 Stimuleren van duurzame consumptie en productie
 
 21 
 Duurzaam
ondernemen
 44 718
 51 588
 39 157
 
 
 22
 Agrarische
ruimte
 7 704
 7 126
 0
 
 
 
 
 25
 Voedselkwaliteit en diergezondheid
 4 534
 4 534
 4 434
 
 
 
 
 
 Totaal 
 56 956
 63 248
 43 591
 
 
 
 
 
 21.12
 
 
 Bevorderen maatschappelijk
geaccepteerde productie-voorwaarden en dierenwelzijn
 
 
 5 005
 
 
 7 062
 
 
 10 217
 
 
 
 
 
 
 21.13
 
 
 Bevorderen duurzame productiemethoden
 
 
 24 289
 
 
 33 462
 
 
 22 803
 
 
 
 
 
 
 21.14
 
 
 Bevorderen duurzame vangst
 
 
 15 424
 
 
 11 064
 
 
 6 137
 
 
 
 
 
 
 22.12
 
 
 Ruimte voor niet grondgebonden
landbouw
 
 
 7 704
 
 
 7 126
 
 
 0
 
 
 
 
 
 
 25.11
 
 
 Bevorderen van kwalitatief
hoogwaardig voedselaanbod en consumptiepatroon
 
 
 4 534
 
 
 4 534
 
 
 4 434
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 24
 
 
 In 2011 meer tevredenheid over landschap,
zijn groene gebieden gerea- liseerd, is het platteland vitaler en wordt geïnvesteerd
in natuur
 
 
 21
 
 
 Duurzaam
ondernemen
 
 
 2 124
 
 
 2 800
 
 
 2 800
 
 
 
 
 23
 
 
 Natuur
 
 
 465 476
 
 
 424 607
 
 
 491 959
 
 
 
 
 24
 
 
 Landschap
en recreatie
 
 
 83 200
 
 
 105 281
 
 
 260 897
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 550 800
 
 
 532 688
 
 
 755 656
 
 
 
 
 21.13
 
 
 Bevorderen duurzame productiemethoden
 
 
 2 124
 
 
 2 800
 
 
 2 800
 
 
 
 
 
 
 23.11
 
 
 Verwerven EHS
 
 
 56 824
 
 
 44 027
 
 
 138 024
 
 
 
 
 
 
 23.12
 
 
 Inrichten EHS
 
 
 134 182
 
 
 129 223
 
 
 120 709
 
 
 
 
 
 
 23.13
 
 
 Beheren EHS
 
 
 186 917
 
 
 177 062
 
 
 166 604
 
 
 
 
 
 
 23.14
 
 
 Beheer natuur buiten EHS
en beschermen internationale biodiversiteit
 
 
 87 553
 
 
 74 295
 
 
 66 622
 
 
 
 
 
 
 24.11
 
 
 Nationale Landschappen
 
 
 25 852
 
 
 21 728
 
 
 21 337
 
 
 
 
 
 
 24.12
 
 
 Landschap algemeen
 
 
 12 921
 
 
 21 564
 
 
 20 838
 
 
 
 
 
 
 24.13
 
 
 Recreatie in en om de
stad
 
 
 8 032
 
 
 23 239
 
 
 182 452
 
 
 
 
 
 
 24.14
 
 
 Recreatie algemeen
 
 
 36 395
 
 
 38 750
 
 
 36 270
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25
 
 
 In 2011 verbetering dierenwelzijn en
moet 5% van de stallen duurzaam en diervriendelijk zijn
 
 21
 Duurzaam
ondernemen
 16 914
 18 682
 8 668 
 
 
 26
 Kennis en Innovatie
 7 225
 5 587
 5 535
 
 
 
 Totaal
 24 139
 24 269
 14 203 
 
 
 
 21.12
 
 
 Bevorderen maatschappelijk
geaccepteerde productie-voorwaarden en dierenwelzijn
 
 
 16 914
 
 
 18 682
 
 
 8 668
 
 
 
 
 
 
 26.15
 
 
 Kennisontwikkeling en innovatie
 
 
 5 817
 
 
 4 179
 
 
 4 127
 
 
 
 
 
 
 26.16
 
 
 Waarborgen en vernieuwen
onderzoek en onderwijs
 
 
 1 408
 
 
 1 408
 
 
 1 408
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 29
 
 
 Realiseren van enkele complexe, samenhangende ruimtelijke opgaven van nationale
betekenis
 
 
 22
 
 
 Agrarische
ruimte
 
 
 34 606
 
 
 22 406
 
 
 14 100
 
 
 
 
 27
 
 
 Bodem, water en reconstructiezandgebieden
 
 
 43 819
 
 
 55 601
 
 
 63 146
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 78 425
 
 
 78 007
 
 
 77 246
 
 
 
 
 
 
 22.12
 
 
 Ruimte niet grond-gebon-
den landbouw
 
 
 34 606
 
 
 22 406
 
 
 14 100
 
 
 
 
 
 
 27.11
 
 
 Reconstructiezandgebieden
 
 
 43 819
 
 
 55 601
 
 
 63 146
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 41
 
 
 Maatschappelijke
stages
 
 26 
 Kennis en Innovatie 
 1 207 
 890
 871 
 
 
 
 
 
 26.16
 
 
 Waarborgen en vernieuwen
onderzoek en onderwijs
 
 
 1 207
 
 
 890
 
 
 871
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven gerelateerd aan kabinetsdoelen
 
 
 
 
 1 678 776
 
 
 1 664 819
 
 
 1 840 453
 
 
 
 
 
 2.1.2. Financieel kader
 Uitgaven
 De begroting van de uitgaven voor 2010 is ten opzichte van de meerjarencijfers
in de begroting 2009 bijgesteld met € 86 mln. Deze bijstelling bestaat
uit de mutaties, zoals opgenomen in onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 Artnr. 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand begroting 2009
 
 2 477 
 2 403 
 2 220 
 2 186 
 2 163 
 2 163
 
 
 1 Subsidietaakstelling 
 div. 
 – 2 
 – 2
 – 2 
 – 2 
 – 2 
 – 2 
 
 
 2 Taakstelling Inhuur externen 
 div. 
 – 1 
 – 2 
 – 2 
 – 2
 – 2 
 – 2 
 
 
 3 Greenports(Motie
van Geel)
 22 
 9 
 11 
 7 
 
 
 
 
 
 4 Duurzame agrarische sector 
 21,22 
 30 
 20
 
 
 
 
 
 
 5 ILG-kasschuif 
 23,24
 – 100 
 – 100 
 200
 
 
 
 
 
 6 ILG-BTW-compensatiefonds 
 div.
 16 
 15 
 13 
 14 
 28
 
 
 
 7 ILG-synergiegelden 
 27 
 13 
 17
 18 
 16 
 13 
 
 
 
 8 Loonbijstelling/Prijsbijstelling 2009 
 div. 
 74 
 72 
 68 
 68 
 67 
 67
 
 
 9 Vernieuwing rijksdienst 
 29 
 13 
 9
 
 
 
 
 
 
 10 Sociaal flankerend beleid (Bekkergelden)
 div. 
 4 
 
 
 
 
 
 
 
 11 Eindejaarsmarge 
 21
 3 
 
 
 
 
 
 
 
 12 Historische Buitenplaatsen
 23 
 
 3 
 
 
 
 
 
 
 13 Extrapolatie Kottervisserij 
 21 
 
 
 
 
 7 
 7
 
 
 14 FES-projecten 
 div. 
 12 
 40 
 41 
 43 
 33
 31 
 
 
 15 Tranche 2010 CA-intensiveringsmiddelen 
 div.
 
 26 
 26 
 26 
 26 
 26 
 
 
 16 VAMIL 
 21
 
 6 
 6 
 6 
 6 
 
 
 
 17 LNV-aandeel Voorjaarsnotaproblematiek 
 div. 
 
 9 
 14 
 14 
 14
 14 
 
 
 18 CAO-problematiek 
 29 
 
 10 
 10 
 10
 10 
 10 
 
 
 19 Nitraatactieprogramma mest 
 21 
 3
 6 
 10 
 6 
 5 
 2 
 
 
 20 Client 
 21 
 3 
 3
 2 
 1 
 
 
 
 
 21 Nota Duurzaam Voedsel 
 25
 
 4 
 3 
 2 
 
 
 
 
 22 Plantenziektenkundige Dienst 
 21 
 1 
 1 
 1
 
 
 
 
 
 23 Ganzenproblematiek 
 23 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 24 Natura 2000 
 23 
 5 
 6 
 4
 
 
 
 
 
 25 Uitfinanciering amendementen leefgebieden/weidevogels 
 23 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 26 Diverse apparaat 
 29 
 11 
 2
 1 
 
 
 
 
 
 27 Taakstelling arbeidsproductiviteit
 div. 
 
 
 
 – 5 
 – 9 
 – 9
 
 
 28 Taakstelling versobering bedrijfsvoering 
 div.
 
 
 – 4 
 – 5 
 – 8 
 – 12
 
 
 29 Generieke blokkade programma-uitgaven 
 div. 
 – 12
 – 41 
 – 45 
 – 32 
 12 
 – 9
 
 
 30 Eenmalige onderuitputting onderwijs en onderzoek 
 26
 – 10 
 
 
 
 
 
 
 
 31 Interne begrotingsreserves landbouw en visserij 
 21
 – 8
 
 
 
 
 
 
 
 32 Vertraging uitfinanciering glastuinbouwregelingen 
 21 
 – 15 
 – 5 
 5
 5 
 5 
 5 
 
 
 33 Ramingsbijstelling overig beheer natuur
 23 
 
 – 3 
 – 7 
 – 7 
 7 
 – 7
 
 
 34 OCW analogie groen onderwijs 
 26 
 
 – 1
 – 2 
 – 3 
 – 3 
 – 3
 
 
 35 Uitvoeringsbesparingen Health Check GLB 
 29
 
 
 
 – 3 
 18 
 – 18
 
 
 36 ILG/Bodemsanering 
 27 
 
 – 17
 – 17 
 – 17 
 – 17 
 
 
 
 37 Extrapolatie Investeringsbudget Landelijk Gebied 
 div.
 
 
 
 
 
 – 73 
 
 
 38 Overige 
 
 26
 – 3 
 – 10 
 – 9 
 – 5 
 – 8 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand begroting 2010 
 
 2 567 
 2 489 
 2 560 
 2 312
 2 294 
 2 182
 
 
 
 
 1. Subsidietaakstelling en 2. Taakstelling Inhuur
externen
 Ter financiering van (een deel van de) intensiveringen uit het aanvullend
beleidsakkoord is aan alle departementen een subsidietaakstelling en een taakstelling
inhuur externen opgelegd. Deze taakstellingen zijn opgenomen in de Nota van
Wijziging op de begroting 2009 en vloeien voort uit de door de Minister van
Financiën opgestelde Nota over de toestand van ’s
Rijks Financiën (TK 31 700 nr. 31) betreffende de uitwerking van
de motie-Van Geel c.s. (Kamerstukken II 2008–09, 31 700, nr. 10),
de motie-Hamer c.s. (TK, 2008–2009, 31 700, nr. 15) en de motie-Slob
(TK, 2008–2009, 31 700, nr. 17).
 3. Greenports(Motie van Geel)
 In het stimuleringspakket van het kabinet is besloten om middelen aan
de LNV-begroting toe te voegen voor de Greenports. Dit zijn integrale ruimtelijke
glastuinbouwprojecten met name in de zuidvleugel van de Randstad, waarmee
een impuls wordt gegeven aan een duurzame, vitale en gevarieerde inrichting.
Dit betreft de middelen voor de uitvoering van de motie Van Geel c.s. (APB)
(TK, 2008–2009, 31 700, nr. 10) voor de versterking van de ruimtelijke
economie. Hiermee wordt tevens recht gedaan aan de nadere toedeling zoals
verzocht in de motie Koopmans en Koppejan (Begrotingsbehandeling VenW) (TK
2008–2009, 31 700 XII, nr. 22).
 4. Duurzame agrarische sector (Aanvullend beleidsakkoord)
 In het aanvullend beleidsakkoord zijn ter stimulering van de economie
middelen voor verduurzaming van de agrarische sector opgenomen (TK, 2008–2009,
31 700 XIV, nr. 149).
 Hiermee wordt de ontwikkeling van en investering in duurzame stallen versneld
en de investeringsregeling luchtwassers voor de veehouderij opgehoogd. Daarnaast
wordt geïnvesteerd in Biobased economy en Agrologistiek. Tot slot wordt
een impuls gegeven aan het opruimen van verspreid liggend glas.
 
 De verdeling is als volgt:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 artikel 
 2009 
 2010 
 
 
 Duurzame stallen 
 21 
 10,0
 10,0 
 
 
 Luchtkwaliteit veehouderij 
 21 
 10,0
 10,0 
 
 
 Bio Based Economy en agrologistiek 
 21
 5,0 
 
 
 
 Opruiming verspreid liggend glas 
 22 
 5,0
 
 
 
 
 
 30,0 
 20,0
 
 
 
 
 5. ILG-kasschuif
 Het Kabinet heeft in het aanvullend beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) op de onderdelen
Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Recreatie om de Stad (RODS). Het ILG wordt
zowel in 2009 als 2010 met € 100 mln. per jaar verlaagd en in 2011
verhoogd met € 200 mln. De kasschuif, die bij Voorjaarsnota 2009
tijdelijk was verwerkt op Inrichting EHS, wordt voor circa 1/3 deel verwerkt
op verwerving EHS en voor ca. 2/3 deel op Recreatie om de Stad (RodS).
 6. ILG-BTW-compensatiefonds
 Bij de voorjaarsnota 2007 is € 113 mln. van de LNV-begroting
overgeheveld naar het BTW-compensatiefonds. Dit betrof 3,7% van het
totale Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode 2007 t/m 2013.
Hierop vindt thans een meerjarige correctie plaats voor het deel dat door
de provincies niet declarabel is bij het BTW-compensatiefonds.
 7. ILG-synergiegelden
 In 2008 zijn conform de ILG-systematiek en bestuursovereenkomsten verplichtingen
aangegaan richting provincies om opdrachten uit de Kaderrichtlijn Water en
andere opgaven voor het verbeteren van de waterkwaliteit te realiseren (o.a.
inrichting van natuurvriendelijke oevers, aanleg van ecologische verbindingszones
en projecten op het gebied van beekherstel). Bij Voorjaarsnota 2009 is de
meerjarige doorwerking verwerkt.
 8. Loonbijstelling/Prijsbijstelling 2009
 De loon- en prijsbijstellingstranche 2009 is toegevoegd aan de LNV-begroting.
 9. Vernieuwing rijksdienst
 In het kader van de vernieuwing rijksdienst wordt vanuit de zgn. 1e tranche
ICT-middelen Bekker voor 2009 € 12,8 mln. en 2010 € 9
mln. beschikbaar gesteld voor het LNV-programma «digitale dienstverlening»,
waarmee LNV investeert in de infrastructuur en services voor communicatie
met bedrijven (agrosector) en burgers via het internet. Dit programma levert
een bijdrage aan de krimptaakstelling van LNV en geeft bovendien het terugdringen
van de «administratieve lasten» bij bedrijven en burgers een impuls.
 10. Sociaal flankerend beleid (Bekkergelden)
 In het kader van maatregelen Sociaal Flankerend Beleid sector Rijk 2008–2012
is aan het ministerie van LNV de jaartranche voor 2009 ad € 4 mln.
toegekend. Deze middelen worden ingezet om de krimp van de LNV-organisatie
verantwoord te laten verlopen.
 11. Eindejaarsmarge
 De eindejaarsmarge van € 3,3 mln. is bij Voorjaarsnota 2009
toegevoegd aan het budget voor Biobased Economy en Bilaterale Economische
Samenwerking op artikel 21 aangezien een deel van deze uitgaven niet in 2008
tot betaling is gekomen maar in 2009 tot betaling komt.
 12. Historische Buitenplaatsen
 De verlaging van het budget voor de regeling Behoud en Herstel van Historische
Buitenplaatsen, zoals in de ontwerp begroting 2009 is opgenomen, wordt voor
2010 gecorrigeerd. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie Jacobi c.s.
30 825, nr. 43 om de huidige LNV-subsidieregeling voor historische buitenplaatsen
te handhaven tot en met 2010.
 13. Extrapolatie kottervisserij
 Bij extrapolatie 2013 was de extrapolatie voor de kottervisserij (betreffende
afspraken tussen de ministers van LNV en V&W inzake de terugbetaling van
de voorfinanciering van de kottersanering) nog niet verwerkt. Hierbij vindt
de administratieve verwerking plaats voor de jaren 2013 en 2014.
 14. FES-projecten
 Vanuit het Fonds Economische Structuurversterking worden middelen toegevoegd
aan de LNV-begroting voor de lopende onderzoeksprojecten Aviaire Influenza,
Transitie duurzame landbouw, Plantkundig Onderzoek en Investering Luchtkwaliteit
en verder voor de programma’s Ketenefficiency, Kas als energiebron en
Groene Grondstoffen in het kader van de Innovatieagenda Energie, Westelijke
Veenweiden en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In het kader van
het programma«Luchtkwaliteit» vindt een kasverschuiving plaats.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving 
 Art. 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Lopende onderzoeken 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aviaire Influenza, Transitieduurzame
landbouw, Plantkundig Onderzoek,
 21, 26
 6,3
 6,3
 
 
 
 
 
 
 Investering Luchtkwaliteit 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ketenefficiency 
 21
 0,2 
 1,2 
 1,2 
 0,7 
 0,5 
 
 
 
 Kas als energiebron
 21 
 3,2 
 4,1 
 4,6 
 5,5 
 3,7 
 2,2 
 
 
 Groene grondstoffen 
 21 
 0,8 
 5,3 
 4,2 
 3,3
 
 
 
 
 Westelijke Veenweiden 
 27 
 
 7,6
 18,8 
 28,5 
 29,0 
 29,1 
 
 
 Nieuwe Hollandse Waterlinie
 24 
 7,4 
 12,0 
 10,1 
 5,2 
 
 
 
 
 Kasschuif programma Luchtkwaliteit 
 21 
 – 5,5 
 3,5 
 2,0
 
 
 
 
 
 Totaal 
 
 12,4 
 40 
 40,9 
 43,2 
 33,2
 31,3
 
 
 
 
 Ketenefficiency
 De middelen voor het programma Ketenefficiency zijn bestemd voor Precisielandbouw.
Precisielandbouw richt zich op het realiseren van forse besparingen in de
toepassing van meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en het gebruik van brandstoffen
op agrarische bedrijven.
 Kas als energiebron
 Het programma «Kas als energiebron» richt zich op realiseren
van de doelstelling dat vanaf 2020 in nieuwe kassen klimaatneutraal en economisch
rendabel geteeld kan worden.
 Groene grondstoffen
 In de bio-based economy is de productie van chemicaliën, voedsel/voer,
brandstof en energie voor een substantieel deel gebaseerd op groene grondstoffen,
waarbij wordt gestreefd naar coproductie van deze toepassingen door middel
van bioraffinage.
 Het programma Groene Grondstoffen binnen de Innovatieagenda Energie is
een gedeeltelijke vertaling van de overheidsvisie op de biobased economy naar
de praktijk. De doelstellingen zijn optimale valorisatie van biomassa: bioraffinage,
waarborgen van duurzaamheid van biomassaketens, vergroten van beschikbaarheid
van biomassa, beleidsinnovatie en marktontwikkeling.
 Westelijke Veenweiden
 In een groot aantal gebieden in de Westelijke Veenweiden worden maatregelen
getroffen om de bodemdaling te remmen en het watersysteem robuuster te maken.
Dankzij de investeringen kan de landbouw zijn rol als belangrijke drager van
het waardevolle cultuurlandschap blijven vervullen. Daarnaast wordt natuur
ontwikkeld en wordt er geïnvesteerd in de recreatieve ontsluiting van
het gebied.
 Het Programma Westelijke Veenweiden is ontwikkeld op initiatief van LNV,
samen met de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Het beslaat
ongeveer een derde deel van het veenweidegebied in de Nationale Landschappen
Groene Hart en Laag Holland.
 Nieuwe Hollandse Waterlinie
 Dit project beoogt het voormalige verdedigingsstelsel een nieuwe maatschappelijke
functie te geven door de forten te verbeteren en te laten aansluiten
op nutsvoorzieningen en door infrastructurele barrières weg te nemen.
De bijdrage uit het Nota Ruimtebudget is gericht op investeringen aan de deelprojecten
Rijnauwen-Vechten, Linieland en Lingekwartier/Dierfdijk (restauratie forten
en recreatieve infrastructuur). Met de aanpak voor de drie deelgebieden wordt
de basis gelegd voor het herstel van de hele Nieuwe Hollandse Waterlinie.
 Luchtkwaliteit
 Vanuit het FES is er in totaal € 15 mln. beschikbaar gesteld
voor het programma «Luchtkwaliteit» met name voor investeringen
in luchtwassers in stallen, waardoor de uitstoot van fijnstof vermindert en
de natuurcondities verbeteren. Hiervoor wordt een nieuwe investeringsregeling
gemaakt die aan Brussel moet worden voorgelegd voor de toets op Staatssteun.
Het streven is om de investeringsregeling nog in 2009 open te stellen. De
uitbetalingen vinden naar verwachting plaats in 2010 en 2011. Het voornemen
is om de investeringsregeling ook in 2010 en 2011 open te stellen, zodat het
gehele budget benut wordt. Dit leidt tot een kasverschuiving van € 5,5
mln. naar 2010 en 2011.
 15. Tranche 2010 CA-intensiveringsmiddelen
 De tranche 2010 van de intensiveringsenveloppen uit het Coalitieakkoord
wordt aan de LNV-begroting toegevoegd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 21.13 Werkprogramma Schoon en
zuinig (glastuinbouw) 
 2,0 
 2,0
 
 
 
 
 
 21.12 Ontwikkeling en stimulering Dierenwelzijn 
 1,0 
 1,0 
 1,0 
 1,0 
 1,0
 
 
 21.22 Handhaven Dierenwelzijn 
 1,0 
 1,0 
 1,0
 
 
 
 
 23.13 EHS zwaarder beheer 
 3,0 
 3,7 
 5,7 
 6,7
 6,7 
 
 
 23.14 Exotenbeleid 
 1,0 
 1,0 
 1,0 
 1,0 
 1,0
 
 
 23.14 Leefgebieden 
 4,0 
 5,0 
 5,0 
 5,0 
 5,0
 
 
 23.14 Regeling draagvlak natuur 
 2,7 
 
 
 
 
 
 
 24.12 Agenda Landschap 
 4,7 
 5,7 
 5,7 
 5,7 
 5,7
 
 
 div. Verwerken subsidietaakstelling 
 4,6 
 4,6 
 4,6 
 4,6
 4,6 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 26.16 Groen Onderwijs 
 2,2 
 2,2 
 2,2
 2,2 
 2,2 
 
 
 Totaal 
 26,2 
 26,2 
 26,2 
 26,2
 26,2
 
 
 
 
 Werkprogramma schoon en zuinig
 Deze middelen worden ingezet voor de introductie van het stimuleren van
semi-gesloten kassen in de glastuinbouw ter reductie van het gebruik van fossiele
brandstoffen. De middelen worden toegevoegd aan de MEI-regeling (Marktintroductie
Energie Innovaties) en beschikbaar gesteld voor innovatieve energieprojecten.
 Ontwikkeling, stimulering en handhaven dierenwelzijn
 LNV streeft ernaar dat in 2011 5% van stallen integraal duurzaam
en diervriendelijk is en stimuleert innovaties, investeringen in diervriendelijke
systemen en consumentenvraag naar diervriendelijke producten. LNV intensiveert
de handhaving op dierenwelzijn en streeft naar aanscherping van wettelijke
eisen in Europees verband.
 EHS zwaarder beheer
 De kwaliteit van de terreinen met agrarisch natuurbeheer, in het bijzonder
de weidevogelgebieden blijft achter bij de verwachtingen. Het kabinet wil
die trend keren en investeert extra in natuur.
 Exotenbeleid
 De Partijen van het Biodiversiteitsverdrag – waaronder Nederland –
hebben vastgesteld dat invasieve exoten, na habitatverlies en overexploitatie,
wereldwijd de grootste bedreiging voor biodiversiteit vormen. Ook in Nederland
zijn invasieve exoten een reële bedreiging voor de biodiversiteit. Het
Biodiversiteitsverdrag spoort partijen aan beleid te ontwikkelen om introductie
van soorten, die de inheemse flora en fauna of ecosystemen kunnen bedreigen,
te voorkomen.
 Leefgebieden
 De Ecologische Hoofdstructuur en Natura-2000 gebieden gaan een belangrijke
bijdrage leveren aan het behoud en herstel van veel planten en diersoorten.
Maar zowel binnen als buiten deze gebieden is een actief soortenbeleid noodzakelijk
dat zich richt op de instandhouding van bedreigde soorten die in onvoldoende
mate gered kunnen worden door de maatregelen in het gebiedsgerichte natuurbeleid.
 Regeling Draagvlak Natuur
 Het budget voor de uitvoering van deze regeling is bij begrotingsvoorbereiding
2009 ingezet voor knelpunten elders op de begroting. Bij begrotingsbehandeling
2009 is een motie (Motie Cramer c.s., 31 700 XIV, nr. 118) aangenomen
om het budget voor deze regeling in 2010 met € 2,7 mln. te verhogen.
 Agenda Landschap
 Het kenmerkende Nederlandse Landschap staat onder druk. Het kabinet wil
het landschap behouden en versterken en zich hierop inzetten. In 2008 is de
Agenda Landschap door de minister van LNV aan de Tweede Kamer aangeboden.
Er wordt stevig ingezet op het behoud en het versterken van de kwaliteit van
het landschap.
 Verwerken subsidietaakstelling ILG
 In de begroting 2008 is conform het Coalitieakkoord een subsidietaakstelling
verwerkt. Deze is onder meer opgelegd op de ILG-onderdelen. Conform afspraak
met de provincies vindt geen korting plaats op de ILG-onderdelen uit hoofde
van de bij Coalitieakkoord opgelegde subsidietaakstelling. Bij begrotingsvoorbereiding
2009 is een deel van de subsidietaakstelling op de ILG-onderdelen gesaldeerd
met de beschikbare CA-intensiveringsmiddelen. Vanuit de tranche 2010 van de
CA-middelen wordt thans het restant van deze taakstelling verwerkt.
 Groen Onderwijs
 Op basis van afspraken in het Coalitieakkoord komen middelen beschikbaar
om te investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Voor jongeren worden groene
maatschappelijke stages gerealiseerd op het gebied van natuur- en landschapsbeheer,
voedselkwaliteit en diergezondheid en zorg- en educatieboerderijen. Daarnaast
worden middelen ingezet voor een kwaliteitsimpuls in het Wetenschappelijk
Onderwijs, Hoger Onderwijs en Voortgezet Onderwijs en voor competentiegericht
onderwijs.
 16. VAMIL
 Ondernemers die kunnen aantonen dat zij in 2007 of 2008 hebben geïnvesteerd
in duurzame kassen of stallen en schade hebben geleden, omdat ze de verruiming
in de vervroegde en willekeurige afschrijving milieu-investering (Vamil) niet
hebben kunnen toepassen, komen – na een toets op de gegevens en de berekening –
in aanmerking voor vergoeding van het geleden (rente)nadeel.
 
 
 Onderstaand wordt eerst de uitvoeringsproblematiek
en het aandeel van LNV in kabinetsproblematiek en -ombuigingen beschreven
(posten 17 tot en met 26) en vervolgens de dekking en invulling hiervan (posten
27 tot en met 35). Uitgangspunt – in het licht van de economische crisis –
van het kabinet bij voorjaarsnota 2009 en begroting 2010 is dat elk ministerie
niet alleen de eigen «uitvoeringsproblematiek» binnen de departementale
begroting zelf opvangt maar ook een bijdrage levert aan kabinetsproblematiek
en -ombuigingen.
 
 17. LNV-aandeel Voorjaarsnotataakstelling
 Ter dekking van rijksbrede uitvoeringsproblematiek is bij Voorjaarsnota
2009 aan departementen een taakstelling opgelegd. Het LNV-aandeel bedraagt € 9
mln. in 2010 en € 14 mln. structureel vanaf 2011. Deze is bij voorjaarsnota
2009 verwerkt op het artikel «Nominaal en onvoorzien» en wordt
bij begroting 2010 ingevuld.
 18. CAO–problematiek
 Vanaf 2010 leidt de doorwerking van de loonkosten van bestaande CAO’s
tot structureel hogere uitgaven (naar huidig inzicht circa € 10
mln. structureel) op de LNV-begroting. Deze worden niet geheel gedekt uit
de toegekende en toe te kennen loonbijstelling 2009 en 2010. Bij de loonbijstellingssystematiek
wordt namelijk de zogenaamde CPB-referentieraming contractloonstijging marktsector
gehanteerd. Het kabinet heeft besloten dat alle departementen de hogere uitgaven
boven de toegekende en toe te kennen loonbijstelling binnen de eigen begroting
opvangen.
 19. Nitraatactieprogramma mest
 Het actieprogramma Nitraatrichtlijn bevat de hoofdlijnen van het mestbeleid
bedoeld om de doelen van de Europese nitraatrichtlijn te realiseren. LNV voert
diverse onderzoeks- en monitoringsactiviteiten uit om te voldoen aan de voorwaarden
die de Europese Commissie aan de derogatieverlening heeft gesteld. De kosten
hebben betrekking op vier urgente onderwerpen, namelijk luchtkwaliteit/fijn
stof, toetsdiepte nitraat, mestverwerking en monitoring stroomgebieden.
 20. Client
 CLIENT export heeft als doel de administratieve en logistieke processen
bij export van landbouwgoederen te verbeteren, onder andere door middel van
elektronisch certificeren. Thans worden de benodigde middelen voor de verdere
uitrol van CLIENT export meerjarig toegekend.
 21. Nota Duurzaam Voedsel
 Op grond van de Nota Duurzaam Voedsel, die op 29 juni 2009 aan uw Kamer
is aangeboden, wil LNV komen tot een blijvend en toenemend hoogwaardig aanbod
van eten en zorgen dat consumenten meer van nature kiezen voor goed eten,
eten dat geproduceerd is met respect voor mens, milieu en dier. LNV richt
zich hierbij op consumptie en productie. LNV doet dit door de burgers dichter
bij hun eten te brengen door hen in verbinding te brengen met de wereld van
de voedselproductie (smaaklessen bij de jeugd) en door kennisvergroting
en bewustwording, zodat consumenten weten wat ze kiezen. Daarnaast werkt LNV
samen met producenten en aanbieders van eten om het proces van verduurzaming
vorm te geven. Op deze manier wordt bewerkstelligd dat er voldoende herkenbaar
aanbod komt dat de keuze voor consumenten kan vergemakkelijken. Met de toevoeging
van deze middelen is de Nota Duurzaam Voedsel volledig budgettair gedekt.
 22. Plantenziektenkundige Dienst
 De aanvullende LNV-bijdrage aan de Plantenziektenkundige Dienst is bestemd
om de achterstand in validatie (laboratoria van keuringsdiensten) vanaf begin
2009 weg te werken. Eind 2011 is dit afgerond. Daarnaast is als gevolg van
afronding van Plantkeur (officiële overdracht van de fytosanitaire inspecties
en de kwaliteitscontrole groenten en fruit naar de keuringsdiensten) sprake
van een tijdelijke uitbreiding van de capaciteit van de afdeling uitvoering.
 23. Ganzenproblematiek
 In verband met de stijgende kosten voor de schade die veroorzaakt wordt
door grotere aantallen overwinterende ganzen wordt het uitgavenbudget verhoogd.
De middelen worden ingezet voor de Subsidieregeling Agrarisch Natuurbeheer
en voor een hoger beroep op het Faunafonds.
 24. Natura 2000
 De oplopende kosten houden verband met de verhoogde inzet die Staatsbosbeheer
en DLG plegen voor het tot stand brengen van de beheerplannen. Verder zijn
er hogere kosten gemoeid met het publiceren van definitieve aanwijzingsbesluiten
en het organiseren van de inspraak op beheerplannen.
 25. Uitfinanciering amendementen leefgebieden/weidevogels
 In de begroting 2008 zijn twee amendementen verwerkt ten behoeve van extra
budget voor weidevogelbeheer en leefgebiedenbenadering. De uitgaven lopen
echter door naar 2009 zodat extra budget benodigd is.
 26. Diverse apparaat
 De bijstelling van de apparaatsuitgaven hangt met name samen met het centraliseren
van de personele administratie bij P-direkt. Daartoe worden door LNV omstelkosten
gemaakt. Deze hangen samen met systeem- en procesaanpassingen en het informeren
van de LNV-ambtenaren over deze aanpassingen. Daarnaast worden veranderkosten
gemaakt met name bij de VWA en Dictu samenhangend met de veranderopgave en
krimp. Tot slot worden kosten gemaakt voor het invoeren van het nieuwe Rijkslogo
bij LNV.
 27. Taakstelling arbeidsproductiviteit
 Het kabinet heeft een arbeidsproductiviteitkorting van 1,25% per
jaar opgelegd in de jaren 2012–2015. De taakstelling start in 2012 en
sluit aldus aan op de efficiencytaakstelling uit het Coalitieakkoord die in
2011 gerealiseerd moet zijn. Invulling vindt plaats op alle budgetten ambtelijk
personeel van directies en Baten-Lastendiensten LNV (incl. ZBO’s en
medebewind bij PBO’s).
 28. Taakstelling versobering bedrijfsvoering
 Het kabinet heeft besloten tot een taakstelling op de bedrijfsvoering
van het Rijk oplopend tot 250 mln. structureel vanaf 2014. Deze taakstelling
heeft voornamelijk betrekking op een verbetering van de efficiency van de inkoop, huisvestingen en ICT. Het voorziene LNV-aandeel bedraagt € 4
mln. in 2011 oplopend naar € 12 mln. structureel vanaf 2014. In
afwachting van invulling (in interdepartementaal verband) van deze taakstelling
met concrete maatregelen en definitieve verdeling over de departementale begrotingen
wordt het voorziene LNV-aandeel vooralsnog verwerkt op het centrale apparaatsartikel
van de LNV-begroting. Van deze taakstelling is reeds jaarlijks € 3
mln. opgelegd aan alle materiële budgetten van directies en baten-lastendiensten
(incl. ZBO’s).
 29. Generieke blokkade programma-uitgaven
 Ter dekking van de uitvoeringsproblematiek LNV en de invulling van het
LNV-aandeel in de voorjaarsnotataakstelling wordt een beperkte generieke blokkade
opgelegd op alle programma-uitgaven LNV (duurzaam ondernemen landbouw en visserij,
natuur, landschap en recreatie, voedselkwaliteit en diergezondheid, en kennis
en innovatie). Een generieke blokkade sluit het meest aan bij de context van
deze economische crisis dat elk domein moet bijdragen aan het economisch herstel.
Uitgezonderd voor deze generieke blokkade zijn het LNV-intensiveringspakket
(bij Voorjaarsnota 2009 verwerkt) gericht op herstel van de (agrarische) economie,
de uitgaven in het kader van het ILG en de uitgaven normatief onderwijs (naar
analogie OCW). De invulling per beleidsdomein wordt cijfermatig en kwalitatief
toegelicht per beleidsartikel. Bij de invulling is zoveel mogelijk vastgehouden
aan de oorspronkelijke doelen en ambities uit het Coalitieakkoord.
 30. Eenmalige onderuitputting onderwijs en onderzoek
 In 2009 doet zich een eenmalige onderuitputting voor op een aantal begrotingsposten
voor onderwijs en onderzoek: bekostiging VMBO, kennisverspreiding en innovatie
groen onderwijs, niet-DLO onderzoeksprogrammering, kennisverspreidings-projecten,
praktijkleren, ontvangsten schikking stoas en loon- en prijsbijstelling onderzoek.
 31. Interne begrotingsreserves landbouw en visserij
 Uit de in 2008 ingestelde interne begrotingsreserves voor landbouw en
visserij (overgehevelde middelen vanuit de oude O&S-fondsen) wordt € 8,4
mln. ingezet.
 32. Vertraging uitfinanciering glastuinbouwregelingen
 Er doet zich een vertraging voor in de uitfinanciering van aangegane en
aan te gane verplichtingen op de diverse glastuinbouwregelingen (Martkintroductie
Energie Innovatie MEI, Investerings Regelinig Energie IRE en Energienetwerken).
Omdat het ambitie- en verplichtingenniveau gelijk blijft, wordt een meerjarige
kasschuif doorgevoerd waarmee de benodigde uitgavenruimte in latere jaren
beschikbaar blijft.
 33. Ramingsbijstelling overig beheer natuur
 Rekening houdend met de uitfinanciering van aangegane verplichtingen kan
het budget voor overig beheer natuur, met name weidevogelbeheer, meerjarig
neerwaarts worden bijgesteld.
 34. OCW analogie groen onderwijs
 Ombuigingsmaatregelen die OCW heeft genomen en die naar analogie het groene
onderwijs op de LNV-begroting raken, zijn dynamisering onderwijsopslag, niet-EER-studenten,
beperken duur maatschappelijke stage, vervanging/wachtgeldopslag versoberen
GPL en leermiddelen VO. Overige maatregelen van OCW hebben betrekking op cultuur,
educatie, primair onderwijs en budgetten waar het groene onderwijs weliswaar
op trekt, maar die niet op de LNV-begroting staan. De budgetten
voor het groene onderwijs op de LNV-begroting kunnen op grond van deze maatregelen
meerjarig neerwaarts worden bijgesteld.
 35. Uitvoeringsbesparingen Health Check GLB
 Als gevolg van de Health Check GLB-besluiten m.b.t. afbouw gemeenschappelijk
markt- en prijsbeleid EU, voornamelijk ontkoppeling steun en minder exportsteun,
nemen de uitvoeringskosten medebewind (Produktschappen) op termijn af.
 36. ILG Bodemsanering
 De middelen van VROM voor bodemsanering maken vanaf 2010 geen deel meer
uit van het ILG als gevolg van het in juni 2009 door Rijk, provincies, gemeenten
en waterschappen ondertekende convenant Bodemontwikkelingsbeleid en aanpak
spoedlocaties. Onderdeel van dit convenant is dat het bodemsaneringsbudget
beschikbaar wordt gesteld via een decentralisatieuitkering bodem in het provincie-
en gemeentefonds. Hierdoor worden ook de ontvangsten vanaf 2010 verlaagd.
 37. Extrapolatie Investeringsbudget Landelijk Gebied
(ILG)
 De bijdrage van VROM en V&W voor Grondgebonden Landbouw, bufferzones,
milieukwaliteit EHS en bodemsanering in het kader van het ILG is t/m 2013
aan de LNV-begroting toegevoegd. Derhalve is het budget in 2014 € 51
mln. lager t.o.v. 2013. Het programma Recreatie om de Stad (RodS) loopt af
in 2013. Hierdoor is het meerjarencijfer 2014 € 37 mln. lager.
 Bij Voorjaarsnota 2007 zijn middelen toegevoegd van de LNV-begroting aan
het BTW-compensatiefonds. Deze overboeking loopt, gegeven de ILG-periode,
tot en met 2013. Ten opzichte van 2013 is het budget 2014 derhalve € 15
mln. hoger.
 Ontvangsten
 De begroting van de ontvangsten voor 2010 is ten opzichte van de meerjarencijfers
in de begroting 2009 neerwaarts bijgesteld met € 88 mln. Deze bijstelling
bestaat uit de mutaties, zoals opgenomen in onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 Artnr. 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand begroting 2009
 
 608 
 624 
 611 
 584 
 580 
 580
 
 
 1 Landbouwheffingen 
 29 
 – 119 
 – 127
 – 136 
 – 145 
 – 145 
 – 145
 
 
 2 ILG/Synergiegelden 
 27 
 13 
 17 
 18
 16 
 13 
 
 
 
 3 FES-projecten 
 div. 
 12 
 40
 41 
 43 
 33 
 31 
 
 
 4 Extrapolatie Investeringsbudget Landelijk Gebied 
 
 
 
 
 51
 
 
 
 
 5 ILG/Bodemsanering 
 
 
 – 17 
 – 17
 – 17 
 – 17 
 
 
 
 6 Overige 
 
 14
 – 1 
 – 1 
 – 
 – 
 – 4 
 
 
 Stand begroting 2010
 
 528 
 536 
 516 
 481 
 464 
 411
 
 
 
 
 1. Landbouwheffingen
 Als gevolg van de inzakkende wereldhandel en gegeven de realisatie over
2008 worden de ontvangsten invoerrechten op landbouwproducten meerjarig neerwaarts
bijgesteld.
 2 t/m 5
 Zie toelichting onder de uitgavenmutaties.
 2.2 De beleidsartikelen
 21 Duurzaam Ondernemen
 Algemene beleidsdoelstelling
 • Stimuleren van een breed aanbod van voedsel
   LNV wil in 2010 samen met een brede vertegenwoordiging vanuit de
agrofoodsector verder werken aan de verduurzaming van voedsel. In 2009 zijn
hiervoor de eerste stappen gezet met de ondertekening van de Uitvoeringsagenda
Duurzame Veehouderij en het Convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke
Producten (tussensegmenten). Een belangrijk instrument in het versnellen van
verduurzaming is het ontwikkelen en opschalen van tussensegmenten.
   LNV werkt samen met de convenantpartijen aan onder meer de afgesproken
doelstelling van een jaarlijks omzetgroei van 15%: de aankoop van duurzame
dierlijke producten door de consument in de supermarkt en bedrijfsrestaurants
stijgt tussen 2009 en 2011 jaarlijks met 15%.
 
 • Verduurzaming productie en handel in agrarische
producten
   LNV streeft naar economisch internationaal concurrerende, sociaal
verantwoorde en milieuvriendelijke agroketens in, vanuit en naar Nederland,
en daarbij een blijvend toonaangevende internationale positie van Nederland
en het Nederlandse bedrijfsleven in de internationale handel in duurzame agroproducten.
Het accent ligt op het waar nodig faciliteren en ondersteunen van initiatieven
en ontwikkelingen van met name de verwerkende industrie, transport, handel
en afzet. We zijn in open dialoog met vertegenwoordigers en betrokkenen bij
agroketens.
 
 • Productie en verwerking van voedsel in balans
met wensen van de samenleving, o.a. dierenwelzijn
   De wijze waarop productie en verwerking van landbouwproducten plaats
vindt is onderwerp van discussies tussen diverse groeperingen in de samenleving.
Hierbij kan gedacht worden aan onderwerpen als voedselkwaliteit, welzijn van
dieren, gebruik van mest en gewasbeschermingsmiddelen, emissie van stoffen
en effecten op natuur en landschap.
   Op veel punten bestaat spanning tussen de wijze waarop productie,
transport en verwerking plaatsvindt en wat de samenleving wenst. Doel van
het beleid is om een balans te vinden, zodat zo goed mogelijk voldaan wordt
aan de wensen van de samenleving en de concurrentiekracht van de bedrijven
zo sterk mogelijk is. Per beleidsveld wordt dit verder uitgewerkt. Het gaat
onder meer om het stellen van normen en het handhaven daarvan, het bevorderen
van vernieuwing en innovatie en ook om het zichtbaar maken naar de samenleving
wat de consequenties van maatschappelijke wensen zijn.
   De mate waarin het beleid er in slaagt een balans te vinden wordt
afgelezen aan de indicator maatschappelijke appreciatiescore.
 
 • Ecologisch verantwoord beheer van visbestanden
   LNV werkt mee aan het Europese visserijbeleid, dat is gericht op
een duurzaam gebruik van de levende natuurlijke hulpbronnen in het water.
Maatregelen en acties in de lange termijnstrategie van het kabinet en het operationele programma bij het Europese Visserij
Fonds (EVF) voor de visserijsector zijn gericht op de transitie van de visserijsector
naar een in alle opzichten duurzame sector. Aan het einde van de looptijd
van het EVF in 2013 dienen te zijn gerealiseerd:
 – Van de boomkorvloot op de Noordzee heeft 50% geïnvesteerd
in maatschappelijk aanvaarde duurzame visserijtechnieken die de selectiviteit
vergroten, minder bodemberoering en een lager energiegebruik met zich brengen;
 – Zeker 70 proefprojecten zijn gerealiseerd om te experimenteren
met nieuwe technieken, samenwerking in de keten en samenwerking tussen vissers.
De kennis, die daarbij wordt opgedaan is gemakkelijk toegankelijk voor allen
werkzaam in de sector;
 – De doelstelling om de capaciteit van de platvisvloot te reduceren
met ca. 15% is in 2007 gerealiseerd.
 – In de aquacultuur is nieuwe technologie in gebruik, die de sector
in staat stelt een verdere duurzame groei door te maken;
 – De afhankelijkheid van de visserijsector in visserijgemeenschappen
is verminderd, maar de aandacht voor de culturele aspecten van visserij is
toegenomen.
   De indicatoren voorzorgsniveau schol- en tongbestand en aantal
ton alternatief gewonnen mosselzaad zijn opgenomen in de Beleidsagenda (doelstelling
22).
 
 • Ontwikkelen van Biobased economy
   De bio-based economy kan een bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling.
Zo kan door de inzet van duurzaam geproduceerde biomassa de uitstoot van broeikasgassen
worden verlaagd. Ook kan op termijn de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen
worden verkleind. De bio-based economy kan ook leiden tot nieuwe economische
kansen. Bioraffinage is een sleuteltechnologie waarbij biomassa wordt gescheiden
in verschillende fracties, die ieder afzonderlijk een specifieke toepassing
krijgen. Bioraffinage kan zo leiden tot duurzame coproductie van voedsel,
veevoer, energie, brandstof en chemicaliën op een economisch gezonde
basis met een minimale afvalproductie. Nieuwe technieken op het gebied van
bioraffinage zullen leiden tot vervanging en verduurzaming van fossiele ketens.
 
   LNV heeft, binnen de kaders van de Overheidsvisie
op de Bio-based economy in de energietransitie (2007), het programma
groene grondstoffen uitgewerkt. Onderdeel hiervan is een tender bioraffinage.
Via het SBIR programma is het MKB betrokken, deze bedrijven ontwikkelen biobased
producten. Proefprojecten zijn nodig om deze producten te testen en te beginnen
aan de opbouw van duurzame productieketens voor biomassa. Hiervoor is de regeling
duurzame biomassa importketens opengesteld.
 
 • Stimuleren innovatiekracht van de agrosector
   LNV stimuleert de innovatiekracht van de agrosector. Doelstelling
in 2010 is om bij minimaal 13% van de bedrijven in de agrosector innovaties
te doen plaatsvinden. Innovatieagenda’s zijn een belangrijk instrument
om sturing te geven aan innovatie. Deze agenda’s zijn gericht op het
versterken van de sectorale innovatiekracht, maar ook op het stimuleren van
innovaties op bepaalde thema’s. Sleutelbegrip bij innovatie is de verdere
uitbouw van duurzaamheid en economische concurrentiekracht. In het kader van
het Gemeenschappelijk landbouwbeleid zal innovatie gestimuleerd worden, gericht
op de nieuwe uitdagingen klimaatverandering, waterbeheer, biodiversiteit en
hernieuwbare energie. LNV faciliteert het agrobedrijfsleven bij haar innovatieve
projecten middels subsidieregelingen. Daarnaast wordt innovatie
gestimuleerd via de kennisontwikkeling en kennisverspreiding. Indicator is
het percentage innoverende agrarische bedrijven (zie Beleidsagenda, doelstelling
14).
 
 • Energie efficiency van agrosectoren versterken.
   In het convenant Schone en Zuinige agrosectoren heeft de Nederlandse
agrosector zich gecommitteerd aan het verbeteren van de energie efficiency
met gemiddeld 2% per jaar in de periode tot en met 2020. Indicatoren
bij deze doelstelling zijn energie-efficientyverbeteringen in de glastuinbouw,
bloembollen- en paddesteoelensector en voeding- en genotsmiddelenindustrie
(zie beleidsagenda, doelstelling 22).
 Verantwoordelijkheid LNV
 Een krachtige positie van het agrocomplex is in de eerste plaats de verdienste,
maar ook de blijvende opgave van ondernemers. LNV stelt de randvoorwaarden
vast en ondersteunt de ontwikkeling van het agrocomplex, waarbij ruimte is
voor duurzaam ondernemerschap en een goed klimaat voor innovatie. Daar waar
nodig zorgt LNV voor kennisontwikkeling, bevordert innovatie en samenwerking,
stelt robuuste regelgeving en toezichtskaders op en geeft gerichte ondersteuning.
 Externe factoren
 Het behalen van de doelstelling hangt af van:
 • het benutten van het initiatief, de slagkracht en het innovatievermogen
van de agrosector en visserij;
 • ontwikkelingen op de (internationale) markten;
 • ontwikkeling van de internationale en binnenlandse markt voor duurzame
kwaliteitsproducten;
 • internationale handelsafspraken;
 • de beleidsontwikkelingen in het Gemeenschappelijk Landbouw- en
Visserijbeleid;
 • op het terrein van rendementen in de visserij heeft LNV op factoren
als olieprijzen of prijsvorming van vis op de markt geen invloed. Dat geldt
ook voor de gevolgen, die natuurlijke omstandigheden kunnen hebben op de omvang
van visbestanden op zee de kust- en de binnenwateren;
 • op het terrein van rendementen in de agro productiesectoren heeft
LNV geen invloed op factoren als gasprijs of prijsvorming van de producten.
 Meetbare gegevens bij de algemene doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maatschappelijke appreciatiescore
 7,7 
 2009 
 7,9 
 8,0 
 2011 
 TNS/NIPO
 
 
 
 
 
 De maatschappelijk appreciatiescore geeft in een rapportcijfer uitgedrukt
de waardering weer van de Nederlandse burgers voor de agrarische sector huidige
wijze van productie en verwerking van agrofood producten) en is gebaseerd
op een door TNS/NIPO jaarlijks uitgevoerd onderzoek onder een representatieve
steekproef van de Nederlandse bevolking.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 Referentiewaarde
 Peildatum
 Raming 2010
 Streefwaarde
 Planning
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Investeringsniveau duurzame productiesystemen
land-, tuinbouw en visserij
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 • Totaal investeringen
 € 4 mld.
 2007
 € 4 mld.
 € 4 mld.
 2012
 LEI
 
 
 • Totaal duurzame investeringen
 € 2
mld.
 
 € 2 mld.
 € 2
mld.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding
 0,50
 
 0,55
 0,60
 
 
 
 
 
 
 
 Voor de invulling van deze indicator zijn twee investeringsniveaus opgesteld.
Zowel het totale investeringsniveau als het investeringsniveau in duurzame
productiemiddelen in de Nederlandse land- en tuinbouw en visserij. Hierdoor
wordt inzicht gegeven in de absolute omvang van de investeringen evenals in
de verhouding van duurzame investeringen in relatie tot alle investeringen.
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 455 
 342 
 328
 262 
 229 
 211 
 194 
 
 
 UITGAVEN 
 404 
 327
 323 
 257 
 236 
 224 
 207 
 
 
 Programma-uitgaven 
 198
 146 
 161 
 112 
 92 
 83 
 66 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht 
 
 
 57
 51
 17
 3
 1
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21.11 Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat 
 52 
 14
 10
 9 
 9 
 9 
 9 
 
 
 21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden
en dierenwelzijn 
 11
 34 
 33 
 23 
 19 
 19 
 17 
 
 
 21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen
w.o. biologische landbouw 
 73 
 83 
 106 
 73 
 56 
 47 
 39
 
 
 21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren
 57 
 16 
 12 
 7 
 8 
 8 
 1 
 
 
 21.15 Bevorderen van duurzame ketens 
 5 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 206 
 181 
 162 
 145 
 144 
 141 
 141 
 
 
 U21.21 Apparaat 
 22 
 21 
 19 
 17 
 18 
 18 
 18
 
 
 U21.22 Baten-lastendiensten 
 184 
 160 
 143 
 128
 126 
 123 
 123 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 93 
 26 
 30 
 23
 17 
 11 
 9
 
 
 
 
 Generieke blokkade op programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 Programma-uitgaven 
 – 2,1 
 – 7,2 
 – 5,8 
 – 3,8
 – 1,3 
 – 1,0
 
 
 
 
 
 De generieke blokkade op artikel 21 is verdeeld over de verschillende
beleidsterreinen. Het grootste deel van de ombuigingen binnen dit artikel
vindt plaats binnen het mestbeleid, de glastuinbouw, de intensieve veehouderij
en het gewasbeschermingsbeleid. Dit komt tot uiting in ombuigingen voor respectievelijk
monitoring derogatie (o.a. mogelijk door bijdrage vanuit de sector), energietransitieprojecten
in de glastuinbouw (mogelijk door extra middelen vanuit de innovatie-agenda
energie), de Regeling LNV subsidiemodule beroepsopleiding- en voorlichting
(met uitzondering van biologisch) en het project «telen met toekomst
2010». Voor wat betreft het onderdeel visserij (artikel 21.14) wordt
de generieke blokkade naar rato verdeeld over de beschikbare instrumenten.
 Grafiek Budgetflexibiliteit
 
 Handhaving en uitvoering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 Baten lastendiensten 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 DR 
 118 
 85 
 76
 75 
 75 
 75 
 75 
 
 
 AID 
 43 
 39 
 34
 34 
 33 
 33 
 33 
 
 
 PD 
 19 
 16 
 15
 14 
 14 
 14 
 14 
 
 
 DLG 
 2 
 1 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 
 
 VWA 
 2 
 3 
 2 
 2 
 1 
 1 
 1
 
 
 
 Totaal
 
 
 184
 
 
 143
 
 
 128
 
 
 126
 
 
 123
 
 
 123
 
 
 123
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 Dienst Regelingen
 Dienst Regelingen (DR) heeft als ambitie om overheidsregelingen uit te
voeren op een service gerichte, transparante en toegankelijke wijze voor zowel
opdrachtgevers als voor de doelgroepen. Binnen dit begrotingsartikel voert
DR een groot aantal regelingen uit. Het betreft vooral Europese regelingen,
zoals de inkomenstoeslagen in land- en tuinbouw, regelingen m.b.t. het plattelandontwikkelingsbeleid,
het Europese Visserijfonds en het mestbeleid. Als Europees betaalorgaan is
DR verantwoordelijk voor de Europese regelingen op het vlak van markt- en
prijsbeleid (interventie, exportrestitutie). DR geeft daarnaast uitvoering
aan de Regeling LNV-subsidies (voor een deel Europees, voor een groter deel
nationaal gefinancierd), waarmee de ontwikkeling richting duurzame productie
wordt gestimuleerd.
 Algemene Inspectie Dienst
 Voor de Algemene Inspectie Dienst (AID) is het uitgangspunt toezicht te
houden op de naleving van wet- en regelgeving m.b.t. tot land- en tuinbouw
en visserij. Zij controleert daartoe in het veld, op de bedrijven en op de
weg (diertransporten). In nauwe samenwerking met DR controleert de AID op
alle bovengenoemde terreinen. Onderdeel daarvan zijn de «cross-compliance-voorwaarden»,
waaraan land- en tuinbouwbedrijven zich moeten houden om in aanmerking te
komen voor Europese subsidies (pijler 1 en 2). Ook controleert de AID of bedrijven
zich houden aan de regels op het vlak van dierenwelzijn en gewasbescherming.
Daarnaast inspecteert de AID de productieregulerende maatregelen in de visserij.
 Plantenziektenkundige Dienst
 Voor de Plantenziektenkundige Dienst (PD) is de gezondheid van planten
het uitgangspunt. Het werken aan een gezonde groene sector waarborgt de import
en export van betrouwbare plantaardige producten, een veilige land- en tuinbouw
en het behoud van het landschap en de biodiversiteit. De PD richt zich, als
kennis- en toezichtautoriteit, op het vergaren en behouden van kennis op het
gebied van plantgezondheid. In Nederland heeft het laboratorium van de PD,
als nationaal fytosanitair referentielaboratorium, een spilfunctie in het
ontwikkelen en borgen van kennis over de biologie van schadelijke organismen
voor de natuur en de groene sector. De PD zet zijn kennis in om beleidsdirecties
van het ministerie van LNV te adviseren op het gebied van (inter)nationale
beleidsontwikkeling en implementatie van het gewasbeschermingsbeleid. Daarnaast
houdt de dienst toezicht op de uitvoering van de import- en exportinspecties
van plantaardige producten door de keuringsdiensten.
 Dienst Landelijk Gebied
 Dienst Landelijk Gebied (DLG) voert, naast een aantal adviestaken en de
uitvoering van enkele subsidieregelingen op het brede gebied van plattelandsontwikkeling,
als betaalorgaan voor het Plattelands Ontwikkelings Programma (POP) een belangrijke
rol bij het rechtmatig besteden van Europese subsidies op dat gebied.
 Voedsel en Warenautoriteit
 Ook de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) controleert op het vlak van dierenwelzijn.
Daarnaast is de VWA betrokken bij het mestbeleid (export en import van dierlijke
mest) en bij het gewasbeschermingsbeleid (opleggen van boetes op grond van
AID-controles).
 Kennis en onderzoek
 In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke op
artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar betrekking
hebben op de algemene doelstelling van artikel 21.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen x € 1
mln.
 
 
 
 Onderzoekstype/cluster
 Onderzoeksthema’s 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 DLOonderzoeks-programma‘s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Duurzaam Ondernemen*
 63,8 
 41,0 
 32,0 
 31,3 
 31,4 
 31,4 
 31,4
 
 
 
 – Biologische Landbouw 
 12,2 
 9,0 
 8,0 
 7,9
 8,0 
 8,0 
 8,0 
 
 
 
 – Internationaal 
 8,6
 7,0 
 6,9 
 6,8 
 6,9 
 6,9 
 6,9 
 
 
 DLOwettelijke onderzoekstaken 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Genetische bronnen
 2,1 
 2,1 
 2,1 
 2,1 
 2,1 
 2,1 
 2,1
 
 
 
 – Wettelijk visserij onderzoek 
 4,9
 5,8 
 5,8 
 5,8 
 5,8 
 5,8 
 5,8
 
 
 
 – Economische informatievoorziening 
 8,0 
 7,6
 7,6 
 7,6 
 7,6 
 7,6 
 7,6 
 
 
 Overige onderzoeks-programmering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Duurzaam Ondernemen
 2,0 
 2,0 
 2,0 
 2,0 
 2,0 
 2,0 
 2,0
 
 
 
 – Biologische Landbouw 
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 0,5
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 
 
 
 – Plantgezondheid 
 0,5
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 0,5
 
 
 
 – Internationaal 
 1,0 
 1,0 
 1,0 
 1,0
 1,0 
 1,0 
 1,0
 
 
 
 
 * het betreft de clusters:
 • economisch perspectiefvolle agroketens;
 • mineralen en milieukwaliteit;
 • plantgezondheid;
 • verduurzaming productie en transitie.
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ambtelijk personeel Directie Agroketens en Visserij(AKV) 
 12 239 
 
 
 Materieel en overig personeel 
 6 773
 
 
 Totaal 
 19 012
 
 
 
 
 
 In verband met de Beleidskernvorming, zijn de bestaande ambtelijke budgetten
van de directies Landbouw, Visserij en Industrie&Handel overgeheveld naar
de nieuwe directie Agroketens en Visserij.
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ontvangsten Visserij (o
a FIOV) 
 4 993
 
 
 FES-ontvangsten 
 22 645 
 
 
 Overige ontvangsten 
 2 546
 
 
 Totaal ontvangsten 
 30 184
 
 
 
 
 Budgettair belang buiten LNV begroting
 Fiscale maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Landbouwvrijstelling
 274 
 281 
 285 
 283 
 275 
 271 
 268 
 
 
 Verlaagd tarief glastuinbouw 
 169 
 174 
 174 
 178 
 182
 186 
 190 
 
 
 Verlaagd tarief sierteelt 
 194 
 185 
 185
 189 
 191 
 193 
 195 
 
 
 Landbouwregeling 
 32 
 32
 32 
 33 
 33 
 33 
 34 
 
 
 Rode diesel 
 120 
 128
 131 
 133 
 136 
 139 
 142
 
 
 
 
 EU-maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 1 GLB/Markt en prijsbeleid 
 1 020 
 1 000 
 1 000 
 1 000 
 900 
 900
 
 2
 
 
 
 2 GLB/PlattelandsbeleidPOP-As
1 
 3,6 
 10,0 
 10,2 
 9,1 
 8,8 
 8,4
 
 1
 
 
 
 3 Europees Visserij Beleid
(EVF) 
 6,6 
 6,7 
 6,9 
 7,1 
 7,2 
 7,3 
 
 1
 
 
 
 Totaal 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1 De programma’s voor GLB/Plattelandsbeleid en voor het
Europees Visserij Beleid lopen tot 2014.
 
 2 Vanaf 2014 zijn de nieuwe Financiële perspectieven van
kracht binnen het GLB markt- en prijsbeleid, deze zijn bij begroting 2010
nog niet bekend.
 21.11 Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat
 Motivering
 LNV wil het concurrentievermogen van het agro-complex versterken. Het
beleid richt zich op het stimuleren van goed ondernemerschap bij de Nederlandse
agrariërs en het creëren van een goed ondernemersklimaat voor de
agri-business. Bij het stimuleren van ondernemerschap gaat het om het bieden
van ondersteuning bij het maken van keuzes, zoals voorlichting over de randvoorwaarden
in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, openstelling van de
module beroepsopleiding en voorlichting van de Regeling LNV-subsidies en projectsteun.
Bij het creëren van een goed ondernemersklimaat gaat het onder meer om
vermindering van de administratieve lastendruk. LNV richt zich verder op het
faciliteren van ondernemers bij duurzame investeringen, internationale handel
en het bieden van een gunstig perspectief voor jonge agrariërs bij de
overname van een bedrijf.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 21.11 Verbeteren van ondernemerschap en ondernemersklimaat 
 53 872 
 13 284
 9 862 
 8 772 
 8 978 
 9 037 
 9 037
 
 
 – Jonge agrariërs 
 2 666 
 5 668 
 4 000
 3 000 
 3 000 
 3 000 
 3 000
 
 
 – Ondernemerschap 
 1 439 
 2 895 
 2 540
 2 450 
 2 656 
 2 715 
 2 715 
 
 
 – Bilaterale Economische Samenwerking 
 1905 
 4 721 
 3 322 
 3 322
 3 322 
 3 322 
 3 322 
 
 
 – Interne Begrotingsreserve 
 47 862 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 Jonge agrariërs
 De investeringsregeling Jonge Agrariërs biedt financiële ondersteuning
voor jonge agrariërs met beperkte solvabiliteit die na de bedrijfsovername
willen investeren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven
2011
 Uitgaven 2012 
 
 
 Investeringsregeling jonge agrariërs 
 7 000
 6 000 
 6 000
 
 
 
 
 Ondernemerschap
 • De Regeling Beroepsopleiding en voorlichting geeft financiële
ondersteuning aan agrariërs die advies inroepen ten aanzien van bedrijfsadvies
over de randvoorwaarden van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
 • Via de Regeling Bedrijfsadviesdiensten worden agrariërs geholpen
te voldoen aan de «cross compliance» voorwaarden voor inkomenssteun
die in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid gesteld worden.
 
 Het Rijk verleent steun aan agrariërs door middel van het verstrekken
van een staatsgarantie. Hierdoor wordt financiering van investeringen mogelijk
gemaakt die in de markt vanwege een tekort aan zekerheden moeilijk tot stand
komt. Met ingang van 2008 is ingezet op verdere versterking van deze borgstellingsfaciliteit
(€ 2 mln. per jaar) ten behoeve van de ontwikkeling van een innovatieve
en duurzame primaire land- en tuinbouw. In 2010 wordt naar schatting voor € 100
mln. aan garanties verstrekt, waarmee (bij een gemiddeld garantiebedrag van € 650 000)
zo’n 150 agrariërs gebruik kunnen maken van de garantstelling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven
2011 
 Uitgaven 2012
 
 
 Beroepsopleiding/voorlichting GLB 
 90 
 0 
 0
 
 
 Bedrijfsadviesdiensten randvoorw. GLB 
 350 
 350 
 350
 
 
 Bijdrage aan borgstellingsfaciliteit 
 2 000 
 2 000
 2 000 
 
 
 Projecten emancipatie/diversiteit 
 50 
 50 
 50
 
 
 Overige projecten ondernemerschap 
 50 
 50 
 256
 
 
 
 
 Bilaterale Economische Samenwerking
 Het themagerichte en vraaggeoriënteerde BES-programma dient ter versterking
van een duurzame internationale concurrentiepositie van het Nederlandse agro-bedrijfsleven
en dan met name de kleine en middelgrote bedrijven (MKB). Speerpunt voor de
komende jaren is het internationaal promoten en faciliteren van mogelijkheden
van Nederlandse bedrijven om in te spelen op de groeiende vraag naar kwalitatief
hoogwaardige en duurzame producten. Het programma richt zich op het bestendigen
van de handel en samenwerking met trouwe partners (waaronder Duitsland) en
ondersteunt tevens ondernemerschap gericht op het veroveren van
nieuwe markten, in het bijzonder in India en (Noord-)Afrika. Dit programma
is opgebouwd uit onderstaande activiteiten:
 • Vakbeurzen: LNV presenteert Nederland en het Nederlands agrocomplex
(MKB) op verschillende (biologische) vakbeurzen w.o. Grüne Woche, Hortifair,
Biofach, Organics.
 • CPLA: Collectieve Promotie Landbouw Activiteiten. Dit programma
legt het primaat voor het opstellen en indienen van activiteiten en het –
bij gunning – uitvoeren van activiteiten bij (organisaties van) het
bedrijfsleven. De activiteiten hebben tot doel deelnemende Nederlandse bedrijven
tijdens een collectieve activiteit in contact te brengen met (nieuwe) zakelijke
partners op buitenlandse markten waar het Nederlandse marktaandeel nog is
ondervertegenwoordigd.
 • Marktanalyses: de exportmogelijkheden voor het Nederlandse bedrijfsleven
op buitenlandse markten wordt onderzocht.
 • Terugdringen handelsbelemmeringen: LNV organiseert voor die bedrijven
die zelf geen toegang kunnen krijgen tot buitenlandse markten, handelsmissies/seminars/netwerkbijeenkomsten.
 • Communicatie met en voorlichting aan het agro-bedrijfsleven: Het
verkennen van de omgeving om actuele (inter)nationale politieke en maatschappelijke
trends en ontwikkelingen te signaleren die relevant (kunnen) zijn voor alle
partijen.
 Interne begrotingsreserve
 De garantstellingen die voorheen door de Stichting Borgstellingsfonds
voor de landbouw werden afgegeven, worden nu door het ministerie van LNV afgegeven
met als borg de interne begrotingsreserve. De interne begrotingsreserve is
bedoeld om garantstellingen aan banken te kunnen verlenen waarmee innovatieve
en duurzame investeringen in de landbouw worden gefaciliteerd.
 21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden
en dierenwelzijn
 Motivering
 Impuls dierenwelzijn
 Met de Nota dierenwelzijn wordt een impuls gegeven aan het verbeteren
van dierenwelzijn. Samen met betrokken sectoren, maatschappelijke organisaties
en ketenpartijen wordt tot 2023 invulling gegeven aan diverse acties die er
op zijn gericht om onder andere fokkerijproblemen terug te dringen, huisvesting
te verbeteren, fysieke ingrepen terug te dringen, transportcondities te verbeteren
en de zorgvuldigheid rond het doden van dieren te borgen. De nota heeft betrekking
op landbouwhuisdieren, vissen, gezelschapsdieren, paarden, dieren in dierentuinen
en circussen, dieren in de natuur en proefdieren, maar gaat ook in op de rol
van de burger en consument. De betreffende indicator (% naleving bestaande
welzijnsnormen) is opgenomen in de Beleidsagenda, doelstelling 25.
 Realiseren van bouw duurzame stallen
 Kabinetsdoelstelling is dat eind 2011 5% van de veehouderijstallen
integraal duurzaam zijn, met een duidelijk perspectief op grootschalige toepassing
in de jaren daarna. Het tussendoel voor 2010 is 2,8%. Het gaat om stallen
die naast een sterke verbetering van dierenwelzijn ten opzichte van de wettelijke
welzijnsnormen, tenminste voldoen aan andere maatschappelijke randvoorwaarden
en wettelijke eisen voor milieu, diergezondheid en arbeidsomstandigheden
en economisch haalbaar zijn. De betreffende indicator (% integraal
duurzame stallen) is opgenomen in de Beleidsagenda, doelstelling 25.
 Verlagen milieulast stikstof en fosfaat
 LNV wil de verliezen van stikstof en fosfaat uit de landbouw naar het
milieu verder terugdringen om daarmee de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater
te verbeteren. Dit moet leiden tot het bereiken van de doelen van de Nitraatrichtlijn.
LNV streeft ernaar om de nationale bodemoverschotten op landbouwgrond voor
fosfaat en stikstof (zijnde het totaal verlies aan mineralen op landbouwgrond)
te verlagen naar het niveau van evenwichtsbemesting voor fosfaat in 2015 en
voor stikstof in 2013.
 In het vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn (looptijd 2010–2013)
streeft LNV naar een verdere afname van, en hogere doelmatigheid bij het gebruik
van stikstof en fosfaat op landbouwgronden in Nederland. Dit wordt bereikt
door een combinatie van het verlagen van de normen voor het gebruik van stikstof
en fosfaat, en het aanpassen van gebruiksvoorschriften voor de aanwending
van mest.
 In het vierde Actieprogramma is verder aangegeven dat het gedurende de
periode 2010–2013 nodig is dat de agrarische sector fors inzet op ontwikkeling
en grootschalige verspreiding van innovaties met betrekking tot o.a. mest-
en bedrijfsmanagement, mestbe- en verwerking en mestgebruik. Deze innovaties
moeten het mogelijk maken dat in 2014 en verder de verlagingen van de gebruiksnormen
die dan nodig zijn om de doelen van de Nitraatrichtlijn te halen met zo min
mogelijk problemen ook daadwerkelijk door het bedrijfsleven gerealiseerd kunnen
worden, zonder dat opbrengsten daar ernstig onder leiden. LNV zal dat proces
van innovatie en kennisverspreiding (over mogelijke innovaties) faciliteren.
De betreffende indicator is opgenomen in de Beleidsagenda, doelstelling 22.
 Reductie milieubelasting door gewasbeschermingsmiddelen
 LNV stimuleert de reductie van de milieubelasting van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen samen met andere overheden en het bedrijfsleven
in convenantsverband. Met behulp van een afsprakenkader worden maatregelen
getroffen om een reductie van de milieubelasting in 2010 van 95% ten
opzichte van 1998 te bewerkstelligen. Hiertoe worden maatregelen genomen op
het gebied van:
 • Het bevorderen van innovatie en het verbeteren van het management
op teeltbedrijven door met name kennisontwikkeling en -verspreiding op het
gebied van geïntegreerde gewasbescherming.
 • Het bevorderen van een effectief en duurzaam middelenpakket.
 • Het realiseren van een adequate handhaving met behulp van een 4-jarig
interdepartementaal handhavingsprogramma.
 De betreffende indicator (afname milieubelastingspunten gewasbescherming)
is opgenomen in de Beleidsagenda, doelstelling 22.
 Duurzame innoverende en vervoersefficiënte agrologistiek
 Via het Platform Agrologistiek stimuleert LNV een duurzame, innoverende
en vervoersefficiënte agrologistiek met als doel het verbeteren van de
kwaliteit van product en milieu. LNV werkt samen met andere overheden en bedrijfsleven
aan de uitvoering van het Actieplan Agrologistiek. Met de ingezette lijn zijn
naar schatting 14 miljoen wegkilometers te besparen tot en met 2010. Dit staat
gelijk aan een reductie van 12000 ton CO2-uitstoot.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 21.12 Bevorderen van maatschappelijk geaccepteerde productievoorwaarden
en dierenwelzijn
 11 483 
 33 313 
 32 847 
 23 175 
 19 169 
 19 169
 16 869 
 
 
 – Verbetering dierenwelzijn
 4 981 
 17 228 
 18 955 
 8 791 
 8 728 
 8 928
 8 928 
 
 
 – Mestbeleid 
 1 381 
 3 847
 6 303 
 9 453 
 6 050 
 5 350 
 3 050
 
 
 – Fytosanitair beleid 
 2 785 
 4 682
 4 153 
 1 240 
 1 240 
 1 240 
 1 240
 
 
 – Gewasbeschermingsbeleid 
 1 600 
 3 012
 2 436 
 2 691 
 2 751 
 3 251 
 3 251
 
 
 – Agrologistiek 
 736 
 4 544 
 1 000
 1 000 
 400 
 400 
 400
 
 
 
 
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kilometerreductie 
 250 000
 2006 
 (*) 
 14 000 000 
 2011 
 BCI (Buck Consultants International)
 
 
 
 
 
 Met het Actieplan Opschaling Agrologistiek (2008 – 2010) wordt massa
gemaakt en een systeemsprong gestimuleerd waardoor in 2011 in potentie 14
miljoen wegkilometers kunnen worden bespaard.
 
