Nederlandse deelname aan vredesmissies; Brief regering; Verlenging Nederlandse militaire bijdrage aan de EU-geleide troepenmacht in Bosnië-Herzegovina, operatie “EUFOR Althea”
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST142104
 2009-2010
 
 29 521
 Nederlandse deelname aan vredesmissies
 
 
 
 
 Nr. 
 137
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN DEFENSIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 maart 2010
 
 Hierbij informeren wij u conform artikel 100 lid 1 van de Grondwet en
aan de hand van het Toetsingskader over het besluit van de regering om de
Nederlandse bijdrage van 85 militairen aan de EU-geleide troepenmacht in Bosnië-Herzegovina,
operatie EUFOR Althea (hierna EUFOR genoemd) voort te zetten tot 1 maart
2011. In juni 2009 verlengde de regering de Nederlandse bijdrage met een jaar.
In het Algemeen Overleg daarover zegde zij toe u te informeren, zodra een
besluit tot omvorming van operatie EUFOR was genomen, over de gevolgen daarvan
voor de Nederlandse bijdrage.
 
 Zoals eerder met Uw Kamer gewisseld, heeft op 25 januari 2010 de
Raad Buitenlandse Zaken besloten tot een hybride taakstelling voor EUFOR:
naast de bestaande executieve taak zal de missie zich vanaf juni 2010 ook
toeleggen op capaciteitsopbouw en training. De
training moet de Bosnische strijdkrachten zelf in staat stellen om de veiligheid
en stabiliteit van Bosnië-Herzegovina te garanderen en vormt daarmee
eveneens een exit-strategie voor het executieve deel van de missie van EUFOR.
De taken zoals vastgelegd in de Dayton-akkoorden worden in ieder geval voortgezet
tot na de algemene verkiezingen in Bosnië-Herzegovina van oktober 2010.
 Het beëindigen van het executieve mandaat van EUFOR na de verkiezingen
wordt later dit jaar door de EU opnieuw afgewogen en besproken op basis van
een evaluatie van de politieke en veiligheidssituatie.
 
 Het recente besluit van de Raad komt tegemoet aan het standpunt van Nederland
dat de EU een verantwoordelijkheid heeft ten aanzien van de garantie van de
stabiliteit in Bosnië-Herzegovina en daarmee de regio. Besluitvorming
over beëindiging van de executieve capaciteit moet daarom zorgvuldig
gebeuren. De EU kan zich in de Westelijke Balkan en Bosnië-Herzegovina
niet veroorloven dat hernieuwde spanningen tot instabiliteit aanleiding zijn.
Militaire executieve aanwezigheid is noodzakelijk, zeker zolang de Hoge Vertegenwoordiger
ondersteuning nodig heeft en de politieke en veiligheidssituatie
in Bosnië-Herzegovina fragiel is. Het moment voor beëindiging van
de executieve taken lijkt zich niet eerder voor te doen dan na de verkiezingen
van oktober 2010.
 
 De regering heeft daarom besloten het mandaat voor de Nederlandse bijdrage
te verlengen tot 1 maart 2011. Nederland zal met maximaal 85 militairen,
gelijk aan de huidige maximale Nederlandse deelname, aan het executieve en
het trainingsdeel van de missie bijdragen. Naar verwachting zal eind van dit
jaar duidelijk zijn of en in welke vorm het noodzakelijk is dat EUFOR aanwezig
blijft. Om de gevolgen alsdan voor de Nederlandse bijdrage te bezien en uw
Kamer daarover tijdig te informeren, houdt de regering de datum van 1 maart
2011 aan voor beëindiging het huidige mandaat.
 
 In het onderstaande wordt, aan de hand van de aandachtspunten van het
Toetsingskader, nader ingegaan op de afwegingen die ten grondslag liggen aan
het besluit over de verlenging van deze missie.
 Politieke aspecten
 Politieke risico-analyse
 De situatie in Bosnië-Herzegovina is momenteel vele malen stabieler
dan vijftien jaar geleden, maar grote politieke spanningen blijven het land
in zijn greep houden. De politieke verhouding tussen de drie bevolkingsgroepen
wordt gekenmerkt door nationalistische en etnische retoriek en de spanningen
zullen in aanloop naar de verkiezingen in oktober vermoedelijk verder toenemen.
Vooralsnog heeft het gespannen politieke klimaat in Bosnië-Herzegovina
niet geleid tot een verslechterde veiligheidssituatie, maar evenmin is sprake
van de noodzakelijke vooruitgang. De EU is echter eensgezind over het feit
dat in de aanloop naar de Bosnische verkiezingen geen onverantwoorde risico’s
moeten worden genomen.
 Algemene politieke situatie
 De meeste politieke partijen in Bosnië-Herzegovina zijn op etnische
basis georganiseerd en concentreren hun activiteiten op hun achterban waarbij
het overkoepelend nationale belang nauwelijks een rol speelt. Dit bemoeilijkt
het politieke proces op velerlei terreinen. Het noodzakelijke hervormingsproces
voor Euro-Atlantische integratie stagneert sinds de vorige algemene verkiezingen
van 2006; deze status-quo lijkt de belangen van de politieke leiders te dienen.
Er is vooralsnog weinig reden aan te nemen dat het politieke klimaat op korte
termijn – en in aanloop naar de verkiezingen – zal verbeteren.
 
