Wijziging van de Faillissementswet in verband met herziening van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29942, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

13-03-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29942 nr. 7

03-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINLEIDING1. AlgemeenAantal huishoudens met (risico op) problematische schulden
uit eerder en huidig onderzoek2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel2.1. Eerste hoofddoelstelling, beheersing van het
toenemende beroep op de schuldsaneringsregeling2.2. Tweede hoofddoelstelling, noodzaak tot vereenvoudiging
en flexibilisering van de regeling3. Advisering4. Financiering5. Monitoring en evaluatieARTIKELENI, onderdeel BArtikel 285I, onderdeel DArtikel 287I, onderdeel EArtikel 287aI, onderdeel FArtikel 288I, onderdeel JArtikel 292I, onderdeel TArtikel 305I, onderdeel EEArtikel 328aI, onderdeel ZZArtikel 349aI, onderdeel AAAArtikel 350I, onderdeel GGGArtikel 354aI, onderdeel KKKArtikel 358Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29942Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 255 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 942Wijziging van de Faillissementswet in verband met herziening van de
schuldsaneringsregeling natuurlijke personennr. 7NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 3 maart 2006INLEIDINGMet belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de fracties die in het verslag aan het woord zijn. In deze nota zal ik daar
uitgebreid op ingaan. Ik ben verheugd dat de leden van de CDA-fractie de doelstellingen
van het wetsvoorstel onderschrijven, dat de leden van de ChristenUnie-fractie
begrip hebben voor het streven de regeling te vereenvoudigen, dat de leden
van de SGP-fractie de noodzaak tot herziening van de regeling onderschrijven
en dat ook de leden van de PvdA-fractie de vereenvoudiging van de Wet schuldsanering
natuurlijke personen (hierna: Wsnp) waardevol achten. Ik ben mij ervan bewust
dat de leden van deze fracties ook veel kritiek hebben op het wetsvoorstel,
maar ook veel kritiek hebben op het beleid rond de aanpak van de schuldenproblematiek
in het algemeen. Voor dit algemene beleid verwijs ik u naar de nota Het Rijk rond schulden, die de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid mede namens de Minister van Financiën, de Staatssecretaris
van Economische Zaken en mijzelf op 14 november jl. naar uw Kamer heeft
gestuurd (Kamerstukken II 2005/06, 24 515, nr. 71). Die nota is opgesteld naar aanleiding van de twee moties Huizinga-Heringa
en betreft een integrale benadering van de schuldenproblematiek. De Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid was penvoerder van bedoelde beleidsnota
en aangezien ook in de onderhavige nota naar aanleiding van het verslag uitgebreid
wordt ingegaan op punten van algemeen schuldenbeleid, is de Staatssecretaris
nauw betrokken geweest bij de beantwoording van de vragen daarover in deze
nota.De vragen zijn behandeld in de volgorde waarin ze zijn gesteld. Aangezien
daardoor veel herhalingen zouden ontstaan, wordt regelmatig verwezen naar
elders gegeven antwoorden.De artikelen verwijzen naar de Faillissementswet, tenzij anders is aangegeven.1. Algemeen1. De leden van de CDA-fractie pleiten voor meer informatie en voorlichting
door de overheid over het voorkomen van schulden. Deze leden hebben kennisgenomen
van de SZW-website over jongeren en schulden en van de speciale campagne van
het Nibud met voorlichting aan ouderen en vragen of dit betekent dat het kabinet
geen verdere stappen zet op het gebied van voorlichting en informatie aan
burgers om problematische schuldensituaties te voorkomen.Het kabinet is van oordeel dat het voorkomen van problematische schulden
een belangrijk uitgangspunt is van het beleid. Naast de voorlichting die de
centrale overheid zelf verzorgt, zoals de jongerencampagnes, die al een aantal
keren zijn gevoerd en waarvoor het voornemen is ook dit jaar weer een campagne
te houden, worden op lokaal niveau verschillende initiatieven ontplooid in
de vorm van voorlichting aan specifieke doelgroepen en extra begeleiding bij
financiële administratie, al dan niet via huisbezoeken. Een deel van
deze gemeentelijke activiteiten wordt door het ministerie van SZW gesubsidieerd
middels het Innovatieprogramma Werk en Bijstand (IPW). Er zijn gemeenten die
speciale loketten hebben ingericht om informatie en voorlichting aan jongeren
te geven. Daarnaast worden door gemeenten trajecten ingezet voor budgetbegeleiding
om mensen te leren omgaan met het beschikbare inkomen. Verder heeft het Nibud
veel informatie en voorlichtingsmateriaal beschikbaar over het maken van keuzes
op het gebied van geldzaken. Het Nibud heeft zich in 2005 met name op jongeren,
gezinnen met schoolgaande kinderen, ouderen, chronisch zieken en migranten
gericht. Het ministerie van OCW zal daarnaast in de voorstellen voor nieuwe
kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs expliciet aandacht
besteden aan consumeren en budgetteren. De verwachting is dat de nieuwe kerndoelen
in augustus 2006 van kracht zijn.2. De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe de handhaving en
het toezicht verlopen ten aanzien van de private schuldbemiddeling als er
melding wordt gemaakt van problemen, en of preventief kwaliteitsonderzoek
aangewezen is.Zoals in de brief van 15 februari 2005 aan de Tweede Kamer is uiteengezet,
handelt de FIOD-ECD op basis van gemelde klachten. Momenteel onderzoeken de
ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Economische Zaken
naar aanleiding van de motie van het lid Huizinga-Heringa de mogelijkheden
van een vrijwillige certificering in de minnelijke schuldhulpverlening voor
zowel publieke als private schuldbemiddelaars. Vrijwillige certificering is
een goede manier om de kwaliteit van de schuldbemiddeling te vergroten en
het onderscheid tussen bonafide en malafide bureaus helder te maken. Preventief
onderzoek naar de kwaliteit van schuldbemiddelaars zou een forse extra bestuurlijke
uitvoeringslast betekenen voor de controlerende instantie die hiermee wordt
belast en verdient daarom niet de voorkeur.3. De leden van de CDA-fractie vragen of de herziening van de schuldsaneringsregeling
primair is ingegeven door de toegenomen druk op de rechterlijke macht en de
bewindvoering, of door een bezuinigingsdoelstelling die gehaald moet worden.Het een noch het ander is het geval. Een van de uitgangspunten bij de
herziening is geweest, dat ook bij een toename van het aantal schuldsaneringszaken
de regeling uitvoerbaar moet blijven en dat de wet tegen die achtergrond waar
mogelijk moet worden vereenvoudigd. Daarbij gaat het niet alleen om het deelbelang
van een verminderde werklast van de rechterlijke macht, maar om het belang
van een uitvoerbare wettelijke regeling als geheel, die op voldoende maatschappelijk
draagvlak kan blijven rekenen. Bedacht moet worden dat ook een schuldenaar
en een schuldeiser een eigen belang hebben bij een procedure die niet zodanig
is vormgegeven dat rechter en bewindvoerder overbelast dreigen te raken. Zo zal de schuldeiser graag zien dat de bewindvoerder voldoende gelegenheid
heeft om toezicht uit te oefenen op de schuldenaar en zo zal de schuldenaar
graag zien dat de rechter voldoende gelegenheid heeft om toezicht uit te oefenen
op de bewindvoerder. Een ander uitgangspunt van het wetsvoorstel, losstaand
van werklastargumenten, is om de schuldenaren te goeder trouw, die bereid
en in staat zijn om het niet milde regime te doorlopen, beter te kunnen selecteren,
en aldus tegelijk de tussentijdse uitval – en daarmee het verspelen
van de in beginsel eenmalige kans op een schone lei – te verminderen.
Hoewel 70% van de schuldsaneringsregelingen succesvol is, is er ook
nog steeds een aanzienlijk deel (ruim 20%) niet succesvol. Dat betekent
dat er schuldenaren in een streng regime worden ondergebracht voor wie dat
niets oplevert. Dit zou verder voorkomen dienen te worden.4. De leden van de CDA-fractie vragen of aangegeven kan worden hoeveel
het Ministerie van Justitie bezuinigt met dit wetsvoorstel.Zoals hiervoor uiteengezet is, ligt geen bezuinigingsdoelstelling ten
grondslag aan het wetsvoorstel. De kosten van de Wsnp hebben het karakter
van een open-einde-regeling. Dat wil zeggen dat indien het aantal mensen dat
wordt toegelaten tot de Wsnp – het volume – stijgt, ook de kosten
zullen stijgen. Het is echter nog maar de vraag of het volume uiteindelijk
zal dalen: externe omstandigheden zoals het economische tij kunnen er immers
voor zorgdragen dat het volume ook na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
nog steeds zal stijgen of gelijk zal blijven. Hoogstens kan worden gesteld
dat het beroep op de schuldsanering ceteris paribus
zal afnemen, aangezien de mensen die niet in regeling thuishoren, geen toegang
meer zullen krijgen. Met betrekking tot de verlichting van de werklast van
de rechterlijke macht kan worden gesteld dat als gevolg van dit wetsvoorstel
de rechterlijke macht de beschikbare capaciteit doelmatiger en effectiever
kan besteden, dat wil zeggen ten behoeve van juist die mensen waarvoor het
wettelijk traject is bedoeld.5. Het heeft de leden van de CDA-fractie bevreemd dat het wetsvoorstel
alleen door de Minister van Justitie is ondertekend en zij vragen een toelichting
op de verantwoordelijkheidsverdeling inzake de Wsnp.De Wet schuldsanering natuurlijke personen is onderdeel van de Faillissementswet
en de verantwoordelijkheid daarvoor en voor wijzigingen van die wet, valt
onder de Minister van Justitie. Ook de uitvoering van het wettelijk stelsel
van schuldsanering, in de praktijk gemandateerd aan de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch,
valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie. Daarentegen
wordt door gemeenten de minnelijke schuldhulpverlening autonoom uitgevoerd
op basis van de algemene zorgplicht voor hun burgers. Gemeenten kunnen de
schuldhulpverlening in eigen hand houden. Over het algemeen wordt de gemeentelijke
schuldhulpverlening uitbesteed aan de kredietbanken, het algemeen maatschappelijk
werk, de sociale dienst of aan commerciële organisaties zoals banken
of particuliere schuldbemiddelingsbureaus. Het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid heeft geen wetgevende verantwoordelijkheid op het terrein
van de Wsnp en dus evenmin op het wettelijke traject. Het ministerie is echter
wel op basis van zijn betrokkenheid bij het nationale armoedebeleid enerzijds
en zijn verantwoordelijkheden voor de WWB anderzijds, beleidsmatig betrokken
bij de schuldhulpverlening en bij de wisselwerking tussen het minnelijke traject
en de Wsnp. Dat is dan ook de reden dat zij het wetsvoorstel niet mede heeft
ondertekend. Het ministerie van SZW is, zoals aan het begin van deze nota
is gesteld, wel nauw betrokken geweest bij de beantwoording van de in het
onderhavige verslag gestelde, voor dit ministerie relevante vragen. Daarnaast
is er sprake geweest van intensieve samenwerking – ook met de ministeries
van Financiën en Economische Zaken – rond het opstellen van de
nota Het rijk rond schulden naar aanleiding van
de motie Huizinga-Heringa, die u in november 2005 is toegestuurd (Kamerstukken II 2005/06, 24 515, nr. 71). De beleidsmatige
aanpak van zowel de schuldenproblematiek in het geheel als de
schuldsaneringsregeling in het bijzonder geschiedt in goed overleg tussen
de ministeries van Justitie, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Financiën
en Economische Zaken.6. De leden van de CDA-fractie stellen dat ondanks eerdere aanpassingen
van de vergoedingenstructuur van de bewindvoering, deze vergoeding nog steeds
in geen verhouding staat tot de taken en werkzaamheden van de bewindvoerder
en dat een hogere honorering gewenst is, mede omdat deelname door schuldeisers
aan een minnelijke regeling daardoor aantrekkelijker wordt, nu de vergoeding
van de bewindvoerder deels uit de boedel wordt voldaan. Zij vragen of de regering
deze mening deelt en bereid is het voorstel over te nemen.De stelling dat de vergoedingenstructuur niet in verhouding staat tot
de werkzaamheden van de bewindvoerder, onderschrijf ik niet. De bewindvoerdersvergoeding
bestaat uit twee componenten: een maandelijks salaris uit de boedel, door
de rechter toegekend, en een subsidie die door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
wordt uitgekeerd. Ik heb de Raad in 1999 en in 2001 onderzoek laten doen naar
de verhouding tussen kosten en vergoeding van bewindvoerders. Op basis van
de bevindingen van het eerste onderzoek zijn de tarieven substantieel verhoogd.
Twee jaar later is dit onderzoek herhaald. Hoewel bij bewindvoerders onvoldoende
betrouwbare gegevens beschikbaar bleken om harde conclusies te trekken over
de kostendekkendheid van de vergoeding, heb ik besloten de subsidie te verhogen
en daarnaast de vergoedingen jaarlijks te indexeren, het betalingsritme aan
te passen aan de wensen van bewindvoerders, alsmede het minimumsalaris te
verhogen dat uit de boedel wordt gefinancierd. Deze laatste wijziging (Stb.
2004, 391) leidde tot een toename van de totale vergoeding van 20%
voor particuliere zaken en 13% bij ondernemerszaken.De belangstelling voor participatie in het stelsel is groot, hetgeen als
een positief signaal mag worden opgevat. Veel organisaties vragen om erkenning
als Wsnp-bewindvoeringsorganisatie en het aantal aanmeldingen voor de basiscursus
bewindvoerder (niet-advocaat) overschrijdt het aantal beschikbare plaatsen
zodanig dat vorig jaar een extra cyclus is ingelast. Daarnaast zijn in de
loop der jaren relatief veel kleinschalige organisaties toegetreden die door
een lagere overhead gemakkelijker kostendekkend kunnen werken. Zij hebben
minder zaken per bewindvoerder nodig. Dit heeft als positief neveneffect dat
ze betere kwaliteit kunnen leveren.Overigens wordt de perceptie van kostendekkendheid mede bepaald door de
taakopvatting van de bewindvoerder. Indien de bewindvoerder meer taken op
zich neemt dan wat wettelijk wordt geëist, en er geen andere financieringsbronnen
bestaan voor deze taken, zal de Wsnp-vergoeding wellicht onvoldoende zijn.
Ook de perceptie bij de advocatuur kan anders zijn, omdat de reguliere uurtarieven
daar hoger zijn. Daar moet direct bij worden aangetekend dat de schuldsaneringszaken
in elk geval beter betalen dan de faillissementen die worden opgeheven bij
gebrek aan baten, waar deze zaken vroeger veelal in uitmondden.Het voorstel van de leden van de CDA-fractie om een gerechtelijk traject
onaantrekkelijker te maken c.q. deelname aan een minnelijke regeling aantrekkelijker
te maken door het maandelijkse bewindvoerderssalaris verder te verhogen ten
koste van de boedel, acht ik niettemin het overwegen waard, zulks tegen de
achtergrond van het versterken van het veelbesproken effect van de «stok
achter de deur». Een schuldeiser zal minder lichtvaardig zijn medewerking
aan een voorgestelde minnelijke schuldenregeling van de hand wijzen in de
wetenschap dat hij vervolgens – als het tot een wettelijke schuldsanering
komt – aanzienlijk minder op zijn vordering zal ontvangen, als gevolg
van een substantieel bewindvoerderssalaris dat met de hoogste voorrang uit
de boedel zal moeten worden voldaan. Daarbij zij wel aangetekend dat er nog
wel iets moet overblijven van het stok-achter-de-deur-effect, maar anderzijds
moet een schuldsaneringsregeling niet bij voorbaat illusoir zijn doordat er
al zoveel vaste vergoedingen uit de boedel betaald moeten worden,
dat er voor aflossing van enige schuld niets overblijft. Voorwaarde voor een
dergelijke opslag moet in mijn ogen verder zijn dat er een kwaliteitsinstrument
aan wordt gekoppeld – bijvoorbeeld een plicht voor de bewindvoerder
om deel te nemen aan een periodieke audit en aan bijscholingsactiviteiten.
De Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch zal hiertoe binnen afzienbare
termijn een concreet voorstel doen, na overleg met Recofa.7. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in het onderhavige
wetsvoorstel de aanbevelingen uit de evaluatie niet hebben geleid tot een
integrale aanpak van de knelpunten bij de uitvoering van de schuldsanering.
Immers, uit de evaluatie blijkt dat er van het minnelijke traject te weinig
gebruik gemaakt wordt. Toch wordt in het voorliggende wetsvoorstel maar één
maatregel voorgesteld om het minnelijke traject te verbeteren. Wat is de reden
van deze gebrekkige aanpak, zo vragen deze leden.Uit de evaluatie van de Wsnp in 2002 is een aantal knelpunten naar voren
gekomen dat zowel betrekking heeft op het wettelijk als op het minnelijk traject.
Over de voorgenomen acties naar aanleiding van die knelpunten is de Kamer
geïnformeerd bij brief van 27 februari 2002 (Kamerstukken II 2001/02, 28 258, nr. 1). De daarin genoemde
acties zijn door Justitie, door SZW, dan wel gezamenlijk opgepakt. Ik verwijs
hier naar vraag 52 en naar het schema bij het antwoord op vraag 56. Daarin
is een overzicht gegeven van de acties naar aanleiding van de evaluatie.De NVVK-cijfers over de geslaagde schuldbemiddeling laten een dalende
tendens zien. Zoals ook in de al eerder aangehaalde nota Het Rijk rond schulden is aangegeven, ligt de verklaring volgens
de NVVK bij het toegenomen aantal schuldeisers dat bij een minnelijke schuldregeling
is betrokken, de daling van de gemiddelde aflossingscapacititeit en de onvoldoende
medewerking van schuldeisers en van de schuldenaar. Daarnaast zien verschillende
schuldeisers de Wsnp niet als de laatste toevlucht voor de schuldenaar, maar
als een van de twee instrumenten waartussen een keuze gemaakt wordt.Het kabinet vindt het dalende slagingspercentage van de minnelijke schuldregeling
een ongewenste ontwikkeling en heeft de afgelopen jaren verschillende maatregelen
ingezet om de kwaliteit van het minnelijke traject te versterken, zoals kwaliteitsmodellen,
referentiemodellen, uniforme berekening van de aflossingscapaciteit, aandacht
voor schulden bij jongeren en evaluatie van de gedragscode van de NVVK. Dit
is conform de evaluatie van de Wsnp. Daarnaast heeft het Landelijk Platform
Schuldeisers opdracht gegeven om een onderzoek te laten uitvoeren naar de
afgenomen bereidheid van crediteuren om mee te werken aan een minnelijke regeling.
Onlangs is het rapport met de bevindingen uit het onderzoek uitgebracht. De
NVVK beraadt zich over de te nemen maatregelen hieromtrent. Wel is zij al
in onderhandeling met belangrijke schuldeisers om samenwerkingsconvenanten
af te sluiten. Zij verwacht hiermee de bereidheid van deze schuldeisers om
mee te werken aan een minnelijk traject te vergroten. Verder verwijs ik naar
het antwoord op vraag 34 voor enige overwegingen over de vraag waarom van
het minnelijke traject weinig gebruik wordt gemaakt.8. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom gevreesd wordt voor
een overbelasting van de rechterlijke macht als het aanvankelijk met de wet
beoogde volume van 12 000 schuldsaneringen per jaar nog niet gehaald
is.De overbelasting van de rechterlijke macht wordt niet primair veroorzaakt
door het aantal zaken, maar doordat de belasting per zaak aanzienlijk hoger is dan was verwacht. Sinds
het aantal zaken de 12 000 nadert – en inmiddels sinds 2004 is
gepasseerd –, wordt dit probleem expliciet zichtbaar. Dat is voor mij
de reden geweest om niet te wachten tot een moment waarop het aantal van 12 000
zou zijn gepasseerd, maar om tijdig een wetsvoorstel in te dienen dat mede
strekt tot vereenvoudiging van de schuldsaneringsprocedure, vanuit
de gedachte dat daarmee zowel voor bewindvoerders als voor rechters de werklast
per zaak wordt gereduceerd.9. De leden van de PvdA-fractie menen dat een integrale aanpak van
de problematiek het meest succesvol is. Deze leden maken zeer uitdrukkelijk
bezwaar tegen het uitsluiten van mensen met problemen van het wettelijke recht
op schuldsanering vanwege de werkbelasting van het apparaat. Zij vragen de
regering om met een voorstel te komen op welke wijze juist deze mensen met
meervoudige problemen met een integrale aanpak voor schuldsanering geholpen
kunnen worden.Uitgangspunt is van het begin af aan geweest dat de integrale schuldhulpverlening
plaats zou vinden in het minnelijk traject, dat daarop ook het beste is toegerust.
Uit onderzoek blijkt dat de oorzaken van schulden heel divers kunnen zijn
en vaak een combinatie zijn van allerlei factoren. Bij mensen met meervoudige
problemen is de onderliggende oorzaak vaak aan de persoon gerelateerd. Hierbij
kan men denken aan mensen met psychische belemmeringen, zoals verslaafden
en (ex-)psychiatrische patiënten. Een integrale aanpak van de problematiek
is in die gevallen effectiever. Verschillende gemeenten hebben hun methoden
ontwikkeld om deze probleemgevallen aan te pakken. Die methoden zijn afgestemd
op de individuele omstandigheden en de lokale situatie. Een aantal gemeenten
bijvoorbeeld biedt dergelijke schuldenaren in eerste instantie een zorgtraject
om de achterliggende oorzaken van het ontstaan van schulden aan te pakken.
Daarnaast wordt ook de financiële kant van de problematiek aangepakt,
opdat bestaande schulden kunnen worden gestabiliseerd en om te voorkomen dat
er nieuwe bovenmatige schulden ontstaan.Het perspectief van toelating tot de Wsnp en uiteindelijk een schone lei
via de rechter zal een prikkel moeten zijn om te proberen de onderliggende
problemen te verhelpen, althans daar aantoonbaar aan te werken. In feite is
dit ook neergelegd in de per 1 oktober 2005 in werking getreden Wsnp-richtlijnen
van Recofa. In zoverre is de voorgestelde regeling een codificatie van reeds
geldend rechterlijk beleid. In richtlijn nr. 4 staat bijvoorbeeld vermeld
dat in het kader van de toelatingstoets van artikel 288 uitgangspunt is dat
een alcohol-, drugs- of gokverslaving enige tijd onder controle dient te zijn,
waarbij de duur van die beheersing afhankelijk is van de ernst en de duur
van de verslaving. Dat de verslaving onder controle is, dient te worden bevestigd
door een hulpverlenende instantie, aldus de tekst van de richtlijn. Indien
sprake is van recente schulden die voortvloeien uit een verslaving aan bijvoorbeeld
gokken, alcohol en/of drugs, kan het schuldsaneringsverzoek worden afgewezen
op de grond dat aannemelijk is dat de schuldenaar ten aanzien van het ontstaan
of onbetaald laten van schulden niet te goeder trouw is geweest. Voor wat
betreft schuldenaren met psychische problemen geldt voorts dat toelatingsvoorwaarde
is dat er al enige tijd voldoende hulp of een vangnet dient te zijn. De huidige
praktijk bij de toelatingszittingen wijst reeds uit dat rechters duidelijk
behoefte hebben aan indicaties dat die andersoortige problemen liefst enige
tijd onder controle zijn en dat aldus een redelijk stabiele leefsituatie is
ontstaan die de kans op een succesvolle schuldsanering verhoogt.De voorgestelde wettelijke regeling verwoordt deze geldende rechterlijke
richtlijn aldus, dat de verzoeker zoveel mogelijk gereed moet zijn om de schuldsaneringsregeling
met kans op succes te doorlopen. Het heeft niet mijn voorkeur om psychosociale
begeleiding te integreren in, dat wil zeggen een onderdeel te maken van, een
wettelijk procedure. Dat is ook niet nodig. Het feit dat een schuldenaar wordt
toegelaten tot de schuldsaneringsregeling betekent allerminst dat er aanleiding
is om die integrale schuldhulp – bijvoorbeeld de psychosociale begeleiding –
stop te zetten. Integendeel zal juist de omstandigheid dat iemand die andersoortige
begeleiding krijgt van een specifiek deskundige instantie (en ook in de nabije toekomst zal blijven krijgen) voor een rechter aanleiding zijn
om de schuldenaar toe te laten, omdat de rechter dan ervan uit kan gaan dat
tijdens de schuldsanering de leefsituatie van de schuldenaar stabiel zal blijven.
Omgekeerd zal het wegvallen van integrale schuldhulp zodra de schuldsaneringsprocedure
een aanvang neemt, niet bevorderlijk zijn voor toelating van schuldenaren
met onderliggende psychosociale problematiek.Aan de andere kant is een schuldenaar voor wie intensieve begeleiding
noodzakelijk is om zich aan afspraken te houden of om zijn bestedingen te
plannen, bij een bewindvoerder of een rechter-commissaris niet aan het goede
adres voor die hulp. Dergelijke hulp (bijvoorbeeld budgetbegeleiding of budgetbeheer)
zal door de meest geschikte instantie binnen de lokale schuldhulp verstrekt
kunnen worden, waarmee wellicht ook de noodzaak om het Wsnp-traject in te
gaan vervalt. Als alleen door intensief budgetbeheer (artikel 310) kan worden
voorkomen dat een schuldenaar tijdens zijn schuldsaneringsregeling bovenmatige
nieuwe schulden maakt en op die grond tussentijds uit de regeling wordt verwijderd,
kan men zich afvragen wat er gebeurt zodra door de rechter een schone lei
is verleend en de budgetbegeleiding wegvalt. Niemand is gebaat bij een al
te lankmoedige toelating tot de Wsnp daar waar een grote kans bestaat dat
de regeling tussentijds moet worden beëindigd, en daar waar de verzoeker
geen aantoonbare moeite heeft gedaan om de gunstige voorwaarden voor succes
te scheppen. In het licht van de mogelijke rechtsgevolgen voor schuldeisers
mogen deze inspanningen worden verwacht van de schuldenaar. Een discriminerende
behandeling levert dat niet op. De schuldenaar is zelf ook gebaat bij een
goed voorbereide start van zijn schuldsaneringsprocedure, nu het perspectief
op een schone lei hem de eerstvolgende tien jaar geen tweede keer wordt gegeven.
Verder verwijs ik naar het antwoord op vraag 31.10. De aan het woord zijnde leden vragen om een overzicht van de
kosten van deze aanpak en een voorstel voor de financiering daarvan.De budgetten die gemoeid zijn met een door gemeenten gekozen aanpak van
integrale schuldhulpverlening, hebben gemeenten opgenomen in hun beleidsplannen
en begrotingen. Daarvan bestaat geen landelijk overzicht. Verder wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 120, waar aandacht wordt besteed aan de financiering
van de gemeentelijke schuldhulpverlening.11. Is het de bedoeling van de regering om de lastige en bewerkelijke
klanten aan de gemeente over te doen, zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
De regering dient er in dat geval voor te zorgen dat gemeenten over precies
hetzelfde instrumentarium kunnen beschikken als waarover het wettelijke traject
beschikt. De leden vragen of de regering daartoe bereid is.Het is geenszins de bedoeling om, zoals de leden van de PvdA-fractie suggereren,
de lastige en bewerkelijke Wsnp-klanten aan de gemeenten over te doen. Ook
bij de intake voor en tijdens de duur van het minnelijke schuldhulptraject
worden eisen gesteld aan de bereidheid en inzet van de klant, die geacht wordt
actief mee te werken aan de oplossing van zijn schuldenprobleem. De vraag
of men in het wettelijk traject wordt geholpen, is afhankelijk van de vraag
of sprake is van een uitzichtloze schuldensituatie die te goeder trouw is
ontstaan en waarvoor schuldeisers en schuldenaar onderling op aantoonbare
wijze geen andere oplossing hebben kunnen vinden. Dat is altijd de bedoeling
van de Wsnp geweest en het wetsvoorstel beoogt die bedoeling beter waar te
maken dan tot op heden geschiedt. Met de mate van bewerkelijkheid heeft dat
niets van doen. Zowel in het minnelijke als in het wettelijke traject geldt
overigens dat ook van een als «lastig» bekend staande schuldenaar
een actieve bijdrage wordt verwacht bij het werken naar een oplossing voor
de schuldenproblematiek en dat het traject kan worden beëindigd indien
die medewerking ontbreekt.12. De leden van de PvdA-fractie menen dat door deze wijziging een
groter beroep zal worden gedaan op de deskundigheid van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Zij vragen hoe het voorstel de deskundigheidsbevordering van de schuldhulpverlening
faciliteert.De stelling dat de wijziging een groter beroep zal doen op de deskundigheid
van de gemeentelijke schuldhulpverlening onderschrijf ik niet. Het enige inhoudelijke
verschil met de huidige situatie betreft de gedwongen schuldregeling, waarvan
ik overigens verwacht dat zij niet alleen onnodige Wsnp-trajecten zal voorkomen,
maar ook dat zij een positieve uitwerking zal hebben op de bereidheid van
de schuldeisers om mee te werken aan een minnelijk traject. Verder zal uit
de jurisprudentie moeten blijken hoe de rechter omgaat met de strengere criteria
voor toelating. Daarmee zullen de schuldhulpverleners rekening moeten gaan
houden, wanneer zij schuldenaren doorverwijzen naar het wettelijk traject.
Dat is echter geen andere deskundigheid dan nu reeds van hen verlangd wordt.13. De leden van de PvdA-fractie stellen dat het aantal minnelijke
akkoorden zal toenemen, waardoor een extra beroep zal worden gedaan op de
gemeentelijke schuldhulpverlening. Zij vragen of uitbreiding van gemeentelijke
schuldhulpverlening vanuit het Rijk gefaciliteerd zal worden of hoe de regering
denkt dat gemeenten deze extra toeloop zullen kunnen bedienen.Samen met de NVVK en de VNG verwacht ik dat door de wetswijziging het
aantal geslaagde minnelijke schuldregelingen zal toenemen. Dit betekent niet
per se een groter beroep op de gemeentelijke schuldhulpverlening. Immers ook
in het huidige systeem vormt het onderzoeken van de mogelijkheden om te komen
tot een minnelijke schuldregeling onderdeel van het minnelijke traject. Het
kabinet verwacht echter dat de minnelijke schuldhulpverlening daarbij effectiever
te werk zal kunnen gaan, dankzij de invloed van het dwangakkoord. De verhouding
tussen baten en lasten van het minnelijk traject zou hierdoor juist voordeliger
kunnen uitvallen. Het kabinet ziet dan ook geen reden om tot een financiële
vergoeding over te gaan. Zie ook het antwoord op vraag 120.14. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om commentaar
over de uitbreiding van de schuldregistratie bij de BKR van de studiefinancieringsschulden,
de financiering van inburgeringscursussen, het curateleregister en de Wsnp.
Daarnaast vragen deze leden een verruiming van de consumptieve kredietregistraties.
Zij vragen een inventarisatie van alle kredietregistratiemogelijkheden.Het BKR is een stelsel van kredietregistratie van en voor de markt. Ook
waar het de uitbreiding van die registratie met andere schulden betreft, speelt
de markt de hoofdrol. De markt heeft in de eerste plaats zelf de sleutel in
handen om de registratie tot een succes te maken, omdat zij zelf beschikt
over de gegevens over consumenten en hun schulden of betalingsachterstanden.
Bovendien heeft zij ook zelf belang bij een zo goed mogelijk beeld van de
potentiële klant. Voor kredietverstrekkers is dat belang wettelijk vorm
gegeven door de kredietwaardigheidtoets in de Wet financiële dienstverlening,
die op 1 januari 2006 in werking is getreden.Op dit moment ondernemen diverse (markt)partijen (Aedes, DSB-groep, Energiened,
het Leger des Heils, NVB/VFN, de NVVK, Thuiswinkel.org en de gemeente Tilburg)
initiatieven om tot uitbreiding van de schuldenregistratie te komen. Met dit
initiatief nemen de betrokken (markt)partijen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.
De Minister van Financiën ondersteunt dit marktinitiatief en zal een
stimulerende rol vervullen om de registratie van schulden te realiseren.Afhankelijk van het karakter van de schuld, kan de registratie van schulden
bij de overheid ook onderdeel uitmaken van de uitbreiding van de schuldenregistratie.
De Minister van Financiën zal in overleg met de betrokken overheidsinstellingen
de registratie van verschillende schulden aan de overheid bezien. Ook heeft
hij tijdens het algemeen overleg met de vaste commissie voor Financiën
over het ontwerp-Besluit financiële dienstverlening op 10 november
jl., aangekondigd met de sector in overleg te zullen treden om na te gaan
of roodstand kan worden betrokken in de BKR-registratie.Het register van schuldsaneringen is ondergebracht in een register bij
de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch, het Landelijk Register
Schuldsaneringen (LRS) en dat is te raadplegen zowel via de eigen ingang op www.wsnp.rvr.org als via de website www.rechtspraak.nl, waarop ook het CIR te raadplegen is. De Raad
voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch is al enige tijd in gesprek met
het BKR over de toegankelijkheid van Wsnp-gegevens bij deze organisatie. De
beschikbaarheid van Wsnp-gegevens bij BKR ligt voor de hand. Aangezien de
schuldenaar zonder toestemming van de bewindvoerder geen lening mag aangaan
(artikel 297, tweede lid, onder a), is bij de beoordeling van kredietaanvragen
door kredietverstrekkers is de toepassing van de Wsnp van belang. Daarnaast
dient uit preventief oogpunt recidive door te gemakkelijk weer nieuwe leningen
aan te kunnen gaan na afronding van de Wsnp, voorkomen te worden. Tot op heden
is het nog niet tot uitwisseling gekomen omdat de privacywetgeving het verstrekken
van dergelijke gegevens (in bulk) niet toestaat. De wettelijke status van
dit register biedt meer mogelijkheden om gegevens in bulkvorm beschikbaar
te stellen aan derden.Ook het curatele-register is via internet toegankelijk, eveneens via www.rechtspraak.nl. Als er sprake zou zijn van het uitbreiden
van het BKR met andere registers, past het curatele-register naar zijn aard
minder goed bij het BKR, omdat plaatsing onder curatele doorgaans niets te
maken heeft met het hebben van schulden. De reden om onder curatele te worden
gesteld is doorgaans een geestelijke stoornis en slechts zelden «verkwisting»,
zoals de omschrijving in artikel 1:378 BW luidt.15. De fractieleden van de PvdA vragen waarom er in het onderhavige
wetsvoorstel geen aandacht wordt gegeven aan de verplichting voor kredietverstrekkers
informatie in te winnen over de kredietwaardigheid van kredietnemers en aan
schuldeisers die onzorgvuldig omgaan met oplopende vorderingen.De verplichting voor aanbieders van krediet om de kredietwaardigheid van
consumenten te toetsen is niet vastgelegd in het onderhavige wetsvoorstel
maar in de Wet financiële dienstverlening (Wfd) die op 1 januari
2006 in werking is getreden. Op grond van de Wfd moeten aanbieders van krediet
altijd informatie inwinnen over de financiële positie van de consument
en beoordelen of het aangaan van de kredietovereenkomst verantwoord is. Mocht
dat met het oog op het voorkomen van overkreditering niet het geval zijn,
dan mag de aanbieder van krediet geen overeenkomst aangaan met deze consument.