 (*) Geen raming 2010. De snelheid van realisatie wordt aan de sector zelf
overgelaten. Jaarlijks wordt er een voortgangsrapportage aan de Kamer gestuurd
 Instrumenten
 Verbetering dierenwelzijn
 • Het waarborgen van dierenwelzijn van landbouwhuisdieren vindt onder
meer plaats door het ontwikkelen en formuleren van normen in de Gezondheids-
en Welzijnswet voor Dieren (GWWD) en de daarop gebaseerde regelgeving en het
handhaven van deze regelgeving. Via de GWWD worden ook de Europese verordeningen
en richtlijnen, waaronder de transportverordening, geïmplementeerd. Uitgangspunt
is dat met het wetsvoorstel voor de GWWD en de nadere regelgeving ter uitvoering
hiervan niet wordt afgedaan aan het beschermingsniveau dat de huidige regelgeving
biedt. Het streven is om in Europees verband de wettelijke eisen voor dierenwelzijn
aan te scherpen. Om te komen tot objectieve kennis voor de normering, of het
zoeken naar oplossingen in de praktijk, wordt veel onderzoek verricht.
 • Communicatie met en voorlichting aan de houders van gezelschapsdieren
is voor LNV een speerpunt. Het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren
(LICG) speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling van objectieve informatievoorziening
over de aankoop en verzorging van gezelschapsdieren. LNV zet er op in dat
de sector zelf certificatie toepast om de fokkerij en handel verder te professionaliseren
en transparant te maken.
 • LNV geeft financiële ondersteuning aan onder andere de Landelijke
Inspectiedienst voor Dieren (LID) en de Stichting Zeldzame Huisdierrassen
(SZH). Ook wordt de opvang van in beslaggenomen dieren o.a. verwaarloosde
landbouwhuisdieren, bekostigd via de regeling In Beslaggenomen Goederen (IBG).
 • LNV ondersteunt het onderzoek naar en innovaties in integraal duurzame
en diervriendelijke stallen. In 2010 worden nieuwe voorbeeldontwerpen van
duurzame stallen gepresenteerd voor de vleeskuiken-, de varkens- en de legpluimveehouderij,
die produceert voor de eiproductenindustrie. Prototypen van nieuwe integraal
duurzame stallen kunnen via de bestaande innovatieregelingen financieel worden
ondersteund. Verder zal via het uitschrijven van een SBIR-tender (Small Business
Innovation Research program) een nieuwe impuls worden gegeven aan de ontwikkeling
van nieuwe en betere integraal duurzame stallen. LNV ondersteunt door middel
van een driejarig meetprogramma naar de milieuemissies uit nieuw ontwikkelde
integraal duurzame stallen. Hiermee wordt de vergunningverlening en de toepassing
van deze nieuwe stallen gefaciliteerd.
 • Via de investeringsregeling integraal duurzame stallen kunnen voorloperbedrijven
in de veehouderij subsidie krijgen voor de nieuwbouw van of aanpassing tot
integraal duurzame stallen. Voor de uitrol van duurzame stallen die aan bovenwettelijke
ammoniak-, dierenwelzijn-, diergezondheiden energie eisen voldoen kan een
beroep worden gedaan op fiscale instrumenten (MIA, Vamil) op basis van de
Maatlat duurzame veehouderij.
 • Voor de implementatie van het markt- en consumentenspoor van de
nota Dierenwelzijn en het convenant Marktontwikkeling verduurzaming dierlijke
producten ondersteunt LNV haalbaarheidsstudies en onderzoek naar nieuwe vleesproducten
met een onderscheidende welzijnsclaim. Het initiatief hiervoor ligt bij ketenpartijen,
maatschappelijke organisaties en de veehouderijsectoren.
 • Op het gebied van functionele agrobiodiversiteit (FAB) zet LNV
in op kennisontwikkeling (beleidsondersteunend onderzoek), kennistoetsing
in de praktijk (landelijke pilot in de Hoeksche Waard) en kennisverspreiding
(Spade). Hierbij wordt nauw samengewerkt met het ministerie van VROM en LTO.
Om FAB in de praktijk uit te rollen wordt onderzocht of de financiering van
akkerranden via het vernieuwde GLB mogelijk is.
 
 LNV wil de mogelijkheid benutten om met artikel 68 extra steun te verlenen
aan de ontwikkeling van dier- en milieuvriendelijke productiemethoden. Daarbij
gaat het om twee onderdelen:
 • De totstandkoming van integraal diervriendelijke en duurzame stallen
stimuleren. Dit draagt bij aan de kabinetsdoelstelling om in 2011 5%
van zulke stallen te hebben gerealiseerd. De vergoeding is bedoeld om bij
te dragen aan de investering van de veehouder.
 • Uitvoeren van maatregelenpakketten ter verbetering van dierenwelzijn
in de bedrijfsvoering. De veehouder wordt gecompenseerd voor kosten/inspanningen
voor het nemen van bovenwettelijke maatregelen.
 Naar verwachting zal LNV in totaliteit voor deze onderdelen circa € 10 à € 15
mln. per jaar beschikbaar stellen via artikel 68. Verreweg het grootste deel
van deze gelden zal worden uitgegeven voor de totstandkoming van integraal
diervriendelijke en duurzame stallen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Bijdrage Landelijke Inspectiedienst voor Dieren 
 300 
 300 
 300 
 
 
 Bijdrage Stichting Zeldzame Huisdierrassen 
 200 
 200 
 200 
 
 
 In Beslaggenomen Goederen 
 1 708 
 1 708 
 1 708 
 
 
 Projecten gezelschapsdieren (o.a. Landelijk InformatieCentrum
Gezelschapsdieren)
 1 960 
 1 960 
 1 960 
 
 
 Projecten landbouwhuisdieren
 3 189 
 3 225 
 2 475 
 
 
 Bijdrage medebewindstaken PVE
 60 
 60 
 60 
 
 
 Investeringsregeling duurzame stallen
 11 325 
 1 275 
 1 825 
 
 
 Projecten agrobiodiversiteit 
 213 
 63 
 200
 
 
 
 
 Mestbeleid
 • Ter uitvoering van het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn en
ter voorbereiding op en onderbouwing van het mestbeleid na 2013 wordt de doorwerking
van het beleid gemonitord en worden verschillende onderzoeken uitgevoerd.
 • Door middel van een monitoringsnetwerk worden de resultaten van
het mestbeleid die bereikt worden in de agrarische praktijk en in het milieu
gemeten. De resultaten van de monitoring zijn in het verleden input geweest
voor het Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn en een nieuwe derogatieaanvraag
en zullen in de toekomst gebruikt worden voor de verantwoording over het uitgevoerde
mestbeleid en het onderbouwen van toekomstig mestbeleid in het vijfde actieprogramma
Nitraatrichtlijn (looptijd vanaf 2014).
 • Onderzoeksprojecten richten zich onder andere op mogelijkheden
om het mestbeleid (en ook het agrarisch ammoniak en fijn stofbeleid) te optimaliseren
en op het ontwikkelen van innovaties (post «onderzoek en monitoring
Nitraatrichtlijn»).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Projecten kennisverspreiding mest 
 350
 450 
 450 
 
 
 Implementatie 4e actieprogramma Nitraat 
 3 000
 6 000 
 4 000 
 
 
 Onderzoek en monitoring derogatie 
 2 953
 3 003 
 1 600
 
 
 
 
 Fytosanitair beleid
 • LNV ziet toe op naleving van de Plantenziektenwet, Zaaizaad- en
Plantgoedwet en de Landbouwkwaliteitswet, bewaakt en beheerst de fytosanitaire
status van Nederland en maakt bilaterale afspraken met landen die niet tot
de EU behoren. Het beleid voor de sector teeltmateriaal is gericht op kwalitatief
hoogwaardig teeltmateriaal voor de boer en de bevordering van handel en afzet.
Een goed kwekersrechtstelsel is hierbij noodzakelijk voor het behoud van de
leidende positie van Nederlandse veredelingsbedrijven op de wereldmarkt.
 • LNV werkt aan een visie voor het fytosanitaire beleidsterrein,
deze zal naar verwachting in 2010 gereed komen. Deze visie gaat richting geven
aan de koers en inzet van LNV op nationaal en internationaal fytosanitaire
terrein (EU, mondiaal). In 2009 is de Europese Commissie gestart met
een evaluatie van het Europese fytosanitaire stelsel. Deze zal in 2010 worden
uitgevoerd en in de jaren daarna leiden tot nieuwe wetgevingsvoorstellen.
Voor deze evaluatie van het Europese fytosanitaire stelsel , waarbij de fytosanitaire
regelgeving in de EU grondig tegen het licht gehouden gaat worden, is het
belangrijk dat eventuele veranderingen in de EU-wetgeving aansluiten bij de
Nederlandse situatie. Ook mondiaal en nationaal is het fytosanitaire beleidsterrein
in beweging. Om op het geëigende moment input te kunnen leveren in de
internationale gremia is het van belang dat komend jaar een nationale (her)bezinning
op de doelstellingen van het fytosanitaire beleid en de daarbij gewenste inzet
van de overheid plaatsvindt.
 • LNV zet zich door het financieren van kennis- en onderzoeksprojecten
die gericht zijn op de mogelijkheden tot preventief handelen, vereenvoudiging
van regelgeving en het terugdringen van de controlelast. LNV zet zich hiermee
ervoor in dat de internationale fytosanitaire regelgeving uitvoerbaar is voor
het bedrijfsleven en aansluit bij de economische belangen van Nederland.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 FES-programma fytosanitaironderzoek/kennis 
 2 913 
 0 
 0 
 
 
 Projecten fytosanitair beleid 
 1 240 
 1 240 
 1 240
 
 
 
 
 Gewasbeschermingsbeleid
 • LNV werkt, sinds enkele jaren, samen met het ministerie van VROM,
de Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (VEWIN), de Unie van Waterschappen
en een aantal sectorpartijen in convenantsverband aan de realisatie van de
milieudoelstellingen van de nota Duurzame gewasbescherming. De tussenevaluatie
van de nota (2006) heeft positieve resultaten opgeleverd. Begin 2011 zal naar
verwachting worden gerapporteerd over de eindevaluatie van de nota.
 • In 2009/2010 zal worden gewerkt aan de implementatie van de verordening
gewasbeschermingsmiddelen en de richtlijn duurzaam gebruik van pesticiden.
 • LNV stimuleert de toepassing van en kennis over geïntegreerde
gewasbescherming onder meer door bijscholingsbijeenkomsten (voor vakbekwaamheidsbewijzen)
en kennisverspreiding over goede praktijken om het gedrag van telers positief
te beïnvloeden (Telen met Toekomst).
 • LNV geeft door een bijdrage in het Fonds Kleine Toepassingen (€ 0,3
mln. per jaar) een stimulans aan de toelating van gewasbeschermingsmiddelen
voor kleine toepassingen om een effectief middelenpakket in stand te houden.
Daarnaast financiert LNV, samen met de ministeries van VROM, VWS en SZW, advieswerkzaamheden
van het College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden
(CTGB) ten behoeve van (inter)nationale beleidsontwikkeling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Projecten innovatie/management 
 1 500 
 1 500 
 1 500
 
 
 Projecten bevorderen duurzaam middelenpakket 
 300 
 500
 500 
 
 
 Projecten handhaving, monitoring, verantwoording 
 335
 390 
 450 
 
 
 LNV-bijdrage aan CTGB 
 261 
 261 
 261
 
 
 Convenant coëxistentie 
 40 
 40 
 40
 
 
 
 
 Agrologistiek
 LNV geeft samen met het bedrijfsleven en andere overheden in het platform
Agrologistiek invulling aan het Actieplan Opschaling Agrologistiek (2008–2011);
LNV heeft hierbij vooral een stimulerende en faciliterende rol. Het Actieplan
(TK 28 141, nr. 8, 2008) richt zich op:
 • Het breder uitdragen van kennis en effecten;
 • Het betrekken van meer partijen;
 • Het initiëren en stimuleren van structurele veranderingen
in het agro-logistieke proces;
 • Het inschakelen en uitbouwen van een internationaal netwerk. 
 21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen
w.o. biologische landbouw
 Motivering
 LNV streeft naar het bevorderen en continueren van de duurzaamheid in
de verschillende sectoren van de land- en tuinbouw.
 Impuls aanbod biologische producten
 Door de biologische landbouw te stimuleren draagt LNV bij aan het bieden
van een alternatief perspectief. In de nota biologische landbouw 2008–2011
zet LNV onder andere in op het verbinden van de biologische landbouw met voorlopers
in de gangbare landbouw. Daarnaast zet LNV ook in op stimulering van de vraag
naar biologische producten en op ontwikkeling van de sector door kennisontwikkeling
en -uitwisseling. De betreffende indicatoren (jaarlijkse groei consumentenbestedingen
en biologisch areaal) zijn opgenomen in de Beleidsagenda, doelstelling 25.
 Verduurzaming en energieverbetering agrosector
 LNV stimuleert duurzaamheid in de glastuinbouwsector. Dit betreft aspecten
als milieu, klimaat, ruimtelijke inrichting en gebruik van fossiele energie.
 De vernieuwing van de intensieve veehouderij wordt gefaciliteerd, zodat
de sector kan voldoen aan de voorwaarden die de maatschappij wenst voor dierenwelzijn,
milieu, landschap, marktgerichtheid en concurrentievermogen.
 In 2008 heeft LNV een toekomstvisie op de veehouderij opgesteld. Deze
toekomstvisie biedt het kader voor verduurzaming van de veehouderij binnen
15 jaar. In samenwerking met ketenpartijen en maatschappelijke organisaties
is die visie uitgewerkt in een concreet afsprakenkader.
 De ontwikkeling van de melkveehouderij naar een economische vitale en
minder milieubelastende sector wordt gestimuleerd evenals het concurrentievermogen
en de duurzaamheid van de akkerbouwsector.
 LNV bevordert en faciliteert sector- en sectoroverschrijdende initiatieven
voor samenwerking tussen ketens en in regio’s. Hiermee wordt ingezet
op een breed gedragen innovatieagenda en -programma.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 In de Beleidsagenda staan onder doelstelling 22 de indicatoren opgenomen:
Jaarlijkse groei consumentenbestedingen-biologische landbouw in (€ en
in %) en de jaarlijkse 5% groei in biologisch areaal.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 21.13 Bevorderen van duurzame productiemethoden en bedrijfssystemen
w.o. biologische landbouw 
 75 393
 82 726 
 106 142 
 72 573 
 56 423 
 46 933
 39 343 
 
 
 – Glastuinbouw 
 18 097
 44 456 
 51 963 
 37 924 
 31 188 
 25 960 
 24 038
 
 
 – Energie-efficiency VGI (MJA) 
 1 572 
 1967
 1 687 
 1 687 
 1 687 
 1 687 
 1 687
 
 
 – Biobased Economy 
 420 
 5 069 
 6 077 
 4 980
 3 310 
 
 
 
 
 – Biologische landbouw
 3 139 
 4 205 
 4 086 
 2 568 
 2 518 
 2 418
 2 450 
 
 
 – Intensieve veehouderij 
 1 825 
 15 474
 21 859 
 9 777 
 3 573 
 3 880 
 3 940
 
 
 – Melkveehouderij 
 3 648 
 4 426
 4 690 
 2 946 
 2 680 
 2 685 
 2 715
 
 
 – Akkerbouw 
 2 227 
 1 228 
 1 478 
 1 328
 1 178 
 1 128 
 1 338 
 
 
 – Innovatie en
Samenwerking duurzame landbouw 
 5 526 
 119 
 2 794 
 555
 517 
 667 
 667 
 
 
 – Multifunctionele landbouw 
 286 
 2 124 
 2 800 
 2 800 
 2 000
 2 000 
 2 000 
 
 
 – ICT-beleidsprogramma’s 
 854
 1 775 
 2 600 
 1900 
 1 400 
 
 
 
 
 – Interne begrotingsreserve 
 32 003
 
 
 
 
 
 
 
 
 – VAMIL 
 
 
 6 000
 6 000 
 6 000 
 6 000 
 
 
 
 – Overige sectoren
 5 796 
 1 883 
 108 
 108 
 372 
 508 
 508
 
 
 
 
 Instrumenten
 LNV stimuleert de innovatie en de duurzaamheid van de landbouwsectoren
door de innovatieve initiatieven van bedrijven, consortia of maatschappelijke
organisaties te subsidiëren, door kennisverspreiding te stimuleren en
door het in beeld brengen van verandering en verduurzaming in de landbouw.
Verder is het organiseren van ontmoeting en debat een belangrijk onderdeel
van het beleid.
 Glastuinbouw
 • Het energietransitiebeleid van LNV heeft als ambitie dat vanaf
2020 in nieuw te bouwen kassen klimaatneutraal geteeld kan worden. Met het
programma Kas als Energiebron wordt daar uitvoering aan gegeven. De glastuinbouwdoelen
uit het convenant «Schone en Zuinige Agrosectoren» zijn hierin
geïntegreerd, evenals de acties uit de innovatieagenda Energie. Het Programma
Kas als Energiebron is daarmee het beleids- en uitvoeringsprogramma voor aanzienlijke
reductie van de CO2-emissie en sterk verminderde afhankelijkheid
van fossiele energie voor de glastuinbouw in 2020. Om de doelen en ambities
te bereiken wordt een breed instrumentarium ingezet: het energie-onderzoeksprogramma
waaronder bijvoorbeeld het versnellingsprogramma implementatie semi-gesloten
kassen, ondersteuning van demonstratieprojecten, voorlichting, de ontwerpwedstrijd
Energieproducerende kas en het Innovatie- en Democentrum, ondernemerplatforms,
communicatie onder andere via de sites www.energiek2020.nu en www.kasalsenergiebron.nl
en het wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving.
 • Daarnaast worden stimuleringsregelingen ingezet. Om een versnelde
transitie naar minder gebruik van fossiele brandstoffen en efficiënt energiegebruik binnen de glastuinbouw te stimuleren worden investeringen
in innovatieve energieconcepten financieel ondersteund met de regelingen Investeringsregeling
Energiebesparing (IRE) en Marktintroductie Energie-innovatie (MEI). Het geologisch
risico op misboren bij aardwarmteprojecten wordt afgedekt met de aardwarmtegarantieregeling.
 • De inrichting van duurzame glastuinbouwgebieden buiten de Greenports
wordt ondersteund via de Stimuleringsregeling Inrichting Duurzame Glastuinbouwgebieden
(Stidug). Aan alle tien gebieden zijn middelen toegezegd. Van deze 10 worden
3 Stidugprojecten via het ILG gefinancierd (zie beleidsartikel 22).
 • Het milieubeleid van LNV richt zich onder meer op het bij elkaar
te brengen van partijen om de milieuproblematiek aan te pakken. Binnen het
convenant Glastuinbouw en Milieu (Glami) wordt voor de glastuinbouw gewerkt
aan gewasbescherming en mineralen. Met de bloembollen en paddenstoelensector
zijn meerjarenafspraken-energie afgesloten. Deze beide meerjarenafspraken
zijn opgenomen in het convenant «Schone en Zuinige Agrosectoren».
 • LNV stimuleert onder de glastuinbouw-, bloembollen- en paddestoelenondernemers
de kennisverspreiding over energiebesparende maatregelen en duurzaam energieverbruik.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012
 
 
 Stidug-projecten
(uitfinanciering) 
 4 158 
 640
 640 
 
 
 Projecten in kader Glami-convenant 
 354 
 354 
 354
 
 
 Demonstratieprojecten energie 
 904 
 1 046 
 1 051
 
 
 Energietransitieprojecten 
 3 207 
 2 054
 3 513 
 
 
 Innovatie energiebesparende
maatregelen
 4 286 
 7 500 
 5 500 
 
 
 Investeringsregeling Energiebesparing 
 5 004 
 0 
 0 
 
 
 Marktintroductie Energie-innovatie 
 27 900 
 21 060 
 14 460
 
 
 Samenwerking bij innovatieglastuinbouw/paddestoelen 
 750 
 
 
 
 
 Champ to Champ
 500 
 
 
 
 
 FES-innovatieagenda
Energie incl EU-cofinanciering 
 4 100 
 4 600 
 5 500
 
 
 
 
 Energie efficiency VGI (MJA)
 • De Voedsel- en Genotsmiddelensector neemt deel aan het Convenant
Meerjarenafspraken energie (MJA 3). LNV ondersteunt de sector bij het opstellen,
uitvoeren en monitoren van energiebesparingplannen op zowel bedrijfs- als
brancheniveau. Het doel is een energie-efficiencyverbetering van 30%
te bereiken in 2020 (t.o.v. 1990).
 Biobased Economy
 • LNV bereidt een Interdepartementaal programma Bio-based Economy
voor.
 • LNV is trekker van het Programma Groene Grondstoffen in de Innovatieagende
Energie. Binnen dit programma worden in de periode tot en met 2012 verschillende
deelprogramma’s uitgevoerd (Bioraffinage, Plantenverdeling, Level Playing
Field, Verbinding agro-chemie-logistiek, Biomassa uit natuur, landschap en
houtketen, Import duurzame biomassa, Aquatische biomassa, Small Business Innovation
Research SBIR).
 • In 2010 worden voor de onderwerpen aquatische biomassa en plantenverdeling
onderzoeksvisies opgesteld. Ook worden er drie tenders gepubliceerd: bioraffinage
(uitvoering LNV), duurzame biomassa-import (uitvoering EZ) en aquatische biomassa
(uitvoering EZ).
 • De inzet van LNV en de agro-sectoren voor een biobased economy
is verder geconcretiseerd in het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren.
De afspraken uit dit convenant worden jaarlijks in werkprogramma’s uitgewerkt.
 Biologische landbouw
 • LNV zet voor 2010 in op de verdere uitvoering van de in 2008 getekende
Convenanten met marktpartijen en maatschappelijke organisaties. In samenwerking
met convenantpartijen worden de instrumenten mediacampagne, ketenmanagement,
meerjarige opschalingsplannen en handelsfacilitatie ter bevordering van de
marktontwikkeling biologische landbouw ingezet. Ten behoeve van de verzelfstandiging
van de vraagstimulering is de financiële bijdrage van het bedrijfsleven
toegenomen ten opzichte van de bijdrage van de overheid.
 • Om de vraag naar biologische producten beter in balans te laten
komen met het aanbod is samen met marktpartijen een totaalaanpak geformuleerd,
met als doel het vergroten van de groep potentiële omschakelaars. In
deze totaalaanpak wordt onder meer gebruik gemaakt van de regelingen beroepsopleiding
en voorlichting en demonstratieprojecten biologische landbouw. De precieze
inzet van instrumenten is afhankelijk van de nog lopende herijking van de
bestaande instrumenten.
 • De uitwisseling van kennis en innovatie tussen biologische en gangbare
landbouw wordt bevorderd, onder andere via de bedrijfsnetwerken.
 • Aan biologische bedrijven wordt financiële ondersteuning geboden
voor de certificeringkosten via de Stimuleringsregeling Voortzetting Biologische
Productie (SVBP). Daarnaast wordt in het kader van de totaalaanpak ingezet
op communicatie om de groep potentiële omschakelaars te vergroten.
 • LNV verstrekt verder subsidie aan regionale projecten en aan organisaties
zoals Biologica die bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de biologische
landbouw en aan de verbinding van de biologische landbouw met de gangbare
landbouw en de samenleving.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Stimuleringsregeling Voortzetting Biologische Productie (SVBP)* 
 1 055 
 691 
 200
 
 
 Beroepsopleiding/voorlichting biologisch 
 310 
 160 
 350
 
 
 Projecten convenant Biologisch 
 710 
 470 
 865
 
 
 Projecten mediacampagne 
 900 
 575 
 200
 
 
 Demonstratieprojecten biologische landbouw* 
 321
 458 
 468 
 
 
 Ondersteuning biologische sector 
 400 
 255
 210 
 
 
 Innovatieregeling biologische
landbouw* 
 675 
 525 
 525 
 
 
 Projecten ketenverbindingen
 195 
 50 
 0 
 
 
 Projecten aanpak aanbodkrapte 
 100 
 100
 25 
 
 
 Projecten ondersteuning regionale initiatieven 
 250
 200 
 100
 
 
 
 
 * Incl. EU-cofinanciering
 Duurzame veehouderij
 De komende jaren is veel inzet vereist om de lange termijn uitdagingen
te kunnen realiseren die benoemd staan in de toekomstvisie veehouderij. Deze
zijn vorig jaar samen met sector, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
uitgewerkt in een «Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij». Met
de Uitvoeringsagenda worden de speerpunten en de uitdagingen voor de komende
15 jaar beschreven. Ook is aangegeven op welke wijze de ondertekenaars hiervoor
de handen ineen zullen slaan. Dit moet leiden tot het versneld op gang brengen
van de beweging naar een duurzame veehouderij. Onder meer door het ontplooien
van nieuwe initiatieven en het concretiseren van de lange termijn uitdagingen.
Dit vraagt in 2010 om forse inspanningen.
 • Om de overgang naar duurzame productiemethoden binnen de intensieve
veehouderij te faciliteren, verspreidt LNV kennis over innovaties, worden
innovatieve investeringen gesubsidieerd en fiscaal ondersteund en wordt samenwerking
via onderzoek en kennis bevorderd.
 • LNV bouwt in samenwerking met VROM stimulering van investeringen
in duurzame stallen in de intensieve veehouderij en in de melkveehouderij
verder uit door het uitbreiden van de Maatlat Duurzame Veehouderij. De uitbreiding
is onder andere gericht op extra sectoren en duurzaamheidthema’s en
op het beschikbare fiscale en financiële instrumentarium (VAMIL, MIA,
Regeling Groenprojecten).
 • Het «Programma luchtwassers» is erop gericht om via
onderzoek nieuwe milieutechnologie (bijvoorbeeld gecombineerde luchtwassystemen)
te optimaliseren en om de controle op de werkzaamheid en de handhaafbaarheid
te verbeteren. Daarnaast is de investeringsregeling voor gecombineerde luchtwassystemen
gericht op een versnelde inzet van deze nieuwe milieutechnologie in de praktijk.
 • LNV richt zich op de verbetering van de functionele en fysieke
inrichting van landbouwbedrijven en de verduurzaming van de landbouwproductie.
 • Gebiedsgerichte projecten voor milieuverbetering en structuurverbetering
van de melkveehouderij worden gesubsidieerd. LNV bevordert innovaties door
ondersteuning van praktijkgericht onderzoek, door de vorming van een innoverende
omgeving te faciliteren en door de verspreiding van deze innovaties. LNV stelt
hiertoe onder andere de regeling «Samenwerking bij innovaties»
open en ondersteunt de Melkvee-academie. Er wordt mede rekening gehouden met
de milieugevolgen van het op termijn loslaten van het melkquotum. Het herverkavelen
en herinrichten van landbouwgrond ter vergroting van bedrijfsoppervlak dichtbij
de stalruimte vormt een belangrijk onderdeel van de structuurverbetering (zie
ook beleidsartikel 22).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012
 
 
 Innovatieregeling
intensieve veehouderij* 
 2 100
 2 950 
 2 950 
 
 
 Innovatieregeling melkveehouderij 
 1 625 
 1 500 
 1 500
 
 
 Pilotprojecten intensieve veehouderij 
 220 
 350 
 350
 
 
 Pilotprojecten herstructurering melkveehouderij
 2 322 
 825 
 500 
 
 
 Beroepsopleiding/voorlichting veehouderij* 
 985 
 415 
 185 
 
 
 Praktijknetwerken veehouderij*
 800 
 800 
 600 
 
 
 Demonstratieprojecten intensieve veehouderij* 
 599 
 912 
 938 
 
 
 Demonstratieprojecten melkveehouderij* 
 153 
 306 
 365
 
 
 Investeringsregeling luchtwassers 
 19 000 
 6 000 
 0
 
 
 FES Kennis en innvatie luchtkwaliteit 
 155 
 0
 0 
 
 
 Beëindigings- en saneringsregeling 
 665 
 465
 465
 
 
 
 
 * Incl. EU-cofinanciering
 Akkerbouw
 • In het kader van de Innovatie-Agenda Energie is een innovatie-agenda «Precisielandbouw»
ontwikkeld. Precisielandbouw is van groot belang voor een kwalitatief en kwantitatief
hoogwaardige productie van landbouwgewassen, gepaard gaande met verminderd
gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen en een verminderde uitstoot
van broeikasgassen. Voor de jaren 2009–2014 heeft LNV € 6
miljoen beschikbaar gesteld voor deze activiteit, onder de voorwaarde dat
het bedrijfsleven een vergelijkbare investering doet. De projecten die binnen
dit kader worden geselecteerd werken rechtstreeks aan een verbeterd rendement
van de productie of een kostenreductie in de teelt, door het besparen op bemesting
en/of gewasbeschermingsmiddelen per eenheid product en/of rechtgeleiding.
Tevens worden projecten geselecteerd die een positief effect hebben op de
broeikasgassenuitstoot. In het project wordt veel aandacht besteed aan integratie
tussen en binnen de keten, standaardisatie en kennisoverdracht, om een brede
verspreiding van gewenste toepassingen te creëren. De projecten die binnen
dit kader worden uitgevoerd worden aangereikt vanuit de boeren en hun ketenpartijen
en beoordeeld en gefiatteerd door een stuurgroep van overheid en bedrijfsleven.
 • In 2010 voert LNV nog de «Set aside regeling» uit,
waarmee landbouwgrond uit productie genomen wordt.
 • Met de innovatieregeling wordt samenwerking via kennis en onderzoek
bevorderd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Set aside regeling (uitfinanciering)*
 1 002 
 952 
 902 
 
 
 Projecten Precisielandbouw 
 1 500
 1 500 
 1 500 
 
 
 Innovatie open teelten 
 790
 690 
 590
 
 
 
 
 * Incl. EU-cofinanciering
 Innovatie en samenwerking duurzame landbouw
 • Het bedrijfsleven heeft in samenwerking met LNV voor de meeste
sectoren van land- en tuinbouw innovatieagenda’s opgesteld. Nadat eerder
al de agenda’s voor tuinbouw, melkveehouderij en varkenshouderij waren
opgesteld, is in 2008 de innovatieagenda pluimveehouderij aangeboden. Het
ministerie faciliteert bij de nadere uitwerking en uitrol van het programma.
 • Innovatieve projecten van het bedrijfsleven, waaronder met name
ook projecten die aansluiten bij de innovatieagenda’s, worden financieel
ondersteund door subsidieregelingen, zoals de regelingen «Innovatieprojecten»
en «Samenwerking bij innovatieprojecten». Voor innovatievouchers
kan het agrarisch bedrijfsleven vanaf 2008 gebruik maken van de openstelling
via de begroting van EZ.
 • Om de ontwikkeling van de multifunctionele landbouw te stimuleren
wordt door de taskforce multifunctionele landbouw ingezet op marktontwikkeling
(verbinden van vraag en aanbod) en ketenversterking. Door onder andere in
te zetten op zowel sectorale als thematische programma’s wordt hieraan
een gerichte impuls gegeven. Ook wordt binnen deze programmatische aanpak
aandacht besteed aan de gebiedsgerichte invalshoek. Daarnaast wordt ingezet
op de ontwikkeling en benutting van kennisnetwerken, onder andere in relatie
tot de verbetering van ondernemerschap. De doelstelling van de Taskforce is
gericht op een verdubbeling van de omzet van de multifunctionele landbouw
gedurende de looptijd van de Taskforce.
 • Door onder andere in te zetten op zowel sectorale als thematische
programma’s wordt voor de diverse deelsectoren binnen de multifunctionele
landbouw een gerichte impuls gegeven aan de noodzakelijke marktcreatie en
ketenontwikkeling. Ook wordt binnen de programmatische aanpak aandacht besteed
aan de gebiedsgerichte invalshoek. Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling
en benutting van kennisnetwerken onder andere in relatie tot de verbetering
van ondernemerschap.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Activiteit 
 Uitgaven 2010 
 Uitgaven 2011 
 Uitgaven
2012 
 
 
 Projecten multifunctionele landbouw 
 2 800 
 2 800 
 2 000 
 
 
 Projecten duurzame landbouw 
 294 
 555 
 517 
 
 
 UIL-NN uitschrijven en toelichting opnemen 
 2 500 
 0 
 0
 
 
 
 
 ICT beleidsprogramma
 De administratieve en logistieke processen bij import en export worden
verbeterd door middel van ICT-toepassingen. Dit leidt tot een betere dienstverlening,
administratieve lastenverlichting en een efficiëntere en effectievere
controle.
 Interne begrotingsreserve
 Met de interne begrotingsreserve wordt het bestaande financiële instrumentarium
voor ontwikkeling en sanering in de landbouwsector (voormalig O&S fonds
voor de landbouw) behouden. Hiermee wordt stabiliteit en zekerheid gecreëerd
voor de uitfinanciering van omvangrijke en sterk fluctuerende
transitie-uitgaven. Uit deze interne begrotingsreserve worden onder andere
uitgaven gedaan voor energietransitie in de tuinbouwsector.
 VAMIL (regeling willekeurige afschrijving milieu-investeringen)
 Ondernemers die kunnen aantonen dat zij in 2007 of 2008 hebben geïnvesteerd
in duurzame kassen of stallen en schade hebben geleden, omdat ze de verruiming
in de willekeurige afschrijving milieu-investering (Vamil) niet hebben kunnen
toepassen, komen – na een toets op de gegevens en de berekening –
in aanmerking voor vergoeding van het geleden (rente)nadeel. In totaal is
hiervoor € 24 mln. beschikbaar.
 21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren
 Motivering
 LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende doelen:
 Alternatieve winning mosselzaad
 LNV streeft naar een concurrerende visserijketen, die de natuur ontziet
en gezonde producten levert.
 Om dit te bereiken zet LNV niet alleen in op een ecologisch verantwoord
beheer van visbestanden, maar ook op de alternatieve winning van mosselzaad
en ondersteuning van vernieuwing en verduurzaming van de visserij. Streven
voor 2010 is dat 8 000 ton mosselzaad op alternatieve wijze wordt gewonnen.
 Transitie Noordzeevisserij: duurzame visserijtechnieken
 Uitgangspunten voor de inhoudelijke keuzes en prioriteiten in het transitieproces
in de Noordzeevisserij zijn: een gunstig innovatieklimaat, versterking van
ondernemerschap en meer samenwerking in de sector en met maatschappelijke
organisaties. Hierbij is ook een rol voor regionale overheden weggelegd, bijvoorbeeld
op het terrein van economische verbreding van visserijgebieden.
 In 2007 is begonnen met een ambitieus programma om de Noordzeevisserij
te vernieuwen en te verduurzamen en de biodiversiteit te beschermen. Om de
verduurzaming te stimuleren wordt ingezet op een verdere verlaging van de
druk op de visbestanden en het stimuleren van de invoering van minder schadelijke
alternatieve vistechnieken.
 LNV werkt ook mee aan de Europese meerjarige herstelplannen (schol en
tong, kabeljauw en aal), die er op zijn gericht de visbestanden te beschermen.
 
 Nederland maakt gebruik van het Europese Visserij Fonds (EVF) om deze
doelen te bereiken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van vis en schelpdieren 
 57 149 
 16 329 
 11 946 
 7 014
 7 734 
 8 341 
 1 294 
 
 
 – Duurzame visserijmethodes
(as 1 EVF)
 19 326
 3 400
 2 471
 
 
 
 
 
 
 – Aquacultuur, binnenvisserij,
verwerking en afzet (as 2 EVF)
 
 5 177
 
 
 952
 500
 
 
 
 – Innovatieve
proefprojecten (as 3 EVF)
 517
 4 700
 5 500
 3 900
 2 000
 3 400
 
 
 
 – Gebiedsgerichte activiteiten (as 4 EVF)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Technische bijstand (as 5 EVF)
 
 400
 400
 400
 400
 400
 
 
 
 – Innovatie, Kennisontwikkeling en
verspreiding 
 7 613
 2 152
 3 075
 2 214
 3 982
 3 641
 1 294
 
 
 – Regeling garantstelling visserij
 
 500
 500
 500
 400
 400
 
 
 
 – Interne begrotingsreserve 
 29 693 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In de EU-bijlage van de begroting is zowel het EU-cofinancieringsdeel
als het nationaal deel voor EVF in 2010 opgenomen. De begrotingsonderdelen
zijn conform de vijf EVF prioriteiten (assen) benoemd.
 Instrumenten
 • Wet- en regelgeving (Verordeningen EU op het gebied van het Gemeenschappelijk
Visserijbeleid, De Visserijwet 1963).
 • Controle en handhaving van (internationale) visserijregelgeving.
 • Financiële ondersteuning.
 Vernieuwing en verduurzaming
 Duurzame visserijmethodes (as 1 EVF)
 LNV stimuleert investeringen in duurzamere visserijtechnieken (bijvoorbeeld
in de visserij op platvis, de pelagische sector en de mosselsector). Het gaat
daarbij om technieken die leiden tot minder bodemberoering en discards verminderen,
het toepassen van meer selectieve vistechnieken en het stimuleren van brandstofbesparing
(zoals introductie van pulskor).
 Aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet (as 2
EVF)
 LNV draagt bij aan maatregelen op het terrein van aquacultuur, binnenvisserij,
verwerking en afzet. Het gaat hierbij om:
 • Het faciliteren van het transitieproces naar een verdere verduurzaming
van de schelpdiersector op basis van het afgesloten mosselconvenant. In dit
verband wordt in 2010 invulling gegeven aan het opgestelde natuurherstelprogramma
voor de Waddenzee, de innovatieagenda (2009–2020) voor de mosselsector
en de geformuleerde meerjaren kennis- en onderzoekagenda.
 • Het bieden van ruimte voor het gebruik van alternatieve vangsttechnieken
voor mosselzaad in de schelpdiercultuur (met name door de opschaling van het
aantal mosselzaadinvanginstallaties in de Waddenzee, Oosterschelde en Voordelta)
en innovatie (bijvoorbeeld nieuwe technieken en nieuwe vissoorten) in de viskweek
op het land,
 • Het ondersteunen van binnenvissers bij de te nemen maatregelen
in het kader van het Nederlandse aalbeheerplan (€ 1,0 mln.).
 • Het bevorderen van duurzaamheid in de verwerking en afzet van vis.
Het gaat onder meer om investeringen in kwalitatief hoogwaardige producten,
de ontwikkeling van innovatieve productie-, verwerkings- en afzettechnieken,
het vinden van niches in de markten of een beter gebruik van weinig benutte
soorten, bijproducten en afval (€ 3,4 mln.).
 Innovatieve proefprojecten (as 3 EVF)
 LNV ondersteunt het innovatieve vermogen in de visketen. Hierbij staat
samenwerking tussen vissers, ketenpartijen, maatschappelijk organisaties en
kennisinstituten centraal. LNV stimuleert hiermee:
 • Het ontwikkelen, verwerven en verspreiden van nieuwe kennis en/of
technologie. Bijvoorbeeld het onder realistische omstandigheden testen of
verspreiden van nieuwe en kostenbesparende methoden om de selectiviteit van
vistuig te verbeteren, bijvangsten te verminderen of de gevolgen voor natuur
en milieu te beperken (€ 2 mln.).
 • Samenwerkingsvormen. Bijvoorbeeld op het terrein van onder meer
ketensamenwerking, partnerschappen tussen wetenschappers, vissers en maatschappelijke
organisaties (€ 2 mln.).
 • Kwaliteitscertificering van visserij- en viskweekmethoden en het
bevorderen van de afzet van producten die milieuvriendelijk zijn verkregen
(€ 1 mln.).
 
 Het Visserij Innovatie Platform adviseert LNV wie of welke projecten voor
ondersteuning in aanmerking komen.
 
 Een voorbeeld van een innovatief project is het project Zeeuwse tong (meerjarig
project van € 6,5 mln. tot 2013 en in 2010 begroot voor € 1,2
mln.). Dit project richt zich op de ontwikkeling van geïntegreerde aquacultuur.
Onder het project Zeeuwse tong wordt een groot aantal innovatieve teelten
(vis, schelpdieren, zagers, zilte gewassen) uitgetest. Aan het project nemen
kennisinstituten, bedrijven en overheden deel. De verwachting is dat het project
ook zal bijdragen aan de totstandkoming van een volwaardig kennisnetwerk waarin
ook de verdere ontwikkeling van de Nederlandse zilte (binnendijkse) aquacultuur
een plaats krijgt.
 Gebiedsgerichte activiteiten (as 4 EVF)
 LNV draagt bij aan gebiedsgerichte activiteiten. Hier ligt het initiatief
voor het ontwikkelen van projecten bij provincies en eventueel andere overheden.
De provincies stellen dan ook de nationale middelen ter beschikking. LNV beheert
de middelen uit het Europees Visserij Fonds (EVF), die dan kunnen worden ingezet
bij cofinanciering van deze projecten.
 Technische bijstand (as 5 EVF)
 Onder technische bijstand vallen maatregelen op het gebied van voorbereiding,
toezicht, administratieve en technische ondersteuning die voor de uitvoering
van het Europese Visserij Fonds (EVF) nodig zijn. Zo neemt LNV voorlichtingsmaatregelen
die gericht zijn op de begunstigden en de partners in het EVF programma, verspreidt
LNV informatie en wil het gerichte feedback geven aan indieners van projecten
binnen EVF. Een groot deel van de maatregelen worden door Dienst Regelingen
(DR) uitgevoerd.
 Daarnaast wordt vanuit technisch bijstand ook het bestuurlijk platform
visserijgemeenschap ondersteunt.
 Innovatie, kennisontwikkeling en verspreiding
 LNV ondersteunt projecten op de terreinen innovatie, kennisontwikkeling
en verspreiding, die niet in aanmerking komen voor Europese cofinanciering.
Voorbeelden hiervan zijn de kenniskringen in de Visserij (€ 1 mln),
opzetten helpdesk als ondersteuning voor visstandbeheercommissies (VBC’s, € 0,3
mln.), samenwerking tussen vissers en biologen in de kottersector,
ondersteuning Visserij Innovatie Platform (VIP), aanvullend onderzoek problematiek
visserij Waddenzee en onderzoek naar de kunstmatige voortplanting van aal.
 Regeling garantstelling visserij
 Regeling garantstelling visserij. Met name jonge ondernemers in de platvisen
garnalensector zijn dusdanig gefinancierd dat zij moeilijk op korte termijn
fors kunnen investeren in energiebesparende technieken. De banken zijn bereid –
conform de plannen voor de tuinbouwondernemers – op basis van een businessplan
een lening te verstrekken. Voorwaarde is dat de overheid garant staat voor
deze leningen.
 Interne begrotingsreserve
 Met een interne begrotingsreserve wordt het bestaande financiële
instrumentarium voor ontwikkeling en sanering in de visserij (voormalig O&S
fonds voor de visserij) behouden. Hiermee wordt stabiliteit en zekerheid gecreëerd
voor de uitfinanciering van omvangrijke en sterk fluctuerende transitie-uitgaven.
De interne begrotingsreserve, gekoppeld aan het beleidsartikel 21.14 (€ 29,7
mln.), is bestemd voor de meerjarige bestedingen van budgetten die onder het
Europees Visserij Fonds (programma 2007–2013) worden uitgevoerd. Ook
is de reserve bedoeld voor de uitfasering en eindafrekening van het FIOV-programma.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD/OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Duurzaam
ondernemen 
 21 
 2009 
 2010 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex-post
 
 Evaluatie investeringsregeling Jonge
agrariërs
 21.11
 2009
 2010 
 
 
 
 Nota Dierenwelzijn
 21.12
 2011
 2011 
 
 
 
 Evaluatie
voorschriften emissiearm bemesten 
 21.12
 2008
 2009
 
 
 
 Meststoffenwet 2011
 21.12
 2011
 2011
 
 
 
 Evaluatie
Nota duurzame gewasbescherming
 21.12
 2010
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
energie-efficiency glastuinbouw
 21.13
 2009
 2010
 
 
 
 Energie-efficiency
voedings- en genotsmiddelenindustrie
 21.13
 2012
 2012 
 
 
 
 Evaluatie innovatieregeling
intensieve veehouderij
 21.13
 2009
 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eindevaluatie
comanagement motorvermogen
 21.14
 2009
 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Evaluatie Bilaterale Economische
Samenwerking (BES)
 21.11
 2008
 2009 
 
 
 
 Ex-ante
evaluatie landbouw en Kader Richtlijn Water 2
 21.12
 2009
 2009
 
 
 
 Evaluatie
meerjarenovereenkomsten keuringsdiensten
 21.12
 2009
 2009 
 
 
 
 Beleidsevaluatie
Visie agrologistiek
 21.12
 2011
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Evaluatie
Koopmansgelden melkveehouderij
 21.13
 2010
 2011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tussentijdse
evaluatie Europees VisserijFonds
 21.13
 2010
 2011 
 
 
 
 Tussentijdse
evaluatie schelpdiervisserijbeleid
 21.14
 2009
 2009
 
 
 
 
 Toelichting
 • De beleidsdoorlichting van het begrotingsartikel 21 (duurzaam ondernemen)
vindt plaats in 2009. Het rapport wordt maart 2010, samen met het LNV-jaarverslag
2009, naar de Tweede Kamer gestuurd. 
 • Evaluatie nota duurzame gewasbescherming: dit betreft een eindevaluatie
van de nota Duurzame gewasbescherming. De tussenevaluatie van de nota heeft
in 2006 plaatsgevonden.
 • Bij brief zijn op 1 juli 2009 zijn 4 rapporten aan de Tweede Kamer
aangeboden: Procesevaluatie innovatieregeling intensieve veehouderij, Effectevaluatie
innovatieregeling intensieve veehouderij, Evaluatieregeling praktijknetwerken
en Evaluatie netwerken in de veehouderij.
 • Evaluatie Koopmansgelden melkveehouderij heeft betrekking op de
inzet van de Koopmansgelden t.b.v. de melkveehouderij.
 • Tussentijdse evaluatie Europees Visserij Fonds (EVF): tussentijdse
(externe) evaluatie in 2010 van de resultaten van de in het kader van het
EVF uitgevoerde Operationeel Programma 2007–2013. Deze evaluatie kan
aanleiding geven tot een actualisatie en aanpassing van bepaalde onderdelen
van dit programma.
 • Tussentijdse evaluatie schelpdiervisserijbeleid: eerste tussenevaluatie
van het beleidsbesluit schelpdiervisserij die is vastgesteld voor de periode
2005–2020.
 22 Agrarische ruimte
 Algemene beleidsdoelstelling
 Een goede ruimtelijke structuur voor agrarische functies.
 De inzet wordt gericht op het verbeteren van de ruimtelijke structuur
voor agrarische functies, waaronder grondgebonden landbouw (akkerbouw, veehouderij)
en niet grondgebonden landbouw (glastuinbouw). Het optimaliseren van de agrarische
functies in het landelijk gebied draagt bij aan het versterken van de land-
en tuinbouw als producent van kwalitatief goede en veilige producten en als
beheerder van het landelijk gebied.
 Verantwoordelijkheid LNV
 De minister van LNV is verantwoordelijk voor:
 • Het verstrekken van het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)
over de periode 2007 tot en met 2013 aan de provincies om de door het Rijk
vastgestelde nationale doelen voor het landelijk gebied te realiseren. Op
basis daarvan maakt het Rijk met de provincies zevenjarige prestatie- en budgetafspraken.
De provincies zijn verantwoordelijk voor de programmering en de uitvoering
van de (inrichtings)projecten. Het Rijk beoordeelt aan het eind van de ILG-periode
de gerealiseerde prestaties en de daaraan bestede budgetten van het Rijk en
legt hierover verantwoording af aan het parlement.
 • Het faciliteren van de agrarische sector bij de versterking van
de ruimtelijke inrichting van de grondgebonden landbouw.
 • Het ondersteunen van de ontwikkeling van de agrarische (infra)structuur
glastuinbouw bij de niet grondgebonden landbouw.
 Externe factoren
 Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt af van de ontwikkeling van
de (wereld)voedselproductie en -prijzen en kennis over en inzicht in duurzame
productie. Daarnaast is de realisatie afhankelijk van de medewerking van agrarische
ondernemers en gemeenten.
 Maatschappelijk effect
 Behalen van de algemene beleidsdoelstelling heeft als effect een duurzame,
doch competitieve land- en tuinbouwstructuur, zodat een bijdrage wordt geleverd
aan de versterking van de (inter)nationale marktpositie van de land- en tuinbouw
en daarmee ook aan een vitaal en aantrekkelijk agrarisch cultuurlandschap.
 Meetbare gegevens bij de algemenedoelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Structuurverbetering grondgebonden landbouw 
 0 
 2007 
 * 
 143 000 ha 
 2013
 Meerjarenprogramma 2007–2013 Agenda
Vitaal Platteland
 
 
 
 
 * De indicator geeft de voortgang in de gebiedsontwikkeling t.b.v. agrarische
functies aan. Het betreft de ha’s die worden gerealiseerd in gebiedsgerichte
projecten waarin voor de landbouw kavelruil en bijbehorende kavelaanvaardingswerken
worden ingezet. In de Bestuursovereenkomsten ILG wordt alleen een taakstelling
geformuleerd voor het eind van de periode, in dit geval voor 2013; een tussenraming
voor 2010 is derhalve niet aanwezig.
 Budgettair belang LNV-begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele doelstellingen en
apparaat
 Agrarische ruimte
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 83 
 27 
 25 
 18
 13 
 15 
 33 
 
 
 UITGAVEN 
 57 
 86 
 63 
 50
 36 
 35 
 33 
 
 
 Programma-uitgaven 
 46 
 74 
 53 
 40
 27 
 26 
 23 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht
 
 
 53
 40
 27
 26
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw 
 25 
 24 
 23 
 26 
 27 
 26 
 23
 
 
 22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw 
 21 
 51 
 30
 14 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 11 
 11 
 11 
 10
 9 
 10 
 10 
 
 
 U22.21 Apparaat 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 0 
 
 
 U22.22 Baten-lastendiensten 
 11 
 11 
 11
 10 
 9 
 10 
 10 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 66 
 69 
 56 
 51
 44 
 44 
 42
 
 
 
 
 Grafiek Budgetflexibiliteit
 
 Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
 Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 22 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 
 
 Uitgaven via ILG 
 38 
 65 
 50 
 39 
 22
 21
 
 
 
 
 Uitvoering en handhaving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – ILG 
 9 
 9 
 9
 7 
 7 
 7 
 6 
 
 
 – LNV-opdrachten 
 2 
 2 
 2
 2 
 2 
 2 
 1
 
 
 
 
 Kennis en onderzoek
 In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke op
artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar betrekking
hebben op de algemene doelstelling van artikel 22.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Overige onderzoeksprogrammering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Landschap en platteland:
o.a. robuuste ruimte, gebiedsontwikkeling, ruimte gebruik 
 1 
 1
 1 
 1 
 1 
 1 
 1
 
 
 
 
 De bedragen in «overige onderzoeksprogrammering» hebben ook
betrekking op artikel 24.
 Apparaatuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Bijdrage aan Dienst Landelijk Gebied (DLG) 
 10 947 
 
 
 Totaal apparaatuitgaven 
 10 947
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ontvangsten uit Fonds Economische Structuurversterking 
 11 406
 
 
 Landinrichtingsrente 
 42 161 
 
 
 Bijdrage van derden
 2 070 
 
 
 Totaal ontvangsten 
 55 637
 
 
 
 
 Budgettair belang buiten de LNV begroting
 Fiscale maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Vrijstelling landinrichting 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1
 
 
 Vrijstelling BBL 
 12 
 19 
 13 
 13 
 14 
 14 
 15
 
 
 Vrijstelling cultuurgrond 
 159 
 109 
 109 
 112 
 115
 118 
 122
 
 
 
 
 EU maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 POP-2: landinrichting/kavelruil
1e tranche 
 11 
 12 
 7
 0 
 1 
 1 
 4 
 
 
 POP-2: landinrichting/kavelruil
2e tranche 
 0 
 0 
 4 
 12
 12 
 11 
 4 
 
 
 POP-2: verlengen
bestaande contracten handicapgebieden 2000–2006 
 
 1 
 1 
 1 
 1
 1 
 1
 
 
 
 
 22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
 Motivering
 Verbeteren van de ruimtelijke structuur van de grondgebonden landbouw
door vergroting van de landbouwkavels met tenminste 10% ten opzichte
van de uitgangssituatie in het plangebied en verbeteren van de betreffende
landbouwkavels. Bevorderen van een duurzame productie door de land- en tuinbouw
door het opzetten van een aantal pilots agrobiodiversiteit en duurzaam bodemgebruik.
De resultaten van deze pilots zullen onder andere worden gebruikt voor verdere
visievorming op de duurzame landbouw en moeten leiden tot concrete toepassingsmogelijkheden
voor agrarische ondernemers.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 22.11 Ruimte voor grondgebonden landbouw
 24 710 
 23 545 
 22 782 
 26 208 
 26 879 
 25 619
 23 034 
 
 
 waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Grondgebonden landbouw
 17 539
 21 521
 18 383
 22 943
 20 495
 18 832
 18 832
 
 
 – Duurzaam ondernemen
 7 171
 983
 1 993
 1 993
 1 993
 1 993
 1 993
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 729 
 652 
 790 
 709
 1 112 
 597 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Grondgebonden landbouw
 
 312 
 1 754 
 482 
 3 682 
 3 682 
 1 612
 
 
 
 
 Instrumenten
 Ruimte voor grondgebonden landbouw
 In 2006 heeft LNV met de provincies een bestuursovereenkomst afgesloten
om met elkaar en met Europese POP-gelden vanaf 2007 de fysieke structuur van
de grondgebonden landbouw te verbeteren. In de ILG bestuursovereenkomsten
met de 12 provincies zijn prestatie- en budgetafspraken gemaakt voor de periode
van 7 jaar van 2007 t/m 2013. Eén van deze afspraken gaat over de structuurverbetering
van grondgebonden landbouw.
 De provincies zorgen ervoor als regisseur van de gebieden dat gebiedsprojecten
worden uitgevoerd, waarin voor de landbouw kavelruil en bijbehorende kavelaanvaardingswerken
worden ingezet.
 Pilots agrobiodiversiteit en duurzaambodemgebruik
 Door de provincies worden pilots voorgesteld voor onder andere agrobiodiversiteit
en duurzaam bodemgebruik in de landbouw. Het Rijk stelt via het ILG financiële
bijdragen beschikbaar.
 BTW-compensatie
 Bij Voorjaarsnota 2007 is € 113 mln. vanuit de LNV-begroting
overgeheveld naar het BTW-compensatiefonds. Dit betreft 3,7% van het
totale Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) voor de periode 2007 t/m
2013. Hierop heeft bij Voorjaarsnota 2009 een correctie plaats gevonden voor
het deel dat niet door de provincies declarabel is bij het BTW-compensatiefonds.
De bedragen zullen op basis van de uitkomsten van de mid-term review ILG in
2010 nader worden verdeeld.
 22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
 Motivering
 De investeringen in de Greenports in de glastuinbouwlocaties zijn gericht
op het behoud en versterken van de economische functie en gelijktijdige versterking
van andere gebiedsfuncties zoals water, wonen, recreatie, landschap en natuur.
 Voor de niet-grondgebonden landbouw en/of kapitaalsintensieve landbouw
(tuinbouw onder glas) streeft LNV naar vormen van ruimtelijke concentratie,
bundeling en sanering van verspreid liggend glas, waarbij de ontwikkeling
van bedrijvigheid vooral binnen begrensde ontwikkelingsgebieden wordt gestimuleerd.
 In samenwerking met de gemeenten zal daarnaast in en rond het Westland
en Aalsmeer een herinrichting van de wegen en sloten plaatsvinden. Dit levert
een bijdrage aan de verbetering van de infrastructuur in deze economisch vitale
glastuinbouwgebieden.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Het grootste deel van de ruimte voor niet grondgebonden landbouw wordt
via het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) gerealiseerd. Het gaat hierbij
met name om de realisatie van Stidug projecten en Greenports. Kwantitatieve
informatie over de voortgang van deze Stidug projecten en Greenports is afkomstig
uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages. Op basis van deze
provinciale voortgangsrapportages wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd
over de voortgang.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 22.12 Ruimte voor niet grondgebonden landbouw
 20 918
 50 839
 29 760
 14 100
 
 
 37 
 
 
 waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Stidug-projecten
 8 667 
 7 704 
 7 126
 
 
 
 
 
 
 – Greenports 
 11 888
 34 606 
 22 406 
 14 100 
 
 
 
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 249 
 228 
 
 
 
 37 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Infrastructuurregeling Glastuinbouw 
 363 
 3 280
 
 
 
 
 
 
 
 – Verspreid liggende glastuinbouw 
 
 5 000 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 Stidug-projecten (ILG)
 Met de Stimuleringsregeling Duurzame Glastuinbouwgebieden (STIDUG) wordt
de inrichting van duurzame glastuinbouwgebieden ondersteund. Hiertoe zijn
drie landbouwontwikkelingsgebieden glastuinbouw aangewezen. De locaties Zuidplaspolder;
Terneuzen en Steenbergen zijn aangewezen. De financiering verloopt via het
ILG.
 Greenports (ILG)
 Het betreft acht projecten in het kader van de nota Ruimte. Het zijn integrale
projecten die volledig en samenhangend worden uitgevoerd. Aan deze projecten
zijn specifieke eisen gesteld die onverkort en bindend wordt uitgevoerd. De
Greenportprojecten zijn: Overbuurtsepolder (Bleiswijk), Boomawatering (Westland),
4B-Waterproject Waalblok (Westland), Rondweg Boskoop-Oost, Duin en Bollenstreek,
Deurne (Noord-Brabant), Klavertje 4 Venlo, Primaviera (Aalsmeer).
 BTW-compensatie (ILG)
 Zie voor toelichting OD 22.11.
 Infrastructuurregeling Glastuinbouw
 De infrastructuurregeling Glastuinbouw (IRG) levert een financiële
bijdrage aan de verbetering van de infrastructuur in de glastuinbouwgebieden
Westland en Aalsmeer.
 Verspreid liggende glastuinbouw Midden Delfland
 De kern van Midden Delfland bevat nog verspreid in het landschap liggende
kassen met weinig bedrijfsperspectieven. Het Rijk draagt met € 5
mln. bij aan het saneren van de meeste urgente glastuinderijen uit het open
kerngebied. De regio draagt een zelfde bedrag bij. Deze sanering sluit aan
bij de opgave in kader van Randstad Urgent.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD /OD 
 Start
 Afgerond 
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Agrarische Ruimte 
 22 
 2011 
 2012 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Mid Term Review ILG 
 22
 2010 
 2010
 
 
 
 
 
 • De beleidsdoorlichting artikel 22 is voorzien in 2011, zodat gebruik
kan worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 24 en 27.
 • Voor het ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term
Review rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 23/24/27.
 23 Natuur
 Algemene beleidsdoelstelling
 LNV streeft naar:
 • Een ecologisch vitaal platteland en duurzaam functionerende ecosytemen
 • Een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen
 Ecologisch vitaal platteland, duurzaam functionerende
ecosystemen.
 Wereldwijd wordt de biodiversiteit bedreigd: plant- en diersoorten verdwijnen
en ecosystemen raken verstoord; de biologische verscheidenheid verschraalt.
Dit is zorgwekkend, omdat biodiversiteit vele vitale functies vervult. Biodiversiteit
reguleert basale processen die het leven op aarde mogelijk maken: de productie
van schone lucht en biomassa, het in stand houden van voedsel-, stikstof-
en waterkringlopen en het klimaatsysteem. Daarnaast vervult biodiversiteit
vitale functies in o.a. de landbouw, bosbouw, visserij en biotechnologie,
en heeft biodiversiteit belangrijke sociale en recreatieve functies.
 Nationaal
 Ook in Nederland staat de biodiversiteit zwaar onder druk. Dit blijkt
o.a. uit zgn. de Rode Lijsten van bedreigde dier- en plantensoorten. Sinds
1950 is meer dan 10% van de soorten op deze lijsten uit Nederland verdwenen.
Circa 45% van de nog wel aanwezige soorten wordt bedreigd of is kwetsbaar.
 
 Een van de belangrijkste oorzaken van de achteruitgang van biodiversiteit
is de afname van het areaal natuur in Nederland in de afgelopen 100 jaar van
circa 820 000 in 1900 tot circa 500 000 in 2000. Verder hebben ook
het versnipperd grondgebruik en vergaande ontwatering geleid tot achteruitgang
van de biodiversiteit.
 Belangrijke instrumenten om de biodiversiteit nationaal te beschermen
zijn de Natuurbeschermingswet en de Flora- en Faunawet. Middels deze wetten
worden bedreigde soorten beschermd tegen menselijke ingrepen (o.a. jacht,
ruimtelijke ingrijpen, handel in bedreigde soorten). Daarnaast worden bepaalde
soorten actief beschermd door hun leefgebieden actief te verbeteren zoals
weidevogels.
 
 De Nederlandse regering voert vanaf 1990 gericht beleid om de biodiversiteit
te beschermen. Het belangrijkste onderdeel van dit beleid is de vorming van
de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
 De EHS is een ecologisch netwerk van kwalitatief hoogwaardige natuurgebieden.
Door robuuste verbindingen tussen de natuurgebieden aan te leggen kunnen dieren
en organismen zich over een groter gebied verspreiden zodat genetische uitwisseling
tussen populaties kan plaatsvinden. Daarmee neemt de kans op uitsterven af.
 Europees
 Nederland onderstreept de EU-doelstelling dat per 2010 de achteruitgang
van de biodiversiteit een halt moet zijn toegeroepen.
 Op basis van de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) is ongeveer 40%
van de EHS aangewezen als Natura 2000 gebied. Beide richtlijnen verplichten
de lidstaten de in de geselecteerde natuurgebieden aanwezige natuurwaarden
in stand te houden. Het gaat om het in stand houden van duurzame populaties
van soorten en habitattypen waarvoor Nederland in Europees verband belangrijk
is.
 
 Met Natura 2000 gebieden geeft Nederland invulling aan de verplichtingen
die voortvloeien uit de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Binnen deze gebieden
wordt Europees unieke natuur beschermd.
 
 Nederland heeft zich, samen met 190 andere landen, verbonden aan de VN-Conventie
inzake Biologische diversiteit (CBD). Vanuit een brede verantwoordelijkheid
voor biodiversiteit werkt LNV daarom op verschillende manieren samen met andere
departementen. In CBD-kader is internationaal de «2010- biodiversiteitsdoelstelling»
afgesproken: in 2010 het verlies aan biodiversiteit wereldwijd significant
terugdringen.
 
 Om op verschillende niveaus (internationaal, Europees en nationaal) invulling
te geven aan de brede biodiversiteitsdoelen heeft LNV, als eerstverantwoordelijk
ministerie voor biodiversiteit, in samenwerking met andere departementen het
beleidsprogramma biodiversiteit 2008–2011: «Biodiversiteit werkt,
voor mensen, voor natuur, voor altijd» opgesteld. Dit programma is in
mei 2008 aangenomen door de Tweede Kamer.
 