 Herziening van de Grondwet is noodzakelijk om van Bosnië-Herzegovina
een efficiënte en functionele staat te maken die aan de verplichtingen
van toetreding tot de EU kan voldoen. Het Dayton Vredesakkoord is succesvol
gebleken om de vrede te bewaren in Bosnië-Herzegovina, maar het heeft
niet tot een functionele staatsindeling en -instellingen geleid. Daarbij komt
dat het een discriminerende Grondwet is, zoals in december jl. ook het Hof
in Straatsburg heeft geoordeeld («Sejdic en Finci arrest»). Naar
aanleiding van de uitspraak zijn de Bosnische autoriteiten verplicht om de
Grondwet en de verkiezingswet aan te passen aan de Europese Conventie voor
de Rechten van de Mens.
 
 De grootste problemen die de Grondwet oplevert betreffen de verdeling
van bevoegdheden tussen de staatsniveaus, de mogelijkheid om het wetgevingsproces
te saboteren uit «etnisch belang» en de grote en dure bureaucratie
die de vele bestuurslagen met zich meebrengen. Het resultaat is
een zwakke centrale staat, een sterke Republika Srpska en een versnipperde
Moslim-Kroatische Federatie met tien kantons die ieder een eigen regering
hebben. De EU Speciaal Vertegenwoordiger (EUSV) heeft een faciliterende rol
ten aanzien van de grondwetsherziening. Bovendien is de grondwetsherziening
aangeduid als een belangrijke korte termijn prioriteit in het Europese Partnerschap.
De internationale gemeenschap blijft druk uitoefenen om te komen tot een functionele
staatsstructuur, maar uiteraard moet een oplossing van de Bosniërs zelf
komen.
 
 Premier Dodik van Republika Srpska dreigt geregeld met een referendum
over afscheiding, hetgeen de spanningen verder aanwakkert. Recentelijk is
de referendumwet van Republika Srpska aangepast, zodat ook een referendum
gehouden kan worden over zaken die de Bosnische staat (en niet alleen Republika
Srpska) aangaan. Er zijn momenteel geen concrete aanwijzingen dat er ook daadwerkelijk
op korte termijn een referendum over afscheiding wordt georganiseerd, al heeft
de premier wel aangekondigd dat hij er één zal organiseren over
het recente besluit van de Hoge Vertegenwoordiger om het mandaat van de internationale
rechters en openbaar aanklagers te verlengen.
 Hoge Vertegenwoordiger en Speciaal Vertegenwoordiger van
de EU
 De Oostenrijker Valentin Inzko is sinds maart 2009 zowel de Hoge Vertegenwoordiger
(HV) als de EUSV in Bosnië-Herzegovina. De internationale gemeenschap
wil het kantoor van de HV sluiten. De Peace Implementation
Council, het orgaan dat toezicht houdt op de uitvoering van de civiele
kant van het Dayton Vredesakkoord en de Hoge Vertegenwoordiger, heeft hiervoor
een benadering gekozen gebaseerd op doelstellingen (zie aparte paragraaf over
de «5 + 2 conditionaliteit»). Deze
transitie legt de verantwoordelijkheid voor verdere ontwikkeling van Bosnië-Herzegovina
bij de Bosniërs en is voorwaarde voor de verdere integratie van het land
in de Euro-Atlantische structuren. Zo heeft de Europese Commissie aangegeven
dat er geen sprake kan zijn van het in behandeling nemen van een kandidaat-lidmaatschapsaanvraag,
zolang de HV in functie is. Na de eventuele sluiting van de OHR, vervalt eveneens
de functie van de Hoge Vertegenwoordiger en dient het mandaat van de huidige
EUSV verruimd en aangescherpt worden. Nederland acht een operationeel en sterk
mandaat dan wenselijk, opdat de toekomstige EU-vertegenwoordiger voldoende
instrumenten tot zijn of haar beschikking heeft om het hervormingsproces actief
te blijven bevorderen.
 Vijf doelstellingen en twee voorwaarden voor sluiting
OHR
 Tijdens de laatste vergadering van de Peace Implementation
Council op 24 en 25 februari jl. werd onvoldoende voortgang
geconstateerd t.a.v. de «5+2 conditionaliteit» om tot sluiting
van de OHR te kunnen besluiten. De doelstellingen op het gebied van staatseigendom
en defensiebezittingen blijven het meest problematisch. De OHR heeft de afgelopen
tijd hard gewerkt om een inventaris van staatseigendom op te stellen; het
is nu aan de autoriteiten om tot een intergouvernementeel akkoord over toedeling
te komen, maar de regering van Republika Srpska heeft de inventaris verworpen.
Een intergouvernementeel akkoord over de verdeling van defensie-eigendommen
is nodig voor de tweede doelstelling. De regeling van de status van Brcko
is bijna voltooid; Republika Srpska moet enkel nog een elektriciteitswet aanpassen.
De doelstellingen op het gebied van verdeling van belastinginkomsten en een
functionerende rechtstaat kunnen als grotendeels voltooid worden beschouwd,
al blijven er zaken die aandacht behoeven op beide terreinen (uitblijven benoeming
directeur Indirect Taxation Authority en leden
van de National Fiscal Council enerzijds
en de uitvoering van de National Strategy for Dealing with
War Crimes en de National Justice Sector Reform
Strategy anderzijds).
 