Het verplicht raadplegen van het BKR, vastgelegd in het Besluit financiële
dienstverlening, maakt onderdeel uit van deze kredietwaardigheidtoets. De
grens voor het verplicht toetsen van het BKR is verlaagd van € 1000
naar € 250.16. Voor het antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie
om in het kader van de integrale schuldhulpverlening meer vaart te zetten
achter het aantal organisaties dat is aangesloten bij de BKR, verwijs ik naar
het antwoord op vraag 14, waar deze kwestie reeds aan bod is geweest.17. Ook de vragen van de leden van de PvdA-fractie naar een compleet
overzicht van de mogelijke schuldregistraties en naar de belemmeringen voor
de uitbreiding van schuldregistraties zijn hiervoor bij vraag 14 beantwoord.18. De leden van de aan het woord zijnde fractie vragen hoe lang
in het BKR kenbaar is dat een minnelijke of wettelijke schuldregeling is afgerond.In het Algemene Reglement Stichting BKR is vastgelegd dat wanneer een
schuldregeling wordt getroffen nadat een consument twee maanden achterstallig
is met betalen, in het bestand van het BKR een bijzonderheidcodering
wordt aangegeven. Achterstandsmeldingen, bijzonderheidcoderingen, herstelcodes
en beëindigde overeenkomsten worden op grond van het Algemene Reglement
Stichting BKR vijf jaar na de betrokken melding, dan wel na beëindiging,
uit het bestand van het BKR verwijderd.19. De leden van de PvdA-fractie vragen of een langdurigheidstoeslag
in de Wsnp onmiddellijk met de schuld wordt verrekend.Een langdurigheidstoeslag wordt in de schuldsaneringsregeling opgevat
als inkomen, gezien de ruime definitie die artikel 295 geeft. Ook in de Wet
werk en inkomen wordt dit inkomen niet van beslag vrijgesteld, zodat het noch
buiten de schuldsanering noch daarbinnen wordt vrijgelaten.20. Door de leden van de PvdA-fractie is de vraag gesteld of de bewindvoerder
via de rechter-commissaris het paspoort mag innemen.In artikel 91 is opgenomen dat de gefailleerde gedurende het faillissement
niet zonder toestemming van de rechter-commissaris zijn woonplaats mag verlaten.
Deze bepaling is niet van overeenkomstige toepassing verklaard in de schuldsaneringsregeling.
Het innemen van het paspoort door de bewindvoerder vindt een enkele keer plaats
om te voorkomen dat de schuldenaar zijn woonplaats verlaat. Een wettelijke
bevoegdheid tot invordering heeft de bewindvoerder evenwel niet. Op grond
van artikel 19 van de Paspoortwet kan de Minister van Binnenlandse Zaken een
paspoort van een persoon die in staat van faillissement verkeert, vervallen
verklaren of afgifte van een nieuw paspoort weigeren op verzoek van de rechter-commissaris.
Ook dit artikel is niet op schuldsaneringen van toepassing. De reden is dat
in schuldsaneringen verwacht wordt dat schuldenaren coöperatief meewerken
op straffe van onthouding van een schone lei. Het invorderen van een paspoort
in faillissementen wordt zelden toegepast en er lijkt dan ook weinig behoefte
om die bevoegdheid tot schuldsaneringen uit te breiden.21. De vraag van de leden van de PvdA-fractie of de bewindvoerder
als sanctie om gewenst gedrag af te dwingen, mag weigeren om aan de schuldenaar
leefgeld te verstrekken, moet ontkennend worden beantwoord. De sanctie die
de bewindvoerder kan instellen indien de schuldenaar de uitvoering van de
schuldsaneringsregeling belemmert of frustreert, is tussentijdse beëindiging
van de schuldsanering op grond van artikel 350. Hiertoe zijn de tussentijdse
beëindigingsgronden door het wetsvoorstel uitgebreid. Tussentijdse beëindiging
betekent dat de schuldenaar de kans op een schone lei voor de eerstkomende
tien jaar heeft verspeeld en dat (onder de huidige wet na afwikkeling van
het faillissement) de schuldeisers hun vorderingen weer kunnen innen met alle
middelen rechtens.22. De omzetting van schuldsanering in faillissement is onderwerp
van een aantal vragen van de leden van de PvdA-fractie over termijnen. Daarnaast
vragen deze leden of het paspoort mag worden ingehouden na het uitspreken
van het faillissement.Voorop staat dat de afwikkeling van een faillissement – of dit nu
wel of niet aansluit op een schuldsanering – binnen een redelijke termijn
dient te geschieden, conform de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens op basis van het EVRM. Daarvoor zijn geen vaste termijnen gegeven.
Bij het uitspreken van het faillissement wordt een curator benoemd en eindigt
de bewindvoering. De vraag over het innemen van het paspoort is hierboven
bij vraag 20 reeds beantwoord.23. De leden van de VVD-fractie vragen hoe het staat met het wetsvoorstel
inzake de herziening van het insolventierecht dat door de commissie Kortmann
wordt voorbereid. Voorts vragen zij hoe de regering staat tegenover de voorkeur
van deze commissie voor een unitaire insolventieprocedure in de plaats van
de huidige faillissements-, surséance- en schuldsaneringsregeling.
Ten slotte vragen zij wanneer de regering verwacht dat deze wet ingevoerd
gaat worden en, indien dit op korte termijn gebeurt, welke bezwaren er dan
zijn tegen het nu doorvoeren van de wijziging van de Faillissementswet
met betrekking tot natuurlijke personen.De voorzitter van de Commissie insolventierecht verwacht dat het advies
thans binnen drie maanden kan worden aangeboden aan de Minister van Justitie.
Eerder had de commissie laten weten een voorkeur te hebben voor een unitaire
insolventieprocedure. Aan een zodanige uitwerking kunnen in mijn ogen voordelen
verbonden zijn, doch veel zal afhangen van de wijze waarop een en ander wordt
uitgewerkt. Ik acht het daarom verstandig een nadere beoordeling te doen plaatsvinden
wanneer het advies van de commissie beschikbaar is. Gezien de veelomvattende
taak die de commissie zich gesteld heeft met het ontwerpen van een volledige
insolventiewet, zal er na het uitbrengen van het advies van de commissie voldoende
gelegenheid moeten worden geboden aan belanghebbenden en deskundigen om daarop
te reageren. Thans is het daarom lastig om te voorspellen wanneer en hoe invoering
van een nieuwe regeling kan worden verwacht. De aanstaande advisering door
de commissie biedt mij in dit stadium geen grond om aan te nemen dat aan voortgang
met het thans voorliggende wetsvoorstel bezwaren kleven.24. De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven hoe
georganiseerd wordt dat het beleid van de gemeenten als het gaat om schuldhulpverlening
en schuldsanering voldoende aansluit bij de Wsnp, of er problemen zijn bij
de overgang van minnelijk traject naar Wsnp en hoe deze problemen worden opgelost.Een goede uitvoering van de Wsnp hangt af van een goede kennisoverdracht
vanuit het minnelijke traject. De schakel tussen minnelijk en wettelijk traject
wordt gevormd door de zogenaamde verklaring schuldsanering ex artikel 285,
met gegevens over de schuldenaar die van belang zijn voor de beoordeling door
de rechter of de schuldenaar gereed is voor de Wsnp. Gemeenten en door hen
gemandateerde instellingen zoals gemeentelijke kredietbanken, zijn verplicht
deze verklaring af te geven. De Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
heeft in overleg met de NVVK, Recofa en de VNG een aangepaste model-verklaring
opgesteld. Hoewel het voor gemeenten niet verplicht is dit model te gebruiken,
komt het wel de efficiency ten goede als hiervan gebruik wordt gemaakt. Bovendien
wordt het model kosteloos en digitaal door de Raad voor Rechtsbijstand aan
de gemeenten ter beschikking gesteld. Dankzij deze modelverklaring is een
uniforme gegevensuitwisseling mogelijk bij de overgang van minnelijk naar
wettelijk traject. Voorwaarde voor succes is wel dat alle deelnemers bereid
zijn om te participeren in de digitale informatieketen. De Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
blijft actief om de participatiegraad onder gemeentelijke instellingen te
verhogen. Voor alle betrokkenen levert deze vorm van samenwerking een tijd-
en kostenbesparing op.Verder zal er begin 2006 een bijeenkomst voor de betrokken uitvoeringsinstanties
worden gehouden met als doel de aansluiting tussen het minnelijke en wettelijke
traject te verbeteren. Hierbij zal ook aandacht worden besteed aan eventuele
andere voorkomende knelpunten bij de aansluiting. Vervolgens zal bekeken worden
welke oplossingen op uitvoeringsniveau dan wel op centraal niveau mogelijk
zijn. Momenteel vindt over de nadere inhoud van deze bijeenkomst afstemming
plaats met de NVVK, Divosa, MO-groep, Recofa en de Raad voor Rechtsbijstand.25. De leden van de VVD-fractie vragen of het niveau van de bewindvoerder
die geen advocaat is voldoende is voor een adequate behandeling van schuldsaneringen
van sanieten die een onderneming drijven of recentelijk hebben gedreven. Deze
leden vragen zich verder af wat de belasting voor de advocatuur is als gevolg
van de Wsnp-ondernemingszaken.Uit cijfers van de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch blijkt
dat in de meeste gevallen (80%) een advocaat tot bewindvoerder wordt
benoemd indien sprake is (geweest) van ondernemingsactiviteiten. In totaliteit
gaat het echter om een relatief beperkt aantal zaken (circa 15% van
alle schuldsaneringszaken). Bovendien is in veel gevallen de onderneming al
enige tijd opgehouden te bestaan, waardoor de complexiteit en omvang van de
werkzaamheden kan meevallen.Benadrukt zij dat in vergelijkbare zaken vóór inwerkingtreding
van de Wsnp diezelfde advocaten werden benoemd tot curator in een faillissement
van een eenmanszaak. Van een extra belasting van de advocatuur is dan ook
geen sprake. De rechtbanken ondervinden voorzover bekend geen problemen bij
de benoeming van advocaten tot bewindvoerder in dit type zaak. Tenslotte zij
opgemerkt dat de laatste twee jaar in toenemende mate faillissementsmedewerkers
van advocatenkantoren zelfstandig tot Wsnp-bewindvoerder worden benoemd. Ook
hieruit blijkt de bereidheid binnen de advocatuur om in het Wsnp-stelsel te
participeren. Deze medewerkers brengen vaak veel financieel-technische deskundigheid
in en kunnen altijd terugvallen op de insolventiekennis binnen hun organisatie.
Deze groep bewindvoerders vormt een aanvulling op het potentieel van advocaat-bewindvoerders,
zeker ook voor benoeming in schuldsaneringen van (ex-)ondernemers.26. De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre ondernemingen
ook going concern binnen het schuldsaneringsregime kunnen blijven voortbestaan.Op zichzelf zijn ondernemingen niet uitgesloten van het toepassingsbereik
van de Wsnp, mits zij niet worden gedreven in de vorm van een rechtspersoon.
Op grond van artikel 311 kan aan de schuldenaar/ondernemer door de rechter-commissaris
de bevoegdheid worden toegekend om zijn beroep of bedrijf voor een in de beschikking
vast te stellen periode voort te zetten. Dit behoort echter in de praktijk
tot de hoge uitzonderingen. Het is vast rechterlijk beleid in schuldsaneringen
dat ondernemingen moeten worden beëindigd. In verband met het risico
van het ontstaan van teveel boedelschulden, waarop de schone lei geen betrekking
heeft, alsmede met de speciale expertise die voor de afwikkelingen van ondernemingen
going concern vereist is, heeft het de voorkeur als ondernemingen hetzij kiezen
voor een surséance, hetzij binnen het kader van de faillissementsregeling
worden geliquideerd.27. De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat aan alle bewindvoerders
en andere betrokkenen bij de uitvoering van de Wsnp in mei 2003 een beleidsbrief
is verzonden met daarin een aantal concrete maatregelen om onder andere de
vergoedingenstructuur voor de bewindvoerder te verbeteren. Zij vragen hoe
deze concrete maatregelen eruit zien, of de problemen om bewindvoerders te
vinden hierdoor zijn opgelost en hoe de salarisbonus is ontvangen door de
bewindvoerders.De beide aangekondigde aanpassingen van reeds geldende algemene maatregelen
van bestuur zijn doorgevoerd, dat wil zeggen dat zowel de subsidiestructuur
als de salarisstructuur van de bewindvoering zijn gewijzigd. De werkgroep
van rechters-commissarissen in faillissement (Recofa) had, vooruitlopend op
deze verhoging van het wettelijke boedelsalaris, een tijdelijke richtlijn
geïntroduceerd waarbij bewindvoerders een extra salaris kregen bij beëindiging
van een zaak. Bij beëindiging door middel van een akkoord werd nog eens
een bonus toegekend. Omdat het maandelijkse salaris per 1 januari 2004
substantieel verhoogd is, wordt de Recofa-richtlijn sindsdien gefaseerd afgebouwd.
Tevens zijn de salaris- en subsidiebedragen op verzoek van de bewindvoeringsorgansiaties
onderworpen aan een jaarlijkse indexering en is de bevoorschotting ten gunste
van de bewindvoerder gewijzigd. Deze maatregelen zijn positief ontvangen door
bewindvoerders. Bij de Raad voor Rechtsbijstand zijn landelijk bezien geen
problemen meer bekend met betrekking tot het vinden van voldoende bewindvoerders
om het aanbod van zaken af te wikkelen. De tijdelijke extra bonus voor akkoorden
heeft overigens niet geleid tot meer akkoorden. Deze prikkel is daarom in
het herziene salarisbesluit niet overgenomen.28. De leden van de VVD-fractie vragen of een termijn van één
jaar voor het bereiken van een gerechtelijk akkoord een goed criterium is
om de vraag te beantwoorden of de bewindvoerder extra salaris mag ontvangen.Wat de component subsidie betreft, geldt geen termijn: indien de schuldsanering
binnen korte tijd afgesloten wordt met een gerechtelijk akkoord, is dit voor
de bewindvoerder financieel relatief voordelig. Hij ontvangt namelijk de gehele
bewindvoerderssubsidie, ook al is pas een of twee jaar van de normale looptijd
verstreken. Daarnaast ontvangt hij ingevolge de Recofa-richtlijnen voor schuldsaneringen
boven het wettelijk vastgestelde salaris per maand, een extra salaris van € 250,–.
In de nieuwste versie van deze Recofa-richtlijnen, die per 1 oktober
2005 gelden, is in nr. 27d de termijn van één jaar losgelaten,
zodat voortaan ook een gerechtelijk akkoord dat na ommekomst van een jaar
wordt bereikt, de bewindvoerder aanspraak geeft op € 250,–
extra salaris exclusief omzetbelasting.29. De leden van de SP-fractie delen niet de analyse op pagina 2
van de memorie van toelichting dat de toename in schuldsaneringsaanvragen
enkel te wijten is aan het «slechtere economisch tij». Zij vinden
dat de regering zich in deze regeling meer moet baseren op een analyse van
de oorzaken van schulden, om die op te lossen. Dit wetsvoorstel is er volgens
de leden van de SP-fractie vooral op gericht om het de regering en de uitvoerders
van de schuldsaneringsregeling makkelijker te maken, terwijl zij aan armoede
of schulden niets doen. Zij vragen hoe het in Nederland staat met de schuldenproblematiek
van particulieren.Het ministerie van SZW heeft over 2003 onderzoek gedaan onder de huishoudens
met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum met problematische
schulden. Op basis van de verkregen onderzoeksgegevens wordt geschat dat het
aantal huishoudens bij deze groep dat met een problematische schuld te maken
heeft, in 2003 40 000 à 93 000 bedraagt. Dat is 1,7% à
3,9% van alle huishoudens met een inkomen tot 150% van het netto-sociaal
minimum. Op dit moment wordt een aanvullend onderzoek gehouden naar het totale
aantal huishoudens in Nederland met een problematische schuld of een risico
daarop. Daarbij zal ook zijdelings gekeken worden naar de onderliggende oorzaken
en naar de vraag welke vormen van schuldhulpverlening deze schuldenaren genieten
dan wel eerder hebben genoten. Meer informatie over dit onderzoek staat in
de startnotitie van het Vervolgonderzoek aantal huishoudens
met risico op problematische schulden, die de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 10 juni 2005 aan uw Kamer heeft verzonden.
De resultaten van dit onderzoek zullen naar verwachting in de loop van 2006
bekend zijn.In de nota Het rijk rond schulden, die op
14 november 2005 naar uw Kamer is gezonden (Kamerstukken
II 2005/06, 24 515, nr. 71), is uiteengezet hoe de inzet is
van het kabinet op het terrein van de schuldenproblematiek. De stelling van
de leden van de aan het woord zijnde fractie dat de schuldenproblematiek «enkel»
te wijten zou zijn aan het verslechterde economische tij is overigens in die
nota niet gedaan en ook het wetsvoorstel gaat niet van een dergelijke beperkte
veronderstelling uit. In de door de leden aangehaalde passage in de memorie
van toelichting staat uitdrukkelijk dat «het beroep op de wet mede ten
gevolge van het slechtere economische tij toeneemt» (Kamerstukken II 2004/05, 29 942, nr. 3, pag. 2).30. De leden van de SP-fractie merken op dat er in 2002 sprake was
van 500 000 huishoudens die een risicogroep vormden, wat een toename
van 150% was ten opzichte van 1998. Heeft deze trend doorgezet?In onderstaande tabel vindt u de uitkomsten van drie onderzoeken die gedaan
zijn naar het aantal huishoudens met (een risico op) een problematische schuldsituatie.
Uit onderzoek uit 1999 (J. Jansen, A. Kersten en H.J.J.M. Vermeulen, Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA,
januari 1999) bleek dat in 1997 ca. 500 000 huishoudens te maken hadden met risicovolle schuldsituaties. Ook kwam uit dat onderzoek
dat ca. 230 000 huishoudens een extra risico hadden op een dergelijke
schuldsituatie. Uit een onderzoek over 2003 (T. Serail, Schulden: een (on)dragelijke last?, IVA, september 2003) onder de
huishoudens met een inkomen tot 150% van het sociaal minimum, blijken
er 40 000 tot 93 000 huishoudens te maken te hebben met een problematische
schuldsituatie. Een trend kan hierin niet ontdekt worden, nu de definities
die in die onderzoeken zijn gebruikt niet met elkaar overeenkomen. Op dit
moment wordt een vervolgonderzoek gedaan naar het aantal huishoudens, ongeacht
hun inkomen, dat in een (risicovolle) schuldsituatie verkeert. Dit onderzoek
dient als nulmeting voor vervolgonderzoeken.Aantal huishoudens met (risico op) problematische schulden
uit eerder en huidig onderzoekOnderzoekPeiljaarUitkomstJ. Janssen, A. Kersten en H.J.J.M.
Vermeulen: Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA, januari 19991997502 000 huishoudens (7,6% van alle
huishoudens) hebben te maken met een risicovolle schuldsituatie.   233 000
huishoudens (3,5% van alle huishoudens) hebben te maken met een extra
risicovolle schuldsituatie.   Van een risicovolle dan wel extra risicovolle
schuldsituatie is sprake als ten minste aan één resp. twee van
de volgende indicatoren wordt voldaan: • Er
is sprake van meer dan drie soorten betalingsachterstanden; • Er
is sprake van tenminste één betalingsachterstand die minimaal
12 maanden heeft geduurd; • Er
is sprake van tenminste één betalingsachterstand waarbij het
totaal van de achterstand(en) meer dan f 2000 bedraagt; • Er
is sprake van tenminste één betalingsachterstand en de betalingsachterstand(en)
kan (kunnen) niet (zelfstandig) worden opgelost binnen 12 maanden; • Er
is sprake van tenminste één betalingsachterstand waarbij men
hulp heeft gevraagd aan schuldhulpverleningsinstanties; • Er
is sprake van een schuldregeling of beslag.   Oorzaken
problematische schulden • Endogene oorzaken:
in de persoon gelegen, zoals: 1. onvermogen beheren gezinsfinanciën en
2. psychosociale factoren. • Exogene
oorzaken: buiten de persoon gelegen, zoals: 1. terugval van inkomen, 2. structureel
laag inkomen, 3. eenmalige hoge uitgaven en schulden ontstaan door relatiebreuk. • Vaak
combinatie van beide oorzaken.T. Serail: Schulden: een
(on)dragelijke last?, IVA, september 200320031,7% – 3,9% van de huishoudens
met een inkomen tot 150% van het sociaal-minimum (40 000 –
93 000 van de huishoudens in deze groep) heeft te maken met een problematische
schuld.   Er is sprake van een problematische schuld als: • het
verhoudingsgetal tussen aflossingscapaciteit én betalingsverplichtingen
0,95 of lager is én • er
betalingsachterstanden van zes maanden of langer zijn.31. De leden van de SP-fractie vragen welke oorzaken van schulden
de regering ziet, of zij mogelijkheden ziet om die oorzaken aan te pakken
en zo ja, hoe.De Wsnp is een regeling die wil voorkomen dat een schuldenaar tot in lengte
van dagen in een problematische schuldsituatie blijft. De Wsnp is echter een
juridische (sanerings- en liquidatie)procedure en als zodanig niet het geëigende
instrument om ook de oorzaken van schulden aan te pakken. Het is in eerste
instantie de schuldenaar die aan de oorzaken van zijn schulden moet werken.
Uit het onderzoek van J. Janssen, A. Kersten en H.J.J.M. Vermeulen, Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA
Tilburg, januari 1999 (zie in het schema hierboven), is naar voren gekomen
dat de oorzaken van schulden verschillen. Het kan gaan om endogene of exogene
oorzaken, dan wel een combinatie daarvan. Het kabinet is voorstander van een
integrale benadering van de schuldenproblematiek en de oorzaken daarvan. Veel
gemeenten hebben het initiatief genomen om de schuldhulpverlening op integrale
wijze uit te voeren. Ter ondersteuning van een integrale benadering heeft
het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening de Handreiding Integrale
Schuldhulpverlening ontwikkeld. Deze kan gemeenten van dienst zijn bij de
aanpak van de oorzaken van schulden.Daarnaast zijn in de nota Het Rijk rond schulden
die op 14 november 2005 aan de Tweede Kamer is aangeboden (Kamerstukken II 2005/06, 24 515, nr. 71) verschillende kabinetsmaatregelen
opgenomen gericht op de oorzaken van problemen. Deze betreffen onder andere
kredietbeperkende maatregelen en preventie (voorlichting en educatie).32. De leden van de SP stellen dat de regering geen aandacht besteedt
aan de kwaliteit en kwantiteit van de bewindvoering en vragen welke maatregelen
genomen worden om problemen bij de bewindvoering aan te pakken.Onlangs heb ik naar aanleiding van twee moties van Weekers, De Vries en
Douma op het inmiddels in werking getreden wetsvoorstel 27 244 tot herziening
van de Faillissementswet een uitgebreide brief aan de Kamer gestuurd waarin
in een breder verband uiteengezet wordt welke maatregelen op het gebied van
kwaliteit van bewindvoerders in schuldsanering en faillissementscuratoren
en rechters-commissaris in faillissementen reeds zijn genomen en welke maatregelen
in de nabije toekomst nog zullen worden genomen (brief van 13 september
2005, Kamerstukken II 2004/05, 27 244 nr. 24).
Specifiek voor de schuldsanering kan ik aanvullend het volgende opmerken.
Er zijn maar weinig concrete gegevens over de kwaliteit van de bewindvoering
beschikbaar. Omdat het een nog relatief jonge beroepspraktijk betreft, ligt
het voor de hand dat die kwaliteit nog een ontwikkeling doormaakt. Niettemin
is in relatief korte tijd een beroepsgroep van ruim 1000 bewindvoerders ontstaan
die een verplichte opleiding heeft moeten doorlopen, gevolgd door een examen
en waarbij de eisen zowel juridische kennis betreffen als financiële
en praktische vaardigheden. Voor inschrijving in het bewindvoerdersregister
van de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch is verder vereist dat
de bewindvoeringsorganisatie voldoet aan allerlei organisatorische voorwaarden
en dat de bewindvoerder over een bepaalde integriteit beschikt. Er worden
diverse initiatieven genomen om kwaliteit beter te meten, te borgen en te
verbeteren. In 2005 heeft een omvangrijke verplichte bijscholing plaatsgehad
voor bewindvoerders die al enige jaren ervaring hadden. Op basis van een door
de branche opgesteld kwaliteitskader onderwerpt de Raad voor Rechtsbijstand
alle bewindvoeringsorganisaties (niet-advocaten) vóór de zomer
van 2006 aan een audit aan de hand van een speciaal ontwikkelde standaardmethode.
Ik heb hiervoor extra middelen toegezegd aan de Raad voor Rechtsbijstand.
Op basis van de resultaten kunnen structurele verbetermaatregelen worden genomen,
maar ook aanwijzingen worden gegeven over de verbetering van kwaliteit bij
individuele organisaties. Bovendien worden momenteel de criteria voor toetreding
tot het stelsel aangescherpt. Daarbij gaat het zowel om de erkenning van organisaties
als de inschrijving van kandidaat-bewindvoerders in het bewindvoerdersregister.
Onafhankelijkheid is altijd al een belangrijk kwaliteitscriterium
geweest en zal dat ook in de nieuwe situatie blijven. Problemen met betrekking
tot de onafhankelijkheid kunnen zich niet gauw voordoen omdat bewindvoerders
feitelijk geen mogelijkheden hebben om een der schuldeisers te bevoordelen.
Desondanks is bij groepen bewindvoerders waarbij de vraag naar de onafhankelijkheid
speelt (gemeentelijke instellingen omdat gemeenten vaak zelf schuldeiser zijn)
erop aangedrongen inmenging in de uitvoering van de Wsnp via statuten of anderszins
uit te sluiten en voeren veel rechtbanken het beleid dat een ander tot bewindvoerder
wordt benoemd indien de gemeente waar een bewindvoerder in dienst is, tot
de schuldeiser behoort. De Raad voor Rechtsbijstand overweegt potentiële
bewindvoerders waar de onafhankelijkheid in het geding zou kunnen zijn (of
in elk geval de schijn van afhankelijkheid zich zou kunnen voordoen), uit
te sluiten van deelname.Naast bovengenoemde instrumenten zullen permanente educatie en het delen
van kennis en ervaring speerpunten van beleid blijven. De leden van de aan
het woord zijnde fractie verwijzen in hun inleiding op de vraag ook naar het
begeleiden van bewindvoerders door rechtbanken, terwijl rechters enkel zouden
moeten toezien op het functioneren van de bewindvoerders. Bovengenoemde maatregelen
beogen dat te beperken. Het fenomeen vloeit echter deels voort uit het feit
dat ook de rechtbanken nog bezig zijn om uniform beleid te ontwikkelen en
uit te voeren. In de huidige praktijk zijn er grote verschillen op veel uitvoeringsaspecten.
Omdat veel bewindvoerders in verschillende arrondissementen actief zijn, kan
dit leiden tot meer afstemming. Graag wil ik echter benadrukken dat Recofa
onder andere met de komst van de vernieuwde richtlijnen per 1 oktober
2005, waarin een aantal modellen voor de rechtspraktijk is opgenomen, grote
vorderingen heeft gemaakt op het gebied van verdergaande uniformiteit bij
de toepassing van de Wsnp.Teneinde te bevorderen dat bewindvoerders voldoende inkomsten voor hun
inspanningen krijgen en teneinde te voorkomen dat bewindvoerders hun werkzaamheden
moeten staken omdat ze er onvoldoende voor betaald zouden krijgen, heb ik
in 2003 enkele maatregelen getroffen op het vlak van het bewindvoerderssalaris.
Ik verwijs naar het antwoord op vraag 27 hierboven, waarin ik de salarismaatregelen
uiteen heb gezet. Een verdere maatregel is aangekondigd in mijn brief van
13 september 2005 (Kamerstukken II 2004/05, 27 244,
nr. 24, p. 6) in de vorm van een systeem van kwaliteitswaarborging
door periodieke audits, waarbij de honorering van bewindvoerders wordt gekoppeld
aan een toetsbaar kwaliteitscriterium; hiertoe zal het Besluit salaris bewindvoerder
worden aangepast.33. De leden van de SP-fractie willen weten of er reeds maatregelen
zijn genomen om individuele gebrekkige bewindvoerders aan te pakken.Allereerst wil ik benadrukken dat er bij veel schuldenaren te hooggespannen
verwachtingen bestaan omtrent hetgeen de bewindvoerder voor hen in het kader
van de regeling gaat doen. Soms verkeren schuldenaren in de veronderstelling
dat de bewindvoerder alle lopende verplichtingen en verantwoordelijkheden
overneemt en op iedere huishoudelijke vraag een antwoord heeft. Een dergelijk
beeld moet tijdig worden weersproken. Het aspect van hulpverlening aan de
schuldenaar staat bij de bewindvoerder niet voorop; het gaat tijdens de schuldsaneringsregeling
immers om een maximale inspanning door de schuldenaar c.q. een maximale opbrengst
ten gunste van de schuldeisers en een sanering van de bestaande schuldenlast.
Wie te hoge verwachtingen koestert omtrent de persoonlijke aandacht, advies
en bijstand door de bewindvoerder, zal al gauw tot de slotsom komen dat de
bewindvoering in zijn geval tekortschiet. Vaak gaat het dan echter om bewindvoering
die zich tot de wettelijke taken beperkt en ook beperken mag. De hulpverlening
die wordt geboden bestaat in feite in het mogelijke uiteindelijke rechtsgevolg
van de regeling: de schone lei van artikel 358, die wordt verstrekt afhankelijk
van de vraag of de schuldenaar zich aan zijn schuldsaneringsverplichtingen
heeft gehouden.De maatregelen waar de leden van de SP-fractie concreet naar vragen, zijn
de volgende. De meest verstrekkende sanctie voor een bewindvoerder of een
bewindvoerderskantoor is als hij of zij door de rechtbank, al dan niet tijdelijk,
niet meer benoemd wordt in nieuwe schuldsaneringen. Dit gebeurt alleen als
een bewindvoerder of een kantoor structureel tekortschiet in de organisatie
en behandeling van zaken. Bewindvoerders is er uiteraard veel aan gelegen
om dit te voorkomen. Indien een bewindvoerder in incidentele zaken tekortschiet
in de uitvoering van zijn wettelijke taken, kan het salaris of de subsidie
lager worden vastgesteld, door de rechter respectievelijk de Raad voor Rechtsbijstand.
Voorbeelden zijn dat de bewindvoerder tussentijdse verslagen te laat uitbrengt,
een slotuitdelingslijst te laat deponeert, nalaat rekening en verantwoording
af te leggen, maar ook bij inhoudelijke tekortkomingen zoals het niet (tijdig)
signaleren van achterstanden in de boedelafdracht.Ontslag is niet slechts een theoretische mogelijkheid. Indien door nalatig
beheer de boedel schade lijdt, kan de bewindvoerder in die zaak worden vervangen.
In het algemeen geldt dat de toezichthoudende rechter die onvoldoende vertrouwen
heeft in een behoorlijke afwikkeling – zoals bijvoorbeeld is gebeurd
in HR 27 juni 2003, TvS 2003–5, nr.
182 – die bewindvoerder kan voordragen voor een ontslag. In die zaak
oordeelde de Hoge Raad dat de rechter die overgaat tot ontslag niet gebonden
is aan een uitgebreide motiveringsplicht en dat een verband met verzuim van
de wettelijke taken voldoende is. Het behoort mede tot de taak van de nieuwe
bewindvoerder om te onderzoeken of de vervangen bewindvoerder wanbeheer heeft
gevoerd en zo ja, of en welke schade daarvan het gevolg is geweest. Ten slotte
is voor een controle op de kwaliteit van de bewindvoering ook relevant het
klachtrecht van artikel 317, waarmee iedere schuldeiser en ook de schuldenaar
zelf bij de rechter-commissaris kan opkomen tegen een bepaalde handeling van
de bewindvoerder. De rechter-commissaris beslist binnen drie dagen op de klacht,
nadat de betrokken bewindvoerder is gehoord.34. De leden van de SP-fractie merken op dat de regering spreekt
van problemen bij de uitvoering van de minnelijke regeling. Kan de regering
inzicht geven in de effectiviteit van de regeling en een analyse maken van
de problemen die er zijn, zo vragen deze leden.De minnelijke schuldregeling houdt in het regelen van de schulden van
een schuldenaar via een minnelijk akkoord met de schuldeisers en/of het verstrekken
van een saneringskrediet door de gemeentelijke kredietbank. De NVVK houdt
zowel de ontwikkeling van het aantal verzoeken om een schuldregeling bij als
de gerealiseerde en de ingetrokken schuldregelingen. Uit de cijfers van de
NVVK (Rapport Schuldregelingen 1999–2003 en de Kerncijfers 2004 uit
het Jaarverslag 2004) blijkt het aantal geslaagde schuldregelingen in het
minnelijke traject afneemt sinds de inwerkingtreding van de Wsnp. Hiervoor
verwijs ik naar de nota Het Rijk rond schulden
die onlangs aan de Tweede Kamer is toegezonden (Kamerstukken
II 2005/06, 24 515, nr. 71). Verder verwijs ik ook naar het
antwoord bij vraag 7.35. Zijn er bepaalde groepen die bij de uitvoering van de regeling
meer problemen hebben dan anderen, zo vragen de aan het woord zijnde leden.Er zijn aanwijzingen vanuit gemeentelijke schuldhulporganisaties dat jongeren
enige problemen ondervinden bij het tot stand komen van een minnelijke schuldregeling,
omdat jongeren vaak over een geringe aflossingscapaciteit beschikken of omdat
jongeren te maken hebben met schulden die voortvloeien uit boetes. Daarnaast
speelt dat schuldeisers niet altijd willen meewerken aan een schuldbemiddeling
met een jongere. Juist om zo goed mogelijk met deze specifieke groep om te
kunnen gaan, kennen verschillende gemeentelijke schuldhulporganisaties specifieke
jongerenprojecten.36. De leden van de SP-fractie vragen of de regering bij het toelichten
van de knelpunten in de minnelijke regeling aandacht besteedt aan de verschillende bevolkingsgroepen, zoals jongeren, eenoudergezinnen,
ouderen, enzovoorts.De uitvoering van de integrale schuldhulpverlening biedt de mogelijkheid
om hulpverlening op maat te verlenen, afhankelijk van de individuele situatie.
Bij een schuldregeling wordt onder andere rekening gehouden met de individuele
aflossingscapaciteit en verder komt de schuldregeling tot stand conform de
gedragscode schuldregeling van de NVVK, ongeacht de bevolkingsgroep. Gemeenten
kunnen, afhankelijk van de lokale situatie, bepaalde accenten leggen op specifieke
groepen, met name waar het preventieve maatregelen betreft, zoals extra (budget-)begeleiding.