 In de nota geeft het Kabinet aan dat Nederland ook invloed heeft op het
verlies aan biodiversiteit wereldwijd door een grote ecologische voetafdruk.
Daarom geeft het beleidsprogramma onder meer aandacht aan de negatieve invloed
van Nederlandse import (hout, soja) op biodiversiteit, en hoe die te verminderen.
 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen
 Biodiversiteit vervult een aantal essentiële functies voor de mens:
het maakt het leven op aarde mogelijk en is de aanjager van processen en condities
in natuurlijke ecosystemen die het welzijn en de welvaart van mensen ondersteunen.
Daarnaast heeft biodiversiteit een economische functie, direct in de landbouw,
bosbouw, visserij en biotechnologie en meer indirect in de farmacie, de chemische
industrie en het toerisme.
 We gebruiken de biodiversiteit als kennisbron van onderwijs en onderzoek
en het geldt ook als bron van menselijk welzijn en gezondheidszorg.
 Biodiversiteit is, kortom, de levensverzekering voor huidige en toekomstige
generaties.
 Deze levensverzekering komt steeds meer onder druk komt te staan. Verlies
aan biodiversiteit is één van die zaken die we niet op beloop
kunnen laten maar moeten veiligstellen voor onszelf en degenen die nà
ons komen. We moeten daarom onze aarde als goede rentmeesters beheren.
 Verantwoordelijkheid LNV
 LNV draagt verantwoordelijkheid voor een gezonde, natuurlijke leefomgeving
voor mens, dier en plant. De minister van LNV bereikt dit door:
 • via de Wet Inrichting Landelijk Gebied, die op 1 januari 2007 in
werking is getreden, hebben de provincies de regie gekregen op het realiseren
van Rijksdoelen waarover het Rijk en de provincies afspraken hebben gemaakt
in de afgesloten ILG bestuursovereenkomsten. De Rijksdoelen w.o. EHS die via
het ILG worden gerealiseerd staan herkenbaar opgenomen onder de operationele
doelen. LNV stelt hiertoe het Investeringsbudget Landelijk Gebied ter beschikking
aan de provincies. LNV blijft eindverantwoordelijk voor de realisatie van
de EHS in 2018;
 • het nakomen van de internationale afspraken op het gebied van het
behoud en de ontwikkeling van de biodiversiteit in de wereld;
 • het (doen) uitvoeren van wet- en regelgeving op het terrein van
natuurbescherming en natuurontwikkeling, waaronder de Natuurbeschermingswet
en de Flora- en Faunawet;
 • vergroting van de deelname van agrariërs en andere particuliere
grondeigenaren aan de realisatie van de EHS;
 • het beheer van natuur en landschap buiten de EHS;
 • vermaatschappelijking van het natuurbeleid.
 Externe factoren
 Het behalen van de doelstelling hangt af van:
 • Klimaatverandering: exoten.
 • Toename van het ruimtebeslag door infrastructuur, stedelijke bebouwing
en bedrijventerreinen.
 • Milieu-effecten van onder andere industrie, vervoer en landbouw.
 Maatschappelijk effect
 Het behalen van de doelstellingen met betrekking tot de biodiversiteit
en de EHS heeft de volgende maatschappelijke effecten:
 • dat in Nederland een leefomgeving wordt gecreëerd waarin het
prettig is te wonen, te werken en te recreëren;
 • dat planten en dieren in Nederland duurzaam kunnen voorbestaan;
 • dat overheden, burgers en bedrijven zich bewust worden van de waarden
van en verantwoordelijkheden voor natuur;
 • dat door aanwezigheid en gebruik van de natuur de gezondheid van
de Nederlanders wordt bevorderd.
 Meetbare gegevens bij de algmene doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand van duurzame condities van alle in 1982 voorkomende
soorten en populaties (o.b.v. «Bern») 
 106, Gunstig 19%, zeer ongunstig 47% 
 2002, 2007 
 110, Gunstig 19%, zeer ongunstig
47% 
 100, Gunstig 29%, zeer omgunstig
37% 
 2020, 2013 
 LNV/CBS, LNV
 
 
 
 
 
 Indicator geeft inzicht in de ontwikkeling van bedreigde soorten in ons
land in relatie tot de populaties in leefgebieden. In 2020 zijn er duurzame
condities voor het voortbestaan van alle in 1982 van nature in Nederland voorkomende
soorten en populaties. Hiermee worden afspraken van de «Bern»
conferentie onderschreven.
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat
 Natuur
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x (€ 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 328 
 355 
 297 
 257
 254 
 291 
 529 
 
 
 – waarvan garanties 
 34
 49 
 52 
 44 
 34 
 51 
 51 
 
 
 UITGAVEN 
 559
 544 
 503 
 566 
 504 
 517 
 493 
 
 
 Programma-uitgaven
 462 
 465 
 425 
 492 
 430 
 447 
 423
 
 
 – waarvan juridisch verplicht 
 
 
 335 
 346
 322 
 322 
 399 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur 
 76 
 57 
 44 
 138 
 76 
 88 
 87
 
 
 23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur 
 144 
 134 
 129
 121 
 129 
 133 
 115 
 
 
 23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur 
 168 
 187 
 177 
 167 
 168 
 169 
 165
 
 
 23.14 Beheer natuur buiten EHS en beschermen van de internationale biodiversiteit 
 73 
 88 
 74 
 67 
 57 
 57
 56 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 96 
 78 
 79 
 74 
 74
 70 
 70 
 
 
 U23.21 Apparaat 
 7 
 8 
 12 
 10 
 10
 10 
 10 
 
 
 U23.22 Baten-lastendiensten 
 89 
 70 
 67
 64 
 64 
 60 
 60 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 92 
 27 
 34 
 42
 29 
 25 
 4
 
 
 
 
 Generieke blokkade op de programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur 
 – 1,0 
 – 5,7
 – 6,4 
 – 4,8 
 1,2 
 – 0,9 
 
 
 23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur 
 – 0,6 
 – 3,0 
 – 4,3
 – 4,2 
 – 0,8 
 – 0,5 
 
 
 23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur 
 – 1,2 
 – 1,5 
 – 1,7 
 – 1,5
 – 1,3 
 – 1,2 
 
 
 Totaal 
 – 2,8 
 – 10,2
 – 12,4 
 – 10,5 
 – 3,3 
 – 2,6
 
 
 
 
 
 Er wordt een temporisatie op het budget voor verwerving en inrichting
van hectares NURG (Nadere Uitwerking Rivierengebied) doorgevoerd. Desondanks
kan NURG in uitvoering blijven. Tot 2015 zal het accent vooral liggen op de
aankoop van gronden ter plekke en zal nauwelijks aankoop van ruilgronden plaatsvinden.
Een temporisatie op inrichting is mogelijk door alleen prioriteit te geven
aan investeringen in noodzakelijke basisinrichtingsmaatregelen.
 Verder wordt op het budget voor beheer door Staatsbosbeheer € 1,1
mln omgebogen en is als gevolg van een lagere rente het beschikbare budget
voor rente en aflossing, dat het Rijk beschikbaar heeft voor het financieren
van leningen aan Vereniging Natuurmonumenten, verlaagd.
 Grafiek budgetflexibiliteit
 
 Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied
 Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 23 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 
 
 Uitgaven artikel 23 via ILG 
 257 
 251 
 334 
 275
 266
 
 
 
 
 
 Eind 2006 zijn met de provincies bestuursovereenkomsten gesloten met betrekking
tot het Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode 2007 t/m 2013.
De meerjarige budgetten zijn verdeeld en toegelicht bij de operationele doelstellingen
23.11 t/m 23.14.
 De verantwoording over de gerealiseerde prestaties door de provincies
vindt plaats in 2014, na afloop van de ILG-periode. In het kader van de EHS
als groot project leveren de provincies jaarlijks voortgangsinformatie op.
Deze informatie wordt separaat aan de Tweede Kamer toegezonden.
 Handhaving en uitvoering
 In onderstaande tabel zijn de budgetten opgenomen van de batenlastendiensten
onderverdeeld naar uitvoering- en handhavingsactiviteiten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
(x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 DLG waarvan:
 
 42
 41 
 38 
 38 
 35 
 34
 
 
 – ILG-opdrachten 
 35 
 34 
 33 
 33
 30 
 – 
 
 
 – Niet ILG-opdrachten 
 7 
 7
 5 
 5 
 5 
 34 
 
 
 
 DR waarvan:
 
 21
 20 
 20 
 20 
 20 
 20 
 
 
 – uitvoering en bestuurlijke handhaving van Ff-wet, CITES 
 3 
 3 
 3 
 3 
 3
 3 
 
 
 – ILG programmabeheer 
 13 
 13 
 13
 13 
 13 
 – 
 
 
 – overig 
 5 
 4 
 4 
 4 
 4
 17 
 
 
 
 AID waarvan:
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 5
 
 
 
 – handhaving Nb-wet/FF-wet 
 4 
 4 
 4
 4 
 4 
 4 
 
 
 – handhaving programmabeheer 
 1 
 1
 1 
 1 
 1 
 1 
 
 
 
 PD
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – exotenbeleid 
 1 
 1 
 1
 1 
 1 
 1
 
 
 
 
 DLG
 De minister van LNV stelt aan de provincies uitvoeringscapaciteit beschikbaar
t.b.v. het realiseren van ILG doelen. Daarbij gaat het om grondverwerving,
inrichting, planvorming en Programma Beheer.
 Naast de ILG-opdrachten zet de minister van LNV directe opdrachten uit,
dit betreft het opstellen van bepaalde beheerplannen Natura2000, ecologische
advisering bij de ontheffingverlening ruimtelijke ingrepen van de Flora- en
Faunawet, ecologische advisering bij subsidieverlening regeling EGM, verwerving
en inrichting NURG.
 DR Natuurwetgeving
 Het rapport «Over wetten van de natuur – Evaluatie van de
natuurwetgeving: bevindingen en beleidsconclusies» bevat een aantal
actiepunten, zoals het digitaliseren van aanvragen op basis van de regeling
afgifte en kenmerken pootringen en andere merktekens, het invoeren van een
informatieuitwisselingssysteem tussen uitvoerende en handhavende diensten
en het invoeren van elektronische dienstverlening CITES. In 2008 is een start
gemaakt met deze actiepunten. Deze activiteiten worden de eerstvolgende jaren
voortgezet. Door de invoer van Programmatisch handhaven worden ook taken als
nalevingsmeting en communicatie naar doelgroepen versterkt. Daarnaast wordt
de toezicht- en opsporingcapaciteit Natuurwetgeving structureel uitgebreid.
Dit met name op het beleidsterrein CITES.
 Programma Beheer
 Het Programma Beheer is een onderdeel van het ILG. De uitvoerings- en
handhavingskosten worden gefinancierd door LNV. De provincies bereiden een
vereenvoudiging van de regelgeving voor. Door deze vereenvoudiging moeten
zowel de administratieve lasten als uitvoeringskosten gaan dalen. Streven
is om deze vereenvoudiging door te voeren per 1 januari 2010. Voor handhaving
is het uitgangspunt dat wordt voldaan aan de controle-eis direct voortvloeiend
uit EU-controleverordeningen (POP).
 PD
 De Plantenziektenkundige Dienst heeft een coördinerende rol voor
invasieve exoten nl. het signaleren van nieuwe exoten, het (laten) uitvoeren
van risicoanalyses en op basis van zo’n analyse, het inzichtelijk maken
van de mogelijke wijzen en consequenties van preventie, bestrijding of beheersing
van exoten. Ook geeft de PD voorlichting aan het publiek en bedrijven over
de risico’s van invasieve exoten. Tot slot kan de PD de opstartfase
van eventuele bestrijdingsacties zonodig ondersteunen en de efficiëntie
en effectiviteit van eerder genomen maatregelen evalueren. Om al deze werkzaamheden
goed uit te kunnen voeren, faciliteert de PD het functioneren van een uitgebreid
en flexibel netwerk invasieve exoten, bestaande uit deskundigen en belanghebbenden
van binnen en buiten de overheid. De PD benut de kennis en expertise van dit
netwerk.
 Kennis en onderzoek
 In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke op
artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar betrekking
hebben op de algemene doelstelling van artikel 23.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 – DLOonderzoeksprogramma‘s 
 7,4 
 7,4 
 7,4 
 7,4 
 7,4 
 7,4
 
 
 – DLO wettelijke
onderzoekstaken 
 9,3 
 9,3
 9,3 
 9,3 
 9,3 
 9,3 
 
 
 – Niet-DLOonderzoeksprogrammering 
 1,5 
 1,5 
 1,5 
 1,5 
 1,5
 1,5
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ambtelijk personeel Directie Natuur, Landschap en
Platteland 
 11 057 
 
 
 Materieel 
 562 
 
 
 Overig apparaat 
 40
 
 
 Totaal 
 11 659
 
 
 
 
 
 In verband met de beleidskernvorming zijn de apparaatsuitgaven van directie
Natuur en directie Platteland overgeheveld naar de nieuwe directie Natuur,
Landschap en Platteland.
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 EU-bijdragen 
 2 096 
 
 
 Opbrengsten jachtakten 
 1 031
 
 
 Bijdragen van derden 
 30 106 
 
 
 Overige 
 562 
 
 
 Totaal
 33 795
 
 
 
 
 Budgettair belang buiten de LNV-begroting
 Fiscale maatregelen
 Fiscale maatregelen dragen bij aan het beleidsdoel van artikel 23. Naast
onderstaande regelingen neemt ook de Natuurschoonwet een belangrijke plaats
in. Deze Nederlandse wet biedt aan eigenaars van landgoederen fiscale voordelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Bosbouwvrijstelling 
 1 
 1
 1 
 1 
 1 
 1 
 1 
 
 
 Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer 
 8 
 8 
 9 
 9 
 9 
 10 
 10
 
 
 Vrijstelling bos- en natuurterreinen en landgoederen forfaitaire
rendement 
 5 
 5 
 5 
 5 
 5 
 5 
 6 
 
 
 Vrijstelling natuurgrond 
 3 
 3 
 3 
 3 
 3 
 3 
 3
 
 
 
 
 EU-maatregelen
 Vanuit POP2 komen middelen ten goede aan het groene domein. Een belangrijk
deel van Programma Beheer (SAN) wordt hieruit medegefinancierd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Plattelands Ontwikkelingsprogramma 
 15 
 15 
 15 
 15 
 15 
 15
 15
 
 
 
 
 23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur
 Motivering
 Het verwerven van gronden ten behoeve van de terreinbeherende organisaties
voor de realisatie van de EHS.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Een groot deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG). Kwantitatieve informatie over de voortgang van de
EHS is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Tweede Kamer
jaarlijks geïnformeerd door middel van een rapportage ILG.
 Over de voortgang van de EHS als groot project wordt de Tweede Kamer separaat
geïnformeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 23.11 Verwerven Ecologische Hoofdstructuur 
 76 459 
 56 824 
 44 027
 138 024 
 75 876 
 87 990 
 87 228 
 
 
 waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Verwerven EHS
 34 148 
 
 
 102 444 
 35 986
 36 374 
 34 815
 
 
 – Verwerven en inrichten Westerschelde 
 17 233
 22 324 
 12 109 
 
 
 
 
 
 
 BTW-compensatie 
 
 1 819
 1 940 
 1 286 
 1 382 
 2 723 
 1 393 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Verwerven NURG
 2 353 
 3 431 
 251 
 219 
 1 770 
 3 738 
 3 912
 
 
 – Rente en aflossing 
 22 725 
 29 250 
 29 727
 34 075 
 36 738 
 45 155 
 47 108
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Verwerven EHS
 Voor overdracht aan Staatsbosbeheer worden grondaankopen gedaan door de
Dienst Landelijk Gebied/Bureau Beheer Landbouwgronden (DLG/BBL) die door de
provincies worden gefinancierd. Voor de particuliere natuurbeschermingsorganisaties
worden de grondaankopen gesubsidieerd door de provincies. Financiering vindt
plaats door middel van leningen buiten begrotingsverband door de Vereniging
Natuurmonumenten. Vanwege de geplande afronding van de EHS in 2018 worden
de laatste grondaankopen in 2015 uitgevoerd. Alleen voor de tweede tranche
robuuste verbindingen wordt ook na 2015 nog grond aangekocht. Het Kabinet
heeft in het aanvullend beleidsakkoord besloten een kasschuif uit te voeren
voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) op de onderdelen Ecologische
Hoofdstructuur (EHS) en Recreatie om de Stad (RODS). Het ILG wordt zowel in
2009 als 2010 met € 100 mln. per jaar verlaagd en in 2011 verhoogd
met € 200 mln. De kasschuif, die bij Voorjaarsnota 2009 tijdelijk
was verwerkt op Inrichting EHS, wordt voor circa 1/3 deel verwerkt op de onderhavige
operationele doelstelling.
 Verwerven en inrichten Westerschelde
 Voor de Westerschelde als Natura 2000-gebied is binnen de ILG periode
2007 t/m 2013 140 mln. beschikbaar waarvan € 110 mln. via het
FES.
 BTW-compensatie
 Zie de toelichting bij Operationele Doelstelling 22.11
 Waarvan niet ILG
 Verwerven Nurg en Maaswerken
 In het kader van de Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) werken V&W
en LNV gezamenlijk aan projecten ter verbetering van de veiligheid (hoogwaterbescherming)
en ontwikkeling van natuur in het rivierengebied. Het betreft vnl. gebieden
langs de Maas (Grensmaas en Zandmaas Pakket I).
 Rente en aflossing
 Voor de aankopen voor de particuliere natuurbeschermingsorganisaties (de
Vereniging Natuurmonumenten en de 12 provinciale Landschappen) wordt het rijksaandeel
in de grondverwerving gefinancierd door middel van jaarlijkse leningen aan
de Vereniging Natuurmonumenten (€ 40 mln.) waarbij het Rijk de kosten
van de rente en aflossing voor zijn rekening neemt. Voor de grondaankopen
ontvangen de particuliere terreinbeherende organisaties een subsidie van de
provincies in de kosten van de grondverwerving op grond van provinciale subsidieregelingen.
Financiering vindt plaats uit de leningen. Zoals afgesproken in de ILG-bestuursovereenkomsten
wordt door provincies een autonome bijdrage geleverd ter financiering van
de EHS (jaarlijks € 10 mln.)
 23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur
 Motivering
 Het inrichten van gronden in de EHS om de juiste fysieke condities te
verkrijgen die nodig zijn om de gewenste natuurdoelen en de gewenste kwaliteit
te kunnen realiseren. Het aanwezig zijn van de juiste fysieke condities maakt
vervolgens een effectief beheer mogelijk. De inrichting betreft zowel gronden
die LNV en de provincies verwerven en doorleveren aan de terreinbeherende
organisaties als gronden die in bezit zijn van particulieren.
 
 Inrichting van gronden vindt plaats wanneer de planologische functie wijzigt
van bijvoorbeeld de bestemming «landbouw» in de bestemming «natuur».
De inrichting is mede gericht op het ter plaatse na te streven natuurdoeltype
alsmede op de ter plaatse voorkomende bedreigde soorten, met name de doelsoorten
in het Meerjarenprogramma Uitvoering Soortenbeleid.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Het grootste deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG). Kwantitatieve informatie over de voortgang van de
EHS is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Kamer jaarlijks
geïnformeerd door middel van een rapportage ILG.
 Over de voortgang van de EHS als groot project wordt de Tweede Kamer separaat
geïnformeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 23.12 Inrichten Ecologische Hoofdstructuur 
 144 148 
 134 182 
 129 223
 120 709 
 128 931 
 132 822 
 114 771 
 
 
 Waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Inrichten EHS
 69 753 
 64 084 
 63 685 
 60 834 
 61 157 
 59 001
 59 001 
 
 
 – Inrichten robuuste verbindingen 
 16 406
 17 304 
 16 200 
 16 712 
 13 341 
 12 672 
 12 672
 
 
 – Milieukwaliteit EHS, Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn 
 43 340 
 31 309 
 32 079
 32 502 
 29 717 
 27 960 
 12 148
 
 
 – Oostvaarderswold 
 
 
 
 
 13 717 
 14 028
 14 085 
 
 
 – BTW-compensatie 
 
 3 671 
 3 579
 3 468 
 3 288 
 8 872 
 6 364 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Inrichten EHS 
 7 542
 3 137 
 500 
 500 
 884 
 3 281 
 4 103
 
 
 – Mainport Rotterdam 
 6 307 
 6 267 
 6 562
 6 693 
 6 827 
 7 008 
 6 398 
 
 
 – Natte natuur 
 800 
 8 410 
 6 618 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Inrichten EHS en Inrichten robuuste verbindingen
 Ten behoeve van realisatie van de EHS moet in de periode 2007 t/m 2013
45 714 ha nieuwe natuur, 2 857 Natte natuur en 7 230 ha Robuuste
verbindingen worden ingericht. De PNB’s kunnen hiervoor subsidie aanvragen
terwijl de natuurgronden t.b.v. SBB na te zijn ingericht worden overgedragen.
 Milieukwaliteit EHS, Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn
 Het budget is bedoeld om verdroging, vermesting en verzuring van bepaalde
natuurgebieden tegen te gaan. De betreffende verdrogingsgevoelige gebieden
zijn aangewezen in de zgn. TOP-lijst.
 Oostvaarderswold
 In 2012 en 2013 wordt in totaal € 28 mln. uitgetrokken voor
het realiseren van de robuuste ecologische verbindingszone Oostvaarderswold.
Hiermee wordt het advies uit 2006 gevolgd van het International Committee
on the Management of the Oostvaardersplassen (ICMO), onder leiding van de
heer Gabor, om deze verbinding versneld aan te leggen. Realisatie op korte
termijn is in dit uitzonderlijke geval vereist in verband met de snel stijgende
grondprijzen vanwege de grote stedelijke druk. Hiermee wordt de in de Oostvaardersplassen
voorkomende edelherten de mogelijkheid geboden om via het Horsterwold te kunnen
migreren naar de Veluwe (en later ook Duitsland) zodat uitwisseling van genetisch
materiaal kan plaatsvinden. Hiertoe moeten gronden worden verworven en ingericht.
 BTW-compensatie
 Zie de toelichting bij Operationele Doelstelling 22.11
 Waarvan niet ILG
 Inrichten EHS
 In het kader van de Nadere Uitwerking Rivierengebied werken V&W en
LNV gezamenlijk aan projecten ter verbetering van de veiligheid en ontwikkeling
van natuur in het rivierengebied. Het betreft vnl, de uiterwaarden langs de
grote rivieren in Overijssel, Gelderland en Utrecht (NURG) alsmede de gebieden
langs de Maas (Grensmaas en Zandmaas).
 Mainport Rotterdam
 In kader van Project Mainport Rotterdam (PMR) worden natuur en recreatiegebieden
ontwikkeld met een omvang van 750 ha. De Rijksbijdrage (LNV, VROM, EZ) van € 6
mln. per jaar verhoogd met 2% inflatiecorrectie wordt betaald via de
LNV-begroting.
 23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
 Motivering
 Het in een samenhangend netwerk beheren van bestaande natuur, de aangewezen
Natuurbeschermingsgebieden, Natura-2000-gebieden en 20 Nationale Parken. Het
beheer van de EHS en de Natura-2000 gebieden is primair bedoeld om bestaande
natuurwaarden (planten, dieren en ecosystemen) in stand te houden en zo mogelijk
te verbeteren. Een belangrijke nevendoelstelling van beheer is het voldoen
aan recreatieve behoeften en de openstelling van natuurterreinen door particulieren
en particuliere natuurbeschermingsorganisaties, tenzij bijzondere soorten
of ecosystemen daardoor niet goed kunnen voortbestaan.
 Het beheer biedt voldoende mogelijkheden en garanties voor de realisatie
van het na te streven natuurdoeltype alsmede voor de bescherming van de bedreigde
soorten die van de beheerde gebieden afhankelijk zijn (met name de doelsoorten
van het Meerjarenprogramma Uitvoering Soortenbeleid) als de milieucondities
op peil zijn gebracht.
 De budgetten voor beheer binnen en buiten de EHS maken voor een groot
deel onderdeel uit van het ILG en omvatten het natuurbeheer, agrarisch natuurbeheer
en landschapsbeheer, zowel binnen als buiten de EHS. Het kabinet heeft als
doelstelling om in 2018 728 500 ha EHS gerealiseerd te hebben.
 
 LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende doelen:
 Beheer duurzame ecosystemen
 In 2009 wordt volgens afspraak (Bestuursovereenkomsten ILG) door Rijk
en provincies de Index Natuur en Landschap vastgesteld. Met de daarin beschreven
beheertypen en natuurtypen bepalen Rijk en provincies de kwalitatieve natuurdoelen
en worden beheersafspraken gemaakt met onder andere de terreinbeheerders.
De provincies zetten daartoe in 2009 hun vigerende natuurbeheersplannen en
natuurdoeltypenkaarten om in een eerste generatie beheerstypenkaarten, en
stellen nieuwe provinciale subsidieregelingen voor het natuurbeheer vast.
Op basis van deze nieuwe provinciale beheerstypenkaarten zal eind 2009 of
begin 2010 een eerste proeve van een landelijke Natuurtypenkaart worden opgesteld.
De streefwaarde-indicator kan van deze kaart worden afgeleid en zal bestaan
uit een tabel met arealen van de verschillende natuurtypen. Tegelijk zal een
landelijke nulmeting van de natuurtypen worden uitgevoerd, waarmee de raming
2010 zal worden ingevuld.
 
 In 2010 zal het systeem van bepaling van natuurkwaliteit verder worden
uitgewerkt door per beheertype en natuurtype de bijbehorende kwaliteitsniveaus
te definiëren en daarvoor streefwaarden vast te stellen. Rijk en provincies
zullen in 2010 overleggen om tot afstemming te komen tussen de landelijke
natuurdoelen en de op de provinciale beheertypenkaarten gebaseerde provinciale
natuurtypen en de daarvoor bepaalde kwaliteitsniveau’s. Dit zal uiteindelijk
leiden tot een aanduiding van arealen van bepaalde natuurtypen met een bepaald
kwaliteitsniveau. Daarmee zal ook de indicator worden verfijnd.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 Het grootste deel van de EHS wordt gerealiseerd via het Investeringsbudget
Landelijk Gebied (ILG). Kwantitatieve informatie over de voortgang van de
EHS is afkomstig uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages wordt de Kamer jaarlijks
geïnformeerd door middel van een rapportage ILG.
 Over de voortgang van de EHS als groot project wordt de Tweede Kamer separaat
geïnformeerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 23.13 Beheren Ecologische Hoofdstructuur
 168 415 
 186 917 
 177 062 
 166 604 
 168 439
 169 197 
 165 138 
 
 
 waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Programma beheer
 100 956 
 106 065 
 109 956 
 106 006
 105 510
 102 126 
 102 205 
 
 
 – Natuur overig
 2 311 
 2 311 
 2 292 
 578 
 578 
 489 
 489
 
 
 – BTW-compensatie 
 
 3 912 
 4 057 
 3 850
 4 070 
 7 762 
 3 518 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beheer door SBB
 52 510 
 51 608 
 51 829 
 50 583 
 50 260 
 49 895
 49 901 
 
 
 – Behoud en herstel historische – buitenplaatsen 
 2 476 
 3 162 
 2 700
 
 
 
 
 
 
 – Overig beheer 
 10 162 
 19 859
 6 228 
 5 587 
 8 021 
 8 925 
 9 025
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Programma beheer
 In totaal wordt voor programmabeheer door LNV voor € 700 mln.
aan verplichtingen aangegaan richting provincies. De provincies verzorgen
de uitvoering van de provinciale regelingen voor SAN en SN.
 Natuur Overig
 Dit betreft een vergoeding voor «boeren voor natuur» in bepaalde
gebieden (polder van Biesland, Twickel, Ooijpolder, Groen Woud)
 BTW-compensatie
 Zie de toelichting bij Operationele Doelstelling 22.11
 Waarvan niet ILG
 Beheer door SBB
 Dit betreft vergoeding aan Staatsbosbeheer voor beheer van natuurgebieden
 Behoud en herstel historische buitenplaatsen
 In lijn met en in vervolg op de begroting voor het jaar 2009 wordt de
regeling Behoud en Herstel van Historische Buitenplaatsen afgebouwd. Gelet
op de veranderende verhoudingen m.b.t. verantwoordelijkheden tussen overheid,
burgers en bedrijfsleven, verwacht ik dat landeigenaren dat zij zelf meer
verantwoordelijkheid nemen voor het behoud en herstel van buitenplaatsen.
Uitfasering van de regeling is voorzien met ingang van 2011. Zoals reeds eerder aan de Kamer gemeld, zal de regeling in
het Besluit Rijkssubsidiering Instandhouding Monumenten (Brim) van het ministerie
van OCW worden geintegreerd waarmee één subsidieloket onstaat
voor deze groene monumenten.
 Met het beschikbaar stellen van het budget in 2010 voor de regeling Behoud
en Herstel van Historische Buitenplaatsen wordt uitvoering gegeven aan de
motie-Jacobi c.s. (30 825, nr. 43) om de huidige LNV-subsidieregeling
voor historische buitenplaatsen te handhaven tot en met 2010.
 Overig beheer
 Betreft een bijdrage aan ganzenbeheer, financiering weidevogels en veenweidegebieden,
bijdrage aan unie van landschappen en een bijdrage aan het Kroondomein.
 
 Agrariers ontvangen een vergoeding in het kader van SAN voor bestaande
6 jarige beheers overeenkomsten en het aangaan van nieuwe beheersovereenkomsten.
Particuliere natuurbeschermingsorganisaties en particulieren ontvangen een
vergoeding voor beheer van bestaand areaal en uitbreiding nieuw areaal a € 80,
per ha in de periode 2007 t/m 2013.
 Particulieren en agrariërs ontvangen een vergoeding voor waardedaling
door functiewijziging van landbouwgrond naar natuurgrond (SN-functiewijziging).
 Hectares gefinancierd door derden, betreft: co-financiering door o.a.
waterschappen en gemeenten.
 23.14 Beheer van de natuur buiten de EHS en beschermen
van de internationale biodiversiteit
 Motivering
 Nationaal
 Voldoen aan de internationale verplichting om een of meer nationaal of
internationaal belangrijke ecosystemen als nationaal park aan te wijzen.
 Het bieden van duurzame bescherming aan alle doelsoorten van het soortenbeleid.
 Vermaatschappelijking van het natuurbeleid.
 Internationaal
 Voldoen aan de internationale verplichtingen die tot doel hebben het verlies
aan biodiversiteit in de wereld een halt toe te roepen.
 Het verduurzamen van handelsketens (m.n. hout, soja en palmolie), het
beschermen en duurzaam gebruiken van ecologische netwerken (waaronder Natura-2000
en het PAN-Europees-Ecologische Netwerk), duurzaam gebruik en beheer van mariene
biodiversiteit (inclusief verduurzaming visserij) en het ontwikkelen van nieuwe
financieringsmogelijkheden voor biodiversiteit.
 
 LNV streeft binnen deze operationele doelstelling naar de volgende doelen:
 Verbinden burger met groen
 Natuur en biodiversiteit zijn van levensbelang. Mensen zijn afhankelijk
van natuur en biodiversiteit voor het reguleren en zuiveren van water en lucht,
voor de productie van voedsel, medicijnen en bouwstoffen, en voor tal van
andere essentiële functies. Natuur in de directe leefomgeving draagt
bij aan gezondheid en welbevinden van mensen.
 
 In onze verstedelijkte samenleving is contact met de natuur niet meer
vanzelfsprekend. Terwijl dat contact juist zo belangrijk is om de natuur te
leren waarderen en begrip te krijgen voor de complexe samenhang in natuurlijke
systemen.
 
 Het rijk streeft er naar om de relatie tussen mensen en natuur te versterken.
Daarbij staat de betrokkenheid in de samenleving centraal. Dat heeft meerdere
kanten.
 
 We willen de natuur naar de mensen brengen, en de mensen naar de natuur
brengen door mensen kennis en informatie aan te reiken via Natuur-
en Milieueducatie, de voorlichtingscentra van de Nationale Parken en de opdracht
tot «vermaatschappelijking» aan Staatsbosbeheer en de regionale
initiatieven.
 
 We willen ook de betrokkenheid versterken van burgers en maatschappelijke
partijen bij natuur, en biodiversiteit. Dat het een collectief belang betreft
waar de rijksoverheid een rol heeft staat niet ter discussie. Maar de rijksoverheid
is niet in staat om geheel alleen de natuur en biodiversiteit op het gewenste
peil te krijgen. Daarvoor is ook inzet nodig van burgers in hun directe leefomgeving,
van andere overheden, van het bedrijfsleven, kortom: van iedereen. Natuur
is van ons allemaal, en wij dragen daar ook allemaal zorg voor. Bij de mensgerichte
natuurprogramma’s, zoals «Groen en gezondheid» en «Lekker
groen», staat de samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid met LNV-partners
centraal.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 Indicatoren 
 Oorspronkelijke
taakstelling in ha 
 Aantal ha. In beheer 1-1-2008
 
 
 Output
 
 
 
 
 Bestaand bos, natuur en landschap 
 104 312
 84 309 
 
 
 • door PNB’s 
 48 628 
 43 955
 
 
 • door Staatsbosbeheer 
 40 354 
 40 354
 
 
 • hectares gefinancierd door derden 
 15 330
 
 
 
 Agrarisch natuurbeheer buiten EHS 
 21 000 
 21 133
 
 
 Ganzenfoerageergebieden 
 30 000 
 28 751
 
 
 
 
 
 • Reeds in 2005/2006 is besloten de uitbreiding van het areaal voor
bos, natuur en landschap stop te zetten. Taakstelling en realisatie zijn 77 650
ha.
 • De taakstelling en realisatie bestaande natuur beheerd door SBB
neemt in de loop der jaren af.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 23.14 Beheer natuur buiten EHS en beschermen van de internationale biodiversiteit 
 73 192 
 87 553
 74 295 
 66 622 
 56 984 
 56 535 
 56 005 
 
 
 waarvan ILG: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Bijdrage nationale parken 
 4 222 
 4 320 
 4 308 
 4 234
 4 234 
 4 072 
 4 075 
 
 
 – Soortenbescherming
 1 156 
 1 156 
 1 156 
 1 156 
 1 156 
 1 110
 1 110 
 
 
 – Beheer van natuur buiten EHS 
 7 895
 8 820 
 9 568 
 10 490 
 9 912 
 8 689 
 8 698
 
 
 – BTW-compensatie 
 
 488 
 516 
 546 
 570
 1 120 
 557 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Gegevensautoriteit natuur 
 7 214 
 6 063 
 2 000 
 2 000
 
 
 
 
 
 – Beheer door SBB 
 11 944 
 12 708 
 11 624
 11 536 
 11 104 
 11 020 
 11 021 
 
 
 – Bijdrage nationale parken 
 1 657 
 1 753 
 1 755 
 1 826
 1 826 
 1 838 
 1 838 
 
 
 – Faunafonds 
 16 235
 15 071 
 7 928 
 7 853 
 7 853 
 7 853 
 7 853
 
 
 – Overige nationale bijdragen 
 11 188 
 16 412
 12 797 
 9 811 
 6 059 
 5 880 
 5 880
 
 
 – Internationale subsidies en contributies 
 1 328
 847 
 779 
 809 
 809 
 889 
 909
 
 
 – Natuurbeschermingswet 
 7 260 
 15 405
 14 048 
 8 128 
 5 228 
 5 643 
 5 643
 
 
 – Soortenbescherming 
 3 093 
 4 510 
 7 816
 8 233 
 8 233 
 8 421 
 8 421
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Bijdrage nationale parken
 Betreft een subsidieregeling onder meer een vergoeding voor bezoekerscentra
behorend bij Nationale parken.
 Soortenbescherming
 Betreft een subsidieregeling voor de bescherming van soorten die ernstig
bedreigd worden door middel van specifieke soortgerichte maatregelen. Het
aantal ernstig en bedreigde soorten neemt sterk toe zodat met individuele
beschermingsprogramma’s het niet mogelijk is het verdwijnen van soorten
te voorkomen. Om effectiever en efficiënter te kunnen werken aan het
behoud van soorten wordt ingezet op de implementatie van de leefgebiedenbenadering.
Hierbij wordt vooral ingezet op maatregelen en ingrepen die voordelen opleveren
voor groepen van soorten en wordt getracht om het belang van soorten vroegtijdig
te laten meenemen in diverse planologische ontwikkelingen.
 Beheer van natuur buiten EHS
 Betreft een vergoeding aan particuliere natuurbeschermingsorganisaties
voor beheer bestaand areaal en uitbreiding nieuw areaal in de periode 2007
t/m 2013.
 BTW-compensatie
 Zie de toelichting bij Operationele Doelstelling 22.11
 Waarvan niet ILG
 Gegevensautoriteit natuur
 Betreft een vergoeding voor het aanleggen van data-bases voor het in beeld
brengen van beschermde diersoorten in Nederland en in het bijzonder op potentiële
bouwlocaties.
 Beheer door SBB
 Betreft vergoeding aan Staatsbosbeheer voor beheer van natuurgebieden
buiten de EHS.
 Bijdrage nationale parken
 Betreft een subsidieregeling ter ondersteuning van Nationale Parken. De
aandacht van LNV bij de kwaliteitsverbetering van de parken gaat onder meer
uit naar uitbreidingsplannen en het bevorderen van (internationale) samenwerking.
 Faunafonds
 Het faunafonds vergoedt schade aan agrarische percelen veroorzaakt door
beschermde diersoorten. LNV verstrekt hiervoor subsidie. Rijk en provincies
hebben een Bestuursakkoord 2009–2011 gesloten waarmee is overeengekomen
bevoegdheden van de Boswet, de Flora en Faunawet en taken van het Faunafonds
te decentraliseren. Het streven is erop gericht de decentralisatie van het
Faunafonds – waarvoor een formeel wettelijke regeling vereist is –
uiterlijk in 2010 te realiseren.
 Regeling Versterking natuur en bosbeheer
 Deze regeling is er voor de verbetering van de kwaliteit van het bos en
het bosbeheer. Onderdeel hiervan is de verbetering van de bedrijfseconomische
resultaten van de samenwerkende bos- en landgoedeigenaren. Dit gebeurt vooral
middels voorlichting aan specifiek de kleine boseigenaren. De
subsidie gaat naar de Unie van Bosgroepen, waar de 4 afzonderlijke bosgroepen
(Noord-Oost Nederland, Midden Nederland, Brabant, Zuid-Nederland) in deelnemen
(€ 0,6 mln.).
 Internationale subsidies en contributies
 Dit budget is voor bijdragen en contributies voor internationale organisaties
t.b.v. het nakomen door Nederland van internationale verplichtingen.
 Natuurbeschermingswet
 In 2009 moeten alle 162 gebieden in ontwerp zijn aangewezen en zal naar
verwachting circa de helft van de gebieden ook definitief worden aangewezen.
Tevens zullen voor circa 100 gebieden beheerplannen in concept afgerond zijn.
Het opstellen van de beheerplannen wordt gedaan in nauwe samenwerking met
de overige bevoegde organisaties, de ministeries van Verkeer en Waterstaat
en Defensie alsmede de 12 provincies en het IPO. Voor de coördinatie
is in 2008 een regiebureau Natura 2000 opgericht. Voor het opstellen van de
beheerplannen ontvangen de beheerders een vergoeding van LNV.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD /OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 IBO
Natuur
 23 
 2008 
 2009 
 
 
 
 Natuur 
 23 
 2014 
 2015
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Effectenonderzoek ex-post
 
 Meerjarenprogramma Ontsnippering 
 23.11 
 2007 
 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Evaluatie Beleidskader Faunabeheer/
winterganzenopvang 
 23.14 
 2005 
 2009 
 
 
 
 Ex-ante
onderzoek ganzenregeling en Faunafonds 
 23.14 
 2009 
 2009
 
 
 
 Evaluatie
van Staatsbosbeheer 
 23.13/14 
 2008
 2009 
 
 
 
 Natuurbalans
2009 
 23 
 2008 
 2009 
 
 
 
 EHS Groot
project 2008 
 23 
 2009 
 2009 
 
 
 
 Natuurbalans
2010
 23 
 2009 
 2010 
 
 
 
 EHS Groot
project 2009 
 23 
 2010
 2010 
 
 
 
 Mid-Term-Review 
 23 
 2010 
 2010
 
 
 
 Natuurbalans
2011 
 23 
 2011 
 2011 
 
 
 
 EHS Groot
project 2010 
 23 
 2011 
 2011
 
 
 
 
 
 • In 2009 wordt een IBO uitgevoerd op Natuur. De uitkomsten van deze
IBO kunnen worden meegenomen in onder andere de Mid Term Review ILG welke
in 2010 plaatsvindt en de voortgang van de EHS in 2010.
 • Een belangrijk deel van de monitor Beleidskader Faunabeheer betreft
de winterganzenopvang, de monitor over 2005–2009 wordt afgesloten met
een evaluatie.
 • Ex-ante onderzoek naar de kosteneffectiviteit van de ganzenregeling
in combinatie met de regeling tegemoetkoming in de faunaschade van het Faunafonds.
 • Evaluatie van het functioneren van SBB op doelmatigheid en doeltreffendheid.
 • De Natuurbalans is een jaarlijkse rapportage van het Planbureau
voor de leefomgeving. De ontwikkeling van de kwaliteit van natuur en landschap
wordt in het licht bezien van het gevoerde beleid.
 • Met de Tweede Kamer afgesproken dat de EHS een groot project is,
in dat kader wordt jaarlijks over de voortgang van de Ecologische Hoofdstructuur.
 • Voor het ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid-Term
Review rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 22, 24
en 27.
 • Met de TK is afgesproken dat Mainport Rotterdam een groot project
is, in dat kader wordt jaarlijks gerapporteerd. De coördinatie hiervan
is in handen van VWS, om deze reden staat de rapportage niet hierboven in
de tabel vermeld. LNV coördineert de ontwikkeling van 750 ha natuur en
recreatiegebieden (LNV, VROM, EZ).
 Bijlage Overzichtsconstructies ILG
 Om een goed inzicht te bieden in de totale omvang van het beschikbare
ILG-budget en de herkomst ervan is een overzichtsconstructie opgesteld over
de totale ILG-periode van 2007–2013. In deze overzichtsconstructie zijn
ook de bijdragen van andere departementen aan het ILG opgenomen. In het kader
van het ILG is afgesproken dat de andere betrokken departementen (VROM, V&W
en OCW) hun bijdragen overboeken (via een bijdrageconstructie) naar de LNV-begroting
en dat de minister van LNV zorgdraagt voor de jaarlijkse stortingen ten behoeve
van de provincies.
 
 De totale omvang van het aan de provincies beschikte ILG-budget komt uit
op € 3,4 miljard.
 
 Het beschikbaar budget voor ILG op de LNV begroting is exclusief de bijdragen
van de EU en exclusief de leenplafonds voor de verwerving van EHS.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 OD 
 Naam
 2007 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 Totaal 
 
 
 22.11 
 Grondgebonden landbouw 
 16 128
 17 539 
 22 504 
 20 376 
 24 936 
 22 488 
 20 825
 144 796 
 
 
 
 
 Waarvan
VROM Duurzaam ondernemen
 
 
 
 635
 
 
 983
 
 
 1 993
 
 
 1 993
 
 
 1 993
 
 
 1 993
 
 
 9 590
 
 
 
 22.12 
 Infrastructuur glastuinbouw
 4 600 
 8 667 
 7 704 
 7 126 
 
 
 
 28 097
 
 
 
 Greenports 
 
 11 888 
 34 606 
 22 406
 14 100 
 
 
 83 000 
 
 
 
 
 Waarvan FES
 
 
 
 11 888
 
 
 34 606
 
 
 22 406
 
 
 14 100
 
 
 
 
 83 000
 
 
 
 23.11 
 Verwerving EHS 
 26 136
 34 148 
 
 
 102 444 
 35 986 
 36 814 
 235 528
 
 
 
 
 Waarvan VROM bufferzones
 
 
 1 181
 
 
 1 220
 
 
 1 561
 
 
 1 561
 
 
 1 559
 
 
 1 559
 
 
 1 559
 
 
 10 200
 
 
 
 
 Verwerving en inrichting
Westerschelde 
 11 882 
 17 233
 22 324 
 12 109 
 
 
 
 63 548 
 
 
 23.12
 Inrichting EHS 
 57 995 
 69 753 
 64 084 
 63 685
 60 834 
 61 157 
 59 001 
 436 509 
 
 
 
 
 Waarvan V&W verdroging
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 3 600
 
 
 25 200
 
 
 
 
 Knelpunten Robuuste verbindingen 
 8 768 
 16 406 
 17 304 
 16 200 
 16 712
 13 341 
 12 672 
 101 403 
 
 
 
 Milieukwaliteit EHS/VHR
 39 790 
 43 340 
 31 309 
 32 079 
 32 502 
 29 717
 27 960 
 236 697 
 
 
 
 
 Waarvan VROM milieukwaliteit
 
 
 
 3 886
 
 
 6 265
 
 
 12 212
 
 
 12 212
 
 
 12 212
 
 
 12 212
 
 
 58 999
 
 
 
 
 Oostvaarderswold
 
 
 
 
 
 13 717 
 14 028 
 27 745 
 
 
 23.13
 Programma beheer
binnen EHS 
 96 713 
 100 956 
 106 065
 109 956 
 106 006 
 105 510 
 102 126 
 727 332
 
 
 
 Overig Natuur 
 2 400 
 2 311 
 2 311 
 2 292
 578 
 578 
 489 
 10 959 
 
 
 23.14 
 Nationale parken
 4 272 
 4 222 
 4 320 
 4 308 
 4 234 
 4 234
 4 072 
 29 662 
 
 
 
 Soortenbescherming 
 1 240 
 1 156
 1 156 
 1 156 
 1 156 
 1 156 
 1 110 
 8 130
 
 
 
 Beheer buiten EHS 
 9 859 
 7 895 
 8 820 
 9 568
 10 490 
 9 912 
 8 689 
 65 233 
 
 
 24.11
 Nationale
landschappen 
 12 954 
 12 913
 18 760 
 17 638 
 17 177 
 18 176 
 17 957
 115 575 
 
 
 24.12 
 Landschap generiek 
 2 874
 2 618 
 918 
 126 
 126 
 126 
 20 
 6 808
 
 
 
 Nieuwe Hollandse Waterlinie 
 
 
 7 360 
 12 000
 10 100 
 5 240 
 150 
 34 850 
 
 
 24.13 
 Groen en de stad 
 82 244 
 76 817 
 1 
 11 429 
 173 185 
 43 296
 40 405 
 427 377 
 
 
 
 Leefbaarheid en sociaal
economische vitaliteit 
 
 10 000 
 
 
 
 
 
 10 000
 
 
 
 
 Waarvan VROM bufferzones Groen en de Stad
 
 
 4 726
 
 
 4 879
 
 
 4 909
 
 
 4 909
 
 
 4 910
 
 
 4 910
 
 
 4 910
 
 
 34 153
 
 
 
 24.14 
 Landelijke routenetwerken 
 5 437
 5 466 
 2 236 
 5 236 
 5 236 
 5 236 
 4 602
 33 449 
 
 
 
 
 Waarvan V&W
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 681
 
 
 4 767
 
 
 
 
 Ontwikkelen & versterken
toegankelijkheid 
 10 583 
 6 481 
 6 569
 5 991 
 3 901 
 3 050 
 2 466 
 39 041 
 
 
 27.11
 Reconstructie Zandgebieden 
 45 458 
 42 047
 35 819 
 36 001 
 35 346 
 42 640 
 40 922
 278 233 
 
 
 
 Veenweiden 
 
 6 001 
 8 000
 19 600 
 27 800 
 28 500 
 29 000 
 118 001 
 
 
 27.12
 VROM Bodemsa-nering 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 V&W Waterbodem 
 
 
 
 8 805 
 8 805 
 8 805 
 8 805
 35 220 
 
 
 
 VROM Duurzaam bodemgebruik 
 
 319 
 528
 1 053 
 1 053 
 1 053 
 1 050 
 5 056
 
 
 
 Synergiegelden 
 
 
 12 900 
 17 200 
 17 900
 16 100 
 12 600 
 76 700 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 div. 
 Terugontvangen BTW-compensatie 
 
 
 15 532 
 15 310 
 13 250 
 13 562
 27 707 
 85 361 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal 
 Netto rijksbijdrage
 439 333 
 498 176 
 431 130 
 451 650 
 687 871
 483 580 
 473 470 
 3 465 210 
 
 
 
 Resevering FES/Westerschelde 
 
 
 
 
 24 000 
 24 000 
 24 000
 72 000
 
 
 
 
 24 Landschap en Recreatie
 Algemene beleidsdoelstelling
 Bijdrage platteland aan transitieopgaven van de samenleving
 In Nederland zijn stad en platteland nauw verweven. Ondanks ontwikkelingen
vanwege klimaatadaptatie, infrastructurele ontwikkelingen, verstedelijkingsopgaven
en dergelijke blijft het platteland een duurzame en aantrekkelijke plaats
om te wonen, werken en recreëren.
 
 LNV streeft naar:
 1. Een duurzame leefomgeving met een gewaardeerd landschap, waar het goed
wonen, werken en recreëren is;
 2. Voldoende economische draagkracht om het platteland vitaal te houden.
 
 De doelstelling duurzame leefomgeving valt in drie te onderscheiden beleidsdoelen
uiteen:
 1.1 Recreatief aantrekkelijk Nederland;
 1.2 Vitale sociale infrastructuur;
 1.3 Gewaardeerd landschap.
 1.1 Recreatief aantrekkelijk Nederland
 In 2013 moet de tevredenheid over recreatieve voorzieningen in de Randstad
op hetzelfde niveau liggen als in de rest van Nederland. De vraag van de recreant
naar kwaliteit blijft stijgen. Dit geldt voor verstedelijkte gebieden waar
tekorten aan recreatiemogelijkheden zijn, maar ook voor het buitengebied.
Investeren in recreatie, toerisme en landbouw biedt bovendien kansen voor
het platteland dat in specifieke gebieden te maken heeft met een krimpende
bevolking.
 1.2 Vitale sociale infrastructuur
 Om het platteland aantrekkelijk te houden als plaats om te wonen en te
werken, is het noodzakelijk dat er een voorzieningenniveau is dat toereikend
is voor regionale en lokale behoeften. Voorzieningen dienen voldoende beschikbaar
en bereikbaar te zijn. Bij een ontoereikend voorzieningenniveau kan de leefbaarheid
op het platteland worden aangetast, met name voor kwetsbare doelgroepen. Het
Rijk bewaakt dat de voorzieningen op het platteland minimaal toereikend zijn.
 1.3 Gewaardeerd landschap
 Het landschap heeft belangrijke waarden voor de samenleving. Nederlanders
maken zich dan ook zorgen over de achteruitgang van het landschap. De verschillende
landschappen hebben een eigen identiteit en kwaliteit en vertegenwoordigen
belangrijke cultuurhistorische, architectonische, ecologische, recreatieve
en esthetische waarden. Een aantrekkelijk landschap biedt volop kansen voor
welzijn en economie. Het Rijk wil het Nederlands landschap in al zijn diversiteit
voor de toekomst behouden en ontwikkelen, met daarbij speciale aandacht voor
de Nationale landschappen en Rijksbufferzones.
 2. Voldoende economische draagkracht om het platteland
vitaal te houden
 De economie op het platteland moet een bredere basis hebben dan alleen
het boerenbedrijf om economisch stabiel te zijn. Hiermee wordt geborgd dat
de economische vitaliteit op het platteland op meer gefundeerd is dan één
branche. Daarom wordt de vitaliteit van het platteland gemonitord. De monitoring
is gebaseerd op de premisse dat in Nederland platteland en stad zodanig zijn
verweven dat de economie van het platteland niet los kan worden
beschouwd van de stadseconomie. Daarom wordt het inkomen dat wordt vergaard
in de stedelijke gebieden door inwoners van het platteland meegenomen om het
niveau van de economische draagkracht op het platteland te monitoren.
 Verantwoordelijkheid LNV
 LNV is verantwoordelijk voor:
 • Drie nationale beleidsprioriteiten: de nationale Landschappen,
toegankelijke gebieden in en om de stad (Recreatie om de Stad) en de vitaliteit
van het platteland;
 • De Rijksdoelen die via het ILG worden gerealiseerd en herkenbaar
zijn opgenomen onder de operationele doelen. LNV en VROM stellen hiertoe het
budget ter beschikking aan de provincies. De provincies zijn verantwoordelijk
voor de programmering en de uitvoering;
 • Het eindresultaat van landschapsbeheer in landschap in de Nationale
Landschappen;
 • Het behoud en de ontwikkeling van de cultuurhistorie in de Nationale
Landschappen waaronder Belvedère;
 • Het faciliteren en stimuleren van activiteiten gericht op het generieke
landschapsbeleid en de beleidsdoelstellingen zoals burgerparticipatie en voorlichting,
kennis, ontwerpkwaliteit en financieringsconstructies;
 • Monitoren van de vitaliteit van het platteland via onder meer de
SCP rapportages van de Sociale Staat van het Platteland en de monitor van
de Agenda Vitaal Platteland;
 • De versterking van de recreatiefunctie onder andere door het leveren
van kennis en deskundigheid aan de sector.
 Externe factoren
 Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt vooral af van:
 • Participatiebereidheid van particuliere organisaties;
 • Mate van verstedelijking, woningbouw, infrastructuur, bedrijvigheid;
 • De medewerking en actiebereidheid van andere bestuurslagen en maatschappelijke
partijen;
 • De invloed van demografische ontwikkelingen;
 • Ontwikkeling grondprijzen.
 Maatschappelijk effect
 • Toename van gebruik en tevredenheid van groene gebieden in en om
de stad;
 • Toegenomen gebruikerswaarde van recreatiegebieden.
 • Het behoud van een vitaal platteland.
 • Behoud en verbetering kernkwaliteiten (natuurwaarde, culturele
waarde, gebruikerswaarde en belevingswaarde) van nationale en overige landschappen.
 • Het behoud van een vitale plattelandseconomie.
 • Ontwikkeling van de structuur van de landbouw in de extensiverings,
verwerving -en landbouwontwikkelingsgebieden.
 • Toename van de bedrijvigheid in de reconstructiegebieden, zowel
binnen als buiten de landbouw.
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele doelstellingen en
apparaat
 Landschap en recreatie
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 96 
 125 
 85 
 82
 85 
 90 
 114 
 
 
 UITGAVEN 
 193 
 125 
 138 
 292
 157 
 153 
 111 
 
 
 Programma-uitgaven 
 153 
 85 
 105
 261 
 127 
 123 
 81 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht 
 
 
 66 
 215 
 80 
 75 
 29 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 24.11 Nationale Landschappen 
 14 
 26 
 22 
 21 
 23
 24 
 24 
 
 
 24.12 Landschap Algemeen 
 7 
 13
 22 
 21 
 16 
 11 
 11 
 
 
 24.13 Groen en de stad 
 92
 10 
 23 
 182 
 53 
 54 
 12 
 
 
 24.14 Recreatie 
 39
 36 
 39 
 36 
 36 
 35 
 34 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 40 
 40 
 33 
 31 
 30 
 30 
 30 
 
 
 U24.21 Apparaat
 6 
 6 
 
 
 
 
 
 
 
 U24.22 Baten-lastendiensten
 34 
 34 
 33 
 31 
 30 
 30 
 30 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 32
 36 
 41 
 16 
 11 
 6 
 1
 
 
 
 
 Generieke blokkade op de programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 Programma uitgaven 
 
 – 0,8 
 – 2,3 
 – 2,2
 – 1,6 
 – 0,8 
 – 0,7
 
 
 
 
 
 Landschap en recreatie heeft de doelstelling om landschappen te behouden
en te versterken en een recreatief aantrekkelijk Nederland te realiseren.
Om geen afbreuk aan deze doelstelling te doen betreft het beperkte ombuigingen
die zijn verdeeld over het gehele artikel. Er wordt op het budget van Staatsbosbeheer
voor recreatieve voorzieningen € 0,4 mln. omgebogen. Daar staat
tegenover dat er structureel tot en met 2013 Coalitiemiddelen zijn vrijgemaakt
voor landschap waarmee de Rijksdoelen gewaarborgd blijven.
 Grafiek Budgetflexibiliteit
 
 Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
 Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 24 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 
 
 Uitgaven via ILG 
 114 
 36 
 52 
 210 
 75
 66
 
 
 
 
 Handhaving en uitvoering binnen de LNV begroting
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 – ILG
 27
 26
 25
 24
 24
 24
 
 
 – LNV-opdrachten
 6
 6
 5
 5
 5
 8
 
 
 
 
 
 De uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied hebben met name betrekking
op het realiseren van recreatiegebieden.
 Kennis en onderzoek
 In deze tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen, welke op
artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar betrekking
hebben op de algemene doelstelling van artikel 24. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
(x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 DLOonderzoeksprogramma’s 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Vitaal Landelijk Gebied
 9
 8
 8
 8
 8
 8 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overige onderzoeksprogrammering landschap en
platteland: o.a. robuuste ruimte, gebiedsontwikkeling, ruimte gebruik
 1
 1
 1
 1
 1
 1
 
 
 
 
 De bedragen in «overige onderzoeksprogrammering» hebben ook
betrekking op artikel 22.
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ambtelijk Personeel Directie Natuur, Landschap en
Platteland (NLP)
 0 
 
 
 Materieel
 0 
 
 
 Totaal
 0
 
 
 
 
 
 In verband met de Beleidskernvorming wordt het ambtelijk en materieel
budget van voorheen directie platteland verantwoord op artikel 23 bij de nieuwe
directie Natuur, Landschap en Platteland. Derhalve staat de raming 2010 op
0.
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Overige 
 40 559 
 
 
 Totaal ontvangsten 
 40 559
 
 
 
 
 Budgettair belang buiten de LNV begroting
 EU maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 POP-2: nieuwe contracten Veenweiden
 2
 2
 2
 2
 2
 2
 
 
 POP-2: communicatie
en evaluatie
 
 0,3
 
 
 
 
 
 
 POP-2: plattelandsnetwerk
2
 0,3
 0,3
 0,3
 0,3
 0,3
 0,3
 
 
 
 
 Nieuwe invulling duurzaamheidsdimensies bij realisatie
transitieopgaven
 Vanwege grotere opgaven (klimaat, wateropgaven, woningbouw, infrastructuur
e.d) is integrale gebiedsontwikkeling vaak gewenst. Die integrale ontwikkeling
moet leiden tot een nieuwe balans van sociale, ecologische en economische
waarden op het platteland (triple p in een nieuwe balans).
 24.11 Nationale Landschappen
 Motivering
 Behouden, beheren en versterken van de unieke landschappelijke, cultuurhistorische
en natuurlijke kwaliteiten van 20 Nationale Landschappen en vergroten van
de recreatieve-toeristische betekenis en het versterken van de cultuurhistorische
waarde van de Nationale landschappen. Het Rijk is eindverantwoordelijk, de
uitvoering berust bij de provincies.
 Meetbare gegevens bij de doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 Aantal nationale landschappen dat
een uitvoeringsprogramma heeft uitgevoerd 
 0 
 2007 
 * 
 20
 2013 
 Provincies
 
 
 
 
 * De opgestelde uitvoeringsprogramma’s gelden voor de periode t/m
2013 en zullen allen in 2013 uitgevoerd zijn.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 24.11 Nationale Landschappen
 14 321 
 25 852 
 21 728 
 21 337 
 22 990 
 23 914
 23 591 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Nationale Landschappen 
 12 913 
 18 760 
 17 638 
 17 177
 18 176 
 17 957 
 17 961 
 
 
 – BTW Compensatie
 
 589 
 546 
 528 
 556 
 899 
 472 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Versterking beheer en behoud landschapskwaliteiten 
 536 
 3 815 
 2 807
 2 704 
 3 104 
 3 704 
 3 804
 
 
 – Cultuurhistorie/Belvedère 
 0 
 1 328 
 0 
 0
 0 
 0 
 0 
 
 
 – Monitoring, onderzoek en communicatie
 872 
 1 360 
 737 
 928 
 1 154 
 1 354
 1 354
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Nationale Landschappen
 Behouden, beheren en versterken van de unieke landschappelijke, cultuurhistorische
en natuurlijke kwaliteiten van 20 Nationale Landschappen en vergroten van
de recreatieve-toeristische betekenis en het versterken van de cultuurhistorische
waarde van de Nationale landschappen. Het Rijk is eindverantwoordelijk, de
uitvoering berust bij de provincies.
 In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend voor investeringsprojecten, agrariërs en terreinbeherende organisaties voor landschapsbeheer. Hier valt o.a. het programmabeheer,
de groene diensten en het landschapsbeheer Nederland onder. De Nationale Landschappen
zijn door de provincies nader begrensd en bijna allemaal vastgelegd in streekplannen
op basis van door het Rijk aangegeven globale gebiedsaanduiding in de Nota
Ruimte. De planologische bescherming conform de voorwaarden die hierover gesteld
zijn in de Nota Ruimte wordt via de provincie, door een AMvB geborgd volgens
de Wet ruimtelijke ordening.
 
 Deze indicator toont het aantal nationale landschappen dat een uitvoeringsprogramma
heeft uitgevoerd. In deze uitvoeringsprogramma’s zijn de kernkwaliteiten
van de nationale landschappen gedefinieerd met als doel deze kwaliteiten te
behouden in de landschappen. Er zijn 20 nationale landschappen, waarvan er
momenteel 19 een uitvoeringsprogramma hebben. Het twintigste landschap wordt
verwacht in 2010 ook een programma gereed te hebben.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Waarvan niet ILG
 Versterking beheer en behoud landschapskwaliteiten
 Natuurgebieden in nationale landschappen dragen bij aan de identiteit
van het cultuurlandschap en de recreatieve gebruiks- en belevingswaarde. In
dat opzicht versterken het beleid voor de nationale landschappen en voor de
EHS elkaar. Natuurbeheer vindt daarom plaats in harmonie met de gebiedsspecifieke
landschapskwaliteiten. Ook buiten de natuurgebieden is veelal sprake van een
hoge natuurkwaliteit, met name gekoppeld aan het netwerk van gebiedseigen
landschapselementen, slootkanten en watergangen. Versterking en beheer van
deze netwerken zijn gewenst om natuurgebieden met elkaar te verbinden, leefgebieden
voor planten- en diersoorten in stand te houden en de landschappelijke en
recreatieve kwaliteit van nationale landschappen te behouden en te vergroten.
 Cultuurhistorie
 Ook buiten de reikwijdte van het ILG zet het Rijk zich in om het Belvedère
doel «behoud door ontwikkeling» te realiseren (Nota Belvedère).
Dit gebeurt onder andere door de subsidieregeling Belvedère en door
het activiteitenprogramma van het projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Het projectbureau Belvedère heeft opdracht gekregen de ontwikkelingsstrategie «behoud
door ontwikkeling» verder uit te werken. De opdracht is aangenomen toten
met 2009: vanaf 2010 moeten markt en andere overheden de strategie hebben
geadopteerd. Inmiddels is dit streven geconcretiseerd in het «erfgenamenproject».
De erfgenamen zijn de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Dienst Landelijk
Gebied, Erfgoed Nederland, het IPO namens de provincies en de VNG namens de
gemeenten.
 Monitoring, onderzoek en communicatie
 Het Rijksbeleid voor Nationale Landschappen zal grotendeels door de provincies
worden uitgevoerd. Ter evaluatie van dit beleid heeft het Rijk wel een taak
om de beschreven kernkwaliteiten van de Nationale Landschappen te monitoren.
Daarvoor is in overleg met het ministerie van VROM en het Planbureau voor
de leefomgeving een meetsysteem opgezet en per landschap metingen uitgevoerd.
Dit meetsysteem levert de input voor de monitoring Nota Ruimte en Agenda Vitaal
Platteland en voor de Natuurbalans. Voor de ontwikkeling en
instandhouding van de 20 Nationale Landschappen is draagvlak bij burgers,
ondernemers en maatschappelijke organisaties noodzakelijk. LNV heeft daartoe
in 2006 in overleg met provincies een communicatieplan opgesteld voor voorlichtings-
en communicatieactiviteiten voor het brede publiek en landelijke organisaties.
Dit is in 2009 uitgewerkt en zal in 2010 en 2011 worden uitgewerkt.
 24.12 Landschap algemeen
 Motivering
 Ontwikkelen van landschap met kwaliteit door de provincies en gemeenten
door het scheppen van condities om ruimtelijke ontwikkelingen gepaard te laten
gaan met een toename van landschappelijke kwaliteit. Het Rijk heeft de provincies
de verantwoordelijkheid gegeven voor de basiskwaliteit van het landschap.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 24.12 Landschap Algemeen 
 7 432 
 12 921 
 21 564
 20 838 
 15 962 
 10 873 
 10 868 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Landschap generiek
 2 618 
 8 278 
 12 126 
 10 226 
 5 366 
 170
 170 
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 29 
 4 
 4 
 4
 111 
 106 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Agenda Landschap
 0 
 3 000 
 7 700 
 8 700 
 8 700 
 8 700 
 8 700
 
 
 – Projectfinanciering 
 4 814 
 1 614 
 1 734
 1 908 
 1 892 
 1 892 
 1 892
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Landschap generiek
 In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend aan provincies voor het ontwikkelen van landschap met kwaliteit.
Provincies scheppen condities om ruimtelijke ontwikkelingen gepaard te laten
gaan met een toename van de landschappelijke kwaliteiten. Er zijn FES-middelen
aan de begroting toegevoegd (€ 35 mln. voor de periode 2009–2014)voor
het project Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dit project beoogt het voormalige
verdedigingsstelsel een nieuwe maatschappelijke functie te geven door de forten
te verbeteren en te laten aansluiten op nutsvoorzieningen en door infrastructurele
barrières weg te nemen. De bijdrage uit het Nota Ruimtebudget is gericht
op investeringen aan de deelprojecten Rijnauwen-Vechten, Linieland en Lingekwartier/Dierfdijk
(restauratie forten en recreatieve infrastructuur). Met de aanpak voor de
drie deelgebieden wordt de basis gelegd voor het herstel van de hele Nieuwe
Hollandse Waterlinie.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Waarvan niet ILG
 Agenda Landschap
 De Agenda Landschap richt zich op het versterken van betrokkenheid van
burgers, het zorgvuldig omgaan met de schaarse ruimte en het organiseren van duurzame financiering. Op deze drie sporen zijn acties benoemd,
die in de periode 2009–2011 moeten worden uitgevoerd. Voor de acties
ten bate van de financiering zijn de adviezen ter harte genomen zoals die
zijn aangeboden door de Taskforce Rinnooy Kan «Financiering landschap
Nederland». De uitvoering van acties is gestart in 2009 en loopt door
in 2010 en 2011. Aan dit instrument zijn CA-middelen toegevoegd voor landschapsprojecten
(€ 4,7 mln. in 2010 en € 5,7 mln. in 2011 en verder).
 Projectfinanciering
 Door middel van het financieren van lokale kleinschalige projecten wordt
een impuls gegeven aan het landschap. Voor deze projecten worden overbruggingsbijdragen
verstrekt en vindt financiële ondersteuning plaats. Voorbeelden van deze
projecten zijn onder andere projecten inzake burgerinitiatieven en voorbeeldprojecten
inzake politieke en bestuurlijke aandacht waar LNV trekker van is.
 24.13 Groen en de Stad
 Motivering
 Realiseren van ca. 14 500 ha Recreatie om de Stad (RodS): openbaar
grootschalig groen met een gemiddelde opvangcapaciteit van ten minste 20 personen
per dag per ha, dat volledig is opengesteld en zonder betaling toegankelijk
is voor het publiek en bereikbaar is via wandel- en fietspaden vanuit de woonomgeving.
 
 Het Rijk monitored geregeld de leefbaarheid op het platteland. De meest
recente gegevens wijzen uit dat de leefbaarheidproblematiek op het Nederlands
platteland beperkt is en regiogebonden. LNV zet in op deze doelstelling door
via het ILG middelen beschikbaar te stellen aan gemeenten om concrete en plaatsgebonden
knelpunten op te lossen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 24.13 Groen en de Stad
 92 188 
 9 832 
 23 239 
 182 452 
 52 676 
 53 543
 12 014 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Groen en de Stad (grootschalig groen) 
 76 817 
 1 
 11 429 
 173 185
 43 296 
 40 405 
 0 
 
 
 – Leefbaarheid en sociaal economische vitaliteit 
 10 000 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 2 292 
 2 270 
 1 358
 1 366 
 4 124 
 0
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-ILG:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Beheer Groen en de Stad
 2 000 
 3 000 
 4 000 
 5 000 
 6 000 
 7 000
 10 000 
 
 
 – Kaderwet LNV projectbijdrage 
 3 111
 3 739 
 2 755 
 14 
 14 
 14 
 14 
 
 
 – Groene partners 
 0 
 10 
 2 000 
 2 000 
 0 
 0 
 0
 
 
 – Netwerk veelzijdig platteland 
 260 
 790 
 785
 895 
 2 000 
 2 000 
 2 000
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Groen en de Stad (grootschalig groen)
 Voor het bereiken van de doelstelling ca. 14 500 ha openbaar grootschalig
groen om de stad is in het beleidsprogramma een intensivering voor verwerven
en inrichting van groene gebieden voorzien via het ILG. Het Rijk heeft daarnaast
de opgave 50% van de beheerskosten voor Groen en de Stad
gebieden te financieren. Op basis van een normkostenevaluatie zal de normbijdrage
van het Rijk per hectare worden bezien.
 Het Kabinet heeft in het aanvullend Beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Het ILG
wordt zowel in 2009 als 2010 met € 100 mln. per jaar verlaagd en
in 2011 verhoogd met € 200 mln. Deze kasschuif wordt voor circa
2/3 deel verwerkt op Recreatie om de Stad (RodS). Dit betekend een verlaging
van dit instrument met € 70 mln. in 2009, € 60 mln. in
2010 en een verhoging van € 130 mln. in 2011.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Waarvan niet ILG
 Beheer Groen en de Stad
 Staatsbosbeheer investeert de extra gelden die voor RodS (Recreatie om
de Stad) beschikbaar zijn gesteld in een selectie van groene gebieden dicht
bij de stad. Met de nabij gelegen steden worden afspraken gemaakt over gezamenlijke
inzet. Daarbij benut Staatsbosbeheer de verschillende motieven van (toekomstige)
recreanten en zal ervaring worden opgedaan samen met de Dienst Landelijk Gebied
met nieuwe participatievormen en «eigenaarschap» van bewoners
en gebruikers.
 Kaderwet LNV projectbijdrage
 De Kaderwet hecht een groot belang aan de samenhang tussen de keuze van
woningbouw- en bedrijfslocaties, de daarvoor benodigde infrastructuur, de
daarbij behorende afweging van milieu- en economische doelstellingen en het
verwezenlijken van (her)inrichting van landelijke gebieden (recreatie, landschap).
Op basis van deze wet verstrekt LNV in de vorm van subsidies een bijdrage
aan regionaal groen.
 Groen en de Stad
 Buiten het ILG zijn bedragen beschikbaar gesteld om meer werk te maken
van groen in de stad en dan specifiek in de zgn. krachtwijken. Op 5 februari
2009 zijn met 13 van de 18 steden met krachtwijken afspraken gemaakt over
meer groen in deze wijken. Voor de overige 5 steden met krachtwijken zal vanaf
2010 geld beschikbaar worden gesteld via WWI. Meer kwalitatief hoogwaardig
en toegankelijk groen in en om de stad draagt wezenlijk bij aan aansprekende
en duurzame woon- en werkmilieus in stedelijke gebieden. Naast de realisatie
van Groen gaat het ook om het vergroten van de bekendheid bij de stadsbewoners
en het betrekken van verschillende maatschappelijke organisaties zoals woningbouwcorporaties,
projectontwikkelaars en sportorganisaties bij de ontwikkeling van groene gebieden.
Waar nodig vervult het Rijk een stimuleringsrol bij de balans tussen rood
en groen en bij de verbreding van het thema groen. Het gaat erom dat partijen
elkaars wederzijdse versterkingsmogelijkheden herkennen en benutten.
 Groene Partners
 Het budget dat bestemd was voor groen in de krachtwijken van verschillende
steden is verplaatst naar OD29.13 verzameluitkering. Het Ministerie van Binnenlandse
Zaken zorgt ervoor dat de betreffende steden hun budget ontvangen.
 Netwerk veelzijdig platteland
 Het Kennisnetwerk Vitaal Platteland staat in de steigers. De centrale
opgave van het Kennisnetwerk Vitaal Platteland is het delen en toegankelijk
maken van kennis. Mensen moeten elkaar kunnen ontmoeten. De kernopgave die
deze doelstelling kenmerkt is de creatie van gemeenschappen. Daartoe worden
initiatieven ondersteund die al in het veld leven en faciliteert op een vraaggericht
wijze de wens dat mensen elkaar kunnen vinden.
 Concreet wordt bijgedragen aan een aantal initiatieven waaronder de creatie
van virtuele gemeenschappen zoals GUUS, mijn kennis van het platteland (www.guus.net). Guus is in het najaar van 2008 gestart
en bevindt zich nog in de uitbouwfase. Verder wordt bijgedragen aan de organisatie
van plattelandsconferenties, aan het circuleren van kennis bij locale en aan
regionale gebiedsprocessen en het kennisnetwerk rond multifunctionele landbouw.
 24.14 Recreatie
 Motivering
 Realiseren Landelijk Routenetwerken en toegankelijkheid
recreatie
 Ontwikkelen en onderhouden van een landelijk aaneengesloten routenetwerk
voor wandelen, fietsen en varen. Het verbeteren en vergroten van de toegankelijkheid
voor recreatief medegebruik in natuurgebieden, Nationale Landschappen en landbouwgronden,
waaronder wandelen over boerenland. Het bieden van ruimte voor recreatief
ondernemerschap door het opheffen van belemmeringen.
 Meetbare gegevens bij de doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 Landelijke Routenetwerken:
 knelpuntvrij per 1-1-2007
 2007
 *
 
 2013
 MJP2 
 
 
 Realisatie wandelen
 4 188
km
 
 
 5 739 km 
 
 
 
 
 Realisatie fietsen
 4 672
km
 
 
 4 880 km 
 
 
 
 
 Realisatie varen
 2 606
km
 
 
 4 400 km
 
 
 
 
 
 
 * Dit betreft het ILG waarvoor geen jaarlijkse ramingen gemaakt zijn.
Kwantitatieve informatie over de voortgang van de routenetwerken is afkomstig
uit de jaarlijkse provinciale ILG-voortgangsrapportages.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 24.14 Recreatie 
 39 045 
 36 395
 38 750 
 36 270 
 35 542 
 34 692 
 34 438
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Toegankelijkheid 
 6 481
 6 569 
 5 991 
 3 901 
 3 050 
 2 466 
 2 466
 
 
 – Routenetwerken 
 5 466 
 2 236 
 5 236
 5 236 
 5 236 
 4 602 
 4 602 
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 413 
 392 
 325 
 297 
 850 
 593
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Routenetwerken 
 0 
 300
 300 
 300 
 300 
 300 
 300 
 
 
 – Kennis en deskundigheid voor recreatie 
 1 801 
 1 676 
 1 674
 1 676 
 1 715 
 1 715 
 1 715
 
 
 – Staatsbosbeheer voor
recreatieve voorzieningen
 24 019 
 24 157 
 24 168 
 23 861 
 23 973 
 23 788
 23 791 
 
 
 – Midden-Delfland 
 1 278 
 1 044 
 989
 971 
 971 
 971 
 971
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarvan ILG
 Toegankelijkheid en routenetwerken
 In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied worden rijksbijdragen
verleend voor de kosten van het knelpuntvrij maken, kwaliteitsbewaking en
onderhoud. De provincies maken de programmering en voeren het uit. Indien
het routenetwerk, na knelpuntvrij te zijn gemaakt, wordt verstoord, geldt
het principe dat de «vervuiler» betaalt.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Waarvan niet ILG
 Routenetwerken wandelen, fietsen, varen Het Rijk neemt het initiatief
om te komen tot een samenhangende inzet van partijen om op landelijke schaal
huidige knelpunten op te lossen en nieuwe knelpunten te voorkomen. Inzet en
een bijdrage van andere overheden en organisaties is van belang. Belangrijke
thema’s zijn toegankelijkheid van het landelijk gebied (natuurgebieden,
landbouwgronden, oevers, water) ook vanuit de directe woonomgeving en het
voorkomen van doorsnijding door infrastructuur.
 Kennis en deskundigheid voor recreatie
 Ruimte voor recreatief ondernemerschap. Het ontwikkelen van één
Kennis- en Innovatiefaciliteit voor recreatieondernemers. LNV stelt in 2009
en 2010 € 1,5 miljoen beschikbaar om de sector te ondersteunen bij
het ontwikkelen van innovatieve en duurzame combinaties van recreatiesector,
regio en ruimtegebruik. De branche organisaties vervullen hierbij een belangrijke
rol en ook EZ en de provincies dragen hier aan bij.
 Staatsbosbeheer voor recreatieve voorzieningen
 In het kader van de Wet Verzelfstandiging Staatsbosbeheer zijn afspraken
gemaakt met Staatsbosbeheer om de recreatieve voorzieningen te beheren oftewel
het instandhouden en herstellen van bos-, natuur-, landschaps- en cultuurhistorische
waarden in de gebieden van Staatsbosbeheer.
 Midden-Delfland
 In de Regeling Rijksrecreatieschappen is uitsluitend nog een bijdrage
voor Midden-Delfland opgenomen. LNV is deelnemer in de gemeenschappelijke
regeling van het Recreatischap Midden Delfland. Dit schap is werkzaam in de
kern van het gebied van het Randstad Urgent-project Mooi en Vitaal Delfland.
Doel daarvan is het duurzaam beschermen en passend ontwikkelen van de nog
open, groene ruimte en het bieden van recreatieve voorzieningen aan de omringende
bewoners van de steden.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD/OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Landschap en
Recreatie 
 24 
 2011 
 2012 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Monitor Agenda Vitaal Platteland
 24
 2007
 2013 
 
 
 
 Mid Term
Review ILG
 24
 2010
 2010 
 
 
 
 Evaluatie
Nationale Landschappen
 24.11
 2010
 2011
 
 
 
 Effectonderzoek landschapscampagne
 24.12
 2009
 2011
 
 
 
 Evaluatie
van Staatsbosbeheer
 24.14
 2008
 2009
 
 
 
 
 
 • De beleidsdoorlichting artikel 24 is voorzien in 2011, zodat gebruik
kan worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 22 en 27.
 • Voor de monitor van de agenda vitaal platteland zijn een aantal
indicatoren geselecteerd, om de realisatie van het meerjarenprogramma te kunnen
volgen. De monitor bestaat uit een nulmeting in 2007, een tussenmeting in
2010 en een eindmeting in 2013. Rapport «De stand van het platteland,
Monitor Agenda Vitaal Platteland, Rapportage Nulmeting Effectindicatoren»,
Wageningen UR, februari 2009. WOT-04–05 (Basnr. 002). www.wotnatuurenmilieu.wur.nl
 • Voor het ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term
Review rapportage over de periode 2007–2009. Zie ook artikel 22/23/27.
 • Van de landschapscampagne wordt gedurende de looptijd onder 800
respondenten gemeten of de campagne effect sorteert.
 Overzichtsconstructie Groene Hart
 Met de uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte is een viertal gebiedsgerichte
rijksprogramma’s ingesteld. VROM coördineert voor het kabinet de
inzet voor de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur en de wettelijke basiskwaliteiten.
De minister van LNV is programmaminister voor het Groene Hart, één
van deze rijksprogramma’s die deel uitmaken van de uitvoeringsagenda.
Binnen dit programma neemt het kabinet besluiten over ontwikkelingen rond
wonen, werken, infrastructuur, natuur en landschap in samenhang met elkaar.
Aan het rijksprogramma Groene Hart wordt intensief samengewerkt tussen rijk
en regio, waarbij de regie voor dit programma in handen ligt van de regio,
in het bijzonder de provincies. In de overzichtsconstructie is in beeld gebracht
welke budgetten vanuit welke departementale begrotingen beschikbaar zijn voor
het Groene Hart en de daarmee samenhangende projecten.
 