 De aankomende verkiezingen en het gepolariseerde politieke klimaat in
het algemeen in ogenschouw nemend, is het onwaarschijnlijk dat nog voor de
verkiezingen van oktober 2010 het besluit tot sluiting van de OHR genomen
kan worden.
 Initiatieven internationale gemeenschap
 In het najaar van 2009 is het toenmalige EU Voorzitterschap (Zweden),
samen met de VS en de EU instellingen, een initiatief gestart dat het «Butmir
proces» werd gedoopt. Het doel was om de impasse te doorbreken en te
komen tot vervulling van de conditionaliteit voor OHR-sluiting en grondwettelijke
wijzigingen. Partijen zijn elkaar echter nog niet genaderd. Besprekingen op
technisch niveau gaan verder, maar de kans is klein dat dit proces alsnog
tot resultaten zal leiden; de visies van de drie partijen op de staatsinrichting
liggen te ver uiteen terwijl de posities verharden in aanloop naar de verkiezingen.
 
 Voor het Spaanse Voorzitterschap is Bosnië-Herzegovina een prioritair
aandachtsgebied. Het Voorzitterschap heeft aangegeven in juni een bijeenkomst
op hoog niveau over de regio te organiseren en in april een informeel seminar
over Bosnië-Herzegovina.
 
 Turkije zet zich sinds kort actief in om de stabiliteit van Bosnië-Herzegovina
te verbeteren. Zo organiseerde Ankara trilaterale bijeenkomsten met de Kroatische
en de Bosnische ministers van Buitenlandse Zaken en met de Servische en Bosnische
ministers. Een resultaat daarvan was de agrément-verlening aan de Bosnische
ambassadeur in Belgrado, een kwestie die al twee jaar vast zat. Ook heeft
Turkije aangegeven een «Bosnia-Herzegovina Group
of Friends» op te willen richten.
 Samenwerking met het ICTY
 Het ICTY constateert dat Bosnië-Herzegovina samenwerkt met het Tribunaal,
al blijft de kritiek gelden dat deze samenwerking vooral wordt gestuurd door
verzoeken van het ICTY en niet door een actieve opstelling van de Bosnische
autoriteiten zelf. Het is bekend dat er in Bosnië-Herzegovina nog ondersteuningsnetwerken
voor Mladic bestaan. De internationale gemeenschap blijft benadrukken dat
de autoriteiten in Bosnië-Herzegovina volledig met het ICTY dienen te
blijven samenwerken.
 