Zie ook het antwoord op vraag 1.37. De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn er nog niet
van overtuigd dat de versterking van het minnelijke traject door het wetsvoorstel
en de samenhangende beleidsvoorstellen wordt gerealiseerd. Zij vragen of de
regering kan aantonen dat de zorg niet terecht is dat er na de wetswijziging
mensen die door de wetswijziging niet in aanmerking komen voor het wettelijke
traject, ook niet in het minnelijke traject geholpen kunnen worden.Uitgangspunt van de wet is van meet af aan geweest dat slechts een beperkt
gedeelte van de schuldenaren – namelijk zij die zich te goeder trouw
in een problematische schuldensituatie bevinden waarvoor men werkelijk geen
andere oplossing heeft kunnen bereiken – de schuldsaneringsprocedure
zou kunnen volgen. De voorgestelde verzwaarde eisen dienen ertoe om enkel
die schuldenaren toe te laten tot de regeling voor wie zij oorspronkelijk
bedoeld was. Personen die niet voldoen aan de criteria zullen in sommige gevallen
kunnen proberen om met het oog op een meer kansrijk verzoekschrift op termijn
wel te voldoen aan die criteria. Zij kunnen vooraf een beroep doen op de minnelijke
schuldhulpverlening, waar overigens eveneens eisen worden gesteld aan de bereidheid
van schuldenaren om mee te werken aan een bepaald traject en om zich te houden
aan gemaakte afspraken. Het ligt in de verwachting dat de strengere eisen
die aan toelating tot het wettelijke traject gesteld zullen worden, hun weerslag
zullen hebben op het aantal verzoekschriften waarin om toelating wordt verzocht.
Het zal duidelijk worden dat een schuldenaar in het minnelijk traject zijn
best moet hebben gedaan een regeling voor zijn schulden te treffen. Nu kan
het gebeuren dat gemeenten schuldenaren zonder (geslaagd) minnelijk traject
doorsturen naar de rechter om toegang tot de schuldsaneringsregeling te vragen
of dat schuldenaren zich tot de minnelijke schuldhulp wenden als het al te
laat is en het ontruimingsvonnis wegens huurschulden op punt van uitvoering
staat. Schuldenaren zijn in principe zelf verantwoordelijk voor het oplossen
van hun schuldsituatie. Wanneer een schuldenaar daartoe niet zelfstandig in
staat is, kan hij de hulp van de gemeente inroepen om een oplossing te vinden,
afhankelijk van de aard van de problematiek van de individuele schuldenaar.
De manier waarop de hulp geboden wordt is gemeentelijke autonomie.38. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wanneer de
Kamer voorstellen voor een meer omvattende modernisering van de Faillissementswet
tegemoet kan zien.Hierop is in het voorgaande reeds ingegaan naar aanleiding van eenzelfde
vraag van de leden van de VVD-fractie. Ik moge volstaan met daarnaar te verwijzen
(vraag 23).39. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de regering
staat tegenover de gedachte om het curateleregister en het schuldsaneringsregister
via het BKR bevraagbaar te maken.De Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch is al enige tijd in
gesprek met het BKR over de toegankelijkheid van Wsnp-gegevens bij deze organisatie.
De beschikbaarheid van Wsnp-gegevens bij BKR ligt voor de hand. Het curatele-register
past echter naar zijn aard minder goed bij het BKR, omdat plaatsing onder
curatele doorgaans niets te maken heeft met het hebben van schulden.
Hierboven is bij het antwoord op vraag 14 een uitgebreide uiteenzetting gegeven
over de activiteiten rond het beschikbaar maken van registers via het BKR.
Ik moge daarnaar verwijzen.40. De fractieleden van de ChristenUnie refereren aan de stelling
van de NVB dat het grootste deel van problematische schuldsituaties ontstaat
door veranderingen in de persoonlijke levenssfeer van de consument (echtscheiding,
werkloosheid, e.d.) en ná kredietacceptatie. De leden vragen of de
regering dat kan bevestigen en hoe deze opvatting zich verhoudt tot het standpunt
van de NVVK, dat problemen ontstaan doordat banken en kredietverstrekkers
te gemakkelijk geldbedragen lenen aan mensen met een laag inkomen.Uit onderzoek van J. Jansen, A. Kersten en H.J.J.M. Vermeulen,Problematische schulden: zicht op het onzichtbare, IVA,
januari 1999, blijkt dat problematische schulden zelden worden veroorzaakt
door één specifieke oorzaak. Veranderingen in de persoonlijke
levenssfeer, bijvoorbeeld verlies van baan of echtscheiding, kunnen aanleiding
zijn voor inkomstenvermindering of lastenverzwaring en daarmee voor financiële
spanningen. Het voorkomen en aanpakken van problematische schulden is even
complex als het ontstaan ervan. In de onlangs aan u toegezonden nota Het Rijk rond schulden (Kamerstukken
II 2005/06, 24 515, nr. 71) wordt de samenwerking en samenhang
omschreven van de vier bij de beperking van de schuldenproblematiek betrokken
ministeries, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Justitie, Economische Zaken
en Financiën.Het ministerie van Financiën neemt, door middel van het opnemen van
regels voor kredietaanbieders en kredietbemiddelaars in de Wet financiële
dienstverlening (Wfd), verschillende maatregelen ter voorkoming van overkreditering.
Met het oog op het voorkomen van overkreditering bevat de Wfd onder andere
gedragsregels ten aanzien van informatieverstrekking en de kredietwaardigheidtoets.
Zowel de informatieverstrekkingsplicht als de kredietwaardigheidtoets dragen
bij aan verantwoord krediet geven én nemen. Ook zijn door de Minister
van Financiën bij brief van 7 november jl. (Kamerstukken II 2005/06, 29 507, nr. 31) extra maatregelen aangekondigd
die tot doel hebben het acceptatiebeleid van kredietaanbieders aan te scherpen,
zodat de mate van kredietverstrekking, nog beter dan nu het geval is, wordt
afgestemd op de financiële draagkracht van de consument. Aan kwetsbare
consumenten zal door de Wfd en de aangekondigde extra maatregelen minder makkelijk
krediet kunnen worden verstrekt.41. De leden van de SGP-fractie vragen waarom schulden aan de overheid,
zoals schulden uit studiefinanciering, niet geregistreerd staan bij het BKR.
Zij vragen of de regering in het verleden niet heeft toegezegd deze registratie
te bevorderen en zo ja, wat thans de stand van zaken is bij de uitvoering
van dit voornemen.Zoals hierboven al is opgemerkt bij vraag 14 van de leden van de PvdA-fractie,
kan de registratie van schulden aan de overheid ook onderdeel uitmaken van
de schuldenregistratie, afhankelijk van het karakter van de schuld. De Minister
van Financiën zal in overleg met de betrokken overheidsinstellingen de
registratie van verschillende schulden aan de overheid bezien.42. De leden van de SGP-fractie vragen naar de mening van de regering
over de gedachte om het curateleregister en het schuldsaneringsregister via
het BKR bevraagbaar te maken.De Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch is al enige tijd in
gesprek met het BKR over de toegankelijkheid van Wsnp-gegevens bij deze organisatie.
De beschikbaarheid van Wsnp-gegevens bij BKR ligt voor de hand. Het curatele-register
past echter naar zijn aard minder goed bij het BKR, omdat plaatsing onder
curatele doorgaans niets te maken heeft met het hebben van schulden. Deze
vraag heb ik hierboven uitgebreider beantwoord bij vraag 14. Ik moge de leden
daarnaar verwijzen.2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel2.1. Eerste hoofddoelstelling, beheersing van het
toenemende beroep op de schuldsaneringsregeling43. De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is het minnelijke
en wettelijke traject beter op elkaar af te stemmen en daarbij zowel budgetbeheer
en budgetbegeleiding als schuldsanering te betrekken. Deze leden wijzen hierbij
ook op de eerste aanbeveling van de Raad van State die van gelijke strekking
is.Voor zover deze vraag betrekking heeft op afstemming, informatieoverdracht
en aansluiting tussen het minnelijk en wettelijk traject, verwijs ik hier
graag naar het antwoord op vraag 24.De wettelijke regeling van de schuldsanering vormt geen beletsel voor
een goede afstemming van eventueel aangewezen budgetbeheer of budgetbegeleiding
op de schuldsaneringsprocedure. Artikel 310 biedt een afzonderlijke wettelijke
grondslag voor budgetbeheer, waarbij de bewindvoerder op grond van een beschikking
van de rechter-commissaris bepaalde betalingen namens de schuldenaar verricht,
indien deze niet in staat is om essentiële lopende verplichtingen te
voldoen. De bewindvoerder dient hiervoor een afzonderlijke administratie te
voeren, nu het budgetbeheer betalingen betreft die buiten de boedel vallen.
Per individueel geval zal moeten worden afgewogen of de kosten van het relatief
zware instrument van budgetbeheer tijdens de schuldsanering gerechtvaardigd
zijn. Indien intensief aanvullend budgetbeheer noodzakelijk is om te voorkomen
dat nieuwe schulden ontstaan, roept dat de vraag op in hoeverre een eenmaal
verstrekte schone lei duurzaam zal zijn.44. De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat op grond van wetsvoorstel
27 244 energieleveranciers de levering van energie aan ondernemingen
niet kunnen staken vanwege schulden uit het verleden. Zij vragen of er een
parallel getrokken zou kunnen worden tussen dit wetsvoorstel en de Wsnp en
of deze regeling onder omstandigheden ook zou kunnen gelden voor particulieren.Wetsvoorstel 27 244 (inmiddels in werking getreden, Stb. 2004, 615
en 2005, 10) introduceert in de artikelen 37b en 237b de door de leden van
de CDA-fractie geschetste regeling die gelijk is aan hetgeen in artikel 304
reeds was neergelegd voor de schuldsaneringsregeling. Voor alle drie de procedures
in de Faillissementswet geldt nu dezelfde regeling.45. De leden van de CDA-fractie vragen een reactie op een voorstel
tot het verplichten van de rechter om op basis van artikel 285 de verplichte
opgave over een aangeboden schuldregeling te toetsen aan het criterium van
artikel 287a.Artikel 285 heeft betrekking op de informatie die verschaft moet worden
ter verkrijging van een uitspraak tot toepassing van de schuldsaneringsregeling.
Op grond van het eerste lid, onder h, moet informatie worden verstrekt over
een eerder aangeboden akkoord, over de reden waarom het ontwerp niet is aanvaard
en over de middelen waarmee, bij aanvaarding van de schuldregeling, bevrediging
van de schuldeisers zou kunnen plaatsvinden. Artikel 287a voorziet in een
specifieke regeling die de mogelijkheid biedt om de insolventierechter te
verzoeken weigerachtige schuldeisers te dwingen tot medewerking aan een vóór
de indiening van het verzoekschrift aangeboden schuldregeling. In deze laatstgenoemde
situatie zal het verzoek tot toelating tot de schuldsanering subsidiair zijn,
namelijk voor het geval dat de rechter het verzoek om een bevel tot instemming
met de aangeboden schuldregeling afwijst. Het zou veel overbodig werk opleveren,
indien de rechter in iedere zaak eerst zou moeten beoordelen of de weigerachtige
schuldeisers tot medewerking gedwongen zouden moeten worden. Uit de minnelijke
schuldregeling blijkt vaak al of de weigerachtige schuldeisers in hun recht
staan met hun weigering mee te werken aan een minnelijke regeling. De betrokken schuldhulpverleners kunnen daarom het beste beoordelen of een vordering
tot meewerking van schuldeisers kansrijk is. Een standaardbeoordeling door
de rechter zou betekenen dat de weigerachtige schuldeisers steeds gehoord
zouden moeten worden. Dit is voor alle betrokken partijen een zware belasting,
die niet opweegt tegen de mogelijke voordelen. Bovendien vergt een dergelijk
oordeel in ieder vonnis aparte motivering, wat een bijkomende belasting van
de rechterlijke macht zou vormen.46. De leden van de CDA-fractie vragen of ter versterking van het
minnelijke traject en ter ontlasting van de rechterlijke macht het moratorium
van de Wsnp niet beter neergelegd kan worden bij de schuldregelende instellingen
zoals de kredietbanken of daartoe aangewezen gecertificeerde instellingen.De Wsnp behoort een wettelijke uitzondering te blijven op het beginsel
dat iedere schuldeiser zijn vordering met alle middelen rechtens mag trachten
te verhalen op zijn schuldenaar. Een tot en met het minnelijk traject verlengd
moratorium zou op dat beginsel een te ver gaande inbreuk maken. De rechtsgevolgen
van toepassing van de Wsnp zijn bovendien zodanig ver strekkend, en de machtsmiddelen
van de bewindvoerder zijn zo ingrijpend, dat de kring van afwikkelaars goed
afgebakend moet zijn. Wanneer in het minnelijk traject een moratorium opgenomen
zou worden, zou dat in feite betekenen dat het wettelijke traject wordt verschoven
naar het minnelijk traject. Zo zou dan moeten worden vastgelegd wanneer er
sprake is van een minnelijke regeling waarvoor het moratorium zou kunnen gelden,
wat de voorwaarden zijn waaraan schuldenaar en schuldhulpverlening moeten
voldoen, wat de eventuele bevoegdheden zijn van de schuldeisers – zijn
bevoorrechte posities geldig, kunnen zij zich verzetten tegen de toepassing
van het moratorium e.d. –, hoe lang het moratorium mag duren, wat er
gebeurt met nieuwe schulden die de schuldenaar intussen maakt, of de schuldenaar
uit huis gezet mag worden wegens huurschulden. Een moratorium is alleen zinvol
als het deel uitmaakt van een met voldoende waarborgen omgeven en in de wet
neergelegde procedure.47. De leden van de CDA-fractie vragen waar schuldenaren terecht
kunnen die ten gevolge van de strengere toelatingseisen de toegang tot de
schuldsaneringsregeling zal worden geweigerd.Ik verwijs de leden naar het antwoord op de vragen 9 en 37, waar deze
kwestie eveneens aan de orde is.48. De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat er in het kader
van de wettelijke schuldsaneringsregeling gestreefd moet worden naar een integrale
oplossing, waarbij bijvoorbeeld psychosociale begeleiding en budgetbeheer
tijdens de schuldsaneringsperiode worden voortgezet. De kosten daarvan zouden
volgens deze leden ten laste van de boedel kunnen worden gebracht. Zij vragen
of de regering het hiermee eens is.Een van de toelatingsvoorwaarden voor een schuldenaar met psychosociale
problemen is dat er al enige tijd voldoende hulp of een vangnet dient te zijn.
Alcohol-, drugs- en gokverslaving dienen enige tijd onder controle te zijn.
Wanneer die hulp wordt voortgezet, is de rechter ervan verzekerd dat er tijdens
de schuldsaneringsregeling een stabiele situatie blijft bestaan. Toelating
wordt dan eerder overwogen. Het heeft niet mijn voorkeur om psychosociale
begeleiding te integreren in een wettelijke procedure. Dat is ook niet nodig.
Toelating tot een schuldsaneringsregeling is allerminst reden om die integrale
hulp stop te zetten. Ik verwijs verder naar het antwoord op vraag 9, waar
hierop uitgebreider wordt ingegaan.De kosten van psychosociale begeleiding en budgetbeheer ten laste van
de boedel brengen, gaat een stap te ver. De vaak toch al zeer beperkte boedel
dient te worden aangewend ten behoeve van de schuldeisers en van het bewindvoerderssalaris.
Het systeem van de wet gaat ervan uit dat het budgetbeheer niet standaard
plaatsvindt en bij afzonderlijke beschikking wordt opgelegd in incidentele
gevallen waar dat zinvol is.49. De leden van de CDA-fractie hebben begrepen dat het wetsvoorstel
ervan uitgaat dat tot het wettelijke traject alleen die personen in een problematische
schuldensituatie worden toegelaten die er «klaar voor zijn». Zij
vragen wat de regering daarmee precies bedoelt. Zij vragen voorts op basis
van welke criteria rechters dit gaan toetsen.De verklaring als omschreven in het eerste lid van artikel 288 moet voor
de rechter voldoende aannemelijk maken dat de schuldenaar «klaar is»
voor toelating tot de schuldsaneringsregeling. De criteria zijn volgens het
eerste lid dat voldoende aannemelijk is dat de schuldenaar niet zal kunnen
voortgaan met het betalen van zijn schulden, dat hij te goeder trouw is ten
aanzien van het ontstaan en voortbestaan van de schulden en dat hij de uit
de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen naar behoren zal
naleven en zich zal inspannen zoveel mogelijk baten voor de boedel te verwerven.
Dit zijn dezelfde criteria die nu al in de wet staan of daaruit voortvloeien.
Dat iets voldoende aannemelijk is, is een kwestie van beoordeling waarmee
de rechter bekend is en dat is geen intuïtieve toetsing. Zij is ook de
grond voor toetsing in kort geding. Een schuldenaar «is er klaar voor»
als er een gerede kans aanwezig is dat hij de regeling met succes zal doorlopen –
dat wil zeggen dat de verwachting gerechtvaardigd is dat de schuldenaar zich
aan zijn verplichtingen zal kunnen en willen houden – en dat niet de
vrees bestaat dat hij na afloop van de schuldsanering binnen afzienbare tijd
opnieuw in een uitzichtloze schuldensituatie terecht zal komen. Dat betekent
dat hij zich bewust moet zijn van de oorzaken van het ontstaan en onbetaald
laten van zijn schulden. Het opstellen van de verklaring kan leiden tot grotere
betrokkenheid van de schuldenaren bij de schuldsaneringsregeling en besef
van de consequenties van de regeling. Op grond van de verklaring van artikel
288 en op grond van de omstandigheden van het concrete geval zal moeten worden
beoordeeld of daarvan sprake is. Daarnaast biedt het nieuwe derde lid van
artikel 288 de rechter de mogelijkheid om de schuldenaar op de zitting vragen
te stellen teneinde nadere toelichting te krijgen op zijn verklaring.50. De leden van de CDA-fractie vragen waar mensen die er «niet
klaar voor zijn» terecht kunnen voor hulp, ondersteuning en begeleiding.Wanneer een schuldenaar niet «klaar» wordt geacht voor de
Wsnp, bijvoorbeeld doordat hij een verslaving heeft, dan zal hij daar volgens
de bedoelingen van het wetsvoorstel eerst iets aan moeten doen. Hij zal dan
hulp kunnen zoeken in een adequaat zorgtraject. In het antwoord op vraag 9
ben ik daar uitgebreid op ingegaan. Ik verwijs de leden graag naar dat antwoord.51. De leden van de CDA-fractie vragen de regering te verduidelijken
hoe aangetoond moet worden dat de schuldenaar te goeder trouw was. Zij verwijzen
daarbij naar het advies van de Raad van State en het commentaar van de Nederlandse
Orde van Advocaten. Zij vragen om een uiteenzetting van vergelijkbare bepalingen
en jurisprudentie.Door middel van de artikel 288-verklaring krijgt de schuldenaar de gelegenheid
voldoende aannemelijk te maken dat hij gereed is voor de schuldsaneringsregeling.
In het onderdeel van die verklaring dat betrekking heeft op zijn goede trouw
kan hij verklaren hoe de schulden zijn ontstaan. De goede trouw van artikel
288 is immers een gedragsmaatstaf. Van goede trouw is in ieder geval geen
sprake wanneer de schuldenaar schulden heeft die voortvloeien uit onherroepelijke
strafrechtelijke veroordelingen of sociale zekerheids- en belastingfraudes.
Van goede trouw is in ieder geval wel sprake indien de schuldenaar door echtscheiding
is achtergebleven met de helft van de schulden die door de ex-echtgenoot zijn
gemaakt. Daartussen ligt een breed gebied. Volgens de Hoge Raad zal de rechter
alle relevante omstandigheden die betrekking hebben op het gedrag van de schuldenaar
in verband met het ontstaan of onbetaald laten van schulden, in zijn oordeel
mogen betrekken. Voor het ontbreken van goede trouw bij de schuldenaar is
volgens de Hoge Raad niet noodzakelijk dat deze desbewust schulden heeft laten
ontstaan of onbetaald heeft gelaten. De rechter hoeft zich daarbij
niet te beperken tot financiële oorzaken die rechtstreeks tot de schuldenlast
hebben geleid. Ook met andere gedragingen kan de schuldenaar zijn financiële
belangen en die van zijn crediteuren op het spel zetten (Hoge Raad 10 januari
2003, NJ 2003, 195). De artikel 288-verklaring
kan een belangrijke rol spelen bij de beoordeling door de rechter van de vraag
of sprake is van relevante omstandigheden van het geval. Bij de invulling
van de goedetrouwtoets spelen een rol de aard en de omvang van de vorderingen,
het tijdstip waarop de schulden zijn ontstaan, de mate waarin de schuldenaar
een verwijt gemaakt kan worden dat de schulden zijn ontstaan en/of onbetaald
gelaten, het gedrag van de schuldenaar voor wat betreft zijn inspanningen
de schulden te voldoen of acties zijnerzijds om verhaal door de schuldeisers
juist te frustreren en dergelijke (Kamerstukken II 1993/94,
nr. 6, p. 20, Hoge Raad 12 mei 2000, NJ
2000, 567 en Hoge Raad 26 januari 2001, NJ
2001, 78). Ik wil ook wijzen op de per 1 oktober 2005 in werking getreden
Recofa-richtlijnen voor schuldsaneringen, opgesteld door het landelijk overleg
van rechters-commissarissen in faillissementen in overleg met de Raad voor
Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch (27 mei 2005). Hierin staat een
groot aantal situaties opgesomd, gedestilleerd uit de rechterlijke praktijk
van de afgelopen jaren, waarin aannemelijk kan zijn dat de schuldenaar niet
te goeder trouw is geweest (zie paragraaf 4 van de richtlijnen). Hiervan
kan sprake zijn indien:– schulden zijn aangegaan terwijl er gelet op het inkomen en/of
vermogen van de verzoeker(s) redelijkerwijs geen uitzicht bestond op aflossing
daarvan;– recent nieuwe schulden zijn aangegaan van substantiële aard;– sprake is van recente schulden die voortvloeien uit een verslaving
aan bijvoorbeeld gokken, alcohol en/of drugs;– wegens fraude ten onrechte genoten uitkeringen worden teruggevorderd
en nog geen vijf jaar zijn verstreken na ontdekking van de fraude;– sprake is van schulden uit misdrijf of overtreding, waaronder
met name zijn te noemen schulden wegens door de rechter opgelegde boetes,
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en schulden wegens door de
rechter vastgestelde schadevergoedingsplicht aan slachtoffers van misdrijven
en nog geen vijf jaar zijn verstreken na ontdekking van het misdrijf. Onder
omstandigheden kan een langere termijn in acht genomen worden, met name als
het schadevergoeding aan slachtoffers van delicten of onrechtmatig handelen
betreft;– transacties voor een substantieel bedrag en/of meerdere recente
transacties;– verzoeker een eigen onderneming (eenmanszaak) heeft gevoerd en
(nagenoeg) geen boekhouding is bijgehouden;– er vorderingen van de Belastingdienst en/of Bedrijfsvereniging
zijn die betrekking hebben op een opgelegde boete.De schuldenaar zal dus in zijn artikel 288-verklaring feiten en omstandigheden
kunnen aandragen die voldoende aannemelijk maken dat geen of onvoldoende sprake
is geweest van bovenstaande situaties en dat er dus sprake is van goede trouw.Hoewel het begrip goede trouw wel elders in wetgeving voorkomt, heeft
het daar niet een vergelijkbaar karakter van een gedragsmaatstaf omtrent de
verschoonbaarheid van bepaalde omstandigheden (i.c. schulden).52. De leden van de PvdA-fractie merken op dat uit de evaluatie en
ook uit de adviezen blijkt dat er versterking nodig is van het «stok
achter de deur»-principe. Deze leden vragen een uitvoerige opsomming
van de aanbevelingen voor de versterking van het minnelijk traject uit de
evaluatie en uit het advies van de commissie Schone Lei II. Vervolgens vragen
deze leden per element aan te geven hoe en waar dat kan worden uitgevoerd
en wat de kosten zijn die samenhangen met de versterking van deze taak.Een volledig overzicht van alle toezeggingen die zijn gedaan naar aanleiding
van de evaluatie, is gegeven in het antwoord op vraag 56. Ik moge de leden
van de PvdA-fractie daarnaar verwijzen. Daarnaast vragen deze leden naar de
aanbevelingen van de commissie Schone Lei II ter verbetering van het minnelijk
traject. Uitgangspunt bij het advies van de Commissie Schone Lei II is dat
een minnelijk traject in alle gevallen de voorkeur geniet. Het wettelijke
traject is daarbij de zogenaamde stok-achter-de-deur. Er wordt wel betoogd
dat om deze doelstelling te bereiken, naast de maatregelen van de sector en
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, een wettelijk kader
voor de gemeentelijke schuldhulpverlening de minnelijke regeling zou kunnen
versterken. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is van mening
dat een dergelijk wettelijk kader niet past in het huidige kabinetsbeleid.
Daarnaast is de vraag of nieuwe regelgeving per definitie de oplossing is
voor efficiëntere schuldhulpverlening. Er bestaat immers al een wettelijke
schuldsaneringsprocedure. Zie ook het antwoord op vraag 46 hierboven, waarin
is aangegeven dat het wettelijk regelen van het minnelijk traject neerkomt
op een tweede Wet schuldsanering. De Commissie insolventierecht zal binnenkort
advies uitbrengen over de herziening van de Faillissementswet en zij zal zich
ook buigen over de verhouding tussen minnelijk en wettelijk traject. Het kabinet
is er voorstander van om dat advies af te wachten.53. De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel mensen thans niet
in aanmerking komen voor een wettelijk traject, als een gedwongen schuldregeling
geen uitkomst biedt voor bepaalde doelgroepen zoals dak- en thuislozen en
jongeren. Weet de regering ook om welke groepen mensen het hier gaat, zo vragen
deze leden.In de statistieken valt niet bij te houden hoeveel mensen om uiteenlopende
redenen niet in aanmerking komen voor een wettelijk traject van schuldsanering.
Onder het huidige recht wordt slechts sporadisch getracht om via een kort
geding een schuldeiser te dwingen om akkoord te gaan met een schikkingsaanbod.
In het thans voorliggende wetsvoorstel wordt dat type geschil voortaan aan
de faillissementsrechter voorgelegd, die vertrouwd is met de berechting van
betalingsgeschillen en kan het worden gekoppeld aan een schuldsaneringsverzoek.
Deze regeling zal uitkomst kunnen bieden onafhankelijk van de vraag tot welke
doelgroep de verzoeker behoort, zolang maar sprake is van een – alle
omstandigheden in aanmerking genomen – onredelijke weigering van de
schuldeiser om in te stemmen met het gedane aanbod. Zo zal iedereen die zich
in een problematische schuldensituatie bevindt en tevergeefs schikkingsonderhandelingen
heeft gevoerd met zijn schuldeisers en een verzoek om een gedwongen schuldregeling
indient bij de rechtbank, objectief moeten kunnen aantonen – dus ongeacht
de vraag of men jongere of bejaard is of bovenmodaal verdient of dak- en thuisloos
is – dat hetgeen als betalingsvoorstel werd gedaan ook daadwerkelijk
het maximum haalbare is. Ook zal iedereen die de rechter wil overtuigen dat
een bevel tot instemming met het onderhandse akkoord de beste oplossing is,
er goed aan doen om – met het oog op het arrest van de Hoge Raad van
12 augustus 2005, RvdW 2005, 92, TvS 2005-6, nr. 219 – uiteen te zetten met welke
waarborgen de nakoming van een dergelijk akkoord is omkleed. De rechter maakt
immers een belangenafweging. Wil de vordering kans van slagen hebben, dan
zullen de schuldeisers derhalve moeten kunnen rekenen op betaling van hetgeen
in de gedwongen schuldregeling vervat is. Dit alles staat los van doelgroepen
en categorieën schuldenaren.54. De leden van de PvdA-fractie willen verder weten of de regering
verwacht dat met de invoering van de gedwongen schuldregeling een groot deel
van de mensen dat nu geweigerd wordt voor het wettelijke traject,
in de nieuwe situatie wel binnen het minnelijke traject bediend zal worden.
Welk doel stelt de regering zichzelf hierbij?De gedwongen schuldregeling beoogt soelaas te bieden in die gevallen waarin
het doorlopen van de gehele schuldsaneringsprocedure een onnodige juridisering
zou zijn, omdat die procedure uitsluitend noodzakelijk zou zijn omdat een
schuldeiser zich op kennelijk onredelijke wijze verzet tegen een akkoord waarmee
de overige schuldeisers wel willen instemmen. Dat is dan ook het doel dat
het kabinet zich stelt. Het gaat om schuldenaren waarvan het nooit de bedoeling
is geweest dat ze in de wettelijke regeling terecht zouden komen, omdat ze
in het minnelijke traject geholpen kunnen worden. Of dat zal gelden voor een
groot deel van de mensen dat nu geweigerd wordt voor het wettelijk traject,
zal moeten worden afgewacht.55. De leden van de PvdA-fractie vragen op basis van welke criteria
de rechter een gedwongen schuldenregeling kan afwijzen.Op grond van artikel 287a, vijfde lid, wijst de rechtbank het verzoek
tot gedwongen medewerking aan een schuldregeling toe indien de schuldeiser
in redelijkheid niet tot weigering van zijn instemming daarmee heeft kunnen
komen. Daarbij wordt in aanmerking genomen de onevenredigheid tussen het belang
dat hij heeft bij weigering en de belangen van de schuldenaar of de overige
schuldeisers, die door deze weigering worden geschaad. In de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel (p. 18) is een groot aantal omstandigheden aangegeven
dat een rol kan spelen bij deze belangenafweging en dat is gebaseerd op bestaande
jurisprudentie. Wordt aan het in artikel 287a, vijfde lid, geformuleerde criterium
niet voldaan, dan wijst de rechter het verzoek tot gedwongen medewerking af.56. De leden van de PvdA-fractie vragen een volledige lijst van gedane
toezeggingen aan de Kamer bij de evaluatie met daarbij een toelichting op
welke wijze deze toezeggingen zijn nagekomen.Op basis van de aanbevelingen van de evaluatie van de Wsnp uit 2002 is
een aantal maatregelen genomen. Hieronder treft u schematische de uitwerking
daarvan aan. Aanbevelingen WODC evaluatie WsnpToezeggingResultaat1Verbetering stok-achter-de-deur-werking Berekening vrij te laten bedrag in
beide trajecten parallel laten lopen.  Uniforme berekening vrij te laten bedrag is
gerealiseerd medio 2001  Schuldeisers moeten kunnen vertrouwen op kwaliteit minnelijke organisaties
en meer uniformiteit in werkwijze.• Ontwikkeling schuldeisersplatform door NVVK • Uitwerken
kwaliteitsmodel door LPISHV• Pilotproject
benchmark schuldhulpverlening• Bevorderen
infrastructuur voor minnelijk traject voor ondernemers • Het
rijk zal stimulerende en faciliterende rol vervullen bij gemeentelijke schuldhulpverlening• Schuldeisersplatform
is opgericht in 2003 • Het
LPISHV heeft verschillende katernen uitgegeven voor uitvoeringsorganisaties
en gemeenten• Handreiking
Integrale schuldhulpverlening in 2004• Nieuwe
NVVK Gedragscode schuldregelingen in 2004• Gemeenten
faciliteren via subsidie Innovatieprogramma Werk en Bijstand en AvT  Dwangakkoord in minnelijk trajectDwangakkoordOpgenomen in huidige wetswijziging
Wsnp Moratorium in minnelijk trajectGeenAfgeraden want weinig verschil met
civiel kort geding. Daarnaast komt er dwangakkoord. Vrijwillige opschorting
van de executie Voorlichting door schuldhulpverleners aan schuldeisers over gevolgen WsnpRaad voor Rechtsbijstand informatiemateriaal
in voorbereidingRaad v Rechtsbijstand
heeft gezorgd voor voorlichtingsmateriaal. 2Streven naar duurzame oplossing: – Inventariseren
in minnelijk traject oorzaken schulden.– Bewindvoerders
en hulpverleners elkaar informeren over problemen met schuldenaar – Loket
integrale schuldhulpverlening – Integrale aanpak afstemmen met
LPISV – Signaleringsfunctie in Wsnp kan beter • Verkenning uitbreiding schuldenregistratie • Aanpak
schulden bij jongeren • In opleidingstraject
bewindvoerder aandacht voor belang van contact tussen bewindvoerder en schuldhulpverlener.• Bijeenkomst
begin 2006 over aansluiting tussen minnelijk en wettelijk traject. • Verkenning
certificering gemeentelijke schuldhulpverlening • 4 jaarlijkse
Jongerencampagnes • Referentiemodel
schuldhulpverlening aanscherpen • Projectsubsidie
Nibud3Verbetering voorwerk Duidelijke beschrijving waarom minnelijk traject is mislukt  
Schuldenaren beter voorlichten over gevolgen Wsnp.   Wachttijden minnelijke
traject aanpakken   Goede inventarisatie financiële situatie  
Gemeentelijke verklaring beter en vollediger invullen • Referentiemodel Schuldhulpverlening
wordt aangeboden aan lokale uitvoeringsorganisaties • Raad
v Rechtsbijstand beziet hoe informatievoorziening verbeterd kan worden • Eventueel
bestuurlijke afspraken maken met gemeenten om wachttijden te verkorten. • Speerpunt
aanpak schulden is preventie • Verbetering
285-modelverklaring • Referentiemodel Schuldhulpverlening ontwikkeld • Raad
v Rechtsbijstand verzorgt voorlichtingsmateriaal en informatievoorziening• Communicatiemodel
schuldhulpverlening • Begin
2004 aangepaste 285-verklaring in gebruik genomen• Handreiking
Integrale Schuldhulpverlening4Verbetering instrumenten Wsnp – Saneringsplan te zwaar middel – Bezien
of appeltermijnen bekort kunnen worden – Helderheid
over: * Uithuiszettingen tijdens Wsnp * Wettelijke
status schuldenaar bij overlijden * Positie schuldenaar
die uit regeling wil * CJIB-boetes * Strafrechtelijke vorderingenWetswijziging Niet overgenomen in wetsvoorstel zijn: – rechter-commissaris
aan schuldenaar aanwijzingen laten geven – bekorting
van de appeltermijnen. De redenen zijn in het algemeen deel MvT, par. 13 aangegeven. De
overige aanbevelingen zijn in het wetsvoorstel overgenomen.5Organisatie Automatiseringssysteem effectiever gebruiken   Vraag en aanbod
van bewindvoerders beter afstemmenRaad v Rechts bijstand inventariseert of software verbeterd kan worden en
neemt stimulerende maatregelen Niet nodig, Raad zijn geen vraag- en aanbodproblemen
bekendEen van de aandachtspunten op
de bijeenkomst begin 2006 over aansluiting tussen minnelijk en wettelijk traject.  Over
laten aan marktwerking6Positie schuldeisers Schriftelijk informeren van rechtbanken door schuldeisers.