 Naast de hieronder genoemde bedragen zijn er verschillende landelijke
(subsidie)regelingen die ook in het Groene Hart gebruikt kunnen worden, zoals
ganzengedoogovereenkomsten of de BRIM-regeling voor de instandhouding en restauratie
van monumenten. Het is niet mogelijk om een verantwoorde inschatting te maken
van het aandeel van deze middelen dat in het Groene Hart ingezet zal gaan
worden. Deze middelen zijn daarom niet in onderstaande tabel opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Projecten
 Verantwoordelijkheidsverdeling
 Begroting 
 Operationeel doel 
 Bedrag 
 
 
 Nationaal landschap Groene
Hart 
 Vakministerie: LNV
Regie: Groene Hart-Provincies 
 XIV 
 22.11, 23 ,24 (ILG2007
t/m 2013) 
 € 200
mln 
 
 
 Nationaal landschapNieuwe
Hollandse Waterlinie 
 Vakministerie:
LNV Regie: Liniecommissie 
 XIV 
 22.11, 23 ,24 (ILG 2007
t/m 2013) 
 € 30 mln 
 
 
 
 
 
 Nota Ruimte 2010–2014
 € 35
mln 
 
 
 
 Vakministerie:
VROM Regie: Liniecommissie
 XI 
 Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit
2008–2014
 € 6,2 mln 
 
 
 Nationaal landschap Stelling
van Amsterdam 
 Vakministerie: LNV
Regie: Noord-Holland 
 XIV
 22.11, 23, 24 (ILG 2007
t/m 2013) 
 € 2,79 mln
 
 
 Veenweiden 
 
 
 
 
 
 
 1) uitwerking veenweiden-agenda 
 Vakministerie: LNV Regie: Utrecht
 XIV 
 Landbouw voor Natuurlijke Handicaps (LNH-regeling) 23.13 en 23.14 (ILG 2007
t/m 2013) 
 € 3,76 mln 
 
 
 2) Nota Ruimte Veenweiden 
 Vakministerie: LNV Regie: LNV
 
 Versnellingsprojecten (algemene middelen 2007–2010)
 € 35 mln1
 
 
 3) Westelijke Veenweiden
 Vakministerie: LNV Regie: LNV 
 
 Nota Ruimte
2010–2014
 € 113 mln2
 
 
 Greenports 
 
 
 
 
 
 
 1) Rondweg Boskoop 
 Vakministerie: LNV Regie: Gemeente Boskoop
 
 (ILG 2007–2013) 
 € 10 mln 
 
 
 Motie Dittrich
 Vakministerie: LNV Regie: Groene Hartprovincies 
 XIV
 
 
 
 
 1) Recreatie om de Stad (RodS) 
 
 
 24.13 (ILG 2007–2009) 
 € 9 mln 
 
 
 2) Nationaal landschap Groene
Hart 
 
 
 24.23 (ILG2007–2009) 
 € 9 mln 
 
 
 Afronden gebiedsuitwerking Oude Rijnzone
 Vakministerie: VROM Regie: Zuid-Holland 
 
 Nota Ruimte 2010–2014 Motie Van Heugten 
 € 17,5 mln € 12,5 mln
 
 
 Synergieprojecten stroomgebiedsbeheerplannen 
 Vakministerie: LNV Regie: Groene Hartprovincies 
 XIV 
 27.11 (ILG2007–2013 &
2014–2015) 
 € 4,3
mln 
 
 
 Gebiedsontwikkeling Schaalsprong (Groene Uitweg) 
 Vakministerie: V&W Regie: Noord
Holland 
 
 FES-middelen Noordvleugel (beschikbaarheid afh. Besluit A6-A9) 
 € 83 mln 
 
 
 A) Infrastructuur: A12 en Rijn Gouwelijn Oost 
 Vakministerie: V&W Regie: V&W 
 XII 
 
 
 
 
 1) Voorbereiden uitvoeringsbesluit Rijn-Gouwe-Lijn
Oost 
 
 
 
 € 148 mln 
 
 
 2) A12 Utrecht – West, benutting: aansluitingen
Woerden-Linschoten en Woerden-Harmelen
 
 
 
 € 51 mln 
 
 
 3) project A12 Woerden-knpt. Oudenrijn (ZSM2) 
 
 
 
 € 22 mln 
 
 
 B) Den Haag-Gouda benutting ZSM-I A12 (4 deelprojecten) 
 Vakministerie: V&W Regie: V&W
 XII 
 
 € 236 mln 
 
 
 1) A12 Zoetermeer-Gouda (buiten Groene Hart) 
 
 
 
 
 
 
 2) A12 Woerden-Gouda 
 
 
 
 
 
 
 3) A12 Gouda-Woerden: 36 mln euro. Status: studiefase.
Tussen startnotitie en OTB. 
 
 
 
 
 
 
 4) A12/A20 knooppunt Gouwe (buiten Groene Hart) 
 
 
 
 
 
 
 C) A2 Holendrecht-Oudenrijn (deel buiten Groene Hart) 
 Vakministerie: V&W Regie: V&W 
 XII 
 Infrafonds 
 € 1 325
mln
 
 
 
 
 
 1 Hiervan heeft € 27,5 mln. betrekking op Veenweiden
binnen het Groene Hart
 
 2 Hiervan heeft € 97,2 mln. betrekking op Veenweiden
binnen het Groene Hart
 25 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
 Algemene beleidsdoelstelling
 Veilig voedsel voor de consument
 Uitgangspunt is dat producenten primair verantwoordelijk zijn voor het
produceren van veilig voedsel. Zij doen dat op basis van normen en kaders
die door de overheid worden vastgesteld en die goeddeels hun grondslag vinden
in Europese en internationale regelgeving. Naast normstelling is toezicht
op de naleving een belangrijk element. De overheid controleert via uitvoering
door de VWA op transparante en consequente wijze. Op het gebied van voedselveiligheid
wordt nauw samengewerkt tussen de ministeries van LNV en VWS om optimale synergie
te behalen. LNV is verantwoordelijk voor het beleid rond de vleeskeuring,
de goedkeuring van hygiënecodes voor bedrijven in de primaire sector,
het diergeneesmiddelenbeleid en het beleid rond diervoeders en dierlijke producten
die niet voor humane consumptie zijn bestemd, inclusief destructie van dierlijk
afval. Het streven is om het huidige niveau van bescherming te handhaven onder
optimalisatie van de instrumenten en regelingen die daartoe zijn ontwikkeld.
In 2010 zal de nadruk daarbij liggen op de risico’s van het gebruik
van nieuwe technologieën, het terugdringen van antibioticagebruik in
de veehouderij en de uitwerking van het in 2009 geformuleerde diergeneesmiddelenbeleid.
De indicator, mate van vertrouwen van consumenten in voedsel, staat in de
Beleidsagenda bij doelstelling 22.
 Bewuste consument is goed geïnformeerd over voedselkwaliteit
 De consument is het sluitstuk van de keten. Om een verantwoorde keuze
te kunnen maken moet de consument over voldoende informatie beschikken, bewust
zijn van de gevolgen van zijn keuze en over keuzemogelijkheden beschikken.
De keten zal samen met de overheid de consument de mogelijkheid moeten bieden
om op eenvoudige wijze een duurzame en gezonde keuze te kunnen maken.
 Door de bewustwording bij consumenten te vergroten, kunnen ze meer oog
krijgen voor kwaliteit. LNV zet hiervoor instrumenten en campagnes in die
speciaal gericht zijn op kansrijke of belangrijke doelgroepen. Een belangrijke
doelgroep daarbij is de jeugd onder het motto: «Jong geleerd is oud
gedaan». Vooral kinderen en jongeren kunnen leren om bewust om te gaan
met wat ze eten en wat voor effect dat heeft op hun gezondheid en op de «Foodprint».
De bedoeling daarvan is dat ze nu en in de toekomst kiezen voor duurzamer
en gezond voedsel.
 Bijdrage aan discussie over consumptie dierlijke eiwitten
 Het interdepartementale programma «duurzame voedselsystemen»
(LNV, VROM en OS) geeft uitvoering aan het Kabinetsthema «Biodiversiteit,
Voedsel en Vlees» en richt zich op de Nederlandse bijdrage aan één
van de belangrijkste duurzaamheiduitdagingen van het mondiale voedselsysteem,
het zgn. «eiwitvraagstuk». In de komende decennia neemt de wereldbevolking
toe en verschuift het voedselpatroon van plantaardige naar dierlijke eiwitten.
Daarmee neemt de druk op het mondiale ecosysteem toe.
 Maatschappelijk verantwoord geproduceerd aanbod van voedsel
 Alleen consumenten informeren en bewustmaken is niet voldoende; consumenten
moeten door hun omgeving verleid worden goed eten te kopen of anders gezegd,
duurzaam te consumeren. Om dat te bewerkstelligen is er voldoende herkenbaar
aanbod nodig dat de keuze voor consumenten kan vergemakkelijken.
 
 Verduurzaming vraagt om gedeelde ambities en de wil van verschillende
ketenpartijen om doelen en mijlpalen vast te stellen. Maar om die stappen
binnen de afzonderlijke ketens voort te kunnen zetten, is het nodig om leidende
principes voor verduurzaming in relatie tot eten op te stellen. Er is een
proces van verduurzaming aan de gang zonder eenduidigheid over wat we daaronder
verstaan en waar we naar toe willen. Dat kan de voortgang in het proces van
verduurzaming belemmeren en creëert verwarring bij de consumenten.
 Gezamenlijk invulling geven aan het begrip verduurzaming in relatie tot
goed eten is daarom van belang. Zowel voor producenten en aanbieders van eten,
als voor consumenten. Daarom wil LNV ketenpartners als branche-, consumenten-
en maatschappelijke organisaties bijeenbrengen in een platform. Het doel hiervan
is het begrip verduurzaming in relatie tot voedsel verder in te vullen. Geen
eindeloze discussies om tot strakke criteria te komen, maar meer een dialoog
over welke principes leidinggevend zijn en welke doelen we voor de langere
termijn kunnen vaststellen. LNV wil dat er algemene lijnen rondom de duurzaamheidskaders
met betrekking tot eten worden opgesteld. Deze algemene lijnen kunnen producenten
en aanbieders helpen hun koers te bepalen en mijlpalen te benoemen in het
proces van verduurzaming. En voor consumenten maak je het makkelijker keuzes
te maken. Hen bied je zo een handelingsperspectief.
 
 LNV wil kortom in het platform komen tot een overkoepelende agenda die
twee sporen combineert:
 • ambities: een praktisch spoor waarin we uitwerken welke eerste
stappen we binnen bepaalde ketens kunnen zetten om verduurzaming in relatie
tot eten vorm te geven.
 • handvatten: een inhoudelijk spoor met leidende principes om verduurzaming
in relatie tot eten gestalte te geven Het streven is om binnen de op te stellen
agenda doelstellingen op te nemen, bijvoorbeeld meerjarige opschalingsplannen
om het aanbod duurzame producten te verhogen. Daarbij wil LNV ondersteunende
activiteiten opstarten die de sector kunnen helpen om de doelstellingen te
halen, zoals het inzetten van ketenmanagers. Een belangrijk instrument in
het versnellen van verduurzaming is het ontwikkelen en opschalen van tussensegmenten.
 Handhaven diergezondheidsniveau/Vertrouwen van de EU en
handelspartners in het in Nederland geproduceerde en verhandelde voedsel wordt
behouden
 Het diergezondheidsniveau kan op een aantal manieren gedefinieerd worden.
Voor een aantal belangrijke dierziekten zijn internationale regels opgesteld
m.b.t. de vrijstatus. Op basis van OIE-regels kan een land officieel vrij
zijn van mond- en klauwzeer, runderpest en een status hebben t.a.v. BSE. Nederland
is door de OIE officieel vrij verklaard van mond- en klauwzeer en runderpest
en heeft ten aanzien van BSE de status van «controlled risk».
Daarnaast kan een land op basis van EU-regels vrij zijn van tuberculose, brucellose
bij runderen en geiten en leukose. Nederland is al sinds jaren vrij van alle
vier de genoemde ziekten. Daarnaast kan een land zich op basis van een uitroeiingsprogramma
door Europa vrij laten verklaren van een aantal ziekten, o.a. de ziekte van
Aujeszky en IBR. De Nederlandse varkensstapel is officieel vrij van de Ziekte
van Aujeszky (Nederland heeft de zgn. artikel 10 status t.a.v. de Ziekte van
Aujeszky). Er zijn geen plannen om een uitroeiingprogrammas in te stellen
voor andere ziekten. Het vrij zijn van deze ziekten zegt iets over het diergezondheidsniveau
in Nederland en is bepalend voor het vertrouwen dat andere landen
kunnen hebben in onze dierziektesituatie. Voor deze (en andere dierziekten)
worden dan ook monitoringsprogramma’s uitgevoerd om de status te behouden.
 Verantwoordelijkheid LNV
 In internationaal en Europees verband worden normen gesteld aan de voedselkwaliteit
en diergezondheid. LNV draagt namens Nederland bij aan het totstandkomen van
deze normen. Binnen de internationale kaders:
 • stelt LNV eisen en voorwaarden waarbinnen de voedselproductie kan
plaatsvinden en controleert op transparante en consequente wijze;
 • stelt LNV eisen en voorwaarden aan de preventie en «early
warning» van dierziekten met het oog op de diergezondheid, het dierenwelzijn,
het maatschappelijk draagvlak voor de dierhouderij en de gevolgen voor de
handel;
 • stimuleert LNV een gezond en duurzaam aanbod van voedingsmiddelen
door het bedrijfsleven;
 • zorgt LNV dat de consument in staat wordt gesteld om een bewuste
en duurzame keuze voor voedsel te maken.
 
 LNV is op de beleidsterreinen voedselkwaliteit en diergezondheid verantwoordelijk
voor het stellen van de (wettelijke) kaders waarbinnen producenten en consumenten
elk hun verantwoordelijkheid kunnen invullen. LNV is ook verantwoordelijk
voor de randvoorwaarden voor het toezicht op de naleving van wettelijke kaders,
het op transparante en consequente wijze controleren en het informeren van
de partijen over voedselkwaliteit en diergezondheid. In de nota «Duurzaam
voedsel» van LNV worden de doelstellingen voor het voedselbeleid beschreven
bezien vanuit het perspectief van de consument.
 Op het gebied van voedselveiligheid deelt LNV de verantwoordelijkheid
met VWS. Hier wordt nauw samengewerkt tussen de ministeries van LNV en VWS,
zodat optimale synergie behaald kan worden. LNV is verantwoordelijk voor de
vleeskeuring, de goedkeuring van de hygiënecodes voor bedrijven in de
primaire productie, het diergeneesmiddelenbeleid, diervoeders en de destructie
van dierlijk afval.
 Op het gebied van diergezondheid is LNV in geval van een uitbraak van
een bestrijdingsplichtige dierziekte verantwoordelijk voor een zo snel, effectief
mogelijke en maatschappelijk verantwoorde bestrijding van de ziekte.
 Externe factoren
 Het behalen van deze doelstelling hangt af van:
 • de naleving van het normenkader ten aanzien van voedselveiligheid,
kwaliteit, handel en diergezondheid;
 • bewustzijn en bereidheid van de consumenten, producenten en «retail»
tot een verantwoorde productie, behandeling, aankoop en bereiding van voedsel;
 • de mogelijkheid om aangifteplichtige dierziekten buiten Nederland
te houden.
 Maatschappelijk effect
 Het behalen van deze doelstelling heeft als beoogde maatschappelijke effecten
dat:
 • de consument kan beschikken over veilig voedsel;
 • het vertrouwen van consumenten in Nederland, de EU en de handelspartners
in het in Nederland geproduceerde en verhandelde voedsel wordt behouden;
 • voedsel maatschappelijk verantwoord geproduceerd wordt;
 • consumenten bij de aankoop van hun voedsel rekening houden met
de mate waarin wordt voldaan aan (maatschappelijke) eisen van dierenwelzijn,
diergezondheid, gezondheid, milieu en «fair trade»
 • dieren gezond zijn en blijven en de kosten, zowel economisch als
maatschappelijk, van uitbraken van dierziekten worden beperkt.
 Meetbare gegevens bij de algmene doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 output
 
 
 
 
 
 
 
 
 EU-OIE vrije status 
 7 
 2009 
 7 
 7
 Jaarlijkse vast-stelling 
 EU en OIE
 
 
 
 
 
 Deze indicator geeft de dierziektestatus van Nederland weer volgens de
regels van de EU en de OIE en wordt uitgedrukt in aantallen dierziekten waarvoor
een vrije status geldt. Op basis van OIE-regels kan een land officieel vrij
zijn van mond- en klauwzeer, runderpest en een status hebben t.a.v. BSE. Daarnaast
kan een land op basis van EU-regels vrij zijn van tuberculose, brucellose
bij runderen en geiten en leukose en op basis van een uitroeiingsprogramma
van o.a. de ziekte van Aujeszky en IBR.
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat
 Voedselkwaliteit en diergezondheid
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 25 Voedselkwaliteit en diergezondheid
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 138 
 107
 72 
 66 
 66 
 64 
 63 
 
 
 UITGAVEN 
 137 
 106
 72 
 67 
 66 
 64 
 63 
 
 
 Programma-uitgaven 
 46 
 47
 32 
 31 
 31 
 29 
 28 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht 
 
 
 12 
 12 
 12 
 12 
 12 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon 
 21 
 26 
 15 
 14 
 14 
 10 
 9
 
 
 25.12 Handhaven diergezondheidsniveau 
 25 
 21
 17 
 17 
 17 
 18 
 18 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 91
 59 
 40 
 36 
 35 
 35 
 35 
 
 
 25.21 Apparaat 
 6
 7 
 6 
 6 
 6 
 6 
 6 
 
 
 25.22 Baten-lastendiensten
 85 
 52 
 34 
 30 
 30 
 29 
 29 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 21
 12 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1
 
 
 
 
 Generieke blokkade op de programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon 
 – 0,6 
 
 – 0,1 
 
 
 
 
 
 25.12 Handhaven diergezondheidsniveau 
 – 0,2 
 – 1,9
 – 2,1 
 – 1,6 
 – 0,6 
 0,4 
 
 
 Totaal 
 – 0,8
 – 1,9 
 – 2,2 
 – 1,6 
 – 0,6 
 – 0,4
 
 
 
 
 
 Naar verwachting zullen de geraamde destructie uitgaven iets lager zijn
dan begroot, hiermee wordt de generieke blokkade in 2009 ingevuld.
 Vanaf 2010 kan het budget voor Identificatie en Registratie (I&R)
worden verlaagd, aangezien de investeringen voor de nieuwbouw I&R schapen/geiten
hebben plaatsgevonden en de ontwikkeling nagenoeg afgerond is.
 Grafiek budgetflexibiliteit
 
 Handhaving en uitvoering
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Dienst Regelingen 
 5 
 2 
 2 
 2 
 2 
 2
 
 
 Voedsel en Warenautoriteit 
 32 
 17 
 13 
 13 
 13
 13 
 
 
 Algemene Inspectiedienst 
 10 
 10 
 9 
 9 
 8
 8
 
 
 
 
 Dienst Regelingen
 De bijdrage aan de Dienst Regelingen (DR) betreft de uitvoering van de
identificatie en registratie van dieren (runderen, schapen en geiten en varkens),
de dierziektenbestrijding waaronder een parate crisisorganisatie en het beheer
van het Diergezondheidsfonds, beroep en bezwaarzaken samenhangend met LNV-regelgeving
en maatwerkopdrachten zoals contractbeheer met de destructor Rendac B.V.
 De werkzaamheden van uitvoering, handhaving en toezicht tijdens (dreigende)
crises worden zonodig lopende het begrotingsjaar bepaald en in beginsel als
meerwerk aan de agentschappen gegund. De kosten komen mede afhankelijk van
de afspraken in het convenant Financiering bestrijding besmettelijke dierziekten
ten laste van de LNV-begroting of de begroting van het Diergezondheidsfonds.
 Voedsel en Warenautoriteit
 De bijdrage aan de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) betreft de uitvoering
en het toezicht op het gebied van diergezondheid en dierziekten, diervoeders,
dierlijke bijproducten, levende dieren en producten, vlees, import, contaminanten
en residuën en pathogene micro-organismen. De VWA voorziet daarnaast
in onafhankelijke risicobeoordeling en risicocommunicatie, incidentenmanagement,
beleidsadvisering en de afhandeling van klachten. In 2010 wordt verder invulling
gegeven aan de totstandkoming van een divisie Dier vanuit een tijdelijke werkorganisatie,
waarin de werkzaamheden van de VWA op veterinair gebied en de daarbij behorende
ondersteuning al zijn samengevoegd.
 Naar aanleiding van de rapporten Hoekstra en Vanthemsche wordt het ingezette
verbetertraject met betrekking tot toezicht op levende dieren en levende producten
voortgezet. Voor dit traject is structureel, zo ook in 2010, 4 miljoen euro
beschikbaar. In 2010 wordt de vleeskeuring op slachterijen op onderdelen verder
ontwikkeld en zo mogelijk gemoderniseerd (met name pluimveekeuring).
 Algemene Inspectiedienst
 De bijdrage aan de Algemene Inspectiedienst (AID) betreffen de controle
en verificatie op het gebied van identificatie en registratie van runderen,
schapen en geiten, varkens en paarden, vervoer van dieren, diergeneesmiddelen,
hormonen, diervoeders, vlees, dierlijke bijproducten en destructie, traceerbaarheid
en hygiëne. De AID verzorgt tevens beleidsadvisering en handhavingscommunicatie
hierover. Opsporingsactiviteiten van de AID voor voedselkwaliteit en diergezondheid
worden verantwoord op beleidsartikel 29 Algemeen.
 Kennis en onderzoek
 In onderstaande tabel zijn de kennis- en onderzoeksmiddelen opgenomen,
welke op artikel 26 (kennis en innovatie) budgettair zijn verwerkt, maar betrekking
hebben op de algemene doelstelling van artikel 25.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 DLOonderzoeksprogramma’s Voedselkwaliteit-
en veiligheid, diergezondheid 
 6 
 4 
 4 
 4 
 4 
 4
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 DLO wettelijke onderzoekstaken
 
 
 
 
 
 
 
 
 • Voedselveiligheid
 12 
 12 
 12 
 12 
 12 
 12
 
 
 • Diergezondheid 
 11 
 11 
 11 
 11
 11 
 11 
 
 
 • Niet DLO onderzoeksprogramma’s
VD 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1
 
 
 
 
 Diergezondheidsfonds
 In onderstaande tabel is het budgettaire belang weergegeven van de middelen
vanuit het Diergezondheidsfonds.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Uitgaven 
 40,7 
 29,8 
 8,7 
 8,7 
 8,7 
 8,7
 8,7 
 
 
 Ontvangsten 
 32,7 
 11,0 
 8,7 
 8,7 
 8,7
 8,7 
 8,7
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ambtelijk Personeel Directie Voedsel, Dier en Consument 
 4 916
 
 
 Ambtelijk Personeel RDA 
 241 
 
 
 Materieel 
 929 
 
 
 Overig apparaat 
 179 
 
 
 Totaal 
 6 265
 
 
 
 
 Ontvangsten 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Uitvoering I&R 
 600 
 
 
 BSE-laboratoria 
 430
 
 
 Overig 
 217 
 
 
 Totaal 
 1 247
 
 
 
 
 Budgettair belang buiten de LNV begroting
 EU-maatregelen
 In onderstaande tabel is het budgettaire belang weergegeven van de middelen
vanuit de EU.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 BSE/TSE testkosten 
 4,1 
 3,5 
 2,5 
 2,5 
 2,5 
 2,5
 2,5
 
 
 
 
 
 TSE («transmissible» of overdraagbare spongiforme encefalopathieën)
is de verzamelnaam voor de ziekten BSE bij runderen, Scrapie bij schapen en
geiten en CWD bij herten en hertachtigen. Het genoemde bedrag heeft de status
van aanvraag bij de EU (22-04-2009). De EU-bijdrage komt ten goede aan meerdere
partijen, niet alleen de rijksoverheid. Vooral het aantal te testen schapen
en geiten is aan verandering onderhevig en kan aanleiding zijn voor lagere
aanvragen na 2009.
 25.11 Bevorderen kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod
en consumptiepatroon
 Motivering
 Het voedselkwaliteitsbeleid van LNV richt zich op het brede spectrum van
waarden dat verbonden is met de productie en de consumptie van voedsel. LNV
wil niet alleen een hoog voedselveiligheidsniveau behouden, maar ook bevorderen
dat andere kwaliteitsaspecten worden geïntegreerd in de voedselkolom.
Hierbij betrekt LNV niet alleen de ketenpartijen, maar ook de consumenten
die zich bewust moeten zijn van het belang van een zorgvuldige voedselbehandeling
en -bereiding voor de veiligheid van hun voedsel. Daarnaast streeft LNV ernaar
om de voedingsgewoonten van consumenten, de jeugd in het bijzonder, te verbeteren.
Om dit te bereiken richt de beleidsinzet zich met name op:
 Bedrijven hebben veilig produceren systematisch gewaarborgd
 Bevorderen dat bedrijven gebruik maken van systemen, die borgen dat de
normen en voorwaarden voor veilige productie worden toegepast bij de productie.
De toepassing van dergelijke systemen biedt goede waarborgen voor de productie
van veilige levensmiddelen.
 Het gebruik maken van dergelijke systemen biedt de overheid de mogelijkheid
om vernieuwingen door te voeren in de wijze waarop toezicht en controle wordt
uitgeoefend in de keten van voedselproductie. De verantwoordelijkheid van
de overheid ligt hier vooral op het vernieuwen van toezichts- en controlesystematiek.
 Het gebruik van antibiotica in de dierhouderij wordt verminderd
 Het beleid dat is ontwikkeld om het antibioticagebruik in de dierhouderij
terug te dringen blijft actueel. Het antibioticagebruik bij dieren bevordert
de resistentieontwikkeling van bacteriën, zoals diergerelateerde MRSA
heeft laten zien. De relatie met de diergezondheid, de gezondheid van boeren
en de volksgezondheid maakt een effectieve aanpak urgent. De in 2008 ingezette
beleidslijn, zoals in diverse brieven aan de Kamer verwoord, moet zijn vruchten
gaan afwerpen. Het ontwikkelen van een registratiesysteem van antibioticagebruik
is hierin een speerpunt.
 Er is veel onderzoek ingezet op allerlei aspecten van antibioticagebruik
en resistentieontwikkeling. De verwachting is dat veel resultaten in de loop
van 2009 bekend zullen worden. Dan zal worden geëvalueerd wat dat voor
het ingezette beleid betekent.
 Heldere en transparante informatievoorziening over voedselkwaliteit
 De vraag van consumenten naar duurzaam voedsel kan vergroot worden als
het aanbod herkenbaar is voor de consument. Die herkenbaarheid kan beter.
LNV wil daarom werken aan een gerichte informatievoorziening van de consument.
LNV gaat zich enerzijds richten op de eenduidigheid en toegankelijkheid van
de informatie op het product en anderzijds op de versterking van de positie
van de consument.
 Op nationaal niveau wordt ingezet op het eenduidiger en toegankelijker
maken van de informatie van keurmerken, o.a. via de informatievoorziening
van het Voedingscentrum en initiatieven zoals de Consuwijzer. Deze informatie
is nu niet toereikend en is onvoldoende bekend bij consumenten.
 Naast de informatie op het product is het van belang om naar nieuwe wegen
te zoeken om consumenten te informeren. Wegen die meer aansluiten bij hun
belevingswereld. Technologische ontwikkelingen bij het schap, zoals gerichte
informatie via mobiele telefoons en informatiezuilen zijn hier voorbeelden
van.
 Binnen deze doelstelling neemt het Voedingscentrum (VCN) een belangrijke
plaats in. Het VCN heeft tot doel om op onafhankelijke wijze een verantwoord
voedingsgedrag van de Nederlandse bevolking te bevorderen. Het VCN heeft drie
kerntaken: 1) het geven van wetenschappelijk verantwoorde, eerlijke informatie
aan consumenten over kwaliteitsaspecten (gezondheid en duurzaamheid) van voedsel
en de voedselproductie en over veilige en gezonde voeding; 2) het bereiken
van een gedragsverandering die leidt tot een gezonder en veiliger eetgedrag
van de consument en/of tot concrete gezondheidswinst door actieve communicatiecampagnes
en specifieke projecten en 3) het bijdragen aan de agendering en de meningsvorming
in dat kader door wetenschap, bedrijfsleven, politiek en maatschappij. Het
zijn deze kerntaken die het VCN van grote waarde maakt voor de doelstellingen
van LNV. Het VCN heeft door de jaren heen gezag opgebouwd bij consumenten
door zijn onafhankelijkheid, betrouwbaarheid en naamsbekendheid.
 Smaaklessen
 LNV wil dat in 2012 3 000 basisscholen hun medewerking verlenen aan
de Smaaklessen. Hiertoe zet LNV samen met het ministerie van VWS in op de
programmalijn «Jeugd en Voedsel». Deze programmalijn brengt goede
voeding onder de aandacht van schoolkinderen. Er zijn smaaklessen gestart
voor kinderen van 4 tot 12 jaar. Daarnaast verkent LNV mogelijkheden om jongeren
boven de 12 jaar te bereiken. De indicator,aantal basisscholen met smaaklessen,
is opgenomen in de Beleidsagenda onder doelstelling 22.
 Terugdringen voedselverspilling in de gehele voedselketen
 LNV streeft ernaar om in 2015 de voedselverspilling in de gehele keten
met 20 procent te hebben verminderd. Daartoe richt LNV zich op drie aspecten.
Als eerste het voorkomen dat voedsel afval wordt. Dit geldt voor de gehele
keten; van productie tot en met consumptie. Dit betekent onder meer het stimuleren
van ketensamenwerking, van innovaties in productiemethoden en verbeteren van
logistieke processen en opslagmethoden. Daarnaast wil LNV de consument meer
bewust maken van zijn voedselconsumptie en zijn weggooigedrag. Een meer bewuste
consument zal anders omgaan met zijn voedsel (ander koopgedrag, andere bewaring,
anders koken en anders omgaan met restanten). Het derde aspect is een meer
optimale benutting van resten afvalstromen van voedsel. Bij voorkeur wordt
daarbij gestreefd naar het behoud of herbewerking van deze stromen als voedsel
voor menselijke consumptie.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nalevingsniveau HACCP-verplichting 
 80%
 April 2009 
 80% 
 90% 
 Jaarlijks
 VWA
 
 
 
 
 
 Betreft de gemiddelde naleving van slachterijen, uitsnijderijen en koel-
en vrieshuizen van de wettelijke plicht om een systeem te hanteren, het Hazard
Analysis and Critical Control Points system (HACCP), dat de veiligheid van
productieprocessen van levensmiddelen borgt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 25.11 Bevorderen van kwalitatief hoogwaardig voedselaanbod en
consumptiepatroon 
 21 134
 25 884 
 15 021 
 14 036 
 13 683 
 10 465 
 9 455
 
 
 – Risicomanagement 
 1 310 
 3 147 
 2 757
 2 777 
 2 778 
 1 960 
 1 160
 
 
 – Voedselveiligheid 
 2 933 
 3 212
 6 878 
 6 201 
 5 701 
 3 301 
 3 091
 
 
 – Consument, transparantie en ketenomkering 
 3 774
 4 534 
 4 534 
 4 434 
 4 534 
 4 534 
 4 534
 
 
 – Destructie 
 12 530 
 14 618
 
 
 
 
 
 
 
 – Biotechnologie 
 170
 
 422 
 194 
 240 
 240 
 240 
 
 
 – Overig
 417 
 373 
 430 
 430 
 430 
 430 
 430
 
 
 
 
 Instrumenten
 Risicomanagement
 • LNV geeft mede vorm aan, implementeert en handhaaft Europeseregelgeving voor de veiligheid van diervoeders en voedingsmiddelen
van plantaardige en dierlijke oorsprong, diergeneesmiddelen en dierlijke bijproducten.
In dit kader kunnen specifiek worden genoemd: onderzoek en monitoring zoönosen
en TSE’s, onderzoek en uitwerking van het convenant inzake antibioticumresistentie,
wijziging van de Europese verordening inzake dierlijke bijproducten en diervoeders,
ontwikkeling registratiesysteem diergeneesmiddelen en maatregelen tegen CBRN-terrorisme.
 Voedselveiligheid
 • LNV stimuleert duurzame en gezonde voedingspatronen door diverse
voedselinitiatieven te ondersteunen waaronder de Week van de Smaak.
 • De borging van de voedselveiligheid van producten bestemd voor
de EU-markt vindt o.a. plaats door middel van internationale capacity building
projecten. LNV ondersteunt hierbij eventueel in samenwerking met internationale
organisaties (EU, FAO), de verbetering van de inspectie van exportproducten.
Dit gebeurt door middel van bijvoorbeeld trainingen van inspecteurs en verbetering
van de inspectie organisatie.
 • Daarnaast vindt beleidsontwikkeling plaats op het gebied van diergeneesmiddelen.
 • Programma duurzame voedselsystemen: LNV is trekker van dit kabinetsprogramma,
VROM en OS zijn medeverantwoordelijk. Acties uit het programma zijn onder
meer: een dialoog met stakeholders die moet leiden tot een gedeelde visie
en strategie op het vraagstuk, een gerichte internationale agendering van
het vraagstuk bij de FAO en de EU vanuit een brede coalitie, het inzetten
van moderne media om burgers te betrekken bij de dialoog en hen te stimuleren
tot een duurzamere eiwitconsumptie en het stimuleren van innovaties in de
keten gericht op de ontwikkeling van duurzame alternatieven voor dierlijke
eiwitten. Daarnaast wordt een kennisagenda ontwikkeld door middel van gericht
onderzoek en wordt gewerkt aan het versterken van de (inter)nationale kennisnetwerken.
 • Platform Verduurzaming voedsel: LNV brengt partijen met trekkracht
in de agrofoodsector bijeen in een platform en verkent met hen hoe aan duurzame
consumptie en productie vorm kan worden gegeven. LNV zet hiertoe ter ondersteuning
onder meer ketenmanagers in.
 Consument, transparantie en ketenomkering
 • LNV verstrekt subsidies aan het Voedingscentrum Nederland en aan
de Consumentenbond, ten behoeve van voorlichting, communicatie en educatie
aan consumenten.
 • Smaaklessen op basisscholen moeten er aan bijdragen dat de jeugd
bewust omgaat met voedsel.
 • Er worden themabijeenkomsten verzorgd met het Consumentenplatform
om de wensen van de consument in kaart te brengen.
 • LNV levert een bijdrage aan onderzoek naar risico’s en kansen
bij nanotechnologie.
 Destructie
 • LNV subsidieert de destructieuitgaven (overheidsbijdrage) voor
het transport en de verwerking van kadavers. Vanaf 2010 is hiervoor geen post
meer opgenomen, omdat LNV de kosten volledig ten laste van het bedrijfsleven
brengt.
 Biotechnologie
 • Moderne biotechnologie kan bijdragen aan duurzame landbouw, een
beter milieu en volksgezondheid. In dit kader stimuleert LNV onderzoek door
o.a. financiële bijdragen te verlenen aan de ontwikkeling van een sociaal-economisch
beoordelingskader voor de teelt van genetisch gemodificeerde gewassen, het
Technologisch Top Instituut Groene Genetica, het Netherlands Genomics Initiative
(NGI) en de ontwikkeling van een genetisch gemodificeerde aardappel met resistentie
tegen de aardappelziekte. In de onderzoeksprogramma’s wordt veel aandacht
besteed aan communicatie.
 Overig
 Financiering CVI voor erkenning van en toezicht op private laboratoria
die BSE testen mogen uitvoeren. De private laboratoria betalen voor de erkenning
(zie toelichting op de ontvangsten).
 
 Daarbij zet LNV de volgende generieke instrumenten in voor het bereiken
van de doelstelling:
 Wet- en regelgeving
 LNV zet hierbij de Europese wet- en regelgeving op het gebied van voedselen
diervoederveiligheid (een deel van het Hygiënepakket) en diergeneesmiddelen
in, de Destructiewet, de Kaderwet Diervoeders, de Diergeneesmiddelenwet, de
Gezondheids- en welzijnswet voor Dieren, de Landbouwwet, de Wet uitoefening
Diergeneeskunde en Regeling vleeskeuring.
 Uitvoering, handhaving en toezicht
 Dit behelst onder andere de keuring van dierlijke (bij)producten, crisismanagement,
terrorismebestrijding; handhaving en toezicht wet- en regelgeving.
 25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
 Motivering
 Het diergezondheidsbeleid is gericht op het gezond houden van de Nederlandse
veestapel en in het bijzonder het voorkomen van uitbraken van aangifteplichtige
dierziekten. Indien zich een uitbraak voordoet, spant LNV zich ervoor in om
de gevolgen op maatschappelijk en economisch vlak (met name de handel) zo
beperkt mogelijk te houden en rekening te houden met de ethische en dierenwelzijnsaspecten
van de bestrijding. Ook de mogelijke gevolgen van dierziekten voor de volksgezondheid
worden in ogenschouw genomen. Om dit te bereiken richt de beleidsinzet zich
met name op:
 Nederland is voorbereid op dierziekte-uitbraken
 Ondanks diverse preventieve maatregelen van overheid en bedrijfsleven
kan een dierziekte-uitbraak nooit geheel worden uitgesloten. Bij een dierziekte-uitbraak
is het beleid erop gericht de gevolgen zoveel mogelijk te beperken en de volksgezondheid
te beschermen tegen eventuele risico’s die met een dierziekte verband
houden. De LNV-inzet is in dit verband erop gericht om ervoor te zorgen dat
de LNV crisisorganisatie goed is voorbereid. Daartoe worden de crisisdraaiboeken
regelmatig geactualiseerd en vinden er, naast respons op daadwerkelijke crises(dreiging),
regelmatig oefeningen en trainingen plaats. Bij deze activiteiten worden diverse
maatschappelijke organisaties nauw betrokken, mede ter versterking van het
draagvlak voor te nemen maatregelen in crisissituaties. De laatste jaren worden
we steeds vaker geconfronteerd met nieuwe dierziekten die ook
risico’s met zich brengen voor de volksgezondheid. Samen met het ministerie
van VWS treft LNV maatregelen om de samenwerking tussen betrokken veterinaire
en humane beleidsinstanties bij de bestrijding van een zoönose te versterken.
 Omdat een dierziekte-uitbraak en andere calamiteiten zich niet aan landsgrenzen
houden en de gevolgen voor de samenleving zeer groot kunnen zijn, is het tot
stand brengen van goede internationale samenwerking van groot belang. Samen
met België en Luxemburg wordt een grensoverschrijdende dierziekte-oefening
voorbereid die in voorjaar 2010 zal plaatsvinden.
 Mede gelet op de ontwikkelingen in het diergezondheidsbeleid, zullen in
overleg met de sector in het najaar van 2009 nadere afspraken worden gemaakt
over de verdeling van de kosten voor bewaking en bestrijding van dierziekten,
opdat in 2010 een herzien convenant «Financiering bestrijding besmettelijke
dierziekten» kan worden vastgesteld.
 Nederland is voorbereid op CBRN-terrorisme
 Voor het LNV-beleidsterrein is met name de dreiging van aanslagen met
chemische, biologische, radiologische of nucleaire (CBRN) middelen van belang.
Hoewel de kans op een dergelijke aanslag «laag» is, is de impact
hiervan groot. Gezien de disproportionele effecten die een CBRN-aanslag binnen
de agrosector teweeg kan brengen is een gecoördineerde inspanning gericht
op het minimaliseren van de kans op CBRN-terrorisme noodzakelijk. LNV neemt
bij het voorbereiden op dergelijk terrorisme zelfstandig actie, maar is daarbij
een integraal onderdeel van de rijksoverheid. Binnen het eigen beleidsterrein
richt LNV zich op het verhogen van de security bij risicovolle onderzoeksinstellingen
op het LNV-domein ter voorkoming van aanslagen en het misbruiken van CBRN-agentia
en -kennis. Tevens wordt het «systeem» agrosector bezien op zijn
weerstandvermogen tegen opzettelijke verspreiding van dier- en plantenziekten
en het in gevaar brengen van de voedselproductie. Interdepartementaal neemt «Bio-security»
een belangrijke plaats in binnen het CBRN-security dossier. Onderwerpen als
regelgeving, voorschriften voor het werken met risicovolle biologische agentia
en de eisen te stellen aan de instellingen die ermee werken worden in één
dossier uitgewerkt. Internationaal blijft LNV zijn positie innemen in het
EU Biopreparedness traject.
 Risicogebaseerd preventiebeleid door sector in overleg
met de overheid
 Preventieve maatregelen worden deels genomen op eigen initiatief van houders
en deels opgelegd door de overheid. De houders van dieren (professioneel en
hobby, primaire bedrijven, maar ook handelaren en transporteurs) zijn zelf
verantwoordelijk voor de gezondheid van hun dieren en moeten daarom maatregelen
nemen om te voorkomen dat hun dieren ziek worden. Met name in sectoren waar
preventieve maatregelen een directe relatie hebben met de bedrijfsresultaten,
bijvoorbeeld in de intensieve veehouderij, zijn strenge hygiënemaatregelen
een vanzelfsprekend onderdeel van de bedrijfsvoering. Daar waar een dergelijke
directe relatie ontbreekt, zoals in de schapenhouderij of veehandel, zijn
geen of weinig spontane initiatieven op het gebied van preventie. Daarom neemt
ook de overheid maatregelen waarmee de insleep en verspreiding van dierziekten
wordt verhinderd. Deze zijn gericht op zeer besmettelijke dierziekten en betreffen
onder meer regels voor vaccinatie, certificeringvoorwaarden bij vervoer van
dieren en producten tussen verschillende landen, regels voor het reinigen
en ontsmetten van veewagens, regels voor het verzamelen van dieren en de identificatie
en registratie van dieren.
 Meetbare gegevens bij operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Output
 
 
 1. «early warning»bestrijdingsplichtige ziekten 
 20 
 2005 
 4 
 4 
 2010 
 Evaluatie
 
 
 2. Vaccinbanken 
 2 
 2006 
 3 
 3 
 2010 
 LNV
 
 
 3. Aantal beleidsdraaiboeken voor bestrijdingsplichtige ziekten
en voedselkwaliteit
 5
 2005
 12
 12
 2010
 LNV
 
 
 4. Aantal internationale «capacity building» projecten
dierziektebestrijding 
 2 
 2007 
 4 
 4
 2010
 LNV
 
 
 
 
 
 1. Deze indicator duidt het aantal dagen tussen besmetting (vermeerderd
met de ziekteafhankelijke incubatieperiode) en ontdekking. Het zo snel mogelijk
ontdekken van een uitbraak van een bestrijdingsplichtige dierziekte is van
groot belang om de ziekte snel en efficiënt te kunnen bestrijden. Daarbij
is het noodzakelijk dat de houder van het dier eventuele verdachte verschijnselen
snel meldt.
 2. Bij de bestrijding van dierziekten kan het instrument noodvaccinatie
van grote waarde zijn. Om zo snel mogelijk met vaccineren te kunnen beginnen
moet er vaccin beschikbaar zijn. Deze beschikbaarheid van vaccin voor een
bepaalde ziekte scharen we onder de indicator vaccinbank.
 3. Door de inspanningen van de afgelopen jaren is inmiddels een groot
aantal beleidsdraaiboeken op het gebied van de bestrijdingsplichtige dierziekten
(onder andere AI, MKZ en KVP) en voedselveiligheid (onder andere diervoeders)
opgesteld. In de loop van 2009 zullen naar verwachting de laatste beleidsdraaiboeken
kunnen worden vastgesteld. Vanaf dat moment zal vooral sprake zijn van onderhoud
teneinde de draaiboeken up-to-date te houden. Overigens zal Nederland in casu
LNV zich blijven voorbereiden op nieuw opkomende dier- en infectieziekten,
waarvoor zonodig nieuwe draaiboeken worden ontwikkeld.
 4. Deze internationale «capacity building» projecten zijn
gericht op een brongerichte dierziektenbestrijding waardoor ook het uitbraakrisico
binnen de eigen landsgrenzen afneemt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 25.12 Handhaven diergezondheidsniveau
 24 663 
 20 967 
 17 068 
 16 758 
 17 266 
 18 266
 18 466 
 
 
 – Preventieve diergezondheid 
 261
 250 
 250 
 250 
 250 
 250 
 250
 
 
 – Identificatie en registratie 
 307 
 232 
 1 460
 1 460 
 1 460 
 1 460 
 1 460 
 
 
 – Monitoring, «early warning» en bewaking 
 4 771 
 6 200 
 4 999
 4 790 
 5 090 
 5 190 
 5 190 
 
 
 – Handhaving veterinaire veiligheid 
 2 700 
 3 800 
 2 538 
 2 438
 2 438 
 3 038 
 3 238 
 
 
 – Crisisorganisatie en -management 
 15 358 
 7 956 
 7 821 
 7 820 
 8 028
 8 328 
 8 328 
 
 
 – Overig (BSE,
BTW varkenspest, Vogelpest, schikking
fokverbod KVP, overig)
 1 266 
 2 529 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instrumenten
 Preventieve diergezondheid
 Voorlichting en communicatie vormen een belangrijk aandachtspunt voor
LNV bij de bestrijding en preventie van dierziekten en diergezondheid, inclusief
de hobbydierhouderij.
 • Het identificeren, agenderen en problematiseren van de gevolgen
van de structuur van de Nederlandse veehouderij voor de preventie en bestrijding
van dierziekten is een taak van LNV. Hierbij blijft LNV voor het naleven van
preventieregels zoeken naar de aansluiting bij het eigen initiatief van de
sector t.a.v. bedrijfsgebonden ziekten.
 • In het kader van de preventieve diergezondheid initieert LNV (innovatief)
onderzoek over de gevolgen van klimaatswijziging in relatie tot opkomende
dierziekten, met name die dierziekten die ook gevolgen voor de mens kunnen
hebben.
 Identificatie en registratie
 Implementatie van en voorlichting over nieuwe EU-regelgeving m.b.t. I&R
van schapen en geiten en nieuwbouw van een centrale database voor schapen
en geiten (m.i.v. 1 januari 2010 dienen alle schapen en geiten te zijn voorzien
van elektronische identificatiemiddelen. Daarnaast dient in de registratie,
naast andere gegevens, de individuele identificatiecode van een dier te worden
vermeld).
 Monitoring, «early warning» en bewaking
 • Van groot belang is het tijdig signaleren van een besmetting. Dit
gebeurt o.a. door onderzoek en monitoring van dierziekten als scrapie, Bluetongue
en BSE. Financiering vindt met name plaats via een LNV-bijdrage aan het Diergezondheidsfonds
(DGF).
 Handhaving veterinaire veiligheid
 • Eveneens worden in het kader van het tijdig signaleren van een
besmetting bewakingsprogramma’s uitgevoerd zoals brucella melitensis,
KVP, MKZ en AI. Financiering vindt met name plaats via een LNV-bijdrage aan
het DGF.
 Crisisorganisatie
 • LNV organiseert paraatheidsoefeningen om de crisisorganisatie van
dierziekte en voedselveiligheid bekwaam te houden. Hiertoe behoren ook oefeningen
en het formuleren van een beleidsstrategie met betrekking tot chemisch biologisch,
radiologisch en nucleair (CBRN) terrorisme.
 • Onderzoek en stimulering van vaccinproductie en het voorraadbeheer
van vaccins.
 • Onderdeel van de crisisorganisatie van dierziekte en voedselveiligheid
betreft het opstellen en actualiseren van beleidsdraaiboeken.
 
 Daarbij zet LNV de volgende generieke instrumenten in voor het bereiken
van de doelstelling:
 Wet- en regelgeving
 LNV zet hierbij de Europese wet- en regelgeving op het gebied van diergezondheid
en dierziektenbestrijding in en de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren.
 Uitvoering, handhaving en toezicht
 Betreft onder andere management van dierziektencrises.
 Internationale samenwerking en diplomatie
 Betreft onder andere beïnvloeding binnen EU- en OIE-verband, internationale «capacity
building» projecten, technische assistentie en ondersteuning, waaronder
het AI Indonesië project met medefinanciering van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD/OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
 25
 2008
 2009
 
 
 
 Voedselkwaliteit en Diergezondheid
 25
 2013
 2014 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Beleid ter vermindering van antibioticagebruik
 25.11
 2011
 2011 
 
 
 
 Voedingscentrum
Nederland
 25.11
 2012
 2012 
 
 
 
 Effect Smaaklessen
 25.11
 2010
 2010 
 
 
 
 Staat van
het Dier (NAD)
 25.12
 2009
 2009 
 
 
 
 Communicatie
tussen overheid en hobbydierhouders (NAD)
 25.12
 2010
 2011 
 
 
 
 Regeling
Preventie (o.a. handhaving en kwaliteitssystemen) (NAD)
 25.12
 2012
 2013 
 
 
 
 Nieuwe preventieregelgeving
(NAD)
 25.12
 2012
 2013 
 
 
 
 Bewustwording
hobbydierhouders van risico’s diergezondheid (NAD)
 25.12
 2014
 2015
 
 
 
 Grensoverschrijdende
dierziekteoefening in Beneluxverband
 25.12
 2010
 2010 
 
 
 
 Nederlands-Duitse
grensoverschrijdende dierziekteoefening
 25.12
 2012
 2012
 
 
 
 
 
 • De beleidsdoorlichting Voedselkwaliteit en Diergezondheid is 29
april 2009 naar de Tweede Kamer (TK 31 104 nr.2) gestuurd en in het kader
van het jaarverslag 2009 besproken.
 • Er worden vier evaluaties op het gebied van de Nationale Agenda
Diergezondheid (NAD) uitgevoerd. In februari 2010 verschijnt de eerste «Staat
van het Dier». Dit is een monitoringsrapportage waarin het niveau van
dierenwelzijn en diergezondheid van gehouden dieren in Nederland wordt beschreven.
Dit in het perspectief van de in de Nota Dierenwelzijn en Nationale Agenda
Diergezondheid geformuleerde doelen.
 26 Kennis en Innovatie
 Algemene beleidsdoelstelling
 LNV streeft naar:
 • State of the art van beleid en praktijk wordt uitgedrukt in en
ondersteund door groen onderwijs
 • Culturele diversiteit benutten en bedienen
 • Een goed functionerend systeem van groen onderwijsinstellingen
 • Realiseren basiskennis bevolking t.a.v. voedsel en groene leefomgeving
 • Een goed functionerend hoogwaardig internationaal kenniscentrum
voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte
 • Kennisverspreiding gericht op duurzame ontwikkeling in ontwikkelingslanden.
 • Kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken
 • Kennisverspreiding naar maatschappelijke partijen
 • Publiek-private interactie met betrekking tot kennis en innovatie
 • Verhogen innovatievermogen bedrijven
 • Toepassing van kennis in innovatieve producten, processen en systemen
ten behoeve van duurzame ontwikkeling
 Omschrijving
 State of the art van beleid en praktijk wordt uitgedrukt
in en ondersteund door groen onderwijs
 Als onderdeel van de kennisinfrastructuur bekostigt LNV de instellingen
voor groen vmbo, mbo, hbo en wo. Ieder van deze instellingen heeft de opdracht
(en kans) om, boven haar kerntaak als onderwijsinstelling binnen het algemene
onderwijsbestel, een bijdrage te leveren aan kennisverspreiding en personeelsvoorziening
voor de groene sector. In het kader van deze opdracht werken de instellingen
samen in de Groene Kenniscoöperatie. In dat samenwerkingsverband programmeren
zij gezamenlijke activiteiten om beter aan te sluiten op de kennisvraag en
arbeidsbehoeften vanuit de sector. De ontwikkeling van competentiegericht
beroepsonderwijs sluit hierop aan. In de Kaderbrief kennisverspreiding en
Innovatie groen onderwijs 2009 heeft de minister van LNV aangegeven wat zij
daarbij van de groene kennisinstellingen verwacht op de thema’s Groene
economie, Voedsel en consument, Natuur, landschap en vitaal platteland en
Groene educatie en maatschappelijke stages.
 Culturele diversiteit benutten en bedienen
 De Nederlandse samenleving is steeds minder monocultureel te noemen. Met
name onder jongeren zijn vele verschillende culturen te vinden. Zo lijkt er
een toenemend verschil te bestaan tussen grootstedelijke en plattelandsculturen,
maar ook binnen deze groepen is er sprake van een groot aantal subculturen.
Het groene onderwijs wil voor alle jongeren in Nederland een interessant aanbod
realiseren. Dit opdat iedereen basiskennis verwerft, verschillende achtergronden
worden benut en de toekomstige arbeidsmarkt blijvend voorzien wordt van voldoende
en uitstekend opgeleide jongeren die de kansen die de veranderende samenleving
biedt op waarde kunnen schatten. LNV faciliteert het door het groen onderwijs
zelf ontwikkelde Actieplan Kies Kleur in Groen.
 Een goed functionerend systeem van groen onderwijsinstellingen
 Het groen onderwijs vormt een landelijk dekkend netwerk. Dit bestaat uit
Wageningen Universiteit (WU), hogere agrarische scholen, agrarische opleidingscentra
(vmbo en mbo) en groen vmbo verzorgd als afdeling binnen een aantal scholengemeenschappen.
De groene instellingen functioneren binnen het wettelijk stelsel dat voor
het hele onderwijs geldt. Ze zijn relatief klein en, met uitzondering van
WU, gespreid over een groot gebied. LNV wil, middels toekomstverkenningen
en scenariobeschrijvingen, een visie ontwikkelen over de verbreding van het
domein Landbouw en Natuurlijke Omgeving en de inhoud van het groene onderwijs.
De minister van LNV wil haar visie, strategie en beleid samen met het groene
onderwijs ontwikkelen en verwoorden in een beleidsbrief aan de Tweede Kamer.
LNV ondersteunt de instellingen om een hoog kwaliteitsniveau te bieden. Scholing,
doorstroom en het verminderen van het aantal voortijdige schoolverlaters vragen
om een gezamenlijke inzet van EZ, OCW en LNV. Op basis van afspraken in het
Coalitieakkoord is geld beschikbaar gekomen om te investeren in de kwaliteit
van het onderwijs.
 Realiseren basiskennis bevolking t.a.v. voedsel en groene
leefomgeving
 Natuur- en milieueducatie is van oudsher een belangrijk kanaal om basiskennis
over groen onder de aandacht te brengen. Het nieuwe NME-beleid omvat naast
het ontwikkelen van liefde voor de natuur en zorg voor het milieu ook thema’s
als dierenwelzijn en voeding. Met provincies en gemeenten worden meerjarige
bestuurlijke afspraken gemaakt over doelen en financiering. Smaaklessen op
basisscholen hebben tot doel jongeren al vroeg te interesseren voor voedsel
en smaak. Voor jongeren in het voortgezet onderwijs worden groene maatschappelijke
stages gerealiseerd op het gebied van natuur- en landschapsbeheer, voedselkwaliteit,
diergezondheid en zorgen educatieboerderijen.
 Een goed functionerend hoogwaardig internationaal kenniscentrum
voor het agrofoodcomplex en de groene ruimte
 In de vorm van Wageningen Universiteit en Researchcentrum is er een internationaal
hoogwaardig kenniscentrum ter ondersteuning van het agrofoodcomplex, actoren
in de groene ruimte en het LNV-beleid. De groene kennisinfrastructuur is georganiseerd
rondom thema’s als duurzame landbouw, natuurkwaliteit, gezonde voeding
en ontwikkelingssamenwerking. Om deze kern fungeert een netwerk van nationale
en internationale partners. Van belang is de interactie tussen maatschappij,
beleid en kennisinstellingen waarbij vraagsturing en doelgroepgerichte benadering
kernbegrippen zijn.
 Kennisverspreiding gericht op duurzame ontwikkeling in
ontwikkelingslanden
 Als gevolg van de mondiale voedselschaarste spelen landbouwprojecten een
steeds grotere rol bij ontwikkelingssamenwerking. Daarnaast is het uit het
oogpunt van bescherming van de biodiversiteit van groot belang dat een duurzame
ketenontwikkeling wordt gerealiseerd. Internationale onderzoeksprojecten richten
zich specifiek op deze problematiek om armoede en honger uit te bannen en
natuur en milieu te beschermen. LNV stimuleert naast onderzoekssamenwerking
de samenwerking van de groene onderwijsinstellingen met buitenlandse onderwijsinstellingen
onder meer in ontwikkelingslanden. Deze samenwerking draagt ook bij aan de
internationale oriëntatie van docenten en studenten.
 Kennisontwikkeling voor maatschappelijke vraagstukken
 LNV investeert in kennisontwikkeling voor actuele maatschappelijke vraagstukken
(dierenwelzijn, groene economie, klimaat), kennis voor toekomstige vraagstukken
op terrein van vernieuwingen en innovaties (kennisbasisonderzoek) en onderzoek
in kader van wettelijke onderzoekstaken. Door middel van Kenniskamers Agrocluster,
Voeding & Consument, en Natuur & Landschap formuleren prominenten
uit het (agrofood)bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke
organisaties en overheid de Strategische Kennis en Innovatie Agenda’s
(SKIA) voor de lange termijn.
 Kennisverspreiding naar maatschappelijke partijen
 Met kennisverspreidingsprojecten waarbij een belangrijke rol wordt toebedeeld
aan het onderwijs zet LNV in op een betere ontsluiting van de ontwikkelde
kennis voor gebruik door ondernemers en maatschappelijke groepen. Deze projecten
richten zich o.a. op bewustwording en gedragsverandering rond thema’s
als Jeugd, Natuur en Gezondheid, Mineralen en milieu en de Nationale Landschappen.
 Publiek-private interactie met betrekking tot kennis en
innovatie
 Innovatievragen ontstaan tegen verschillende achtergronden. In de eerste
plaats zijn het de ondernemers die moeten innoveren. Zij zijn een bron van
vragen voor individuele en collectieve doeleinden. De interactie ligt op meerdere
niveaus. De inzet van de overheid kan gaan in de richting van faciliteren,
verbinden, aanpassen van regelgeving en inzet van financiële middelen.
De inzet van financiële middelen gaat met name naar onderzoek en regelingen.
In meerjarige onderzoekstrajecten verschuift de financieringsbalans van publiek
naar privaat naarmate onderzoek meer toepassingsgericht wordt. In innovatieregelingen
en voor Small Business Innovation Research (SBIR) is de (maximale) bijdrage
van de overheid bepaald per regeling.
 Vergroten van innovatievermogen bij bedrijven en in producten,
processen en systemen ten behoeve van duurzame ontwikkeling
 Nieuw ontwikkelde kennis moet resultaat opleveren voor bedrijven. Daarvoor
wordt in het algemeen vereist dat de vraag relevant is voor een categorie
bedrijven (in plaats van het individuele bedrijf), en dat de oplossing kansrijk
is. De uitkomsten van op bedrijven gerichte kennisontwikkelingstrajecten moeten
zich, voor zover dat van te voren te bepalen is, lenen voor toepassing in
een bedrijfssituatie. Tijdens en na een kennistraject zijn er inspanningen
om te verzekeren dat de doelgroep beschikt over de gegevens. Het proces van
waardecreatie uit kennis (valorisatie) moet professioneel worden uitgevoerd
waardoor bedrijven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen (o.a.
WUR en HAO instellingen) elkaar beter kunnen vinden en gebruik maken van elkaars
faciliteiten en kennis. Met andere departementen wordt samengewerkt in de
nieuwe interdepartementale programmadirectie Kennis en Innovatie waar het
project Nederland Ondernemend Innovatieland wordt uitgevoerd.
 Verantwoordelijkheid LNV
 De minister van LNV heeft een stelselverantwoordelijkheid voor het groene
onderwijs: voorzieningen in stand houden voor onderwijs aan (toekomstige)
beroepsbeoefenaren. Binnen het kader van het algemeen (OCW) onderwijsbeleid
versterkt LNV de functies van het groen beroepsonderwijs voor de sector voedsel
en groen. De minister van LNV is verantwoordelijk voor het scheppen van stimulerende
randvoorwaarden voor innovatie en het ontsluiten van kennis binnen de groene
sector.
 • LNV wil doelgroepen en stakeholders inspireren door continu informatie,
verkenningen en mogelijke toekomstbeelden beschikbaar te stellen.
 • In overleg met stakeholders worden kennis- en innovatieagenda’s
opgesteld die richtinggevend zijn voor de inzet van subsidies en de inzet
van kennisinstellingen, landelijk en in de regio.
 • LNV stimuleert en faciliteert LNV-doelgroepen bij innovatie en
kennisbenutting.
 • LNV zorgt voor een up-to-date kennissysteem voor het gehele beleidsterrein
van LNV.
 Externe factoren
 Het behalen van deze doelstelling hangt af van de samenwerking met en
de inzet van bedrijven en andere overheden (op nationaal en internationaal
niveau), onderwijs- en onderzoeksinstellingen.
 Maatschappelijk effect
 Behalen van deze doelstelling heeft als effect dat:
 • kennis in het agrofoodcomplex en de groene ruimte bijdraagt aan
innovatief en concurrerend ondernemerschap, duurzaam ondernemen, veilig voedsel,
levende natuur en vitaal platteland;
 • er voldoende gekwalificeerde beroepsbeoefenaren zijn voor het agrofoodcomplex
en de groene ruimte;
 • er een internationaal hoogwaardig kenniscentrum is voor het agrofoodcomplex
en de groene ruimte (in de vorm van Wageningen Universiteit en Researchcentrum).
 Meetbare gegevens bij de Algemene beleidsdoelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Concurrentiepositie Nederland binnen EU-27 (netto
toegevoegde waarde per arbeidseenheid) 
 NL staat
op de tweede plaats binnen EU-27 
 2007 
 NL staat op 2e of 1e plaats binnen EU-27
 NL staat op 1e plaats binnen EU-27 
 2015 
 Land- en tuinbouwge-gevens 2008/Eurostat
 
 
 
 
 
 De concurrentiepositie van Nederland wordt weergegeven door de netto toegevoegde
waarde per arbeidseenheid in Nederland te vergelijken met de gemiddelde toegevoegde
waarde per arbeidseenheid in de landen van de EU-27.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mate van vraagsturing van onderzoek door maatschappelijke
actoren 
 78% kennis-benutting 
 2008 
 79% kennis-benutting 
 83% kennis-benutting 
 2015 
 PROSU BV
 
 
 
 
 
 Kennisbenutting door beleid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Er wordt ingezet op een stijging met 1% per jaar. Voor de begroting
van 2011 zal een indicator worden ontwikkeld die op directe wijze de mate
van vraagsturing door maatschappelijke actoren weergeeft.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aandeel niet-westerse allochtonen in het groen onderwijs 
 VO: 4,2% MBO: 1,6% HBO: 4,6%
WO: 15,3%
 2007 
 VO: 5,6% MBO: 2,1% HBO: 6,1% WO: 15,3%
 VO: 9,0% MBO: 3,4% HBO: 9,8% WO:
15,3% 
 2015
 Cfi
 
 
 
 
 
 Toelichting aandeel niet westerse allochtonen in het groen onderwijs:
met uitzondering van het WO is het aantal niet westerse allochtonen binnen
het groen onderwijs aanzienlijk lager dan gemiddeld.
 Er wordt ingezet op een stijging voor VO, MBO en HBO met 10% per
jaar.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Percentage
niet westerse allochtonen per onderwijssector in 2007
 
 
 
 
 
 
 Sector 
 
 
 
 Schooltype 
 Economie 
 Techniek
 Zorg en welzijn 
 Groen 
 Totaal 
 
 
 VO 
 34,6 
 13,5
 18,7 
 4,2 
 19,4 
 
 
 MBO 
 26,1 
 16,0 
 14,5 
 1,6
 18,3 
 
 
 HBO 
 18,6 
 12,6 
 10,2 
 4,6 
 13,5 
 
 
 WO
 15,5 
 12,4 
 11,2 
 15,3 
 12,1
 
 
 
 
 Bron: OCW/Cfi. Binnen het groen WO is het percentage niet westerse allochtonen
relatief hoog als gevolg van het grote aantal internationale studenten. Bij
de andere schooltypen is er sprake van ondervertegenwoordiging als gevolg
van niet aansluiten van beelden van het beroepsperspectief groen onderwijs
op de over het algemeen meer stedelijke interesse van jonge allochtonen.
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat
 Kennis en innovatie
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 1 030 
 991 
 972
 964 
 967 
 977 
 978 
 
 
 UITGAVEN 
 985 
 1 010
 994 
 978 
 970 
 980 
 981 
 
 
 Programma-uitgaven 
 971
 996 
 981 
 967 
 959 
 969 
 970 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht
 
 
 924
 665
 660
 659
 657
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 26.15 Kennisontwikkeling en innovatie 
 194 
 183
 158 
 153 
 155 
 162 
 163 
 
 
 26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs 
 777 
 812 
 823 
 813
 805 
 807 
 807 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 14 
 14 
 13
 11 
 11 
 11 
 11 
 
 
 26.21 Apparaat 
 13 
 12 
 12
 11 
 10 
 10 
 10 
 
 
 26.22 Baten- lastendiensten 
 1
 2 
 1 
 1 
 1 
 1 
 1 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 45 
 30
 26 
 21 
 10 
 10 
 10
 
 
 
 
 Generieke blokkade op de programma uitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Programma uitgaven 
 
 – 4,6 
 – 17,6
 – 20,5 
 – 14,6 
 – 5,1 
 – 4,1
 
 
 
 
 
 De generieke blokkade op artikel 26 kan niet in mindering worden gebracht
van de normatieve bekostiging van het groene onderwijs. De invulling op het
niet-normatieve deel leidt tot ingrijpende keuzes. Met een onvermijdelijke
herprioritering binnen de onderzoeks- en kennisverspreidingsmiddelen wordt
invulling gegeven aan 75% van de generieke blokkade op artikel 26.
Meer ombuigen op de onderzoeks- en kennisverspreidingsmiddelen zou de Nederlandse
kennispositie te veel aantasten. De overige 25% slaat neer op de vakdepartementale
onderwijsmiddelen, zoals de regeling Kennisverspreiding en Innovatie Groen
Onderwijs.
 Grafiek budgetflexibiliteit
 
 Toelichting op:
 Handhaving en uitvoering
 Er zijn uitvoeringskosten bij Dienst Regelingen voor het aanbesteden en
uitvoeren van de niet DLO-onderzoeksprogrammering, regeling kennisverspreiding
en innovatie groen onderwijs, kennisverspreidingsprojecten, en regeling praktijkleren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Uitvoeringskosten Dienst Regelingen 
 1,2 
 1,7 
 0,7 
 0,7 
 0,7 
 0,7
 0,7
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven:
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Ambtelijk Personeel Directie Kennis en Innovatie
 9 533 
 
 
 Ambtelijk Personeel InnovatieNetwerk 
 944
 
 
 Materieel 
 1 357 
 
 
 Overig apparaat 
 85
 
 
 Uitvoeringskosten Dienst regelingen 
 706 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven 
 12 625
 
 
 
 
 Ontvangsten:
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Rente en aflossing over de verstrekte lening aan de Stichting DLO inzake
aankoop van grond en gebouwen 
 8 802
 
 
 FES-ontvangsten 
 15 458 
 
 
 Overige ontvangsten 
 1 420
 
 
 Totaal ontvangsten 
 25 680
 
 
 
 
 
 Voor een vijftal projecten zijn ten laste van het Fonds Economische Structuurversterking
(FES) middelen aan de LNV-begroting toegevoegd. Het betreft de projecten Transitie
Duurzame Landbouw, Potato Genomics, Phytophtora, TTI Groene Genetica en Aviaire
Influenza.
 Budgettair belang buiten de LNV-begroting
 EU maatregelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Zevende kaderprogramma Onderzoek 
 30 
 30 
 30 
 30 
 30 
 30 
 30
 
 
 
 
 
 De (extra) EU-middelen die Wageningen Universiteit onttrekt aan het zevende
kaderprogramma Onderzoek lopen niet via de begroting van LNV, maar direct
van de EU naar de WUR. Wel zet de WUR departementale middelen LNV in voor
de benodigde cofinanciering (minimaal 25%, de bijdrage van de EC in
EU kaderprogramma projecten is max. 75%). Vanaf 2009 betreft het een
raming vanuit de veronderstelling dat de relisatie 2008 wordt doorgezet.
 De EU-maatregelen hebben betrekking op door DLO uitgevoerd onderzoek.
 26.15 Kennisontwikkeling en innovatie
 Motivering
 Aanjagen ideeënrijkdom en realisatiemogelijkheden
(o.a. innovatienetwerk)
 Voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken wordt onderzoek op
het gebied van milieu, waterkwaliteit, diergezondheid, welzijn dieren, voedselkwaliteit,
voedselveiligheid, ruimte e.a. uitgevoerd door DLO en andere onderzoeksinstellingen.
Het voortbestaan van veel knelpunten wijst uit dat, ondanks vooruitgang en
deeloplossingen, er nog veel behoefte is aan nieuwe ideeën en oplossingen.
InnovatieNetwerk is in het leven geroepen om ideeën (mede) te genereren
en te ontwikkelen tot toepasbare oplossingen en een brug te slaan naar geïnteresseerde
gebruikers. Ook is het van belang dat ideeën voor gewenste ontwikkelingen
niet vastlopen in beperkende regelgeving waar dit vermeden kan worden, dan
wel waar oplossingen mogelijk zijn. Het (interdepartementale) koplopersloket
is opgezet om samen met ondernemers die knelpunten tegenkomen met name op
het gebied van regelgeving te zoeken naar oplossingen.
 Stimuleren en faciliteren van kennisarrangementen
 Sturing van de groene kennisinfrastructuur richt zich op de samenhang
van kennisontwikkeling, het ontsluiten van kennis, het verspreiden van kennis
en het bevorderen van het gebruik van kennis voor onder andere het oplossen
van maatschappelijke vraagstukken en innovatie. LNV ondersteunt programma’s
waarin de samenwerking en kennisoverdracht tussen kennisinstellingen, scholen
en bedrijfsleven wordt versterkt.
 Natuur- en milieueducatie
 De grote mate van verstedelijking van Nederland, gekoppeld aan een sterke
wens tot verduurzaming in het licht van klimaatverandering, aantasting van
biodiversiteit, (potentiële) voedselschaarste en bevorderen dierenwelzijn
vraagt om nieuwe impulsen voor natuur- en milieueducatie.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Outcome
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deelname van de doelgroep via arrangementen
 Zie tabel «deelname aan lerende netwerken» 
 2009
 Vergelijkbaar
met 2009 
 Vergelijkbaar met 2009 
 2010 
 LNV op basis van informatie
van de kenniskringen
 
 
 
 
 
 Deelname aan lerende netwerken. Lerende netwerken stimuleren de vraagsturing
van onderzoek, betrokkenheid en kennisuitwisseling.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 26.15 Kennisontwikkeling en innovatie Kennisontwikkeling t.b.v.
maatschappelijke vraagstukken 
 194 178 
 183 197 
 158 089
 153 321 
 154 554 
 162 150 
 163 117
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kennisontwikkeling t.b.v.
maatschappelijke vraagstukken 
 168 524 
 145 891 
 125 463 
 121 291
 125 687 
 131 430 
 132 107 
 
 
 DLOonderzoeksprogramma’s1
 110 715 
 1 955 
 1 691
 1 434 
 1 671 
 1 822 
 1 835 
 
 
 DLO ond. progr. Vitaal
landelijk gebied 
 
 8 334
 
 
 
 
 
 
 
 DLO ond. progr. Ecologische
hoofdstructuur 
 
 6 750 
 
 
 
 
 
 
 
 DLOond. Progr. Natuur, landschap en
platteland
 
 
 13 389 
 12 763 
 13 539 
 14 594 
 14 686
 
 
 DLO ond. progr. Econ.
perspectiefvolle agroketens
 
 5 905 
 
 
 
 
 
 
 
 DLO ond. progr. Biologische
landbouw 
 
 9 152
 
 
 
 
 
 
 
 DLO ond. progr. Mineralen
en milieukwaliteit 
 
 12 290 
 
 
 
 
 
 
 
 DLOond. progr. Plantgezondheid 
 
 10 652
 
 
 
 
 
 
 
 DLO ond. progr. Verduurzaming
productie en transitie 
 
 14 913
 
 
 
 
 
 
 
 DLO ond. Progr. Agroketens
en visserj 
 
 
 37 661 
 35 553 
 37 484 
 40 408
 40 664 
 
 
 DLO ond. Voedsel,
dier en consument
 
 5 744 
 3 742 
 3 608 
 3 846 
 4 146 
 4 172
 
 
 DLO ond. progr. Kennis 
 
 1 782 
 1 231
 1 188 
 1 266 
 1 364 
 1 373 
 
 
 DLO ond. progr. Internationale
samenwerk. 
 7 096 
 6 395 
 6 168
 6 574 
 7 086 
 7 131 
 
 
 
 DLO wettelijke onderzoekstaken 
 54 250 
 52 427 
 51 885 
 51 702
 51 700 
 52 403 
 52 639 
 
 
 Niet-DLOonderzoeksprogrammering 
 3 559 
 8 891 
 9 469 
 8 875
 9 607 
 9 607 
 9 607 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ontsluiten van kennis via groen onderwijs voor bedrijfsleven en
samenleving 
 25 653
 37 306 
 32 626 
 32 030 
 28 867 
 30 720 
 31 010
 
 
 Groene Kenniscoöperatie 
 3 348 
 4 304 
 3 917
 3 899 
 4 079 
 4 361 
 4 399 
 
 
 Regeling Kennisverspr. en Innovatie Groen
Onderwijs 
 4 672 
 6 564
 7 188 
 7 150 
 7 150 
 7 650 
 7 872 
 
 
 School als kenniscentrum 
 5 000 
 5 000 
 4 219 
 4 219 
 4 719
 5 219 
 5 219 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bevorderen van innovaties
bij stakeholders 
 
 4 479 
 1 141 
 935 
 966 
 1 046
 1 048 
 
 
 Bijdrage InnovatieNetwerk 
 2 840
 3 949 
 3 770 
 3 709 
 3 791 
 3 928 
 3 944
 
 
 Innovatiesubsidies 
 789
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kenniskringen/lerende netwerken 
 2 155
 2009 
 1 205 
 1 185 
 1 244 
 1 332 
 1 335
 
 
 Kennisverspreidingsprojecten 
 5 674 
 6 001 
 6 040
 5 787 
 6 918 
 7 184 
 7 193 
 
 
 Natuur- en milieueducatie2
 1 175 
 5 000 
 5 146 
 5 146
 
 
 
 
 
 
 
 
 1 De verdeling over budgetten DLO-onderzoeksprogramma’s
is voorlopig. Jaarlijks wordt geherprioriteerd.
 
 2 De Budgetten voor Natuur- en milieueducatie zijn tot en met
2012 vastgesteld.
 Uitgaven voor kennis en innovatie verdeeld over thema’s
 
 
 De verdeling van de budgetten is voorlopig. Op basis van onder andere
vraagsturing wordt in de loop van 2010 geprioriteerd.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 LNV-domein 
 Instrumenten
 
 
 
 
 DLOonderzoeksprogramma’s 
 DLO wettelijke
onderzoekstaken
 Niet-DLO onderzoeksprogrammering 
 Regeling Kennisverspreiding en Innovatie Groen
Onderwijs
 Kennis-versprei-dingsprojec-ten/NME/kennis-kringen
 Totaal 
 
 
 
 Natuur, Landschap en
platteland: o.a EHS, biodiversiteit,
jeugd en natuur, natuur en gezondheid, water, klimaat robuuste ruimte, gebiedsontwikkeling,
ruimte gebruik. 
 13 752 
 9 176 
 2 518
 1 295 
 7 670 
 34 411 
 
 
 
 Agroketens en visserij: o.a biobased economy,
markt en concurrentiekracht,
effectentoekomstig GLB, WTO,
verduurzaming biologische ketens, stimu- lering biologische producten, verhoging
aanbod en kwaliteit, nitraatrichtlijn, luchtkwaliteit,
kaderrichtlijn water, fytosanitair, gewasbescherming ondernemerschap,
tuinbouw, bodem, visserij. 
 38 682 
 14 985
 4 738 
 3 885 
 3 547 
 65 837 
 
 
 Voedsel, dier en consument: o.a. voedselveiligheid,
voe- ding en gezondheid, vacci- natie, preventie 
 3 843 
 27 724 
 1 007
 432 
 696 
 33 702 
 
 
 Kennis: verspreiding resultaten
 1 264 
 
 199 
 1 144 
 129 
 2 736
 
 
 Internationaal: o.a. mondiale biodiversiteit,
armoedebestrijding1
 6 568 
 
 1 007 
 432
 349
 8 356 
 
 
 Totaal 
 64 109 
 51 885 
 9 469
 7 188 
 12 391 
 145 042
 
 
 
 
 
 1 Er is daarnaast € 0,9 mln. beschikbaar in het kader
van internationalisering groen onderwijs.
 Instrumenten
 Kennisontwikkeling ten behoeve van maatschappelijke vraagstukken
 Het onderzoek richt zich op actuele maatschappelijke vragen. Het gaat
om toepassingsgericht onderzoek ten behoeve van beleids- en praktijkvragen
op LNV-relevante terreinen. In 2010 gaat daarbij extra aandacht uit naar vernieuwende
innovatieprogramma’s. Innovatieve toepassing van kennis in de praktijk
staat daarbij centraal.
 DLO onderzoeksprogramma’s
 Deze programma’s zijn ondergebracht in vijf domeinen, zie de bovenstaande
tabel. Binnen het onderzoeksdomein «Natuur, Landschap en Platteland»
zijn de accenten voor 2010 het duurzaam afstemmen van de maatschappelijke
functies op de fysieke situatie van bodem, water en klimaat en duurzame ontwikkeling
van de Waddenzee/Noordzee.
 