 In december heeft de Hoge Vertegenwoordiger het mandaat van de internationale
rechters en openbaar aanklagers die voor het Staatshof werken verlengd met
drie jaar. Deze internationale staf werkt aan zaken op het gebied van oorlogsmisdaden.
Hiertoe besloot hij, tot onvrede van met name premier Dodik van Republika
Srpska, omdat het Bosnische parlement het niet eens werd over de verlenging
van het mandaat.
 Defensiehervorming
 De voormalige entiteitlegers worden sinds juli 2007 als één
krijgsmacht onder één commando aangestuurd. Deze centralisatie
heeft gezorgd voor een stabielere organisatie, die nog steeds als voorbeeld
mag dienen voor andere instituties en waarbinnen in ieder geval geen sprake
is van een merkbaar etnisch antagonisme. De integratie op lager niveau moet
echter nog haar beslag krijgen. De strijdkrachten van Bosnië-Herzegovina
worden daarnaast geconfronteerd met grote uitdagingen: budgettaire beperkingen,
verouderd en overtollig materieel en de noodzakelijke uitstroom
van 2500 militairen. Het proces van verdere aanpassing aan NAVO-structuren
(waaronder de realisatie van de Partnership Goals)
wordt intensief begeleid door het in Sarajevo gevestigde NATO Advisory Team.
 Politiehervorming
 De politie boekt incidenteel successen, zoals tijdens een recente grote
gezamenlijke politieactie in het noorden van Bosnië-Herzegovina (Operatie
Gornja Maoca) waarbij invallen werden gedaan bij vermeende moslimterroristen.
Over het algemeen echter opereert de Bosnische politie nog steeds versnipperd
en de overeengekomen hervorming moet verder worden uitgevoerd. De internationale
gemeenschap blijft o.a. met EUPM druk uitoefenen om tot volgende stappen te
komen. Voor de langdurige stabiliteit is de uitwerking van de politiewetgeving
immers van groot belang. Het gaat hier met name om operationalisering van
agentschappen. De directeuren daarvan zijn onlangs benoemd, hetgeen een welkome
voortgang is. Daarnaast hebben de voorwaarden voor EU-visumliberalisatie ook
betrekking op het functioneren van de politie op het gebied van openbare orde
en veiligheid en grensbewaking. Of Bosnië-Herzegovina aan de gestelde
voorwaarden voor visumliberalisatie op deze gebieden voldoet, zal moeten blijken
uit het assessment-rapport van de Europese Commissie, dat in het voorjaar
van 2010 verschijnt.
 EU Police Mission Bosnië-Herzegovina (EUPM)
 Op 8 december 2009 is het mandaat van de civiele EUPM verlengd met
twee jaar tot 31 december 2011. De doelstelling van de missie is niet
gewijzigd. EUPM heeft de opdracht in Bosnië-Herzegovina een duurzame
politiestructuur tot stand te brengen die aan de internationale standaarden
voldoet. De missie richt zich daarbij op capaciteitsopbouw van het politieapparaat,
met speciale aandacht voor ondersteuning van de bestrijding van corruptie
en de georganiseerde misdaad. Vooral de samenwerking tussen de politie en
de justitiesector krijgt de aandacht. Het streven is dat de Europese Commissie
de activiteiten van EUPM na 2011 overneemt. Nederland neemt aan EUPM deel
met zes civiele politiefunctionarissen, vier functionarissen van de Koninklijke
marechaussee en een medewerker van het ministerie van Justitie.
 Rol internationale militaire en politie presentie in het
politieke proces
 Uit onderzoek is gebleken dat de aanwezigheid van EUFOR een geruststellend
effect heeft op de bevolking. Belangrijker nog is dat de executieve aanwezigheid
van EUFOR in deze periode van oplopende spanning een matigende werking heeft
op degenen die het politieke proces willen verstoren. Daarnaast wordt de veiligheidssituatie
in Bosnië-Herzegovina nauwlettend in de gaten gehouden in het kader van
de bredere stabiliteit op de Balkan en kan, indien nodig, militair worden
ingegrepen. Alhoewel de situatie momenteel kalm is, kan er nog niet op vertrouwd
worden dat deze stabiel blijft in aanloop naar de verkiezingen.
 