Schuldeisers laten weten van Wsnp-aanvraag en informatiemateriaal.Wetswijziging Geen behoefte aan informatie
door schuldeisers. Wettelijke regeling tot informeren van schuldeisers wordt
onderzocht.Geen wettelijke plicht tot
informeren van schuldeisers voorgesteld (zie MvT, algemeen deel, par. 13). 7Ondernemers Infrastructuur voor ondernemers verbeteren Justitie, EZ en SZW financieren eenmalig driejarig project schuldhulpverlening
(ex-) ondernemers  Kwaliteit uitvoering Bbz vergrotenPilot Friesland loopt op dit moment 8Aanbevelingen monitoring
en nader onderzoek • Nieuwe evaluatie Wsnp
op langere termijn• Overwegingen,
keuzen en ervaringen schuldenaren en schuldeisers • Uitval • Gemeentelijke
inspanningen • Uniforme registratie minnelijke
traject • Landelijke
registratie Wsnp• Evaluatie
onderzoek Wsnp 2007 • Onderzoek naar ervaringscijfers  • Onderzoek
uitvallers • Pilot Benchmark   • Centraal
geregeld in Landelijk Register Schuldsaneringen • Pilot Benchmark schuldhulpverlening
onder gemeenten v.a. 2002 • Monitor Wsnp in
2005 • Onderzoek uitvallers verschenen als
katern Integrale schuldhulpverlening in 2002 • Vooronderzoek
Crediteuren onderzoek door Platform schuldeisers in 2003• Resultaten
crediteurenonderzoek verwacht in 200557. De leden van de PvdA-fractie vragen om handhaving van de imperatieve
en facultatieve afwijzingsgronden zoals deze in het huidige artikel 288 staan.
Zij zijn van mening dat de voorgestelde accentverschuiving van facultatieve
naar imperatieve afwijzingsgronden zal leiden tot verstarring van het toelatingsbeleid
en tot het uitsluiten van schuldenaren die op basis van een afweging
van de omstandigheden van het geval en de redelijkheid en billijkheid wel
tot de schuldsaneringsregeling zouden moeten worden toegelaten.Op het discretionaire karakter van veel van de afwijzingsgronden van het
huidige artikel 288 is kritiek geuit. Bij de beoordeling van een schuldsaneringsverzoek,
waarbij geen tegenspraak wordt gevoerd, heeft de rechter juist behoefte aan «hard
and fast rules», zeker nu het niet gaat om een procedure die slechts
incidenteel voorkomt. De omzetting van discretionaire naar imperatieve weigeringsgronden
is in dit wetsvoorstel opgenomen teneinde de toenemende instroom en de daaraan
gekoppelde stijgende werklast van de rechter te beperken. Imperatieve afwijzingsgronden
vragen immers geen afweging en verlichten de motiveringsplicht van de rechter.
Handhaving van de huidige structuur van artikel 288 staat haaks op de hiervoor
beschreven uitgangspunten van het wetsvoorstel en zou betekenen dat er geen
einde komt aan de huidige praktijk dat er meer schuldenaren in de schuldsaneringsregeling
komen dan aangewezen is en dat de regeling onvoldoende als een laatste redmiddel
werkt. De angst dat schuldenaren buiten de schuldsaneringsregeling zullen
blijven die er wel in thuis zouden horen, is ongegrond. Er zitten nu teveel
schuldenaren in de regeling die problemen van vooral psychosociale aard hebben
waarvoor de regeling geen oplossing biedt. Pas als genoemde problemen via
andere, meer geëigende, wegen worden aangepakt, is een verzoek tot toelating
tot de schuldsaneringsregeling zinvol en kan deze regeling iets voor deze
categorie schuldenaren betekenen. De imperatieve weigeringsgronden zijn daarom
ook bedoeld om de regeling terug te brengen naar haar oorspronkelijke bedoelingen
en te herformuleren tot een efficiënte regeling, waarmee diegenen die
buiten hun schuld in grote financiële problemen zijn gekomen, op een
doeltreffende wijze worden geholpen.58. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering zich niets
aantrekt van de afwijzing door nagenoeg alle belanghebbende organisaties en
adviesorganen, inclusief de Raad van State, van de in artikel 288 opgenomen
drempel. De leden vragen een volledig overzicht van argumenten.Zowel de Raad van State als de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,
de Raad voor de Rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten, het Landelijk
Platform Integrale Schuldhulpverlening en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
onderschrijven de strekking van het wetsvoorstel. De Nederlandse Vereniging
van Banken en de Vereniging van Financieringsondernemingen in Nederland ondersteunen
in hun gezamenlijke reactie met zoveel woorden de verzwaring van de afwijzingsgronden.
De rode draad die door de kritiek loopt, heeft betrekking op de gevolgen van de zwaardere toelatingseisen voor schuldenaren. De critici
zijn van mening dat tegelijk met dit wetsvoorstel voorstellen gelanceerd hadden
moeten worden om het minnelijk traject wezenlijk uit te breiden, teneinde
diegenen die krachtens de nieuwe regels geweigerd zullen worden, te kunnen
opvangen. Ik zal hierna allereerst ingaan op de stelling dat de regering zich
niets zou aantrekken van de kritiek op de gevolgen van de ophoging van de
drempel. Daarna zal ik de argumenten op een rij zetten die hebben geleid tot
het besluit dat het noodzakelijk is de drempel voor toelating tot de schuldsaneringsregeling
te verhogen.Het wetsvoorstel is meer dan het enkele ophogen van een drempel. Er staan
ook maatregelen tegenover die de regeling voor iedereen – niet alleen
voor de rechter, maar ook voor de bewindvoerder en de schuldenaar –
werkbaarder moeten maken en maatregelen die positieve gevolgen hebben voor
het minnelijke traject. Zoals ook is aangegeven in het nader rapport bij het
advies van de Raad van State bij dit wetsvoorstel (Kamerstukken
II 2004/05, 29 942, nr. 4, pag. 2), beoogt het wetsvoorstel
de verhoudingen tussen het minnelijk en wettelijk traject terug te brengen
tot wat van het begin af aan met de wet bedoeld was. Doordat het minnelijk
traject nauwelijks door wetgeving wordt beheerst, zijn de daarop gerichte wettelijke maatregelen in dit wetsvoorstel inderdaad in aantal beperkt,
maar inhoudelijk wel substantieel (zie hierna). De herziening van de Wsnp
probeert vooral juridische oplossingen aan te dragen voor de problemen rond
de wettelijke regeling. Deze zijn op een kortere termijn te realiseren dan
een algehele herziening van het systeem van minnelijke en wettelijke schuldhulpverlening.
Een bredere herziening van de schuldsaneringsregeling wordt door de Commissie
insolventierecht meegenomen in haar advies over een algehele herziening van
de Faillissementswet. Bovendien ligt het voortouw in het minnelijk traject
bij de gemeenten.Dat wil echter niet zeggen dat het een wordt gedaan en het ander wordt
gelaten. Er is en wordt intussen wel degelijk gewerkt aan versterking van
het minnelijke traject en wel op vier wijzen. Ten eerste wordt het minnelijk
traject juridisch versterkt in het onderhavige wetsvoorstel, voor zover dat
mogelijk is binnen het kader van de Wet schuldsanering. Juist door het verhogen
van de drempel van de wettelijke schuldsaneringsregeling is gepoogd het minnelijk
traject te versterken. Een serieuze selectie bij de aanvraag, hetzij op basis
van de goede trouw in artikel 288, hetzij op basis van de formele voorwaarden
van artikel 285 onderstreept het primaat en het gewicht van het minnelijke
traject. Een te milde (formele dan wel morele) toelatingstoets door de rechter
in het kader van de schuldsaneringsregeling zou geen prikkel vormen om in
het minnelijk traject tot het uiterste te gaan, dat wil zeggen om alle noodzakelijke
informatie te vergaren en om uitputtend te onderzoeken of tussen schuldeisers
en schuldenaar een minnelijke schikking kan worden getroffen. Daarnaast is
de gedwongen schuldregeling van artikel 287a een belangrijk onderdeel van
het wetsvoorstel dat dient ter versterking van het minnelijke traject en ter
ondersteuning van de lokale schuldhulp met een aanvullend rechtsmiddel. Verwacht
wordt dat het effect van deze regeling zich niet beperkt tot gevallen waarin
daadwerkelijk sprake is van een onredelijke weigering van medewerking aan
een schikking, maar dat er tevens sprake zal zijn van een preventieve werking.Ten tweede is inmiddels de nota Het rijk rond schulden bij u ingediend over een integrale beleidsmatige aanpak van de schuldenproblematiek
door de gezamenlijke betrokken ministeries (Kamerstukken
II, 2005/06, 24 515, nr. 71). Deze nota schetst een samenhangend
beeld van de betrokkenheid van de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Justitie, Financiën en Economische Zaken bij de nu eenmaal complexe schuldenproblematiek.
Door het ministerie van Justitie en de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
is daarnaast de eerste versie van een jaarlijkse monitor ontwikkeld. Deze
monitor genereert de nodige cijfermatige informatie over het wettelijk traject
op basis waarvan beleid – ook op het gebied van het minnelijk traject –
kan worden gemaakt.Ten derde wordt er door de betrokkenen in het veld gewerkt aan verbeteringen
in het minnelijk traject. De Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet hanteert
sinds 1 januari 2004 bij de schuldenregeling het zogenoemde 120-dagenmodel,
waarmee voor schuldeisers inzichtelijker wordt welke procedurele stappen in
het minnelijk traject ondernomen worden. Bedoeling is dat hierdoor het vertrouwen
van schuldeisers in het minnelijk traject en dientengevolge de bereidheid
om een minnelijke regeling te treffen, toenemen. Het Landelijk Platform Integrale
Schuldhulpverlening heeft in samenwerking met Divosa en de VNG een Handreiking integrale schuldhulpverlening ontwikkeld.
Deze bevat een elftal normen voor een goede schuldhulpverlening, als toetsingskader
voor gemeenten en andere uitvoerende instanties in het minnelijk traject.
Ten overvloede verwijs ik ten slotte naar al hetgeen ook in deze nota wordt
opgemerkt naar aanleiding van vragen van leden van uw Kamer over de integrale
aanpak (zie met name vraag 9).Ten slotte is voor de speciale groep in de maatschappelijke opvang een
Plan van aanpak Maatschappelijke Opvang gelanceerd, waarin ook een instrument
zit voor een verbeterde aanpak van schuldhulpverlening aan deze
doelgroep, de «Modelaanpak schuldhulpverlening en schuldsanering».
Ik verwijs verder naar het antwoord op vraag 72, die meer informatie geeft
over dit plan.Wat betreft de vraag wat de argumenten zijn om de drempel voor toelating
tot de schuldsaneringsregeling te verhogen, zij hier opgemerkt dat de problemen
die zich voordoen bij de uitvoering van de wettelijke regeling, beperking
van de toestroom tot de regeling rechtvaardigen, ondanks alle bezwaren die
tegen de gevolgen ervan zijn geuit. Voor een verzwaring zijn door de regering
de volgende argumenten aangevoerd. Zowel uit de evaluatie van de Wsnp (N.
Jungmann, E. Niemeijer en M.J. ter Voert, Van schuld naar
schone lei. Evaluatie Wet Schuldsanering natuurlijke personen, WODC-rapport
nr. 190, bij brief van 30 mei 2001 naar de Tweede Kamer gezonden), als
uit het onderzoek van Huls en Schellekens (N.J.H. Huls en V.M. Schellekens, Je ziet de gaten in hun handen. De eerste ervaringen van rechtbanken
en gerechtshoven met de toepassing van de Wet schuldsanering natuurlijke personen, Utrecht 2001) kwamen al signalen naar voren die enerzijds wezen
op een grote toeloop tot de regeling van schuldenaren voor wie de regeling
gezien hun psychosociale of andersoortige problemen in wezen onvoldoende perspectief
biedt en ten tweede op overbelasting van de rechterlijke macht met taken waarop
zij niet goed berekend is. Beide problemen werden in de loop van de daarop
volgende drie jaren steeds nijpender. De uitvoering van de regeling blijkt
vooral bewerkelijker dan was voorzien. De goede uitvoering en het maatschappelijk
draagvlak voor de wet dreigen met verder stijgende aantallen schuldsaneringsverzoeken
in gevaar te komen. Het omzetten van schulden in een niet-afdwingbare, natuurlijke
verbintenis vormt een niet-onbelangrijke inbreuk op de rechten van de schuldeisers.
Daar mag tegenover staan dat dit maatschappelijk rendement heeft in de vorm
van ex-schuldenaren die een nieuwe kans krijgen volwaardig deel te nemen aan
de maatschappij. Schuldenaren voor wie de regeling geen oplossing biedt voor
hun bredere problematiek, hinderen de uitvoerbaarheid van de regeling, mede
gezien de omstandigheid dat zij een meer dan gemiddeld beroep doen op de bewindvoerder
en rechter-commissaris. Een van de andere oorzaken van de hoge werkdruk voor
de rechterlijke macht is de zware motiveringseis die de Hoge Raad stelt aan
afwijzende vonnissen. Dat leidde tot de roep om duidelijke en imperatieve
weigeringsgronden en meer informatie voor de rechter om zijn vonnis te kunnen
motiveren.Verder was het nodig de stok achter de deur te versterken. Schuldeisers
weigeren vaak medewerking aan de minnelijke regeling in de veronderstelling
dat de schuldenaar in de wettelijke schuldsaneringsregeling onder beter toezicht
en strengere regels staat en zo meer van zijn schulden zal kunnen afbetalen.
Wanneer de toegang tot de schuldsanering wordt beperkt, wordt naar verwachting
het stok-achter-de-deur-effect richting schuldeisers versterkt.Ten slotte wijs ik nog op het antwoord op vraag 111, waarin ook wordt
ingegaan op de kritiek van belangenorganisaties op de vermeende inflexibiliteit
van de regeling ten gevolge van de strengere toelatingsvoorwaarden.59. De leden van de PvdA-fractie vragen om een precieze inventarisatie
van de instrumenten die de regering voor ogen staan om het minnelijke traject
te versterken, waarbij ook de maatregelen worden meegenomen om de andere overheden
te dwingen aan een minnelijk traject mee te werken.Het minnelijk traject wordt in dit wetsvoorstel versterkt door enerzijds
de toelating tot de Wsnp te verscherpen, zodat de medewerking van de schuldenaar
en de schuldeisers aan het minnelijk traject wordt gestimuleerd. Het minnelijk
traject is daarmee minder vrijblijvend geworden en schuldhulpverleners zullen
naar verwachting gemotiveerdere cliënten krijgen. Anderzijds beoogt het
dwangakkoord te voorkomen dat schuldeisers zonder goede redenen kunnen weigeren
mee te werken aan een minnelijke regeling. Indien na invoering
van de wet kansrijke zaken worden geselecteerd voor rechterlijke toetsing,
dat wil zeggen zaken waarin een schuldeiser zich inderdaad aantoonbaar kennelijk
onredelijk heeft opgesteld in zijn weigering van een aangeboden akkoord, dan
zal van die bepaling een serieuze precedentwerking kunnen uitgaan. Het is
aan de rechter om te bepalen welke schuldeisers in welke gevallen gedwongen
kunnen worden tot medewerking. Daarbij zijn niet bij voorbaat categorieën
schuldeisers, zoals overheden, uitgesloten, noch is er voor bepaalde categorieën
schuldeisers een bijzondere regeling opgenomen. Daarnaast is in de WWB bepaald
dat gemeenten de vrijheid hebben om in een gemeentelijke verordening op te
nemen dat zij kunnen afzien van gedeeltelijke terugvordering op ten onrechte
genoten uitkeringen. Hiermee kunnen ook gemeenten meewerken aan een minnelijke
schuldregeling.Het minnelijke traject is verder versterkt door de vernieuwde gedragscode
schuldregeling die het proces en de rechten en plichten van de schuldenaar
eenduidig beschrijft. Daarnaast is de afgelopen jaren veel gedaan om de kwaliteit
van de integrale schuldhulpverlening te verbeteren, door middel van een referentiemodel
en een kwaliteitsmodel en de ontwikkeling van de Handreiking
integrale schuldhulpverlening. Deze handreiking wordt door partijen
in het veld breed uitgedragen. Verder worden gemeenten gefaciliteerd door
middel van het innovatieprogramma WWB om innovatieve projecten uit te voeren
die onder andere het minnelijk traject kunnen versterken.60. De leden van de PvdA-fractie vragen of een slot op de deur naar
het wettelijke traject wel werkt als voor het minnelijke traject niet eerst
een uitbreiding van bevoegdheden en instrumenten gerealiseerd wordt.Allereerst zij opgemerkt dat er geen slot op de deur naar het wettelijk
traject wordt gedaan: de regeling wordt teruggebracht naar die schuldenaren
waarvoor ze oorspronkelijk bedoeld was en voor wie de regeling een oplossing
is voor hun financiële problemen. Ten tweede wordt het minnelijk traject
wel versterkt door dit wetsvoorstel en door een aantal andere maatregelen,
die in het antwoord op de vorige vraag zijn opgesomd. Ik moge de leden daarnaar
verwijzen.61. De aan het woord zijnde leden vragen of de regering van mening
is dat de inzet van de gemeenten of de NVVK in het minnelijk traject onvoldoende
is of dat de regering zich heeft gerealiseerd dat de financiering van de inspanning
van de gemeenten of de NVVK onvoldoende is.De meeste gemeenten bieden schuldhulpverlening aan hun burgers vanuit
hun zorgplicht. Er zijn geen concrete aanwijzingen – bijvoorbeeld van
schuldeiserszijde – dat in het algemeen de inzet van gemeenten of de
NVVK op het terrein van de schuldhulpverlening onvoldoende zou zijn. Overigens
kan het wel voorkomen dat gemeenten op grond van hun beleidsautonomie kiezen
voor bepaalde vormen van (schuld)hulpverlening, zoals het zelfhulppakket van
het Nibud. Dat betekent echter niet dat de kwaliteit te wensen overlaat. De
kracht van de integrale schuldhulpverlening is dat, afhankelijk van de lokale
situatie en individuele omstandigheden, op maat toegesneden hulp geboden kan
worden. De gemeenten beschikken daartoe over voldoende middelen beschikken.
De inzet van gemeenten op het gebied van schuldhulpverlening valt onder hun
autonomie. Zij maken de keuze hoeveel geld uit de eigen middelen besteed wordt
aan de schuldhulpverlening. Nu de Wsnp zal gaan werken zoals het oorspronkelijk
is bedoeld, worden gemeenten geprikkeld om deze bevoegdheden en instrumenten
in te zetten om schuldeisers en schuldenaren in het minnelijk traject tot
overeenstemming te laten komen. Zie voor verdere informatie over de financiële
middelen van de gemeenten het antwoord op vraag 120.62. De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel mensen er jaarlijks
gebruik maken van aanspraak op een krediet bij een gemeentelijke kredietbank,
hoeveel mensen aanspraak willen maken op een lening bij een gemeentelijke
kredietbank maar afgewezen worden omdat zij niet voldoen aan de gestelde voorwaarden,
en zij vragen of cijfers kunnen worden weergegeven voor de afgelopen vijf
jaar.Navraag leert dat hierover geen statistieken worden bijgehouden door de
gemeentelijke kredietbanken, noch door het CBS. Naar aanleiding van een steekproef
onder negen gemeentelijke kredietbanken heeft de NVVK wel enkele cijfers kunnen
leveren. Uit deze steekproef blijkt dat in 2000 27 743 kredieten bij
deze negen gemeentelijke kredietbanken zijn aangevraagd, waarvan 9 908
aanvragen zijn afgewezen. In 2004 zijn 17 793 kredieten aangevraagd,
waarvan 9 120 aanvragen zijn afgewezen. De redenen van afwijzing zijn
niet gemeld bij deze steekproef.63. Genoemde leden stellen verder de vraag of de grens van het sociaal
krediet kan worden verruimd.Met betrekking tot de grens van 130% van het bruto minimumloon
ben ik van mening dat de groep mensen die geen commercieel krediet kan verkrijgen
afgedekt is. Daarnaast bestaat er een aanvulling op deze grens. Ook mensen
met een hoger inkomen (meer dan 130% van het bruto minimuminkomen),
die als gevolg van een achterstandsmelding van het Bureau Kredietregistratie
niet of niet op redelijke voorwaarden terecht kunnen bij reguliere banken,
kunnen aanspraak maken op een krediet bij een gemeentelijke kredietbank wanneer
er sprake is van een borgstelling door de overheid of een overheidsinstantie,
de kredietnemer een leeftijd van 65 jaar of ouder heeft, de kredietnemer een
tijdelijke verblijfsvergunning heeft, of de kredietnemer beschikt over een
schriftelijke afwijzing van een gelijke kredietaanvraag bij een financiële
instelling met een vergunning op grond van de Wet op het consumentenkrediet.Daarnaast is in het systeem van de Wet Fido afgesproken dat de gemeentelijke
kredietbanken enkel een publieke taak zullen vervullen. In overleg met de
NVVK en de VNG is het begrip publieke taak gedefinieerd en uit dit overleg
kwam naar voren dat commerciële kredietverlening niet valt onder de publieke
taak. Gemeentelijke kredietbanken hebben voor het opgeven van deze commerciële
activiteiten een financiële compensatie gekregen. Deze taakafbakening
staat los van de vraag of sprake zou zijn van oneerlijke concurrentie tussen
gemeentelijke kredietbanken en commerciële kredietverstrekkers.Het is overigens onvoldoende om bij de beantwoording van de vraag of sprake
is van oneerlijke concurrentie, uitsluitend naar de hoogte van de rentetarieven
te kijken. Een verschil in uitgangspositie blijft bestaan in vergelijking
met de aanbieders van commercieel krediet, te weten commerciële banken
en financieringsmaatschappijen. Commerciële banken staan onder prudentieel
toezicht van De Nederlandsche Bank en hebben daardoor te maken met kostprijsverhogende
solvabiliteitseisen. Financieringsmaatschappijen hebben eveneens te maken
met een kostennadeel, omdat zij hun geld moeten aantrekken bij professionele
marktpartijen die een adequate vergoeding willen voor het risico dat ze lopen.
Per saldo hebben gemeentelijke kredietbanken die of gebruik maken van garanties
van de gemeenten dan wel onderdeel zijn van een gemeente te maken met een
kostenvoordeel. Daarbij moet worden opgemerkt dat ten tijde van het afstoten
van de commerciële tak van de gemeentelijke kredietbanken de inkomensgrens
al was opgerekt van 100% naar 130% van het bruto minimumloon,
waardoor het nu al vaker voorkomt dat een persoon die past in de criteria
van het sociaal krediet ervoor kiest om toch een commercieel krediet af te
sluiten. Het nog verder oprekken van de grens van 130% van het bruto
minimumloon is derhalve niet gewenst.64. De leden van de PvdA-fractie vragen of de groep schuldenaren
die wegens psychosociale of andersoortige problemen onvoldoende perspectief
vindt in de schuldsaneringsregeling bedoeld wordt met het werk dat eigenlijk
niet voor de rechterlijke macht bedoeld is.Schuldenaren die om welke reden dan ook niet in de Wsnp thuis horen, vormen
inderdaad soms een extra werklast voor de rechterlijke macht, maar
ook voor de bewindvoerders. Daarnaast wordt de werklast voor de rechterlijke
macht ook veroorzaakt door de bewerkelijkheid van de regeling in haar geheel.65. Deze leden stellen verder dat uit de wetsevaluatie blijkt dat
slechts 9% van de schuldsaneringsverzoeken wordt afgewezen. Zij vragen
hoe zich dat verhoudt tot de groep schuldenaren met psychosociale of andersoortige
problemen en tot de rechterlijke taken.Uit dossieronderzoek van in totaal tachtig zaken bij zes rechtbanken ten
behoeve van de wetsevaluatie bleek in 2000–2001 dat 9% van de
aanvragen werd afgewezen, dat er grote verschillen bestonden tussen die zes
rechtbanken (tussen de 3% en 23%) en dat derhalve niet duidelijk
was in hoeverre dit cijfer een afspiegeling was van het landelijke beeld (Van schuld naar schone lei, WODC nr. 190, p. 80 en 99).
De beperkte steekproef van vijf jaar geleden zegt weinig over de Wsnp van
vandaag. Uit een steekproef bij vijf rechtbanken in het kader van de Monitor
Wsnp (p. 21) blijkt dat het afwijzingspercentage 11,6% bedraagt en
varieert tussen de 4% en 14%. Dit onderstreept dat het toelatingsbeleid
sindsdien niet milder is geworden. Het beleid is daarnaast per 1 oktober
2005 gewijzigd onder invloed van de rechterlijke Wsnp-richtlijnen en uiteraard
ook onder invloed van de rechtspraak van de gerechtshoven en de Hoge Raad.Het percentage afgewezen schuldsaneringsverzoeken zegt echter weinig over
de groep schuldenaren met psychosociale of andersoortige problemen. Voor de
afgewezenen geldt dat er duidelijke redenen bestonden om hen af te wijzen,
die goed gemotiveerd konden worden. Het bestaan van psychosociale problemen
is geen criterium voor afwijzing. In de huidige wet worden schuldenaren afgewezen
indien er gegronde vrees bestaat dat de schuldenaar zijn uit de schuldsaneringsregeling
voortvloeiende verplichtingen niet naar behoren zal nakomen. In het wetsvoorstel
zal de schuldenaar aannemelijk moeten maken dat hij die verplichtingen naar
behoren zal nakomen. In dit verband kan het bestaan van psychosociale problemen
een van de redenen zijn voor de rechter om tot de conclusie te komen dat de
schuldenaar niet klaar is voor de schuldsaneringsregeling, omdat hij de uit
de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen niet zal kunnen nakomen
(artikel 288, eerste lid, onder c).66. De leden van de PvdA-fractie vragen voor wie de Wsnp volgens
de regering bedoeld is.De Wsnp is bedoeld voor de schuldenaar die buiten zijn schuld in een problematische
schuldensituatie terecht is gekomen en voor wie de schuldsaneringsregeling
een oplossing voor zijn financiële problemen kan betekenen. Zijn schulden
zijn te goeder trouw ontstaan of onbetaald gelaten. Hij heeft oprecht maar
tevergeefs geprobeerd met zijn schuldeisers tot een vergelijk te komen. Hij
is een schuldenaar van wie verwacht kan worden dat hij zal voldoen aan de
verplichtingen die uit de schuldsaneringsregeling voortvloeien. Wanneer hij
problemen heeft die van psychosociale aard zijn, kan hij worden toegelaten
mits deze problemen geen barrière dreigen te vormen voor een succesvolle
afronding van de schuldsaneringsregeling of er in de tussentijd afdoend begeleiding
voor deze problemen zal zijn.67. De leden van de PvdA-fractie vragen verduidelijking over de doelgroep
die de regering uit de Wsnp wil weren. Gaat dat om mensen met een licht verstandelijke
handicap die schulden hebben opgebouwd omdat zij soms niet goed zijn in budgetteren,
keuzes maken en plannen en extra begeleiding nodig hebben? Gaat het om mensen
die analfabeet zijn die schulden hebben en soms niet zo goed zijn in brieven
schrijven of in het plannen van bestedingen en daarom intensieve begeleiding
nodig hebben? Gaat het om mensen met psychische problemen met schulden die
daarom soms moeite hebben om zich aan afspraken te houden en intensieve begeleiding
nodig hebben? Gaat het om mensen die een verleden hebben van schulden en een
gat in hun hand en intensieve hulp nodig hebben om te leren om
te gaan met geld en met een heel klein budget? Gaat het om werklozen of arbeidsongeschikten
met schulden die moeite hebben om perspectief te zien en daarom intensieve
begeleiding en budgetbegeleiding nodig hebben? Welke andere mensen heeft de
regering voor ogen als zijn zegt hen te willen weren uit de Wsnp, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie.Van het door de leden van de PvdA-fractie gesuggereerde automatisme is
geenszins sprake en de suggestie dat het voorstel van wet al deze schuldenaren
zou willen weren, berust dan ook niet op een juiste voorstelling van zaken.
Personen uit alle genoemde categorieën kunnen in beginsel worden toegelaten
tot de wettelijke schuldsaneringsregeling, mits zij bereid en in staat zijn
om zich te houden aan de verplichtingen die de wet stelt als voorwaarde voor
het bereiken van de schone lei. Dat betekent dat ook een analfabeet die problematische
schulden heeft en niet zo goed is in het schrijven (en lezen) van brieven
of in het plannen van bestedingen kan worden toegelaten tot de regeling, zolang
er een minnelijk traject is afgelegd en hij van goede wil is, zolang de schulden
te goeder trouw zijn ontstaan, en zolang hij zich inspant ten behoeve van
de schuldeisers. Als voor deze persoon een intensieve begeleiding noodzakelijk
is om het traject tot een succes te maken, staat de wet daaraan niet in de
weg, en maakt dat integendeel de kans op toelating juist aanmerkelijk groter.
In feite volgt het wetsvoorstel op dit punt de jurisprudentie die is verwoord
in richtlijn 4c en 4d van de Recofa-richtlijnen voor schuldsaneringen. Daar
is bepaald dat bij de beoordeling van het schuldsaneringsverzoek zowel bij
personen met psychische problemen als bij personen met verslavingsproblemen
gekeken wordt naar de periode gedurende welke de problemen onder controle
zijn en naar de vraag of er voldoende deskundige hulpverlening voorhanden
is.68. De leden van de PvdA-fractie merken op dat in het wetsvoorstel
wordt gesteld dat mensen met psychosociale problematiek of andere problemen
niet thuis horen in de wettelijke schuldsanering. Deze leden vragen welke
oplossing de regering bedacht heeft voor deze mensen en zij willen weten of
deze mensen nooit een schuldsanering krijgen.Zoals ook in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven, laat het wetsvoorstel
in beginsel ook schuldenaren met psychosociale problemen toe tot de Wsnp,
mits de schuldenaar «er klaar voor is» en door hem aandacht is
geschonken aan het oplossen van het achterliggende probleem van de schuldsituatie.
De huidige praktijk bij de toelatingszittingen wijst reeds uit dat rechters
een duidelijke behoefte hebben aan indicaties dat die andersoortige problemen
liefst enige tijd onder controle zijn en dat aldus een redelijk stabiele leefsituatie
is ontstaan die de kans op een succesvolle schuldsanering verhoogt. Als er
geen enkele indicatie is dat een schuldsanering gezien het niet milde regime
kansrijk is bij de betreffende schuldenaar, dan zal de toelating geweigerd
worden. Dat kunnen inderdaad personen zijn met ernstige psychosociale problemen
of verslavingsproblemen. Deze personen zullen daarom eerst hulp kunnen vragen
bij de daartoe bestaande deskundige gemeentelijke hulporganisaties. Niemand
wordt bij voorbaat voor de rest van zijn leven uitgesloten van toelating tot
de schuldsaneringsregeling. Zie verder het antwoord op vraag 9.69. De aan het woord zijnde leden vragen of hier sprake kan zijn
van discriminatie.Er is geen sprake van discriminatie. De schuldsaneringsregeling is een
belangrijke uitzondering op de regel dat eenieder met zijn hele vermogen instaat
voor zijn schulden. Het verkrijgen van een schone lei is daarom niet iets
waarop eenieder op ieder gewenst moment aanspraak kan maken. Voor een dergelijke
uitzondering mogen eisen gesteld worden aan degene die in aanmerking wenst
te komen voor de schone lei. En een uitzondering is enkel gerechtvaardigd
indien dat maatschappelijk gezien winst oplevert, in de vorm van een persoon
die zonder schulden weer volop kan deelnemen aan het maatschappelijk
verkeer en zich economisch kan ontplooien zonder dat schuldeisers hem blijven
achtervolgen. Wanneer echter al bij de beoordeling van het verzoek tot toelating
tot de schuldsaneringsregeling duidelijk is dat deze persoon na schuldenvrij
te zijn, opnieuw in zijn oude uitgavenpatroon zal vervallen, omdat de oorzaken
die daaraan ten grondslag liggen niet zijn opgelost, dan wegen de maatschappelijke
baten niet op tegen de kosten. Dit rechtvaardigt een grondige selectie aan
de poort van de Wsnp.70. De leden van de PvdA-fractie hebben uit de evaluatie niet opgemaakt
dat mensen met psychosociale problemen een knelpunt zijn in de Wsnp. Zij kunnen
zich voorstellen dat deze schuldenaren extra hulp nodig hebben bij het op
orde brengen van hun financiële boekhouding. Blijkbaar zijn advocaten/bewindvoerders
lang niet altijd vaardig in het goed begeleiden van deze problematiek. De
leden vragen of het dan niet de wereld op zijn kop is om deze schuldenaren
van de schuldsaneringsregeling uit te sluiten. Zou er niet een breder instrumentarium
worden ingezet van budgetbegeleiding, budgetbeheer, bewindvoering en mentorschap?De nu voorgestelde toegangsregeling is geschreven vanuit het idee dat
de wettelijke schuldsaneringsregeling geen panacee is voor allerlei onderliggende
psychische en sociale problemen, die oorzaak zijn van de individuele schuldenproblematiek.
De schuldsaneringsregeling blijft eerst en vooral een juridische sanerings-
en liquidatieprocedure. De rechter en bewindvoerder zijn ook niet toegerust
om allerlei andere problemen dan de problematische schuld zelf op te lossen.
Als men al een oplossing wil zoeken langs juridische weg, dan zal in sommige
gevallen de weg van het meerderjarigenbewind meer voor de hand liggen. Dit
beschermingsbewind van artikel 1:431 Burgerlijk Wetboek kan door de kantonrechter
worden ingesteld indien de betrokkene tijdelijk of duurzaam niet in staat
is ten volle zijn vermogensrechtelijke belangen zelf waar te nemen. Het verdient
hoe dan ook de voorkeur dat eerst die onderliggende oorzaken worden aangepakt,
alvorens de symptomen te bestrijden met een schuldsaneringsprocedure. Voor
een uitgebreide behandeling van de vraag naar integratie van psychosociale
en financiële begeleiding in de schuldsaneringsregeling, verwijs ik naar
mijn antwoord op vraag 9.71. De leden van de PvdA-fractie vragen of het niet denkbaar zou
zijn om de bewindvoerder dienstverleningspakketten te laten inkopen om een
breder hulpverleningsinstrumentarium te kunnen bereiken.Bij inwerkingtreding van de Wsnp is ervan uitgegaan dat de wettelijke
schuldsanering een aanvulling zou vormen op het concept van de integrale schuldhulpverlening.
Dit concept houdt grofweg in dat naast de financieel-technische oplossing
(schuldregeling of -sanering) ook wordt gewerkt aan de oorzaken van schulden.