 Binnen het onderzoeksdomein «Agroketens en Visserij» zijn
de accenten voor 2010 o.a. dierenwelzijn, luchtkwaliteit stallen, activiteiten
vanuit de beleidsnota «Biologische landbouwketen 2008–2011»,
ondersteuning van het interdepartementale beleidsplan «Schoon en zuinig»
op het gebied van glastuinbouw, multifunctionele landbouw.
 
 Binnen het onderzoeksdomein «Voedsel, Dier en Consument» zijn
de accenten voor 2010 het stimuleren van de keuze voor gezonder en duurzamere
producten en bestrijding van dierziekten.
 
 Een specifieke plaats wordt ingenomen door onderzoek gericht op kenniscirculatie
en kennisbenutting. Een sleutelrol hierin speelt de verbinding van onderzoek
met het groene onderwijs (in het kader van de Groene Kennis Coöperatie
en School als Kenniscentrum).
 
 Bij de internationale component wordt uitgegaan van geïntegreerde
benaderingen waarbij meer plaats is voor horizontale thema’s als innovatie
en transitie. Vanaf 2010 geldt een integrale indeling in een drietal sector-overschrijdende
thema’s: Schaarste en verdeling, Robuuste systemen en Duurzame ketenontwikkeling.
 Wettelijke onderzoekstaken
 De wettelijke onderzoekstaken vloeien voort uit nationale dan wel EU verplichtingen,
zoals het in beheer houden van vaccins welke in tijden van een dierziektecrisis
worden ingezet. Daarnaast betreft het verplichtingen op het terrein van visserij
(o.a. visbestanden), natuur (o.a. Milieu- en Natuur Planbureau), economie
(landbouwtelling), genenbanken (plantenrassen) en voedselveiligheid (analyses
ten behoeve van de Voedsel en Waren Autoriteit en de AID). Het betreft taken
die van essentieel belang geacht worden voor natuurbescherming, diergezondheid,
economische ontwikkeling en voedselkwaliteit.
 Niet-DLO onderzoeksprogrammering
 Dit begrotingsonderdeel wordt ingezet om buiten DLO specifieke deskundigheid
uit het nationale en internationale (universitaire) kennisveld te benutten
in kennisontwikkeling voor actuele maatschappelijke vraagstukken. Hierbij
gaat het met name om kortlopend strategisch en toegepast onderzoek. Voorbeelden
van projecten in 2010 zijn: het project Jongerenraadpleging, uitgevoerd door
Young Works, dat zich richt op het bepalen van effectieve vormen van jongerenparticipatie
en het verkrijgen van inzicht in de visie en mening van jongeren teneinde
het jongerenperspectief optimaal tot uitdrukking te laten komen in LNV-dossiers
en het project Populatiedynamica weidevogels, uitgevoerd door de Rijksuniversiteit
Groningen. Dit project is bedoeld om een beter zicht te krijgen op de populatiedynamiek
en volledige levenscyclus cq overlevingskansen van de Grutto.
 Ontsluiten van kennis via het groen beroepsonderwijs ten
behoeve van bedrijfsleven en samenleving
 Groene Kenniscoöperatie
 Er is een bestuurlijke meerjarige afspraak voor de periode 2006–2010
met de groene onderwijs-instellingen en Wageningen-UR. LNV ondersteunt het
proces van gezamenlijke programmering van de groene kennisinstellingen (o.a.
Regeling kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs) en het versterken
van de rol van onderwijsinstellingen bij kennisbenutting in de regio en de
versterking van de driehoek onderzoek-onderwijs-bedrijfsleven (School als
Kenniscentrum). De Groene Kennis Coöperatie (platform-organisatie) legt
via vraaggestuurde kennisprogramma’s een verbinding tussen
groene onderwijsinstellingen (75 000 leerlingen/studenten), onderzoeksinstellingen,
bedrijfsleven, lagere overheden en maatschappelijke organisaties. Via Groen
kennisnet wordt relevante beschikbare kennis op maat ontsloten via internet
voor de diverse doelgroepen, met daarbij bijzondere aandacht voor door LNV
(mede) gefinancierde kennis.
 Regeling kennisverspreiding en innovatie groen onderwijs
 AOC’s, scholengemeenschappen met een afdeling landbouw en natuurlijke
omgeving, HAS’en en Wageningen Universiteit (exclusief de leerstoelgroep
Educatie- en Competentiestudies), kunnen via de Regeling Kennisverspreiding
en innovatie groen onderwijs subsidieaanvragen indienen voor programma’s
of projecten met doel kennisverspreiding en innovatie in het groene onderwijs.
 School als Kenniscentrum
 LNV verleent subsidies met betrekking tot het concept «School als
regionaal kenniscentrum». Met dit concept worden kennisontsluiting en
-benutting in de regio versterkt. Ook wordt subsidie beschikbaar gesteld voor
Groene plus-lectoren. Hiermee wordt bereikt dat publieke kennis wordt ontsloten
die beter is toegesneden op praktijksituaties binnen onderwijs, onderzoek,
bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
 Bevorderen van innovaties bij stakeholders
 Bijdrage Innovatienetwerk
 InnovatieNetwerk is een vanuit een onafhankelijke positie functionerend
onderdeel van het Ministerie van LNV. Met een veelheid aan partijen ontwikkelt
InnovatieNetwerk concepten voor grensverleggende innovaties op het vlak van
landbouw, agribusiness, groene ruimte en voeding én brengt deze naar
de praktijk. Sprekende voorbeelden zijn Kas als Energiebron, Bouwen met Groen
en Glas, Energieneutrale Zuivelketen, Palingteelt in Volendam (Innofisk),
Tijdelijke Natuur, Knooperven en Smaaklessen. Target voor 2010 is dat er 30
robuuste grensverleggende concepten worden ontwikkeld waarvan 15 hun betekenis
hebben gekregen in de praktijk. De stand van zaken (begin 2009) is weergegeven
in onderstaand schema.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Concepten 
 Aantal concepten
in oriëntatiefase 
 Aantal concepten in ontwikkelingsfase 
 Aantal concepten in realisatie- of afrondingsfase 
 Totaal 
 
 
 Ruimte creëren 
 2 
 7 
 13 
 22 
 
 
 Duurzaam ondernemen
 17 
 13 
 11 
 41 
 
 
 Gezonde samenleving 
 0 
 5 
 6
 11 
 
 
 Totaal 
 19 
 25 
 30 
 74
 
 
 
 
 Innovatiesubsidies
 Het betreft innovatiesubsidies aan ondernemers en andere doelgroepen:
het gaat met name om SBIR (Small Business Innovation Research) en inzet van
Syntens. Via het SBIR-programma besteedt de overheid een deel van haar O&O
budget rechtstreeks aan bij het midden- en kleinbedrijf (MKB). Doel is het
ontwikkelen door het MKB van innovatieve producten en diensten die oplossingen
bieden voor maatschappelijke vraagstukken.
 Kennisverspreidingsprojecten en kenniskringen/lerende
netwerken
 Met de kennisverspreidingsprojecten zet LNV in op een betere ontsluiting
van de ontwikkelde kennis voor gebruik door ondernemers en maatschappelijke
groepen. Deze projecten richten zich o.a. op bewustwording en gedragsverandering
rond thema’s als Jeugd, Natuur en Gezondheid, Mineralen en milieu en
de Nationale Landschappen. Een voorbeeld hiervan zijn de Smaaklessen. Smaaklessen
zijn in basisscholen geïntroduceerd met doel jongeren al vroeg te interesseren
voor voedsel en smaak. De leerkracht wordt ondersteuning geboden door «de
kok in de klas», instructies en proeflessen voor leerlingen. Via kenniskringen
van belanghebbenden (terreinbeherende organisaties en ondernemers) wordt met
subsidies uitwisseling van kennis en ervaringen gestimuleerd. Uit deze netwerken
komen praktijkgerichte onderzoeksvragen voort. Ze zorgen ook voor een goede
benutting van kennis uit onderzoek in de praktijk. Gezien de interactie met
beleidsontwikkeling en/of -implementatie is de LNV betrokkenheid actief en
initiërend. De netwerken kennen een koppeling naar onderwijsinstellingen
zodat ook toekomstige beroepsgroepen vertrouwd raken met de nieuwste inzichten.
In de onderstaande tabel zijn enkele netwerken met hun bereik opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel:
deelname aan lerende netwerken
 
 
 
 
 
 Lerend netwerk
 Aantal
deelnemers/organisaties 
 
 
 Melkvee Academie 
 1 000
 
 
 Netwerken platteland 
 950 
 
 
 Ondernemersnetwerken gesubsidieerd via Syntens 
 500 
 
 
 Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit 
 47
 
 
 Kenniskring Weidevogellandschap 
 16
 
 
 
 
 
 Het kennisnetwerk Ontwikkeling en Beheer Natuurkwaliteit (OBN) is gestart
in 2006. Doel is het ontwikkelen van maatregelen om negatieve gevolgen van
verdroging, vermesting en verzuring tegen te gaan. Het levert kennis op voor
implementatie van belangrijke beleidsitems zoals Natura 2000, realiseren van
natuurterreinen en leefgebiedplannen. Samenwerking tussen onderzoekers, beheerders
en beleid is de sleutel tot succes. Betrokkenheid van het onderwijs is essentieel.
 Natuur- en milieueducatie
 Vanuit LNV wordt ingezet om nieuwe arrangementen te ontwikkelen die passen
bij de fysieke en technologische mogelijkheden van nu. Leerprocessen die leiden
tot gewenste kennis, houding en gedrag ten opzichte van natuur- en milieu
worden bevorderd. Hoofdthema’s zijn groen, water, klimaat, dierenwelzijn
en voeding. LNV voert NME samen met VROM uit en streeft naar verbreding richting
andere departementen. Het programmamanagement wordt uitgevoerd door Senter
Novem. Met provincies, gemeenten en maatschappelijke organisatie worden meerjarige
afspraken gemaakt over doelen en financiën. Eén van de manieren
waar LNV op inzet is de eenmalige innovatie-impuls aan Artis, die tot doel
heeft om op een vernieuwende en hoogwaardige manier stedelijke jongeren versterkt
in contact te brengen in de wereld van natuur, biodiversiteit en de eigen
leefomgeving.
 26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs
 Motivering
 Kennisbasis WUR versterken
 De bekostiging van de DLO kennisbasis betreft funderend onderzoek. Dit
in tegenstelling tot de onderzoeksprogrammering DLO die zich richt op toegepast
onderzoek. In het kader van het Strategisch Plan WUR zijn voor de middellange
en lange termijn bestuurlijke afspraken gemaakt over de ontwikkelingsrichting
van expertises, die van belang zijn voor de verdere ontwikkeling van de Nederlandse
samenleving in een nationaal en een internationaal perspectief.
 Centres of Excellence stimuleren en inzetten
 Het streven is dat de Nederlandse Agrosector behoort tot de top 5 van
de op dit gebied innovatieve landen. Door zich constant te vernieuwen kan
de Nederlandse agrosector, mede door de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven,
haar maatschappelijk perspectief (3 P’s) bewijzen. Dit zowel voor het
welzijn, het behoud van de natuur en de concurrentiekracht.
 Meer doorstroming naar vervolgopleidingen
 Terugdringen voortijdig schoolverlaten door het verstrekken van subsidies
voor verbeteren van de examinering en begeleiding van zorgleerlingen. De AOC’s
bieden een aansprekende leeromgeving voor een relatief groot aantal zorgleerlingen.
Bevorderen van de hogere niveaus in het groen MBO, doorstroom naar HBO en
levenslang leren van werkenden in de sector. Om de uitval in het hoger onderwijs
te verminderen gaat LNV het gesprek aan met de groene onderwijsinstellingen.
Het aantal deelnemers aan het groen hbo daalt al enkele jaren.
 Inrichten van groen onderwijs conform praktijkeisen
 Het agrocluster heeft meer goed opgeleid personeel nodig. Vanwege toenemende
mechanisering, automatisering en robotisering is scholing van werkenden noodzakelijk.
De inzet van LNV op het terrein van leven lang leren en het uitgeven van een
ervaringscertificaten (Erkenning verworven competenties) krijgen een nieuwe
impuls. Door de economische crisis verliezen werkenden hun baan. Mensen gaan
op zoek naar nieuwe functies. Voor deze functies is vaak bij- of omscholing
nodig. Het kabinet heeft een aantal maatregelen getroffen op het gebied van
scholing en arbeidsbemiddeling. Het is belangrijk dat vanuit het agrocluster
aansluiting wordt gevonden bij deze maatregelen. Door de kleinschaligheid
van de bedrijven is dit geen vanzelfsprekendheid. Met productschappen, brancheorganisatie
en kennisinstellingen wordt overlegd hoe de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
kan worden bevorderd.
 Ondernemen wordt als apart thema/vak aangeboden binnen het groene onderwijs.
Leerlingen en studenten krijgen hierdoor meer inzicht wat ondernemerschap
inhoudt waardoor ze na afronding van hun opleiding beter gefaciliteerd zijn
om een eigen bedrijf in het groene domein te starten. Ondernemende docenten
in het groene hoger onderwijs krijgen de mogelijkheid om scholing te volgen
op het gebied van ondernemend onderwijs. Waarbij aandacht is voor het aanleren
van algemene én vakspecifieke ondernemerschapcompetenties. LNV wil
inzetten op een volledig en geïntegreerd ondernemerschapsonderwijsprogramma
waarbij aandacht is voor zowel algemene ondernemerschapcompetenties als vakspecifieke
ondernemerschapcompetenties.
 Realiseren maatschappelijke stageplaatsen voor groen onderwijs
 In aansluiting op het algemeen onderwijsbeleid (coalitieakkoord 2007)
worden maatschappelijke stages in het groen onderwijs gerealiseerd met een
voorbeeldfunctie voor het gehele onderwijs.
 Realiseren groene maatschappelijke stageplaatsen
 LNV acht het van groot belang dat jongeren kennismaken met de wereld van
voedsel en groen. Door de natuur te ervaren en te zien hoe voedsel wordt geproduceerd
leren jongeren voedsel en groen op waarde te schatten en hiervoor ook verantwoordelijkheid
te nemen.
 LNV zet zich in voor het realiseren van 12000 maatschappelijke stageplaatsen
in voedsel en groen, waarin leerlingen niet alleen ervaren, maar hun inzichten
ook omzetten in daden om de natuur te beschermen en duurzame voedselkeuzes
te stimuleren. In de maatschappelijke stage doen leerlingen belangeloos iets
voor een ander en dus ook voor de maatschappij.
 Het groen onderwijs heeft een voorbeeldfunctie bij het invoeren van de
maatschappelijke stage. Ook speelt het groen onderwijs een rol bij de begeleiding
van maatschappelijke stages rond voedsel en groen.
 Capacity-building, duurzaam gebruik grondstoffen in internationaal
verband
 Binnen het kader van de millenniumdoelen gericht op duurzame ontwikkeling
wordt internationaal samenwerkt. Projecten richten zich op het voorkomen van
voedselschaarste, bescherming van de biodiversiteit, onderwijs.
 Meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Oordeel visitatiecommissies en indruk kenniskamers 
 100%
 2008 
 100% 
 100% 
 2010 
 Visitatie-commissies
 
 
 
 
 
 Het percentage visitatierapporten met een positief oordeel. Een positief
oordeel van een visitatiecommissie geeft aan dat het organisatieonderdeel
waarbinnen het onderzoek wordt uitgevoerd voldoet aan de daartoe gehanteerde
maatstaven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Aansluiting groen onderwijs en arbeidsmarkt 
 BOL-4 76% HBO 76% WO 70% 
 2007 
 70 á 80% 
 70 á 80% 
 2010
 ROA
 
 
 
 
 
 De aansluiting van de functie op het niveau van de gevolgde opleiding,
gemeten als het percentage gediplomeerden dat werkt op minimaal het niveau
van de opleiding. Er wordt ingezet op het minimaal gelijk niveau houden van
dit percentage.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentie
waarde
 Peildatum 
 Raming
2010 
 Streefwaarde 
 Planning 
 Bron
 
 
 Aantal studenten uit ontwikkelingslanden opgeleid
door het groene onderwijs 
 719 
 2007 
 740 
 778 
 2015 
 Cfi
 
 
 
 
 
 Aantal studenten uit ontwikkelingslanden opgeleid door Wageningen Universiteit
en hbo-groen. Er wordt ingezet op een stijging met 1% per jaar.
 Ontwikkeling ongediplomeerde uitstroom groen onderwijs
van 2002 tot 2008
 
 bron: onderwijsinstellingen, Cfi Doorstroom binnen het groen onderwijs
leerjaar 2007–2008
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sector 
 
 
 
 Schooljaar 
 Economie 
 Techniek
 Zorg en welzijn 
 Gedrag
en maatschappij 
 Groen 
 
 
 
 
 Voortijdig schoolverlaten (minimaal MBO-niveau 2) 
 31,8% 
 36,1% 
 24,2%
 
 24,9% 
 
 
 Doorstroom MBO-BOL4 naar HBO 
 57% 
 51%
 36% 
 58% 
 34%
 
 
 
 
 Bron: Cfi (voortijdig schoolverlaten), ROA (doorstroom MBO-BOL4 naar HBO)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 26.16 Waarborgen en vernieuwen onderzoek en onderwijs 
 776 504 
 812 331 
 822 823 
 813 393
 804 589 
 806 862 
 806 930 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarborgen van onderzoek en onderwijs
 
 
 744 334
 
 
 766 364
 
 
 781 731
 
 
 782 584
 
 
 779 151
 
 
 780 086
 
 
 780 174
 
 
 
 Bekostiging DLO Kennisbasis 
 48 286 
 45 727
 46 277 
 48 791 
 43 059 
 43 294 
 43 373
 
 
 Bekostiging WU 
 154 283 
 159 541 
 158 679 
 157 992
 157 972 
 157 950 
 157 951 
 
 
 Bekostiging HBO-groen
 59 960 
 63 986 
 68 370 
 66 372 
 66 381 
 66 302
 66 286 
 
 
 Bekostiging MBO-groen 
 140 813 
 145 348
 124 276 
 108 677 
 108 417 
 108 580 
 108 580
 
 
 Bekostiging VOA 
 9 010 
 9 402 
 9 402 
 9 402
 9 402 
 9 402 
 9 402 
 
 
 Wachtgelden 
 
 
 12 500
 12 500 
 12 500 
 12 500 
 12 500 
 
 
 Bekostiging VMBO-groen 
 293 247 
 292 876 
 314 263 
 331 222
 331 563 
 331 639 
 331 639 
 
 
 Bekostiging Aequor
 7 829 
 8 125 
 7 084 
 6 569 
 6 569 
 6 569
 6 569 
 
 
 Basisfinanciering overige kennisinstellingen 
 371
 2 077 
 1 983 
 1 966 
 2001 
 2 091 
 2 094
 
 
 Subsidies ondersteuningsstructuur 
 9 034 
 9 038 
 6 864
 6 859 
 6 859 
 7 145 
 7 145 
 
 
 Praktijkleren
 21 501 
 30 244 
 32 033 
 32 234 
 34 428 
 34 614
 34 635 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Vernieuwen van onderzoek en onderwijs
 
 
 32 171
 
 
 45 967
 
 
 41 092
 
 
 30 809
 
 
 25 438
 
 
 26 776
 
 
 26 756
 
 
 
 Vernieuwing onderzoeksinfrastructuur 
 11 820
 17 719 
 17 284 
 5 118 
 
 
 
 
 
 Ontwikkelen kennisbeleid 
 5 416 
 7 692 
 4 139 
 6 116 
 5 888
 6 520 
 6 510 
 
 
 OCW-conforme onderwijssubsidies 
 14 935
 20 556 
 19 669 
 19 575 
 19 550 
 20 256
 20 246
 
 
 
 
 Instrumenten
 Waarborgen van onderzoek en onderwijs
 Bekostiging DLO Kennisbasis
 De bekostiging van de DLO kennisbasis betreft funderend onderzoek. De
middelen worden deels ingezet ter co-financiering van EU onderzoeksmiddelen
(7e Kaderprogramma, in 2008 werd € 30 mln. ingezet). Voor het onderzoek
zet LNV er op in dat voor Nederland belangrijke thema’s op de EU-onderzoeksagenda
(7e Kaderprogramma) komen. LNV werkt mee aan de ontwikkeling van gezamenlijke
onderzoeksagenda’s met andere landen. Een deel van de middelen is bestemd
voor de FES-projecten Phytophtora en Patato Genomics.
 Bekostiging WU, HBO-groen, MBO-groen, VOA, en VMBO-groen
 Het betreft normatieve bekostiging gebaseerd op de wet. LNV bekostigt
het onderwijs aan Wageningen Universiteit, 5 HBO-instellingen, 12 agrarische
opleidingscentra voor VMBO/MBO, de MBO-opleiding aan ROC Landstede en 37 groene
afdelingen van scholengemeenschappen. VOA betreft middelen ten behoeve van
Voorbereidende en ondersteunende activiteiten voor niveau 1 en 2 leerlingen
in het MBO.
 Bekostigde aantallen binnen het groene onderwijs
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Instrument
 Type studenten/getuigschriften/promoties
 Aantallen 
 Prijs 
 bedrag 
 Uitgaven 2010 
 
 
 Bekostiging WU
 Eerstejaars 
 1 278 
 3,720 
 4 754 
 
 
 
 
 Ongedeelde
getuigschriften 
 44 
 42,430 
 1 867 
 
 
 
 
 Bachelor
getuigschriften 
 390 
 23,774 
 9 272 
 
 
 
 
 Master getuigschriften 
 642 
 18,656 
 11 977 
 
 
 
 
 Promoties
 210 
 90,000 
 18 900 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 105 763 
 158 679 
 
 
 Bekostiging HBO-groen
 Studenten 
 7 763 
 8,724 
 67 725 
 
 
 
 
 Vaste componenten 
 
 
 645 
 68 370 
 
 
 Bekostiging MBO-groen
 studenten beroepsopleidende leerweg 
 16 787 
 5,463
 91 707 
 
 
 
 
 studenten
beroepsbegeleidende leerweg
 10 244 
 3,180 
 32 575 
 124 276 
 
 
 Bekostiging VOA
 leerlingen niveau 1 
 2 206 
 2,054 
 4 532
 
 
 
 
 leerlingen
niveau 2 
 5 925 
 0,822 
 4 870
 9 402 
 
 
 Wachtgelden 
 Vaste component 
 
 
 
 12 500
 
 
 Bekostiging VMBO-groen 
 leerlingen VMBO/VBO 
 19 200
 6,915 
 132 768 
 
 
 
 
 leerlingen
VMBO/LWOO 
 14 400
 10,465 
 150 696 
 
 
 
 
 Vaste componenten
 
 
 30 799 
 314 263
 
 
 
 
 
 In de periode 2008–2013 wordt in samenwerking met OCW een experiment
uitgevoerd met een geïntegreerde leerweg voor de bovenbouw van het vmbo
tot en met mbo niveau 2. Doel van dit experiment is dat leerlingen voor wie
de overgang van vmbo basisberoepsgerichte leerweg naar mbo niveau 2 problematisch
is gemakkelijker een mbo niveau 2 diploma kunnen behalen.
 Ontwikkeling aantallen studenten/leerlingen groen onderwijs
van 2000 t/m 2015
 
 bron: Cfi
 Bekostiging Aequor
 Aequor is het Kenniscentrum Beroepsonderwijs – bedrijfsleven (KBB)
voor de groene sector, verantwoordelijk voor de kwalificatiedossiers voor
het MBO en het aanbod leerbedrijven.
 Basisfinanciering overige kennisinstellingen
 Het betreft input-financiering voor onderzoek uitgevoerd door o.a. het
Planbureau voor de leefomgeving en KNAW Academie Hoogleraren.
 Subsidies ondersteuningsstructuur
 Subsidies aan ondersteunende instellingen betreffen onder andere: ontwikkelen
van leermiddelen (Ontwikkelcentrum), verzorgen van onderwijskundige begeleiding
(Landelijke Pedagogische Centra), vernieuwing van de examens VMBO in aansluiting
op competentiegericht MBO en toetsing (CITO), dienstverlening vernieuwing
groen onderwijs (Vakgroep Educatie en Competentie Studies van Wageningen Universiteit). 
 Praktijkleren
 In verband met ondermeer de kleinschaligheid van instellingen en een groot
deel van de bedrijven in de groene sector worden afzonderlijk middelen beschikbaar
gesteld voor praktijkleren in gesimuleerde bedrijfssituaties.
 Vernieuwen van onderzoek en onderwijs
 Vernieuwen onderzoeksinfrastructuur
 Het betreft subsidie voor het stimuleren van samenwerkingsverbanden en
strategische speerpuntprogramma’s bij onderzoeksinstellingen gericht
op verbeteren kennisinfrastructuur en het innovatief vermogen van het bedrijfsleven
(Transitie duurzame landbouw, TTI Groene Genetica, Aviaire Influenza).
 Ontwikkelen kennisbeleid
 Deze middelen worden ingezet om innovaties in het kennisbeleid zelf (methoden
en infrastructuur) te ondersteunen. Anders gezegd, het is de «kraamkamer»
voor initiatieven die potentieel kunnen leiden tot structurele veranderingen
in het kennisinstrumentarium en de inzet daarvan. Als het instrument aanslaat
krijgt het vervolgens een plaats binnen de andere begrotingsposten van artikel
26. Voorbeelden van initiatieven die in eerste instantie uit deze post zijn
gefinancierd zijn: de kenniskringen (o.a. weidevogels) en de melkveeacademie.
 OCW-conforme onderwijssubsidies
 De groene onderwijsinstellingen nemen deel aan de verschillende subsidieregelingen
van OCW voor onderwijsvernieuwing. Daarnaast stelt LNV middelen beschikbaar
om de kwaliteit te verhogen van relatief kleinschalige scholen en om een actieve
rol te spelen in de kennisverspreiding binnen de sector. Gelijke ontwikkelingsmogelijkheden
voor groen en overig onderwijs zijn cruciaal. De toenemende internationalisering
van het onderwijsbeleid komt tot uitdrukking in grotere internationale mobiliteit
van studenten en docenten én in doorwerking van de Lissabonafspraken:
vermindering voortijdig schoolverlaten, verhoging van opleidingsniveau, deelname
leven lang leren, het stimuleren van bêta-studies. In 2010 wordt verder
uitvoering gegeven aan de in januari 2006 vastgestelde brief Uitvoering plan
van aanpak harmonisatie groen onderwijs.
 Aandachtpunten zijn:
 • Realiseren van maatschappelijke stages in het groen onderwijs met
een voorbeeldfunctie voor het gehele onderwijs. Een maatschappelijke stage
rond de voedselketen kan jongeren bewust maken van deze keuzes en problemen
en hen een rol laten spelen als ambassadeurs voor gezonde en duurzame voedingskeuzes.
 • Stimuleren van competentiegerichte leerarrangementen door subsidies.
Het curriculum van het groene onderwijs krijgt steeds meer de vorm van competentiegerichte
leerarrangementen. Deze richten zich op het integreren van vakkennis en vaardigheden
in het vermogen om competent te handelen in aansluiting op de eisen vanuit
de beroepspraktijk (bedrijfsleven). Het groene onderwijs volgt het regulier
onderwijs in algemene onderwijszaken, maar onderscheidt zich door nauw contact
met het bedrijfsleven, zowel primaire producenten als verwerkende industrie,
handel, logistiek en toeleveranciers. Het groen onderwijs kan fungeren als
proeftuin op dit gebied.
 • Terugdringen voortijdig schoolverlaten door het verstrekken van
subsidies voor verbeteren van de examinering en begeleiding van zorgleerlingen.
De AOC’s bieden een aansprekende leeromgeving voor een relatief groot
aantal zorgleerlingen. Toch zijn de prestaties op het gebied van preventie
van voortijdig schoolverlaten relatief goed. De positieve factoren daarin
worden verder ontwikkeld en beschikbaar gesteld aan het onderwijs in de andere
sectoren.
 • Bevorderen van de hogere niveaus in het groen vmbo en mbo, doorstroom
naar HBO en levenslang leren van werkenden in de sector.
 • Bevorderen van flexibilisering en sectoroverstijgende samenwerking
inspelend op specifieke regionale of sectorale behoefte.
 • Bevorderen van instroom, samenwerking en profilering in het groen
hoger onderwijs.
 • Bevorderen van kwaliteit en excellentie in het groen hoger onderwijs.
 • Implementatie van de kwaliteitsagenda groene leraren. Voorzien
in de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan groene leraren door middel
van versterking van de lerarenopleidingen en professionalisering van leraren.
 • Internationalisering groen onderwijs: LNV stimuleert het groen
onderwijs internationaal toptalent aan te trekken, samenwerkingsrelaties aan
te gaan met buitenlandse instellingen en het curriculum internationaal vorm
te geven. Daarnaast worden door LNV ook specifiek middelen ingezet voor internationaal
cursusonderwijs. Deze cursussen richten zich op deelnemers uit ontwikkelingslanden.
LNV streeft hiermee drie doelen na:
 1. Een toonaangevende internationale positie voor het groen (agrarisch)
onderwijs.
 2. Een internationaal curriculum om personeel te leveren aan de arbeidsmarkt
met internationale oriëntatie.
 3. Het uitbannen van armoede en honger en het realiseren van duurzame
ketenontwikkeling. De kennisinfrastructuur van het groen onderwijs heeft een
lange traditie in internationaal onderwijs aan studenten uit ontwikkelingslanden.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD/OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Kennis en innovatie 
 26 
 2012 
 2013 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig
 
 WOT Genetische bronnen 
 26.15 
 2008 
 2009
 
 
 
 evaluatieonderzoek
 
 WOT Natuur en milieu 
 26.15
 2009 
 2009 
 
 
 
 WOT Visserij 
 26.15 
 2009
 2009 
 
 
 
 WOT Economische
informatievoorziening 
 26.15
 2009 
 2009 
 
 
 
 WOT evaluatie Diergezondheid
 26.15 
 2013 
 2013 
 
 
 
 WOT Voedselveiligheid
 26.15 
 2014 
 2014 
 
 
 
 WOT Genetische
bronnen 
 26.15
 2014 
 2014 
 
 
 
 Midterm
review Groene Kenniscoöperatie
 26.15 
 2008 
 2009 
 
 
 
 InnovatieNetwerk
 26.15 
 2010 
 2010
 
 
 
 
 Toelichting:
 • Conform de afspraken in de overeenkomst worden voor einde van de
looptijd de Wettelijke onderzoekstaken geëvalueerd. Op grond van de evaluaties
zal worden bekeken of en welke wijzigingen aangebracht dienen te worden in
de overeenkomsten.
 WOT-evaluatie Genetische bronnen is januari 2009 afgerond (Rijnconsult,
vindplaats: Directie Kennis en Innovatie, LNV).
 • Evaluatie van de Groene Kennis Coöperatie vindt plaats met
doel dit instrument eventueel aan te passen.
 • De evaluatie van het InnovatieNetwerk vindt plaats in het kader
van een in 2010 aflopende meerjarenafspraak.
 • OD 26.16: Er zijn bij OCW evaluaties op het gebied van onderwijs
die ook betrekking hebben op het groen onderwijs. Die zijn opgenomen in de
OCW-begroting.
 27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
 Algemene beleidsdoelstelling
 Het geven van een impuls aan de zandgebieden in Zuid-
en Oost-Nederland en het veiligstellen van de gebruiksmogelijkheden van de
bodem en het op orde krijgen en houden van een duurzaam watersysteem.
 Het Rijk geeft prioriteit aan de reconstructie van de zandgebieden in
Zuid- en Oost-Nederland (Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en
Limburg). Deze reconstructie beoogt het realiseren van een goede ruimtelijke
structuur, in het bijzonder voor duurzame landbouw, de natuur, het milieu
en een duurzame waterhuishouding, alsmede het creëren van een aantrekkelijk
woon-, werk- en leefklimaat in de zandgebieden voor het realiseren van de
reguliere beleidsdoelen in het landelijk gebied. Het doel is de (gebruiks)waarde
van de bodem te behouden en waar nodig te herstellen. Het Rijk stimuleert
daarom een duurzamer gebruik van de bodem.
 De vijf betrokken provincies (Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel,
Utrecht) hebben 12 reconstructieplannen opgesteld voor 12 reconstructiegebieden
met de daarbij behorende uitvoeringsprogramma’s. De reconstructieplannen
zijn inmiddels goedgekeurd door het Rijk en moeten in 2015 gerealiseerd zijn.
Het budget wordt via het ILG aan de provincies ter beschikking gesteld.
 Verantwoordelijkheid LNV
 LNV is verantwoordelijk voor:
 • Het wettelijk kader reconstructie, middelen voor de Rijksdoelen
en coördinatie van de Rijksinzet. Dit laatste ziet voornamelijk op de
realisering van de sectorale Rijksdoelen.
 • De beoordeling aan het eind van de ILG periode van de gerealiseerde
prestaties en de daaraan bestede budgetten van het Rijk.
 
 Voor bodem en water zijn respectievelijk VROM en V&W de eerst verantwoordelijke
ministeries. De provincies zijn verantwoordelijk voor de programmering en
de uitvoering van de (inrichtings)projecten.
 Externe factoren
 Behalen van deze beleidsdoelstelling hangt af van het bestuurlijke draagvlak
in de betreffende reconstructie- en waterregio’s, de klimaatverandering,
zeespiegelstijging, bodemdaling en toename van verhard oppervlak.
 Maatschappelijk effect
 Het behalen van de algemene beleidsdoelstelling voor reconstructie zandgebieden
heeft als effecten:
 – Ontwikkeling van de structuur van de landbouw in de extensiverings-,
verwevings- en landbouwontwikkelingsgebieden.
 – Tevredenheid/beleving van de bewoners met betrekking tot het voorzieningenniveau
in de eigen plattelandsgemeente.
 Meetbare gegevens bij de algemene beleidsdoelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator
 Streefwaarde 
 Waarde nulmeting
 Meetmethode 
 Bron 
 
 
 ReconstructieZandgebieden 
 
 
 
 
 
 
 Versnelling realisatie rijksdoelen in de reconstructiegebieden 
 Minimaal behouden gelijke verhouding
aan de rest van Nederland 
 
 1. Recreatief gebruik:Reconstructiegebieden 44Niet reconstructiegebie-
den 41Nederland 42 
 Enquete Continu
Vrije Tijds Onderzoek (CVTO) 2006/2007 
 Monitor AVP en begroting 
 
 
 
 Minimaal
behouden gelijke verhouding aan de rest van Nederland 
 
 2. Tevredenheid recreatief aanbod:Reconstructiegebieden
7,63Niet reconstructiegebieden
7,23Nederland 7,33
 Enquete WoONonderzoek
2006
 Monitor AVP en begroting 
 
 
 
 Minimaal
behouden gelijke verhouding aan de rest van Nederland
 
 3. Landschap (waardering
kwaliteit):Reconstructiegebieden
7,46Niet reconstructiegebieden
7,27Nederland 7,30
 Enquete Belevingswaarden
Monitor
 Monitor AVP en begroting 
 
 
 
 Minimaal
behouden gelijke verhouding aan de rest van Nederland
 
 4. Landbouw (toegevoegde waarde euro/arbeidjaar-
eenheid):Reconstructiegebieden
51 000Niet reconstructiegebied
48 000Nederland 49 000
 Bedrijven-Infor- matienet (LEI)
 Monitor
AVP en begroting
 
 
 
 
 Streefwaarde
 Het doel voor reconstructiegebieden is om de verhouding ten opzichte van
de rest van Nederland te behouden en de rijksdoelen in de reconstructiegebieden
voor natuur, recreatie, landschap en sociaal economische vitaliteit te realiseren
in dezelfde termijn als de rest van Nederland.
 1. Recreatief gebruik
 De indicator geeft het aantal groen/blauwe activiteiten per inwoner/per
jaar aan in recreatieve gebieden.
 2. Tevredenheid recreatief aanbod
 Hier wordt de waardering aangegeven van het recreatieve aanbod in een
rapportcijfer.
 3. Landschap
 Hier wordt de waardering van de kwaliteit van het landschap aangegeven
in een rapportcijfer.
 4. Landbouw (toegevoegde waarde)
 Het gaat hier om de toegevoegde waarde van de landbouw in het betreffende
gebied. 
 Budgettair belang LNV begroting
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat
 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 133 
 106 
 36 
 19 
 18
 20 
 88 
 
 
 UITGAVEN 
 71 
 80 
 118 
 110 
 115
 112 
 88 
 
 
 Programma-uitgaven 
 51 
 60 
 100 
 93
 98 
 95 
 72 
 
 
 – waarvan juridisch verplicht
 
 
 84 
 93 
 98 
 95 
 72 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 27.11 Reconstructie zandgebieden 
 51 
 46 
 73 
 65
 72 
 73 
 72 
 
 
 27.12 Bodem en Water 
 0 
 13 
 27
 28 
 26 
 22 
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 20 
 20
 18 
 17 
 17 
 17 
 17 
 
 
 U27.21 Apparaat 
 0 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 U27.22 baten-lastendiensten
 20 
 20 
 18 
 17 
 17 
 17 
 17 
 
 
 ONTVANGSTEN 
 1
 13 
 35 
 47 
 54 
 51 
 29
 
 
 
 
 Grafiek Budgetflexibiliteit
 
 Bijdrage Investeringen Landelijk Gebied (ILG)
 Van de totale programma-uitgaven binnen artikel 27 is de volgende reeks
bestemd voor het ILG.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 
 
 Uitgaven via ILG 
 48 
 57 
 83 
 91 
 97
 92
 
 
 
 
 
 De ministeries van V&W en VROM leveren vanaf 2010, in het kader van
het ILG, bijdragen ten behoeve van de verbetering van de Water- en bodemkwaliteit.
 Uitvoering en handhaving
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 Uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 ILG
 16
 15
 14
 14
 14
 14
 14
 
 
 LNV-opdrachten
 4
 4
 4
 3
 3
 3
 4
 
 
 
 
 
 De uitvoeringskosten Dienst Landelijk Gebied zijn voornamelijk voor het
inrichten van bodem, water en reconstructie zandgebieden.
 Kennis en onderzoek
 Apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Bijdrage aan DLG 
 18 280 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven
 18 280
 
 
 
 
 Ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Bijdrage derden 
 34 698 
 
 
 Totaal ontvangsten
 34 698
 
 
 
 
 
 Het Ministerie van VROM levert, in het kader van het ILG, een bijdrage
voor het duurzaam bodemgebruik (€ 0,3 mln.).
 27.11 Reconstructie zandgebieden
 Motivering
 De reconstructie zandgebieden is een gebiedsproces waarbinnen diverse
Rijksdoelen worden gerealiseerd. De focus is de aanpak van de gestapelde problematiek
die is ontstaan door de hogere veedichtheid (vermesting, verzuring en geuroverlast)
en de aanwezigheid van kwetsbare natuur. Door een integrale, gebiedsgerichte
aanpak wordt getracht de landbouw weer kansen te geven en tegelijk ook de
milieu -en natuurkwaliteit te verbeteren.
 Meetbare gegevens bij de doelstelling
 Het grootste deel van de reconstructie zandgebieden en het tegengaan van
de bodemdaling veenweidegebieden wordt via het Investeringsbudget Landelijk
Gebied (ILG) gerealiseerd. Kwantitatieve informatie over de voortgang van
de reconstructie zandgebieden en veenweidegebieden is afkomstig uit de jaarlijkse
provinciale ILG-voortgangsrapportages. Op basis van deze provinciale voortgangsrapportages
wordt de Kamer jaarlijks geïnformeerd over de voortgang.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 27.11 Reconstructie zandgebieden
 50 527 
 46 459 
 73 111 
 65 364 
 72 489 
 72 645
 71 704 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Reconstructiezandgebieden 
 42 047 
 35 819 
 36 001 
 35 346
 42 640 
 40 922 
 40 922 
 
 
 – Veenweidegebieden
 6 001 
 8 000 
 19 600 
 27 800 
 28 500 
 29 000
 29 100 
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 1 386 
 1 155
 1 124 
 1 349 
 2 723 
 1 682 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan niet-ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Agenda Vitaal Platteland
 1 853
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Reconstructie Algemeen
 400 
 891 
 335 
 1 094
 
 
 
 
 
 – Rijksacties MJP-2 
 226 
 363 
 16 020
 
 
 
 
 
 
 
 
 Waarvan ILG
 Reconstructie zandgebieden
 In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied en de Reconstructiewet
worden rijksbijdragen verleend voor reconstructie zandgebieden. Bij de ILG
afspraken is voorzien in een Mid Term Review waarna de afspraken tussen het
Rijk en de provincies worden herijkt. De doelstelling reconstructie zandgebieden
is het aanpakken van de gestapelde problematiek die ontstaan is door de hoge
veedichtheid (vermesting, verzuring en geuroverlast) en de aanwezigheid van
veel kwestbare natuur (voor verzuring gevoelig). Door een integrale, gebiedsgerichte
aanpak wordt getracht de landbouw weer kansen te geven en tegelijkertijd ook
de milieu- en natuurkwaliteit te verbeteren.
 Veenweidegebieden
 De veenweidegebieden zijn internationaal gezien unieke cultuurlandschappen.
Op 10 juli 2009 heeft het kabinet ingestemd met een bijdrage van € 113
mln. uit het Nota Ruimtebudget voor het LNV-project Westelijke Veenweiden.
Dit project bestaat uit twaalf deelprojecten. Dit budget is beschikbaar in
de periode 2010–2014. Toekenning van de middelen geschiedt door LNV
in overleg met VROM, op het moment dat de projecten van de betrokken provincies
uitvoeringsrijp zijn. Door regionale verschillen in de problematiek is een
gedifferentieerde aanpak van de veenweidegebieden gewenst. Centraal daarin
staat het gebiedsspecifiek handhaven of verhogen van de grondwaterstanden,
het al dan niet aanpassen van het grondgebruik, dan wel het uitsluiten van
activiteiten die leiden tot peilverlaging.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Waarvan niet ILG
 Reconstructie Algemeen
 Bij reconstructie algemeen worden bijdrage geleverd aan projecten voor
(her)inrichting van gebieden die een goede ruimtelijke structuur bevorderen
voor landbouw, natuur, landschap, recreatie, water, milieu en infrastructuur.
Daarnaast moet de reconstructie het woon-, werk- en leefklimaat en de economische
structuur verbeteren.
 Rijksacties MJP-2
 Met deze bijdragen wordt onder andere de actualisatieslag van het MJP-2
gefinancierd. Tevens betreffen de bijdragen financieringsafspraken uit Rijksconvenanten
en -samenwerkingsverbanden zoals het Bufferzoneconvenant en het Meerjarenprogramma
Ontsnippering en het Nationaal Bestuursakkoord Water.
 27.12 Bodem en water
 Motivering
 De volgende water -en bodemdoelen worden via de begroting van LNV nagestreefd:
 • Beschermen van het land tegen overstromingen.
 • Het bodemgebruik en de (water)bodemkwaliteit zijn op elkaar afgestemd.
 • Er is de juiste hoeveelheid water op het juiste moment op de juiste
plaats voor de vereiste gebruikerfuncties
 • Bereiken van een goede ecologische en chemische kwaliteit van de
stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde, en Eems en in de Noordzee.
 
 Op dit artikel worden de middelen zichtbaar gemaakt die vanuit VROM en
V&W beschikbaar worden gesteld ten behoeve van de ILG-doelen waterkwaliteit,
en duurzaam bodemgebruik. De ministeries van VROM en V&W houden de beleidsverantwoordelijkheid
voor deze thema’s. De verantwoording over de inzet van deze middelen
en de gerealiseerde prestaties vindt plaats in de respectievelijke begrotingen
en jaarverslagen van VROM en V&W.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 27.12 Bodem en Water 
 319 
 13 445
 27 091 
 27 791 
 25 990 
 22 478 
 – 43
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 waarvan ILG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Duurzaam watergebruik 
 319
 528 
 1 053 
 1 053 
 1 053 
 1 050 
 0
 
 
 – Waterkwaliteit 
 0 
 0 
 8 805 
 8 805
 8 805 
 8 805 
 0 
 
 
 – Synergiegelden water
 
 12 900 
 17 200 
 17 900 
 16 100 
 12 600 
 0
 
 
 – BTW Compensatie 
 
 17 
 33 
 33 
 33 
 24
 
 
 
 
 
 Water
 In het kader van de Wet Inrichting Landelijk Gebied en de Reconstructiewet
worden Rijksbijdragen verleend voor water. De Ministeries van V&W en VROM
leveren vanaf 2010 bijdragen voor de verbetering van de Waterkwaliteit. De
middelen van VROM voor bodemsanering worden in 2010 uit het ILG gehaald als
gevolg van het in juni 2009 door Rijk, Provincies, gemeenten en waterschappen
ondertekende convenant Bodemontwikkelingsbeleid en aanpak spoedlocaties. Onderdeel
van dit convenant is dat het bodemsaneringsbudget beschikbaar wordt gesteld
via een decentralisatieuitkering bodem in het provincie- en gemeentefonds.
 Ook belangrijk is de EU Kaderrichtlijn Water die lidstaten verplicht stroomgebiedbeheersplannen
op te stellen waarin zij maatregelen treffen met als doel het bereiken van
de nationale doelstellingen die geformuleerd zijn onder deze richtlijn. Tot
deze doelen behoort het bereiken van synergie tussen KRW-maatregelen en andere
rijksdoelen in het landelijk en stedelijk gebied. Hiervoor is in de periode
van 2009–2013 in totaal € 76,6 mln. aan de begroting toegevoegd.
Er worden hiermee projecten gerealiseerd op basis van samenwerking tussen
tenminste één overheidspartij en o.a. grondeigenaren zoals natuurbeheerders,
agrariërs, projectontwikkelaars etc. Voorbeelden van maatregelen zijn
hermeanderen/beekherstel, inrichting natuurvriendelijke oevers, aanleg vispassages,
instellen mest- en spuitvrije zones.
 BTW-compensatie
 Zie voor toelichting artikel 22, onder tabel OD22.11.
 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid
van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzoek
onderwerp 
 Nummer AD/OD 
 Start 
 Afgerond
 
 
 
 Beleidsdoorlichting
 
 Bodem, water
en reconstructie zandgebieden 
 27 
 2011 
 2012
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig evaluatieonderzoek
 
 Mid Term Review ILG 
 27 
 2010 
 2010
 
 
 
 
 
 • De beleidsdoorlichting artikel 27 is voorzien in 2011, zodat gebruik
kan worden gemaakt van materiaal uit de Mid Term Review én kan dienen
als input voor de toekomst van het ILG. Zie ook artikel 22 en 24.
 • Voor de ILG is een evaluatie gepland op basis van de Mid Term Review
rapportage over de periode 2007 – 2009. Zie ook artikel 22/23/24.
 2.3 De niet-beleidsartikelen
 28 Nominaal en onvoorzien
 Budgettaire gevolgen van beleid
 Dit niet-beleidsartikel bevat de posten prijsbijstelling, loonbijstelling
en onvoorzien.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 28 Nominaal en onvoorzien
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN 
 
 
 – 1 
 – 3 
 – 3
 – 3 
 – 3 
 
 
 UITGAVEN 
 
 
 – 1 
 – 3
 – 3 
 – 3 
 – 3 
 
 
 28.11 Prijsbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 28.12 Loonbijstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 28.13 Onvoorzien 
 
 
 – 1
 – 3 
 – 3 
 – 3 
 – 3 
 
 
 ONTVANGSTEN
 
 
 
 – 3
 – 3
 – 3
 – 3
 
 
 
 
 
 Het meerjarig negatief budget op OD 28.13 «onvoorzien» betreft
het laatste deel van de bij begroting 2008 opgelegde aanvullende subsidietaakstelling
die bij begroting 2011 zal worden ingevuld.
 Loon- en prijsbijstelling
 Op dit onderdeel wordt de loonbijstelling verwerkt in het kader van algemene
salarismaatregelen en de overige specifieke salarismaatregelen op het gebied
van arbeidsvoorwaarden en premie sociale zekerheid. Vanuit dit artikel wordt
de loon- en prijsbijstelling toegedeeld aan de loon- en prijsgevoelige beleidsartikelen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Artikel
 Verdeling loon- en prijsbijstelling
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 21
 Duurzaam ondernemen 
 6 342 
 5 444 
 4 276
 4 289 
 4 269 
 4 122 
 
 
 22 
 Agrarische
ruimte 
 349 
 343 
 304 
 282 
 317 
 317 
 
 
 23
 Natuur 
 6 891 
 6 610 
 6 423 
 6 392 
 6 195
 6 286 
 
 
 24 
 landschap
en recreatie 
 1 981
 1 941 
 1 868 
 1 862 
 1 866 
 1 870 
 
 
 25
 Voedselkwaliteit en diergezondheid 
 2 225
 1 810 
 1 689 
 1 689 
 1 684 
 1 684 
 
 
 26
 Kennis en innovatie 
 37 276 
 38 159 
 38 326
 38 131 
 38 135 
 38 135 
 
 
 27 
 Bodem, water reconstr.zandgebieden 
 613 
 575 
 543 
 544 
 545 
 545
 
 
 28 
 Onvoorzien 
 – 74 159 
 – 72 157 
 – 68 238
 – 67 610 
 – 66 980 
 – 65 408 
 
 
 29 
 Algemeen
 18 482 
 17 275 
 14 809 
 14 421 
 13 969
 12 449
 
 
 
 
 29 Algemeen
 Omschrijving
 Op dit artikel worden de uitgaven, zowel apparaat als programma, toegelicht
die niet vallen onder de beleidsartikelen. Dit betreft de apparaatsuitgaven
van een aantal algemene onderdelen van het kerndepartement, internationale
contributies en de uitvoering van EU maatregelen door onder meer de productschappen.
 Procentuele verdeling uitgaven 2010 over operationele
doelstellingen en apparaat 
 
 Budgettaire gevolgen van beleid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 mln.
 
 
 
 
 
 
 29 Algemeen
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 VERPLICHTINGEN
 250 
 292 
 278 
 244 
 230 
 212 
 208
 
 
 UITGAVEN 
 250 
 292 
 278 
 243 
 230 
 212
 208 
 
 
 Programma-uitgaven 
 42 
 51 
 41 
 40 
 37
 21 
 21 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 29.11 Internationale contributies 
 9 
 11
 10 
 9 
 8 
 8 
 8 
 
 
 29.12 Uitvoering van EU-maatregelen
 33 
 32 
 31 
 31 
 29 
 13 
 13 
 
 
 29.13 Verzameluitkeringen 
 
 8
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatsuitgaven 
 208 
 242 
 236
 204 
 198 
 190 
 187 
 
 
 29.21 Apparaat 
 188 
 225
 226 
 195 
 185 
 182 
 178 
 
 
 29.22 Baten-lastendiensten 
 20 
 17 
 9 
 8 
 8 
 8 
 8
 
 
 ONTVANGSTEN 
 360 
 315 
 314 
 315 
 315 
 315
 315
 
 
 
 
 29.11 Internationale contributies
 LNV voldoet jaarlijks aan de contributieverplichtingen uit hoofde van
het Nederlands lidmaatschap van internationale organisaties die zich bewegen
op het beleidsterrein van LNV. De contributie aan de FAO (Food and Agricultural
Organisation) van de Verenigde Naties is veruit de grootste en behelst ca.
80 procent van het budget voor internationale contributies. De FAO-contributie
wordt toegerekend aan de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS). Dit is het cluster van buitenlanduitgaven en -ontvangsten op de Rijksbegroting.
 29.12 Uitvoering van EU-maatregelen
 Op dit artikel worden uitgaven geraamd die samenhangen met de uitvoering
van het markt- en prijsbeleid van de Europese Unie. Concreet gaat het hier
om de interventiekosten, de medebewindskosten, de uitgaven uit hoofde van
de apurementprocedure en de kosten van schikkingen die samenhangen met de
uitvoering van de Regeling Superheffing. Onder »interventiekosten»
worden de kosten van in-, op- en uitslag verstaan van de marktordeningproducten
zuivel, rundvlees en granen.
 
 De medebewindskosten betreffen de vergoedingen voor taken die door de
productschappen in medebewind worden verricht. Deze taken omvatten de uitvoering
van maatregelen in het kader van het markt- en prijsbeleid van de Europese
Unie en hebben in hoofdzaak betrekking op het opleggen van heffingen, het
verlenen van exportrestituties, alsmede de administratie hiervan. Onder apurement
vallen de uitgaven in het kader van financiële correcties door de Europese
Commissie op de uitkering van Europese subsidies.
 29.13 Verzameluitkeringen
 De wettelijke grondslag van de verzameluitkering is artikel 16a van de
Financiële-verhoudingswet (Fvw) en is op grond van het 2e lid van genoemd
artikel van de Fvw opgenomen in de departementale begroting onder «Algemeen».
De verzameluitkering is één specifieke uitkering, waarin departementale
beleidsthema’s zijn opgenomen waarvoor jaarlijks per beleidsthema gemiddeld
maximaal 10 miljoen euro totaal wordt verstrekt aan provincies, gemeenten
en/of gemeenschappelijke regelingen. Het betreft beleid dat ondanks expliciete
afweging niet via eigen financiering door medeoverheden, via algemene uitkeringen
of door bundeling met andere specifieke uitkeringen kan worden gefinancierd.
Met de verzameluitkering geeft het kabinet mede invulling aan de doelstellingen
uit het Coalitieakkoord: decentralisatie van taken en bevoegdheden alsook
vermindering van bestuurslasten.
 
 De verzameluitkering bevat het thema «Groene Partners». Dit
actieprogramma richt zich op de verbreding van groen naar andere maatschappelijke
vraagstukken, vanuit de gedachte dat «groen» bijdraagt aan krachtige
steden met een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving.
 Toelichting op de apparaatsuitgaven
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Personeel algemene leiding en stafdirecties (excl. Dictu)
 44 060 
 
 
 Personeel overige directies 
 41 961 
 
 
 Materieel
 25 722 
 
 
 Materieel Ministerie algemeen en huisvesting
 67 545 
 
 
 Overig personeel en post-actieven 
 46 893
 
 
 Bijdrage aan AID/DICTU 
 9 260 
 
 
 Totaal apparaatsuitgaven 
 235 441
 
 
 
 
 
 Personeel algemene leiding en stafdirecties betreffen de personele uitgaven
van de algemene leiding en de stafdirecties Bureau Bestuursraad, Financieel
Economische Zaken, Directie Organisatie en Bedrijfsvoering, de Auditdienst
en de directie Communicatie.
 
 Personeel overige directies betreffen de personele uitgaven voor de directies
Juridische Zaken, Internationale Zaken (inclusief de vertegenwoordiging buitenland)
Regionale Zaken en de Projectdirecties.
 
 Op dit artikel worden tevens de algemene concernbrede materiële uitgaven
geraamd, zoals huisvestings- en automatiseringsuitgaven, die niet zijn toe
te rekenen aan de beleidsartikelen.
 Voorts wordt de bijdrage voor opsporingsactiviteiten van de AID geraamd
op dit artikel. Voor deze opsporingsactiviteiten is vooraf niet aan te geven
ten laste van welk beleidsartikel een opsporingsonderzoek plaats vindt. Bij
het jaarverslag 2009 wordt de daadwerkelijke toedeling naar beleidsartikelen
voor de opsporingsactiviteiten zichtbaar gemaakt.
 Toelichting op de ontvangsten
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 Raming 2010
 
 
 Landbouwheffingen 
 302 999 
 
 
 EU-ontvangsten 
 5 685
 
 
 Overige ontvangsten 
 5 572 
 
 
 Totaal ontvangsten
 314 256
 
 
 
 
 
 De ontvangsten hebben met name betrekking op de landbouwheffingen. In
de bijlage Europese geldstromen worden de ontvangsten uit hoofde van de landbouwheffingen
nader toegelicht. Daarnaast worden op dit artikel ontvangsten geraamd voor
de uitvoering van EU-landbouw-maatregelen. Tot slot is sprake van diverse
overige ontvangsten, met name apparaatsontvangsten.
 3 DE BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
 In de bedrijfsvoeringsparagraaf worden de specifieke verbeteringen in
de kwaliteit van de bedrijfsvoering van het concern toegelicht.
 Bedrijfsvoering
 Een gestroomlijnde bedrijfsvoering is essentieel voor het goed functioneren
van het departement en zijn medewerkers. Steeds meer grijpen de verschillende
disciplines daarbij op elkaar in. Dit is voor LNV de reden om in navolging
van het rijksbeleid de verschillende stafdisciplines te bundelen en intensiever
te laten samenwerken.
 
 De stafkolom streeft naar synergie en samenhang in de nu nog onderscheiden
werkzaamheden. Dit moet resulteren in een verbetering van efficiency, kwaliteit
en kostenbesparing en aansluiting bij maatschappelijke en interdepartementale
ontwikkelingen. Met name ziet de stafkolom mogelijkheden om winst in termen
van efficiency en kwaliteit te behalen uit het verder professionaliseren van
de bedrijfsvoering.
 
 In 2010 willen de stafdirectie Organisatie en Bedrijfsvoering en de uitvoerende
Dienst Bedrijfsvoering van start gegaan. Bij de inrichting van deze structuur
is gekozen voor spiegeling aan de inrichtingswijze bij het rijksbrede DG Organisatie
en Bedrijfsvoering (OBR). Dit betekent een herkenbare P&O, Informatie
en Facilitaire kolom. Hiermee heeft LNV nadrukkelijk gekozen voor een koppeling
aan de rijksbrede wijze van organisatie-inrichting. Bij de stafdirectie Organisatie
en Bedrijfsvoering ligt de focus op het mede vormgeven en doorvertalen van
interdepartementale beleidsvisies en het aanvullend ontwikkelen van integrale
beleidsvisies in de ondersteunende processen. Hierbij wordt nadrukkelijk de
verbinding met het primaire proces van LNV gezocht. In 2011 zal de bedrijfsvoering
bij LNV door de nieuwe aanpak een geheel nieuw gezicht hebben.
 
 Ten aanzien van de huisvesting heeft LNV in zijn visie opgenomen dat huisvesting
ondersteunend moet zijn aan de werkprocessen. Deze werkprocessen zullen meer
tijd- en plaatsonafhankelijk worden. De LNV ambtenaar zal dan ook op satelietkantoren
of op een hoofdkantoor, bij stakeholders, thuis of elders onderweg werken.
De huisvesting van LNV moet zodoende flexibel, maar tevens duurzaam en effectief
zijn. Door flexibel om te gaan met de beschikbare ruimte op het kerndepartement
is het mogelijk om LNV en EZ samen te huisvesten in het hoofdgebouw aan de
Bezuidenhoutseweg in Den Haag per ultimo 2012.
 Met de fusie van nieuwe VWA is gekozen voor de hoofdvestiging in Utrecht.
Dit betekent dat naast de concentratie van LNV diensten in Den Haag, Utrecht
de tweede stad is waarbij sprake is van een grote concentratie van LNV diensten.
 De invulling van de krimptaakstelling, het tijd- en plaatsonafhankelijk
werken en de concentratie van de huisvesting, zijn redenen waarom LNV actief
stuurt op het afstoten van diverse panden.
 Bedrijfsvoeringsystemen
 LNV heeft in 2007 besloten om de bedrijfsvoering te professionaliseren
voor de domeinen inkoop, de financiële en begrotingsfunctie. LNV vervangt
in dit traject de bestaande afzonderlijke begrotings- en financiële systemen
door één integraal bedrijfsvoeringsysteem (te beginnen met inkoop en financiën). Daarbij wordt departementsbreed een verregaande
standaardisatie van betreffende processen nagestreefd. Gezien de nauwe verwevenheid
is het programma erop gericht om de inkoop- en financiële processen niet
alleen te professionaliseren maar ook te integreren. Voor deze ICT-ontwikkeling
zet LNV een ERP-systeem (Oracle) in.
 
 Proces- en ketenintegratie stellen LNV in staat om de bedrijfsvoering
op moderne leest te schoeien en op digitale wijze met andere overheidsinstellingen
en het bedrijfsleven te communiceren.
 Dit leidt tot een kwaliteitsverbetering op het gebied van de financiële
bedrijfsvoering. De belangrijkste resultaten hierbij zijn een efficiëntere
bedrijfsvoering, verbetering van de financiële (bij)sturingsinformatie,
stringentere budgetbewaking en het terugdringen van (zowel de interne als
de externe) administratieve lasten. Bij de ontwikkeling wordt aansluiting
gezocht bij interdepartementale ontwikkelingen, zoals op het gebied van inkoop
de e-facturatie.
 Het ontwikkeltraject wordt beheersbaar gehouden door een gefaseerde invoer.
Vanaf begin 2009 functioneert E-procurement (inkoop) and Finance (E&F
systeem) binnen het kerndepartement. Hierbij zijn aanloopproblemen ontstaan.
Naast het feit dat de organisatie moest wennen aan een nieuwe manier van werken
hebben technische mankementen geresulteerd in (tijdelijke) procesmatige aanpassingen.
 Informatiemanagement
 Bij de ontwikkeling van de informatie concernarchitectuur worden de belangen
van het concern en van de diensten en directies transparant gewogen en wordt
besluitvorming gefaciliteerd. Dit is een belangrijke stap in de ondersteuning
van de sturing van de onderscheiden informatie voorzieningsprocessen. De CIO
voert regie op grote en gevoelige ICT-gerelateerde projecten. Hiertoe worden
Gateway-reviews en andere instrumenten ingezet. Eén van deze projecten
is de gestarte brede invoering van geïntegreerde informatievoorziening
bij de financiële en inkoopprocessen binnen LNV, hiervoor vermeld onder
Bedrijfsvoeringssystemen.
 Organisatie
 Sinds 2007 geeft het ministerie invulling aan de geformuleerde veranderdoelen
in het visie document «Zichtbaar laten, zichtbaar doen» (Efficiëntie
operatie Rijksdienst – LNV). Doel daarvan is niet alleen de krimptaakstelling
te realiseren, maar ook slimmer en anders te werken. Dit gebeurt in beleid
en uitvoering: programmatisch, flexibel en toegepast op probleemstelling.
Voor zover veranderdoelen door de huidige structuur worden belemmerd en/of
de afgesproken krimp niet kan worden gerealiseerd wordt de organisatiestructuur
aangepast. Dit leidt in organisatorische zin tot versterking van de verbinding
tussen de verschillende onderdelen. Het verregaand samenwerken en fysiek bij
elkaar zetten van alle beleidsdirecties in de beleidskern is een belangrijke
stap hierin.
 Daar waar de jaren 2008 en 2009 vooral in het teken stonden van het uitwerken
van de toekomstige «opzet», zullen de jaren 2010 en 2011 vooral
in het teken staan van «de werking» en de inbedding van de ingezette
veranderingen. Vanuit de stafdirecties zal het proces van organisatie ontwikkeling
worden gefaciliteerd en geborgd.
 In personele zin betekent dit het duurzaam toerusten van medewerkers door
middel van een gemeenschappelijk personeelsbeleid voor het komende decennium.
Dit betekent een expliciete koppeling van het personeelsbeleid
aan wat LNV in het komend decennium wil zijn. LNV is een organisatie die rekening
houdt met de verwachtingen van de samenleving en veranderingen op de arbeidsmarkt.
Dit betekent aandacht voor diversiteit in de breedste zin van het woord, een
leerbeleid dat dit ondersteunt, harmonisatie van de arbeidsvoorwaarden, mobiliteit
en flexibiliteit.
 LNV investeert samen met andere departementen in de verbetering van de
Rijksdienst en levert daarbij haar bijdrage aan de ontwikkeling van interdepartementale
voorzieningen. Waar mogelijk maakt LNV gebruik van beproefde oplossingen die
elders zijn ontwikkeld.
 Vereenvoudiging interne procedures en vermindering interne
lasten
 LNV werkt aan een vereenvoudiging van de interne werkwijzen en procedures.
In 2010 moet de interne stukkenstroom volledig gedigitaliseerd zijn. Uitgangspunt
bij de optimalisatie is werken op basis van vertrouwen en vroegtijdige betrokkenheid
van de stafkolom ter ondersteuning van de beleidskern. LNV werkt aan verbetering
van de integraliteit van haar jaarplanning. Voor zowel de samengevoegde beleidskern
als de samengevoegde stafkolom zullen gemeenschappelijke jaarplannen worden
opgesteld. Dit borgt samenhang, consistentie en flexibiliteit bij de inzet
van medewerkers en middelen en vermindert de lastendruk voor het opstellen
van afzonderlijke jaarplannen. Bovendien sluit op deze manier de bedrijfsvoering
beter aan op het primaire proces en de interdepartementale ontwikkelingen.
Het opdrachtgeverschap en de offertesystematiek in de relatie met uitvoerende
diensten wordt verbonden aan het gemeenschappelijk jaarplan beleidskern 2010.
De sturings- en verantwoordingssystematiek van het Management Control Systeem
(MCS) is ook in de nieuwe situatie conform de beginselen van integraliteit
en geborgd vertrouwen (comply or explain) ingericht.
 Duurzaam inkopen
 Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit draagt bij aan
de realisatie van de Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) door
de criteria uit het beleid Duurzame Inkopen, zoals beschreven in de begroting
van het ministerie van VROM, te implementeren.
 
 In het kabinet is afgesproken dat in 2010 voor 100% duurzaam zal
worden ingekocht. Dat wil zeggen dat de kerndepartementen en de departementale
diensten in 2010 bij hun inkoop in beginsel de vastgestelde duurzaamheideisen
toepassen. Indien er in uitzonderlijke situaties bij een specifieke inkoop
goede redenen zijn om de duurzaamheideisen niet toe te passen, zal dat worden
verantwoord. Ook ingevolge de motie Koopmans/De Krom zullen de vastgestelde
duurzaamheidwensen zwaarwegend worden meegenomen bij de inkoop.
 In 2009 worden binnen het ministerie van LNV de nodige maatregelen genomen
om de doelstelling van 100% duurzaam inkopen te kunnen realiseren.
 4 DE BATEN-LASTEN DIENSTEN
 Algemene Inspectie Dienst (AID)
 Profiel
 De Algemene Inspectiedienst (AID) is een handhavingorganisatie van het
Ministerie van LNV die, door middel van de instrumenten controle, verificatie
en opsporing, de naleving van de LNV-regelgeving op programmatische wijze
bevordert. Waar effectief uit oogpunt van naleving wordt de inzet van hiervoor
bedoelde instrumenten begeleid door handhavingcommunicatie. Op basis van waarnemingen
en ervaringen in de handhavingpraktijk adviseert de AID de Minister en beleidsdirecties
van LNV over voorgenomen of reeds vigerend beleid en regelgeving. Ten behoeve
van de uitvoering van deze taak beschikken de ambtenaren AID over toezichthoudende
en opsporingsbevoegdheden. Deze bevoegdheden worden in onderlinge samenhang
ingezet. Opsporing vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het Openbaar
Ministerie.
 
 De AID werkt samen met de VWA en de PD toe naar een gefuseerde dienst
in 2012 (de nVWA).
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 opbrengst moederdepartement
 68 085 
 67 135 
 63 226 
 56 123 
 55 621 
 54 527
 54 531 
 
 
 opbrengst overige departementen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 opbrengst derden 
 1 152 
 300
 300 
 300 
 300 
 300 
 300 
 
 
 rentebaten 
 347 
 100
 100 
 100 
 100 
 100 
 100 
 
 
 buitengewone baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 exploitatiebijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 69 584
 
 
 67 535
 
 
 63 626
 
 
 56 523
 
 
 56 021
 
 
 54 927
 
 
 54 931
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – personele kosten 
 46 142
 42 986 
 40 628 
 36 089 
 35 746 
 35 020 
 34 973
 
 
 – materiele kosten 
 20 307 
 19 761 
 17 679
 14 811 
 14 501 
 13 861 
 13 953 
 
 
 rentelasten 
 366
 386 
 298 
 345 
 395 
 418 
 426 
 
 
 afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – materieel 
 2 188
 2 271 
 2 281 
 2 224 
 1906 
 1 758 
 1 654
 
 
 – immaterieel 
 637 
 1 064 
 1 673 
 2 154
 2 573 
 2 970 
 3 025 
 
 
 Specifieke kosten 
 
 1 067
 1 067 
 900 
 900 
 900 
 900 
 
 
 Overige lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen 
 72
 
 
 
 
 
 
 
 
 – buitengewone lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 69 712
 
 
 67 535
 
 
 63 626
 
 
 56 523
 
 
 56 021
 
 
 54 927
 
 
 54 931
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 128
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 Opbrengst moederdepartement
 Van het moederdepartement wordt jaarlijks een opdracht ontvangen, zoals
afgesproken in het aansturingprotocol AID. De opbrengst van de AID wordt gevormd
door te leveren diensten in aantallen productieve uren te vermenigvuldigen
met de vastgestelde prijs. Voor de omzet van de AID is uitgegaan van de bedragen
zoals opgenomen in de meerjarenbegroting LNV. De actuele meerjarenbegroting
laat vanaf 2009 een sterke daling zien in de budgetten die de beleidsdirecties
ter beschikking staan voor het inkopen van handhavingcapaciteit bij de AID.
Deze krimp volgt uit de invulling van de taakstellingen die door het Kabinet
zijn vastgesteld. De kostenbegroting voor 2010 en volgende jaren is sluitend
gemaakt op de beschikbare budgetten.
 