 Naast de etnische verdeeldheid bedreigen ook de georganiseerde misdaad
(die zich onder meer met mensenhandel, drugshandel en wapenhandel bezighoudt)
en corruptie het politieke proces. Tot slot is Bosnië-Herzegovina, als
bekend, een doorvoerland voor de georganiseerde misdaad (onder andere mensenhandel,
drugs en wapens). De verwevenheid tussen politiek en georganiseerde misdaad
blijft, zoals overal op de Balkan, een probleem. De internationale gemeenschap
(OHR, EUFOR en EUPM) stellen alles in het werk om dit te bestrijden. 
 Perspectief op toetreding Euro-Atlantische structuren
 Nederland blijft de landen in de Westelijke Balkan steunen in hun ambities
om verdere aansluiting te vinden bij de EU en de NAVO, waarbij de landen tegelijkertijd
worden aangesproken op de hiertoe gestelde voorwaarden. Een verdere integratie
van de regio in de Euro-Atlantische structuren is immers één
van de belangrijkste instrumenten voor het bevorderen van duurzame stabiliteit
in de regio. De in juni 2008 getekende Stabilisatie- en Associatie Overeenkomst
is inmiddels door uw Kamer goedgekeurd. De EU assisteert Bosnië-Herzegovina
via Pre-Accessie Fondsen (ruim € 100 miljoen per jaar) om wetgeving
aan te passen aan EU-normen. Circa een derde van de fondsen wordt aangewend
voor projecten in de sfeer van Justitie en Binnenlandse Zaken.
 
 In april 2008 ging de NAVO de Intensified Dialogue(ID) aan met Bosnië-Herzegovina.
Bosnië-Herzegovina heeft vervolgens in oktober 2009 Membership Action
Plan (MAP)-status aangevraagd. Daarover is tijdens de NAVO BZ-ministeriële
in december 2009 lang gesproken. Het gebrek aan voortgang op het gebied van
essentiële hervormingen was echter een struikelblok. Besloten is dat
Bosnië-Herzegovina pas aan MAP zal kunnen deelnemen zodra het land de
noodzakelijke voortgang bereikt in hervormingen. Essentie van dit besluit
is dat de NAVO het eens is over MAP als volgende stap, maar dat het tijdstip
van een positief besluit van de Noord-Atlantische Raad in handen ligt van
de leiders in Bosnië-Herzegovina zelf. De NAVO-ambassadeurs hebben de
opdracht gekregen de voortgang die Bosnië-Herzegovina boekt op het gebied
van hervormingen actief te blijven volgen. In dit kader staat op 23 maart
2010 een reis van de NAR naar BiH op de agenda. Naar verwachting zal het onderwerp
tijdens de komende informele NAVO-bijeenkomst van ministers van Buitenlandse
Zaken in Talin (april 2010) opnieuw aan de orde komen.
 Regionale ontwikkelingen
 De landen in de regio rondom Bosnië-Herzegovina spelen een belangrijke
rol voor de stabiliteit van het land. Het eerder genoemde Turkse initiatief
om Servië en Kroatië nauwer bij Bosnië-Herzegovina te betrekken
is daarom zeer lovenswaardig. Over het algemeen spelen Kroatië en Servië,
als belangrijke buurlanden, een constructieve rol hetgeen ook past in de voorwaarde
voor EU-toetreding van goed nabuurschap.
 
 Kroatië en Macedonië zijn de enige EU-kandidaatlidstaten op
de Westelijke Balkan. Met Kroatië werden EU-toetredingsonderhandelingen
aangevangen in 2005. De overige Balkanlanden worden aangemerkt als potentiële
kandidaat-lidstaat: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Montenegro, Servië
en Kosovo.
 Ontwikkelingsaspecten
 Economische situatie
 De economische indicatoren voor Bosnië-Herzegovina zijn weinig hoopgevend.
De verwachting is dat de economie in 2010 krimpt met 3%. Geregistreerde
werkloosheid lag in november 2009 rond 43%. Buitenlandse investeringen,
industriële productie en de belastingheffing daalden fors. Sinds juli
2009 heeft het IMF Bosnië-Herzegovina ondersteund om de financiële
crisis het hoofd te bieden met een stand-by arrangement van ongeveer € 1
miljard. De Wereldbank stelt een zachte lening van $100 miljoen ter beschikking.
De aan het stand-by arrangement gekoppelde voorwaarden
(gericht op het inperken van het begrotingstekort) leveren goede resultaten
op. Eind februari keurde het parlement van de Federatie de noodzakelijke
wetgeving met betrekking tot bezuinigingen goed, zodat de tweede tranche betaald
zou kunnen worden door het IMF.
 Wederopbouw en humanitaire aspecten
 Nederland voert een bilateraal ontwikkelingssamenwerkingsprogramma uit
in Bosnië-Herzegovina voor een totaal bedrag per jaar van circa € 10
miljoen. In 2007 besloot de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking dit programma
over een periode van vier jaar uit te faseren.
Het meerjarenprogramma van de ambassade voor de periode 2008 tot en met 2011
geeft vorm aan deze uitfasering en is gericht op het bevorderen van goed bestuur
en mensenrechten, economische ontwikkeling, vluchtelingenterugkeer en Srebrenica-gerelateerde
activiteiten. Op het gebied van corruptie steunt Nederland financieel de organisatie Transparency International die rapporteert over de mate
van transparantie van het openbare bestuur en die zich de afgelopen jaren
kritisch heeft uitgelaten over de privatiseringen van staatsbedrijven in Republika
Srpska. Tevens dringt Nederland bij de Europese Commissie aan om meer anticorruptie-projecten
te financieren onder de EU Pre-Accessie Fondsen.
 