Concreet zou dat erop neerkomen dat na de aanmelding van een problematische
schuldensituatie bij de gemeentelijke schuldhulpverlening diverse begeleidingstrajecten
zouden kunnen starten, zoals schuldbemiddeling, budgetbegeleiding, psychosociale
hulp, reïntegratie in de arbeidsmarkt. Voor deze begeleidingsvormen zou
gebruik kunnen worden gemaakt van de reguliere voorzieningen via de gebruikelijke
instanties (maatschappelijk werk, zorginstellingen, etc.). Pas als een minnelijke
schuldregeling niet tot een akkoord leidt, zou een Wsnp-traject kunnen worden
gestart. Voor de overige vormen van begeleiding zou dat geen verschil mogen
uitmaken. Het ingaan van het wettelijke traject zou niet moeten betekenendat
andere hulptrajecten, waar relevant, worden beëindigd of niet worden
gestart. Uiteindelijk zou deze benadering de kans op een duurzame schone lei
substantieel vergroten.Het inkopen van dienstenpakketten kan daarin voorzien. Het is echter niet
de bedoeling dat het de bewindvoerder is die dergelijke pakketten moet kunnen
inkopen. Hij is primair verantwoordelijk voor het beheer van de boedel en
niet voor gedragsverandering van de schuldenaar. Bovendien zou het van toepassing
zijn van de Wsnp hierbij helemaal geen invloed moeten hebben. De gemeenten
pakken schuldhulpverlening op vanuit hun algemene zorgplicht
voor hun burgers. De Wsnp staat daaraan niet in de weg, en zoals hierboven
in het antwoord bij vraag 68 heb aangegeven, is het in het voordeel van de
schuldenaar die een toelatingsverzoek doet, wanneer hij zijn psychosociale
problemen onder controle heeft, al dan niet met begeleiding, zodat een stabiele
leefsituatie is ontstaan, die de kans op een succesvolle afronding van de
schuldsaneringsregeling vergroot.72. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering overwogen
heeft om de begeleiding van mensen met complexe problematiek uit te besteden
aan meer deskundige organisaties.De begeleiding van mensen met complexe problematiek valt onder de gemeentelijke
verantwoordelijkheid. Het kabinet laat het in principe dan ook over aan gemeenten
hoe zij die hulpverlening organiseren.Maar signalen vanuit de praktijk dat
juist voor de groepen met een complexe problematiek een effectieve aanpak
nog niet altijd voorhanden is, zijn voor het kabinet aanleiding geweest de
direct betrokken bestuurders op landelijk en lokaal niveau bij elkaar te brengen.
Het gezamenlijke antwoord van het kabinet en de vier grote steden (G4) op
de centrale vraag hoe te komen tot een meer effectieve aanpak van de problemen
van de doelgroepen van maatschappelijke opvang, is neergelegd in het Plan
van aanpak Maatschappelijke Opvang. Dit plan is op 7 februari 2006 (Kamerstukken II 2005/06, 29 325, nr. 8) naar de Tweede
Kamer gezonden. In het plan zijn dertien instrumenten ontwikkeld, waaronder
een verbeterde aanpak van schuldhulpverlening aan deze doelgroep door middel
van het instrument «Modelaanpak schuldhulpverlening en schuldsanering».
Belangrijk onderdeel van dit instrument is op maat gesneden begeleiding door
hulpverleners met kennis van de doelgroep. Voor verdere informatie verwijs
ik u naar dit plan van aanpak.73. De leden van de PvdA-fractie vragen of het wettelijke traject
gecombineerd kan worden met het leerproces van budgetbeheer en soms blijvende
bewindvoering en begeleiding.Voor de belanghebbende met een WWB-uitkering over wie de gemeente oordeelt
dat hij niet zonder hulp in staat is tot een verantwoorde besteding van zijn
bestaansmiddelen, kan de gemeente noodzakelijke betalingen in naam van belanghebbende
verrichten of besluiten de uitkering in natura te verstekken. Daarnaast bestaat
het instrument van beschermingsbewind, daar waar de oorzaak van het ontstaan
van problematische schulden gelegen is in de persoon zelf. Voor andere gevallen
kunnen andere vormen van zorg geboden worden. Gemeenten kunnen afhankelijk
van de lokale omstandigheden en op lokaal niveau de noodzakelijke hulpverlening
bieden. Deze instrumenten staan echter los van de Wsnp. Tijdens de Wsnp biedt
artikel 310 een mogelijkheid om tot budgetbeheer van het vrij te laten bedrag
over te gaan. In de praktijk tot dusverre is daarvan slechts terughoudend
gebruik gemaakt. Het wordt door de beschikking van de rechter-commissaris
een aanvullende taak van de bewindvoerder of van een specifiek deskundige
budgetbeheer-instelling, die op een of andere wijze zal moeten worden gefinancierd.
Uit de recente Wsnp-richtlijnen van Recofa volgt dat kritisch gekeken wordt
naar de kosten en de betrouwbaarheid van de in te schakelen instelling.74. De leden van de PvdA- en de VVD-fractie vragen of het niet effectiever
zou zijn om het financiële traject en het begeleidings- en hulpverleningstraject
samen te brengen in de Wsnp. De leden van de PvdA-fractie vragen – nu
in beginsel iedereen een kans moet worden geboden op schuldsanering –
welke instrumenten nodig zijn om de doelgroep van «lastige mensen»
wel tot de Wsnp toe te laten en een goede kans op een succesvolle afloop te
geven.Uitgangspunt is van het begin af aan geweest dat de integrale schuldhulpverlening
plaats zou vinden in het minnelijk traject, dat daarop ook het beste is toegerust.
Het heeft niet mijn voorkeur om psychosociale begeleiding formeel
te integreren in, dat wil zeggen een formeel onderdeel te maken van, een wettelijk
procedure. Dat is ook niet nodig. Het feit dat een schuldenaar wordt toegelaten
tot de schuldsaneringsregeling betekent allerminst dat er aanleiding hoeft
te zijn om die integrale schuldhulp – bijvoorbeeld de psychosociale
begeleiding – stop te zetten. Integendeel, juist de omstandigheid dat
iemand die andersoortige begeleiding krijgt van een specifiek deskundige instantie
(en ook in de nabije toekomst zal blijven krijgen) zal voor een rechter aanleiding
zijn om de schuldenaar toe te laten omdat de rechter dan ervan kan uitgaan
dat tijdens de schuldsanering de leefsituatie van de schuldenaar stabiel zal
blijven. Omgekeerd zal het wegvallen van integrale schuldhulp zodra de schuldsaneringsprocedure
een aanvang neemt, niet bevorderlijk zijn voor toelating van schuldenaren
met onderliggende psychosociale problematiek. Zie hierover ook het antwoord
op vraag 71.75. De leden van de VVD-fractie verwoorden geluiden uit de advocatuur
dat schuldeisers van het schuldsaneringsverzoek in kennis zouden moeten worden
gesteld teneinde hun visie daarop te kunnen geven. Deze leden stellen dat
dit voor veel werk binnen de advocatuur zorgt. Zij vragen de regering aan
te geven hoe de belasting voor de advocatuur eruit ziet en welke knelpunten
nog naar voren komen en hoe deze verholpen kunnen worden.In het wetsvoorstel is de door de leden van de VVD-fractie weergegeven
kennisgeving niet opgenomen. De kennisgeving was wel eerder opgenomen als
wetgevingsvoornemen in de brief van 27 februari 2002 (Kamerstukken II 2001/02, 28 258, nr. 1). Er is van afgezien
deze regeling op te nemen, allereerst om de praktische reden dat er geen geschikte
functionaris is die deze kennisgeving zou kunnen verspreiden: er is op het
moment waarop het verzoekschrift wordt ingediend nog geen bewindvoerder en
in het minnelijk traject is er ook niemand die verplicht kan worden om deze
kennisgeving te verrichten. Ten tweede ben ik geen voorstander van een dergelijke
verzwaring van de procedure. Het wetsvoorstel beoogt juist de schuldsaneringsregeling
zoveel mogelijk te vereenvoudigen en de werkbelasting te verminderen voor
alle betrokkenen. Uitgangspunt is immers dat er een poging tot een minnelijke
regeling aan het verzoekschrift vooraf is gegaan. In dat voortraject worden
alle bekende schuldeisers betrokken. Daarin zal dan een akkoord zijn aangeboden
en inzicht zijn ontstaan in de achtergrond van de schulden. De modelverklaring
van artikel 285 biedt volop mogelijkheden om de rechtbank uitvoerig te informeren
over de situatie, waarna het de rechtbank vrijstaat om schuldeisers ter gelegenheid
van het verzoek te horen of om stukken die door een schuldeiser aan de rechtbank
zijn gestuurd reeds in dit stadium in het geding te betrekken (aldus HR 25 februari
2000, NJ 2000, 310). Dit is derhalve een keuze voor de rechter: een hoorplicht
zou eerder bewerkstelligen dat het minnelijk traject aan kracht inboet dan
dat een versterkend effect optreedt: schuldeisers zullen dan geneigd zijn
hun kruit droog te houden tot het moment van horen op het schuldsaneringsverzoek.
Bovendien zijn er ook na toepassing van de schuldsaneringsregeling voldoende
gelegenheden voor schuldeisers om hun visie kenbaar te maken.Met betrekking tot de vraag over de werkbelasting van de advocatuur valt
niet in te zien welke – ongewenste – gevolgen voor de werklast
zouden kunnen optreden. Aangezien advocaten bij de behandeling van het verzoekschrift
tot toepassing van de schuldsaneringsregeling niet worden betrokken, kan ook
geen sprake zijn van een toename van werk.76. Volgens de leden van de SP-fractie leidt het voorstel van de
regering om een strengere selectie aan de poort te maken ertoe, dat minder
mensen toegang krijgen tot de wettelijke regeling, terwijl die er wel bij
gebaat zouden zijn. De criteria daarvoor zijn onduidelijk, aldus deze leden. De leden van de SP-fractie stellen voor om, in plaats daarvan, voldoende
begeleiding te geven aan mensen die in de minnelijke regeling zitten en om
de kwaliteit van de uitvoering sterk te verbeteren. Deze leden vragen of de
regering ervoor zorgen kan dat de maatregelen de zwakkeren in de samenleving
ontzien om grotere maatschappelijke problemen te voorkomen.Voor een uitgebreide behandeling van de vraag naar een integrale aanpak
van de schuldenproblematiek, verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 9.77. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering
aan de hand van cijfers kan aantonen dat gemeenten ondanks de bezuinigingen
op de bijzondere bijstand over voldoende middelen beschikken om te kunnen
investeren in schuldhulpverlening.De gemeenten beschikken over voldoende mogelijkheden om op adequate wijze
invulling te blijven geven aan de gemeentelijke (integrale) schuldhulpverlening.
In het antwoord op vraag 120 wordt een en ander nader toegelicht, ik moge
daarnaar verwijzen.78. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke consequenties
de regering verbindt aan de constatering van de subcommissie Schone Lei II,
dat de vrijblijvendheid voor gemeenten hoe zij hun schuldhulp inrichten een
belemmering vormt voor een goed functionerend traject.De inrichting van de schuldhulpverlening valt onder de gemeentelijke autonomie.
Gemeenten leveren maatwerkoplossingen van lokale vraagstukken over schuldhulpverlening
en hechten aan deze situatie. Ik verwijs de leden van de aan het woord zijnde
fractie ook graag naar het antwoord op vraag 104 hieronder, waarin nader wordt
ingegaan op de (on)mogelijkheid om het minnelijke traject met meer wettelijke
waarborgen te omgeven.79. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering
kan garanderen dat de genoemde maatregelen ertoe zullen leiden dat het minnelijke
traject aanzienlijk wordt versterkt en dat in een aanzienlijk groter aantal
gevallen een minnelijke regeling zal zijn te treffen.Het valt te verwachten dat wanneer het voor schuldeisers duidelijker zal
worden dat de kans op toelating tot de schuldsaneringsregeling kleiner is
geworden door de strengere toelatingseisen en zij zelf bovendien gedwongen
kunnen worden tot medewerking aan een minnelijke schuldregeling, hiervan een
positieve invloed zal uitgaan op de slagingskansen in het minnelijk traject.
Het minnelijk traject zal daarmee minder vrijblijvend worden en schuldhulpverleners
zullen naar verwachting beter gemotiveerde cliënten krijgen. Daarnaast
is in de nota Het Rijk rond schulden aangegeven
welke andere niet-wettelijke maatregelen zijn genomen om het minnelijk traject
te versterken. Zo wordt er gewerkt aan verbetering van de kwaliteit van de
integrale schuldhulpverlening, waardoor ook hopelijk de schuldeisers meer
vertrouwen in dat traject krijgen. Deze maatregelen zullen bij elkaar opgeteld
bijdragen aan versterking van het minnelijk traject.80. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering
op de hoogte is van de praktijk dat de hand wordt gelicht met gelijkberechtiging
van de schuldeisers in de «voorfase», voorafgaand aan de schuldregeling.
Schuldeisers, zoals woningbouwverenigingen, openbaarnutsbedrijven en het Centraal
Justitieel Incasso Bureau zouden voorrang krijgen. Deze leden vragen als dat
zo is, wat daartegen wordt gedaan.De huidige Gedragscode schuldregeling van de NVVK geeft de kaders aan
waarin een minnelijke schuldregeling plaats moet vinden. Deze gedragscode
is van toepassing op alle leden van de NVVK. Het schuldregelingstraject bestaat
uit twee fasen. Fase 1 is de periode waarin alle zaken op orde worden gebracht
om zo de daadwerkelijke schuldregeling voor te bereiden. Deze fase komt overeen
met de door de ChristenUnie genoemde «voorfase». Fase 2 is het
werkelijke schuldregelingstraject. Op basis van de gedragscode
van de NVVK dient de gelijkberechtiging plaats te vinden tijdens het schuldregelingstraject.
Vanwege de wens onder schuldeisers dat hier ook in fase 1 streng de hand aan
moet worden gehouden, is de NVVK op dit moment bezig een interne gedragslijn
op te stellen waarin nogmaals aangegeven wordt hoe in beide fasen met alle
schuldeisers moet worden omgegaan. Daarnaast kent de Gedragscode schuldregeling
ook een klachtenprocedure over de uitvoering van de schuldregeling. Niet voorkomen
kan echter worden dat de schuldenaar zelf of een derde namens de schuldenaar
en buiten de schuldregelende instelling om, een vordering van bepaalde schuldeisers
zou kunnen voldoen.81. De leden van de ChristenUnie vragen wat de regering vindt van
de suggestie om schulden bij het CJIB te laten herleven na afsluiting van
zowel een minnelijke als een wettelijke regeling.Het minnelijke traject wordt niet beheerst door wetgeving en kent dus
ook geen bepaling als artikel 358, zodat het niet mogelijk is om schulden
na afloop van dat traject te doen herleven. In het minnelijk traject wordt
soms een schikking getroffen en er zijn geen redenen om in die contractuele
afspraak in te grijpen. Voor zover er geen schikking wordt getroffen en schuldenaren
met schulden uit een strafrechtelijke veroordeling die ouder is dan vijf jaar
worden toegelaten tot de wettelijke regeling, vallen zij na afloop niet onder
de schone lei voor zover het gaat om schulden zoals omschreven in het voorgestelde
vierde lid van artikel 358. Ze vallen dus niet onder de schone lei. Voor zover
de aan het woord zijnde leden willen bepleiten dat de strafrechtelijke boetes
de regeling voor studieschulden zouden dienen te volgen, zou ik willen adviseren
dit punt te laten rusten om af te wachten wat het advies van de Commissie
insolventierecht hieromtrent brengt.82. De aan het woord zijnde leden informeren naar het actuele slagingspercentage
in het minnelijke traject. Is daarin een stijgende tendens te zien de afgelopen
jaren? Welke verwachtingen heeft de regering t.a.v. het slagingspercentage
in het minnelijke traject na inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel?Uit de cijfers van de NVVK (Rapport Schuldregelingen 1999–2003 en
de Kerncijfers 2004 uit het Jaarverslag 2004) komt naar voren dat het aantal
verzoeken om een schuldregeling is toegenomen en dat het aantal geslaagde
schuldregelingen afneemt sinds de invoering van de Wsnp van 37,3 %
in 1998 naar 9 à 12% in 2004. Graag verwijs ik ook naar de onlangs
aan uw Kamer toegezonden nota Het Rijk rond schulden,
waarin hierop is ingegaan.Te verwachten valt dat met de komst van het dwangakkoord schuldeisers
niet bij voorbaat en op onredelijke gronden hun medewerking aan het minnelijke
traject zullen onthouden. Door deze wetswijziging en door de overige genomen
maatregelen ter versterking van het minnelijk traject verwacht ik dat de slagingskans
voor het minnelijk traject zal toenemen.83. De leden van de ChristenUnie vragen of inzicht kan worden gegeven
in de slagingspercentages in het wettelijke traject.Bij de beantwoording van deze vraag wordt ervan uitgegaan dat een geslaagde
schuldsanering inhoudt dat de schuldenaar via een gerechtelijk akkoord of
na toekenning van de schone lei schuldenvrij is geworden. Volgens de recent
aan de Kamer aangeboden Monitor Wsnp (p. 34) is van alle zaken die in 2001
of eerder zijn gestart 71% geëindigd in een schone lei en 5%
met de homologatie van een akkoord. Ik acht dit een belangrijk gegeven, dat
over de jaren zal moeten worden gevolgd voor een meer definitief oordeel over
de werking van de Wsnp. Want uiteindelijk zal ook de duurzaamheid van de schone
lei moeten worden meegewogen bij het effect van de wet. Hierover zullen in
het kader van de periodieke Monitor Wsnp gegevens worden verzameld.84. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of altijd onomstotelijk
kan worden aangetoond dat er sprake is van onwil bij schuldeisers om mee te werken aan een minnelijke regeling. Zij vragen of onwil in
bepaalde situaties niet is gegrond op goede redenen, zoals het ontbreken van
voldoende waarborgen en controle-instrumenten in het minnelijk traject.Het wetsvoorstel bevat een criterium op grond waarvan de rechter oordeelt
over de gedwongen medewerking. Het gaat daarbij niet om het vaststellen van
de onwil maar om de vraag of de schuldeiser in redelijkheid niet tot weigering
van instemming met de schuldregeling had kunnen komen, in aanmerking genomen
de onevenredigheid tussen het belang dat hij heeft bij uitoefening van de
bevoegdheid tot weigering en het belang van de schuldenaar dat door die weigering
is geschaad. In de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel (p.18) wordt
een aantal omstandigheden opgesomd die bij deze belangenafweging een rol kunnen
spelen. Heeft de schuldeiser mede met het oog op die omstandigheden gerechtvaardigde
redenen om medewerking aan de schuldregeling te weigeren, dan kan de rechter
die redenen honoreren en de vordering tot medewerking afwijzen (zie Hoge Raad
12 augustus 2005, RvdW 2005, 92). De rechter krijgt in het kader van
een verzoek om gedwongen schuldregeling een volledig aanvraagdossier voorgelegd,
hetgeen de beoordeling op basis van de concrete omstandigheden van het geval
zal vereenvoudigen. In het dossier zal aannemelijk gemaakt moeten worden dat
aan het in artikel 287a, vijfde lid, geformuleerde criterium is voldaan en
zal aandacht besteed dienen te worden aan de omstandigheden. Hier zij ook
verwezen naar het antwoord op de soortgelijke vraag 88 van de aan het woord
zijnde leden hieronder.85. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de gedwongen
schuldregeling zich verhoudt tot de bestaande mogelijkheden om een weigerende
crediteur tot medewerking te bewegen.De mogelijkheid om een weigerende schuldenaar in kort geding te dwingen
tot medewerking aan een onderhands akkoord blijft bestaan. Er moet dan wel
sprake zijn van misbruik van bevoegdheid op basis van artikel 3:13 BW (zie
ook het in de vorige vraag aangehaalde arrest). Nu wordt voorgesteld een gedwongen
schuldregeling separaat in de Faillissementswet op te nemen, gaat daarvan
een zekere aanbeveling uit deze toe te passen. Ook is de opsomming in de memorie
van toelichting van omstandigheden waaronder de gedwongen schuldregeling met
zoveel mogelijk waarborgen is omkleed en het belang van de schuldeiser in
verhouding tot alle overige belangen slechts een gering gewicht in de schaal
legt, bedoeld om te bereiken dat de gedwongen schuldregeling vaker toegepast
kan worden dan nu het geval is.Het ligt in de rede dat de schuldenaar, die geconfronteerd wordt met een
schuldeiser die zijn medewerking weigert, gebruik zal maken van de nieuwe
mogelijkheid tot gedwongen medewerking aan een minnelijke schuldregeling indien
hij van mening is dat schuldenaar daartoe gedwongen kan worden, gezien de
omstandigheden van het geval. Dit verzoek wordt niet meer ingediend bij de
algemene voorzieningenrechter, maar bij de gespecialiseerde insolventierechter
die ook de Wsnp-verzoeken behandelt. Hij is vertrouwd met de betalings- en
schuldenproblematiek. Hij krijgt ook- in tegenstelling tot de voorzieningenrechter –
een volledige schuldsaneringsverzoekschrift voorgelegd, zodat hij beter geïnformeerd
zal zijn dan de voorzieningenrechter nu is. Wordt een dergelijk verzoek toegewezen,
dan komt het niet tot de behandeling van de aanvraag van de wettelijke schuldsanering.Daarnaast bestaat de mogelijkheid tot aanbieding van een akkoord tijdens
de schuldsaneringsregeling (artikel 329). De mogelijkheden daartoe zijn in
het onderhavige wetsvoorstel verruimd. Een succesvol akkoord betekent het
einde van de schuldsaneringsregeling. Wanneer een akkoord volgens de vereiste
meerderheid van stemmen van artikel 332 is aanvaard, betekent dat dat ook
de overige schuldeisers aan dit akkoord gebonden zijn en is er in die zin
sprake van een dwangakkoord.86. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in welke mate bij
de gedwongen schuldregeling rekening wordt gehouden met belangen van schuldeisers
als er sprake is van schuldenaren die niet te goeder trouw zijn.Bij de beantwoording van de vraag of de schuldeiser na de belangenafweging
van artikel 287a, vijfde lid, in redelijkheid tot weigering van instemming
met de minnelijke schuldregeling had kunnen komen, kan de goede trouw van
de schuldenaar een rol spelen. De rechter kan dan tot het oordeel komen dat
het verzoek om gedwongen schuldregeling moet worden afgewezen. Ook het verzoek
tot toelating tot de wettelijke schuldregeling wordt in dat geval afgewezen
op grond van artikel 288, eerste lid, sub b.87. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering
of het drempelverhogend effect van de gewijzigde vergoedingenstructuur voor
de bewindvoerder nader kan worden geconcretiseerd. Zij vragen of bekend is
in welke mate een hogere vergoeding voor bewindvoerders schuldeisers ervan
zal weerhouden het wettelijke traject in te gaan.Het genoemde drempelverhogend effect ligt besloten in het feit dat per
1 januari 2004 het maandelijkse (minimum)salaris voor de bewindvoerder –
te betalen uit de boedel – is verhoogd met ten minste € 10,–.
Hierdoor zal er minder boedelactief resteren voor de schuldeisers en wordt
het wettelijke traject (nog) minder aantrekkelijk voor de schuldeisers dan
een regeling in het minnelijke traject. In het minnelijk traject wordt de
boedel immers niet belast met het salaris van een bewindvoerder of met de
kosten van wettelijke publikaties.In welke mate dit strategische effect bij schuldeisers optreedt, is niet
bekend. Schuldeisers zien de Wsnp niet altijd als een afschrikwekkend alternatief
voor het minnelijke traject. Ze zijn soms ook «uitonderhandeld»
met hun schuldenaar, willen daar geen tijd of kosten meer aan besteden, hebben
sowieso weinig opbrengst te verwachten bij de uitstaande vordering en zien
de schuldsanering als een drie jaar durende sanctie op het betalingsgedrag
van de schuldenaar, waarbij de incasso min of meer is uitbesteed aan de bewindvoerder,
onder toezicht van een rechter-commissaris. Doel van de verhoging van het
wettelijke bewindvoerderssalaris per 2004 was overigens niet primair om de
werking van de stok achter de deur jegens schuldeisers te versterken, maar
om de kostendekkendheid van de bewindvoering te verbeteren. Neveneffect kan
zijn dat voor een schuldeiser de Wsnp onaantrekkelijker wordt, al is bekend
dat de financiële afweging slechts beperkt meespeelt bij de beslissing
van schuldeisers om een minnelijk akkoord af te wijzen. Bovendien zijn de
kosten van de minnelijke regeling voor schuldeisers ook toegenomen, bijvoorbeeld
doordat NVVK-leden standaard een maandelijks bedrag inhouden voor schuldregeling
en inkomensbeheer (afdragen afloscapaciteit aan boedel). In mijn brief van
13 september jl. (Kamerstukken II 2004/05, 27 244,
nr. 24) heb ik overigens een verdere (voorwaardelijke) verhoging
van het bewindvoerderssalaris aangekondigd, met als doel om bewindvoerders
te prikkelen aan bepaalde nader vorm te geven kwaliteitscriteria te voldoen.88. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering
op goede gronden van mening is dat crediteuren zonder goede redenen een voorgestelde
minnelijke regeling afwijzen, en of de rechter altijd goed ingelicht is over
de reden waarom crediteuren hun medewerking weigeren.Schuldeisers kunnen vanuit hun gezichtspunt bekeken goede redenen hebben
om hun medewerking aan een minnelijke regeling te weigeren. Het aangeboden
betalingspercentage kan bijvoorbeeld in hun ogen te gering zijn, vooral in
combinatie met onvoldoende informatie waaruit blijkt dat hetgeen aangeboden
wordt ook werkelijk het maximaal haalbare is. Verder kan het ontbreken van
onafhankelijke en deskundige begeleiding in het minnelijk traject een reden
zijn om niet op een voorstel van de schuldenaar zelf in te gaan,
bijvoorbeeld omdat het voorstel slecht onderbouwd is, of omdat het inkomen
van de partner buiten beschouwing wordt gelaten of omdat het voorstel uitgaat
van een ongebruikelijk lange termijn van afbetaling met zeer geringe aflossingsbedragen.
Ervaringen uit het recente verleden met de betalingsmoraliteit van de schuldenaar
kunnen de schuldeiser ook extra wantrouwig maken, bijvoorbeeld als herhaaldelijk
betalingsbeloftes niet zijn nagekomen. Dit klemt temeer indien ook bij het
aangeboden minnelijke akkoord onvoldoende waarborgen voor een deugdelijke
nakoming bestaan, zoals overwogen werd in HR 12 augustus 2005, RvdW 2005,
92 (zie ook het antwoord op vraag 84, waarin op dit arrest wordt ingegaan).
Soms heeft de schuldeiser er zelfs een geldelijk belang bij dat het tot een
insolventieprocedure komt, omdat alleen dan op basis van de polis van een
kredietverzekering een aanspraak op uitkering bestaat.Uit het onderzoek van Huls en Schellekens (Je ziet
de gaten in hun handen, Utrecht 2001, zie p. 44) bleek echter ook
dat schuldeisers er soms op uit lijken te zijn de Wsnp te gebruiken om hun
schuldenaren dwars te zitten, als straf voor de financiële schade die
ze hebben veroorzaakt. Daarvoor is de Wsnp niet bedoeld. De bevoegdheid om
te weigeren wordt in dat geval gebruikt door schuldeisers met geen ander doel
dan de schuldenaar te schaden en voor een ander doel dan waarvoor zij is verleend
(aldus twee van de voorwaarden voor misbruik van bevoegdheid van artikel 3:13
BW).De rechter was tot voor kort niet altijd volledig ingelicht over de redenen
waarom de schikkingspogingen in het minnelijk traject tevergeefs waren. De
eind 2004 vernieuwde modelverklaring van artikel 285 beoogt in die informatiebehoefte
te voorzien. Deze geactualiseerde modelverklaring is door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
in samenspraak met Recofa, de VNG en de NVVK ontwikkeld. De nieuwe modelverklaring
is begin 2005 onderdeel geworden van de digitale informatieketen en voorziet
in meer achtergrondinformatie ten behoeve van de rechter en de bewindvoerder,
juist over de voorgeschiedenis in het minnelijk traject, waaronder de aard
van de schulden en de redenen waarom een minnelijke regeling niet tot stand
is gekomen.89. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering van
mening is dat de huidige mogelijkheid om via kort geding of een minnelijk
dwangakkoord weigerachtige schuldeisers tot de orde te roepen, onvoldoende
is.In de praktijk wordt weinig gebruik gemaakt van dit kort geding. Daarnaast
menen schuldeisers soms dat de Wsnp een soort straf is voor een wanbetalende
debiteur, dat er een keuze zou zijn tussen het minnelijke of het wettelijke
traject, waarbij schuldeisers de voorkeur hebben voor het wettelijke traject,
omdat dit met meer waarborgen omkleed zou zijn (zie ook het antwoord op de
vorige vraag). Echter, daarvoor is de Wsnp niet bedoeld en daaraan wil dit
wetsvoorstel een einde maken. Er lijkt dus meer gelegenheid te zijn dan waarvan
nu gebruik wordt gemaakt om een schuldeiser te dwingen tot medewerking aan
een minnelijke regeling. Daarom worden de mogelijkheden om met enige dwang
een schikking te bereiken, wat nu alleen via het kort geding mogelijk is,
vereenvoudigd door de gedwongen schuldregeling in de schuldsaneringsaanvraagprocedure
te betrekken door dit in de Wsnp op te nemen. Bovendien biedt de voorgestelde
verzoekschriftprocedure betere waarborgen, omdat de insolventierechter het
hele schuldsaneringsdossier van de verzoeker krijgt voorgelegd en daardoor
een beter beeld heeft van het tot dan toe doorlopen traject, wat in kort geding
niet altijd het geval is.90. De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de schuldeiser
in de voorgestelde regeling nog wel voldoende in staat zal zijn om voor zijn
belangen op te komen.Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend. Op grond van artikel 287a
wordt de schuldeiser, op wie het verzoek om gedwongen medewerking betrekking
heeft, opgeroepen om te worden gehoord. De schuldeiser kan zich dan verweren
tegen dit verzoek. Hij zal aannemelijk moeten maken dat aan het voor toewijzing
gestelde criterium niet wordt voldaan. Dit criterium voorziet in een afweging
tussen het belang van de schuldeiser en dat van de schuldenaar en van de overige
schuldeisers, zodat niet lichtvaardig toewijzing van het verzoek tot gedwongen
medewerking zal plaatsvinden.91. De leden van de SGP-fractie vragen of – nu de toelatingseisen
in het minnelijke traject veel lager liggen dan die in het wettelijke traject –
ontlasting van het Wsnp-traject niet onherroepelijk zal leiden tot een zwaarder
beroep op het minnelijke traject.Graag wil ik eerst benadrukken dat ook in het minnelijke traject toelatingseisen
worden gesteld, en dat het beeld niet juist is dat die eisen uitsluitend door
de Faillissementswet zouden worden gesteld en dat in de fase voorafgaand aan
het wettelijk traject een volstrekte vrijblijvendheid zou heersen. Het wettelijke
traject heeft een zekere mate van reflexwerking op het minnelijke traject.
In de schuldregelingsovereenkomst die volgens het zogenaamde 120-dagenmodel
van de NVVK wordt gesloten tussen de schuldenaar en de schuldregelende instantie,
worden ook allerlei verplichtingen voor de schuldenaar vastgelegd. Met het
sluiten van die overeenkomst neemt het verplichte financieel beheer een aanvang.
Zowel in het wettelijk als in het minnelijk traject wordt eenzelfde vrij te
laten bedrag gehanteerd en alle bedragen die daarboven liggen, worden gereserveerd
ten behoeve van de aflossing van de schulden. Ook in het minnelijk traject
zal de schuldenaar zich derhalve moeten inspannen om aan zijn schuldeisers
een acceptabele regeling te kunnen aanbieden. Ook in het minnelijke traject
geldt een informatieverplichting en ook daar is het van groot belang dat de
schuldenaar actief en constructief meewerkt aan een oplossing van de schuldenproblematiek.
De schuldenaar die geen schuldregelingsovereenkomst sluiten wil of zich niet
houdt aan de daarin gemaakte afspraken, zal als onbemiddelbaar worden beschouwd
en zijn schuldhulptraject zal – evenals in het wettelijk traject het
geval is – worden beëindigd.Het ontlasten van het Wsnp-traject heeft niet onherroepelijk een zwaarder
beroep op het minnelijke traject tot gevolg. Dat komt niet alleen door de
introductie van de gedwongen schuldregeling in artikel 287a, waarvan ten behoeve
van de minnelijke schuldhulpverlening een goede precedentwerking zal kunnen
uitgaan in de richting van onredelijk handelende crediteuren. Dit faciliteert
het minnelijke traject. Ook relevant is het signaal dat, doordat de toegang
tot de schuldsaneringsregeling minder vanzelfsprekend wordt, de schuldenaar
zich in het minnelijke traject daadwerkelijk tot het uiterste moet inspannen
om met zijn schuldeisers tot een minnelijke regeling te komen. Met andere
woorden: de motivatie van schuldenaren om mee te werken aan een minnelijk
traject zal toenemen in het besef dat niet altijd en zonder meer de rechter
en de bewindvoerder klaarstaan om de zaak over te nemen. Tenslotte is van
belang dat in het rapport «Het Rijk rond schulden» (Kamerstukken II 2005–2006, 24 515, nr. 71) door de Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een aantal maatregelen worden aangekondigd
die moeten leiden tot een verbeterde toerusting van het minnelijke traject.92. De leden van de SGP-fractie vragen of het ontbreken van gelijke
toelatingseisen voor het minnelijke en wettelijke traject de keuze voor het
minnelijk traject niet ondoorzichtig maakt.In de vorige vraag heb ik al betoogd dat ook aan het minnelijke traject
wel degelijk toelatingseisen worden gesteld, die in grote lijnen overeenkomen
met die van het wettelijk traject. Maar voor zover er zeker ook nog verschillen
zijn, geldt dat ik de zorgen van de aan het woord zijnde leden niet deel.
Wie in een problematische schuldensituatie is geraakt en zich wendt tot de
gemeentelijke schuldhulpverlening, komt in een maatwerksituatie
terecht, waarin met een schuldhulpverlener wordt geprobeerd een oplossing
te vinden voor de schulden en een regeling te treffen met de schuldeisers.
Dit is een proces waarbij alle partijen op basis van vrijwilligheid betrokken
zijn en afspraken maken. Pas wanneer dat faalt, kan – weliswaar op verzoek
van de schuldenaar zelf – een wettelijke regeling opgelegd worden, die
veel dwingender is en daarom omgeven dient te zijn met waarborgen, waaronder
duidelijke toelatingseisen.93. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de berichten
kan bevestigen dat er in de «voorfase», voorafgaand aan de schuldregeling,
geen sprake is van gelijkberechtiging van de schuldeisers. Zij vragen of bepaalde
schuldeisers, zoals woningbouwverenigingen, openbaarnutsbedrijven en het Centraal
Justitieel Incasso Bureau, voorrang krijgen.Ik verwijs hier naar het antwoord op vraag 80, waar dezelfde kwestie aan
de orde is gesteld.2.2. Tweede hoofddoelstelling, noodzaak tot vereenvoudiging
en flexibilisering van de regeling94. De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de administratievelastenverzwaring
via de artikelen 285 en 288 en de hoeveelheid werk die het invullen van de
modelverklaring ex artikel 285 met zich meebrengt, stroken met de vereenvoudigingsgedachte
van dit wetsvoorstel.Het sinds 1998 bestaande model voor de artikel 285-verklaring is in 2004
geactualiseerd. Daaraan is lang onderzoek bij gemeenten, afgevende instanties
en rechtbanken voorafgegaan om wensen en mogelijkheden te inventariseren.