 In onderstaande tabel is aangegeven hoe de totale omzet van de AID in
de afgelopen jaren over de huidige vijf producten is verdeeld. Omdat de opdracht
voor 2010 ten tijde van het opstellen van deze begroting nog niet precies
bekend is, is de productverdeling over 2010 nog niet opgenomen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Producten
en omzetaandeel (%)
 
 
 
 
 
 
 Product
 
 2005 
 2006 
 2007 
 2008 
 2009 
 
 
 Controle 
 70,5
 74,1 
 72,0 
 72,0 
 75,5 
 
 
 Verificatie 
 13,0 
 11,2
 12,5 
 12,5 
 8,6 
 
 
 Opsporing 
 13,0 
 12,3 
 13,0
 13,0 
 13,4 
 
 
 Beleidsadvisering 
 3,0 
 1,9 
 2,0 
 2,0
 1,8 
 
 
 Handhavingscommunicatie 
 0,5 
 0,5 
 0,5 
 0,5
 0,7 
 
 
 Totaal 
 100 
 100 
 100 
 100 
 100
 
 
 
 
 Opbrengst derden
 De reguliere opbrengsten derden hebben hoofdzakelijk betrekking op:
 1. de ontvangen vergoeding voor het gebruik van dienstauto’s door
medewerkers en
 2. incidentele dienstverlening aan andere handhavingorganisaties.
 Rentebaten
 De rentebaten worden verkregen uit het positieve saldo op de rekening
courant en, eventueel, het plaatsen van termijndeposito’s. Er is gerekend
met de rentetarieven voor deposito’s welke, afhankelijk van de looptijd,
variëren van 1,86 tot 1,89%.
 Lasten
 Personele kosten
 De personele kosten hebben betrekking op de salariskosten van zowel vast
als tijdelijk personeel.
 Voor 2010 is uitgegaan van een gemiddelde personele formatie van 657 fte.
De gemiddelde personele kosten per fte bedragen in 2010 circa 60 duizend euro.
 De gemiddelde personele bezetting zal zich ontwikkelen naar gelang de
omvang van het werkpakket dat de komende jaren door de opdrachtgevers bij
de AID wordt neergelegd.
 Materiële kosten
 De voor 2010 begrote materiële kosten bestaan uit beleidsondersteunende
specifieke kosten (1,1 mln. euro), de directe kosten voor de operationele
uitvoering (5,8 mln. euro) en indirecte kosten (10,8 mln. euro). Specifieke
kosten hebben betrekking op (veelal) constante kosten die een specifieke en
eenduidige relatie hebben met één product. Een voorbeeld hiervan
zijn de kosten die het gevolg zijn van externe ondersteuning
bij visserijcontroles. Directe materiële kosten hebben een direct, ondersteunend
verband met de uitvoering van een bepaalde controle- of opsporingsactiviteit.
Hieronder vallen bijvoorbeeld de kosten van dienstauto’s, telefonie
en dergelijke.
 Rentelasten
 De rentelasten zijn het gevolg van de leningen die de AID afsluit voor
investeringen via de leen- en depositofaciliteit van het Ministerie van Financiën.
In het overzicht van baten en lasten is uitgegaan van een gemiddeld rentepercentage
van 3%.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten hebben betrekking op de materiële en immateriële
vaste activa. De materiële activa hebben hoofdzakelijk betrekking op
de vervanging van dienstauto’s, vaartuigen en meubilair, de immateriële
activa op software, onderhoud aan het bedrijfsinformatiesysteem SPIN en overige
maatwerk informatiesystemen. De afschrijvingskosten volgen uit de geraamde
boekwaarde van de activa per 1 januari van elk jaar. Bij de waarde van de
activa wordt rekening gehouden met het meerjarig investeringsprogramma van
de AID. Dit programma is gericht op continuïteit van de bedrijfsvoering
en heeft betrekking op vervangingsinvesteringen voor de operationele uitvoering
alsmede uitbreidingsinvesteringen in immateriële vaste activa (informatiesystemen).
Daarbij wordt ook rekening gehouden met noodzakelijke investeringen ter ondersteuning
van het handhaven van nieuwe wetgevingscomplexen.
 
 De afschrijvingen vinden lineair plaats. De afschrijvingstermijnen bedragen
voor:
 • Software en maatwerksystemen: 5 jaar
 • Dienstauto’s: 5 jaar
 • Vaartuigen: 3 jaar
 • Controleapparatuur: 5 jaar
 • Inventarissen: 10 jaar.
 
 Deze termijnen zijn in overeenstemming met de richtlijnen van het Ministerie
van Financiën.
 Per 1 januari 2008 zijn vrijwel alle activa op het gebied van ICT overgedragen
aan de Dienst ICT Uitvoering (DICTU). Daarom is een deel van de leningen bij
het Ministerie van Financiën vervroegd afgelost.
 Saldo van baten en lasten
 Voor 2010 zijn de begrote baten gelijk aan de begrote lasten.
 Kasstroomoverzicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 1. Rekeningcourant RHB 1 januari (incl. deposito)
 
 
 8 377
 
 
 7 713
 
 
 6 421
 
 
 6 655
 
 
 6 165
 
 
 5 816
 
 
 6 017
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom 
 1 809 
 1 536 
 3 954 
 4 378 
 4 479
 4 728 
 4 679 
 
 
   -/- totaal investeringen
 – 3 342 
 – 6 150 
 – 4 770 
 – 4 585
 – 4 585 
 – 4 585 
 – 4 585 
 
 
   +/+ totaal boekwaarde desinvesteringen 
 1 241 
 264 
 680
 
 
 
 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 – 2 101 
 – 5 886 
 – 4 090 
 – 4 585
 – 4 585 
 – 4 585 
 – 4 585 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   +/+ eenmalige storting door moederdepartement 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   -/- aflossingen op leningen 
 – 3 513 
 – 2 828 
 – 3 720 
 – 4 868
 – 4 827 
 – 4 527 
 – 4 778 
 
 
   + beroep op leenfaciliteit 
 3 141 
 5 886 
 4 090 
 4 585 
 4 585
 4 585 
 4 585 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 – 372 
 – 3 058 
 – 370 
 – 283 
 – 242
 – 58 
 – 193 
 
 
 
 5. Rekeningcourant RHB 31 december (incl. deposito)
(=1+2+3+4)
 
 
 7 713
 
 
 6 421
 
 
 6 655
 
 
 6 165
 
 
 5 816
 
 
 6 017
 
 
 5 918
 
 
 
 
 
 
 Het kasstroomoverzicht toont aan dat de AID meerjarig een positief saldo
op de rekening courant bij het Ministerie van Financiën voorziet. De
investeringen zijn gebaseerd op de meerjarige investeringsbegroting van de
AID. De investeringen in immateriële vaste activa hebben hoofdzakelijk
betrekking op de aanschaf van nieuwe beleidsondersteunende informatiesystemen
en de update van bestaande systemen. De investeringen in materiële vaste
activa hebben betrekking op de reguliere vervangingsinvesteringen voor vervoermiddelen
en inventaris.
 Prestaties
 De prestaties die de AID levert worden gevormd door het aantal directe
uren per product/dienst waarvoor de AID een opdracht heeft gekregen en de
daarmee bereikte resultaten. Deze resultaten worden onder meer gemeten door
middel van een aantal doelmatigheidscriteria.
 Doelmatigheid
 Meetplan doelmatigheid
 De AID onderscheidt een mix van indicatoren en prikkels voor het meten
van de doelmatigheid. Deze kengetallen zijn opgenomen in een meetplan. De
doelmatigheidsindicatoren van de AID zijn verweven in de interne sturingscyclus.
Door het management wordt veel aandacht aan de voortgang in deze indicatoren
besteed. Daarmee wordt bereikt dat door het management zowel de sturing op
opbrengsten en kosten als op kwaliteit voortdurend veel aandacht krijgt.
 De meeste normen hebben een relatief vast karakter. Met name de efficiencynormen
zijn de afgelopen jaren reeds sterk aangescherpt. In totaliteit is in de periode
2005–2008 een efficiencytaakstelling in de tarieven doorgevoerd van
ca. 5%. Ook in 2009 is bijna 1% aan efficiencymaatregelen in
de begroting doorgevoerd.
 Kostprijsontwikkeling
 De AID heeft in de periode 2005–2008 reeds diverse efficiencymaatregelen
genomen, die tot uitdrukking zijn gebracht in de tarieven die bij de opdrachtgevers
in rekening worden gebracht.
 De maatregelen variëren van inkooptaakstellingen en taakstellingen
op materiële kosten tot verhoging van de productiviteitsnormering.
 Desondanks is in het verloop van de tarieven een stijging waarneembaar.
Deze zijn het gevolg van onder meer loon- en prijsindexering en doorbelasting
van huisvestingskosten Als gevolg van de krimp in de organisatie neemt de
druk op de tarieven ook toe. Dit leidt tot een (tijdelijk) dekkingstekort
op constante kosten en een stijging van tarieven.
 Overige indicatoren in meetplan doelmatigheid
 Treffers bij controles
 De mate van selectiviteit van controles bepaalt onder meer de effectiviteit
van de AID: het gericht controleren daar waar de kans op overtreding (treffers)
zo groot mogelijk is geeft een maximaal effect van het instrument handhaving.
De kwaliteit van risicoanalyse beïnvloedt het percentage treffers. Het
percentage treffers bij de selecte controles is een indicator voor de kwaliteit
van het product controle.
 Het aantal treffers bij controles ligt de afgelopen jaren een stuk hoger
dan de norm maar is wel vrij constant. Dit komt onder meer doordat er binnen
een aantal vakgebieden veel wordt gewerkt op basis van meldingen en risicoanalyse.
Doordat de AID een omslag maakt naar meer effectgericht handhaven, is deze
indicator niet meer voor alle soorten controles geschikt. In de aanloop naar
de fusie met de VWA en de PD zullen doelmatigheidsindicatoren voor de nieuwe
organisatie worden ontwikkeld. Daarbij wordt rekening gehouden met nieuwe
manieren van handhaven en de gevolgen daarvan voor het definiëren van
relevante prestatie-indicatoren.
 Tijdigheid verificaties TAB
 Op basis van risicoanalyse is door de betaalorganen en/of de Europese
Commissie bepaald dat verificaties binnen een bepaalde periode uitgevoerd
moeten worden. Het percentage tijdig uitgevoerde verificaties is een indicator
voor de kwaliteit van het product verificatie.
 Ziekteverzuim
 De normering voor het ziekteverzuim is op de Verbaannorm afgestemd en
zal derhalve meebewegen met onder andere de demografische samenstelling van
het personeelsbestand.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2005 
 2006 
 2007 
 2008
 2009 
 2010 
 
 
 Gegronde klachten versus contacten met gecontroleerden
(%) 
 0,0196 
 0,0196 
 0,0196 
 0,0196
 0,0196 
 0,0196 
 
 
 Goedkeurende accountantsverklaring 
 Ja
 Ja 
 Ja 
 Ja 
 Ja 
 Ja 
 
 
 Gemiddelde kostprijs (€/ uur)
 76,47 
 73,92 
 77,49 
 84,39 
 89,90 
 n.t.b.
 
 
 Gerealiseerde verkoopbare uren als percentage totale aanbod productieve
formatie (%) 
 100 
 100 
 100 
 100 
 100
 100 
 
 
 Ziekteverzuim (%) 
 5,2 
 4,3 
 4,3 
 4,3 
 4,3
 4,3 
 
 
 Treffers bij selecte controles (%) 
 15 
 15 
 15
 15 
 15 
 15 
 
 
 Tijdigheid uitgevoerde verificaties (%)
 60 
 70 
 80 
 90 
 90 
 90 
 
 
 Kosten per controle (€/stuk) 
 910 
 900 
 895 
 895 
 895 
 895 
 
 
 Kosten per verificatie (€/stuk) 
 602 
 600 
 595 
 595 
 595
 595 
 
 
 Kosten per onderzoek (€/stuk) 
 324 500 
 320 000
 315 000 
 315 000 
 315 000 
 315 000
 
 
 
 
 Doorkijk naar de toekomst
 De implementatie van het concept «programmatisch handhaven»
en de ontwikkeling van nieuwe producten voor de fusie-organisatie zullen leiden
tot een aanpassing van de kwaliteitsindicatoren die van toepassing zijn op
de primaire processen. Deze zullen in toenemende mate worden gericht op effectmeting
(outcome) in plaats van output.
 
 Met betrekking tot de kwaliteit van de AID worden – naast monitoring
met behulp van de genoemde indicatoren – ook kwaliteitsaudits uitgevoerd
door onder meer de interne auditafdeling, die nagaat of er conform de wet-
en regelgeving en voorgeschreven processen door de AID wordt gewerkt. Daarnaast
voert de Europese Commissie ten aanzien van betaalorgaanactiviteiten inspecties
uit op de werkwijze en uitvoering van de AID.
 Dienst ICT Uitvoering (DICTU)
 Profiel
 De Dienst ICT Uitvoering (DICTU) is binnen het Ministerie van LNV verantwoordelijk
voor het leveren van ICT services en -Ondersteuning aan alle onderdelen van
het ministerie en ondersteuning van enkele aan het ministerie aanverwante
PBO’s en ZBO’s.
 De missie van DICTU luidt: «De Dienst ICT Uitvoering draagt bij
aan het succes van LNV door te zorgen voor betrouwbare, gestandaardiseerde
en kostenefficiënte ICT services die de bedrijfsprocessen van LNV optimaal
ondersteunen.
 
 DICTU levert aan haar opdrachtgevers de volgende ICT services:
 • Applicatiebeheer en ontwikkeling;
 • Inrichting en beheer van werkplekken;
 • Beheer van de technische infrastructuur;
 
 Voor 2010 hebben met name de outsourcing van de kantoorautomatisering,
de uitwerking van de interne reorganisatie en de verdere sanering van «oude
applicaties» impact op de begroting 2010.
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement:
 117 164 
 109 100 
 119 430 
 111 544 
 110 203
 106 800 
 106 800 
 
 
 Opbrengst derden 
 1 827 
 1 000
 0 
 
 
 
 
 
 
 Rentebaten 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 0 
 
 
 Buitengewone baten 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 
 
 Exploitatiebijdragen 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 118 991
 
 
 110 100
 
 
 119 430
 
 
 111 544
 
 
 110 203
 
 
 106 800
 
 
 106 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Ambtelijk personeel
 20 372 
 20 794 
 19 090 
 17 548 
 17 548 
 17 584
 17 584 
 
 
 – Overig personeel 
 31 531 
 32 952
 31 063 
 24 699 
 24 699 
 24 699 
 24 699
 
 
 – Diensten derden 
 11 000 
 11 000 
 8 730
 10 000 
 14 000 
 14 000 
 14 000
 
 
 – Exploitatiekosten 
 25 816 
 11 026 
 13 900
 14 000 
 13 000 
 10 000 
 10 000 
 
 
 – Kosten Bijzondere dienstverlening 
 21 678 
 25 000 
 25 282
 24 973 
 19 986 
 18 077 
 18 077 
 
 
 Huisvesting
 2 208 
 2 000 
 3 570 
 3 570 
 3 570 
 3 570
 3 570 
 
 
 Rentelasten regulier 
 957 
 1 200 
 1 700
 2 100 
 2 400 
 2 370 
 2 370 
 
 
 Afschrijvingskosten:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – Conversielening Materieel
 
 2 528 
 1 959 
 954 
 0 
 0 
 0
 
 
 – Investeringen Materieel 
 3 744 
 3 250 
 4 729
 4 500 
 4 950 
 5 445 
 5 445 
 
 
 – Investeringen Immaterieel 
 776 
 900 
 9 407 
 9 200 
 10 050
 11 055 
 11 055 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 118 084
 
 
 110 650
 
 
 119 430
 
 
 111 544
 
 
 110 203
 
 
 106 800
 
 
 106 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 907
 
 
 – 550
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Algemeen
 De baten en lasten worden toegerekend aan het boekjaar waarop ze betrekking
hebben.
 Baten
 Opbrengst moederdepartement
 DICTU levert ICT gerelateerde diensten aan de LNV organisatie. Deze diensten
variëren van hardware tbv de werkplek tot projectleiding voor een ontwikkelingstraject.
Hieronder zijn de uitgangspunten per «servicecategorie» uiteengezet.
 
 De verdeling per productgroep wordt in onderstaande tabel weergegeven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Productgroep x € 1 000,– 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 
 
 Applicatie Services
 46 600 
 43 871 
 39 745 
 42 390 
 42 000
 
 
 Werkplek Services 
 17 000 
 23 010 
 20 755 
 23 010
 22 000 
 
 
 Infra 
 20 500 
 19 230 
 18 500 
 18 000
 17 000 
 
 
 Detachering 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 Bijzondere dienstverlening/overig 
 25 000 
 33 319
 32 544 
 26 803 
 25 800 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal 
 109 100
 119 430 
 111 544 
 110 203 
 106 800
 
 
 
 
 
 Opbrengsten worden gegenereerd door de producten die DICTU levert te vermenigvuldigen
met de vigerende tarieven of worden op basis van fixed price afgegeven. In
de paragraaf prestaties zijn de begrote aantallen producten vermeld. Naast
opbrengsten voor standaard dienstverlening biedt DICTU ook specifieke diensten
aan onder de noemer «Bijzondere dienstverlening». Dit betreft
specifieke inhuur of hardware.
 Lasten
 Ambtelijk Personeel
 DICTU is een vraaggestuurde dienst die in staat moet zijn om relatief
flexibel om te gaan met fluctuaties in de vraag naar ICT diensten. In het
kader van de LNV brede ICT lasten reductie wordt gestuurd op een lagere ICT
beheerslast. Voor de DICTU zal dit betekenen dat de vraag naar beheer op termijn
zal moeten afnemen. Ambtelijke inzet zal plaatsmaken voor efficiëntere «outsourcing»
van ICT werkzaamheden.
 Tegelijkertijd brengt DICTU in het kader van de krimptaakstelling het
aantal fte ambtelijk personeel terug tot ca. 225 fte in 2011
 Overig personeel
 De totale inhuur van externen daalt t.o.v 2009. Outsourcing van diverse
werkzaamheden zal binnen DICTU vanaf 2010 resulteren in een daling van de
externe inhuur.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Begrote fte’s 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 
 
 Totaal Ambtelijk personeel 
 333 
 285 
 255
 225 
 225 
 225 
 
 
 Totaal Overig personeel 
 229 
 218
 191 
 100 
 100 
 100 
 
 
 Totaal 
 562 
 503 
 446
 325 
 325 
 325
 
 
 
 
 Exploitatiekosten
 De post exploitatiekosten bestaat voornamelijk uit onderhoudscontracten
ten behoeve van infrabeheerscomponenten.
 Voorgenomen outsourcing van werkzaamheden zal op korte termijn niet leiden
tot een overdracht van licentie- en onderhoudscontracten. Hierdoor zal de
post «Exploitatiekosten» in 2010 stijgen.
 Huisvestingskosten
 De huisvestingskosten van DICTU bestaan uit:
 • huurkosten hoofdkantoor Den Haag
 • huurkosten rekencentrum Assen
 Verwachting 2010
 De huisvestingskosten dalen in 2010 door:
 • een daling van de totale huurlasten als gevolg van het sluiten
van het rekencentrum in Ede
 • een daling van de kosten door het efficiënter benutten van
de huidige ruimten
 Rentelasten
 De rentelasten hebben betrekking op de financiering van de vaste activa
d.m.v. leningen. In de begroting is rekening gehouden met een gemiddeld percentage
van 4%.
 Afschrijvingskosten en grondslagen Activa
 Afschrijvingskosten bestaan uit de door DICTU overgenomen activa als gevolg
van de overgedragen activa vanuit de overige baten-lastendiensten en het concern
van LNV per 1 januari 2008 voor de hardware en per januari 2009 voor de immateriële
vaste activa.
 Daarnaast activeert DICTU generieke immateriële vaste activa voor
het LNV concern en brengt de afschrijvingslasten in rekening bij opdrachtgevers.
 Grondslagen activa
 Onder vaste activa (zowel materieel als immaterieel) worden die goederen
bedoeld die bestemd zijn om duurzaam in de bedrijfsuitoefening te worden gebruikt.
Bij DICTU is bepaald dat het daarbij gaat om goederen die bijdragen aan de
bedrijfsuitoefening met een levensduur van meer dan een jaar en een aanschafprijs
per eenheid van meer dan € 500,–. De vaste activa worden gewaardeerd
tegen historische kostprijs.
 Kasstroomoverzicht
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 1. Rekening courant RHB 1 januari
 
 
 0
 
 
 9 724
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 2a. saldo van baten en lasten 
 907 
 – 550 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 2b. gecorrigeerd voor afschrijvingen
 4 520 
 6 678 
 16 095 
 14 654 
 15 000 
 16 500
 16 500 
 
 
 2c. gecorrigeerd voor mutaties in werkkapitaal
 8 241 
 – 9 724 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom 
 13 668 
 – 3 596
 16 095 
 14 654 
 15 000 
 16 500 
 16 500
 
 
 3a. -/- totaal investeringen 
 – 13 237 
 – 22 814
 – 25 000 
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 16 500
 – 16 500 
 
 
 3b. + totaal boekwaarde desinvesteringen
 6 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom 
 – 13 231 
 – 22 814 
 – 25 000
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 16 500 
 – 16 500
 
 
 4a. -/- uitkering aan moederdepartement 
 0 
 550 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 4b. + storting door moederdepartement 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 4c. -/- aflossingen op leningen 
 – 3 475
 – 6 678 
 – 16 095 
 – 14 654 
 – 15 000
 – 16 500 
 – 16 500 
 
 
 4d. + beroep op leenfaciliteit 
 12 762 
 22 814 
 25 000 
 15 000
 15 000 
 16 500 
 16 500 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom 
 9 287 
 16 686 
 8 905 
 346 
 0
 0 
 0 
 
 
 
 5. Rekening courant RHB 31 december (=1+2+3+4)
 
 
 9 724
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten, afschrijvingen
en de mutaties werkkapitaal.
 De investeringskasstroom bestaat uit investeringen van materiële
vaste activa en immateriële vaste activa.
 Prestaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Variabelen 
 Realisatie 2008
 Raming 2009 
 Raming 2010 
 
 
 Werkplekken 
 Aantal
 9 500 
 9 000 
 9 000 
 
 
 Infra 
 Abonnement/vast
bedrag in € 1 000 
 23 663 
 20 500 
 19 230 
 
 
 Applicatiebeheer
 Uren 
 100 777 
 145 000 
 170 226
 
 
 Applicatieontwikkeling 
 Uren 
 205 016 
 131 171
 101 361 
 
 
 Outsourcing 
 Vast bedrag
in € 1 000 
 8 209
 12 100 
 9 603 
 
 
 Bijzondere dienstverlening 
 Vast bedrag in € 1 000 
 28 483 
 25 000 
 25 618
 
 
 
 
 
 1. Het aantal werkplekken zal gehandhaafd blijven voor 2010 t.o.v. 2009
omdat geplande afbouw van aantal werkplekken minder snel gaat dan verwacht.
 2. Infra abonnement zal licht afnemen. Aspecten gerelateerd aan de kantoorautomatisering
(KA) zullen uitfaseren en de netwerkverbinding (NNV) wordt goedkoper.
 3. Applicatiebeheer stijgt in 2010 t.o.v. 2009 door een definitie wijziging
bij het type werkzaamheden.
 a. Applicatiebeheer 2010 bevat:Regulier beheer, Klein onderhoud en Releasematig
beheer.
 b. Regulier beheer 2009: is alleen Regulier beheer. Klein onderhoud en
Releasematig beheer zaten in applicatieontwikkeling.
 4. Outsourcing 2009 is te hoog geraamd, de outscourcing 2010 wordt derhalve
naar beneden bijgesteld.
 Doelmatigheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 realisatie 
 Raming 
 Raming
 
 
 
 2006 
 2007 
 2008 
 2009 
 2010
 
 
 
 kostprijs in € per eenheid product
 
 
 
 
 
 
 
 
 gewogen kostprijs beheer 
 4 140
 4 830 
 4 713 
 4 839 
 4 693 
 
 
 gewogen kostprijs ontwikkeling 
 152 
 154 
 102 
 109 
 151
 
 
 
 productie
 
 
 
 
 
 
 
 
 beheer werkplekken
 9 500 
 9 100 
 9 000 
 8 000 
 9 000 
 
 
 ontwikkeling uren 
 470 000 
 500 000 
 509 000 
 501 000 
 500 000
 
 
 
 kwaliteit
 
 
 
 
 
 
 
 
 Betrouwbaarheid 
 –
 – 
 – 
 – 
 – 
 
 
 beschikbaarheid 
 – 
 – 
 98%
 98% 
 98% 
 
 
 Reactiesnelheid 
 – 
 – 
 < 2 u; 1 u
 < 2 u; 1 u 
 <
2 u; 1 u
 
 
 
 
 Kostprijzen:
 • Gewogen kostprijs voor de beheerstaken (zoals werkplek-, infrastructuur-
en applicatiebeheer)
 • Gewogen uurtarief voor de ontwikkeltaken
 Kwaliteit:
 • Betrouwbaarheid van de systemen
 • Beschikbaarheid van systemen
 • Reactiesnelheid bij foutmeldingen (voor werkplek sneller dan 2
uur en voor applicaties sneller dan 1 uur)
 Dienst Landelijk Gebied (DLG)
 Profiel
 De Dienst Landelijk Gebied is een uitvoerende dienst van LNV die in opdracht
van het Rijk, Provincies, en andere overheden beleid voor het inrichten van
groene gebieden voor Natuur, Recreatie, Milieu en Landbouw, vertaalt naar
uitvoering in concrete projecten. Met ingang van 1 januari 2007 en de inwerkingtreding
van de Wet Inrichting Landelijk Gebied zijn de provincies de grootste opdrachtgever
van DLG. DLG verwerft hiervoor gronden, richt die gronden opnieuw in en draagt
gebieden vervolgens over aan gebiedsbeherende instanties en agrariërs.
Daarnaast worden geldstromen bij elkaar gebracht. DLG zoekt naar samenwerking
en oplossingen die passen bij de (bestuurlijke) wensen en de eigenschappen
van het gebied. Als EU-betaalorgaan is DLG verantwoordelijk voor het uitbetalen
van een breed scala aan POP-regelingen.
 
 De producten van DLG ten behoeve van provincies en LNV zijn gericht op
uitvoeren van beleid wat is vastgelegd in de WILG en in de LNV Begroting.
 De Visie en Strategie van DLG 2008–2011 geeft richting aan de ambitie
om de autoriteit op het terrein van gebiedsontwikkeling voor alle overheden
te zijn. DLG onderscheidt zich doordat zij in staat is een opdracht –
in zijn geheel – van plan tot oplevering uit te voeren.
 De kracht van DLG ligt in de combinatie van het kennen van het gebied,
het kennen van de mensen in het gebied en het kennen van het beleid van verschillende
overheden.
 
 DLG werkt aan vele en diverse gebiedsgerichte projecten in het landelijk
gebied. Waar voorheen projecten een lange looptijd hadden, zijn de landinrichtingsprojecten
tegenwoordig opgeknipt in termijnen met kortere doorlooptijden. Daarbij worden
steeds vaker nieuwe media als internet en GIS-visualisaties ingezet.
 DLG koopt grond aan voor de realisatie van de EHS. DLG stimuleert en begeleidt
grondeigenaren zoveel mogelijk om gronden vrijwillig te ruilen. Eén
derde van de groenprojecten van DLG ligt binnen een straal van 10 km van de
grote steden. DLG helpt steden (zoals Rotterdam en Breda) met ontwikkelingsgericht
werken, PPS-constructies en anticiperend aankopen, de groenprojecten in de
stadsranden te realiseren.
 
 De producten/diensten van DLG zijn weergegeven in onderstaande tabel.
 
 
 
 
 
 
 Bedrijfsproces
 Product/Dienst 
 
 
 1. Omzetten grond
 1.1 Verwerving grond 1.2 Vervreemding grond 1.3 Exploitatie grond 
 
 
 2. Inrichten landelijk gebied 
 2.1 Planvorming 2.2 Planuitvoering 
 
 
 3. Uitvoeren subsidieregelingen 
 3.1 Adviezen aanvragen 3.2 Uitvoering subsidieregelingen
 
 
 4. Adviseren 
 4.1 Advisering algemeen en beleid 4.2 Informatieverstrekking
 
 
 
 
 
 De grondtransacties die plaatsvinden in het bedrijfsproces Omzetten grond
(1.) worden verricht door de ZBO Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL). De medewerkers
van DLG voeren de werkzaamheden uit voor BBL.
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 opbrengst moederdepartement
 111 750 
 106 307 
 102 294 
 95 044 
 92 873
 90 335 
 90 342 
 
 
 opbrengst overige departementen 
 8 292
 5 795 
 6 012 
 5 716 
 5 331 
 5 316 
 5 333
 
 
 opbrengst derden 
 13 804 
 8 693 
 9 019 
 8 573
 7 997 
 7 974 
 8 000 
 
 
 rentebaten 
 468 
 300 
 150
 200 
 300 
 300 
 300 
 
 
 buitengewone baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 exploitatiebijdrage
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 134 314
 
 
 121 095
 
 
 117 475
 
 
 109 533
 
 
 106 501
 
 
 103 925
 
 
 103 975
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – personele kosten 
 87 450
 64 611 
 73 244 
 66 776 
 65 397 
 63 116 
 62 814
 
 
 – materiële kosten 
 40 030 
 32 255 
 35 489
 33 297 
 32 678 
 32 244 
 31 835 
 
 
 rentelasten 
 745
 1 055 
 933 
 1 089 
 1 250 
 1 311 
 1 108
 
 
 afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – materieel 
 1 382
 2 173 
 1 795 
 2007 
 2 176 
 2 305 
 3 027
 
 
 – immaterieel 
 3 981 
 6 113 
 5 914 
 6 264
 4 900 
 4 849 
 5 091 
 
 
 dotaties voorzieningen 
 839
 100 
 100 
 100 
 100 
 100 
 100 
 
 
 buitengewone lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 134 427
 
 
 121 095
 
 
 117 475
 
 
 109 533
 
 
 106 501
 
 
 103 925
 
 
 103 975
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 – 113
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Baten
 Opbrengst moederdepartement
 Het moederdepartement geeft jaarlijks een opdracht aan DLG, zoals afgesproken
in het aansturingprotocol «opdrachtgever van het Rijk voor DLG, inclusief
de inzet van DLG voor BBL». Deze opdracht omvat ten eerste de werkzaamheden
die DLG, als onderdeel van de afspraken gemaakt tussen Rijk en provincies
in de bestuursovereenkomsten, verricht ten behoeve van de provinciale overheden.
Ten tweede omvat deze opdracht de levering van producten en diensten direct
aan LNV. In de opdracht wordt vastgesteld welke diensten en producten DLG
levert en welke bijdrage van het moederdepartement hiervoor wordt ontvangen.
 Opbrengst Overige departementen
 De opbrengsten overige departementen hebben voornamelijk betrekking op
het ministerie van Verkeer en Waterstaat en samenwerkingsverbanden tussen
diverse departementen.
 Opbrengsten derden
 De opbrengsten derden hebben voornamelijk betrekking op opdrachten van
de provincies buiten de bestuursovereenkomst Rijk-provincies en opdrachten
van samenwerkingsverbanden waarin ook gemeenten en waterschappen participeren.
 Rentebaten
 De rentestand rekening courant is vanaf 11 maart 2009 0%. In de
begroting is verondersteld dat medio 2010 de rentestand 1,5% bedraagt
en vanaf 2011 3%.
 Lasten
 Personele kosten
 De personele kosten hebben betrekking op de salariskosten van zowel vast
als tijdelijk personeel. De gemiddelde sterkte wordt geraamd op 1 269
fte, waarvan aan ambtelijk personeel is geraamd op 1 231 fte. Daarnaast
zijn er kosten geraamd voor de inhuur van derden om werk te kunnen uitvoeren
en inhuur externen (o.a. onderzoek implementatie van ICT-systemen).
 Materiële kosten
 De materiële kosten bestaan uit huisvestingskosten 54%, automatiseringsuitgaven
21% personeelsgerelateerde kosten (reis- en verblijfskosten, opleidingskosten)
14%, bureaukosten 6%, en overige kosten (waaronder diensten
derden en GISCC) 8%. Onder de materiële kosten vallen ook de (additionele)
uitvoeringskosten voor opdrachten van het moederdepartement (9%).
 Rentelasten
 De rentelasten vloeien voort uit de financiering van de investeringen
van DLG via de leen- en depositofaciliteit van het Ministerie van Financiën.
De gehanteerde rentepercentages zijn:
 3 jaar: 3,73%
 4 jaar: 3,75%
 5 jaar: 3,76%
 7 jaar: 3,93%
 10 jaar: 4,26%
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten hebben betrekking op materiële en immateriële
vaste activa. De afschrijvingskosten volgen uit de boekwaarde van de activa
en uit het investeringsprogramma van DLG. De afschrijvingen vinden lineair
plaats met een afschrijvingstermijn van 3 tot 10 jaar.
 Onder de materiële activa vallen onder andere kantoorverbouwingen
en kantoorinventaris, beide met een afschrijvingstermijn van 10 jaar. De immateriële
vaste activa betreffen voor het grootste deel software uit eigen ontwikkeling
met een afschrijvingstermijn van 4 jaar en daarnaast uit softwarelicenties
die in 3 jaar worden afgeschreven.
 Dotaties aan voorzieningen:
 Als dotaties aan voorzieningen zijn opgenomen dubieuze debiteuren.
 Kasstroomoverzicht 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 
 1. Rekeningcourant RHB 1 januari
 
 
 5 514
 
 
 6 295
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom 
 13 668 
 7 386
 7 709 
 8 271 
 7 076 
 7 154 
 8 118
 
 
 3a. -/- totaal investeringen 
 – 13 237 
 7 709
 9 737 
 8 700 
 7 380 
 11 156 
 13 970
 
 
 3b. + totaal boekwaarde desinvesteringen 
 6 
 0 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom
 – 13 231 
 – 7 709 
 – 9 737 
 – 8 700
 – 7 380 
 – 11 156 
 – 13 970 
 
 
 4a. -/- uitkering aan moederdepartement 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 0 
 
 
 4b. + storting door moederdepartement 
 0 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 4c. -/- aflossingen op leningen 
 – 3 475 
 8 286 
 7 709 
 8 271 
 7 076
 7 154 
 8 118 
 
 
 4d. beroep op leenfaciliteit
 12 762 
 7 709 
 9 737 
 8 700 
 7 380 
 11 156
 13 970 
 
 
 4 Totaal financieringskasstroom 
 9 287
 – 578 
 2028 
 429 
 304 
 4 002 
 5 852
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5. Rekeningcourant RHB 31 dec. (incl deposito)
 
 
 9 724
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 5 395
 
 
 
 
 
 De stijging van de operationele kasstroom (vanaf 2008) wordt met name
veroorzaakt door stijging van de afschrijvingskosten als gevolg van de in
eerdere jaren gedane investeringen.
 
 De investeringen betreffen vervangings- en uitbreidingsinvesteringen van
bestaande materiële en immateriële vaste activa. Het bedrag voor
2010 is als volgt opgebouwd:
 – Verbouwingen € 3,2 mln.
 – Hard- en software, inventaris, overige materiële vaste activa € 1,1
mln.
 – Immateriële vaste activa (software uit eigen ontwikkeling) € 5,4
mln.
 Prestaties
 De prestaties die DLG levert worden gevormd door het aantal directe uren
per product/dienst waartoe DLG een opdracht heeft verkregen en de daarmee
bereikte resultaten.
 
 Met de komst van de WILG zijn de Provincies verantwoordelijk voor het
bereiken van de doelen die in de bestuursovereenkomsten zijn opgenomen. De
Provincies bepalen de ureninzet en de door DLG te leveren prestaties en leggen
dit vast in een Provinciale Prestatie Overeenkomst (PPO) met DLG. De Provincies
verantwoorden zich aan LNV over de realisatie van de Bestuursovereenkomsten.
In de DLG begroting zijn dan ook geen doelen meer opgenomen, maar wordt volstaan
met doelmatigheidsgegevens.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uren en % van totaal uren
 
 
 
 
 
 
 
 Producten
 Realisatie 2008 
 
 Raming 2009 
 
 Raming 2010
 
 
 
 
 
 Verwerving grond 
 213 175 
 17% 
 136 896 
 11%
 111 091 
 10% 
 
 
 Vervreemding grond 
 0 
 0% 
 0
 0% 
 0 
 0% 
 
 
 Exploitatie grond 
 16 393 
 1%
 19 339 
 2% 
 19 365 
 2% 
 
 
 Planvorming 
 238 210
 15% 
 140 856 
 12% 
 183 293 
 16% 
 
 
 Planuitvoering
 431 515 
 38% 
 527 516 
 44% 
 520 085 
 46%
 
 
 Adviezen aanvragen 
 89 679 
 5% 
 92 905 
 8%
 121 462 
 11% 
 
 
 Uitvoering subsidieregelingen 
 83 494
 9% 
 127 380 
 11% 
 69 493 
 6% 
 
 
 Advisering algemeen en beleid 
 203 240 
 14% 
 126 392 
 10%
 110 660 
 10% 
 
 
 Informatieverstrekking 
 8 432 
 1%
 23 884 
 2% 
 4 058 
 0% 
 
 
 
 Totaal
 
 
 1 284 138
 
 
 100%
 
 
 1 195 168
 
 
 100%
 
 
 1 139 509
 
 
 100%
 
 
 
 
 
 
 De cijfers geven het resultaat van de realisatie over 2008 en ook een
raming van de uren over 2009 en 2010.
 
 De cijfers m.b.t. grond hebben betrekking op opdrachten 1e, 2e en 3e en
zijn excl. toedeling en inbreng van het Bureau Beheer Landbouwgronden in landinrichtingsprojecten.
Onder het product verwerving grond worden ook de uren voor vervreemding grond
weergegeven. Projecten die DLG uitvoert dragen veelal bij aan realisatie van
meerdere beleidsartikelen. Producten zijn daarom niet rechtstreeks aan één
begrotingsartikel te koppelen.
 Doelmatigheidsgegevens
 
 
 
 
 
 
 
 
 Doelmatigheidsindicatoren
 realisatie 2008 
 raming 2009 
 raming 2010 
 
 
 Gem. aant. direct productieve uren per fte werkzaam
in de projecten 
 1 360
 1 325 
 1 325 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding tussen directe en indirecte uren 
 69,4%/30,6% 
 67,8%/32,2% 
 68,1%/31,9%
 
 
 
 
 
 
 
 
 Verhouding tussen directe en indirecte uren waarbij
fin. toeslag is toegerekend aan dir. uren 
 71,6%/28,4%
 70,9%/29,1% 
 71,2%/28,8% 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gemiddelde prijs per uur (LNV tarief) exclusief huisvestingskosten 
 € 94,67
 € 98,30* 
 € 100,29 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gemiddelde prijs per uur (LNV tarief) inclusief huisvestingskosten 
 € 100,66 
 € 104,50*
 € 106,83
 
 
 
 
 * vastgestelde tarief 2009
 
 De arbeidsproductiviteit is opgebouwd uit de direct productieve uren en
de indirect productieve uren. De direct productieve uren zijn inclusief de
uren voor financiële en administratieve diensten, die als opslag in het
tarief zijn verrekend. Voor 2010 worden verdere verbeteringen van de doelmatigheid
verwacht. Dit uit zich in een relatieve stijging van het aantal direct productieve
uren ten opzichte van de indirect productieve uren.
 Dienst Regelingen (DR)
 Profiel
 Dienst Regelingen is sinds 1 januari 2006 een baten-lastendienst van het
Ministerie van LNV. Samen met enkele andere uitvoerende organisaties van het
Ministerie is DR de «huisuitvoerder» van LNV regelingen. Het moederdepartement
is de belangrijkste opdrachtgever van DR. Daarnaast streeft DR er actief naar
om met haar expertise op het gebied van met name de uitvoering van «Europese
regelingen» en als facilitair bedrijf bij crises, ook andere (overheids)opdrachtgevers
te verwerven. DR wil daarbij partner in beleid
zijn voor opdrachtgevers vanuit een transparante en zakelijke verhouding.
De opdrachten van DR betreffen met name:
 • De uitvoering van EU-regelingen, verordeningen en verplichtingen;
 • Identificatie en Registratie van dieren, relaties en bedrijven;
 • Vergunningen en ontheffingen;
 • Subsidieregelingen en financieringsregelingen;
 • Het plattelandsontwikkelingsbeleid;
 • Het mestbeleid;
 • De crisisbestrijding.
 
 Enerzijds gaat het om het uitvoeren van subsidieregelingen (bijv. Bedrijfstoeslagregeling),
waarbij de subsidieverkrijger «direct voordeel» heeft bij de uitvoering.
Anderzijds betreft het de uitvoering van «regulerende regelingen»
(bijvoorbeeld in het mestbeleid, dat gericht is op het bereiken van milieudoelstellingen).
Doelgroepen zijn met name agrarische ondernemers, maar ook bijvoorbeeld organisaties
als natuurbeschermingsorganisaties.
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
in € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 opbrengst moederdepartement
 150 605 
 119 172 
 108 411 
 99 317 
 98 540
 97 188 
 97 202 
 
 
 opbrengst overige departementen 
 6 441
 5 900 
 5 300 
 5 300 
 5 300 
 5 300 
 5 300
 
 
 opbrengst derden 
 14 771 
 12 400 
 16 000 
 16 000
 16 000 
 16 000 
 16 000 
 
 
 rentebaten 
 411 
 200
 200 
 200 
 200 
 200 
 200 
 
 
 buitengewone baten 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 exploitatiebijdrage 
 0 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 172 228
 
 
 137 672
 
 
 129 911
 
 
 120 817
 
 
 120 040
 
 
 118 688
 
 
 118 702
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – personele kosten 
 83 930
 68 923 
 68 041 
 66 182 
 65 000 
 64 000 
 64 000
 
 
 – materiële kosten 
 69 338 
 45 949 
 37 170
 33 135 
 35 240 
 35 388 
 35 402 
 
 
 rentelasten
 1 756 
 1 900 
 1 900 
 1 800 
 1 800 
 1 800
 1 800 
 
 
 afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – materieel 
 2 724
 2 500 
 2 300 
 1 000 
 1 000 
 1 000 
 1 000
 
 
 – immaterieel 
 13 946 
 18 400 
 21 500
 18 700 
 17 000 
 16 500 
 16 500 
 
 
 dotaties voorzieningen 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 buitengewone lasten 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 171 694
 
 
 137 672
 
 
 129 911
 
 
 120 817
 
 
 120 040
 
 
 118 688
 
 
 118 702
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 534
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Toelichting:
 Baten
 De opbrengst moederdepartement betreft het
beschikbare budget voor de uitvoering van de LNV-opdrachten. De begroting
DR is hiermee in overeenstemming gebracht. In 2010 voert DR circa 201 regelingen
uit (in 32 clusters van opdrachten). De drie grootste clusters zijn het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB), het Nieuw Mestbeleid (NMB) en Programma Beheer.
 De opbrengst overige departementen heeft betrekking
op de uitvoering van regelingen in opdracht van o.m. de Ministeries van VROM
en BZK.
 De opbrengst derden betreffen onder meer de
opbrengsten uit hoofde van I&R activiteiten, Grondkamers, opdrachten voor
gemeenten en overige opdrachtgevers.
 De rentebaten hebben betrekking op de rentevergoeding
over het saldo van de rekening-courant en deposito’s bij het Ministerie
van Financiën. Gerekend is met ca. 2%
 Lasten
 De personele kosten van € 68,0 mln.
hebben betrekking op de salariskosten van zowel de vaste als tijdelijke formatie.
Het gemiddeld aantal ambtelijk personeel (tijdelijk en vast) komt uit op circa
1 150 fte. tegen een gemiddelde prijs van € 59 166.
 De materiële kosten bedragen € 37,2
mln. en hebben betrekking op huisvestingskosten (huurkosten, schoonmaak onderhoud
installaties, energiekosten etc.), automatiseringskosten, logistieke kosten,
diensten derden en overig personeelsgebonden kosten (opleiding, reis- en verblijfkosten
e.d.).
 De rentelasten, ad. € 1,9 mln.,
hebben betrekking op de financiering van de vaste activa d.m.v. leningen bij
het Ministerie van Financiën. De rentepercentages van de nog uitstaande
leningen primo 2010 varieert van 3% tot 5,55%.
 De afschrijvingskosten bedragen € 23,8
mln. en hebben betrekking op de materiële en immateriële vaste activa.
De afschrijvingen vinden lineair plaats en zijn gebaseerd op de historische
aanschafwaarde met de volgende afschrijvingstermijnen:
 Verbouwingen 10 jaar
 Kantoorinventaris 7 jaar
 Software 4 jaar
 (Kantoor)machines en installaties 7 jaar
 Transportmiddelen 5 jaar
 
 Verbouwingen, kantoorinventaris, (kantoor)machines en installaties en
transportmiddelen vallen onder de materiële vaste activa. De immateriële
vaste activa betreffen met name de ICT-systemen die voor de uitvoering van
de regelingen benodigd zijn. Vanwege het aflopen van de afschrijvingstermijnen
op de grote investeringen die de afgelopen jaren gedaan zijn, o.a. ten behoeve
van de bedrijfstoeslagregeling (GLB/BTR), nemen de afschrijvingskosten op
immateriële vaste activa de komende jaren af.
 Kasstroomoverzicht 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
in € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 1. Rekeningcourant RHB 1 januari (incl. deposito)
 
 
 754
 
 
 4 536
 
 
 13 271
 
 
 19 037
 
 
 22 010
 
 
 23 988
 
 
 24 984
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom 
 12 088 
 25 200 
 22 800 
 21 000
 18 000 
 17 500 
 17 500 
 
 
 3a. -/- totaal investeringen 
 – 17 838 
 – 21 700 
 – 15 000
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 15 000
 
 
 3b. + totaal boekwaarde desinvesteringen 
 2 793
 4 603 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom 
 – 15 045 
 – 17 097 
 – 15 000
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 15 000 
 – 15 000
 
 
 4a. -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 4b. + eenmalige storting door moederdepartement 
 11 900 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 4c. -/- aflossingen op leningen 
 – 18 161
 – 21 068 
 – 17 034 
 – 18 027 
 – 16 022
 – 16 504 
 – 15 020 
 
 
 4d. + beroep op leenfaciliteit 
 13 000 
 21 700 
 15 000 
 15 000
 15 000 
 15 000 
 15 000 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom 
 6 739 
 632 
 – 2 034 
 – 3 027
 – 1 022 
 – 1 504 
 – 20
 
 
 
 5. Rekeningcourant RHB 31 december (incl. deposito)
(=1+2+3+4) (maximale roodstand 0,5 mln.euro)
 
 
 4 536
 
 
 13 271
 
 
 19 037
 
 
 22 010
 
 
 23 988
 
 
 24 984
 
 
 27 464
 
 
 
 
 
 Toelichting
 De operationele kasstroom bestaat uit het saldo van baten en lasten, de
afschrijvingen en de mutaties in het werkkapitaal. Er is in bovenstaand overzicht
rekening gehouden met een meerjarig sluitende begroting. In 2010 is voor € 14,5
mln. aan investeringen in ICT voorzien in verband met de uitvoering van regelingen
en voor € 0,5 mln. aan inventaris en installaties. Dit investeringsniveau
is ook voor de komende jaren voorzien.
 De aflossingen op de leningen zullen de komende jaren het beroep op de
leenfaciliteit overtreffen.
 Prestaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 LNV-opdrachtgever 
 Aantal regelingen
 Integrale kosten (in € mln.) 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2009 
 2010 
 2011 
 
 
 
 
 Directie Landbouw 
 80 
 94
 94 
 89,9 
 84,6 
 75,7 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directie Visserij
 8 
 18 
 18 
 0,2 
 0,2 
 0,2 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directie Natuur
 43 
 41 
 41 
 21,9 
 20,7 
 20,5 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directie Platteland 
 3 
 7 
 7 
 0,2 
 0,2 
 0,2 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directie Voedselkwaliteit en diergezondheid 
 29 
 35
 35 
 5,3 
 2,0 
 2,0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Directie Kennis 
 3 
 4
 4 
 1,7 
 0,7 
 0,7 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overig LNV 
 
 2 
 2
 0 
 P.M. 
 P.M. 
 
 
 
 Totaal LNV
 
 
 166
 
 
 201
 
 
 201
 
 
 119,2
 
 
 108,4
 
 
 99,3
 
 
 
 
 
 
 Uit het prestatie-overzicht is op te maken dat voor LNV uitgevoerde regelingen
de financiering terugloopt. De terugloop zit met name op het opdrachtenpakket
van Directie Landbouw.
 Kwaliteitsindicatoren
 Percentage gegronde bezwaren
 DR besteedt aandacht aan het verbeteren van het bezwaar- en beroeptraject.
Tegelijkertijd wordt hiermee energie gestoken in het terugdringen van het
aantal gegrondverklaringen. DR verwacht in 2010 max. 25% van de bezwaren
gegrond te zullen verklaren. Tevens is dit percentage van toepassing op 2009.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Percentage gegrond 
 23% 
 25% 
 25%
 
 
 
 
 Uurtarief
 Met ingang van 2009 is een stelselwijziging voor de berekening van het
uurtarief doorgevoerd, waarbij er meer kosten onder het uurtarief zijn gebracht
(integrale kostprijs). Het uurtarief voor 2010 is voorlopig vastgesteld op € 96,45.
De stijging ten opzichte van 2009 is terug te voeren op loon- en prijsstijging.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar
 2008
 2009
 2010 (voorlopig) 
 
 
 Uurtarief 
 64,19 
 93,80 
 96,45
 
 
 
 
 Klanttevredenheid begunstigden/Score vanuit omgeving
 DR hecht veel waarde aan de tevredenheid van haar klanten. Dit wordt met
diverse methodes onderzocht, onder andere met een klanttevredenheidsonderzoek.
Het laatst bekende rapportcijfer dateert van de tweede helft 2008. Op basis
van dat onderzoek zijn een aantal verbeterpunten benoemd. Om de effecten van
de inzet daarop te kunnen meten is een nieuw klanttevredenheidsonderzoek nog
voor 2009 voorzien. Hierbij wordt ook specifiek onderzoek gedaan naar de tevredenheid
over de digitale dienstverlening.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Score 
 6,4 
 7,0 
 7,0
 
 
 
 
 Gerealiseerde productiviteit
 De productiviteit van de ambtelijke medewerkers zegt iets over de doelmatigheid
van bedrijfsvoering: hoe efficiënt is de dienst, gegeven de inzet van
ambtelijk personeel, in het realiseren van haar doelstellingen en de uitvoering
van haar productenpakket? Directe uren buiten jaarplan en indirecte (productieve)
uren worden meegenomen. Uren voor ziekte en verlof worden buiten beschouwing
gelaten. Hoe hoger dit percentage, hoe efficiënter het omzettingsproces
beschikbare uren naar productieve uren. Dit heeft een kostenverlagend effect.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Percentage 
 77,7% 
 76,5% 
 76,5%
 
 
 
 
 Telefonische bereikbaarheid
 – Een van de indicatoren die een groot effect heeft op de tevredenheid
van de doelgroepen is de telefonische bereikbaarheid. Daarbij wordt een onderscheid
gemaakt tussen servicelevel (het percentage van de inkomende telefoongesprekken
dat binnen 30 seconden is behandeld) en de bereikbaarheid (het percentage
binnenkomende calls dat daadwerkelijk wordt opgenomen).
 – Doelstelling voor 2010 blijft vooralsnog een servicelevel van
70% en een bereikbaarheid van minimaal 90%, al wordt in verband
met kostenbesparing een aanpassing overwogen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar
 2008 
 2009 
 2010 
 
 
 Telefonische bereikbaarheid
 
 
 
 
 
 Service-level 
 75% binnen 30
seconden 
 70% binnen 30 seconden 
 70%
binnen 30 seconden
 
 
 Bereikbaarheid 
 94% 
 90%
 90%
 
 
 
 
 Aantal klachten
 De ontvangen klachten zijn divers en variëren van te lange doorlooptijden
en onjuiste registraties tot regelgeving en het beleid van LNV. DR stelt zichzelf
als doel in 2010 minder dan 50 formele klachten te ontvangen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Aantal ontvangen formele klachtenbrieven 
 61 
 < 50
 <50
 
 
 
 
 Aantal incidenten met betrekking tot DR
 Door middel van kwartaalrapportages en overige communicatie richting bijvoorbeeld
de Tweede Kamer wil DR het aantal incidenten met betrekking tot de uitvoeringsaspecten
van de diverse regelingen zo veel mogelijk beperken.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Aantal incidenten waarover gesproken wordt dat te maken heeft
met DR 
 beperkt 
 beperkt 
 beperkt
 
 
 
 
 Doelgroep
 Sinds 2004 maakt DR gebruik van praktijkpanels. Sinds 2008 is gestart
met een extra vorm van doelgroepparticipatie. Hiervoor wordt gebruik gemaakt
van een internetpanel. Daarnaast kunnen deelnemers ook nog voor fysieke bijeenkomsten
worden gevraagd. Het grote voordeel van deze nieuwe panels is dat ze flexibeler
zijn. DR vindt het van belang dat het bij de deelnemers aan
de doelgroepparticipatie duidelijk is wat er met de uitkomsten hiervan gedaan
wordt.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Tevredenheid praktijkpanels over opvolging adviezen
 Niet gemeten 
 voldoende 
 voldoende
 
 
 
 
 Betaalschema BTR
 Uitbetaling van de BTR vindt plaats binnen de vastgestelde EU-regelgeving,
uiterlijk 1 juli. De indicator heeft betrekking op uitbetaling uiterlijk per
31 december.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving/jaar 
 2008 
 2009
 2010 
 
 
 Betaalschema BTR 
 77% 
 85% 
 85%
 
 
 
 
 Aandeel digitaal aanleveren
 DR wil de dienstverlening naar de doelgroep optimaliseren door zoveel
mogelijk informatie digitaal uit te wisselen. De indicator heeft betrekking
op aanvragen die binnen de GDI worden ingewonnen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 Aandeel digitaal verwerkte aanvragen 
 60%
 2009 
 85% 
 100% 
 2011 
 E-GDI
 
 
 
 
 Plantenziektenkundige Dienst (PD)
 Profiel
 De opdracht van de Plantenziektenkundige Dienst is het weren, vrijwaren,
bestrijden en beheersen van ziekten en plagen in de plantaardige sector. Dit
om een duurzame, concurrerende en veilige land- en tuinbouw te bevorderen,
de handel zoveel mogelijk ongestoord te laten plaatsvinden en het Nederlands
landschap in stand te houden. Een duurzame, veilige en concurrerende land-
en tuinbouw betekent onder andere minder gebruik en minder afhankelijkheid
van chemische bestrijdingsmiddelen. Het voorkomen, dan wel beperken van ziekten
en plagen levert daaraan een belangrijke bijdrage.
 
 Per 1 september 2007 heeft de dienst het grootste deel van de uitvoeringsinspecties
op het gebied van weren en vrijwaren overgedragen aan de keuringsdiensten.
Sindsdien heeft de PD zich ontwikkelt tot fytosanitaire autoriteit en gezaghebbende
organisatie voor het werkveld plantgezondheid. Ze opereert als kennis-, advies-
en auditdienst.
 
 In deze hoedanigheid draagt de dienst bij aan de volgende beleidsdoelen:
 • Het voorkomen dat ziekten en plagen en ongewenste planten binnen
Nederland en over de wereld worden verspreid (weren en vrijwaren);
 • De bevordering van een duurzame beheersing van ziekten en plagen
(monitoren, beheersen en bestrijden);
 • Borgen van de kwaliteit van uitbestede taken (operationele sturing
en operationeel toezicht);
 • Het behoud en ontwikkeling van kennis op het gebied van plantgezondheid.
 
 De PD realiseert deze beleidsdoelen door:
 • Advisering en vertegenwoordiging in opdracht van LNV op het gebied
van fytosanitair, gewasbescherming en natuur beleid;
 • Kennis- en methodeontwikkeling binnen het werkveld plantgezondheid;
 • Uitvoering van wettelijke taken (o.a. beleidsimplementatie, inspecties,
certificaten, operationeel toezicht, diagnoses en beschikkingen);
 • Kaderstellend referentielaboratorium op het gebied van fytosanitaire
diagnostiek.
 Ontwikkelingen
 De Plantenziektenkundige Dienst werkt samen met de AID en de VWA toe naar
een gefuseerde dienst in 2012. Deze samensmelting past binnen de nieuwe verhouding
tussen overheid en samenleving, met meer verantwoordelijkheid en zeggenschap
bij consumenten en bedrijven. Vorming van één dienst, die op
heldere, eenduidige wijze haar bevoegdheden uitvoert ondersteunt deze ontwikkeling.
Verder streeft het kabinet naar vermindering van de administratieve lastendruk
en heeft het gekozen voor een substantiële reductie van de inspectiecapaciteit.
De domeinen van de drie organisaties hebben de nodige raakvlakken; ze bewegen
zich allemaal voor een belangrijk deel op het terrein van de voedselvoorziening
voor mens en dier (van grond tot mond). Daardoor werken ze regelmatig voor
dezelfde doelgroepen en veel handelingen zijn hetzelfde. In 2010 en verder
zal veel werk worden verricht, zodat de nieuwe Voedsel en Warenautoriteit
in 2012 gereed zal zijn en formeel van start kan gaan.
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
in € 1000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 opbrengst moederdepartement 
 20 007
 18 381 
 16 539 
 15 793 
 15 185 
 15 482 
 15 484
 
 
 opbrengst derden 
 3 981 
 2 666 
 2 151 
 2 151
 2 151 
 2 151 
 2 151 
 
 
 rentebaten 
 190 
 30 
 0
 0 
 0 
 0 
 0 
 
 
 buitengewone baten 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 exploitatiebijdrage 
 – 
 
 –
 – 
 – 
 – 
 – 
 
 
 
 Totale baten
 
 
 24 178
 
 
 21 077
 
 
 18 690
 
 
 17 944
 
 
 17 336
 
 
 17 633
 
 
 17 635
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 • personele kosten 
 11 797
 10 917 
 9 947 
 9 545 
 9 236 
 9 396 
 9 398
 
 
 • materiële kosten 
 10 568 
 9 165 
 7 518
 7 174 
 6 875 
 7 012 
 7 012 
 
 
 Rentelasten 
 101
 145 
 125 
 125 
 125 
 125 
 125 
 
 
 afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 • materieel 
 431 
 375
 481 
 481 
 481 
 481 
 481 
 
 
 • immaterieel
 802 
 475 
 619 
 619 
 619 
 619 
 619 
 
 
 Overige kosten 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 • dotaties voorzieningen 
 432
 
 
 
 
 
 
 
 
 • buitengewone lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totale lasten
 
 
 24 131
 
 
 21 077
 
 
 18 690
 
 
 17 944
 
 
 17 336
 
 
 17 633
 
 
 17 635
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 47
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Baten
 Opbrengst moederdepartement
 De opbrengst van het moederdepartement betreft een vergoeding voor onder
andere de uitvoering van wettelijke taken, adviezen en vertegenwoordiging
in opdracht, en kennis en methodeontwikkeling.
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 Omschrijvingen 
 
 
 
 Wettelijke taken, Adviezen en vertegenwoordiging in opdracht Kennis 
 15 039 
 
 
 Additionele opdrachten 
 1 500 
 
 
 Totaal 
 16 539
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 
 
 Aantal produkten 
 165 347 
 149 439 
 132 312
 
 
 Uurtarief x € 1,- 
 121 
 123 
 125 
 
 
 Totaal x € 1 000,- 
 20 007 
 18 381 
 16 539
 
 
 
 
 Lasten
 Personele kosten
 De gemiddelde kosten per fte ambtelijk personeel bedragen € 61 000.
 Materiële kosten
 De materiële kosten bedragen voor 2010 € 7,5 mln. Deze
kosten bestaan onder andere uit de huisvestingskosten (huur RGD, onderhoud,
gas, water en licht, (circa 45%)) en het onderhoud aan ICT-systemen
(circa 24%).
 Rentelasten
 De rentelasten hebben met name betrekking op de leningen waarop de Regeling
Leen- en depositofaciliteit van toepassing is. De rentepercentages zijn afhankelijk
van de looptijd van de leningen en varieert van 2,52% tot 5,55%.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten zijn uitgesplitst naar materiële en immateriële
afschrijvingen. De gehanteerde afschrijvingstermijn voor automatiseringsapparatuur
en datacommunicatie bedraagt 3 jaar. De gebruikte afschrijvingstermijn voor
investeringen in inventaris, installaties laboratorium en telecommunicatie
is 5 jaar en afschrijvingen op inventaris is 10 jaar.
 Kasstroomoverzicht 2008
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
in € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014
 
 
 
 1. Rekening-courant RHB 1 januari (incl. deposito)
 
 
 4 046
 
 
 2 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom
 – 1 496 
 0 
 1 000 
 1 000 
 1 000 
 1 000
 1 000 
 
 
   -/- totaal investeringen 
 – 1 250
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000
 – 1 000 
 – 1 000 
 
 
   +/+ totaal boekwaarde desinvesteringen 
 90 
 – 
 – 
 – 
 – 
 – 
 –
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom 
 – 1 160
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000
 – 1 000 
 – 1 000 
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement 
 – 
 – 
 – 
 – 
 – 
 – 
 –
 
 
   +/+ eenmalige storting door moederdepartement 
 –
 – 
 – 
 – 
 – 
 – 
 – 
 
 
   -/- aflossingen op leningen 
 – 900 
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000
 – 1 000 
 – 1 000 
 – 1 000 
 
 
 – + beroep op leenfaciliteit 
 2 000 
 1 000 
 1 000 
 1 000 
 1 000
 1 000 
 1 000 
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom
 1 100 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0 
 0
 
 
 
 5. Rekening-courant RHB 31 december (incl.
deposito) (=1+2+3+4) (maximale roodstand 0,5 mln. euro)
 
 
 2 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 1 500
 
 
 
 
 
 
 De investeringen hebben betrekking op het ontwikkelen en aanpassen van
hardware, zodat onder andere wordt voldaan aan de uitkomsten van de instellingseisen
baten-lastendiensten.
 Prestaties
 
 
 
 
 
 
 Omschrijvingen 
 Uren
 
 
 Advies en vertegenwoordiging in opdracht
 16 862
 
 
 Kennis
 15 361 
 
 
 Beleidsimplementatie 
 26 419
 
 
 Beschikkingen
 7 691 
 
 
 Diagnoses
 22 918 
 
 
 Inspecties
 17 940 
 
 
 Toezicht 
 3 189 
 
 
 Subtotaal 
 110 380 
 
 
 Additionele opdrachten
 27 367 
 
 
 Totaal
 137 747
 
 
 
 
 
 Het aantal uren in opdrachten derden is 14 175.
 
 In overleg met opdrachtgevers en eigenaar zijn een aantal prestatiegegevens
op het gebied van doelmatigheid en doeltreffendheid afgesproken. Het meerjarenbeeld
van de doelmatigheidsindicatoren geeft aan in hoeverre de dienst erin slaagt
een zekere mate van doelmatigheid te realiseren. Hierbij is het van belang
de indicatoren in hun onderlinge samenhang te bezien.
 Doeltreffendheid
 De doeltreffendheid van de indicatoren blijkt uit de meerjarencijfers
en door de indicatoren in hun onderlinge samenhang te bekijken.
 Fytosanitaire indicatoren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 
 
 1a Weren 
 1,42% 
 0,88% 
 0,88%
 
 
 2b Monitoren 
 1,75% 
 1% 
 1%
 
 
 3c Vrijwaren 
 0,04% 
 1% 
 1%
 
 
 4d Notificaties (inkomend) 
 0,83% 
 1% 
 1%
 
 
 5 Aantal Quick scans 
 35 
 76 
 76
 
 
 6f Aantal PRA’s 
 5 
 5 
 5
 
 
 
 
 
 1. Definities
 • Weren = aantal Q-vondsten bij weren/aantal zendingsinspecties weren
x 100%
 • Monitoren = aantal Q-vondsten bij monitoren/aantal bedrijfs- en
perceelinspecties monitoring x 100%
 • Vrijwaren = aantal Q-vondsten bij vrijwaren/aantal zendingsinspecties
vrijwaren x 100%
 • Notificaties = aantal zendingen afgekeurd door landen/aantal zendingen
naar landen x 100%
 • Aantal Quickscans = aantal uitgevoerde Quickscans
 • Aantal PRA’s = aantal uitgevoerde PRA’s
 
 2. Voor een nadere analyse van de status van het fytosanitair systeem
in Nederland wordt verwezen naar het rapport fytosanitaire signalering dat
in het voorjaar van 2007 is opgeleverd.
 Kennis
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008
 2009 
 2010 
 
 
 1 Expertbijdragen 
 700 
 216 
 216
 
 
 2 Publicaties 
 86 
 19 
 19
 
 
 3 Diagnostische protocollen 
 39 
 17 
 17
 
 
 
 
 Expert bijdragen = aantal bijdragen aan vastgestelde expertgroepen
 Publicaties = aantal publicaties + voordrachten in/aan vastgestelde lijst
vakbladen/congresssen-fora
 Diagnostische protocollen = Aantal diagnostische protocollen jaar X
 Kwaliteit klanttevredenheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 
 
 1 Bezwaar 
 8 
 16 
 16
 
 
 2 Klachten 
 5 
 8 
 8
 
 
 3 Klanttevredenheid/Klachten product advies 
 5 
 >3,5
 >3,5 
 
 
 4 Afgehandelde diagnoses 
 7 438
 
 
 
 
 5 Doorlooptijd notificaties 
 13,5 
 5
 10
 
 
 
 
 
 • Bezwaar = het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten
tegen een beschikking (o.a. een factuur)
 • Klachten = het cumulatief aantal schriftelijk ingediende klachten.
 • Klanttevredenheid/klachten product advies = aantal ontvangen klachten
per product (inspecties, audits, diagnoses), aantal juridische procedures
(beschikkingen)
 • Afgehandelde diagnose = aantal afgehandelde diagnoses
 • Doorlooptijd notificaties (werkdagen) = het gemiddelde aantal werkdagen
tussen diagnose van een Q-vondst en het uitsturen van een notificatie naar
het exporterende land.
 Doelen en indicatoren handhaving nVWA
 Handhaving is een belangrijk instrumenten van LNV. De beleidsdoelen daarbij
zijn terug te vinden bij de begrotingsartikelen. Deze paragraaf betreft de
doeltreffendheid, doelmatigheid en de klanttevredenheid van de nVWA. Op basis
van de onderstaande indicatoren wil ik mij op hoofdlijnen verantwoorden over
het functioneren van de nVWA. De nVWA zal per 01-01-2012 formeel van start
gaan, waarmee ook de fusie (samenvoegen AID, VWA en PD) afgerond is. Bij begroting
2010 wordt een eerste slag gemaakt om de indicatoren te presenteren en verder
uit te werken in aanloop naar begroting 2011 en 2012.
 Handhaving
 Normconform gedrag bedrijfsleven, particulieren en overheden
 Handhaving is één van de beleidsinstrumenten die LNV tot
haar beschikking heeft om maatschappelijke belangen zoals diergezondheid,
natuurbescherming, voedselveiligheid e.d. te waarborgen. Het naleven van wet-
en regelgeving draagt hieraan bij. Handhaving is dan ook gericht op het beïnvloeden
van normconformgedrag van ondernemers, particulieren en overheden.
 
 Het is belangrijk te weten of de burger vertrouwen heeft in de uitvoering
van de handhaving door LNV en daarmee in het waarborgen van de achterliggende
maatschappelijke belangen. De nVWA, de fusiedienst van Plantenziektekundige
Dienst, Algemene Inspectie Dienst en Voedsel en Waren Autoriteit, ontwikkelt
hiervoor een indicator.
 Het op doeltreffende en doelmatige wijze organiseren en
uitvoeren van handhaving (handhavingarrangementen)
 LNV is verantwoordelijk voor het handhaven van een groot aantal regels.
Via programmatisch handhaven vult LNV een risicogestuurde en effectieve handhaving
in, gericht op het bevorderen van normconformgedrag bij bedrijven, particulieren
en overheden. Deze risicogestuurde handhaving krijgt vorm in handhavingarrangementen.
In deze handhavingarrangementen zijn afspraken vastgelegd over te behalen
doelstellingen, interventies en beschikbare budgetten.
 
 LNV streeft ernaar jaarlijks de ambitie in de arrangementen te realiseren
(streefwaarde 100%). Door het fusietraject nVWA staat deze streefwaarde
echter tijdelijk onder druk. Daarom is voor 2010 gekozen voor een streefwaarde
van min. 95%.
 Handhaafbare wet en regelgeving
 Een goede handhaafbaarheid van wet- en regelgeving is een randvoorwaarde
voor een doeltreffende handhaving. Een goede indicator hiervoor is het percentage
gehonoreerde bezwaren bij de departementale Commissie van Beroep en Bezwaar.
LNV heeft de ambitie om in de fusiefase van PD, AID en VWA het huidige niveau
van het percentage gegrond verklaarde bezwaren (7%) te waarborgen.
Uiteindelijk streeft LNV naar 5% in 2012.
 Borgen vereiste controlefrequenties
 Controles zijn een belangrijk instrument om inzicht te krijgen in het
naleven van wet- en regelgeving door ondernemers, burgers en overheden. In
een groot aantal situaties zijn afspraken gemaakt over de vereiste frequentie
van controles om een effectieve beïnvloeding van het nalevinggedrag
te realiseren. Deze afspraken zijn onder meer vastgelegd in communautaire
wet- en regelgeving. LNV streeft ernaar deze vereiste controlefrequenties
jaarlijks te realiseren.
 
 De effectiviteit van de beïnvloeding van het nalevinggedrag wordt
mede bepaald door de manier waarop de gecontroleerde de handhavingwijze van
LNV ervaart. Daarom gaat LNV regelmatig dit aspect onderzoeken. Hiervoor heeft
LNV een klanttevredenheidsindicator ontwikkeld. Deze indicator wordt vanaf
2011 periodiek uitgevoerd.
 Digitale dienstverlening
 Digitale dienstverlening is een speerpunt voor LNV. Het digitaliseren
van aanvragen voor exportcertificering draagt bij aan een betere kwaliteit,
grotere efficiëntie en lagere kosten voor het bedrijfsleven. LNV streeft
ernaar het exportcertificeringsproces van de nVWA volledig digitaal te laten
verlopen. Deze doelstelling zal vermoedelijk in 2011 zijn bereikt. Eind 2010
streeft LNV erna 80% van de aanvragen voor exportcertificering digitaal
te hebben afgewerkt.
 Operationele doelen
 Controlefrequenties
 Controles vormen een belangrijk instrument om te bevorderen dat ondernemers,
burgers en overheden de op hen van toepassing zijnde wet en regelgeving naleven.
In een groot aantal situaties zijn afspraken gemaakt over de noodzakelijk
geachte frequentie van controles om een effectieve beïnvloeding van het
nalevinggedrag van de LNV doelgroepen te realiseren. Deze afspraken zijn onder
meer vastgelegd in communautaire wet en regelgeving.
 LNV heeft als ambitie deze vereiste minimum controlefrequenties jaarlijks
te realiseren.
 Klanttevredenheid
 De manier waarop gecontroleerden de wijze en inhoud van de handhaving
door LNV ervaren beïnvloedt de effectiviteit van de beïnvloeding
van het nalevinggedrag. Ik zal daarom regelmatig onderzoeken hoe gecontroleerden
de handhaving door LNV ervaren. Hiertoe ontwikkel ik een indicator klanttevredenheid
die ik met in gang van 2011 periodiek uitvoer.
 Meetbare gegevens bij de doelstelling
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indicator 
 Referentiewaarde
 Peildatum 
 Raming 2010 
 Streefwaarde 
 Planning
 Bron 
 
 
 1 % realisatie van
afgesproken handha- vingsarrangementen 
 Wordt nog bepaald. 
 2008 
 95%
 100 
 2012 
 nVWA 
 
 
 2 % gegrond verklaarde bezwaren tegen maatregelen
nVWA 
 7 
 2006 –
2008 
 7 
 5 
 2012
 nVWA – Bestuurlijke
boeten 
 
 
 3 Realisatie minimum- controle-frequenties
nationaal en EU 
 100% 
 2008
 100% 
 100% 
 2012 
 nVWA 
 
 
 4 Aandeel digitaal verwerkte aanvragen voor exportcontroles 
 12 
 2008 
 80 
 100
 2011 
 nVWA afd. Vrijwaring & Certificatie
 
 
 
 
 1 Hier wordt de mate waarin met opdrachtgever overeengekomen handhavingsarrangementen
worden gerealiseerd weergegeven.
 2 Hier wordt het percentage gegrond verklaarde bezwaren tegen optreden
c.q. sancties door de nVWA weergegeven.
 3 Hier wordt de mate weergegeven waarin voorgeschreven controlefrequenties
zijn gerealiseerd.
 4 Hier wordt de mate weergegeven waarin aanvragen voor exportcontroles
digitaal zijn verwerkt.
 Voedsel en Warenautoriteit (VWA)
 Profiel
 De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) werkt aan veilig en gezond voedsel,
veilige producten en gezonde dieren. Daarvoor brengt de VWA risico’s
in beeld, beoordeelt ze, communiceert erover met, en maakt ze beheersbaar
in de samenleving.
 