 Nederland besteedt in dit jaar van de parlementsverkiezingen extra aandacht
aan het ondersteunen van organisaties die zich bezighouden met het monitoren
van het verkiezingsproces, die kiezers informeren over partijprogramma’s
en partijbeloften (alsmede de mate waarin die beloften tijdens de afgelopen
vier jaar daadwerkelijk zijn ingelost) en die zich inspannen voor vrije en
onafhankelijke media. Waar mogelijk wordt hierbij samenwerking gezocht met
andere donoren. Nederlandse financiering van projecten in dit kader zal echter
beperkt zijn in verband met de uitfasering van de ontwikkelingsrelatie.
 
 In overeenstemming met de toezegging van de minister van Buitenlandse
Zaken tijdens het debat over het rapport van de enquêtecommissie Srebrenica
op 18 juni 2003 wordt jaarlijks minimaal € 5 miljoen aan Srebrenica
gerelateerde projecten besteed. Dit zal na de uitfasering van de bilaterale
ontwikkelingsrelatie worden voortgezet.
 Mandaat en rechtsbasis
 Het mandaat en de rechtsbasis voor het optreden van EUFOR blijven van
kracht. De VN-Veiligheidsraad resolutie 1575 onder Hoofdstuk VII van het VN-Handvest
is de basis voor dit optreden. EUFOR is verantwoordelijk voor de handhaving
van de militaire aspecten van annex 1A en Annex 2 van de Dayton akkoorden.
Dit betekent dat EUFOR nog steeds toezicht moet houden op het staakt-het-vuren
en de ontwapening van de voormalige Bosnische strijdkrachten en verantwoordelijk
is voor een veilige omgeving waarin de internationale gemeenschap haar werk
kan doen. Voorts ondersteunt EUFOR het ICTY, met inbegrip van de opsporing
van «Persons Indicted for War Crimes»
(PIFWCs). Daarnaast ondersteunt EUFOR de Hoge Vertegenwoordiger. De trainingstaken
worden onder hetzelfde mandaat uitgevoerd. De VN-veiligheidsraad heeft op
18 november 2009 met resolutie 1895 het mandaat van EUFOR met 12 maanden
verlengd.
 Militaire aspecten
 Veiligheidssituatie
 Op dit ogenblik is de veiligheidssituatie in Bosnië-Herzegovina kalm.
Ondanks hun breed uitgemeten tegenstellingen is er weinig sprake van openlijke
confrontaties tussen de bevolkingsgroepen. Wel bestaan er nogsteeds
gebieden waar meer spanningen heersen dan in andere gebieden. Dit zijn de
gebieden waar verschillende bevolkingsgroepen gezamenlijk leven, of waar tijdens
de oorlog hevig is gevochten, zoals in Mostar en de voormalige Moslimenclaves
in de oostelijke delen van de Republika Srpska. Van een constructieve vrede
is dan ook geen sprake. Voor de uitgezonden militairen bestaat geen directe
veiligheidsbedreiging.
 Militair vermogen
 Sinds de reductie van EUFOR in 2007 van 6000 naar 2500 militairen en in
2008 verder naar circa 2100, is het operatiegebied in vijf regio’s verdeeld.
In de vijf regio’s bestaat de militaire aanwezigheid van EUFOR uit Liaison and Observation Teams (LOT) en mobiele Human Intelligence (HUMINT-)teams. Daarnaast heeft EUFOR
nog een multinationaal manoeuvrebataljon dat is gelegerd in Sarajevo en twee
compagnieën Militaire Politie ten behoeve van de Integrated Police Unit
(IPU).
 