Naast uitvoerige inbreng van schuldhulpverleners is ook een oordeel over het
eindresultaat van de VNG gevraagd. De VNG heeft een positief oordeel gevormd.
Uitgangspunt van de nieuwe verklaring is dat er geen gegevens worden gevraagd
die niet in de bestaande minnelijke trajecten vergaard kunnen worden. Knelpunt
in de uitvoering is dat de afgifte van de verklaring niet altijd direct gekoppeld
is aan de schuldhulpverlening, bijvoorbeeld als het college van B&W de
afgifte niet heeft gemandateerd aan de schuldhulpinstelling. In dat geval
moet de afgevende ambtenaar eigen onderzoek doen, hetgeen uiteraard tijdrovend
is. Daarnaast kent de minnelijke regeling geen uniforme uitvoering, zodat
denkbaar is dat de eindresultaten niet altijd naadloos aansluiten bij de modelverklaring
ex artikel 285.De afgifte van de verklaring wordt ondersteund via het softwarepakket
OpusR, dat gratis wordt verstrekt door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
aan alle afgevende instanties en waarvoor gratis technische ondersteuning
beschikbaar is. De Raad heeft daarnaast de mogelijkheid geboden om deze modelverklaring
te integreren in softwarepakketten van schuldhulpinstellingen voor het minnelijk
traject.De verklaring ex artikel 285 is de belangrijkste schakel tussen minnelijk
en wettelijk traject. Het instrument is ontwikkeld op aandringen van de schuldhulpverlening
(mede naar aanleiding van advies van de Commissie Schone Lei 1) en op basis
van de veronderstelling dat in de meeste gevallen pas een verzoekschrift voor
toelating tot de Wsnp wordt ingediend nadat het minnelijk traject zonder succes
is doorlopen.In het verlengde hiervan is het logisch dat het doorlopen van het minnelijk
traject informatie over persoonlijke omstandigheden, schulden, hun oorzaken
en de financiële situatie oplevert. In dat geval moet het weinig moeite
kosten om die gegevens in de verklaring in te voeren, zeker als daarvoor een
gestandaardiseerd model en ondersteunende software beschikbaar zijn gesteld.Deze redenering gaat niet op indien het minnelijk traject niet of slechts
ten dele is doorlopen. Als een gemeente slechts beperkte voorzieningen heeft
getroffen of een schuldhulpverlener op basis van het schuldenpakket, de afloscapaciteit
of anderszins oordeelt dat een akkoord weinig kans van slagen heeft, zal hij
zich weinig moeite getroosten om het gehele minnelijke traject
af te ronden. In dat geval kan het ook veel moeite kosten om de verklaring
volledig in te vullen.Het lijkt erop dat de situatie langzaam wordt omgedraaid. Bij inwerkingtreding
van de Wsnp werd de wettelijke regeling algemeen gezien als een belangrijk
en vernieuwend hulpmiddel bij het versterken van de minnelijke regeling en
stelde het rijk daarvoor middelen beschikbaar. Gemeenten werden in staat gesteld
om met de steun van de Wsnp meer rendement uit hun investering in het minnelijk
traject halen. Ruim zes jaar later wordt gesuggereerd dat de Wsnp juist kosten
veroorzaakt voor het minnelijk traject, en dat terwijl tegelijkertijd de slagingspercentages
in dat minnelijk traject fors zijn gedaald.Overigens bestaat de verzwaring van de artikel 285-verklaring voor zover
die een gevolg zou zijn van het wetsvoorstel, voornamelijk in het verschuiven
van het moment waarop de informatie verschaft moet worden. De samenvoeging
van het eerste lid – informatie die bij het verzoekschrift gevoegd moet
worden – met het tweede lid – informatie die later ingediend mag
worden – heeft nauwelijks een verzwaring tot gevolg. De meeste informatie
die nu naar het eerste lid verschuift, wordt reeds in de artikel 285-modelverklaring
gevraagd. Dit geldt voor de informatie over de goederen van de schuldenaar
(het huidige artikel 285, tweede lid, onder c) en voor de minnelijke schuldregeling
die is aangeboden (onder e). Daarnaast gaat het nog om informatie over redelijkerwijs
voorzienbare wijzigingen omtrent de inkomsten van de schuldenaar en diens
echtgenoot of geregistreerd partner (onder b en f), en over vorderingen waarvoor
de schuldenaar zich als borg of medeschuldenaar heeft verbonden. Van deze
wijzigingen of borgstellingen zal slechts in weinig gevallen sprake zijn.
Het tweede lid onder a en g gaat over het saneringsplan en dat wordt geschrapt.
In feite is er dus niet of nauwelijks sprake van een verzwaring van de artikel
285-verklaring. Ook onderdeel i van het eerste lid van artikel 285 (opgave
van andere gegevens die van belang zijn om een zo getrouw mogelijk beeld van
de financiële situatie te te bieden) heeft slechts een iets breder toepassingsgebied.
Nu geldt het overeenkomstige onderdeel g van het tweede lid van artikel 285
voor andere gegevens die van belang zijn voor het vaststellen van het saneringsplan.
In het voorgestelde onderdeel i van het eerste lid gaat het om andere gegevens
die van belang zijn om een zo getrouw mogelijk beeld te bieden van de vermogens-
en inkomenspositie van de schuldenaar en van de mogelijkheden voor schuldsanering.
Echter, de verwachting is dat dit in de praktijk niet tot meer informatie
en dus ook niet tot een zwaardere belasting voor de gemeentelijke diensten
zal leiden. De meeste informatie zal reeds door de artikel 285-modelverklaring
zijn gedekt.Wat betreft de extra werklast die de artikel 288-verklaring met zich zou
brengen, zij hier verwezen naar hetgeen daarover is opgemerkt in het antwoord
op vraag 166.95. De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat de kosten
voor deze uitgebreide en omvangrijke aanmelding voor rekening van de gemeentes
zijn en uit welke middelen de gemeenten dit moeten opbrengen, daar de meeste
gemeenten al bezuinigen op de schuldhulpverlening.Zoals naar aanleiding van de laatste vraag hierboven uiteengezet is, is
er niet of nauwelijks sprake van een verzwaring van de artikel 285-verklaring.
Indien het minnelijk traject naar behoren is doorlopen, is de informatie voor
handen. Bij het in het leven roepen van de schuldsaneringsregeling is uitgegaan
van een gemiddelde van 12 000 zaken per jaar. Dat aantal wordt nu pas
gehaald, zodat de kosten die gemeenten maken ten behoeve van de schuldsanering
nog niet tot financiële problemen zou hoeven te leiden.96. De leden van de CDA-fractie vragen aansluitend of de modelverklaring
ex artikel 285 een grotere (lees- en beoordelings-) inspanning vergt van de rechter, en of dat niet juist een lastenverzwaring is in plaats van
een vereenvoudiging en een administratieve lastenreductie.De nieuwe versie van de artikel 285-modelverklaring is door de Raad voor
Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch ontwikkeld in nauwe samenspraak met
schuldhulpverleners en de rechtbanken. Deze versie stelt rechtbanken juist
in staat om zich een beter oordeel te vormen over de aard, omvang en oorzaak
van de schulden en de slagingskans in het minnelijk traject, welke tot dusverre
vaak ontbrekende informatie alsnog ter terechtzitting of tijdens de procedure
moest worden achterhaald. Dit bespaart de bewindvoerder en de rechter juist
tijd en aandacht. De rechtbanken kunnen zo een beter voorbereide beslissing
nemen over het verzoekschrift. Uiteindelijk moet dat leiden tot bijvoorbeeld
minder (tijdrovende) tussentijdse beëindigingen wegens later opduikende
informatie die op een eerder moment beschikbaar had kunnen en moeten zijn.97. De leden van de PvdA-fractie vragen welke bezwaren door de verschillende
betrokkenen zijn opgeworpen tegen het schrappen van het saneringsplan.Het schrappen van het saneringsplan is voorgesteld door de Commissie Schone
Lei II en volgt de praktijk die bij sommige rechtbanken reeds bestond. Kritiek
hierop is niet of nauwelijks geuit. De NOvA, de NVvR en de NVVK zijn zelfs
uitgesproken voorstanders van deze schrapping. De NVVK wijst er wel op dat
door het schrappen van het saneringsplan de rechter en bewindvoerder voor
de informatievoorziening afhankelijker zijn van de inhoud van het verzoekschrift
en de bijlagen daarbij. De VNG erkent dat de afschaffing een verlichting is
voor het wettelijk traject. De afschaffing zou volgens de VNG alleen mogelijk
zijn wanneer de eisen die gesteld worden aan de inhoud van het verzoekschrift
ex artikel 285 worden verzwaard, maar zij merkt tevens op dat dit in de memorie
van toelichting met zoveel woorden wordt erkend en dat ook in het onderzoeksverslag
over de aanpassing van de modelverklaring ex artikel 285 van de Raad voor
Rechtsbijstand voor deze verzwaring over een compensatie wordt gesproken.
De NVvR lijkt het goed om met het wegvallen van het saneringsplan aan artikel
290 toe te voegen dat de rechter-commissaris de schuldenaar aanwijzingen kan
geven en verplichtingen kan opleggen die voor een goede uitvoering van de
schuldsaneringsregeling van belang zijn. Deze suggestie is niet overgenomen
in het wetsvoorstel, omdat dit tevens een beroepsprocedure zou vergen, waarbij
de schuldenaar tegen de aanwijzing in beroep zou kunnen gaan, en het is de
vraag of de baten voor de schuldsaneringsprocedure dan nog tegen de lasten
voor de rechterlijke macht zouden opwegen.Ten slotte heeft Recofa uw Kamer op 29 april 2004 een brief gestuurd
waarin ze naar aanleiding van het schrappen van het saneringsplan vraagt meer
duidelijkheid te verschaffen over de sollicitatieplicht van schuldenaren.
De vraag is volgens Recofa of die plicht nog bestaat, nu die niet meer in
het saneringsplan opgenomen kan worden. Ik zou naar aanleiding daarvan willen
opmerken dat zo door het schrappen van het saneringsplan twijfel zou ontstaan
over de sollicitatieverplichting, deze verplichting in het wetsvoorstel voortvloeit
uit artikel 288, eerste lid, onder c: in de schriftelijke verklaring moet
de schuldenaar voldoende aannemelijk maken dat hij zich zal inspannen zoveel
mogelijk baten voor de boedel te verwerven. Overigens heeft Recofa de sollicitatieplicht
inmiddels zelf in detail opgenomen in haar Richtlijnen voor schuldsaneringen
(par. 14). Ik ben het ook eens met de stelling van Recofa in genoemde brief,
dat de aard en omvang van de sollicitatieplicht vergelijkbaar is met de sollicitatieplicht
die de schuldenaar reeds heeft uit hoofde van een WW, WWB- of soortgelijke
uitkering.98. De leden van de PvdA-fractie vragen om een uitvoerige reactie
op hun stelling dat aan schuldeisers, zoals kredietverstrekkers, sancties
opgelegd zouden moeten kunnen worden indien zij hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
niet waarmaken. Zij vragen om een inventarisatie van mogelijke
drukmiddelen en sanctiemaatregelen om gewenst maatschappelijk verantwoordelijk
gedrag te bevorderen en af te dwingen.Ik begrijp de vraag aldus dat de leden van de PvdA-fractie hier het oog
hebben op kredietverstrekkers die ongelimiteerd kredieten verstrekken aan
personen die tot de risicogroep behoren en die misleidende informatie verstrekken
over kredietmogelijkheden en -voorwaarden. Uitgangspunt van het kabinetsbeleid
bij de schuldenproblematiek is dat degene die zich door het aangaan van overmatig
krediet in een problematische schuldensituatie manoeuvreert, primair zelf
daarvoor verantwoordelijk is. Dit laat onverlet dat kredietverstrekking met
voldoende waarborgen omgeven dient te zijn. De nieuwe Wet financiële
dienstverlening zal naar verwachting aan die behoefte voldoen en het door
de leden van de PvdA-fractie gewenste maatschappelijk verantwoorde gedrag
opleveren. De Autoriteit Financiële Markten ziet toe op de handhaving
van deze wet. We zullen eerst de resultaten van deze nieuwe wetgeving afwachten.
Het is niet nodig in de Wsnp of andere wetgeving daar nu nadere maatregelen
voor te treffen.99. De leden van de VVD-fractie vragen hoe goed de keuzemogelijkheid
nu werkt tussen de gewone en de vereenvoudigde schuldsaneringsprocedure en
hoe vaak er naar verwachting verkeerde keuzes zullen voorkomen.De keuze voor de vereenvoudigde schuldsaneringsprocedure wordt door de
rechtbank gemaakt, hetzij op voordracht van de rechter-commissaris, hetzij
op verzoek van de bewindvoerder, hetzij op verzoek van de schuldenaar zelf.
In de praktijk wordt veelvuldig gebruik gemaakt van deze – destijds
bij novelle geïntroduceerde – vereenvoudiging, omdat in de daarvoor
in aanmerking komende dossiers het vervallen van de verificatievergadering
voor rechter en bewindvoerder veel tijd bespaart. In 1924 zaken is tot dusverre
een schone lei verleend aan schuldenaren met een doorlooptijd korter dan achttien
maanden. Dit vertegenwoordigt slechts een gedeelte van het totale aantal vereenvoudigde
schuldsaneringen, omdat het volgen van de procedure zonder verificatie niet
hoeft te betekenen dat de duur van de schuldsanering ook wordt bekort. Rechtbanken
zijn terughoudend omgesprongen met de mogelijkheid om de schuldsaneringstermijn
substantieel te bekorten ten opzichte van de hoofdregel van drie jaar. Het
leek gezien de behoefte in de praktijk goed om tegen de achtergrond van een
van de hoofdthema’s van dit wetsvoorstel – vereenvoudiging van
de wet – het toepassingsbereik van de procedure zonder verificatie te
verruimen. Thans bestaat op grond van de letter van de wet de noodzaak om
ook indien er na aftrek van de boedelkosten (bewindvoerderssalaris en advertentiekosten)
een relatief gering bedrag in de boedel resteert, toch een verificatievergadering
te houden, terwijl men zich dan kan afvragen of die uitgebreide procedure
gerechtvaardigd is. Daarom is gekozen voor een iets soepeler criterium, dat
meer ruimte biedt voor een informele uitdeling op basis van een uitdelingslijst.
De per 1 oktober 2005 in werking getreden Richtlijnen in schuldsaneringen
van Recofa hebben in paragraaf 22 en 23 en 24 reeds een rechterlijk verificatiebeleid
uitgestippeld dat vereenvoudiging beoogt en dat vooruitloopt op het hierboven
geschetste systeem. In de memorie van toelichting heb ik als voorbeeld gegeven
van een situatie waarin een vereenvoudigde afwikkeling aangewezen zou zijn,
een uitdelingspercentage dat onder de 2% van de vorderingen ligt. Recofa
gaat in haar richtlijnen uit van een concreet bedrag van € 500,–
dan resteert voor verdeling. Dit is vanzelfsprekend ook een bruikbare ondergrens.Schuldeisers kunnen in het geldende systeem uiteraard bezwaar maken tegen
een informele uitdeling. Ten aanzien van de vraag of er verkeerde keuzes voor
het ene of het andere schuldsaneringsregime zullen voorkomen, zij benadrukt
dat een eenmaal ingezette procedure zonder verificatie geen onomkeerbare keuze
is: op grond van artikel 354 lid 4 kan de rechtbank in een later
stadium alsnog een verificatievergadering gelasten. Daarnaast bestaat in artikel
357 de regeling van de nagekomen baten. Beide regelingen zijn overigens geen
voorbeelden van de gevolgen van een verkeerde keuze van de rechtbank, maar
voorbeelden van een juiste keuze die door op grond van later opkomende feiten
en omstandigheden moet worden gecorrigeerd.100. De leden van de SGP-fractie hebben zich afgevraagd of de informatievoorziening
aan schuldeisers niet gebrekkig is, nu terinzagelegging van het dossier bij
de griffie geen soelaas biedt aan schuldeisers op grote afstand van de rechtbank.
Zij suggereren daarbij om insolventiedossiers te ontsluiten via het internet.Met de leden van deze fractie ben ik het eens dat de in de Faillissementswet
voorziene informatievoorziening aan crediteuren meer in overeenstemming kan
worden gebracht met de huidige communicatietechnologie. In dat verband acht
ik de recente ontsluiting van insolventiegegevens in het Centraal Insolventieregister
(CIR) op www.rechtspraak.nl en in het Landelijk
Register Schuldsaneringen op www.wsnp.rvr.org
(en ook via www.rechtspraak.nl) reeds een grote verbetering van de informatievoorziening.
Uit informatie van de Raad voor de Rechtspraak, die het CIR beheert, is mij
gebleken dat men doende is om te onderzoeken of bij de categorie rechtspersonen
in het CIR niet ook de onderliggende stukken in dit register kunnen worden
opgenomen, zoals de vonnissen waarin de insolventie is uitgesproken en beëindigd,
de openbare boedelverslagen, het proces-verbaal van verificatievergadering
en het akkoord. Bij schuldsaneringen van natuurlijke personen ligt dit in
zoverre anders, dat de privacy van betrokkenen vereist dat genoemde documenten
selectiever, namelijk in beginsel alleen aan belanghebbenden zelf, worden
verspreid. Deze ontwikkelingen vergen een verandering in werkproces, organisatie
en automatisering van de rechtspraak, waarmee geruime tijd gemoeid is. Met
name de verworvenheden van elektronische informatie-uitwisseling via internet
zijn zodanig ingrijpend dat deze uitwisseling de gehele structuur van beheer
en toezicht in insolventies kan beïnvloeden. Meer landelijke uniformiteit
in bijvoorbeeld de verslaglegging is een eerste stap op weg naar een verbeterde
toegankelijkheid van informatie, welke stap onlangs is gezet via de modellen
die ontwikkeld zijn als onderdeel van de Wsnp-richtlijnen van Recofa.101. De leden van de SGP-fractie vragen waarom het na de verificatievergadering
vaak lang duurt voordat de baten aan de schuldeisers worden uitgekeerd.Dit valt te verklaren uit het systeem van de wet. Er is geen bepaling
die stelt dat kort na de verificatievergadering de uitdeling moet plaatsvinden.
In het stelsel van de wet vindt de verificatievergadering juist plaats in
de eerste helft van de schuldsanering en vindt de uitdeling pas plaats nadat
de (meestal drie jaar durende) schuldsanering geheel beëindigd is. Ook
in faillissementen worden zelden tussentijdse uitbetalingen gedaan, maar pas
als de procedure kan worden afgesloten. In schuldsaneringen waar vaak nog
minder uit te delen valt, klemt die noodzaak nog minder.3. Advisering102. De leden van de CDA-fractie vragen waarom de NVVK niet is betrokken
bij de beraadslagingen van de commissie Schone Lei II.Deze adviescommissie had tot taak de Minister van Justitie vanuit een
wetgevingstechnische optiek te adviseren over wijzigingen van de Faillissementswet.
De samenstelling van deze commissie is dan ook sterk juridisch van aard. De
belangenorganisaties zijn via de consultatieronde bij de voorbereiding van
het wetsvoorstel betrokken. Zo is ook de NVVK als belangrijke uitvoeringspartner –
in met name het minnelijk schuldhulptraject, maar ook als leverancier
van bewindvoerders in het gerechtelijke traject – geraadpleegd in de
consultatieronde.103. De leden van de PvdA-fractie vragen om het commentaar van de
NVVK uit de brief van 15 februari 2005 en dat van de NVB uit de brief
van 22 februari 2005 per onderdeel van een reactie van de kant van de
regering te voorzien.Vooraleerst ben ik verheugd dat de NVVK de noodzaak tot vereenvoudiging
en flexibilisering van de schuldsaneringsregeling onderschrijft en het eens
is met het schrappen van het saneringsplan en de voorlopige toepassing. Ook
ben ik verheugd dat de NVB/VFN de noodzaak van verhoging van de toelatingsdrempel
onderschrijft.De NVVK vraagt waarom bij het wetsvoorstel de belangen van de schuldenaar
en zijn schuldeisers, bijvoorbeeld heldere voorwaarden bij de toelating tot
de regeling en mogelijk een hogere uitkering voor de schuldeisers, niet zijn
meegenomen.Die belangen zijn echter wel degelijk meegenomen. Doordat het huidige
facultatieve karakter van de voorwaarden bij de toelating in het wetsvoorstel
is omgezet in imperatieve, zal duidelijker zijn wanneer en waarom iemand niet
zal worden toegelaten tot de regeling. Ook de goede trouw is verder geëxpliciteerd.
Een hogere uitkering voor de schuldeisers is lastig te realiseren, zonder
de kosten van de schuldsaneringsregeling helemaal op de maatschappij af te
wentelen. In de Wsnp is getracht een evenwicht te vinden tussen enerzijds
het stok-achter-de-deur-effect en anderzijds zo groot mogelijke inspanningen
van de schuldenaar om baten voor de boedel en dus voor de crediteuren te verwerven.Naar aanleiding van de opmerking van de NVVK over de schuldsaneringsregeling
als recht dan wel als gunst, is de memorie van toelichting aangepast. Hoewel
ik niet de mening van de NVVK deel dat schuldsanering een recht is, ben ik
het wel met de NVVK eens dat de overheid de maatschappelijke plicht heeft
om personen die zich in een problematische schuldensituatie bevinden, onder
omstandigheden de helpende hand te reiken. Overigens zetten de NVB/VFN zich
nadrukkelijk af tegen het idee dat schuldregelingen een recht zouden zijn.De NVVK meent in de memorie van toelichting te lezen dat de toegang tot
de schuldsaneringsregeling moet worden geweigerd indien de achterliggende
problemen niet zijn opgelost en acht dit een onjuiste benaderingswijze. Dit
is echter niet wat de memorie van toelichting duidelijk probeert te maken.
Het gaat erom dat de wettelijke schuldsaneringsregeling op zich geen oplossing
biedt als de financiële problemen samen gaan met – zo niet veroorzaakt
worden door – psychosociale problemen. Het moet duidelijk zijn dat de
schuldenaar «er klaar voor is» en dat de financiële problemen
via de schuldsaneringsregeling pas worden aangepakt indien er ook voor de
andere problemen zicht is op een oplossing. Die trajecten kunnen deels gelijktijdig
uitgevoerd worden. Het is aan de gemeenten om een integraal pakket aan te
bieden voor de psychosociale kant van de problemen. De rechter dient dan te
beoordelen of de schuldenaar daar serieus mee van start is gegaan, zodat ook
de schuldsanering een goede kans van slagen heeft om de financiële kant
van de problemen op te lossen.De NVB/VFN steunen de voorgenomen verandering van facultatieve in imperatieve
afwijzingsgronden, omdat dit de helderheid en rechtszekerheid bevordert. Volgens
de NVVK echter zal de accentverschuiving van facultatieve naar imperatieve
weigeringsgronden leiden tot verstarring van het toelatingsbeleid, waardoor
mogelijk schuldenaren buiten de Wsnp worden gehouden die wel toegelaten hadden
moeten worden. De NVVK ziet liever handhaving van het huidige artikel 288.Er is geprobeerd zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de punten van kritiek,
maar het streven van dit wetsvoorstel is om de toegang tot de schuldsaneringsregeling
te beperken, de regeling te vereenvoudigen zodat ze voor alle
betrokken partijen werkbaar blijft en de werklast van de rechterlijke macht
te verlichten. Dit dient bovendien te gebeuren op een zo kort mogelijke termijn,
zodat een algehele herziening van het minnelijke en het wettelijke traject
op dit moment niet haalbaar is. Die past bovendien beter in de verdergaande
herziening van de Faillissementswet die momenteel door de Commissie insolventierecht
wordt voorbereid. De huidige regeling is te ruimhartig ten aanzien van een
groep schuldenaren die er niet in thuis hoort. Deze schuldenaren verstoren
het Wsnp-systeem omdat ze teveel inspanningen vergen van bewindvoerder, rechter-commissaris
en andere betrokkenen en zij krijgen aan het einde van de rit – als
zij al niet voortijdig moeten afhaken– wellicht een schone lei voor
financiële problemen die kort daarna weer in alle hevigheid terugkeren.
Het stok-achter-de-deur-effect dat met de Wsnp beoogd was, is bovendien onvoldoende
gerealiseerd. Daardoor zijn er teveel schuldenaren in de schuldsaneringsregeling
terecht gekomen die in het minnelijk traject een oplossing voor hun financiële
problemen hadden moeten vinden. Dit wetsvoorstel is erop gericht het met de
Wsnp beoogde effect alsnog te bereiken.De NVVK meent dat de verzwaring van de eisen die aan het verzoekschrift
worden gesteld, leiden tot een verzwaring van de werkzaamheden in het minnelijk
traject, waarvoor geen compensatie plaatsvindt. De NVVK stelt voor de kosten
voor het opstellen van de gemeentelijke verklaring ten laste van de boedel
te laten komen. De NVB/VFN zijn daar echter principieel op tegen omdat het
een gemeentelijke taak en zelfs een wettelijke verplichting is.Het ten laste van de boedel laten komen van de kosten van de artikel 285-verklaring
is geen reële optie. De boedel van de schuldenaar is doorgaans zeer beperkt
en wanneer deze kosten daar bovenop komen, blijft er voor schuldeisers helemaal
niets over. Er dient een balans te zijn tussen enerzijds het «stok-achter-de-deur-effect»
van de schuldsaneringsregeling, op basis waarvan onder andere een deel van
de bewindvoerderskosten op de boedel verhaald worden, en anderzijds het feit
dat de bedoeling dat de schuldenaar zoveel mogelijk baten voor de boedel verwerft
teneinde (een deel van) zijn schulden af te betalen, niet al bij voorbaat
een illusie moet zijn omdat er teveel preferente posities zijn om nog gelden
voor de overige schuldeisers over te laten. Het stelsel van preferente posities
is beperkt van omvang en dient dat ook te blijven.Naar aanleiding van opmerkingen van de NVVK over dubbele informatieplicht
op basis van zowel artikel 285, eerste lid, onder i, enerzijds als artikel
327 jo artikel 105 anderzijds, is de memorie van toelichting aangepast teneinde
aan te geven dat de informatieplicht krachtens eerstgenoemd artikel betrekking
heeft op het verstrekken van informatie ten behoeve van de toelating tot de
schuldsaneringsregeling, terwijl de artikelen 327 jo 105 betrekking hebben
op informatieverschaffing tijdens de looptijd van de regeling. Ook de opmerking
van de NVVK over het ontbreken van een termijn voor het aanhouden van het
verzoekschrift in artikel 287 heeft geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel
en toevoeging van een termijn.De NVVK heeft er problemen mee dat de rechtbank bepaalt of gegevens ontbreken
in het verzoekschrift, omdat dit door verschillende rechtbanken verschillend
beoordeeld zou worden en de NVVK zou het geen goede zaak vinden als de Recofa
vervolgens aanvullende richtlijnen op dit punt zou opstellen. De NVVK maakt
echter niet duidelijk wie anders dan de rechtbank, die op basis van het verzoekschrift
een uitspraak over de toelating moet doen, wel zou moeten oordelen of het
verzoekschrift compleet is. En ook overigens is de NVVK geen principieel tegenstander
van Recofa-richtlijnen, gezien de steun die zij uitspreekt voor deze richtlijnen
in het kader van de bespreking van artikel 288 («De NVVK is in ieder
geval voorstander van het opstellen van richtlijnen voor de rechterlijke macht
ten aanzien [van] de beoordeling van de voorwaarden
van het eerste lid van het nieuwe artikel 288 door Recofa.»).Mede naar aanleiding van de zorgen die de NVVK uitspreekt over de beperkte
mogelijkheden van schuldenaren om een kort geding te starten tegen dreigende
uithuiszetting, is in het wetsvoorstel een regeling opgenomen waarin aan de
insolventierechter bij het indienen van het verzoekschrift tot toelating tot
de regeling, tevens voorlopige voorzieningen gevraagd kunnen worden, zoals
een verbod op uithuiszetting (artikel 287, vierde lid).De NVB/VFN hebben bezwaar tegen beperking van de duur van de postblokkade
tot dertien maanden. Zij stellen dat mede door de postblokkade de schuldenaar
zich ervan bewust blijft dat een schuldsanering niet iets vrijblijvends is.
Er zou bovendien een verkeerd signaal van uitgaan naar de schuldenaar en wanneer
nieuwe schulden ontstaan – juist na het eerste jaar als de aandacht
van de schuldenaar verslapt – komt dit niet onder de aandacht van de
bewindvoerder, aldus de NVB/VFN.De postblokkade is echter niet het ultieme middel om te controleren of
de schuldenaar zijn verplichtingen in alle opzichten nakomt. De (kwaadwillende)
schuldenaar heeft immers diverse alternatieven om de postblokkade te omzeilen
(postbus, post laten bezorgen bij familie of bekenden, e-mail, fax), terwijl
dit instrument wel zeer tijdrovend en kostbaar is. De bewindvoerder moet dus
op andere manieren op de hoogte blijven van de voortgang. Daarbij wordt in
de praktijk aan de schuldenaar periodiek informatie met bewijsstukken gevraagd,
en kunnen andere belanghebbenden (schuldeisers, verhuurders, energiebedrijven)
nieuwe schulden of andere tekortkomingen melden.De NVB/VFN bepleiten dat notarissen erfgenamen toetsen op het Wsnp-register,
opdat erfenissen in de boedel vallen. Via het Landeling Register Schuldsaneringen
is voor eenieder kenbaar of de Wsnp op een bepaalde persoon van toepassing
is. Een notaris, maar bijvoorbeeld ook een deurwaarder, dient uit oogpunt
van een zorgvuldige beroepsuitoefening gebruik te maken van dit openbare register.
Een nadere verplichting is hier naar mijn mening niet nodig.De NVVK waardeert de versterking van het minnelijk traject door invoering
van gedwongen schuldregeling. Zij zou echter liever zien dat de rechter steeds
verplicht wordt om reeds op basis van de krachtens artikel 285, eerste lid,
sub f en h (nieuw), verplichte opgave over een eerder aangeboden schuldregeling,
deze schuldregeling te toetsen aan het criterium van artikel 287a, zodat daarvoor
geen apart verzoek nodig is.Het opleggen van een toetsings- en motiveringsplicht aan de rechter in
elke zaak leidt tot een onwenselijke taakverzwaring voor de rechter. Alleen
daar waar de schuldenaar met de schuldhulpverlener van mening is dat er schuldeisers
zijn die ten onrechte hun medewerking hebben geweigerd, is er grond om een
verzoek tot gedwongen medewerking met zoveel woorden aan de rechter voor te
leggen.De NVB/VFN zijn gekant tegen de gedwongen schuldregeling, omdat zij vinden
dat het minnelijk traject onvoldoende kwaliteit heeft en te weinig waarborgen
voor gelijkberechtiging van schuldeisers biedt om een crediteur tot medewerking
aan dat traject te dwingen. Volgens hen biedt het huidige kort geding voldoende
waarborgen om hetzelfde doel te bereiken.De voorgestelde verzoekschriftprocedure biedt echter betere waarborgen,
omdat de insolventierechter het hele schuldsaneringsdossier van de verzoeker
krijgt voorgelegd en daardoor een beter beeld heeft van het tot dan toe doorlopen
traject en de wijze waarop met verschillende schuldeisers is omgegaan, wat
in kort geding niet het geval hoeft te zijn. Ook het criterium van artikel
287a, vijfde lid, biedt waarborgen dat alleen die schuldeisers worden gedwongen
tot medewerking, die deze medewerking na afweging van de desbetreffende belangen
niet hadden mogen weigeren. Zie ook het antwoord op vraag 89, waar ik eveneens
ben ingegaan op de noodzaak van aanvulling op reeds bestaande kortgedingmogelijkheden. Het criterium voor de veroordeling van weigerachtige
schuldeisers tot medewerking is mede naar aanleiding van commentaar van de
NVVK uitgebreid met de belangen van de overige schuldeisers.Zowel de NVB/VFN als de NVVK zijn teleurgesteld omdat zij graag een integrale
aanpak hadden gezien waarin minnelijk en wettelijk traject beter op elkaar
afgestemd worden. De NVVK bepleit een systeem waarin zowel financiële
als psychosociale problemen worden aangepakt.De herziening van de Wsnp probeert vooral juridische oplossingen aan te
dragen voor de problemen rond de schuldsaneringsregeling. Deze herziening
is namelijk op een kortere termijn te realiseren dan een algehele herziening
van het systeem van minnelijke en wettelijke schuldhulpverlening. Daarnaast
wordt er door de ministeries van Justitie en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
evenwel ook gewerkt aan het versterken van de keten van de schuldhulpverlening
en schuldsanering (zie de nota Het Rijk rond schulden
en het antwoord op de vragen 58 en 59 hierboven). De Wsnp staat er echter
niet aan in de weg dat psychosociale begeleiding wordt voortgezet tijdens
de schuldsaneringsregeling. Een van de toelatingsvoorwaarden voor een schuldenaar
met psychosociale problemen is dat er al enige tijd voldoende hulp of een
vangnet dient te zijn. Alcohol-, drugs- en gokverslaving dienen enige tijd
onder controle te zijn. Wanneer die hulp wordt voortgezet, is de rechter ervan
verzekerd dat er tijdens de schuldsaneringsregeling een stabiele situatie
blijft bestaan. Toelating wordt dan eerder overwogen. Het heeft niet mijn
voorkeur om psychosociale begeleiding te integreren in een wettelijke procedure.
Dat is ook niet nodig. Ik verwijs hiervoor verder naar het antwoord op vraag
9.De NVVK vreest dat vooral de nieuwe verklaring ex artikel 288 veel aandacht
van gemeentelijke diensten zal vergen, zonder dat daar financiële compensatie
tegenover staat.Deze vrees is ongegrond. Het is niet de bedoeling dat de artikel 288-verklaring
met hulp van schuldhulpverleners opgesteld zal gaan worden. Deze verklaring
is het verhaal van de schuldenaar zelf, geen standaardmodel dat hij enkel
hoeft te ondertekenen. Er is dus ook geen reden voor financiële compensatie.