 De VWA draagt bij aan het beheersen en verminderen van gezondheids- en
veiligheidsrisico’s. Hiertoe bewaakt de VWA de veiligheid van voedsel,
consumentenartikelen en diergezondheid in de hele productie- en handelsketen.
 
 De VWA wil haar missie realiseren door het uitoefenen van drie kerntaken,
die samen de strategische driehoek vormen:
 1. Toezicht op de naleving van wet- en regelgeving op het gebied van voedsel,
waren, diergezondheid en dierenwelzijn;
 2. Risicobeoordeling en onderzoek: het signaleren en analyseren van (mogelijke)
bedreigingen en het uitvoeren van wetenschappelijke risicobeoordeling;
 3. Risicocommunicatie: het communiceren over risico’s en het beheersen
en verminderen daarvan op basis van betrouwbare informatie.
 
 De VWA werkt samen met de AID en de PD toe naar een gefuseerde dienst
in 2012.
 Begroting van baten en lasten voor het jaar 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009
 2010 
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 Baten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Opbrengst moederdepartement
 42 526 
 37 323 
 19 890 
 15 346 
 15 181 
 13 611
 13 614 
 
 
 Opbrengst overige departementen 
 77 046 
 80 285
 80 484 
 73 899 
 73 899 
 73 899 
 73 899
 
 
 Opbrengst DGF 
 1 097 
 500 
 500 
 500 
 500 
 500
 500 
 
 
 Opbrengst derden (incl. overig) 
 55 265 
 56 200
 64 949 
 64 549 
 64 349 
 64 349 
 64 349
 
 
 Rentebaten 
 1 004 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijzondere baten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal baten
 
 
 176 938
 
 
 174 308
 
 
 165 823
 
 
 154 294
 
 
 153 929
 
 
 152 359
 
 
 152 362
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Apparaatskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – personele kosten 
 107 763
 109 342 
 105 365 
 96 279 
 95 287 
 95 135
 96 215 
 
 
 – materiele kosten 
 56 614 
 54 469
 51 862 
 47 422 
 46 933 
 46 857 
 47 389
 
 
 Rentelasten 
 1 194 
 1 156 
 986 
 963 
 820 
 653
 622 
 
 
 Afschrijvingskosten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 – materieel 
 3 921
 5 738 
 3 794 
 3 467 
 3 383 
 2 931 
 2 436
 
 
 – immaterieel 
 1 558 
 3 103 
 3 116 
 5 463
 6 806 
 6 083 
 5 000 
 
 
 Overige kosten 
 359
 
 
 
 
 
 
 
 
 – dotaties voorzieningen 
 359
 500 
 700 
 700 
 700 
 700 
 700
 
 
 – bijzondere lasten
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal lasten
 
 
 171 409
 
 
 174 308
 
 
 165 823
 
 
 154 294
 
 
 153 929
 
 
 152 359
 
 
 152 362
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Saldo van baten en lasten
 
 
 5 529
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Algemene toelichting:
 Vanaf 2008 is de VWA gestart met een groot aantal maatregelen om de organisatie
te versterken tot een moderne en toekomstbestendige dienst. Een dienst, die
(inter)nationaal een gezaghebbende en vertrouwenwekkende positie heeft. Een
dienst die op pro-actieve en risicogebaseerde wijze slagvaardig en flexibel
invulling geeft aan het toezicht, en beschikt over een goed getrainde crisisorganisatie.
Het maatregelenpakket bestaat uit de volgende componenten:
 Efficiëncy
 De laboratoria en bedrijfsvoering worden gecentraliseerd om de kosten
te verlagen. Tevens gaan VWA, AID en PD met elkaar fuseren.
 Andere inrichting/tweedelijns toezicht
 De VWA wil zich op de lange termijn ontwikkelen naar een organisatie,
die zich grotendeels toelegt op tweedelijns toezicht en toezicht op controle.
Voorbeelden hiervan zijn systeemtoezicht Productveiligheid en toezicht op
controle diervoeders.
 Aanpassen roodvleesconvenant
 Met de roodvleessector is overleg gestart over het aanpassen van het roodvleesconvenant.
 Kostendekkende tarieven
 Per 1 juli 2009 zijn de nieuwe tarieven van kracht. Hiermee is weer een
forse stap gezet naar kostendekkende tarieven. Verder zijn door aanpassing
van het tariefstelsel de administratieve lasten van het bedrijfsleven verminderd.
 Baten
 Opbrengst moederdepartement
 De opbrengst moederdepartement ad € 19,9 mln. is € 17,4
mln. lager ten opzichte van het jaar 2009.
 In 2008 en 2009 zijn additionele middelen door Financiën beschikbaar
gesteld voor het bereiken van het begrotingsevenwicht en voor maatregelen
Hoekstra. In 2010 en verder zijn deze niet beschikbaar gesteld. Daarnaast
zijn er structurele middelen vanuit de departementale begroting in 2008 toegevoegd.
 Opbrengst overige departementen
 Deze opbrengsten bestaan uit bijdragen van het ministerie van Volksgezondheid
Welzijn en Sport (VWS). Ten opzichte van de begroting 2009 vervalt in 2010
de bijdrage voor intensivering toezicht rookvrije horeca en sport ad € 2
mln.
 De bijdrage van VWS ad € 80,4 mln. bestaat onder andere uit
de volgende componenten:
 1. Structurele bijrage 2010 € 64,1 mln.
 2. RIVM programma € 6,1 mln.
 3. Bureau Risicobeoordeling € 0,6 mln.
 4. Intensivering toezicht alcohol en tabak € 4 mln.
 5. Toezicht in de zuivel door COKZ € 1,3 mln.
 6. Toezicht eieren en eiproducten door CPE € 0,2 mln.
 7. Correctie herverdeling productmanagement LNV-VWS € 3,4 mln.
 8. Loon en prijsstijging 2009 € 0,7 mln. 
 Opbrengst DGF
 De post opbrengst DGF ad € 0,5 mln. heeft betrekking op inkomsten
voor dierziektebestrijding. De afgelopen jaren zet VWA zich in voor het afhandelen
van verdenkingen en de bestrijding van uitbraken van onder andere Vogelpest
en Blauwtong.
 Opbrengst derden (incl. overig)
 De opbrengst derden bestaat vooral uit retributie-inkomsten die bij het
bedrijfsleven voor keuringen en inspecties in rekening worden gebracht. De
stijging van € 9 mln. wordt met name veroorzaakt door de invoering
van de nieuwe tarieven per 1 juli 2009.
 Rentebaten
 Er zijn geen rentebaten geraamd.
 Bijzondere baten
 Er zijn geen bijzondere baten geraamd.
 Lasten
 Personele kosten
 De personele kosten bestaan uit salarissen, sociale lasten, opleidingskosten
en overige direct aan het personeel gerelateerde kosten. Totaal bestaat de
VWA uit circa 1 540 FTE. Hierbij is rekening gehouden met de instroom
van extra FTE dierenartsen en extra DHT controleurs. De totale personeelskosten
bedragen € 105 mln. De kosten zijn inclusief inhuur derden, practitioners
en uitzendkrachten.
 Materiële kosten
 De materiële kosten bedragen in totaal € 52 mln. In deze
kosten zijn onder andere ICT-, reis- en verblijfkosten en huisvestingskosten
meegenomen. De overige kosten bestaan uit bureaukosten, specifieke kosten
(kleding, laboratoriumbenodigdheden) en algemene kosten.
 Rentelasten
 De rentelasten ad € 1 mln. zijn gebaseerd op uitstaande leningen
voor investeringen. Het rentepercentage van de leningen varieert tussen 2,0
en 5,6.
 Afschrijvingskosten
 De afschrijvingskosten zijn afschrijvingen van investeringen in materiële
en immateriële vaste activa. Gebouwen (verbouwingen) worden in 10 jaar
afgeschreven, laboratoriumapparatuur en inventaris in 7 jaar, dienstauto’s
in 5 jaar en automatiseringsapparatuur, software en systeemontwikkeling (specifiek)
in 3 jaar. Totaal zijn de afschrijvingskosten € 6,9 mln.
 Dotaties voorzieningen
 De dotaties voorzieningen bestaat uit een dotatie dubieuze debiteuren
ad € 0,4 mln. en een dotatie aan de voorziening claimrisico’s
ad € 0,3 mln.
 Bijzondere lasten
 Er zijn geen bijzondere lasten geraamd.
 Kasstroomoverzicht 2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bedragen
x € 1 000
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 
 1. Rekeningcourant RHB 1 januari (incl. deposito)
 
 
 13 551
 
 
 40 667
 
 
 42 153
 
 
 41 268
 
 
 38 943
 
 
 37 688
 
 
 37 073
 
 
 
 2. Totaal operationele kasstroom 
 33 102 
 8 841
 6 910 
 8 930 
 10 190 
 9 014 
 7 436
 
 
   -/- totaal investeringen 
 – 4 325 
 – 9 230
 – 9 849 
 – 8 400 
 – 8 200 
 – 7 300
 – 10 600 
 
 
   +/+ totaal boekwaarde desinvesteringen
 1 143 
 
 
 
 900 
 
 1 492 
 
 
 3. Totaal investeringskasstroom 
 – 3 182 
 – 9 230 
 – 9 849
 – 8 400 
 – 7 300 
 – 7 300 
 – 9 108
 
 
   -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   +/+ eenmalige storting door moederdepartement 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
   -/- aflossingen op leningen 
 – 9 586 
 – 7 355 
 – 7 795
 – 11 256 
 – 12 344 
 – 9 629 
 – 8 936
 
 
   + beroep op leenfaciliteit 
 6 782 
 9 230
 9 849 
 8 400 
 8 200 
 7 300 
 10 600
 
 
 4. Totaal financieringskasstroom 
 – 2 804 
 1 875
 2 054 
 – 2 856 
 – 4 144 
 – 2 329 
 1 664
 
 
 
 5. Rekeningcourant RHB 31 december (incl. deposito)
(=1+2+3+4)
 
 
 40 667
 
 
 42 153
 
 
 41 268
 
 
 38 943
 
 
 37 688
 
 
 37 073
 
 
 37 065
 
 
 
 
 
 
 De boekwaarde van de desinvesteringen is de restwaarde van de dienstauto’s.
 De investeringen hebben onder meer betrekking op laboratoriumapparatuur-
en installaties. Het gaat hier met name om vervangingsinvesteringen en op
systeemontwikkeling.
 Prestaties en doelmatigheidsgegevens
 Inspecties en keuringsuren
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal uren
 Aantal uren 
 Aantal uren
 
 
 
 2010 
 2009 
 Realisatie 2008 
 
 
 
 
 Voedselveiligheid 
 184 000 
 200 000
 159 742 
 
 
 Productveiligheid 
 44 000 
 45 000 
 45 647
 
 
 Drank, horeca en tabak 
 98 000 
 100 000 
 59 581
 
 
 Overige inspecties 
 161 000 
 175 000 
 119 916
 
 
 (Netto) keuringsuren 
 253 000 
 275 000 
 356 459
 
 
 
 
 Bestuurlijke boetes
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal boetebeschikkingen per wet
 Streefwaarde 2010 
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie 2008
 
 
 Warenwet 
 2 500 
 3 300 
 3 386 
 
 
 Tabakswet 
 1 000
 300 
 367 
 
 
 Drank- en horecawet 
 200 
 400 
 329 
 
 
 Wet Gewasbescherming en
Biociden 
 300 
 500 
 –
 
 
 Gezondheid en Welzijnswet voor Dieren 
 50 
 nvt 
 –
 
 
 Geneesmiddelenwet 
 10 
 – 
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal bezwaren en beroepen
 Streefwaarde 2010 
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie 2008
 
 
 Bezwaren 
 400 
 400 
 364 
 
 
 Beroepen 
 100 
 80 
 46
 
 
 Hoger beroep 
 10 
 40 
 12
 
 
 
 
 Doelmatigheidsgegevens
 
 
 
 
 
 
 
 
 Indexcijfer (2007 = 100) 
 Streefwaarde 2010 
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie 2008 
 
 
 Gemiddelde kostprijs per uur* 
 114,32 
 110,99 
 106,91 
 
 
 Gemiddelde productieve uren per medewerker 
 100 
 100 
 100
 
 
 
 
 * bij de VWA wordt gewerkt aan een integrale kostprijs. Dit leidt tot
een stijging de komende jaren.
 Telefonische bereikbaarheid van de VWA
 Het beleid van de VWA is een bereikbaarheid van 24 uur per dag, 7 dagen
per week voor het melden van klachten inzake product- en voedselveiligheid
(meldkamer).
 Het beleid van de VWA voor het aanvragen van keuringen bij de regiokantoren
is bereikbaar zijn tijdens kantooruren. De kantooruren zijn maandag tot en
met vrijdag van 8.00 tot 17.00 uur, met uitzondering van nationale feestdagen.
 Klachten over het handelen VWA
 Deze indicator heeft betrekking op de uitvoering van het beleid door VWA
medewerkers (inclusief facturering VWA). Dit beleid is vastgesteld door beide
opdrachtgevers, de ministeries van LNV en VWS. In onderstaande tabel staan
het absolute aantal klachten en het relatieve belang weergegeven. Dit percentage
is berekend door het aantal klachten te delen door het aantal inspecties respectievelijk
het aantal monsteranalyses. Voor het percentage van de keuringen is het aantal
klachten gedeeld door het aantal uren.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Werkzaamheden 
 Streefwaarde
2010
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie 2008 
 
 
 
 %
 % 
 % 
 
 
 
 
 Inspecties 
 0,01 
 0,06 
 0,01
 
 
 Monsteranalyses 
 0,00 
 0,05 
 0,00 
 
 
 Keuringen 
 0,02
 0,02 
 0,02
 
 
 
 
 Afhandelsnelheid informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen
 Het streven is de informatieverzoeken en klachten/incidentmeldingen, die
bij de meldkamer van de VWA binnenkomen, binnen 6 weken af te handelen. Voor
een deel van deze verzoeken kan de behandeltermijn van 6 weken
vaak niet worden gehaald, omdat het afhandelingstraject langer is.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Streefwaarde 2010 
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie
2008 
 
 
 Totale hoeveelheid verzoeken en klachten / meldingen 
 50 000 
 40 000 
 41 549 
 
 
 Waarvan klachten over voedsel, producten en dieren 
 7 000 
 6 500 
 9 309
 
 
 Percentage behandeling verzoeken, klachten / meldingen < 6
weken
 95% 
 95% 
 94%
 
 
 
 
 Bekendheid
 VWA maakt een onderscheid tussen spontane en geholpen naamsbekendheid.
Op middellange termijn wordt gestreefd naar een spontane naamsbekendheid van
25% en van een geholpen naamsbekendheid van 80%.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Streefwaarde 2010 
 Streefwaarde 2009 
 Realisatie
2008 
 
 
 Spontaan 
 20% 
 20% 
 15,3%
 
 
 Geholpen 
 80% 
 80% 
 70,2%
 
 
 
 
 5 VERDIEPINGSHOOFDSTUK
 Beleidsartikel 21 Duurzaam Ondernemen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 305 660
 281 221 
 230 460 
 218 297 
 214 576 
 214 576
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 32 139 
 23 185
 1 178 
 – 3 138 
 – 5 988 
 – 8 288 
 
 
 Nieuwe mutaties 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Generieke blokkade
 – 2 100 
 – 7 200 
 – 5 800 
 – 3 764
 – 1 300 
 – 1 000 
 
 
 2. Tranche 2010 CA-intenviseringsmiddelen 
 
 4 000 
 4 000 
 2000 
 1 000
 1 000 
 
 
 3. FES-projecten 
 – 1 257 
 14 077
 11 980 
 9 460 
 4 200 
 2 200 
 
 
 4. uitvoering DLO-projecten 
 – 4 417 
 – 739 
 – 194
 
 
 
 
 
 5. VAMIL 
 
 6 000 
 6 000 
 6 000
 6 000 
 
 
 
 6. Client 
 2 500 
 3 300 
 1 900
 1 400 
 
 
 
 
 7. Plantenziektenkundige dienst
 1 000 
 500 
 500 
 
 
 
 
 
 8. Interne begrotingsreserves landbouw en visserij 
 – 8 400
 
 
 
 
 
 
 
 9. Desaldering interne begrotingsreserve
 8 400 
 
 
 
 
 
 
 
 10. Vertraging uitfinanciering glastuinbouwregelingen 
 – 15 000
 – 5 000 
 5 000 
 5 000 
 5 000 
 5 000
 
 
 11. Sociaal Flankerend Beleid (Bekkergelden) 
 3 538
 
 
 
 
 
 
 
 12. Extrapolatie 2014
 
 
 
 
 
 – 7 000 
 
 
 13. Loonbijstelling 2009
 4 166 
 3 891 
 3 592 
 3 593 
 3 566 
 3 566
 
 
 14. Overig 
 39 
 – 249 
 – 1 935 
 1 975
 – 2 912 
 – 2 834 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010
 326 268 
 322 986 
 256 681 
 235 823 
 224 142
 207 220
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 13 104 
 12 469 
 10 769 
 6 769 
 6 769 
 6 769
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 5 824 
 3 638 
 497
 400 
 400 
 400 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. FES-projecten 
 – 1 257
 14 077 
 11 980 
 9 460 
 4 200 
 2 200
 
 
 2. Interne begrotingsreserves landbouw en visserij 
 8 400 
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 26 071 
 30 184 
 23 246 
 16 629
 11 369 
 9 369
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Generieke
blokkade 
 Beleidsartikel 21
 Onder tabel budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 2
 Intensiveringsmiddelen
CA 
 Beleidsagenda (financieel kader)
 Post nr. 15 
 
 
 3 
 FES-projecten 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 14 
 
 
 5 
 VAMIL 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 16 
 
 
 6 
 Client 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 20 
 
 
 7 
 Plantenziektenkundige
dienst
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 22 
 
 
 8/9
 Interne
begrotingsreserves landbouw en visserij
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 31 
 
 
 10
 Vertraging
uitfinanciering glastuinbouwregelingen
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 32 
 
 
 11 
 Sociaal
Flankerend Beleid (Bekkergelden 
 Beleidsagenda (financieel kader)
 Post nr. 10 
 
 
 13 
 Loon-
en prijsbijstelling 2009
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1
 
 
 
 
 4. Uitvoering DLO-projecten
 Voor de uitvoering van diverse projecten door Dienst Landbouwkundig Onderzoek
(DLO), o.a. op het gebied van monitoring van stroomgebieden, mestpilots, integrale
herontwikkeling duurzame stallen/houderijsystemen en versnellingsprogramma
semigesloten kassen zijn er middelen overgeboekt naar artikel 26 Kennis.
 12. Extrapolatie 2014
 In 2006 zijn generale middelen voor verduurzaming van de visserijsector
aan de LNV-begroting toegevoegd. Deze middelen lopen tot 2013. Artikel 21
dient derhalve met € 7 mln. verlaagd te worden.
 Ontvangsten
 1. FES-projecten
 Zie toelichting bij de uitgaven.
 2. Interne begrotingsreserves landbouw en visserij
 Zie toelichting bij de uitgaven.
 Beleidsartikel 22 Agrarische Ruimte
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 70 336
 51 423 
 42 053 
 35 015 
 34 459 
 34 459 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 9 881 
 11 723 
 7 567 
 486
 889 
 – 1 659 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Duurzame agrarische sector
 5 000 
 
 
 
 
 
 
 
 2. Overig 
 349 
 343
 265 
 166 
 97 
 98 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010
 85 566 
 63 489 
 49 885 
 35 667 
 35 445
 32 898
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 68 782 
 55 631 
 51 331 
 44 231 
 44 231 
 44 231
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 6 
 6
 
 
 
 – 2 070 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 68 788
 55 637 
 51 331 
 44 231 
 44 231 
 42 161
 
 
 
 
 Toelichting:
 Uitgaven
 1. Duurzame agrarische sector (Aanvullend beleidsakkoord)
 Zie voor toelichting Beleidsagenda onderdeel financieel kader: uitgaven
post 4.
 Beleidsartikel 23 Natuur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 533 080
 516 253 
 484 080 
 491 717 
 489 344 
 489 344
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 9 000 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 – 91 387 
 – 91 769 
 206 480 
 6 440
 15 136 
 – 9 064 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Loon- en prijsbijstelling 2009
 6 497 
 6 215 
 6 037 
 6 006 
 5 807 
 5 898
 
 
 2. Generieke blokkade 
 – 2 800 
 – 10 249
 – 12 374 
 – 9 600 
 – 3 300 
 – 2 600
 
 
 3. Intensiveringsmiddelen CA 
 
 14 535 
 13 535
 15 535 
 16 535 
 16 535 
 
 
 4. Correctie kasschuif ILG 
 100 000 
 100 000 
 – 200 000
 
 
 
 
 
 5. Invulling kasschuif ILG
 – 29 237 
 – 40 424 
 69 661
 
 
 
 
 
 6. Ganzenproblematiek 
 13 000
 
 
 
 
 
 
 
 7. Natura 2000 
 5 400 
 6 000
 4 000 
 
 
 
 
 
 8. Uitfinanciering amendementen
 1 500 
 
 
 
 
 
 
 
 9. Geobasisregistratie
 – 1 325 
 – 1 196 
 – 1 212 
 – 1 087
 – 1 087 
 – 1 087 
 
 
 10. Historische buitenplaatsen
 
 2 500 
 
 
 
 
 
 
 11. Ramingsbijstelling
 
 – 2 500 
 – 6 600 
 – 6 600 
 – 6 600
 – 6 600 
 
 
 12. Subsidietaakstelling ILG
 – 958 
 – 958 
 – 958 
 – 958 
 – 958 
 – 958
 
 
 13. Vorming beleidskern 
 
 4 588 
 4 096 
 4 048
 4 001 
 4 001 
 
 
 14. Overige 
 923 
 381 
 – 304
 – 1 386 
 – 2 365 
 – 2 352 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 543 693 
 503 376 
 566 441 
 504 115 
 516 513
 493 117
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 26 848 
 33 795 
 42 394 
 29 060 
 25 060 
 25 060
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 
 
 
 
 
 – 21 371 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010
 26 848 
 33 795 
 42 394 
 29 060 
 25 060
 3 689
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Loon-
en prijsbijstelling 2009
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1 
 
 
 2 
 Generieke
blokkade 
 Beleidsartikel 23 
 Onder tabel budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 3 
 Intensiveringsmiddelen
CA 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 15 
 
 
 4 
 Correctie
kasschuif ILG 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 5
 
 
 5 
 Invulling
kasschuif ILG 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 5 
 
 
 6 
 Ganzenproblematiek
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 23 
 
 
 7 
 Natura
2000 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 24 
 
 
 8
 Uitfinanciering
amendementen 
 Beleidsagenda (financieel
kader)
 Post nr. 25 
 
 
 10 
 Historische
buitenplaatsen 
 Beleidsagenda (financieel
kader) 
 Post nr. 12 
 
 
 11 
 Ramingsbijstelling
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 33
 
 
 
 
 9. Geo-basisregistratie
 Bij begrotingsvoorbereiding 2009 is een bijdrage aan het ministerie van
VROM geleverd voor de basisregistraties Adressen en Gebouwen, Topografie en
een Grootschalige Basiskaart Nederland. Deze bijdrage is destijds verwerkt
op artikel 28. Thans vindt meerjarige verdeling plaats van deze bijdrage.
 12. Subsidietaakstelling ILG
 Bij Nota van Wijziging is de subsidietaakstelling op grond van de Algemene
Politieke Beschouwingen van € 1,8 mln. structureel verwerkt op artikel
28. Bij Voorjaarsnota 2009 is een deel van deze taakstelling verdeeld over
de niet ILG-onderdelen. Thans wordt het restant van de taakstelling verwerkt
op het onderdeel ILG-Programma Beheer.
 13. Vorming beleidskern
 In verband met de vorming van de zgn. Beleidskern binnen het ministerie
van LNV worden de directies Platteland en Natuur samengevoegd tot de directie
Natuur, Landschap en Platteland(NLP). De apparaatbudgetten van de nieuwe directie
inclusief de uitgaven van het programmabureau Natura 2000 worden m.i.v. 2010
verantwoord op artikel 23. Hiertoe wordt het apparaatsbudget van artikel 24
overgeboekt naar artikel 23.
 Beleidsartikel 24 Landschap en recreatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 186 483
 183 640 
 149 206 
 149 493 
 146 241 
 107 590
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 – 2 000 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 3 886 
 2 500 
 1 458 
 1 571 
 5 332
 – 36 886 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Loon- en prijsbijstelling 2009
 1981 
 1941 
 1 868 
 1 862 
 1 868 
 1 872
 
 
 2. Generieke blokkade 
 – 800 
 – 2 351
 – 2 226 
 – 1 600 
 – 800 
 – 700
 
 
 3. Intensiveringsmiddelen CA 
 
 4 700 
 5 700
 5 700 
 5 700 
 5 700 
 
 
 4. Invulling kasschuif ILG 
 – 70 763 
 – 59 576 
 130 339
 
 
 
 
 
 5. Nieuwe Hollandse Waterlinie 
 7 360
 12 000 
 10 100 
 5 240 
 150 
 150
 
 
 6. Geobasisregistraties 
 894 
 – 231 
 – 231
 – 231 
 – 231 
 – 231 
 
 
 7. Vorming beleidskern
 
 – 4 588 
 – 4 096 
 – 4 048 
 – 4 001
 – 4 001 
 
 
 8. Opruiming glas Midden-Delfland
 – 5 000 
 
 
 
 
 
 
 
 9. Groene Partners
 1 800 
 
 
 
 
 
 
 
 10. Taakstelling arbeidsproduct. 
 
 
 – 501 
 – 1 005 
 – 1 005
 
 
 
 11. Overig 
 863 
 140 
 – 120 
 – 132
 – 135 
 – 129 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 124 704
 138 175 
 291 998 
 157 354 
 153 119
 111 011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 28 559 
 28 559 
 5 660 
 5 660 
 5 660 
 5 660
 
 
 Mutatie NvW 2008 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2008 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2008
 
 
 
 
 
 – 4 910 
 
 
 1. Nieuwe Hollandse Waterlinie 
 7 360 
 12 000 
 10 100 
 5 240 
 150
 150 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 35 919 
 40 559
 15 760 
 10 900 
 5 810 
 900
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Loon-
en prijsbijstelling 2009 
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1
 
 
 2 
 Generieke
blokkade 
 Beleidsartikel 24 
 Onder tabel budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 3 
 Intensiveringsmiddelen
CA
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 15 
 
 
 4
 Invulling
kasschuif ILG 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 5 
 
 
 5 
 Nieuwe
Hollandse Waterlinie
 Beleidsagenda
(financieel kader) 
 Post nr. 14 
 
 
 6
 Geobasisregistraties 
 Beleidsartikel 24 
 
 
 
 10
 Taakstelling
arbeidsproduct. 
 Beleidsagenda (financieel
kader)
 Post nr. 27
 
 
 
 
 6. Geobasisregistraties
 Bij begrotingsvoorbereiding 2009 is een bijdrage aan het ministerie van
VROM geleverd voor de basisregistraties Adressen en Gebouwen, Topografie en
een Grootschalige Basiskaart Nederland. Deze bijdrage is destijds verwerkt
op artikel 28. Thans vindt de verdeling plaats van deze bijdrage.
 De uitgaven voor het gebruik van topografische en kadastrale gegevens
in het kader van wettelijke basisregisters worden in 2009 verantwoord op artikel
24 en vanaf 2010 op artikel 23 (i.v.m. vorming Beleidskern). Vanwege het gebruik
van deze gegevens voor de diverse beleidsdoelen wordt budget overgeboekt vanuit
o.a. artikel 24.
 7. Vorming beleidskern
 In verband met de vorming van de zgn. Beleidskern binnen het ministerie
van LNV worden de directies Platteland en Natuur samengevoegd tot de directie
Natuur, Landschap en Platteland (NLP). De apparaatbudgetten van de nieuwe
directie worden m.i.v. 2010 verantwoord op artikel 23. Hiertoe wordt het apparaatsbudget
van artikel 24 overgeboekt naar artikel 23.
 8. Opruiming verspreid liggende glastuinbouw Midden-Delfland
 In de eerste suppletoire begroting/Voorjaarsnota is artikel 24 verhoogd
met € 5 mln. voor de opruiming van verspreid liggende glastuinbouw
in Midden-Delfland. Gezien de aard van de uitgaven wordt dit budget verplaatst
naar artikel 22.
 9. Groene Partners
 In 2008 zijn de CA-middelen ten behoeve van Groene Partners ad. € 1,8
mln. niet besteed als gevolg van vertraging in de planvorming. Deze gelden
zijn bestemd voor de aanleg van groen in de krachtwijken en zijn echter al
wel toegezegd aan de betreffende steden. Hierdoor was in 2009 een tekort ontstaan
van € 1,8 mln. dat nu gecompenseerd wordt.
 Ontvangsten
 1. Nieuwe Hollandse Waterlinie
 Zie toelichting bij de uitgaven.
 Beleidsartikel 25 Voedselkwaliteit en diergezondheid
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 102 637 
 72 321
 68 552 
 68 553 
 67 520 
 67 520 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 423 
 – 327 
 – 1 174
 – 1 143 
 – 1 143 
 – 1 943 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Nota Duurzaam Voedsel
 
 3 600 
 2 900 
 2 400 
 
 
 
 
 2. Loon- en prijsbijstelling 
 2 213 
 1 798 
 1 677 
 1 677 
 1 672
 1 672 
 
 
 3. Overboeking VWS produktmanagement
 
 – 3 380 
 – 3 100 
 – 3 100 
 – 3 100
 – 3 100 
 
 
 4. Generieke blokkade 
 – 800
 – 1 900 
 – 2 200 
 – 1 600 
 – 600 
 – 400
 
 
 5. Sociaal flankerend beleid 
 1 300
 
 
 
 
 
 
 
 6. Overige 
 – 126 
 224
 – 124 
 – 396 
 – 680 
 – 887 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 105 647 
 72 336 
 66 531 
 66 391
 63 669 
 62 862
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 10 347 
 1 247 
 1 247 
 1 247 
 1 247 
 1 247
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 1 944
 
 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 12 291
 1 247 
 1 247 
 1 247 
 1 247 
 1 247
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Nota Duurzaam
Voedsel 
 Beleidsagenda (financieel
kader) 
 Post nr. 21 
 
 
 2 
 Loon-
en prijsbijstelling
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1 
 
 
 4 
 Generieke
blokkade 
 Beleidsartikel 25 
 Onder tabel budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 5 
 Sociaal
flankerend beleid 
 Beleidsagenda (financieel
kader) 
 Post nr. 10
 
 
 
 
 3. Overboeking VWS produktmanagement
 Tot op heden is het onderdeel productmanagement bij de Voedsel- en Warenautoriteit
op basis van een 50/50-verdeling gefinancierd door het ministerie van VWS
en het ministerie van LNV. Op basis van hercalculatie wordt thans een nieuwe
verdeling gehanteerd nl. 30% LNV en 70% VWS. Dit leidt tot een
budgetoverheveling van LNV naar de begroting van VWS.
 Beleidsartikel 26 Kennis en Innovatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 977 197
 969 409 
 961 460 
 947 900 
 948 009 
 948 009
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 7 245 
 6 006 
 2 802 
 2 535 
 2 444 
 2 424
 
 
 Nieuwe mutaties 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Loon- en prijsbijstelling 2009 
 36 602 
 36 392 
 36 376 
 36 180
 36 185 
 36 185 
 
 
 2. Generieke blokkade
 – 13 153 
 – 17 560 
 – 20 476 
 – 14 579
 – 5 130 
 – 4 050 
 
 
 3. Intensiveringsmiddelen CA
 
 2 079 
 2 046 
 2 024 
 2 006 
 1 988
 
 
 4. DLO-projecten 
 4 396 
 501 
 160
 – 75 
 – 75 
 – 75 
 
 
 5. DLO-WOT
 1 300 
 1 300 
 1 300 
 1 300 
 1 300 
 1 300
 
 
 6. Landbouwontwikkeling en rurale bedrijvigheid
 – 2 055 
 – 2 080 
 – 930
 
 
 
 
 
 7. Ombuiging OCW-conform onderwijs
 
 – 600 
 – 2 300 
 – 2 500 
 – 2 500
 – 2 500 
 
 
 8. Vernieuwingsimpuls 
 – 1 320
 – 1 650 
 – 2 200 
 – 2 200 
 – 2 200
 – 2 200 
 
 
 9. Overig 
 – 373 
 – 260 
 – 294
 – 335 
 – 63 
 – 70 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010
 1 009 839 
 993 537 
 977 944 
 970 250 
 979 976
 981 011
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 23 894 
 21 042 
 19 457 
 8 894 
 8 894 
 8 894
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 3 814 
 3 325 
 10 
 
 
 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. DLO-WOT 
 1 300
 1 300 
 1 300 
 1 300 
 1 300 
 1 300
 
 
 2. Overig 
 1 053 
 13 
 11 
 
 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 30 061 
 25 680 
 20 778 
 10 194
 10 194 
 10 194
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Loon-
en prijsbijstelling 2009
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1 
 
 
 2 
 Generieke
blokkade 
 Beleidsartikel 26 
 Onder tabel budgettaire gevolgen van beleid 
 
 
 3 
 Intensiveringsmiddelen
CA 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 15 
 
 
 7 
 Ombuiging
OCW-conform onderwijs 
 Beleidsagenda
(financieel kader) 
 Post nr. 34
 
 
 
 
 4. DLO-projecten
 Voor de uitvoering van diverse projecten door Dienst Landbouwkundig Onderzoek
(DLO), o.a. op het gebied van monitoring van stroomgebieden, mestpilots, integrale
herontwikkeling duurzame stallen/houderijsystemen en versnellingsprogramma
semigesloten kassen zijn er middelen overgeboekt vanuit met name artikel 21
Duurzaam Ondernemen.
 5. DLO-WOT
 Aan het budget DLO wordt structureel € 1,3 mln. toegevoegd ter
uitvoering van de Wettelijke Onderzoekstaken (WOT) op het domein van de visserij.
De WOT-visserij, waarvan de uitvoering via Stichting DLO loopt, vloeit voort
uit de EU raadsverordening met betrekking tot de datacollectie van visserijgegevens.
(Data Collection Regulation (DCR)). De verwachte ontvangsten van de Europese
Commissie voor de Datacollectie verordening worden nu ingezet voor de uitvoering
van dit WOT-programma door DLO.
 6. Landbouwontwikkeling en rurale bedrijvigheid
 De uitvoering van de door de ministeries LNV en OS gezamenlijk opgestelde
beleidsbrief Landbouw, rurale ontwikkeling en voedselzekerheid valt onder
de gezamenlijke verantwoordelijkheid van beide ministeries. In de periode
2009–2011 loopt de uitvoering en uitfinanciering via de ambassades en
wordt derhalve het budget overgeboekt naar OD 29.11.
 8. Vernieuwingsimpuls
 Naar OCW worden middelen overgeboekt vanwege een LNV-bijdrage aan de vernieuwingsimpuls
NWO (gericht op vernieuwing van het onderzoek).
 Ontvangsten
 1. DLO-WOT
 Voor een toelichting op deze post wordt verwezen naar de toelichting nr.
5 onder de uitgaven.
 Beleidsartikel 27 Bodem, water en reconstructie zandgebieden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 71 825 
 108 433
 88 507 
 85 736 
 84 055 
 84 055 
 
 
 Mutatie NvW 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 – 7 000
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 14 097 
 18 062 
 18 611 
 17 036 
 14 901
 – 25 474 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 12. FES/Westelijke Veenweiden 
 
 7 600 
 18 800 
 28 500
 29 000 
 29 100 
 
 
 13. Bodemsanering
 
 – 16 813 
 – 16 813 
 – 16 812 
 – 16 812
 
 
 
 14. Overig 
 613 
 1 200 
 1 099 
 944 
 791
 793 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 79 535 
 118 482
 110 204 
 115 404 
 11 935 
 88 474
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2008
 548 
 26 711 
 26 711 
 26 710 
 26 710 
 0
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2008 
 12 900 
 17 200
 17 900 
 16 100 
 12 600 
 0 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. FES/Westelijke veenweiden 
 
 7 600 
 18 800 
 28 500
 29 000 
 29 100 
 
 
 2. Bodemsanering 
 
 – 16 813
 – 16 813 
 – 16 812 
 – 16 812 
 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 13 448 
 34 698 
 46 598 
 54 497
 51 497 
 29 100
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 FES/Westelijke veenweiden
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr.14 
 
 
 2
 Bodemsanering 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 36
 
 
 
 
 3. Overig
 De overige mutaties bestaan voornamelijk uit de loonbijstellingstranche,
de taakstelling arbeidsproductiviteit, en de taakstelling bedrijfsvoering
RO.
 Ontvangsten
 1. FES/Westelijke Veenweiden
 Voor toelichting zie financieel kader, uitgaven post 14.
 2. Bodemsanering
 Voor toelichting zie financieel kader, uitgaven post 36.
 Beleidsartikel 28 Nominaal en onvoorzien
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw
uitgaven beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 – 1 837 
 – 3 156 
 – 5 091 
 – 4 923
 – 4 923 
 – 4 923 
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 – 3 252
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 74 171 
 55 499 
 43 780 
 46 652 
 47 722 
 48 450
 
 
 Nieuwe mutaties 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Verdeling loon- en prijsbijstelling 
 – 74 159 
 – 72 157
 – 68 238 
 – 67 610 
 – 66 980 
 – 65 408
 
 
 2. Toedeling taakstelling VJN 
 
 9 400 
 13 800
 13 800 
 13 800 
 13 800 
 
 
 3. Dekking knelpunt nitraat actieprograma 
 2 500 
 6 300 
 9 700 
 6 200
 4 500 
 2 200 
 
 
 4. Basisregistraties VROM 
 1 619
 2 197 
 2 219 
 2 051 
 2 051 
 2 051
 
 
 5. Invulling subsidietaakstelling 
 958 
 958 
 958
 958 
 958 
 958 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 
 – 959
 – 2 872 
 – 2 872 
 – 2 872 
 – 2 872
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 2 
 Toedeling
taakstelling VJN 
 Beleidsagenda (financieel
kader) 
 Post nr. 17
 
 
 
 
 1. Loon en prijsbijstelling 2009
 Met deze mutatie wordt de loon- en prijsbijstelllingstranche 2009 toegedeeld
aan de relevante onderdelen.
 3. Dekking knelpunt nitraat actieprogramma
 Bij voorjaarsnota is de dekking van het 3e en 4e nitraatactieprogramma
mest verwerkt op begrotingsartikel 28 in afwachting van definitieve invulling
bij ontwerpbegroting 2010. Met deze mutatie wordt hier alsnog invulling aan
gegeven.
 4. Basisregistraties VROM
 Met deze mutatie wordt de definitieve LNV-bijdrage ten behoeve van de
geo-basisregistraties Rijk (Adressen en Gebouwen, Topografie en Grootschalige
Basiskaart Nederland) toegedeeld aan de relevante begrotingsonderdelen.
 5. Invulling subsidietaakstelling
 Bij Nota van Wijziging is de subsidietaakstelling op grond van de Algemene
Politieke Beschouwingen van € 1,8 mln. structureel verwerkt op artikel
28. Bij Voorjaarsnota 2009 is een deel van deze taakstelling verdeeld over
de niet ILG-onderdelen van de begroting. Thans wordt het restant van de taakstelling
verwerkt op OD23.13 onderdeel ILG-Programma Beheer.
 Beleidsartikel 29 Algemeen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 A. Opbouw uitgaven beleidsartikel
x (€ 1 000) 
 
 
 
 2009 
 2010 
 2011
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009 
 231 189
 223 326 
 201 205 
 194 422 
 183 715 
 193 515
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009
 28 387 
 20 615 
 15 931 
 15 931 
 20 931 
 10 931
 
 
 Nieuwe mutaties 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Loon- en prijsbijstelling 2009 
 18 851 
 17 463 
 15 176 
 15 891
 15 889 
 14 390 
 
 
 2. Versobering bedrijfsvoering/korting arbeidsproductiviteit
 
 – 185
 – 2 233 
 – 4 708 
 – 9 303
 – 12 996 
 
 
 3. Beleidsbrief landbouw, rurale ontwikkeling en voedselzekerheid 
 2 055 
 2 080 
 930
 
 
 
 
 
 4. CAO-problematiek 
 
 10 000 
 10 000
 10 000 
 10 000 
 10 000 
 
 
 5. Bijstelling apparaatsuitgaven 
 12 900 
 4 200 
 2 800 
 2 000
 2 000 
 1 900 
 
 
 6. Uitvoeringskosten medebewind
 
 
 
 – 3 000 
 – 18 000 
 – 18 000
 
 
 7. Technische correctie voorfinanciering kotterfinanciering
 
 
 
 
 7 000 
 7 000 
 
 
 8. Aanpassing normbudget rijkshuisvesting 
 
 
 
 
 
 1 952
 
 
 9. Verzameluitkering 
 3 880
 
 
 
 
 
 
 
 10. Digitale dienstverlening
 – 5 488 
 
 
 
 
 
 
 
 11. Overig 
 – 112
 – 217 
 – 451 
 – 451 
 – 451 
 – 451 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 292 112 
 277 282 
 243 358
 230 085 
 211 781 
 208 241
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 B. Opbouw
ontvangsten beleidsartikel x (€ 1 000)
 
 
 
 
 
 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 2014 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2009
 435 966 
 444 400 
 453 003 
 461 778 
 461 778
 461 778 
 
 
 Mutatie NvW 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie amendement 2009 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mutatie 1e suppletore begroting 2009 
 – 117 542 
 – 126 844 
 – 135 047
 – 143 822 
 – 143 822 
 – 143 822 
 
 
 Nieuwe mutaties
 
 
 
 
 
 
 
 
 1. Ramingsbijstelling 
 – 3 300
 – 3 300 
 – 3 300 
 – 3 300 
 – 3 300
 – 3 300 
 
 
 Stand ontwerpbegroting 2010 
 315 124
 314 256 
 314 656 
 314 656 
 314 656
 314 656
 
 
 
 
 Toelichting:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Uitgaven
 
 
 
 
 
 Nr.
 Omschrijving 
 Vindplaats begroting
 Verwijzing 
 
 
 1 
 Loon-
en prijsbijstelling 2009
 Verdiepingsbijlage
artikel 28 
 Post nr. 1 
 
 
 2 
 Versobering
bedrijfsvoering/korting arbeidsproductiviteit 
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 27/28 
 
 
 4 
 CAO-problematiek
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 18 
 
 
 5
 Bijstelling
apparaatsuitgaven 
 Beleidsagenda (financieel
kader)
 Post nr. 26 
 
 
 6 
 Uitvoeringskosten
medebewind
 Beleidsagenda (financieel
kader) 
 Post nr. 35 
 
 
 7
 Technische
correctie voorfinanciering kotterfinanciering
 Beleidsagenda (financieel kader) 
 Post nr. 13
 
 
 
 
 3. Beleidsbrief landbouw, rurale ontwikkeling en
voedselzekerheid
 Vanuit artikel 26 worden er bedragen overgeboekt in het kader van de uitvoering
van de door de ministeries LNV en OS gezamenlijk opgestelde beleidsbrief Landbouw,
rurale ontwikkeling en voedselzekerheid.
 8. Aanpassing normbudget rijkshuisvesting
 In drie tranches wordt het huisvestingsbudget per formatieplaats voor
alle departementen per 2014 gelijk getrokken. Tot deze geleidelijke ingroei
is besloten bij de introductie van het rijkshuisvestingstelsel in 1999.
 9. Verzameluitkering
 Het ministerie van VROM heeft budget overgeboekt voor de verzameluitkering «Groene
Partners». Dit actieprogramma richt zich op de verbreding van groen
naar andere maatschappelijke vraagstukken, vanuit de gedachte dat «groen»
bijdraagt aan krachtige steden met een aantrekkelijke woon- werk- en leefomgeving.
 De wettelijke grondslag van de verzameluitkering is artikel 16a van de
Financiële-verhoudingswet (Fvw) en is op grond van het 2e lid van genoemd
artikel van de Fvw opgenomen in de departementale begroting onder Beleidsartikel
29 «Algemeen».
 10. Digitale dienstverlening
 De ICT gelden van de 1e tranche Bekker voor digitale dienstverlening worden
hiermee toebedeeld aan de begrotingsartikelen.
 Ontvangsten
 1. Ramingsbijstelling
 De ontvangsten op dit artikel (voor wat betreft het ICT deel) vallen structureel
lager uit door de instelling van BLS dienst DICTU.
 Administratieve interne verrekeningen tussen directies en diensten zijn
hiermee overbodig geworden. Deze lopen nu via de DICTU.
 6 BIJLAGEN
 6.1 Bijlage moties en toezeggingen begroting
2010
 Door de Tweede Kamer der Staten-Generaal aanvaarde moties
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving motie
 Vindplaats 
 Stand van Zaken
 
 
 Verzoekt de regering het in stamboeken
onmogelijk te maken veulens in te schrijven die gecoupeerd zijn, en tevens
een verbod uit te vaardigen voor deelname van gecoupeerde dieren aan festiviteiten;  
Verzoekt de regering om met concrete maatregelen te komen die een einde maken
aan de «sluiproute» voor het omzeilen van het Nederlandse coupeerverbod
voor paarden. 
 1 oktober
2008 Motie Ouwehand/Waalkens 28 286, nr. 237 
 Zie TK-brief 28 286, nr. 246 van 12 november
2008 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering een juridische analyse
te laten maken van de reikwijdte van richtlijn nr. 98/58/EG en de Kamer te
berichten of de huidige productiewijze van foie gras toegelaten is onder deze
richtlijn. 
 1 oktober 2008
Motie Polderman/Van Velzen 28 286, nr. 240 
 Zie TK-brief 28 286, nr. 246 van 12 november
2008 
 
 
 Verzoekt de regering te bewerkstelligen
dat naast een hoofdkantoor er sterke regionale vestigingen komen van de nieuwe
autoriteit in respectievelijk de regio’s Noord-, Oost-, Zuidwest- en
Zuidoost-Nederland. 
 1
oktober 2008 Motie Atsma c.s. 26 991, nr. 227 
 Zie TK-brief 26 991, nr. 262 van 23 juni 2009 
 
 
 Verzoekt de regering dit najaar in een
brief aan de Kamer inzake de toekomst van de LNV-inspecties nadere voorstellen
te doen om de prioriteit van de uitvoeringstaken van de inspecties, de kwaliteitsverbetering
van de VWA en de opsporingstaken ten behoeve van het Openbaar Ministerie te
borgen. 
 1 oktober 2008
Motie Waalkens c.s. 26 991, nr. 226
 Zie TK-brief 26 991, nr. 231 van 11 november 2008
 
 
 Verzoekt de regering vóór
de begrotingsbehandeling LNV een integraal, rijksbreed overzicht te leveren
van de kosten die gemaakt worden voor het onderzoek naar biotechnologie,
afgezet tegen de kosten die gemaakt worden voor traditionele veredelingstechnieken.
 29 oktober 2008 Motie
Vendrik c.s. 27 428, nr. 119 
 Zie TK-brief 27 428, nr. 129 van 10 december 2008 
 
 
 Verzoekt de regering, conform de aanbeveling
uit de Natuurbalans 2008 zo spoedig mogelijk, maar in ieder geval in deze
kabinetsperiode, te gaan werken aan de borging van de diverse planologische
claims, door toe te werken naar een rijksbestemmingsplan Noordzee.
 29 oktober 2008 Motie Polderman
29 675, nr. 54 
 Zie
TK-brief 31 710, nr. 5 (antwoord op vraag 53) van 5 maart 2009 
 
 
 Roept de regering op tijdens de Raad nu
niet in te stemmen met de voorgestelde markttoelating van genetisch gemodificeerde
soja (MON 89 788).
 13 november 2008 Motie Polderman/Van Velzen 21 501-32, nr. 303 
 Zie TK-brief 21 501-32, nr.
307 van 14 november 2008 
 
 
 Verzoekt de regering, alles in het werk
te stellen om te voorkomen dat voor 2013 de «flat rate» in Nederland
wordt geïntroduceerd. 
 13 november 2008 Motie Atsma/Snijder-Hazelhoff 21 501-32, nr. 304 
 Zie TK-brief 28 625, nr.
67 van 27 april 2009 
 
 
 Verzoekt de regering de stemming over
de toelating van MON 89 788 uit te stellen of anders tegen te stemmen,
in ieder geval tot hierover in de Milieuraad is gesproken;   Verzoekt
de ministers van LNV en VROM om voor de Milieuraad van december 2008 een brief
te sturen naar de Kamer over de positie van de EFSA en het toelatingsbeleid
van ggo’s en hierin ook de antwoorden op de schriftelijke vragen van
het lid Waalkens (PvdA) mee te nemen.
 13 november 2008 Motie Cramer c.s. 21 501-32, nr. 305
 Zie TK-brief 21 501-32, nr.
307 van 14 november 2008
 
 
 Verzoekt de regering: – voor 31
december 2008 een nationaal aalbeheerplan naar de Europese Commissie te sturen
waarin nog alle ruimte wordt gelaten voor een nadere invulling en het maken
van definitieve keuzes ten aanzien van de te nemen maatregelen; – op
korte termijn alle direct betrokkenen middels hun vertegenwoordigers, alsnog
inspraak te geven bij de definitieve invulling van het aalbeheerplan en de
Tweede Kamer hier voor 1 april 2009 over te informeren. 
 24 november 2008 Motie Koppejan c.s. 31 700 XIV,
nr. 22 
 Zie TK-brief 31 700
XIV, nr. 122 van 14 januari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering: – een regeling
ondersteuning certificering te ontwikkelen waarin vissers uit alle visserijsectoren
zowel op individuele basis als ook collectief gebruik van kunnen maken; –
een regeling waarin het criterium van financiële draagkracht van de aanvrager,
meeweegt bij de toekenning en hoogte van de overheidsbijdrage;  –
bij het ontwikkelen van de regeling ook te kijken naar de opzet van vergelijkbare
regelingen in andere EU-lidstaten;  – de
Tweede Kamer voor 1 april 2009 over de invulling en uitvoering van de regeling
te informeren.
 24 november
2008 Motie Koppejan c.s. 31 700 XIV, nr. 23
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 138 van 1 maart
2009
 
 
 Roept de regering op om alles in het werk
te stellen dat er geen glasaal meer wordt gevangen ten behoeve van de export,
maar enkel wordt ingezet ten behoeve van het herstel van het palingbestand
in de Europese wateren. 
 24 november 2008 Motie Snijder-Hazelhoff c.s. 31 700 XIV, nr. 24 
 Zie TK-brief 31 700 XIV,
nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering te komen met een
evaluatie van het functioneren van het VIP tot nu toe en met een voorstel
hoe het VIP of de taken van het VIP in de toekomst een plaats kunnen krijgen,
voor zowel de Noordzee als ook de Waddenzee, en met deze evaluatie te komen
voor september 2009. 
 24 november 2008 Motie Jacobi/Koppejan 31 700 XIV, nr. 25 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126
van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering zorg te dragen voor
een regeling waardoor kleinschalige, duurzame vissers gebruik kunnen maken
van geïntegreerde vergunningen met regelgeving die is afgestemd op kleinschalige,
duurzame visserij. 
 24 november 2008 Motie Jacobi 31 700
XIV, nr. 26 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering een onafhankelijke
instelling die onder MSC-criteria geaccrediteerd is, de certificering en controle
op zich te laten nemen. 
 24 november 2008 Motie Jacobi/Koppejan 31 700 XIV, nr. 27H 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 138
van 31 maart 2009 
 
 
 Verzoekt de regering sanering in de mosselsector
te voorkomen dan wel te beperken door op korte termijn meer mosselzaadinvanginstallaties
toe te staan en inzaaiing in de Waddenzee mogelijk te maken. 
 24 november 2008 Motie Graus 31 700
XIV, nr. 28 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering de mogelijkheden
te onderzoeken om ook bedrijven die varen onder buitenlandse vlag maar in
Nederland belasting betalen te ondersteunen in het proces van verduurzaming.
 24 november 2008Motie
Cramer31 700 XIV, nr. 31
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 Verzoekt de regering met een uitwerking
te komen van een dergelijke vorm van beloning en de Kamer hierover te informeren. 
 24 november 2008 Motie
Cramer/Jacobi 31 700 XIV, nr. 32 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 Verzoekt de regering het visuren systeem
binnen de Europese Unie te bepleiten en de Kamer hierover te informeren. 
 24 november 2008 Motie
Cramer c.s. 31 700 XIV, nr. 33 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering: –
voor 31 december 2008 een nationaal aalbeheerplan naar de Europese Commissie
te sturen waarin nog alle ruimte wordt gelaten voor een nadere invulling en
het maken van definitieve keuzes ten aanzien van de te nemen maatregelen;  –
op korte termijn alle direct betrokkenen middels hun vertegenwoordigers opnieuw
inspraak te geven bij de definitieve invulling van het aalbeheerplan en de
Tweede Kamer hier voor 1 april 2009 over te informeren. 
 24 november 2008 Motie Koppejan c.s.
31 700 XIV, nr. 40 (was 22) 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering te komen met een
evaluatie van het functioneren van het VIP tot nu toe en met een voorstel
hoe het VIP of de taken van het VIP in de toekomst een plaats kunnen krijgen
voor zowel de Noordzee als ook de Waddenzee, en met deze evaluatie te komen
voor september 2009. 
 24 november 2008 Motie Jacobi/Koppejan 31 700 XIV, nr. 41 (was 25) 
 Zie TK-brief 31 700 XIV,
nr. 126 van 12 februari 2009 
 
 
 Verzoekt de regering een systeem van flexibele
gebruiksnormen voor stikstof te bevorderen, waarmee kan worden voorzien in
een optimale mineralenvoorziening voor plantaardige teelten op zand, klei
en veen, waarbij voor klei en veen de gebruiksnormen van 2009 als ondergrens
gelden. 
 26 november 2008
Motie Koopmans/Cramer 28 385, nr. 124 (was 122) 
 Zie TK-brief 28 385, nr. 132 van 24 maart 2009 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden van een mestbeleid dat
hierin meer onderscheidend is en daarmee maatwerk levert voor de verschillen
in agrarische activiteiten en milieusituaties in verschillende gebieden en
regio’s;   Verzoekt de regering voorts, binnen dit onderzoek in
ieder geval de mogelijkheden te onderzoeken van een mestbeleid gebaseerd
op meerdere nitraatactieplannen en/of de benoeming van verschillende kwetsbare
zones.
 
 
 26 november 2008 Motie Snijder-Hazelhoff 28 385, nr. 123
 
 
 Zie TK-brief 28 385, nr. 132 van 24 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
aanvullend onderzoek te laten doen naar de ecologische effectiviteit van de
huidige natuurwetgeving en daarbij de aanbevelingen van het Milieu en Natuurplanbureau
te betrekken;  Verzoekt de regering tevens, de uitkomsten van dit onderzoek
te betrekken bij het proces van het opstellen van de nieuwe natuurwetgeving.
 
 
 26 november 2008 Motie Van der Ham c.s. 31 536, nr. 6
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 137 van30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
de Kamer op korte termijn te informeren over de mogelijkheden van wettelijke
bescherming van de ehs in de nieuw op te stellen natuurwet en deze mogelijkheid
in de voorbereiding niet op voorhand uit te sluiten.
 
 
 26 november 2008 Motie
Cramer/Jacobi 31 536, nr. 7
 
 
 Zie TK-brief 31 536, nr. 10 van 24 juni
2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
te komen met een evaluatie gericht op de effecten van de huidige wetgeving
op de verbetering van de natuur en biodiversiteit,
en deze spoedig aan de Kamer te doen toekomen.
 
 
 26 november 2008 Motie Jacobi/Jager
31 536, nr. 8 (was 5)
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 137 van30
maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
een plan van aanpak op te stellen met de provincies en beheerders van gronden
om zo snel mogelijk de ruilgronden in te zetten binnen de ehs, zodat de voorraad
ruilgronden nu en in de toekomst zo klein mogelijk wordt, en hierover te rapporteren
voor 1 maart 2009.
 
 
 4 december 2008 Motie Van de Ham c.s. 30 825, nr. 21
 
 
 Zie TK-brief
30 825, nr. 32 van 15 juni 2009
 
 
 
 
 Moedigt de regering
aan om het hier niet bij te laten zitten en te pogen, andere lidstaten te
overtuigen van de wenselijkheid van een verbod op deze zeer dieronvriendelijke
voedingsmethode.
 
 
 16 december 2008 Motie Van Velzen 31 700 XIV, nr. 76
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de handhaving en expertise van de Algemene Inspectiedienst waar het gaat om
het CITES-verdrag (the Convention on International Trade in Endangered Species
of Wild Fauna and Flora) op adequaat niveau te brengen.
 
 
 16 december
2008 Motie Van Velzen 31 700 XIV, nr. 77
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr.
126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de mogelijkheden via modulatiegelden en/of de regeling «artikel 68-gelden»
te onderzoeken om de ondernemers te belonen voor akkerrandenbeheer.
 
 
 16 december
2008 Motie Atsma c.s. 31 700 XIV, nr. 78
 
 
 Zie TK-brief 28 625, nr. 67
van 27 april 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
alles in het werk te stellen om ondernemers in die gebieden bestaansrecht
en ontwikkelingskansen te geven.
 
 
 16 december 2008 Motie Atsma/Snijder-Hazelhoff
31 700 XIV, nr. 79
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om de middelen bestemd voor soortenbescherming in te zetten voor de implementatie
van de leefgebiedenbenadering.
 
 
 16 december 2008 Motie Atsma c.s. 31 700
XIV, nr. 80
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
te onderzoeken of een stimuleringsregeling in het leven kan worden geroepen
voor agrarische ondernemers die geen alternatief hebben, en die willen investeren
in breedbandinternet via de satelliet;   Verzoekt de regering voorts
te onderzoeken of hiervoor wellicht modulatieof POP-gelden
beschikbaar kunnen worden gesteld, en de Kamer hierover te berichten voor
1 maart 2009.
 
 
 16 december 2008 Motie Atsma c.s. 31 700 XIV, nr. 81
 
 
 Zie voortzetting
Algemeen Overleg Health Check op 19 juni 2009 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
met voorstellen te komen, zodat ondernemers in de agrosector kunnen voldoen
aan (wettelijk) vereiste of maatschappelijk gewenste investeringen.
 
 
 16 december
2008 Motie Snijder-Hazelhoff c.s. 31 700 XIV, nr. 82
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om de Europese evaluatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn in
2009 aan te grijpen om tot een werkbare juridische afbakening van het voorzorgsbeginsel
te komen, waarbij een hanteerbaar kader wordt geformuleerd voor de omgang
met wetenschappelijke onzekerheid, de schadedrempel en de toedeling van de
bewijslast.
 
 
 16 december 2008 Motie Snijder-Hazelhoff c.s. 31 700 XIV,
nr. 83
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Vraagt de regering
te onderzoeken of Veenhuizen als sociaal cultuurhistorisch erfgoed aangemeld
kan worden voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.
 
 
 16 december 2008 Motie
Waalkens c.s. 31 700 XIV, nr. 85
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr.
126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering: –
te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is om in de subsidievoorwaarden voor landschap,
natuur, landbouw en landinrichting vast
te leggen dat subsidieontvangers in voorkomende gevallen medewerking verlenen
aan de publieke openstelling van ommetjes en (historische) paden; –
te bevorderen dat de akkerranden en watergangen van de betreffende percelen
zo veel mogelijk worden opengesteld voor wandelaars, met name in recreatief
aantrekkelijke gebieden.
 
 
 16 december 2008 Motie Jacobi/Van Gent 31 700 XIV, nr. 86
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
een heldere internationale profilering op te stellen om onze Greenports Nederland
in een gelijk speelveld uit te laten groeien tot de Europese top, inclusief
de Floriade.
 
 
 16 december 2008 Motie Graus/Atsma 31 700 XIV, nr. 89
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de «combinatiekip» als optie in het onderzoek te behouden en daarbij
tevens te onderzoeken hoe de «combinatiekip» in een moderne en
duurzame pluimveehouderij past.
 
 
 16 december 2008 Motie Cramer c.s. 31 700
XIV, nr. 93
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering: –
een overkoepelende inventarisatie te maken van de knelpunten die waterschappen
ondervinden waardoor recreatief aantrekkelijke oeverpaden niet (kunnen) worden
opengesteld;  – aan de hand hiervan afspraken
te maken met de waterschappen om de knelpunten op te lossen en de openstelling
van recreatief aantrekkelijke overpaden te vergroten;  –
de Kamer uiterlijk juni 2009 te rapporteren over de voortgang hiermee.
 
 
 16 december
2008 Motie Van Gent/Jacobi 31 700 XIV, nr. 95
 
 
 Zie TK-brief 31 700
XIV, nr. 126 van 12 februari 2009 en TK-brief 31 700 XIV, nr. 152 van
18 mei 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
het budget voor recreatie de komende jaren op het peil te houden van de begroting
van 2007 en hiervoor dekking te vinden in de begroting van LNV.
 
 
 16 december
2008 Motie Van der Ham/Schreijer-Pierik 31 700 XIV, nr. 98
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de inrichting van nieuw verworven gronden ten behoeve van de EHS te versnellen
en de achterstallige grond in te richten.
 
 
 16 december 2008 Motie Van der
Ham/Jacobi 31 700 XIV, nr. 99
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van
12 februari 2009 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
het amendement-Ormel c.s. ongedaan te maken door artikel 60 op te nemen in
de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, om zo krachtens algemene maatregel
van bestuur regels te kunnen stellen omtrent het vervoer van dieren, die verder
gaan dan Europese regelgeving.
 
 
 16 december 2008 Motie Ouwehand c.s. 31 700
XIV, nr. 100
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de overgangstermijn voor het verbod op de verrijkte kooi in te stellen tot
1 januari 2017.
 
 
 16 december 2008 Motie Ouwehand c.s. 31 700 XIV, nr. 106
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
een plan van aanpak op te stellen om de illegale handel in uitheemse diersoorten
aan te pakken en de import van uitheemse diersoorten in te perken.
 
 
 16 december
2008 Motie Ouwehand c.s. 31 700 XIV, nr. 108
 
 
 Zie TK-brief 31 700
XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
het basistarief voor de covergisting van mest te verhogen en hierbij rekening
te houden met gemaakte afspraken in het kader van het convenant Schone en
Zuinige Agrosectoren en met het recente ECN-advies.
 
 
 16 december 2008 Motie
Van der Vlies 31 700 XIV, nr. 112
 
 
 Zie TK-brief 31 239, nr. 43
van 20 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
te onderzoeken hoe ten aanzien van vergunningverlening en innovatiebeleid
meer prioriteit gegeven kan worden aan de opschaling van innovatieve
en duurzame (stal)concepten, en binnen een jaar met voorstellen te komen.
 
 
 16 december 2008 Motie Van der Vlies 31 700 XIV, nr. 113
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om de verschillende doelstellingen in de gebieden in overleg met de provincies
zodanig op elkaar af te stemmen dat weidevogelbeheer effectiever wordt.
 
 
 16 december
2008 Motie Snijder-Hazelhoff c.s. 31 700 XIV, nr. 117 (was 84)
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de Regeling Draagvlak natuur ook na 2009 te behouden en in 2009 open te stellen
voor aanvragen in 2010.
 
 
 16 december 2008 Motie Cramer c.s. 31 700 XIV, nr. 118 (was
94)
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 126 van 12 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
het bedrijfsleven te betrekken bij het onderzoek naar de mogelijkheden om
de effectiviteit en efficiency van VWA-dierenartsen te vergroten;   Verzoekt
de regering tevens de knelpunten van het planningskader in overleg met het
bedrijfsleven op te lossen, zodat de serviceverlening op niveau komt en op
niveau blijft.
 
 
 17 december 2008 Motie Atsma c.s. 26 991, nr. 237
 
 
 Zie TK-brief
26 991, nr. 248 van 9 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
binnen deze gewijzigde Regeling preventie, bestrijding en monitoring van besmettelijke dierziekten,
zoönosen en TSE’s een tweede verzamelslag voor slachtschapen en
het verzamelen van weiderunderen mogelijk te laten zijn tot maximaal 1 juli
2009, zodat de sector de mogelijkheid krijgt het geaudite private kwaliteitssysteem «preventie»
te realiseren.
 
 
 17 december 2008 Motie Atsma/Jacobi 26 991, nr. 238
 
 
 Zie TK-brief
26 991, nr. 246 van 6 februari 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
te bewerkstelligen dat de handel in illegaal gekapt hout in Europa strafbaar
wordt gesteld.
 
 
 15 januari 2009 Motie Polderman c.s. 21 501-32, nr. 319
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 137 van 30 maart 2009 en brief DN.2009/1270 van 16 juli
2009 (nog geen Kamerstuknummer bekend) 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om agrarisch ondernemerschap en vakmanschap centraal te stellen ten behoud
en beheer van Oud-Hollandse landschappen.
 
 
 19 februari 2009 Motie Graus 31 253, nr. 9
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr.
137 van 30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
de Kamer voor de zomer te informeren over de uitwerking van het pakket aan
maatregelen die zijn voorgesteld door de Taskforce Rinnooy Kan en de instelling
van een nationaal en provinciale landschapsfondsen,
al dan niet onder beheer van het Nationaal Groenfonds.
 
 
 19 februari 2009 Motie
Cramer/Jacobi 31 253, nr. 12
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 137 van
30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om binnen de kaders van het (nieuw) Programma Beheer de
mogelijkheden te onderzoeken om in de vergoedingsregelingen voor agrarisch
natuurbeheer voortaan ook een kapitaallastenvergoeding op te nemen en de Kamer
hiervoor medio 2009 nadere voorstellen te doen.
 
 
 19 februari 2009 Motie Heugten
c.s. 31 253, nr. 14
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 137 van 30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
de mogelijkheden te onderzoeken om de regels voor groencompensatie bij de
aanleg van infrastructuur en bebouwing zodanig aan te passen, dat ook via
een (regionaal) fonds voor landschaps-
en natuurbeheer kan worden gecompenseerd en de Kamer hierover medio 2009 nadere
voorstellen te doen.
 
 
 19 februari 2009 Motie Heugten/Cramer 31 253, nr. 15
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 137 van 30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
voor de zomer samen met IPO, VNG en de sector met een plan van aanpak te komen
waarin een forse reductie van de behandeltijd van vergunningsaanvragen en
een forse reductie van de kosten van de onderzoekslast voor deze aanvragen
centraal staan;   Verzoekt de regering voorts, vooruitlopend op het plan
van aanpak te starten met een versnelde introductie van perspectiefvolle technieken
door het verruimen van de proefstalstatus en het mogelijk maken van het gebruik
van voorlopige emissiewaarden.
 
 
 19 februari 2009 Motie Koopmans c.s. 30 654,
nr. 63
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
proefstallen te laten vallen onder de Maatlat Duurzame Veehouderij en hiermee
de voorlopers te stimuleren.
 
 
 19 februari 2009 Motie Koopmans c.s. 30 654,
nr. 64
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 137 van 30 maart 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
zo spoedig mogelijk aan te geven wanneer en op welke wijze aan deze verplichting
invulling zal worden gegeven.
 
 
 19 februari 2009 Motie Snijder-Hazelhoff c.s.
30 654, nr. 69
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 142 van 14 april 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
in voornoemde gevallen beheerplannen voor de betreffende Natura 2000-gebieden
niet vast te stellen alvorens doelen zijn bijgesteld zodanig dat deze wel
juist kunnen worden onderbouwd en gerealiseerd.
 
 
 19 februari 2009 Motie Snijder-Hazelhoff
c.s. 30 654, nr. 70
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 142 van 14 april 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
erop toe te zien dat voornoemde overwegingen uitgangspunt zijn en inzet blijven
bij het maken van de beheerplannen.
 
 
 19 februari 2009 Motie Snijder-Hazelhoff c.s.
30 654, nr. 71
 
 
 In behandeling 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering: –
in overleg met de sector projecten te laten ontwikkelen om het natuurlijk
aanbod van glas- en pootaal in Nederland optimaal te benutten waarbij met
name gekeken moet worden naar de diverse barrières in de weinige grote
intrekwateren (bijvoorbeeld het Noordzeekanaal) en naar de belemmeringen voor
gezonde opgroeimogelijkheden door de vervuilde waterbodems zoals in het rivierengebied;  –
hiervoor in de komende begroting voldoende middelen te reserveren en de Kamer
te informeren over de voortgang van deze projecten.
 
 
 24 maart 2009 Motie
Polderman 29 675, nr. 67
 
 
 Binnenkort zal de Kamer hierover worden geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
in het definitieve aalbeheerplan rekening te houden met in- en uittrekprogramma’s
zodat voldoende aal (zowel kwantitatief als kwalitatief) in Nederland kan
opgroeien en voldoende schieraal uit kan trekken c.q. uitgezet kan worden,
en deze bij de Europese Commissie in te dienen. In het plan dienen ten minste
de volgende maatregelen opgenomen te zijn: – voor 1 juli 2009 wordt
door de beroepsvissers (met behulp van expertise van het ministerie van LNV)
een gedegen plan van aanpak opgesteld om te waarborgen dat in 2009 door de
beroepsvissers 157 ton gevangen schieraal wordt uitgezet waarvan ten minste
50 ton schone schieraal wordt gevangen in geselecteerde gebieden; mocht het
plan niet voor 1 juli 2009 ingediend zijn dan geldt een vangstverbod voor
de maanden september/oktober;  – tevens dient
voor 1 januari 2010 een plan van aanpak ingediend te zijn door de beroepsvissers
met medewerking van het ministerie van LNV, op basis van de op dat moment
beschikbare gegevens per watergebied, waarvan elementen als toegestane visserij-inspanningen,
uitzetten van schieraal, vangstquota en vangstverboden deel uitmaken, zodat
uitzicht geboden wordt op een duurzaam aalbestand; voor die gebieden waar
geen plan van aanpak is opgesteld geldt voor dat jaar een vangstverbod op
aal in de maanden september/oktober.
 
 
 24 maart 2009
Motie Koppejan c.s. 29 675, nr. 72
 
 
 Binnenkort zal de Kamer hierover
worden geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
binnen twee maanden maatregelen te nemen, waardoor het aantal gestrande bruinvissen
met 90% gereduceerd wordt; verzoekt de regering binnen dit 90%-reductieplan
alle nodige middelen aan te wenden om de bijvangst van bruinvissen te verminderen,
zoals het verminderen van het aantal en de lengte van de staandwantnetten,
het verplichte gebruik van pingers op de netten en daarbij netten die voor
zeezoogdieren beter waarneembaar zijn alsook het sluiten van bepaalde kritieke
zones.
 
 
 24 maart 2009 Motie Jacobi 29 675, nr. 75
 
 
 Binnenkort
zal de Kamer hierover worden geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
zorg te dragen voor een taskforce kustzone met een onafhankelijk voorzitter
die met alle betrokkenen voor 1 oktober een plan van aanpak opstelt over gebruik
van de kustzone.
 