 De nadruk van de Nederlandse EUFOR-bijdrage ligt op de LOTs. De teams
bestaan elk uit acht militairen en opereren in specifiek toegewezen gebieden.
Zij vergaren informatie over de veiligheidssituatie en over de sociale, politieke
en economische ontwikkelingen in het inzetgebied. Eventuele spanningen worden
zo snel zichtbaar en kunnen in de kiem gesmoord worden. Bovendien opereren
de teams als link tussen EUFOR en de internationale organisaties in Bosnië-Herzegovina.
De LOTs opereren vanuit woongemeenschappen en zijn gehuisvest te midden van
de lokale bevolking. Daarmee vormen zij voor de Bosnische bevolking het meest
zichtbare deel van EUFOR. Nederland is verantwoordelijk voor het bemannen
van de vier LOT-huizen in Travnik, Mrkonjic Grad, Drvar en Livno. Nederland
is in Regio 1 ook verantwoordelijk voor de bemanning van het Regionaal Coördinatie
Centrum, (RCC-1) in Banja Luka. In Regio 1 werkt Nederland nauw samen met
Bulgarije, Chili, Roemenië en Zwitserland.
 
 De Nederlandse bijdrage aan de IPU van EUFOR bestaat uit een detachement
van de Koninklijke marechaussee. De European Gendarmerie Force geeft leiding
aan het hoofdkwartier van de IPU. De Nederlandse functionarissen worden ingezet
voor recherchetaken (georganiseerde misdaad en oorlogsmisdaden) en het analyseren
van inlichtingen. Daarnaast ondersteunen zij op verzoek van de Bosnische autoriteiten
de politie bij het verrichten van onderzoek en het uitvoeren van acties. De
twee Nederlandse IPU Investigation Teams opereren in het gehele operatiegebied
van EUFOR. Bovendien zijn zes Nederlandse functionarissen geplaatst in de
staf van de IPU.
 
 Tot slot levert Nederland elf staffunctionarissen aan het hoofdkwartier
van EUFOR. Allen zijn geplaatst in Sarajevo. De ondersteuning van de Nederlandse
militairen in Bosnië-Herzegovina wordt verzorgd door een Nederlands «National Support Element» op Camp Butmir in Sarajevo.
 Trainingscapaciteit voor het Bosnische leger
 EUFOR zal vanaf half juni ondersteuning bij capaciteitsopbouw en training
aan de Bosnische strijdkrachten gaan bieden. De afgelopen periode heeft EUFOR
samen met de Bosnische autoriteiten dit programma opgezet. Dit programma sluit
aan bij het programma van de NAVO, dat zich specifiek richt op het hoogste
segment van het Bosnische leger.
 
 Het trainingsprogramma is gericht op het opzetten van een robuuste en
duurzame trainingsstructuur in Bosnië-Herzegovina (het «train de
trainer»-concept). De thema’s waar dit programma zich op richt,
liggen op het vlak van het militair onderwijs, training en doctrine,
communicatie- en informatiesystemen, standaardisatie en interoperabiliteit,
logistiek, onderhoud, mijnenruiming en rampenbestrijding. De voortgang zal
door EUFOR worden gemonitord op basis van vast te stellen benchmarks.
 
 Het hoofdkwartier van EUFOR creëert veertig nieuwe functies om deze
nieuwe taak verder vorm te geven en bij de uitvoering te ondersteunen. De
taken worden uitgevoerd in samenspraak met de Bosnische strijdkrachten. De
eigenlijke trainingen worden uitgevoerd door zogenaamde Mobile Training Teams (MTT’s). Deze MTT’s worden ingesteld
voor alle verschillende thema’s. Ze variëren in omvang en worden,
afhankelijk van het deelonderwerp, voor langere of kortere tijd uitgezonden.
In totaal wordt rekening gehouden met een personele bezetting van 70 militairen
voor alle MTT’s samen.
 
 Nederland wil zes militairen bijdragen aan het hoofdkwartier, in de nieuwe
afdeling die zich richt op capaciteitsopbouw en training van de Bosnische
strijdkrachten. Daarnaast wil Nederland vijf militairen gaan plaatsen in de
MTT’s. De MTT’s waaraan Nederland zal gaan bijdragen richten zich
op rampenbestrijding, mijnenruiming, adviseren over EU- en NAVO-doctrine, «interoperabiliteit,
standaardisatie & training» en tot slot op training op het gebied
van communicatie- en informatiesystemen. De functies worden naar verwachting
eind maart of begin april 2010 definitief toegewezen.
 