In het antwoord op de vragen 113 en 165 ben ik hier uitgebreider op ingegaan.De NVVK vindt het «voldoende aannemelijk maken» in artikel
288 een open norm en daarmee moeilijk te rijmen met de memorie van toelichting
waar wordt gesteld dat er meer duidelijkheid moet komen over de toelatingscriteria
en een verminderde discretionaire beslissingsruimte van de rechter.Niet uit het oog verloren moet worden dat het goedetrouwcriterium dat
nu nog een facultatieve weigeringsgrond is, in het wetsvoorstel een imperatieve
weigeringsgrond is geworden. Dat is een belangrijke verduidelijking en verlicht
de motiveringslast voor de rechter. Daarnaast is de bedoeling van de inbreng
van de schuldenaar dat hij zich meer dan nu het geval is, bewust zal zijn
van zowel de oorzaken als de gevolgen die de schuldsaneringsregeling voor
hem heeft. Daarnaast is de verklaring een extra informatiebron voor de rechters
en in die zin juist een steun om tot een goed onderbouwde beslissing te komen.De NVVK heeft problemen met de «omkering van de bewijslast»
in de artikel 288-verklaring en de open norm waarmee de rechter de artikel
288-verklaring moet beoordelen. Zij verzet zich tegen de accentverschuiving
van facultatieve naar imperatieve afwijzingsgronden. Door afnemende discretionaire
beslissingsruimte vreest zij verstarring van het toelatingsbeleid. De NVB/VFN
daarentegen steunen uitdrukkelijk de omzetting van facultatieve in imperatieve
afwijzingsgronden, omdat die de helderheid en rechtszekerheid bevordert.Gezien de aard van de schuldsaneringsregeling is het niet wezensvreemd
om deze «omkering van de bewijslast» op te leggen. Tijdens de
schuldsaneringsregeling zal de schuldenaar zich moeten inspannen en zich moeten
houden aan de regels van de Wsnp en de formele of informele aanwijzingen
van zijn bewindvoerder en rechter-commissaris. Hij krijgt er een niet geringe
bonus voor: de schone lei. Het stellen van eisen aan diegenen die het lange
en zware Wsnp-traject ingaan is dan ook gerechtvaardigd. Een schuldenaar is
er klaar voor als er een gerede kans aanwezig is dat hij de regeling met succes
zal doorlopen, en na afloop van de schuldsanering zijn financiën zodanig
op orde heeft dat hij niet binnen afzienbare tijd opnieuw in een problematische
schuldensituatie zal geraken. Dat betekent dat hij zich bewust moet zijn van
de oorzaken van het ontstaan en onbetaald laten van zijn schulden. Het opstellen
van de verklaring kan leiden tot grotere betrokkenheid van de schuldenaren
bij, en besef van de consequenties van de regeling. Gezien het feit dat de
rechterlijke macht ook juist op het punt van het nu nog facultatief geformuleerde
goedetrouwcriterium gevraagd heeft om eenduidiger, imperatieve regels en ook
de Commissie Schone Lei II aldus heeft geadviseerd, wordt voorgesteld dit
criterium imperatief te formuleren. Het is juist de jurisprudentie over de
goede trouw die het de rechter in eerste aanleg lastig maakt schuldenaren
de toegang tot de schuldsaneringsregeling te weigeren.De NVVK vraagt zich af of hetgeen nu in de verklaring van artikel 288
moet worden opgenomen, niet beter via het verzoekschrift aannemelijk gemaakt
kan worden.De bedoeling van dat artikel is nu juist om de schuldenaar iets meer tijd
te gunnen door deze verklaring pas ter zitting te laten overleggen. Samenvoeging
met het verzoekschrift zou een verzwaring van de procedure betekenen en dat
kan niet de bedoeling van de NVVK zijn.Mede naar aanleiding van de vraag van de NVVK of de verklaring van artikel
288 niet eenvoudig kan worden gemanipuleerd, is in het derde lid uitdrukkelijk
de mogelijkheid op genomen voor de rechter om de schuldenaar te bevragen over
de verklaring. «Sociaal wenselijke» verklaringen kunnen dan doorgeprikt
worden.De NVVK wijst erop dat in artikel 288, tweede lid, onder b, een nieuwe
discretionaire bevoegdheid voor de rechter is geïntroduceerd, terwijl
het de bedoeling is deze bevoegdheden te beperken.Op zich heeft de NVVK hier gelijk, maar het belang om in een beperkt aantal
gevallen bij ernstige delicten een langere termijn in acht te nemen bij het
weigeren van schuldenaren wegens het bestaan van schulden uit strafrechtelijke
veroordelingen dan vijf jaar na datum van veroordeling, weegt op tegen het
belang van de rechter om in dit soort gevallen geen discretionaire beslissing
te hoeven nemen. Hiervan zal slechts in een beperkt aantal gevallen sprake
zijn, zodat de door de NVVK gevreesde consequenties voor het minnelijk traject
ook beperkt zullen blijven.Naar aanleiding van een onduidelijkheid die is gerezen bij de NVVK over
de uitzonderingen op de weigering van toelating tot de schuldsaneringsregeling
wegens een eerder doorlopen schuldsaneringsregeling, indien deze laatste tussentijds
is beëindigd op basis van artikel 350, derde lid, is de formulering van
dit artikel aangepast. Ook heeft een opmerking van de NVVK over dubbele verplichtingen
ten aanzien van het overleggen van een ontwerp-akkoord uit het minnelijk traject,
geleid tot aanpassing van artikel 293. Daarnaast hebben de opmerkingen van
de NVVK over de gevolgen van een ontruiming geleid tot een toevoeging aan
artikel 305, tweede lid, van de opschorting van een ontruimingsvonnis dat
is uitgesproken vóór de uitspraak tot toepassing van de schuldsaneringsregeling.Volgens de NVB/VFN is beperking van de publicatieverplichting eerst bespreekbaar
als er geautomatiseerde toegang is tot een Wsnp-register.De beperking van de publicatieverplichting in nieuwsbladen heeft reeds
kracht van wet (Stb. 2004, 615 en 2005, 10). In de Faillissementswet resteert
nu de publicatie in de Staatscourant. Bovendien is in het Landelijk Register
Schuldsaneringen voor eenieder kenbaar of de Wsnp op een bepaalde persoon
van toepassing is. Ik vertrouw erop dat hiermee ook het verzoek van de NVB/VFN
is ondervangen om de mogelijkheid te hebben een uittreksel als
bedoeld in artikel 294, derde lid, per fax of e-mail te kunnen opvragen en
verkrijgen.De NVB/VFN vragen de mogelijkheid in te voeren dat schuldeisers een schriftelijke
inbreng kunnen geven bij de verificatievergadering, zodat ze daarbij niet
aanwezig hoeven te zijn.Nadeel van schriftelijke inbreng is dat er geen overleg over gevoerd kan
worden. De rechter kan de schuldeiser geen nadere toelichting vragen, de schuldenaar
kan weerleggen wat de schuldeiser heeft geschreven, maar dan kan de schuldeiser
geen weerwoord gevraagd worden. De waarde van de verklaring is dan ook moeilijk
te beoordelen.De NVB/VFN zijn tegenstander van artikel 349a, tweede lid, dat de rechter-commissaris
de mogelijkheid geeft de termijn van de schuldsaneringsregeling te wijzigen.Het is van belang dat de schuldsaneringsregeling aangepast kan worden
voor schuldenaren die de verplichtingen uit de schuldsaneringsregeling keurig
nakomen, maar bij wie het de bewindvoerder na enige tijd op grond van de ervaringen
duidelijk wordt dat er geen nadere inkomsten te verwachten zijn waaruit de
schulden voldaan kunnen worden. Het kan dan zinloos zijn deze persoon in de
schuldsaneringsregeling te laten zitten. De voortzetting van de schuldsaneringsregeling
moet gerechtvaardigd zijn, aldus artikel 354a. Het is tenslotte geen strafregeling,
maar een regeling mede ten behoeve van de schuldeisers, om zoveel mogelijk
baten voor de boedel te verzamelen. Is de schuldenaar daartoe niet toe in
staat, zonder dat dit hem is toe te rekenen, dan heeft het uitzitten van de
wettelijke schuldsaneringstermijn geen zin en moet verlening van de schone
lei eerder mogelijk zijn.De NVB/VFN vinden de spijtoptantenregeling van artikel 350, derde lid,
onder g, een verstandige optie, maar de NVVK vindt de omschrijving ervan gekunsteld.
De NVVK stelt voor dat de schuldsaneringsregeling op uitdrukkelijk verzoek
van de schuldenaar beëindigd moet kunnen worden.Hieraan is geen gevolg gegeven, omdat moet worden voorkomen dat schuldenaren
te lichtzinnig de schuldsaneringsregeling verlaten omdat ze de regeling te
zwaar vinden. Sanctie is immers dat men tien jaar lang niet meer in aanmerking
komt voor een nieuwe kans in de schuldsaneringsregeling. Bovendien is er dan
vaak al veel tijd en geld in de schuldenaar geïnvesteerd. Daarom dienen
schuldenaren die in de regeling zitten ervan weerhouden te worden al te gemakkelijk
eruit te kunnen stappen.Naar aanleiding van de klacht van de NVVK dat een duidelijke toelichting
ontbreekt bij het schrappen van het automatisme dat een faillissement volgt
op een tussentijds afgebroken schuldsaneringsregeling, is de memorie van toelichting
op dit punt uitgebreid. Volgens de NVVK zal hier rechtsonzekerheid ontstaan
voor schuldenaar en schuldeisers. Het is echter van belang om niet automatisch
onnodige procedures in gang te zetten die enige tijd later wegens gebrek aan
baten weer beëindigd zullen moeten worden.De NVVK heeft bedenkingen bij het uitsluiten van vorderingen van het CJIB
van de schone lei. De overheid zou zichzelf daarmee bevoordelen. Het gaat
hier echter niet om een bevoordeling van de overheid, maar om de vraag of
het maatschappelijk aanvaardbaar is om uit een strafrechtelijke veroordeling
voortvloeiende boetes om te zetten in niet meer invorderbare natuurlijke verbintenissen.
Dit vind ik niet aanvaardbaar. Ik ben dan ook verheugd dat de NVVK het wel
eens is met deze regeling voor schadevergoedingen aan slachtoffers. Het voorstel
van de NVVK en de NVB/VFN om met strafrechtelijke boetes de regeling voor
studieschulden te volgen, zou ik willen laten rusten om af te wachten wat
het advies van de Commissie insolventierecht op dit punt brengt.De NVB/VFN geven de regering in overweging te onderzoeken of in de wet
een redelijke termijn opgenomen kan worden waarbinnen na de verificatievergadering
de baten uitgekeerd dienen te worden.In artikel 349, vijfde lid, is artikel 192 van overeenkomstige toepassing
verklaard. Ingevolge deze bepaling dient de bewindvoerder de uitkeringen die
in de uitdelingslijst zijn vastgelegd, «onverwijld» te doen. Soms
is een schuldeiser inmiddels lastig of niet te traceren, bijvoorbeeld wegens
verhuizing of fusie. Het kan dus voorkomen dat de bewindvoerder nog nadere
recherche moet doen en daarom is het niet voor de hand liggend om de bewindvoerder
aan een termijn te binden. De verplichting tot «onverwijde» uitkering
lijkt hier voldoende haast achter de uitkering te zetten.104. De leden van de PvdA-fractie betreuren dat de regering in het
wetsvoorstel niet verder komt dan het introduceren van een dwangakkoord en
het verruimen van het verbod tot uithuiszetting om het buitenwettelijk traject
te versterken, mede omdat dit ten koste gaat van de integrale aanpak en de
schuldhulpverlening. Ook de afstemming van het minnelijke traject op het wettelijke
traject wordt bemoeilijkt doordat de invulling van het minnelijke traject
inclusief waarborgen en financiering ontbreekt. De leden van de PvdA-fractie
dringen erop aan bij de regering om een aanvulling op dit wetsvoorstel te
maken opdat van een integrale aanpak ook daadwerkelijk sprake kan zijn.De inrichting van de schuldhulpverlening valt onder de gemeentelijke autonomie.
Op lokaal niveau leveren gemeenten maatwerk. Het accent bij de desbetreffende
ministeries ligt op maatregelen om gemeenten hun verantwoordelijkheid voor
hun burgers te laten dragen. Om de uitvoering van de integrale schuldhulpverlening
op gemeentelijk en uitvoeringsniveau te optimaliseren is door partijen uit
het veld de Handreiking integrale schuldhulpverlening
opgesteld. Daarnaast worden gemeenten gefaciliteerd met behulp van het Innovatieprogramma
Werk en Bijstand. Met behulp van deze instrumenten kunnen gemeenten de schuldhulpverlening
integraal aanpakken.Een verdergaande wettelijke regeling van de minnelijke regeling –
een contradictio in terminis – zou neerkomen op een nieuwe Wet schuldsanering
natuurlijke personen. Zo zouden de toelatingsvoorwaarden opgesteld moeten
worden en zou voorzien moeten worden in een publicatie van de toepasselijkheid
van de regeling, een moratorium, een beslagverbod, een regeling voor tijdens
de uitvoering van de minnelijke regeling nieuw opkomende schulden, etcetera
etcetera. Dat zou leiden tot een volledige wettelijke regeling die dezelfde
strekking zou krijgen als de huidige wettelijke schuldsaneringsregeling. Dat
gaat het kader van dit wetsvoorstel ver te buiten. De Commissie insolventierecht
is voornemens om de gedwongen schuldregeling in het kader van haar werkzaamheden
betreffende de nieuwe insolventiewet nader te bezien. Het ware beter daarop
te wachten.105. De PvdA-fractie vraagt de regering alsnog toe te lichten met
welke maatregelen nu precies het minnelijke traject versterkt gaat worden.
Zij willen graag een beoogd effect per maatregel.Naar aanleiding van een soortgelijke vraag 59 van de aan het woord zijnde
leden, heb ik hierboven reeds het gevraagde overzicht gegeven. Ik moge de
leden daarnaar verwijzen.106. De leden van de PvdA-fractie vragen of er maatregelen zijn ter
versterking van de minnelijke regeling, die door de NVVK, het Landelijk platform
integrale schuldhulpverlening of gemeenten gevraagd zijn en die door de Minister
van Justitie en/of de Staatssecretaris van SZW niet zijn overgenomen of worden
toegestaan. Zo ja welke en waarom?Het LPISHV en de NVVK vragen geen andere maatregelen ter versterking van
de minnelijke regeling dan ook reeds door de aan het woord zijnde leden zijn
voorgesteld: een wettelijke basis waarin integrale schuldhulpverlening door
gemeenten wordt verankerd, met de daarbij behorende financiële mogelijkheden.
In het antwoord op vraag 104 hierboven heb ik aangegeven waarom ik daarin
niet meegaa.107. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in het wetsvoorstel
geen «sociale paragraaf» is opgenomen met daarin randvoorwaarden
voor de minnelijke regeling.De schuldsaneringsregeling als geheel kan worden aangemerkt als een sociale
paragraaf binnen de Faillissementswet. De schuldsaneringsregeling als zodanig
vormt een bijzondere wettelijke afwijking van de hoofdregel van artikel 3:276
BW dat een schuldeiser met alle middelen rechtens mag trachten zijn vordering
te innen. Het formuleren van randvoorwaarden voor de minnelijke regeling is
een kwestie die primair aan de gemeenten is, gezien de lokale beleidsautonomie
in de schuldhulp. Niettemin is in het interdepartementale plan schuldenbeleid
dat in oktober jl. naar de Tweede Kamer is gezonden (brief van de Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 14 november 2005, Kamerstukken II 2005/06, 24 515, nr. 71), geconstateerd dat
het kabinet de dalende slagingspercentages in het minnelijk traject van schuldhulpverlening
een ongewenste ontwikkeling acht. Als randvoorwaarde ligt voor de hand een
gedeeld besef van urgentie om hogere slagingspercentages te bereiken, niet
zozeer teneinde de wettelijke regeling te ontlasten, maar vooral om de groeiende
schuldenproblematiek het hoofd te bieden.Een verdergaande wettelijke regeling van de minnelijke regeling zou neerkomen
op een nieuwe Wet schuldsanering natuurlijke personen. Ik verwijs voor een
nadere toelichting hierop naar het antwoord op vraag 104 hierboven.108. Kan de regering aangeven waarom er geen verplichte certificering
van de bewindvoering is opgenomen in dit wetsvoorstel, zo vragen de leden
van de PvdA-fractie.Van bewindvoering in eigenlijke zin is uitsluitend sprake in het wettelijke
schuldsaneringstraject. De bewindvoering is in dat traject met de nodige waarborgen
omkleed. De bewindvoerder heeft een onafhankelijke positie – dat wil
zeggen onafhankelijk van de schuldenaar, van de schuldeisers en ook van de
werkgever – nu hij door de rechtbank is benoemd. De regulering van het
beroep bewindvoerder gaat verder dan certificering alleen, en is per 1 oktober
2005 verder uitgebouwd op basis van een aantal besluiten van de Raad voor
Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch (zie I.R. von Burg en J.H.M. von den
Hoff, Kwaliteit in de Wsnp, TvS december 2005,
p. 1–3). Zonder de verplichte vooropleiding en zonder het voldoen aan
allerlei organisatorische kwalificaties (solvabiliteit, integriteit, aansprakelijkheidsverzekering,
auditing etc.) wordt een aspirant-bewindvoerder niet ingeschreven in het bewindvoerdersregister
van de Raad.In het minnelijke traject is een schuldhulpverlener, veelal uit gemeentelijke
kring, werkzaam primair ten behoeve van de schuldenaar. De Staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft benadrukt dat het vertrouwen van
de schuldeiser in de kwaliteit van het minnelijke traject en de bescherming
van de schuldenaar kunnen worden bevorderd indien de schuldeiser ervan uit
kan gaan dat de schuldhulpverlener in het minnelijke traject zich aan uniforme
landelijk geldende gedragsregels en kwaliteitseisen houdt, en dat het certificeren
van schuldhulpverleners dat mogelijk kan waarborgen, maar dat uitgangspunt
is vrijwillige certificering en zelfregulering (Kamerstukken
II 2002/03, 28 258, nr. 7, p. 4). Als vervolg daarop worden
nu de partijen uit het veld bijeengebracht om de mogelijkheden van vrijwillige
certificering van de private schuldbemiddelaars te stimuleren (Kamerstukken II 2005/06, 24 515, nr. 71, p. 16–17).109. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering overwogen
heeft om in de Wet werk en inkomen de bepalingen over schuldhulpverlening
te versterken. Zo nee waarom niet? Zo ja welke regels worden dat?In artikel 57, onderdelen a en b, van de Wet werk en bijstand is de bijstand
aan bijstandsgerechtigden met problematische schulden adequaat geregeld. Hierin
zijn een aantal instrumenten opgenomen die van belang zijn voor de bijstandscliënten
die met een problematische schuldsituatie te maken hebben. Bijstand in natura
is een instrument dat kan worden ingezet als er redenen zijn
te vermoeden dat betrokkene niet in staat is tot verantwoorde bestedingen
te komen. Het andere instrument is de mogelijkheid van gemeente om de noodzakelijke
betalingen te doen namens betrokkene. Er is dan ook geen noodzaak om deze
bepalingen aan te scherpen.110. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de continuïteit
gewaarborgd wordt voor samenwerkingsverbanden als het Landelijk Platform Integrale
Schuldhulpverlening (LPISHV).Het LPISHV bestond uit vertegenwoordigers van de verschillende partijen
die betrokken zijn bij de integrale schuldhulpverlening (Divosa, VNG, NVVK
en MO-groep). Dit platform heeft belangrijk en nuttig werk gedaan om de lokale
integrale schuldhulpverlening vorm te geven. Deze professionele kernpartners
zijn zeer wel in staat gezamenlijk tot afspraken en samenwerking komen. De
kernpartners hebben inmiddels het overleg ook zelfstandig voortgezet onder
de naam Overleg Integrale Schuldhulpverlening.111. De leden van de PvdA-fractie herinneren eraan dat belangengroeperingen
en rechters kritiek hebben geuit op de strengere toelatingseisen, die de regeling
te inflexibel zouden maken. Deze leden willen weten welke van deze punten
van kritiek de regering niet heeft meegenomen in het wetsvoorstel en waarom
niet.Er is inderdaad geprobeerd zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de punten
van kritiek, maar het streven van dit wetsvoorstel is om de toegang tot de
schuldsaneringsregeling te beperken, de regeling te vereenvoudigen zodat ze
voor alle betrokken partijen werkbaar blijft en de werklast van de rechterlijke
macht te verlichten. Dit dient bovendien te gebeuren op een zo kort mogelijke
termijn, zodat een algehele herziening op dit moment niet haalbaar is. Die
past bovendien beter in de verdergaande herziening van de Faillissementswet
die momenteel door de Commissie insolventierecht wordt voorbereid. De voorgestelde
maatregelen lijken voor een deel de regeling inflexibeler te maken en ten
koste te gaan van het sociale gezicht van de Wsnp, maar het zijn naar mijn
mening rechtvaardige en noodzakelijke maatregelen. De huidige regeling is
te ruimhartig ten aanzien van een groep schuldenaren die er niet in thuis
hoort. Deze schuldenaren verstoren het Wsnp-systeem omdat ze teveel inspanningen
vergen van bewindvoerder, rechter-commissaris en andere betrokkenen en zij
krijgen op het einde van de rit wellicht een schone lei voor financiële
problemen die kort daarna weer in alle hevigheid terugkeren. Daarnaast is
het stok-achter-de-deur-effect dat met de Wsnp beoogd was, onvoldoende gerealiseerd.
Daardoor zijn er teveel schuldenaren in de schuldsaneringsregeling terecht
gekomen die in het minnelijk traject een oplossing voor hun financiële
problemen hadden moeten vinden. Dit wetsvoorstel is erop gericht het met de
Wsnp beoogde effect alsnog te bereiken. De enige manier om dit te bereiken
is door strenger te zijn aan de poort van de Wsnp. Dit heeft geleid tot de
voorgestelde maatregelen, die door sommige belangenorganisaties inflexibel
worden genoemd. Diverse organisaties (RvdR, NVvR, NOvA, LPISHV en NVB/VFN)
steunen echter wel het streven naar beperking van de instroom in de schuldsaneringsregeling
tot diegenen waarvoor de regeling ook echt is bedoeld. De NOvA stelt voor
om het huidige artikel 288 te handhaven en enkel de eis van goede trouw tot
een imperatieve te maken. Een gemotiveerde verklaring van de schuldenaar zou
dan als bijlage bij het verzoekschrift ingediend dienen te worden. Samen met
het voorgestelde artikel 350, derde lid, onder f, (beëindiging van de
schuldsaneringsregeling indien blijkt dat zich op moment van het indienen
van het verzoekschrift nog onbekende feiten en omstandigheden voordeden die
tot weigering van de toelating hadden moeten leiden) zou dit volgens de NOvA
een evenwichtiger stelsel opleveren. Daarnaast zien diverse organisaties de
oplossing in een beter toegerust minnelijk traject of in een integrale aanpak
van zowel financiële als psychosociale problemen (LPISHV, Divosa,
VNG, NVB/VFN, NVVK). Zoals ik aan het begin van dit antwoord al heb aangegeven,
was echter aanpassing van de Wsnp vooralsnog de snelste methode om aan de
dringende problemen het hoofd te bieden. Voor mijn reactie op de suggesties
over een integrale aanpak van de problematiek zij hier verwezen naar vraag
9.De door de aan het woord zijnde leden gevraagde punten van kritiek met
betrekking tot de strengere toelatingseisen die niet in het wetsvoorstel zijn
gehonoreerd, zijn ook alle door deze leden en de leden van de overige, in
het verslag aan het woord zijnde fracties naar voren gebracht. Hierna worden
deze punten nogmaals in het kort samengevat, waarbij het alineanummer van
deze nota is vermeld waar het kritiekpunt verder van commentaar van deze zijde
is voorzien. Allereerst verwijs ik graag naar het antwoord op vraag 103, waar
alle bezwaren van de NVVK en de VNB/VFN bij het wetsvoorstel en ook bij dit
punt zijn uitgewerkt en van commentaar zijn voorzien. De kritiek van de NOvA
dat de artikel 288-verklaring zou breken met het grondbeginsel dat goede trouw
verondersteld wordt aanwezig te zijn zo lang het tegendeel niet aannemelijk
is gemaakt, is ook behandeld in vraag 103. Ten tweede zou volgens de NOvA
onduidelijk zijn hoe en aan de hand van welke criteria de rechter nu precies
moet vaststellen of de schuldenaar met zijn schriftelijke verklaring zijn
goede trouw voldoende aannemelijk gemaakt heeft, zie hiervoor het antwoord
op de vragen 51 en 112. Ten derde zou de rechter niet de (onderzoeks)mogelijkheden
hebben om na te gaan of de schriftelijke verklaring van de schuldenaar op
waarheid gebaseerd is. De NOvA vreest dat een aantal standaard-288-verklaringen
zullen circuleren, waarmee het doel ondergraven zal worden. In de memorie
van toelichting heb ik uitdrukkelijk verklaard dat het niet de bedoeling is
dat deze verklaring verwordt tot een standaardverklaring waar de schuldenaar
enkel zijn handtekening onder hoeft te zetten. Ik verwijs hier verder naar
hetgeen hieronder in het antwoord op de vragen 166 en 168 uiteengezet is over
de artikel 288-verklaring.Het LPISHV wijst erop dat de schuldenaar veelal niet in staat is alle
gegevens én een goede motivatie schriftelijk aan te leveren. Het gaat
echter om een vormvrije, persoonlijke verklaring en niet om een juridisch
document, zoals de verklaring van artikel 285. Desgewenst kan hulp ingeroepen
worden van familieleden, vrienden of buren.112. De leden van de PvdA-fractie vragen op basis van welke criteria
de rechter moet vaststellen of de schuldenaar te goeder trouw heeft gehandeld.
Zij vragen of de regering daarvoor objectieve criteria gaat vaststellen.De vaststelling door de rechter of er sprake is van goede trouw ten aanzien
van het ontstaan of onbetaald laten van de vorderingen zal onder de nieuwe
regels niet anders zijn dan onder de huidige wet. Het verschil is alleen dat
zodra de goede trouw ontbreekt, de rechter het verzoek om toelating tot de
schuldsaneringsregeling moet afwijzen, terwijl
de rechter nu kan afwijzen. Zoals hierboven in
vraag 51 is geantwoord op een soortgelijke vraag van leden van de CDA-fractie,
bestaat er reeds een uitgebreide jurisprudentie over de goede trouw in de
schuldsanering en heeft ook Recofa in haar recente richtlijnen diverse situaties
geïnventariseerd waarin er sprake kan zijn van het ontbreken van de goede
trouw. Ook deze bieden de rechtspraktijk houvast. Ik zal geen objectieve criteria
vaststellen. De goede trouw is een gedragsmaatstaf waaraan de gedragingen
van de schuldenaar worden getoetst met inachtneming van alle omstandigheden
van het geval. In zekere zin is in de voorgestelde regeling van artikel 288
minder behoefte aan vastomlijnde criteria, nu de discretionaire rechterlijke
beslissingsruimte – overigens juist op verzoek vanuit de rechtspraktijk –
wordt verkleind.113. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de vrees dat
de nieuwe artikel 288-verklaring veel aandacht van de gemeentelijke diensten
zal vergen, terecht is.Die vrees is niet gegrond. Deze verklaring is weliswaar een nieuw element
dat voortaan op de zitting waar het schuldsaneringsverzoek wordt behandeld,
zal moeten worden ingediend, maar de gemeente of de gemeentelijke kredietbank
speelt daarin geen rol. Het is de verzoeker zelf die deze vormvrije verklaring
moet opstellen. Hulp van professionele instanties is bij het opstellen van
die verklaring niet nodig, en zelfs niet gewenst, omdat het bij de artikel
288-verklaring nu juist aankomt op de persoon van de schuldenaar. Indien de
verklaring omtrent de persoonlijke motivatie en de ontstaansgeschiedenis van
de schulden door een ander dan de schuldenaar zal worden opgesteld, verliest
de verklaring het persoonlijke karakter. Het is geen juridisch document, zoals
de verklaring van artikel 285, waarbij hulp bij het opstellen ervan wel is
aangewezen. Indien werkelijk nodig zal enige hulp bij het opstellen van een
begrijpelijke verklaring – gezien het persoonlijke karakter van de verklaring –
evengoed of beter afkomstig kunnen zijn van familieleden, vrienden of buren
dan van een schuldhulpverlener.114. Het is de leden van de VVD-fractie uit de memorie van toelichting
niet duidelijk geworden wat de regering heeft gedaan met het commentaar dat
door belanghebbende organisaties naar aanleiding van de consultatie is geuit.
Zij vragen de regering aan te geven hoe de commentaren luidden, wat ermee
is gedaan en waarom.Allereerst zij hier vermeld dat ik niet de mening deel van de aan het
woord zijnde leden dat uit de memorie van toelichting niet duidelijk zou zijn
geworden wat er is gebeurd met het commentaar van de diverse belangenorganisaties.
Ik verwijs de leden graag naar de paragraaf die in het algemeen deel van de
toelichting is gewijd aan de advisering over het concept-wetsvoorstel (kantlijnnummers
17–18). Daar is een uitgebreide samenvatting gegeven van het ontvangen
commentaar, met vermelding van de reactie dezerzijds. Zie verder ook in de
artikelsgewijze toelichting bij artikel 287a (pag. 17) en artikel 305 (pag.
25).Ik heb op verzoek van de leden van de PvdA-fractie in deze nota reeds
een uitgebreid overzicht gegeven van alle punten van commentaar van de NVVK
en de NVB/VFN, eveneens voorzien van een reactie dezerzijds (zie vraag 103).
In vraag 111 hierboven is bovendien op verzoek van de leden van de VVD-fractie
al extra aandacht besteed aan het commentaar van de diverse organisaties op
de strengere toelatingseisen. Veel van deze opmerkingen zijn ook door een
of meer van de overige organisaties gemaakt. Het zou een herhaling van zetten
zijn om dit alles hier nogmaals te bespreken. Daarom zal ik mij in antwoord
op de onderhavige vraag beperkten tot de punten van commentaar die in de genoemde
overzichten nog niet aan bod zijn gekomen. Ik laat daarbij commentaar van
technische en redactionele aard (zoals o.a. uitgebreid gegeven door de NVvR)
achterwege; veel daarvan is overgenomen in het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting.De NVvR, gesteund door de RvdR, brengt in haar commentaar nog de volgende
punten naar voren. Zij betreurt het dat een cijfermatige onderbouwing van
de effecten van de voorgestelde wijzigingen ontbreekt. Ik ben het met de NVvR
eens dat een dergelijke onderbouwing een goede zaak zou zijn. Het is echter
lastig om de kwantitatieve gevolgen van een wetsvoorstel te meten. Die zijn
vaak afhankelijk van velerlei factoren, zoals in geval van de Wsnp de economische
ontwikkelingen en de wijze waarop de rechter met de wet omgaat. Gepoogd wordt
de gevolgen van een wetsvoorstel af te tasten door bij de betrokken partijen
te consulteren over het wetsvoorstel. Na verloop van tijd wordt bovendien
vaak een evaluatie gehouden, die kan leiden tot aanpassing van de wet –
het onderhavige wetsvoorstel is daarvan een voorbeeld.De NVvR vraagt aandacht voor de gevolgen van een sterke afname van het
aantal schuldsaneringen voor de bewindvoerders, die daardoor in financiële
moeilijkheden zouden kunnen geraken.Het wetsvoorstel is naast onder andere de ongewisse economische conjunctuur
slechts een van de beslissende factoren in het spel van vraag een aanbod,
dat ook mede vormgegeven wordt door de wijze waarop de rechtspraak omgaat
met de wetswijzigingen. Het is daarom nog wat prematuur om hieraan aandacht
te besteden. Overigens verlaten jaarlijks circa 100 bewindvoerders de professie,
zodat natuurlijk verloop al enige terugloop in het aantal schuldsaneringsdossiers
zal kunnen opvangen. De Raad voor Rechtsbijstand te Den Bosch vervult hierin
een coordinerende rol, ook via zijn opleidingsbeleid.De NVvR heeft problemen met de verabsolutering van de vijfjaarstermijn
van artikel 288, eerste lid, onder b, voor schulden uit strafrechtelijke boetes
die leiden tot weigering van de toelating.Op deze wijze wordt recht wordt gedaan aan het beginsel dat een schuldenaar
niet tot «levenslang» veroordeeld dient te worden door hem de
toegang tot de schuldsaneringsregeling blijvend te ontzeggen indien hij in
het verleden te kwader trouw schulden heeft gemaakt. Daarvoor is nu eenmaal
een termijn nodig. De termijn voldoet bovendien aan de wens vanuit de rechterlijke
macht om «hard and fast rules». Er is overigens wel voorzien in
een mogelijkheid om voor ernstige gevallen de grens naar boven te verhogen.
Bovendien zij hieraan toegevoegd dat de boetes die ouder zijn dan vijf jaar,
weliswaar geen reden meer zijn om toegang te weigeren, maar wel aan het einde
van de schuldsaneringsregeling zullen worden uitgesloten van de schone lei.
Men raakt ze dus niet kwijt.De NVvR, Divosa en de VNG wijzen op de machtspositie van het CJIB, dat
medewerking aan het minnelijk traject volgens de NVvR vrijwel altijd weigert.
De NVvR betwijfelt of de aard van de CJIB-vorderingen deze machtspositie rechtvaardigt
en stelt voor onderscheid te maken naar de aard van de vordering.Dit voorstel gaat de reikwijdte van het onderhavige wetsvoorstel te buiten.
Het CJIB heeft een wettelijke taak boetes te innen en de vrijheid om daarover
schikkingen te treffen is beperkt. Belangrijker is het beginsel dat het maatschappelijk
onaanvaardbaar is om schuldenaren via een minnelijke of wettelijke regeling
een (deel van een) strafrechtelijk opgelegde boete kwijt te schelden. Het
zal overigens aan de rechter zijn om te beoordelen of het CJIB in een concreet
geval gedwongen medewerking aan een minnelijke schuldregeling opgelegd kan
worden.Naar aanleiding van de opmerking van de NVvR dat een voorafgaand faillissement
als imperatieve weigeringsgrond problemen oplevert voor de vaste praktijk
in enkele arrondissementen om een kleine ondernemer eerst te laten failleren
alvorens de schuldsaneringsregeling van toepassing te verklaren, teneinde
te voorkomen dat boedelschulden die daarna ontstaan, in de schuldsanering
moeten worden beschouwd als «nieuwe» schulden die tot beëindiging
van die schuldsanering leiden, is deze weigeringsgrond uit het wetsvoorstel
geschrapt.De NVvR acht het een nadeel dat de beëindigingsgronden uit artikel
350, derde lid, imperatief zijn geworden.Ook hier geldt dat deze aanpassing een gevolg is van de vraag naar duidelijker,
minder motivering vergende wetsbepalingen om schuldenaren die niet (meer)
in de regeling thuishoren, eruit te kunnen zetten. Diverse andere opmerkingen
van de NVvR over artikel 350 hebben wel geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel.Het verzoek van de NVvR om aan artikel 349a, tweede lid, toe te voegen
dat de schuldenaar bij de wijziging van de termijn van de schuldsaneringsregeling
in de gelegenheid moet worden gesteld te worden gehoord, is gehonoreerd.De klacht van de NVvR over de korte appèltermijn wordt doorverwezen
naar de algehele herziening van de Faillissementswet, omdat dit probleem in
deze hele wet speelt.De NVvR vraagt aandacht voor de problemen van samenloop van schuldsaneringen
of van schuldsanering en faillissement bij echtparen die in gemeenschap
van goederen zijn gehuwd. Ook B. Engberts heeft hierover geschreven in zijn
commentaar bij het wetsvoorstel in het tijdschrift Schuldsanering («Hoofdlijnen
van het wetsvoorstel wijziging Wsnp (deel 2)», SchuldSanering 2005, nr. 5, p. 2). Deze problemen volgen mede uit het arrest van
de Hoge Raad van 4 juni 2004 (NJ 2004, 638)
over artikel 63. Ingevolge dit arrest moeten alle Wsnp-verzoeken individueel
beoordeeld worden, hetgeen kan betekenen dat indien beide echtelieden in de
schuldsaneringsregeling zitten, de een wel een schone lei krijgt en de ander
niet. De samenloopproblemen die zich hier voordoen, zijn tweeërlei. Ten
eerste, indien slechts één van beide echtelieden in de schuldsaneringsregeling
zit – hetzij omdat na individuele beoordeling van de twee verzoekschriften
slechts een van beiden wordt toegelaten, hetzij omdat slechts één
een verzoek daartoe heeft ingediend -, kunnen schuldeisers zich na verlening
van de schone lei alsnog verhalen op het inkomen van de schuldenaar, dat immers
in de gemeenschap van goederen valt. Het is dan de vraag wat de waarde van
de schone lei is. Ten tweede kan het voorkomen dat de ene partner in de schuldsaneringsregeling
zit en de ander in faillissement komt te verkeren na tussentijdse beëindiging
van diens schuldsaneringsregeling. Wanneer er twee insolventieregimes op de
gemeenschap van goederen rusten, heeft de Hoge Raad in genoemd arrest uitgelegd
dat dan de afwikkeling van het faillissement voorgaat. De afdrachten door
de partner in de Wsnp zouden dan in de boedel van het faillissement vallen.