 
 24 maart 2009 Motie Jacobi/Polderman 29 675, nr. 77 (was 74)
 
 
 Binnenkort zal de Kamer hierover worden geïnformeerd 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
om alles in het werk te stellen om ook alle investeringen in gebouwen die
in eigen gebruik door ondernemers in 2007 en 2008 zijn gedaan in het kader
van de VAMIL, vanaf 1 januari 2009 in aanmerking te laten komen voor vrijwillige
afschrijving tot de restwaarde;   Verzoekt de regering voorts om voor
de periode 2007–2008 met een passende oplossing te komen voor het verschil
tussen de afschrijving van de bodemwaarde en de restwaarde.
 
 
 24 maart 2009
Motie Atsma/Waalkens 21 501-32 nr. 327
 
 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr.
180 van 30 juni 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
ervoor te zorgen dat investerende ondernemers uit 2007 en 2008 dezelfde mogelijkheid
krijgen als hun collega’s die pas in 2009 investeren en dus ook vanaf
1 januari 2009 tot de restwaarde mogen afschrijven, daar waar het gaat om
investeringen in het kader van de VAMIL-regeling en dit thans bestaande verschil
op te lossen en uiterlijk eind april 2009 dit te hebben vastgelegd.
 
 
 24 maart 2009
Motie Snijder-Hazelhoff/Van der Vlies 21 501-32 nr. 326
 
 
 Zie TK-brief
31 700 XIV, nr. 180 van 30 juni 2009
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
in Europa een importverbod op dons van levend geplukte ganzen te bepleiten.
 
 
 24 maart 2009 Motie Ouwehand 21 501-32 nr. 325
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
preventief gebruik van antibiotica zo veel mogelijk te beperken om resistentie
bij mens en dier te voorkomen.
 
 
 16 april 2009 Motie Graus 29 683, nr.
28
 
 
 Dit zal worden meegenomen in de Commissie Antibioticaresistentie onder leiding
van dhr. Werner
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
onnodige juridische belemmeringen voor de inzet van werkzame kruidenpreparaten
als alternatief voor antibiotica in de veehouderij weg te nemen.
 
 
 16 april 2009
Motie Van der Vlies c.s. 29 683, nr. 37
 
 
 Momenteel worden de knelpunten
geïnventariseerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
duidelijke kaders aan te geven voor de landbouw en indien nodig de landbouw
als beheerder van het landschap in
de Randstad te ondersteunen;   Verzoekt de regering een kaart op te nemen
waarop een agrarische hoofdstructuur staat opgenomen in de Randstad.
 
 
 20 april 2009
Motie Vermeij c.s. 31 089 nr. 34
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
het begrip metropolitane parklandschappen
te schrappen uit de structuurvisie Randstad 2040 en de uitvoeringsalliantie
te hernoemen tot uitvoeringsalliantie landschapsontwikkeling.
 
 
 20 april 2009 Motie Vermeij c.s. 31 089, nr. 35
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
dit uit te werken in het deel van de Structuurvisie Randstad 2040 over de
groenblauwe delta en in de daaruit voortvloeiende regelgeving.
 
 
 20 april 2009
Motie Neppérus c.s. 31 089, nr. 37
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
niet over te gaan tot verhoging van de retributietarieven per 1 juli 2009
voordat in ieder geval er een plan van aanpak is om de efficiency van de werkzaamheden
van de VWA te verbeteren en de opbouw van de kosten transparant te maken.
 
 
 22 april 2009 Motie Snijder-Hazelhoff 26 991, nr. 252
 
 
 Zie TK-brief
26 991, nr. 257 van 5 juni 2009 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
opnieuw in overleg met de Europese Commissie te gaan om de uitrijperiode voor
grasland op zand- en lössgronden bij te stellen in die zin dat de uitrijperiode
loopt van 15 februari tot 1 september en de Kamer te informeren over
het resultaat.
 
 
 20 mei 2009 Motie Waalkens 28 385, nr. 145 (was 139)
 
 
 De Europese
Commissie is verzocht het vierde Actieprogramma te wijzigen om aan de motie
Waalkens tegemoet te komen
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
een etiketteringsplicht voor bont in te voeren.
 
 
 18 juni 2009 Motie Gerkens c.s.
30 826, nr. 19
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
zich in te zetten voor een Europees verbod op de nertsenfokkerij.
 
 
 18 juni 2009
Motie Ouwehand 30 826, nr. 21
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
met procesmatige verbeterpunten te komen, zodanig dat de Tweede Kamer haar
controlerende taak naar behoren kan vervullen.
 
 
 18 juni 2009 Motie Snijder-Hazelhoff
31 924 XIV, nr. 6
 
 
 Binnenkort zal de Kamer hierover worden geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
met respect voor de gemaakte derogatieafspraken met de Europese Commissie
te overleggen om meer producten naast frietaardappelen en bieten onder flexibele
normen te kunnen brengen.
 
 
 1 juli 2009 Motie Koopmans 31 945, nr.
8
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
bij de provincies te bevorderen dat zij in gezamenlijkheid de 10% onteigeningsruimte
optimaal benutten;  Verzoekt de regering provincies de ruimte te geven
meer dan 10% te onteigenen, en wat betreft de financiering hiervan
nader met provincies in overleg te treden;   Verzoekt de regering voorts
bij de midterm review – of eerder als de cijfers in september daartoe
aanleiding geven – te bezien hoe vaak het instrument onteigening is
ingezet en of de nog te realiseren grondverwerving en de termijnen van realisatie
van de desbetreffende beleidsdoelen en indien noodzakelijk dan tot nieuwe
afspraken te komen.
 
 
 2 juli 2009 Motie Van der Ham/Peters 30 825, nr. 47 (was nr.
34)
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
de midterm review ILG vóór
de behandeling van de LNV-begroting voor 2011 aan de Kamer te sturen.
 
 
 2 juli 2009
Motie Peters c.s. 30 825, nr. 40
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt
de regering op dit moment geen onomkeerbare besluiten te nemen en de huidige
LNV-subsidie regelingen voor onderhoud van beschermde histo- rische buitenplaatsen
te handhaven tot 2011 en de Kamer voor de begrotingsbehandeling LNV 2010 te
informeren over de voortgang van het overleg.
 
 
 2 juli 2009 Motie Jacobi c.s. 30 825,
nr. 43
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
alle MIRT-projecten en de bijbehorende compensatiemaatregelen (indien noodzakelijk)
op te nemen in de beheerplannen en deze in samenhang passend te beoordelen.
 
 
 2 juli 2009 Motie Jacobi 31 700 XIV, nr. 169
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Roept de regering op
om binnen de EU te eisen dat het batterijverbod per 1 januari 2012 wordt geëffectueerd
en gecontroleerd, en daarover de Kamer frequent te rapporteren.
 
 
 2 juli 2009
Motie Atsma c.s. 21 501-32, nr. 346
 
 
 In behandeling, Kamer wordt conform
motie t.z.t. geïnformeerd 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
alvorens tot besluitvorming over te gaan, door middel van onafhankelijk onderzoek
zowel de directe als indirecte schade voor de betreffende ondernemers in beeld
te brengen, en de Kamer hierover te berichten.
 
 
 2 juli 2009 Motie Atsma c.s. 21 501-32,
nr. 347
 
 
 In behandeling, Kamer wordt conform motie t.z.t. geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
zich in te zetten voor een Europees verbod op de verrijkte kooi.
 
 
 2 juli 2009
Motie Ouwehand 21 501-32, nr. 348
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
een systeem van beloning van maatschappelijke diensten uit te werken en onderzoek
te doen naar de inkomensgevolgen hiervan voor verschillende typen landbouwers
in verschillende typen waardevolle gebieden, actoren in het landelijk gebied
hierbij te betrekken en maart 2010 aan de Kamer voor te leggen, zodat bij
het eerstvolgende herzieningsmoment volgens art. 45 lid 1 en art. 68 lid 8
werkelijk stappen gezet kunnen worden richting vermaatschappelijking, met
gebruikmaking van art. 69 lid 1 van Verordening 73/2009.   Verzoekt de
regering tevens om een pilot te starten, bijvoorbeeld in Laag Holland, om
ervaring op te doen met de beloning van maatschappelijke diensten in een waardevol
gebied.
 
 
 2 juli 2009 Motie Cramer/Waalkens 28 625, nr. 75
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
naast stalaanpassing ook andere of al bestaande initiatieven gericht op diervriendelijke
productiemethoden financieel te ondersteunen en de mogelijkheden die artikel
68 van Verordening 73/2009 hiervoor biedt te benutten en de Kamer hierover
voor de begrotingsbehandeling 2009 te informeren.
 
 
 2 juli 2009 Motie
Cramer/Atsma 28 625, nr. 76
 
 
 De Kamer wordt conform motie voor de begrotingsbehandeling
geïnformeerd
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
te garanderen dat ook veehouders rondom Natura 2000-gebieden gebruik kunnen
maken van de beschikbare subsidie voor verduurzaming van stallen en niet door
de huidige problemen met het verkrijgen van vergunningen achter het net vissen.
 
 
 2 juli 2009 Motie Cramer/Atsma 28 625, nr. 77
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
bij de onderhandelingen over de langetermijnperspectieven van na 2013 in te
zetten op een drastische reductie van het Europees landbouwbudget en de op
historische productie opgebouwde landbouwsubsidies af te schaffen.
 
 
 2 juli 2009
Motie Van der Ham c.s. 28 625, nr. 78
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering
vast te houden aan het beschikbaar stellen van 30 mln. voor het aanleggen
van akkerranden van ten minste 9 meter breed in kansrijke gebieden, in de
voor akkervogels kansrijke provincies, en voorts om de regelingen voor akkerranden
en de functionele agrobiodiversiteitsranden
in elkaar te schuiven.
 
 
 2 juli 2009 Motie Waalkens c.s. 28 625, nr. 82 (was nr. 81)
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
voor de kleine tuinders te komen tot vermindering van de administratieve
lasten en kosten.
 
 
 2 juli 2009 Motie Snijder-Hazelhoff/Jacobi
31 700 XIV, nr. 162
 
 
 In behandeling 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
dat de agrarische sector, in het bijzonder de glastuinbouw,
zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk 1 september 2009, kredieten uit het fonds
Garantie Ondernemingsfinancieringen (GO) kan putten, dan wel uiterlijk voor
1 september 2009 een vergelijkbare faciliteit in te richten voor deze sector.
 
 
 2 juli 2009 Motie Snijder-Hazelhoff/Mastwijk 31 700 XIV, nr. 163
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
al haar invloed aan te wenden om de inspraak op dusdanige wijze in te richten
dat ook de kleine tuinders vertegenwoordigd zijn, via een regeling waarbij
directe inspraak mogelijk is.
 
 
 2 juli 2009 Motie Jacobi/Snijder-Hazelhoff
31 700 XIV, nr. 164
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt
de regering, op zeer korte termijn (uiterlijk 1 september 2009) in overleg
met de sector en de banken een voorziening te creëren ten behoeve van
een garantstelling bij liquiditeitsproblemen, zoals ook in andere economische
sectoren van toepassing is;   Verzoekt de regering voorts: – in
overleg te treden met de sector over het toepasbaar maken voor de sector van
de garanties voor de exportkredietverzekeringen;–
na te gaan of er mogelijkheden zijn voor onder- nemers die veel exporteren
om versneld tot btw-teruggaaf te komen;– de bruikbaarheid
in praktische zin nog eens te onderzoeken van de ondersteuningsmogelijkheden
bij de toepassing van aardwarmte zodat dit instrument zo spoedig mogelijk
breed voor de verduurzaming van de glastuinbouw kan
worden ingezet;– alles in het werk te stellen
om de glastuinbouwweer onder
de werking te brengen van het vangnet van de SDE op wkk’s en daarbij
speciaal de aandacht te richten op de oplossing van het probleem rond de discussie
over de voor wkk’s te hanteren afschrijvingstermijnen (8 versus 20 jaar)
in relatie tot de zogenaamde onrendabele top.
 
 
 2 juli 2009 Motie Mastwijk c.s.
31 700 XIV, nr. 167
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
jaarlijks een overzicht te geven van: 1. de aantallen overtredingen; 2. de
aard van de overtredingen; 3. de hoeveelheid overtredingen die zijn doorgegeven
aan het Openbaar Ministerie; 4. de opgelegde sancties met betrekking tot veterinaire
overtredingen.
 
 
 2 juli 2009 Motie van Velzen 26 991, nr. 263
 
 
 In behandeling
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
geen werkgelegenheid uit deze regio te halen en, indien dit onverhoopt toch
gaat gebeuren, vooraf compenserende maatregelen te treffen door het scheppen
van een minimaal gelijkwaardig aantal arbeidsplaatsen en/of gelijkwaardige
vervangende functies in Parkstad Limburg.
 
 
 2 juli 2009 Motie Graus 26 991,
nr. 265
 
 
 De inhoud van de motie wordt ter kennis gebracht aan de minister
van BZK
 
 
 
 
 Verzoekt de regering,
dat bij toekomstige reorganisaties en ontwikkelingen bij rijksdiensten, nadrukkelijk
gewerkt moet worden aan het creëren van hoogwaardige werkgelegenheid
in de regio Parkstad.   Verzoekt tevens, de compensatie parallel te laten
lopen aan het vertrek van hoogwaardige werkgelegenheid in de tijd en de Kamer
hierover binnen een jaar te informeren.
 
 
 2 juli 2009 Motie Atsma/Waalkens
26 991, nr. 266
 
 
 De inhoud van de motie wordt ter kennis gebracht aan de minister
van BZK
 
 
 
 
 
 Door de Eerste Kamer der Staten-Generaal aanvaarde moties
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving motie
 Vindplaats 
 Stand van Zaken
 
 
 Verzoekt de regering: – aan te geven
hoe het beheerplan zich verhoudt tot het provinciaal inpassingsplan, om hiermee
aan te sluiten bij de huidige Wro-systematiek,–
het proces van opstellen van het beheerplan, geregisseerd door de provincie,
te laten ondersteunen door objectieve, deskundige procesbegeleiders, –
tot één gecombineerd beheerplan te komen voor gebieden waar
veel kleine Natura 2000-gebiedjes zijn aangemeld c.q. aangewezen,–
te streven naar bufferzones rondom de Natura 2000-gebieden waar geen intensivering
van de landbouw plaatsvindt en stimulerende maatregelen te nemen voor op ecologische
leest geschoeide landbouw en streekeigen productie. 
 23 december 2008 Motie Smaling c.s. 31 038, H 
 Zie verslag van SO met
EK 31 038 I van 3 juli 2009 
 
 
 
 
 Verzoekt de regering, 1. om in Europees
verband nadere studie van nieuwe veredelingstechnieken (o.m. cisgenese) te
bevorderen om na te gaan van welke veredelingstechnieken een eventueel vereenvoudigd
toelatingsregiem zou kunnen gaan gelden, 2. daarbij
te bewaken dat de gangbare – organische of biologische – voedselketen
wordt behouden, zodat daarmee ook de keuzevrijheid van de consument om ggo-vrij
voedsel te kunnen kopen gewaarborgd blijft. 
 27 januari 2009 Motie Schuurman c.s. 31 700 XIV, nr. G 
 In behandeling
 
 
 
 
 Door de bewindspersoon gedane toezeggingen aan de Tweede
Kamer
 
 
 
 
 
 
 
 Toezegging
 Vindplaats 
 Stand van zaken
 
 
 
 Duurzaam
ondernemen
 
 
 
 
 
 
 
 De minister zal de Kamer op geëigende
momenten informeren over de voortgang van de verdere uitwerking van het Plan
van Uitvoering van de Commissie Meijer. 
 TK-brief 29 675, nr. 64 
 Na het zomerreces gaat er een brief naar de Kamer 
 
 
 De minister stuurt het LEI-rapport over
een flatter rate met haar reactie naar de Kamer. 
 AO Houtskoolschets GLB van 8 oktober 2008 
 Zie TK-brief 28 625, nr.
67 van 27 april 2009 
 
 
 De Kamer wordt uiterlijk 1 juni met een
brief geïnformeerd over de mogelijkheden voor compensatie op de investeringen
in 2007 en 2008 in relatie tot de MIA/VAMIL regeling. 
 AO Moties en Toezeggingen van 1 april 2009
 Zie TK-brief 31 700 XIV,
nr. 180 van 30 juni 2009 
 
 
 De minister zegt toe te onderzoeken of
er mogelijkheden zijn voor een liquiditeitsoverbrugging voor de glastuinbouwsector. 
 AO Glastuinbouw van
1 juli 2009 
 De Kamer wordt
geïnformeerd 
 
 
 Medio 2010 zal de minister de aanpak rond
verduurzaming van de veehouderij evalueren. 
 Begroting LNV 2009 van 10 december 2008 
 De Kamer wordt t.z.t. geïnformeerd. 
 
 
 De minister zegt toe extra middelen in
te zetten om activiteiten van de Round Table on Responsible Soy (RTRS) te
versterken (opzet certificeringssysteem) en te verbreden (outreach-activiteiten).
 Brief aan TK 31 700
XIV, nr. 157 van 12 juni 2009 
 Uitvoering wordt ter hand genomen 
 
 
 
 Dierenwelzijn
 
 
 
 
 
 De minister zal de Kamer uiterlijk 1 augustus
2009 informeren over de uitvoeringsagenda van de Sectorraad Paarden. 
 AO Paardenhouderij van 8 april
2009 
 De Kamer wordt na
de zomer geïnformeerd 
 
 
 De minister stuurt begin 2009 de eerste
voortgangsrapportage Nota Dierenwelzijn en
Agenda Diergezondheid naar de
Kamer. 
 Nota Dierenwelzijn 
 Zie TK-brief 28 286,
nr. 259 van 4 februari 2009 
 
 
 De minister informeert de Kamer voor de
zomer over het ASG-onderzoek naar monitoring dierenwelzijn. 
 AO Voortgangsrapportage
Nota Dierenwelzijn en Agenda Diergezondheid van
22 april 2009 
 Zie TK-brief
28 286, nr. 309 van 30 juni 2009 
 
 
 De minister zal jaarlijks de Staat van
het Dier uitbrengen, de eerste zal in februari 2010 naar de Kamer worden gezonden. 
 Zie TK-brief 28 286,
nr. 309 van 30 juni 2009 
 De Kamer wordt in februari 2010 geïnformeerd 
 
 
 De minister zal voor het AO Dierenwelzijn een
eerste monitor over de beleidsdoelstellingen duurzame stallen naar de Kamer
sturen.
 AO Moties en Toezeggingen
van 1 april 2009 
 Zie TK-brief
28 286, nr. 289 van 517 april 2009 
 
 
 De minister stuurt het ASG-onderzoek naar
diervriendelijke methoden voor het bedwelmen van pluimvee naar de Kamer. 
 TK-brief 28 286,
nr. 259 
 Zie TK-brief 28 286,
nr. 291 van 29 april 2009 
 
 
 De evaluatie van het dierentuinenbesluit
wordt begin 2009 naar de TK gezonden. 
 TK-brief 28 286, nr. 259 
 Zie TK-brief 31 700 XIV, nr. 139 van 1 april 2009 
 
 
 
 Natuur
 
 
 
 
 
 De minister zal zo snel mogelijk het kabinetsstandpunt
over het natuurherstel van de Westerschelde aan uw Kamer aanbieden, mede op
basis van het advies van de commissie Nijpels. Het standpunt van de ZLTO en
de Stichting Levende Delta wordt daarbij betrokken. 
 Begroting LNV 2009 van 10 december 2008 
 Zie TK-brief 30 862, nr. 25 van
17 april 2009
 
 
 De minister zegt toe vóór
1 januari 2009 de volgende gebieden bij de Europese Commissie aan te bieden
als beschermd gebied: De Noordzeekustzone ten Noorden van Bergen, de Noordzeekustzone
tussen Bergen en Petten, Vlakte van de Raan, Doggersbank, Klaverbank, Friese
Front. 
 Algemeen Overleg Visserij van
2 en 8 oktober 2008
 Zie
TK-brief 29 675, nr. 63 van 22 december 2008 
 
 
 De minister stuurt voor 1 maart 2009 het
uitwerkingsprogramma bij de nota biodiversiteit naar
de Kamer. 
 Vragenuur rode
lijsten IUCN rapport van 7 oktober 
 Zie TK-brief 26 407, nr. 40 van 14 april 2009 
 
 
 In 2009 en 2010 zal een onderzoek worden
gedaan naar de doorwerking van de EHS in de gemeentelijke plannen.
 Algemeen Overleg EHS groot project
van 27 november 2008 
 In behandeling. Onderzoeksresultaten worden eind 2010 verwacht 
 
 
 De minister stuurt eind november/begin
december de kabinetsreactie op en de handreiking naar aanleiding van het rapport
Trojan aan de Kamer.
 TK-brief
30 654, nr. 57 van 21 oktober 2008 
 Zie TK-brief 30 654, nr. 62 van 24 november 2008 
 
 
 De Kamer wordt eind 2009 geïnformeerd
over de resultaten van de evaluatie van het ganzenopvangbeleid. 
 TK-brief Aanhangsel, nr. 705 van 18 november
2008 
 In behandeling. De
TK wordt in het najaar geïnformeerd. 
 
 
 De minister zal de Kamer informeren nadat
ze van de provincies het definitieve voorstel voor herziening van het Programma
Beheer heeft ontvangen. 
 TK-brief 30 825, nr. 25 van 23 februari 2009 
 In behandeling
 
 
 
 Landschap
en recreatie
 
 
 
 
 
 Zoals afgesproken tijdens het Algemeen
Overleg over de Toerismebrief op 10 september 2008 zal de Vervolgbrief recreatie
en toerisme voor de zomer van 2009 aan de Kamer worden aangeboden.
 Algemeen Overleg Toerisme van
20 september 2008 Brief aan TK Aanhangsel, nr. 407 van 23 oktober 2008 
 Zie TK-brief 26 419, nr.
36 van 29 juni 2009 
 
 
 Financiering landschap(Rinnooy
Kan): 1) LNV-toezeggingen – advies optimale instrumentenmix; – verspreiding
kennis over investeren in landschap; – serieus
in overweging nemen verbreding van bestaande fiscale instrumenten voor landschap; – uitwerking
waarde «landschap»
in GLB; – resultaat laten zien van voorbeeldgebieden (nieuwe financieringsconstructies landschap); – community
of practise opzetten ivm delen van kennis en ervaring uit voorbeeldprojecten;
2) Groenfonds toezeggingen: – onderzoeken mogelijkheden voor
beheer gebiedsfondsen; – instellen nationale cofinancieringsconstructie. 
 Brief aan TK 31 253,
nr. 7 van 25 november 2008 
 In behandeling 
 
 
 De minister zal de Kamer
informeren over afspraken met het IPO over de controle op de financiële
gege- vens en de beoordeling van de prestatiegegevens in de het ILG.
Ze streeft ernaar de afspraken op een zodanig moment te maken, dat deze kunnen
worden toegepast op de ILG-voortgangsrapportages
2008. 
 Brief aan TK 31 253,
nr. 7 van 25 november 2008 
 In behandeling
 
 
 De minister zal binnenkort een rapportage
over groene en blauwe diensten naar de Kamer sturen, inclusief een voorstel
voor ophanging aan het Groenfonds. 
 Algemeen Overleg Nota Landschap van
28 januari 2009 
 In behandeling
 
 
 
 Voedselkwaliteit en diergezondheid
 
 
 
 
 
 De minister zal een onderzoek starten
naar de haalbaarheid, het effect en de kosten van een verbod op de verkoop
van diergeneesmiddelen door de dierenarts die ze voorschrijft. 
 Brief aan TK 29 683, nr. 16 van
17 december 2007
 Het rapport
verschijnt naar verwachting begin 2010.
 
 
 Uiterlijk woensdag ontvangt de Kamer een
brief over Blauwtong, waarin de minister verkennend aangeeft wat de mogelijkheden
zijn van het Borgstellingsfonds. 
 AO Blauwtong op 6 november 2008 
 Zie TK-brief 30 669, nr. 16 van 12 november 2008 
 
 
 De Kamer krijgt eind 2009 een brief naar
aanleiding van de periodieke beoordeling door de VWA van de audit van de kwaliteitssystemen.
 Vervolg AO VWA, onderdeel
toezicht op 17 december 2008 
 In behandeling 
 
 
 Nederland zal met een rapport komen over
de mogelijkheden voor een beoordelingsskader voor sociaaleconomische en duurzaamheidsaspecten
van ggo’s en kijken naar vergelijkbare processen, zoals de «Cramercriteria»
voor biomassa en de «Round Tables» voor duurzame productie van
soja- en palmolie. 
 Brief
aan TK 27 428, nr. 131 van 13 maart 2009 
 In behandeling
 
 
 
 Kennis en innovatie
 
 
 
 
 
 De minister heeft toegezegd in het najaar
van 2008 een congres te organiseren om samen met het bedrijfsleven, wetenschap
en maatschappelijke organisaties nader invulling te geven aan de nieuw in
te stellen Kenniskamers. 
 AO Kennisverspreiding en innovatie op
LNV-beleidsterrein op 26 juli 2008
 Afgehandeld in december 2008
 
 
 
 
 Door de bewindspersoon gedane toezeggingen aan de Eerste
Kamer
 
 
 
 
 
 
 
 Toezegging
 Vindplaats 
 Stand van zaken 
 
 
 De minister zal zo nodig en in overleg met de minister
van Economische Zaken onderzoek uitzetten om meer zicht te krijgen op de sociaaleconomische
aspecten van octrooiverlening en de mogelijkheden om de eventuele nadelige
maatschappelijke gevolgen daarvan te beperken.
 Beleidsdebat Biotechnologie in
de brede zin in de Eerste Kamer op 27 januari 2009 
 Het onderzoek zal eind 2009 naar de Kamer worden gestuurd.
 
 
 
 
 6.2 ZBO’s en RWT’s
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Instelling
 RWT 
 ZBO 
 Bijdrage LNV 2010 x € 1 000
 (Beleids-)-artikel(en) 
 
 
 – Hogere Agrarische Onderwijsinstellingen(HAS)
(6) 
 j 
 n 
 68 370
 26 
 
 
 – Bureau Beheer Landbouwgronden* 
 j 
 j
 
 23,24 
 
 
 – Bureau Diergeneesmiddelen** 
 j 
 n
 
 25 
 
 
 – Wageningen Universiteit 
 j 
 n
 158 675 
 26 
 
 
 – Agrarische Opleidingscentra (AOC’s) (13) 
 j 
 n 
 124 276 
 26 
 
 
 – AOC Raad (Bureau Erkenningen) 
 J 
 n 
 
 
 
 
 – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst Tuinbouw
(NAKt) 
 J 
 n
 
 
 
 
 – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdiensten (Zaaizaad
en Pootgoed Landbouwgewassen) (NAK) 
 j 
 j
 
 
 
 
 – Stichting Bloembollenkeuringsdienst (BKD) 
 j
 j 
 
 
 
 
 – Stichting Controlebureau voor Pluimvee, Eieren en eiproducten(CPE) 
 j 
 j 
 
 
 
 
 – Stichting Kwaliteitscontrolebureau voor Groente en Fruit
(KCB) 
 j 
 j 
 –
 21 
 
 
 – Stichting Kwaliteitscontrole Alternatieve Landbouwproductiemethoden
(SKAL) 
 j 
 j 
 –
 
 
 
 – Staatsbosbeheer (SBB) 
 j 
 J
 87 621 
 23 en 24 
 
 
 – Faunafonds (FF) 
 j 
 j
 7 928 
 23 
 
 
 – Commissie Beheer Landbouwgronden (CBL)
 n 
 j 
 
 
 
 
 – Regionale Grondkamers Z, ZW, NW, N, O
 n 
 j 
 
 
 
 
 – Reconstructiecommissie
Midden-Delfland 
 n 
 j 
 
 24
 
 
 – Herinrichtingscommissie Oost-Groningen en Drents-Groningse
veenkoloniën 
 n 
 J 
 
 24
 
 
 – Stichting Fonds MKZ-AI 
 j 
 j
 
 
 
 
 – College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en
Biociden 
 j 
 j 
 261
 21 
 
 
 – Stichting Landelijke Inspectie Dienst voor Dieren (LID) 
 n 
 j 
 300 
 21 
 
 
 – Raad voor Plantenrassen (RvP) 
 n 
 j 
 900 
 29 
 
 
 – Kamer voor de Binnenvisserij (KVB) 
 n 
 j
 
 
 
 
 – Stichting Registratie Gezelschapsdieren Nederland (SRGN) 
 j 
 j 
 
 
 
 
 – Stichting DLO 
 j
 n 
 162 271 
 26 
 
 
 – Rendac 
 j 
 n 
 0 
 25
 
 
 – Stichting Nationaal Groenfonds (NGF)
 Overheidsstichting 
 n 
 
 23, 24 en 27
 
 
 – Stichting Voedingscentrum Nederland (VCN)
 Overheidsstichting 
 n 
 3 800 
 25
 
 
 
 
 * De bijdrage is opgenomen in het Investeringsbudget Landelijk Gebied
en loopt daarom via de provincies
 – Maakt onderdeel uit van de begroting van VWS
 6.3 Bijlage Europese geldstromen
 Inleiding
 Deze bijlage biedt inzicht in de Europese geldstromen die relevant zijn
voor de EU-gevoelige beleidsterreinen van het ministerie van LNV. Zij bevat
een samenhangend overzicht van deze geldstromen en de co-financiering met
LNV-middelen en middelen van andere overheden en private partijen. De betreffende
EU-middelen zijn gestoeld op het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en
het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB).
 
 Binnen het GLB zijn twee pijlers te onderscheiden:
 1) De eerste pijler bestaat uit het onderdeel inkomenssteun en het onderdeel
markt- en prijsbeleid:
 2) De tweede pijler betreft het plattelandsbeleid.
 
 De eerste pijler richt zich met behulp van instrumenten als exportrestituties,
interventiemaatregelen en rechtstreekse inkomenssteun op het stabiliseren
van landbouwprijzen en -inkomens.
 De tweede pijler richt zich op de kwaliteit van alle plattelandsgebieden
in de EU.
 
 Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde
visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand
wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen
voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering
van de stabiliteit van de vismarkt.
 Europese middelen: uitgaven en ontvangsten
 De eerste pijler en de tweede pijler van het GLB worden vanuit de twee
Europese Landbouwfondsen gefinancierd: respectievelijk het Europees Landbouw
Garantie Fonds (ELGF) en het Europees Landbouw Fonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELFPO).
 De geldstromen vanuit het ELGF worden volledig Europees gefinancierd.
 Bij de geldstromen vanuit de tweede pijler (ELFPO) is er sprake van co-financiering
van nationaal beleid middels een meerjarig doelstellingsprogramma: het Plattelands
Ontwikkelings Programma Nederland (POP2).
 
 Voor de meerjarige programmering van het GVB binnen de lidstaat is er
sprake van co-financiering vanuit het Europees Visserijfonds (EVF), voorheen
FIOV (Financieringsinstrument voor de oriëntatie van de Visserij).
 
 In tabel 1 is een overzicht van de geraamde financiële bijdragen
vanuit de Europese Landbouwfondsen opgenomen. Het betreft door de EU voor
Nederland gereserveerde middelen voor de periode 2007–2013. De werkelijke
overheidsuitgaven komen op declaratiebasis ten laste van het ELGF en het ELFPO
via de erkende betaalorganen Dienst Regelingen (ELGF) en Dienst Landelijk
Gebied (ELFPO). De betaalorganen verantwoorden deze declarabele uitgaven bij
de EU-Landbouwfondsen, buiten de LNV-begroting.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 1 Middelen GLB ten
gunste van Nederland (bedragen x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 2007 
 2008 
 2009 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 
 
 
 1. GLB/pijler 1 (indicatief)
 
 
 1 050,0
 
 
 1 020,0
 
 
 1 000,0
 
 
 1 000,0
 
 
 1 000,0
 
 
 900,0
 
 
 900,0
 
 
 
 2. GLB/pijler 2 (POP-2)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 As 1: As 1: Versterking concurrentiekracht landbouw
en bosbouw 
 2,8 
 3,6
 20,8 
 20,9 
 20,5 
 20,2 
 19,8 
 
 
 As 2: Verbetering van het milieu en het platteland 
 17,1 
 18,6 
 20,8 
 20,9
 20,5 
 20,2 
 19,8 
 
 
 As 3: Leefkwaliteit op het platteland en diversificatie plattelandseconomie 
 0,6 
 1,0 
 20,8 
 20,9
 20,5 
 20,2 
 19,8 
 
 
 As 4: Uitvoering Leader-aanpak 
 0,0
 0,0 
 7,0 
 7,0 
 6,8 
 6,8 
 6,6 
 
 
 Kosten technische bijstand 
 0,0 
 0,0 
 0,4 
 0,6 
 0,3 
 0,3 
 0,3
 
 
 GMO-groente-fruit* 
 
 
 1,6 
 1,9 
 2,0 
 2,0 
 2,2
 
 
 POP- NU (Nieuwe uitdagingen) 
 
 
 2,3 
 14,9
 19,8 
 26,4 
 34,2 
 
 
 
 Subtotaal POP
 
 
 17,1
 
 
 19,6
 
 
 73,7
 
 
 87,1
 
 
 90,4
 
 
 96,1
 
 
 102,7
 
 
 
 
 Totaal GLB
 
 
 1 067,1
 
 
 1 039,6
 
 
 1 073,7
 
 
 1 087,1
 
 
 1 090,4
 
 
 996,1
 
 
 1 002,7
 
 
 
 
 
 * betreft herziening Gemeenschappelijke Marktordening Groente en Fruit.
Genoemde bedragen zijn overgeheveld vanuit pijler 1.
 
 De financiële bijdragen voor GLB pijler 1 aan LNV zijn indicatief.
Hierin zullen naar verwachting wijzigingen optreden als gevolg van veranderde
marktomstandigheden (o.a. minder exportsteun en interventie) en als gevolg
van de tussentijdse Health Check van het GLB.
 Voor pijler 2 GLB (POP-2) zijn voor Nederland door de EU oorspronkelijk
(2007) jaartranches beschikbaar gesteld van ca € 70 mln. jaarlijks.
Met een jaarlijkse cofinanciering van 50% komt dit uit op een totaal
van € 140 mln. per jaar. Als gevolg van de Health Check zijn de
oorspronkelijke POP -2 middelen verhoogd met de middelen voor POP-Nieuwe Uitdagingen.
Dit betreft een bedrag van € 97,6 mln. aan EU-middelen voor de periode
2009 t/m 2013. Hiervoor geldt een cofinanciering van 25%. Tot slot
zijn als gevolg van de hervorming van de marktordening Groenten en Fruit (GMO)
EU-middelen vrijgekomen die ingezet worden voor POP-2. Het plafond voor Pop-2
is als gevolg hiervan in totaal met € 9,7 mln. verhoogd. Hiervoor
geldt een cofinanciering van 50%. De Commissie hanteert de regel van
N+2: de jaartranches van een bepaald jaar (bijvoorbeeld 2007) mogen uiterlijk
2 jaar later uitgegeven worden (t/m 2009). De uitgaven voor de programma periode
2007–2013 kunnen tot uiterlijk 2015 worden gedaan.
 
 Bij het EU-plattelandsbeleid (GLB tweede pijler) is sprake van Europese
co-financiering van overheidsbijdragen aan begunstigden (Rijk, andere overheden
en private sector).
 Het POP2 kent vier assen. Bij de assen 1 en 2 vindt de co-financiering
voornamelijk plaats vanuit LNV terwijl voor de assen 3 en 4 voornamelijk de
provincies daarvoor zorgen. De co-financiering van de totale overheidsbijdrage
aan subsidiabele projecten door LNV loopt voor een deel (kavelruil en beheersovereenkomsten)
via het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG).
 
 In november 2008 is in het kader van de Health Check besloten financiële
middelen over te hevelen van de 1ste pijler naar de 2de pijler (progressieve
modulatie). De wijze waarop deze middelen zullen worden ingezet in maatregelen
wordt vastgelegd in een bijstelling van het POP-2. In het Health
Check besluit is ook vastgelegd dat deze modulatiemiddelen besteed moeten
worden aan een aantal doelen (POP-Nieuwe Uitdagingen).
 POP-2 kent een nationaal cofinancieringspercentage van 50%, voor
POP-NU is dit 25% van de totale overheidsbijdrage.
 
 Tegenover de ontvangsten staan ook afdrachten aan de EU, die onderdeel
uitmaken van de Eigen Middelen van de EU. De voor LNV relevante afdrachten
zijn de zogenaamde douanerechten op landbouwproducten en productieheffingen
(€ 303 mln.). Deze ontvangsten en afdrachten worden verantwoord
op artikel 29 van de LNV-begroting en worden na aftrek van een perceptiekostenvergoeding
(25%) afgedragen aan de EU. In onderstaand overzicht zijn de ontvangsten
weergegeven:
 
 
 
 
 
 
 Tabel 2 Toelichting op de
ontvangsten Bedragen x € 1 000
 
 
 
 
 
 Raming 2010 
 
 
 Landbouwheffingen(incl. productieheffingen)
 302 999 
 
 
 EU-ontvangsten 
 1 827 
 
 
 Overige ontvangsten
 3 858 
 
 
 Totaal ontvangsten 
 308 684
 
 
 
 
 De eerste pijler van het GLB: markt- en prijsbeleid en
inkomenssteun
 Rechtstreekse steun
 Terwijl de interne markt groeide is het GLB de afgelopen jaren aangepast
aan nieuwe uitdagingen in de samenleving. Het beleid richt zich sindsdien
meer op de marktgerichtheid en het concurrentievermogen van de sector, waarbij
het vooral inzet op ruimte voor de markt en een grote rol voor productieomstandigheden
in plaats van productieverhoging en prijsondersteuning. Was vroeger de maatschappelijke
betekenis van het GLB vooral gebaseerd op de omvang van de voedselproductie,
nu is er groeiende aandacht voor koppeling van steun aan maatschappelijke
waarden op het gebied van milieu, voedselkwaliteit en dierenwelzijn.
 
 Het hervormingsbesluit van 2003 is een beslissend keerpunt in de evolutie
van het GLB. Er werden twee nieuwe principes in het GLB verankerd: marktwerking
en vermaatschappelijking. De landbouwministers besloten namelijk om het markt-
en prijsbeleid grotendeels te vervangen door (ontkoppelde) inkomenstoeslagen.
De ongewenste maximalisering van productie en subsidie is daarmee doorgesneden.
Verder besloot men dat voor het verkrijgen van EU-subsidie moet worden voldaan
aan maatschappelijke randvoorwaarden op het gebied van milieu, voedselkwaliteit
en dierenwelzijn (cross compliance). Hiermee kreeg duurzame productie als
maatschappelijke randvoorwaarde een nog nadrukkelijker plek in het GLB.
 
 Ten aanzien van het GLB is LNV verantwoordelijk voor een recht- en doelmatige
uitvoering van het communautair vastgestelde beleid binnen Nederland. De uitvoering
van het GLB is aan stringente Europese voorwaarden gebonden die met name de
rechtmatigheid van de uitvoering moeten waarborgen. Deze voorziet ondermeer
in uitvoering door een beperkt aantal erkende betaalorganen,
een erkennende instantie, een coördinerende en een certificerende instantie.
 Marktmaatregelen
 Op de WTO-top van eind 2005 zijn in Hongkong afspraken gemaakt over de
uitfasering van restituties aan bedrijven die landbouwproducten exporteren
naar landen buiten de EU per 2013.
 Health Check GLB eerste pijler (markt- en prijsbeleid
en inkomenssteun)
 In november 2008 is een akkoord bereikt over de Health Check en uitgewerkt
in een Verordening van de Raad (EG) nr. 73/2009. De besluiten zijn door Nederland
uitgewerkt en gepresenteerd aan de Tweede Kamer (TK 2008–2009 28 625
nr. 67). De door Nederland voorgestelde maatregelen zijn 15 juli 2009 naar
de Europese Commissie gestuurd.
 Het betreffen de volgende maatregelen voor GLB pijler 1:
 
 • Verordening (EG) nr. 73/2009: artikel 68
 Nieuw geïntroduceerd wordt een toepassing van artikel 68 waarmee
een deel van de nationale enveloppe voor inkomenssteun kan worden herbestemd
voor het stimuleren van bijvoorbeeld milieuvriendelijke landbouw, kwaliteitslandbouw
en risicoverzekeringen. Van belang is daarbij dat gebruik van artikel 68 betekent
dat de betreffende middelen behouden blijven in de eerste pijler. Afgesproken
is dat het vanaf 2010 mogelijk wordt om het artikel 68 toe te passen. Verschillende
doelen, waaronder dierenwelzijns-maatregelen, kunnen met het artikel 68 worden
gediend. Deze artikel 68-maatregelen worden gefinancierd met ongebruikte middelen
uit de nationale enveloppe voor inkomenssteun. De omvang van dit bedrag wordt
voor Nederland in 2010 en 2011 geschat op € 22 mln. , eventueel
aan te passen voor 2011 aan de hand van ervaringen in 2010. Voor 2012 en 2013
zal Nederland een nieuwe schatting maken. Nederland wil met artikel 68 de
ontwikkeling van dier- en milieuvriendelijke productiemethoden bevorderen,
een brede weersverzekering initiëren, de introductie van een identificatie-
en registratiesysteem voor schapen en geiten bevorderen en een vaarvergoeding
beschikbaar stellen in waterrijke landbouwgebieden met percelen die louter
over water zijn te bereiken. In onderstaande tabel zijn de bedragen per maatregel
weergegeven
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel
3. Geschatte EU-middelen voor artikel 68 maatregelen in miljoenen euro.
 
 
 
 
 
 Maatregel 
 2010 
 2011 
 2012 
 2013
 
 
 – Dierenwelzijn 
 10,5 
 ca. 11,5 
 PM 
 PM
 
 
 – Brede weersverzekering* 
 7 
 8 
 9 
 9 
 
 
 – eI&R schapen/geiten 
 3,5 
 1,5 
 1,5 
 1,5 
 
 
 – Vaarvergoeding
 1 
 1 
 1 
 1 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal 
 22 
 ca. 22 
 PM
 PM
 
 
 
 
 * Naast bovengenoemde EU-middelen wordt voor de maatregel brede weersverzekering
aan nationale cofinanciering bijgedragen € 2,3 mln. in 2010, € 2,7
mln. in 2011 en € 3,1 mln. in 2012 en 2013.
 
 • Melkquotering
 Na de reeds eerder geaccordeerde quotumverhoging van 2,5% per 1 april
2008 zal ook per 1 april 2009 het Nederlandse melkquotum wederom met 2,5%
worden verhoogd. Hiervan vloeit 1% quotumstijging voort uit een afgesproken
jaarlijkse quotumstijging van 1% gedurende 5 achtereenvolgende
jaren die voor alle lidstaten geldt. Nederland krijgt in 2009 nog 1,5%
extra uit een aanpassing van de positieve vetcorrectie. Afgesproken is ook
dat voor het einde van 2010 en 2012 de Commissie met een nieuw marktrapport
zal komen met daarbij voorstellen voor verdere maatregelen in het kader van
de zachte landing van het melkquotum. Het eerdere besluit om de melkquotering
per 2015 te beëindigen is herbevestigd.
 
 • Marktordening
 Het markt- en prijsbeleid wordt verder afgebouwd met als doel de landbouw
marktgerichter te maken. Zo worden interventieregelingen verder beperkt en
wordt een aantal interne afzetmaatregelen afgeschaft. Wel blijft het afgeslankte
interventieprijssysteem bestaan als vangnet voor ernstige marktverstoringen.
De ontkoppeling wordt verder doorgezet, zodat ook via deze weg de landbouw
zich meer zal laten leiden door marktimpulsen. Zoals nu is afgesproken zullen
alle sectoren, met uitzondering van de gekoppelde zoogkoepremie (in Nederland
al ontkoppeld), uiterlijk in 2012 moeten zijn ontkoppeld. Nederland maakt
gebruik van de mogelijkheid om in 2010 de premie voor eiwithoudende gewassen
en areaalbetaling voor noten te ontkoppelen. Daarnaast zal Nederland de slachtpremies
(kalveren en runderen) vanaf 2010 ontkoppelen. Nederland maakt geen gebruik
van de mogelijkheid om de productiesteun voor zetmeelaardappelen en de steun
voor zaaizaad eerder te ontkoppelen dan in 2012.
 
 • Vereenvoudiging
 Voor de vereenvoudiging van het GLB heeft de Commissie de in overleg met
de lidstaten bereikte en geplande resultaten gepubliceerd op haar website
(vereenvoudiging GLB).
 De tweede pijler van het GLB: het plattelandsontwikkelingsprogramma
2007–2013 (POP2)
 Het Nederlandse Plattelandsontwikkelingsprogramma voor de periode 2007–2013
(POP2) is in juni 2007 door de Europese Commissie goedgekeurd en daarmee in
werking getreden.
 
 Met het POP2 streeft Nederland drie inhoudelijke doelen na, in lijn met
de doelen van verordening 1698/2005: versterken van het concurrentievermogen
van de land- en de bosbouw; verbetering van natuur en milieu door landbeheer;
verhogen van (a) de leefkwaliteit op het platteland en (b) diversificatie
van de plattelandseconomie. Een vierde doel is veel meer procesmatig van aard
en betreft het bevorderen van lokale plattelandsontwikkeling via de «Leader»-aanpak,
een gebiedsgerichte en bottum-up werkwijze voor bepaalde aspecten van plattelandsproblematiek.
Het programma Leader+, voorheen onderdeel van het Structuurbeleid, maakt sinds
2007 deel uit van het POP2. Voor Nederland is er voor de periode 2007–2013
ruim € 486 mln. uit het ELFPO beschikbaar voor het POP2. Op basis
van een door Nederland gekozen co-financieringspercentage van 50% voor
het gehele POP2 wordt dit bedrag door Nederland (Rijk en provincies gezamenlijk)
verdubbeld ten behoeve van besteding in het kader van het POP2. Aanvullend
op deze bedragen verwachten LNV en provincies in de periode 2007–2013
ongeveer € 600 mln. in te zetten op maatregelen uit het POP2. De
provincies gebruiken het overgrote deel van de beschikbare EU-middelen. LNV
zal ongeveer 10% gebruiken voor cofinanciering. Uitvoering van de POP2-maatregelen
gebeurt op basis van de provinciale verordeningen en financiële regelingen
van LNV . Op de besteding van deze geldstromen is één
beheers- en controlemechanisme van toepassing. De minister van LNV is als
beheersautoriteit voor het POP2 eindverantwoordelijk voor de rechtmatige en
doelmatige uitvoering van het POP2.
 Health-check GLB tweede pijler POP-2
 In november 2008 is in het kader van de Health Check besloten financiële
middelen over te hevelen van de 1ste pijler naar de 2de pijler (progressieve
modulatie). Afgesproken is dat deze extra modulatiegelden volledig in de lidstaat
blijven waar ze worden opgebracht. Tegelijkertijd is het nationale co-financieringspercentage
van de totale overheidsbijdrage in POP-projecten vanuit de extra modulatie
verlaagd van 50 naar 25% .
 De wijze waarop deze middelen zullen worden ingezet in maatregelen wordt
vastgelegd in een bijstelling van het POP-2. In het Health Check besluit is
ook vastgelegd dat deze modulatiemiddelen besteed moeten worden aan een aantal
doelen (POP-Nieuwe Uitdagingen).
 
 De belangrijkste wijzigingen betreffen de zgn. Nieuwe Uitdagingen (POP-NU).
 
 • Nieuwe Uitdagingen
 Het programma POP2 is in 2009 op basis van het Health Check besluit en
het Economisch Herstelplan aangepast. De extra middelen dienen besteed te
worden aan zes geïdentificeerde nieuwe uitdagingen: biodiversiteit, klimaatverandering,
waterbeheer, hernieuwbare energie, innovatie voor deze vier uitdagingen en
structuurversterking melkveehouderij. Het kader voor de besteding van deze
middelen is de bestaande plattelandsverordening 1698/2005. Uit nationale middelen
moet voor deze nieuwe uitdagingen niet 50% maar 25% nationale
cofinanciering worden bijgedragen.
 
 • Financiering
 Er is in het kader van de Health Check van het Europese Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid en het Economisch Herstelplan circa € 97 miljoen
EU-steun beschikbaar voor het Nederlandse POP2 in de periode 2009/2010 t/m
2013. Dit geld zal besteed worden aan de door de EU geformuleerde nieuwe uitdagingen.
Daarnaast zet Nederland aan nationale cofinanciering een bedrag van € 32,5
mln. in. Nederland zal dit budget inzetten voor akkerranden, water, milieuverbetering,
innovatie in de landbouw , duurzame energie en breedbandinternet.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel
4 Additionele EU-bijdrage 2009 t/m 2013 op basis van Health Check en Economisch
Herstel Plan (x € 1 mln.)
 
 
 
 
 
 As 
 Overheidsbijdragen
 POP-NU
maatregelen
 
 
 
 Totaal 
 Procentuele ELFPO-bijdrage (%) 
 Bedrag van de ELFPO-bijdrage 
 
 
 As 1 
 74,1
 75% 
 55,6 
 
 
 As 2 
 40,9 
 75% 
 30,7 
 
 
 As 3 
 15,1
 75% 
 11,3 
 
 
 As 4 
 0 
 nvt 
 0 
 
 
 Technische bijstand
 0 
 nvt 
 0 
 
 
 Totaal 
 130,1 
 
 97,6
 
 
 
 
 Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB)
 Het GVB is in de eerste plaats gericht op de ontwikkeling van een verantwoorde
visserijketen waarmee een evenwichtige en duurzame exploitatie van de visstand
wordt bevorderd. Hiertoe zijn in EU-verband regels opgesteld, zoals beperkingen
voor bepaalde visserijmethoden. Tevens zijn afspraken gemaakt ter bevordering
van de stabiliteit van de vismarkt.
 Nederland maakt gebruik van het Europese Visserij Fonds (EVF) om deze
doelen te bereiken.
 Europees Visserijfonds (EVF)
 Nederland ontvangt uit het EVF een communautaire bijdrage van € 48,6
miljoen voor de periode 2007–2013. Daarnaast levert Nederland een nationale
bijdrage van € 72,1 miljoen. In het operationeel programma EVF is
de gedetailleerde financiële tabel voor de gehele programmeringsperiode
2007–2013 opgenomen. De bijdrage van de EU voor de periode 2007–2013
heeft betrekking op duurzame visserijmethoden (€ 16,9 mln.), maatregelen
op het terrein van aquacultuur, binnenvisserij, verwerking en afzet (EU € 7,5
mln.), innovatieve projecten (€ 16,8 mln.) , gebiedsgerichte activiteiten
(€ 5 mln.) en technische bijstand (voorbereiding, toezicht, administratieve
ondersteuning) (€ 2,4 mln.).
 
 In onderstaande tabel zijn de maatregelen voor 2010 aangegeven:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel
5 Geraamde programma-uitgaven voor het jaar 2010 (bedragen x € 1
mln.)
 
 
 
 
 
 
 EU 
 LNV 
 Totaal 
 
 
 
 Europees Visserijfonds
(EVF)
 
 
 
 
 
 
 OD- 21.14 Bevorderen duurzame vangst en kweek van schelpdieren 
 
 
 
 
 
 Duurzame visserijmethodes 
 1,3 
 2,4 
 3,7 
 
 
 Aquacultuur, binnenvisserij,
verwerking en afzet 
 2,0 
 2,0 
 4,0
 
 
 Innovatieve proefprojecten 
 2,2 
 3,5 
 5,7
 
 
 Gebiedsgerichte activiteiten 
 1,0 
 1,0* 
 2,0
 
 
 Technische bijstand 
 0,4 
 0,4 
 0,8 
 
 
 
 Totaal
 
 
 6,9
 
 
 9,3
 
 
 16,2
 
 
 
 
 
 * betreft bijdragen van de provincies
 
 Onderstaande tabel bevat de verdeling van de financiële verplichtingen
over de jaren. De daadwerkelijke uitgaven vallen mogelijk in andere jaren
(de n+2 regel). Nederland hanteert in het overzicht de jaartranches zoals
de Europese Commissie deze heeft aangegeven. Deze zijn gebaseerd op het prijsniveau
2007. Bedragen zijn weergegeven in euro’s.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tabel 6
Overzicht jaarlijks beschikbare middelen EVF en nationaal (x € 1
mln.)
 
 
 
 
 
 
 
 2008 
 2009 
 2010
 2011 
 2012 
 2013 
 Totaal 
 
 
 EVF 
 6,5 
 6,7
 6,8 
 6,9 
 7,1 
 7,2 
 7,4 
 48,6 
 
 
 Nationaal 
 21,0
 8,0 
 8,6 
 9,3 
 7,4 
 10,9 
 6,8 
 72,0 
 
 
 Totaal
 27,5 
 14,7 
 15,4 
 16,2 
 14,5 
 18,1 
 14,2
 120,6
 
 
 
 
 FIOV 2000–2006
 Voor FIOV programma 2000–2006 met een uitfasering van twee jaren
(2007 en 2008) is geen bedrag meer begroot in 2010. De afwikkeling van dit
programma wordt uit de interne begrotingsreserve visserij (onder artikel U21.14)
gefinancierd.
 Toekomstige ontwikkelingen
 Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB)
 In september 2008 is de «Houtskoolschets toekomst Europees Landbouwbeleid
2020» vastgesteld. Hierin is aangegeven dat wordt ingezet op het stimuleren
van een concurrerende en marktgeoriënteerde Nederlandse en Europese land-
en tuinbouw, die op termijn zonder generieke steun concurrerend kan produceren,
en gericht is op behoud en versterking van de huidige positie op zowel de
interne als de wereldmarkt.
 
 De Nederlandse inzet is dat de directe ondersteuning van de land- en tuinbouw
op termijn wordt omgebouwd naar een systeem van marktgerichte beloningen aan
landbouwers en andere plattelandsondernemers met agrarische activiteiten,
voor zichtbare realisatie en instandhouding van gewenste maatschappelijke
waarden («natuur», «milieu», «landschap»
en/of «dierenwelzijn»)
 
 De Europese Commissie zal in 2010 een mededeling over de toekomst van
het GLB na 2013 publiceren. De uiteindelijke besluitvorming over de toekomst
van het GLB na 2013 zal naar verwachting in 2012 plaatsvinden, in samenhang
met de besluitvorming over de Financiële Perspectieven 2014–2020
 Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB)
 Met het verschijnen van het Groenboek in mei 2009 is de discussie gestart
over de toekomst van het Gemeenschappelijk visserijbeleid na 2012. Op veel
punten zijn de resultaten van het huidige Gemeenschappelijk visserijbeleid
niet positief. Hervorming van dit beleid is noodzakelijk. Veel uitdagingen
moeten worden opgepakt, bijvoorbeeld als het gaat om de bijvangsten. Innovatie
en duurzaamheid staan daarbij centraal. Doelstellingen daarbij zijn dat er
sprake moet zijn van een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen (visbestanden)
binnen en buiten Europese wateren van de EU, perspectief voor een maatschappelijk
geaccepteerde duurzame visserijsector en een doeltreffend, uitvoerbaar en
handhaafbaar pakket aan maatregelen voor het beheer van de visserijbestanden.
In het najaar van 2009 zal de minister van LNV na overleg met
de meest betrokken organisaties en maatschappelijke geledingen de houtskoolschets
voor het Gemeenschappelijk Visserijbeleid uitbrengen. Deze zal dan in 2010
mede op basis van de Europese discussie verder worden uitgewerkt.
 6.4 Lijst met afkortingen
 
 
 
 
 
 
 ACOM: 
 Advisory Committee (ICES)
 
 
 AD 
 Algemene Doelstelling 
 
 
 AI 
 Aviaire influenza
 
 
 AID 
 Algemene Inspectiedienst 
 
 
 AKV 
 Agroketens en Visserij 
 
 
 AOC 
 Agrarisch Opleidingscentrum 
 
 
 AVP
 Agenda Vitaal Platteland 
 
 
 BBL 
 Bureau Beheer Landbouwgronden
 
 
 BCI 
 Buck Consultants
International 
 
 
 BES 
 Bilaterale Economische
Samenwerking 
 
 
 BNP 
 Bruto Nationaal Product 
 
 
 BOL
 Beroepsopleidende
Leerweg 
 
 
 BSE 
 Bovine Spongiform Encephalopathy 
 
 
 BVE
 Beroepsonderwijs en
Volwasseneneducatie
 
 
 BZ
 Binnenlandse Zaken 
 
 
 CBD 
 VN-conventie inzake
Biologische diversiteit 
 
 
 CBRN 
 chemisch, biologisch,
radiologisch en nucleair (Beleidsstrategie) 
 
 
 CBS 
 Centraal Bureau Statistiek 
 
 
 Cfi
 Centrale Financiën
Instellingen 
 
 
 CITES 
 Convention on International
Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna
 
 
 CITO 
 Ontwikkeling examens
en toetsing 
 
 
 CLIENT 
 Controle Landbouwgoederen
Import export naar een Nieuwe Toekomst 
 
 
 CPLA
 Collectieve Promotie
Landbouw Activiteiten 
 
 
 CTGB 
 College voor de
Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en
Biociden
 
 
 CVI 
 Centraal Veterinair
Instituut 
 
 
 CWD 
 chronic wasting disease 
 
 
 DGF 
 Diergezondheidsfonds 
 
 
 DLG 
 Dienst Landelijk
Gebied 
 
 
 DLO 
 Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek 
 
 
 DR 
 Dienst Regelingen 
 
 
 EHS
 Ecologische Hoofd
Structuur 
 
 
 EIA 
 Energie-investeringsaftrek
 
 
 EU 
 Europese Unie 
 
 
 EVF 
 Europese Visserijfonds
 
 
 EZ 
 Ministerie van Economische
Zaken 
 
 
 FAB 
 functionele agrobiodiversiteit 
 
 
 FAO 
 Food and Agriciltural Organisation 
 
 
 FES 
 Fonds Economische
Structuurversterking 
 
 
 FIOV 
 Financieringsinstrument voor de oriëntatie
van de Visserij 
 
 
 Glami 
 Convenant Glastuinbouw en
Milieu 
 
 
 GLB 
 Gemeenschappelijke
Landbouwbeleid 
 
 
 GWWD 
 Gezondheids- en
Welzijnswet Dieren
 
 
 HACCP 
 Hazard Analysis
and Critical Control Points 
 
 
 HBO
 Hoger Beroeps Onderwijs 
 
 
 HO 
 Hoger Onderwijs 
 
 
 I&R
 Identificatie
en Registratie 
 
 
 IBG 
 In Beslaggenomen
Goederen
 
 
 IBO 
 Interdepartementaal
Beleidsonderzoek 
 
 
 ICMO
 International Committee
on the Management of the Oostvaardersplassen 
 
 
 ICT 
 Informatie Communicatie
Technologie 
 
 
 ILG
 Investeringsbudget Landelijk Gebied 
 
 
 IPO 
 Interprovinciaal
overleg 
 
 
 IRE 
 Inversteringsregeling
energiebesparing 
 
 
 KBB
 Kenniscentrum Beroepsonderwijs –
bedrijfsleven 
 
 
 KI 
 Kennis en Innovatie 
 
 
 KNAW 
 Koninklijke Nederlandse
Agrarische Wetenschappen 
 
 
 KVP 
 Klassieke varkenspest 
 
 
 LEI
 Landbouw-Economisch
Instituut 
 
 
 LICG 
 Landelijk Informatie
Centrum Gezelschapsdieren 
 
 
 LID 
 Landelijke Inspectiedienst
voor Dieren 
 
 
 LNO 
 Landbouw en Natuurlijke
Omgeving 
 
 
 LNV
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 
 
 
 LSP 
 Lex Silencio Positive 
 
 
 LWOO 
 Leerweg Ondersteunend
Onderwijs 
 
 
 MBO
 Middelbaar beroepsonderwijs 
 
 
 MEI 
 Marktintroductie
Energie-innovatie 
 
 
 MIA 
 Milieu- Investeringsaftrek
 
 
 MIA DAV 
 Maatschappelijke Innovatieagenda
Duurzame Agro- Visserijketens 
 
 
 MJP 
 Meerjarenprogramma
van de Agenda Vitaal Platteland 
 
 
 MKB 
 Midden- en Kleinbedrijf 
 
 
 MKZ
 Mond- en klauwzeer 
 
 
 MRSA 
 Methicilline Resistente
Staphylococcus aureus 
 
 
 MZI 
 Mosselzaadinvang-installaties 
 
 
 NBC
 National Biosafety
Committee 
 
 
 NGI 
 Netherlands Genomics
Initiative 
 
 
 NLP 
 Natuur, Landschap,
Platteland 
 
 
 NME
 Natuur en Milieueducatie 
 
 
 NURG 
 Nadere Uitwerking
Rivierengebied 
 
 
 n-VWA
 Nieuwe Voedsel en
Waren Autoriteit
 
 
 OBN
 Kennisnetwerk Ontwikkeling
en Beheer van Natuurkwaliteit 
 
 
 OCW
 Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen 
 
 
 OD 
 Operationele Doelstelling 
 
 
 OIE 
 Office Internationale
des Epizoöties 
 
 
 OS
 Ontwikkeling en Samenwerking 
 
 
 PBL 
 Planbureau voor de
Leefomgeving 
 
 
 PD 
 Plantenziektenkundige Dienst 
 
 
 PMR
 Project Mainport Rotterdam 
 
 
 PNB 
 Particulier Natuurbeheer
 
 
 POP 
 Plattelandsontwikkelingsprogramma
 
 
 RBV 
 Regeling Beëindiging
Veehouderij-takken 
 
 
 RDA 
 Raad voor Dierenaangelegenheden 
 
 
 RoDS 
 Recreatie om de
Stad 
 
 
 RSPO
 Round Table on Sustainable
Palm Oil 
 
 
 RTRS 
 Round Table on Responsible
Soy 
 
 
 SAN 
 Subsidieregeling
Agrarisch Natuurbeheer
 
 
 SBB 
 Staatsbosbeheer 
 
 
 SBIR 
 Small Business Innovation
Research 
 
 
 SCP 
 Sociale Staat van
het Platteland
 
 
 SCP 
 Sociale staat van
het Platteland 
 
 
 SKIA 
 Strategische Kennis Innovatie Agenda 
 
 
 SN 
 Subsidieregeling Natuurbeheer 
 
 
 Stidug 
 Stimuleringsregeling Duurzame Glastuinbouwgebieden 
 
 
 SVBP 
 Stimuleringsregeling
Voortzetting Biologische Productie 
 
 
 SZH 
 Stichting Zeldzame
Huisdierrassen 
 
 
 TK 
 Tweede Kamer 
 
 
 TSE 
 Transmissible Spongiform
Encephalopathies 
 
 
 TTI GG 
 Stichting Technologisch
Topinstituut Groene Genetica 
 
 
 UPR 
 Urgentieprogramma
Randstad 
 
 
 V&W
 Ministerie van
Verkeer en Waterstaat 
 
 
 VAMIL 
 Regeling Vervroegde
Afschrijving Milieu-investeringen 
 
 
 VCN
 Voedingscentrum Nederland 
 
 
 VDC 
 Voedsel, Dier en
Consument
 
 
 VEWIN 
 Vereniging van
Waterbedrijven in Nederland 
 
 
 VGI
 Voedings- en genotsmiddelen
industrie 
 
 
 VHR 
 Vogel- en habitatrichtlijn 
 
 
 VMBO 
 Voortgezet Middelbaar
Beroepsonderwijs 
 
 
 VNG 
 Vereniging van Nederlandse
Gemeenten
 
 
 VO 
 Voortgezet Onderwijs 
 
 
 VROM 
 Ministerie Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu 
 
 
 VWA 
 Voedsel en Waren
Autoriteit 
 
 
 VWS 
 Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 
 
 
 WBSO 
 Wet vermindering
afdracht loonbelasting en premie volksverzekering, onderdeel Speur- en Ontwikkelingswerk 
 
 
 WKK
 Warmte Kracht Koppelingen 
 
 
 WO 
 Wetenschappelijk onderwijs
 
 
 WTO 
 World Trade Organisation 
 
 
 WU 
 Wageningen Universiteit 
 
 
 WUR 
 Wageningen Universiteit
Researchcentrum
 
 
 WWI 
 Wonen, Wijken en
Integratie
 
 
 
 
 6.5 Trefwoordenregister
 Administratieve lasten 17, 26, 27, 28, 60, 77, 91, 110, 191, 215,
224, 253
 Agrarische ruimte 3, 7, 55, 56, 57, 97, 98, 186
 Agrobiodiversiteit 82, 83, 101, 253, 270
 Agrofoodcomplex 14, 155, 156, 158
 Agrologistiek 59, 80, 81, 85, 95
 AID 3, 49, 50, 74, 75, 109, 145, 167, 188, 189, 193, 194, 195, 196,
197, 198, 215, 220, 223, 224, 270
 Aviaire Influenza 60, 61, 162, 175
 Biobased economy 34, 54, 59, 61, 70, 88, 166
 Biodiversiteit 10, 11, 14, 17, 19, 22, 41, 46, 57, 63, 70, 75, 92,
104, 105, 106, 107, 117, 118, 139, 156, 163, 166, 169, 171, 246, 257, 266
 Biologische landbouw 30, 34, 35, 73, 85, 86, 88, 164, 167
 Biotechnologie 13, 104, 105, 148, 150, 243, 259
 BSE 56, 140, 142, 146, 150, 152, 153, 270
 Coalitieakkoord 4, 16, 22, 31, 49, 62, 63, 65, 66, 156, 171, 188
 Concurrentiekracht 16, 24, 36, 69, 70, 166, 170, 262
 Dierenwelzijn 12, 15, 16, 17, 35, 48, 49, 50, 55, 56, 57, 62, 69,
73, 75, 79, 81, 82, 85, 95, 141, 150, 154, 156, 163, 166, 169, 223, 256, 263,
264, 268
 Diergezondheid 3, 5, 7, 15, 24, 49, 51, 56, 63, 66, 80, 82, 139,
141, 142, 143, 144, 145, 147, 150, 151, 152, 153, 154, 156, 162, 167, 177,
186, 211, 220, 223, 236, 256, 258, 270
 Diergezondheidsniveau 140, 143, 150, 152
 Dierziekten 15, 16, 56, 140, 141, 142, 144, 150, 151, 152, 153, 167,
248
 DLO 56, 66, 76, 110, 128, 145, 161, 162, 164, 166, 167, 170, 173,
229, 230, 237, 238, 260, 270
 DR 3, 74, 75, 94, 109, 144, 190, 209, 210, 212, 213, 214, 270
 Duurzaam ondernemen 7, 55, 56, 57, 66, 95, 101, 123, 158, 168, 186,
256
 Duurzame ontwikkeling 12, 56, 70, 155, 156, 157, 166, 171
 FAO 21, 149, 187, 270
 FIOV 76, 95, 261, 268, 270
 Fytosanitair 55, 65, 75, 81, 83, 84, 166, 215, 218
 Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 12, 16, 78, 210, 261
 Gewasbescherming 30, 37, 38, 73, 75, 80, 81, 84, 87, 95, 96, 166,
215, 226
 Gewasbeschermingsmiddelen 37, 38, 61, 69, 80, 84, 90, 260, 270
 Glastuinbouw 8, 30, 31, 32, 33, 54, 58, 59, 62, 66, 73, 77, 85, 86,
87, 95, 97, 102, 103, 123, 167, 229, 230, 235, 254, 256, 270, 271
 Greenports 9, 10, 51, 52, 58, 59, 87, 102, 123, 137, 247
 Habitatrichtlijn 47, 104, 105, 113, 114, 247, 272
 HGIS 8, 188
 IBO Natuur 7, 120
 ILG 7, 8, 28, 44, 47, 48, 58, 59, 60, 63, 66, 67, 87, 97, 99, 101,
102, 103, 105, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 118, 119, 120,
121, 122, 125, 127, 129, 130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 178, 181,
182, 183, 184, 185, 232, 233, 234, 240, 252, 258, 262, 271
 Innovatie 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20,
22, 23, 24, 25, 26, 31, 34, 36, 37, 38, 39, 41, 46, 49, 50, 54, 56, 57, 60,
61, 62, 66, 69, 70, 71, 73, 75, 78, 79, 80, 82, 83, 85, 86, 87, 88, 89, 90,
91, 92, 93, 94, 95, 96, 99, 110, 128, 135, 145, 148, 149, 153, 155, 156, 157,
158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 166, 167, 168, 169, 170, 175, 177, 186,
237, 248, 258, 266, 267, 268, 271
 Kennisontwikkeling 15, 22, 25, 50, 56, 57, 71, 80, 82, 85, 93, 94,
155, 156, 157, 160, 162, 163, 164, 166, 167
 Klavertje 4 9, 51, 102
 Landinrichting 8, 100, 204, 208, 247
 Landschap en recreatie 7, 57, 66, 126, 186, 234, 257
 Landschap 3, 5, 6, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 25, 35, 41, 42, 44, 45,
46, 47, 49, 51, 54, 55, 57, 61, 62, 63, 69, 75, 85, 87, 97, 100, 102, 103,
106, 110, 111, 113, 115, 117, 118, 120, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129,
130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 155, 156, 157, 164, 166, 169, 179,
183, 215, 233, 235, 247, 249, 251, 257, 258, 268, 271
 Luchtkwaliteit 9, 59, 60, 61, 62, 64, 90, 166
 Melkveehouderij 25, 85, 86, 89, 90, 91, 95, 96, 266
 Mestbeleid 30, 36, 37, 64, 73, 74, 75, 81, 83, 209, 210, 245
 Meststoffenwet 95
 Multifunctionele landbouw 41, 44, 86, 91, 134, 167
 Nationale landschappen 43, 123, 124, 129, 130
 Nationale Parken 114, 118, 119
 Natte natuur 113, 114
 Natuurbeschermingswet 14, 104, 105, 118, 120
 Nitraatrichtlijn 36, 37, 64, 80, 83, 166
 Onderwijsbeleid 157, 171, 175
 PD 3, 74, 75, 109, 110, 193, 197, 215, 220, 223, 224, 271
 Plattelandsbeleid 9, 17, 18, 77, 261, 262
 Plattelandsontwikkeling 20, 75, 209, 261, 265, 271
 POP 9, 47, 75, 77, 100, 101, 110, 111, 128, 204, 246, 261, 262, 263,
265, 266, 267, 271
 Primaviera 9, 102
 Programma Beheer 109, 110, 111, 210, 233, 240, 249, 257
 Reconstructie 3, 7, 47, 56, 57, 123, 125, 178, 179, 180, 181, 182,
183, 184, 185, 239, 260
 Schoon en zuinig 30, 62, 167
 Scrapie 146, 153
 Staatsbosbeheer 45, 46, 65, 108, 112, 116, 118, 119, 120, 127, 133,
134, 135, 260, 271
 Stidug 87, 102, 271
 Transitie 9, 16, 25, 30, 31, 38, 51, 52, 60, 61, 69, 70, 73, 76,
86, 87, 92, 93, 95, 124, 129, 162, 164, 167, 175
 Veenweiden 51, 60, 61, 123, 128, 137, 138, 183, 239
 Verduurzaming veehouderij 30, 35
 Verduurzaming visserij 117
 Visserij 5, 9, 10, 12, 13, 18, 25, 28, 30, 38, 39, 54, 58, 60, 66,
69, 70, 71, 73, 74, 75, 76, 77, 92, 93, 94, 95, 96, 104, 105, 166, 167, 177,
195, 211, 229, 230, 238, 244, 250, 257, 260, 261, 267, 268, 269, 270, 271
 Voedsel en groen 52, 155, 156, 157, 171
 Voedselkwaliteit 1, 2, 3, 4, 5, 7, 10, 14, 15, 16, 56, 63, 66, 69,
139, 141, 142, 143, 145, 146, 147, 152, 154, 156, 162, 167, 186, 192, 211,
236, 258, 263, 271
 Voedselveiligheid 14, 16, 28, 49, 56, 139, 141, 145, 146, 148, 149,
152, 153, 162, 166, 167, 177, 220, 226, 227
 Vogelpest 152, 225
 Vogelrichtlijn 105, 113, 114
 Wageningen UR 136
 WILG 204, 207
 WTO 12, 17, 21, 166, 264, 272
 
 
 
 nVWA wordt gevormd uit de voorgenomen fusie van de LNV inspecties: Algemene
Inspectiedienst, Plantenziektenkundige Dienst en Voedsel- en Waren Autoriteit.
De «n» staat voor nieuwe.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 675, nr. 28 2