 De totale Nederlandse bijdrage aan het executieve deel en aan de trainingstaken
van EUFOR zal niet hoger zijn dan 85 militairen.
 Geweldsinstructie
 De door de EU opgestelde Rules of Engagement
(ROE) voor EUFOR zijn gebaseerd op de machtiging van EUFOR onder Hoofdstuk
VII van het VN-Handvest. Het door Nederland, op basis van de ROE opgestelde
Nederlandstalige aide-mémoire voor het kader, en een Instructiekaart
Geweldgebruik voor alle militairen, blijven gehandhaafd.
 Overige militaire aspecten
 Het grootse deel van de troepenleverende landen zal evenals Nederland
aan EUFOR blijven deelnemen. Het betreft hier onder andere Oostenrijk, Duitsland,
Hongarije, Roemenië en Turkije. In 2010 zullen Spanje, Polen en Ierland
zich terugtrekken uit EUFOR. Deels zullen andere lidstaten, zoals Oostenrijk,
deze gaten vullen. Deels zal de missie op andere wijze moeten worden ingericht
om het mandaat te kunnen realiseren. Dit zal binnenkort met de lidstaten worden
besproken. In totaal nemen twintig EU-lidstaten en vijf niet EU-landen deel
aan de missie.
 
 Op 4 december 2009 heeft de Oostenrijkse generaal-majoor Bernhard
Bair het commando over EUFOR overgenomen van de Italiaanse generaal-majoor
Stefano Castagnotto. De regelingen over commandovoering en de samenwerking
tussen de EU en de NAVO in deze operatie zijn niet gewijzigd. De samenwerking
tussen de NAVO en de EU in Bosnië-Herzegovina verloopt goed. Thans zijn
voor EUFOR géén aparte operationele en strategische EU-reserves
voorzien. EUFOR kan, indien nodig, een beroep doen op de door de EU en de
NAVO gedeelde Over the Horizon Reserve Forces
(ORF) en Strategic Reserve Forces (SRF) van de
NAVO en op de tactische reserve van de NAVO-missie in Kosovo, KFOR, dat als
een reserve fungeert voor EUFOR. 
 Financiële gevolgen
 De additionele uitgaven die gemoeid zijn met de verlenging van de Nederlandse
bijdrage, van 1 juni 2010 tot en met 1 maart 2011, aan de EUFOR
missie in Bosnië-Herzegovina worden geraamd op € 5,4 miljoen
(€ 4,1 miljoen in 2010 en € 1,3 miljoen in 2011). De Nederlandse
bijdrage zal bestaan uit maximaal 85 militairen. Voor de periode tot 1 juni
2010 was € 3,5 miljoen in de begroting opgenomen. De totale Nederlandse
bijdrage aan deze missie voor geheel 2010 wordt geraamd op €7,6 miljoen
en voor 2011 (tot 1 maart 2011) op € 1,3 miljoen.
 
 Voor de ondersteuning van partnerlanden in de LOT-huizen (onder meer Chili)
doet Nederland extra uitgaven. De middelen die Nederland van deze partnerlanden
terug ontvangt worden voor 2010 geraamd op € 0,8 miljoen en voor
2011 (tot 1 maart 2011) op € 0,2 miljoen.
 
 De additionele uitgaven komen ten laste van de structurele voorziening «uitvoeren
crisisbeheersingsoperaties» van de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS) op de defensiebegroting. Ook de ontvangsten worden op deze voorziening
verantwoord.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop 
 
 
 
 
 TK 21 501-02, nr. 944 en TK 21 501-02, nr. 942.
 
 
 In februari 2007 besloot de Peace implementation Council een zogenaamde «tijdsgebonden
aanpak» te vervangen door het identificeren van vijf doelstellingen
waar aan voldaan moet worden voordat de OHR kan sluiten. De overeengekomen
doelstellingen zijn:
 1) verdeling van staatseigendom (onroerend goed) over het centrale niveau
en entiteiten;
 2) oplossing voor overdracht, inventarisatie en management van defensiebezittingen;
 3) duurzame regeling voor de status van Brèko;
 4) akkoord over verdeling van de belastinginkomsten;
 5) werkende rechtsstaat;
 Tevens zijn ondertekening van de Stabilisatie en Associatie Overeenkomst
en een positieve beoordeling van de situatie in Bosnië-Herzegovina door
de Peace Implementation Council Steering Board noodzakelijk voordat de OHR
gesloten kan worden; de twee «voorwaarden». Vandaar 5 + 2.
 
 
 Zie ook Kamerbrief inzake Uitfaseringsstrategieën Partnerlanden van
3 april 2009 (2008–2009, 31 250, nr. 56, Tweede Kamer).