De oplossing die Engberts hiervoor aandraagt komt erop neer dat in gemeenschap
van goederen gehuwden beiden en tegelijk een verzoek tot toelating tot de
schuldsaneringsregeling zullen moeten indienen en dat indien de een wordt
afgewezen, dat leidt tot afwijzing van de ander. Ook wanneer de regeling voor
een van beiden tussentijds wordt beëindigd, zal dit ertoe moeten leiden
dat dit ook voor de andere partner geldt.Wanneer een echtgenoot is toegelaten terwijl de andere echtgenoot failliet
is, wordt ingevolge artikel 63 het faillissement van een schuldenaar die in
enige gemeenschap is gehuwd of geregistreerd, behandeld als faillissement
van die gemeenschap. De curator zal derhalve niet alleen het privé-vermogen
van de schuldenaar liquideren, maar ook de gemeenschap. Voor de schuldsaneringsregeling
geldt hetzelfde ingevolge artikel 313. De Hoge Raad heeft hieraan het gevolg
gekoppeld dat het faillissement voorgaat. Dat geldt ook voor de omstandigheid
dat het inkomen van de echtgenoot op wie de schuldsaneringsregeling van toepassing
is, voorzover het meer is dan het vrij te laten bedrag, in de faillissementsboedel
valt. In die faillissementsboedel kunnen immers niet slechts de schuldeisers
van de failliete echtgenoot opkomen. Ook een schuldeiser van de andere echtgenoot,
ongeacht of die schuld tot de gemeenschap behoort, kan op de huwelijksgemeenschap
worden verhaald. Derhalve kan elke schuldeiser van elk der echtgenoten zijn
vordering indienen bij de faillissementscurator.Vervolgens kom ik op de vraag wat de waarde is van een schone lei die
wordt verleend aan de ene echtgenoot, als deze echtgenoot vervolgens met eventueel
nieuw gemeenschapsvermogen niettemin blootstaat aan verhaal door schuldeisers
van de andere echtgenoot. Dit is een gevolg van de werking van de huwelijksgemeenschap,
waarin immers schuldeisers van beide echtgenoten, ongeacht of het privé-schuldeisers
of gemeenschapsschuldeisers zijn, verhaal hebben op de gemeenschap. Om dit
te voorkomen, is het in het algemeen inderdaad aan te bevelen dat echtgenoten
allebei verzoeken om toelating tot de schuldsaneringsregeling, zodat beide
echtgenoten een schone lei kunnen verkrijgen en alle schulden hun afdwingbaarheid
verliezen. Voor het opnemen van een wettelijke verplichting daartoe zie ik
evenwel onvoldoende grond. Niet uitgesloten is dat een echtgenoot belang heeft
bij toegang tot de schuldsaneringsregeling, ook als de andere echtgenoot daarvoor
niet in aanmerking komt, bijvoorbeeld omdat diens schulden niet te goeder
trouw zijn ontstaan. Dat belang zou bijvoorbeeld gelegen kunnen
zijn in de aanwezigheid van omvangrijke eigen schulden. Onder omstandigheden
kan voorts wijziging van het huwelijksvermogensregime overwogen worden om
verhaal voor nieuwe schulden van de andere echtgenoot te voorkomen. Het betreft
hier een probleem dat volgt uit het huwelijksgoederenrecht, waarvoor niet
een simpele oplossing in de Wsnp neergelegd kan worden, zonder aan het systeem
van het huwelijksgoederenrecht te komen.De NVvR vraagt om opheldering over de vraag of de Wet tarieven in burgerlijke
zaken er al of niet toe verplicht dat de schuldenaar in appèl griffierecht
verschuldigd is. Sommige hoven heffen wel griffierecht en andere niet.Artikel 15 lid 1 van de Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalt dat
geen vast recht wordt geheven voor, onder andere, de aangifte voor eigen faillissement
of van een verzoekschrift tot het van toepassing verklaren van de schuldsaneringsregeling
natuurlijke personen. Niet met zoveel woorden is daarbij bepaald of hetzelfde
geldt wanneer een schuldenaar, wiens verzoek om toelating tot de schuldsaneringsregeling
in eerste aanleg is afgewezen, daartegen in hoger beroep komt. Naar mijn oordeel
ligt het, gezien de ratio van de bepaling om geen onnodige financiële
drempels op te werpen bij de toegang van de schuldsaneringsregeling, voor
de hand om dit geval daarmee op één lijn te stellen. De omstandigheid
dat het hoger beroep dient te worden ingesteld door een procureur levert naar
mijn oordeel weliswaar een verschil op met de procedure in eerste aanleg,
maar op zichzelf zie ik daarin geen duidelijke grond om ook op het punt van
het griffierecht een onderscheid te maken. Mij is overigens bekend dat er
gerechtshoven zijn die de schuldenaar voor een hoger beroep tegen een afwijzende
beschikking op een verzoek om toelating tot de schuldsaneringsregeling, wèl
griffierecht berekenen. Bij de herziening van het griffierechtstelsel zal
bezien worden op welke wijze de huidige regeling kan worden verduidelijkt.Naar aanleiding van de opmerking van de NVvR dat in het wetsvoorstel overgangsrecht
ontbreekt, is een regeling opgenomen. Deze is echter in het hiervoor genoemde
artikel van B. Engberts bekritiseerd. De regeling zou tot gevolg hebben dat
er nog vele jaren met twee onderling nogal afwijkende stelsels gewerkt zou
moeten worden. Hij heeft een alternatieve opzet gegeven voor de overgangsregeling.
Naar aanleiding van deze kritiek is in de nota van wijziging die bij deze
nota naar aanleiding van het verslag is gevoegd, een nieuwe overgangsregeling
voorgesteld, die zoveel mogelijk voorkomt dat er gedurende enkele jaren twee
stelsel naast elkaar blijven bestaan.De NOvA vraagt zich af of het niveau van de bewindvoerder, niet advocaat
wel voldoende is voor de behandeling van schuldsaneringen van (ex-)ondernemers.
De Orde zou het ook uit oogpunt van eerlijke concurrentie beter vinden ondernemers
uit te sluiten van de Wsnp. Deze zouden een oneerlijke voorsprong krijgen
op hun concurrenten.Uit cijfers van de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch blijkt
dat in 80% van de ondernemers-schuldsaneringen een advocaat tot bewindvoerder
wordt. In veel gevallen bestaat de onderneming overigens al enige tijd niet
meer, waardoor de complexiteit en omvang van de werkzaamheden kunnen meevallen.
Bovendien worden de laatste twee jaar in toenemende mate faillissementsmedewerkers
van advocatenkantoren zelfstandig tot Wsnp-bewindvoerder benoemd, die vaak
veel financieel-technische deskundigheid bezitten en kunnen terugvallen op
de insolventiekennis binnen hun organisatie. Het argument van de oneerlijke
concurrentie overtuigt mij niet. Dan zou een onderneming ook nooit een akkoord
kunnen sluiten over schulden en nooit na een faillissement een nieuwe BV mogen
oprichten. Ook andere ondernemingen hebben in voorkomende gevallen vergelijkbare
mogelijkheden.De NOvA zou graag zien dat schuldeisers (eventueel met een vordering boven
een bepaalde grens, bijvoorbeeld € 1000) in kennis gesteld moeten
worden van het verzoek tot toelating tot de schuldsaneringsregeling van hun
schuldenaar.Dit zou extra administratieve handelingen vergen, waarvoor moeilijk een
verantwoordelijke persoon aan te wijzen is. De griffier van de rechtbank is
niet de geschikte instantie om deze informatie te verspreiden. De taken van
de rechtbank dienen juist beperkt te worden. Een bewindvoerder is er nog niet
benoemd, zodat het waarschijnlijk de schuldhulpverlener zou moeten zijn die
deze informatievoorziening zou moeten verzorgen. Het minnelijk traject wordt
door de Wsnp echter niet geraakt, zodat het niet in de lijn van deze wet ligt
de schuldhulpverlener hiertoe opdracht te geven. De verwachting is echter
dat door de versterking van de minnelijke regeling dankzij de gedwongen schuldregeling,
er vaker getracht zal worden een minnelijk akkoord te sluiten, zodat de schuldeisers
beter op de hoogte zullen zijn van de stand van zaken rond hun schuldenaren.Het LPISHV wijst erop dat de financiering van de gemeentelijke schuldhulpverlening
enkel beperkt wordt door bezuinigingen op het Bijzondere Bijstandsbudget in
2003. Voor een reactie op deze zorgen verwijs ik naar het antwoord hierna
op vraag 120, dat deze kwestie eveneens aan de orde stelt.In antwoord op de vraag van het LPISHV en van Divosa of een gedwongen
schuldregeling automatisch leidt tot een beëindiging van het beslag,
zij gemeld dat bij een gedwongen schuldregeling de betrokken schuldeisers
(inclusief diegenen die beslag hebben laten leggen) zich – vrijwillig
dan wel gedwongen – contractueel verbinden tot een bepaalde regeling
van de schuld. In ruil daarvoor zullen zij de beslagen opheffen, dat is inherent
aan deze regeling.Mede naar aanleiding van opmerkingen van de KBvG over de vraag wat het
probleem is met de uitvoerbaarheid van de Wsnp, nu de streefgetallen nog steeds
het niveau niet zouden halen waarop bij aanvang van de Wsnp was gerekend,
is de memorie van toelichting uitgebreid om uit te leggen dat de uitvoerbaarheid
van de Wsnp vooral een kwalitatief en minder een kwantitatief probleem is.
De uitvoering blijkt meer werk met zich te brengen dan waarop was gerekend.De opmerking van de KBvG dat het oordeel over de gedwongen schuldregeling
beter aan een andere rechterlijke instantie kan worden overgelaten dan aan
de instantie die de Wsnp-verzoekschriften behandelt, kan ik niet steunen.
Het is nu juist de bedoeling de rechter die het hele verzoekschriftdossier
voorgelegd krijgt, over de gedwongen schuldregeling te laten oordelen. Dat
is het voordeel van zijn positie boven die van de voorzieningenrechter die
er nu over moet oordelen.Naar aanleiding van kritiek van de KBvG op de berekening van de beslagvrije
voet, die een hoger bedrag kan opleveren dan de wettelijke 90% van
de bijstandsnorm, ben ik het niet eens met het pleidooi van de KBvG om altijd
uit te gaan van de wettelijke norm. Bij de berekening wordt daarvan uitgegaan,
maar wordt er inderdaad tevens een berekening gemaakt om de schuldsaneringsregeling
voor drie jaar leefbaar te houden. De 5% reserveringstoeslag is dan
ook bedoeld om te reserveren voor grote uitgaven.Mede naar aanleiding van kritiek van de KBvG is de aanhouding van de behandeling
van het verzoekschrift indien dit incompleet is, geschrapt.De KBvG wijst erop dat het voorkomt dat een schuldenaar na een eerste
aanmaning laat weten een schuldsanering aan te zullen vragen, maar dat vervolgens
niet doet. Als de deurwaarder daar intussen rekening mee houdt en geen beslag
legt, gebeurt er niets. De schuldeiser maant vervolgens de deurwaarder tot
dagvaarding en nadat het vonnis er ligt en de deurwaarder beslag gaat leggen,
komt de schuldenaar alsnog in de schuldsaneringsregeling.Hier is moeilijk iets tegen te doen. Ik waardeer het dat deurwaarders
zich terughoudend opstellen indien de schuldenaar aankondigt een schuldsaneringsregeling
te zullen aanvragen, maar indien dat niet binnen een redelijke termijn daadwerkelijk
gebeurt, kan de deurwaarder inderdaad tot actie overgaan.De KBvG suggereert in de gemeentelijke basisadministratie (GBA) een aantekening
te maken dat de schuldsaneringsregeling op iemand van toepassing is.De GBA is hiervoor niet het juiste register. Er bestaat al jarenlang het
Landelijk Register Schuldsaneringen, waarin voor eenieder kenbaar is of de
Wsnp op een bepaalde persoon van toepassing is (via www.wsnp.rvr.org).De KBvG wil graag een mogelijkheid voor de schuldeiser om in beroep te
gaan tegen de toelatingsbeslissing.In het systeem van de Wsnp is hier niet voor gekozen. De verzoekschriftprocedure
in de schuldsaneringsregeling dient zo efficiënt mogelijk gevoerd te
kunnen worden. Is een schuldenaar eenmaal toegelaten, dan dient de schuldsaneringsregeling
zonder verder oponthoud door een hangend hoger beroep van start te gaan. Bovendien
strekt het wetsvoorstel tot vereenvoudiging van de procedure. Ik zie dan ook
geen reden waarom er in het kader van dit wetsvoorstel van het systeem van
de wet afgeweken zou moeten worden.KBvG is van mening dat de procureursbijstand voor het bewerkstelligen
van tussentijdse beëindiging van de schuldsaneringsregeling verwijderd
moet worden; het zou goed geld naar kwaad geld gooien zijn.Ik zie hier onvoldoende grond om van het systeem van procureursbijstand
af te wijken; dat staat immers los van de vraag of een procedure betekent
dat goed geld naar kwaad geld gegooid zou worden.4. Financiering115. De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de totstandkoming
van minnelijke schuldregelingen bevorderd zou worden, indien de kosten voor
het opstellen van de gemeentelijke verklaring structureel gecompenseerd zouden
worden via een kostendekkende vergoeding en deze ten laste van de boedel van
de schuldenaar zou worden gebracht, nu de Wet Fido niet toestaat om bij wijze
van alternatief de kredietbanken meer te laten commercialiseren. De leden
van de CDA-fractie vragen of de regering het eens is met deze redenering en
of zij andere mogelijkheden ziet om kredietbanken extra inkomsten te laten
genereren.Het ten laste van de boedel laten komen van de kosten van de artikel 285-verklaring
is geen reële optie. De boedel van de schuldenaar is doorgaans zeer beperkt
en wanneer deze kosten daar bovenop komen, blijft er voor schuldeisers helemaal
niets over. Enerzijds dient het «stok-achter-de-deur-effect» van
de schuldsaneringsregeling gewaarborgd te worden, op basis waarvan onder andere
een deel van de bewindvoerderskosten op de boedel verhaald worden, en anderzijds
mag het uitgangspunt dat de schuldenaar zoveel mogelijk baten voor de boedel
verwerft teneinde (een deel van) zijn schulden af te betalen, niet al bij
voorbaat een illusie zijn doordat er teveel preferente posities zijn om nog
gelden voor de overige schuldeisers over te laten. Het stelsel van preferente
posities is beperkt van omvang en dient dat ook te blijven.De gemeentelijke artikel 285-verklaring vormt de aansluiting tussen een
niet geslaagde minnelijke schuldregeling en het verzoek tot toelating tot
de Wsnp. Wanneer de schuldenaar of een schuldbemiddelaar een poging heeft
gedaan om tot een minnelijke schuldregeling te komen, zijn de benodigde gegevens
voor afgifte van een dergelijke verklaring in beginsel al verzameld. Het komt
mij daarom voor dat het opstellen van een dergelijke verklaring nauwelijks
tot extra kosten hoeft te leiden.In het systeem van de wet Fido is uitgangspunt dat de gemeentelijke kredietbanken enkel een publieke taak zullen vervullen. Onder deze
publieke taak vallen in ieder geval geen activiteiten met de bedoeling om
winst te gaan maken. Dit betekent dat gemeentelijke kredietbanken geen oneigenlijke
commerciële financiële activiteiten mogen verrichten teneinde hiermee
extra inkomsten te genereren. Het is niet de bedoeling dat kosten van een
gemeentelijke taak door deze kredietbanken door middel van commerciële
activiteiten worden opgevangen. Deze kosten dienen opgevangen te worden door
het Gemeentefonds. Derhalve zie ik geen ruimte voor de commercialisering van
kredietbanken, door verhoging van de inkomensgrens naar 150% of het
vragen van een vergoeding voor (de aanvraag van) schuldsaneringstrajecten.
Zie over de verruiming van deze grens ook het antwoord op vraag 63.116. De leden van de CDA-fractie vragen de regering hoe zij staat
tegenover het aloude voorstel van Piet Duindam om voor ieder krediet dat wordt
afgesloten de kredietinstelling bijvoorbeeld € 1,00 te laten betalen,
waarmee de integrale schuldhulpverlening en wellicht nog een stuk bewindvoering
betaald kan worden.Met de in de vraagstelling genoemde maatregel – het door de kredietgevers
(en uiteindelijk door de kredietnemers, via doorberekening van de kosten)
laten opdraaien voor de kosten voor schuldhulpverlening – wordt impliciet
de verantwoordelijkheid voor de schuldenproblematiek geheel bij de kredietgevers
en kredietnemers gelegd. De maatregel gaat daarmee voorbij aan de complexiteit
van het ontstaan van problematische schulden. Zoals hierboven bij het antwoord
op vraag 40 ook wordt aangegeven, blijkt uit onderzoek van het IVA, Schulden: zicht op het onzichtbare (uit 1999) dat bij
het ontstaan van problematische schulden meestal sprake is van verschillende,
onderling met elkaar samenhangende oorzaken. Problematische schulden blijken
zelden te worden veroorzaakt door één specifieke oorzaak. Meestal
gaat het om een combinatie van verschillende factoren. Eén van die
oorzaken kan overkreditering zijn. Ter voorkoming van overkreditering worden
door de Minister van Financiën verschillende maatregelen genomen. Deze
maatregelen zijn onder andere vastgelegd in de Wet financiële dienstverlening
en tevens nader toegelicht in de brief van 7 november 2005 met «extra
maatregelen ter verdere voorkoming overkreditering» (Kamerstukken II 2005/06, 29 507, nr. 31). De al genomen maatregelen,
waaronder de kredietwaardigheidtoets, de verlaging van de maximale kredietvergoeding
en de uitbreiding van de schuldenregistratie, hebben tot doel het acceptatiebeleid
van kredietverstrekkers aan te scherpen en de mate van kredietverstrekking
beter te laten passen bij de financiële draagkracht van de consument.
De verwachting is dat deze maatregelen er mede toe zullen leiden dat kwetsbare
consumenten minder snel in een situatie van problematische schulden terecht
zullen komen. Zij hoeven in dat geval geen beroep te doen op schuldhulpverlening,
waardoor de schuldhulpverlenende instanties kunnen worden ontlast.117. De leden van de PvdA-fractie vragen welke budgetten vanaf de
invoering van de Wsnp in 1998 beschikbaar gesteld zijn om de invoering te
ondersteunen. Ook vragen deze leden welke budgetten beschikbaar zijn gesteld
aan gemeenten voor preventieve activiteiten zoals budgetbegeleiding en voorlichting.
De leden vragen om een onderverdeling in incidentele en structurele budgetten
en zij vragen welk ministerie de onderscheiden budgetten heeft gefinancierd.De gemeentelijke schuldhulpverlening is het domein van gemeenten en wordt
gefinancierd uit eigen middelen, bijvoorbeeld uit het Gemeentefonds. Voor
de curatieve en preventieve activiteiten in zowel de minnelijke als de wettelijke
schuldhulpverlening werden en worden door het kabinet geen directe budgetten
beschikbaar gesteld. Daarnaast kunnen afhankelijk van het type hulpverlening
ook andere middelen ingezet worden. Zie verder het antwoord op vraag 120.118. Graag zouden genoemde leden een overzicht tegemoet zien van
tarieven die bewindvoerders in rekening kunnen brengen.De bewindvoerderstarieven in het wettelijke traject zijn als volgt: subsidie particuliere zaken – enkele boedel€  896,– – gemeenschappelijke boedel€ 1 075,–   subsidie (ex)-ondernemerszaken – enkele boedel€ 1 987,–– gemeenschappelijke boedel€ 2 383,–   subsidie t.b.v. porti en overige kosten – enkele boedel€ 187,–– gemeenschappelijke boedel€ 216,–   maandelijks salaris uit de boedel – enkele boedel€ 37,50– gemeenschappelijke boedel€ 44,50119. Ook zouden de leden van de PvdA-fractie een overzicht willen
krijgen van de gemiddelde kostprijs van zowel het wettelijk als het minnelijk
traject.Het kabinet beschikt niet over een overzicht van de gemiddelde kostprijs
van een minnelijk traject. De kosten zullen variëren aan de hand van
de soort hulp die wordt geboden, de hoeveelheid en type klanten. Het Landelijk
Platform Integrale Schuldhulpverlening heeft in de Handreiking
integrale schuldhulpverlening wel een indicatie voor een kostenberekening
gemaakt die onder andere is gebaseerd op de ervaringscijfers uit de Benchmark
Schuldhulpverlening. De indicatie voor een kostenberekening wordt gepresenteerd
op basis van tijdsinvestering en uurtarief. Prijzen worden daarin niet genoemd.De kosten van het wettelijke traject bestaan uit de kosten van de bewindvoerder
en de kosten van de rechtbank. Griffierecht wordt volgens de Wet tarieven
in burgerlijke zaken immers niet geheven in een schuldsaneringsprocedure.
De kosten van de wettelijk verplichte publicaties in de Staatscourant worden
in beginsel uit de boedel voldaan (artikel 320, achtste lid). De kosten van
de subsidiëring van de bewindvoerder zijn afhankelijk gemaakt van de
zaaksoort. Een overzicht van de diverse tarieven staat vermeld in bovenstaande
tabel bij de vorige vraag. Een globale indicatie voor de kosten van de rechtbank
met betrekking tot een schuldsanering is de kostprijs van een zaak in de categorie «rechtbank
civiel» waarbinnen die zaken vallen. Gebaseerd op het prijspeil van
2004 gaat het dan om € 760.120. De leden van de PvdA-fractie merken op dat oorspronkelijk de
gemeenten de kosten van schuldhulpverlening financierden uit de bijzondere
bijstand. Door bezuinigingen op het fictief budget bijzonder bijstand vanaf 2004
zijn de middelen voor schuldhulpverlening sterk verminderd. De vraag van deze
leden is op welke wijze de gemeenten samen met de gemeentelijke kredietbank
en de andere betrokken organisaties een succes kunnen maken van het versterken
van de minnelijke regeling en het daarmee ontlasten van het wettelijke traject
als de middelen daarvoor ten enen male ontbreken.Ik ben het niet eens met de stelling dat gemeenten onvoldoende middelen
ter beschikking zouden hebben om de integrale schuldhulpverlening adequaat
uit te voeren. Gemeenten ontvangen van de rijksoverheid geen specifieke middelen
voor de schuldhulpverlening. De verschillende budgetten waar de leden van
de PvdA-fractie naar verwijzen zijn zogeheten «fictieve budgetten»
die deel uitmaken van de algemene uitkering aan het Gemeentefonds. Ik wijs
er overigens op dat het fictieve budget bijzondere bijstand meer omvat dan
de uitvoering van de bijzondere bijstand uit hoofde van de WWB. De uitname
van € 220 miljoen uit het Gemeentefonds in 2004 had
te maken met de afschaffing van de categoriale bijzondere bijstand en de invoering
van de langdurigheidstoeslag. Vervolgens zijn in datzelfde jaar € 111
miljoen toegevoegd, waardoor het budget uitkwam op € 402 miljoen.
Voor 2005 heeft een structurele verhoging van € 25 miljoen plaatsgevonden
van het fictief budget bijzondere bijstand. Voor 2006 is aan het fictief budget € 35
miljoen toegevoegd voor bijzondere bijstand. Naar aanleiding van het amendement
van mevrouw Noorman wordt nog eens € 25 miljoen beschikbaar gesteld
voor schuldhulpverlening. Gemeenten mogen dus naast de inzet van middelen
uit het fictief budget bijzondere bijstand ook andere middelen inzetten voor
schuldhulpverlening. Hierbij zij ook verwezen naar de middelen die gemeenten
hebben overgehouden op het inkomensdeel WWB in 2004 (circa driehonderd miljoen).
Gemeenten zullen bij hun beleidsplannen wel keuzes moeten maken. Daarnaast
is financiering van schuldhulpverlening uit het werkdeel WWB ook mogelijk,
voorzover schuldhulpverlening wordt ingezet als voorziening in het kader van
Arbeidsinschakeling. Gemeenten beschikken dan ook over voldoende middelen
om de schuldhulpverlening uit te voeren. Zij kunnen zelf bepalen hoe ze de
middelen uit het Gemeentefonds aanwenden.121. De leden van de PvdA-fractie vragen wat de gemeentelijke kosten
voor hun brede taak schuldhulpverlening, inclusief preventie zijn.Schuldhulpverlening behoort tot de gemeentelijke autonomie. Gemeenten
voeren de schuldhulpverlening uit op basis van hun beleidsplannen. Het is
niet bekend welke budgetten individuele gemeenten ter beschikking stellen
voor de schuldhulpverlening. Zie over de kosten van het minnelijk traject
ook het antwoord op vraag 119.122. De leden van de PvdA-fractie wijzen erop, dat nu in de WWB de
verantwoordelijkheid van de gemeenten voor schuldhulpverlening is vastgelegd,
bij een verzwaring van die taak ook de bijpassende financiering geregeld zal
moeten worden. Zo schrijft het bestuursakkoord tussen rijk en gemeenten dat
voor. Uit de voorstellen voor de versterking van de minnelijke regeling blijkt
dat er forse aanvullende financiering nodig is. Welk bedrag gaat de regering
daarvoor reserveren?Een dergelijke compensatie zou voor de hand liggen als aan de gemeenten
een nieuwe taak zou worden toebedacht, of als een bestaande taak inderdaad
zou worden verzwaard. In het voorstel van wet is dat echter geen van beide
het geval. De afgifte van de modelverklaring van artikel 285 wordt door het
wetsvoorstel nauwelijks gewijzigd (zie het antwoord op vraag 94), zij het
dat de digitale ondersteuning van deze wettelijke taak door de jaren heen
steeds beter wordt vormgegeven door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
(zie ook het antwoord op vraag 94 hierboven). De nieuwe eigen verklaring van
artikel 288 is – in tegenstelling tot de afgifte van de artikel 285
verklaring – geen taak die aan de instanties van de schuldhulpverlening
is opgelegd, maar is een verplichting van de verzoeker zelf.Aan het uitgangspunt dat een buitengerechtelijke en meer integrale schuldenregeling
de voorkeur verdient, zoals ten tijde van de invoering van de Wsnp is neergelegd
in Kamerstukken II 1997/98, 25 672, nr. 3,
p. 1, verandert evenmin iets. De schuldhulp was voor de komst van de Wsnp
een uitsluitend lokaal georganiseerde vorm van sociale hulpverlening en heeft
weliswaar sinds 1 december 1998 een ondersteunend vangnet gekregen in
de vorm van de wettelijke schuldsaneringsprocedure, maar is toch altijd de
eerstelijnshulp bij problematische schulden gebleven. Dit uitgangspunt kon
niet altijd worden waargemaakt. Uit de wetsevaluatie en uit de praktijk van
de Wsnp bleek dat tot de schuldsaneringsprocedure nogal eens verzoekers werden
toegelaten die wellicht beter in het primaire stadium van het minnelijke traject
hadden kunnen en moeten worden geholpen, bijvoorbeeld omdat van een juridische
procedure bij de rechtbank geen oplossing mag worden verwacht ten aanzien
van onderliggende psychosociale problematiek, of omdat schuldeisers een dalend vertrouwen hebben in de schuldhulpverlening en zo te snel aansturen
op een wettelijk traject. De dalende slagingspercentages die volgens de opeenvolgende
jaarverslagen van de NVVK in dat minnelijk traject worden behaald sinds de
komst van de Wsnp, zijn een onwenselijke ontwikkeling, zoals recentelijk door
de Staatssecretaris van Sociale zaken en Werkgelegenheid is opgemerkt in het
interdepartementale plan omtrent het schuldenbeleid (Kamerstukken
II 2005/06, 24 515, nr. 71). In het besef dat met een wijziging
van de Faillissementswet en van het wettelijk traject niet de slagingspercentages
ineens kunnen worden teruggebracht op het niveau van voor de komst van de
Wsnp, is gezocht naar een middel om het minnelijk traject toch te versterken.
Het voorstel van wet beoogt daarom met invoering van de gedwongen schuldregeling
van artikel 287a het tij van de dalende slagingspercentages weer enigszins
te keren. Dit effect kan zich naar verwachting vooral voordoen als kansrijke
zaken voor de rechter worden gebracht, dat wil zeggen zaken waarin een schuldeiser
zich werkelijk onredelijk heeft opgesteld in zijn weigering van een redelijk
akkoord.Het lijkt erop dat de situatie langzaam wordt omgedraaid. Bij inwerkingtreding
van de Wsnp werd de wettelijke regeling algemeen gezien als een belangrijk
en vernieuwend hulpmiddel bij het versterken van de minnelijke regeling en
stelde het rijk daarvoor middelen beschikbaar. Gemeenten werden in staat gesteld
om met de steun van de Wsnp meer rendement uit hun investering in het minnelijk
traject halen. Ruim zes jaar later wordt gesuggereerd dat de Wsnp juist kosten
veroorzaakt voor het minnelijk traject, en dat terwijl tegelijkertijd de slagingspercentages
in dat minnelijk traject fors zijn gedaald.123. De vraag van de leden van de PvdA-fractie of de invoeringsdatum
1 januari 2006 wordt, moet ontkennend beantwoord worden. Het streven
is eind 2006.124. De leden van de PvdA-fractie vragen met welke kostensoorten
in dit bedrag rekening is gehouden en of de regering het bedrag aan alle gemeenten
gaat uitkeren of centrumgemeenten gaat aanwijzen en het hier om geoormerkte
budgetten gaat.Ik verwijs de aan het woord zijnde leden naar het antwoord op de vorige
vraag, waaruit moge blijken dat het niet nodig is budgetten ter beschikking
te stellen.125. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering vindt dat
zulke gespecialiseerde dienstverlening, die in alle gemeenten beschikbaar
moet zijn, ook door alle gemeenten moet worden uitgevoerd.Het is aan gemeenten om te bepalen aan de hand van de lokale omstandigheden
hoe de schuldhulpverlening dient te worden uitgevoerd en welke partijen daarin
het beste kunnen samenwerken. Enkele gemeenten voeren zelf de schuldhulpverlening
uit, anderen besteden die uit aan (private) organisaties die vaak voor een
aantal gemeenten werken.126. Naar het oordeel van de leden van de PvdA-fractie zouden de
kosten die gemoeid zijn met de afgifte door gemeenten, gemeentelijke kredietbanken
of andere gemandateerde instellingen van de verklaring ex artikel 285 door
de rijksoverheid aan de gemeenten vergoed dienen te worden als nieuw opgedragen
taak. Deze leden vinden dat op de redenering van de NVB, die bezwaar maakt
tegen een kostenvergoeding omdat het gaat om een wettelijke gemeentelijke
verplichting, wel wat af te dingen valt. De leden willen weten wat de kosten
zullen zijn en welk bedrag daarvoor is gereserveerd.Het opstellen van de artikel 285-verklaring is een taak die al sinds de
invoering van de schuldsaneringsregeling bij de gemeente ligt, zodat hier
geen sprake is van een nieuw opgedragen taak. Voor het antwoord op de vraag
wat de kosten zijn van de gemeentelijke verklaring, verwijs ik naar het antwoord
op de vragen 119 en 121 van dezelfde leden hierboven.127. De leden van de PvdA-fractie vragen om de kredietverleningsgrens
voor de gemeentelijke kredietbank op te trekken naar 150% van het wettelijk
minimumloon.Ik ben daar geen voorstander van en verhoging van de grens is ook niet
nodig. Ik verwijs voor de verder onderbouwing van dit standpunt naar de beantwoording
van een gelijkluidende vraag nummer 63 die door deze leden ook reeds is in
het kader van paragraaf 2.1 is gesteld.128. De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoe de kosten van
een minnelijk traject zich verhouden tot de kosten voor de Wsnp en hoeveel
de kosten voor de gemeenten zullen stijgen.Wat betreft de kosten van het minnelijk traject verwijs ik hier naar het
antwoord op de vragen 119–121.De kosten van een Wsnp-zaak (zie ook het antwoord op vraag 138) zijn onder
te verdelen in de kosten van de bewindvoering en de kosten van de rechtbank.
De kosten van de bewindvoering worden deels gefinancierd door Justitie en
deels door de aanwezige boedel. Een overzicht van de exacte tarieven heb ik
hierboven verstrekt in het antwoord op de vragen 118 en 119. Daarnaast is
een relatief kleine opslag benodigd ter financiering van de apparaatskosten
van de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch, die de uitvoering
van de wet coördineert en de bewindvoerderssubsidies uitkeert. Ter illustratie
zijn hieronder de kosten vermeld voor een bewindvoering van een particuliere
zaak met een enkelvoudige boedel en een gebruikelijke looptijd van drie jaar: Kosten bewindvoering ten laste van begroting€ 896 + € 187 + € 27 = € 1 110 Kosten ten laste van boedel 36 * € 37,50
= € 1 350De kosten voor de gemeenten zullen naar verwachting niet of niet noemenswaardig
stijgen. De gemeenten wordt geen nieuwe taak toebedacht, noch wordt een bestaande
taak verzwaard. De afgifte van de modelverklaring van artikel 285 wordt door
het wetsvoorstel nauwelijks gewijzigd (zie het antwoord op vraag 94) en de
digitale ondersteuning van deze wettelijke taak is de afgelopen jaren steeds
verbeterd door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch (zie ook
het antwoord op vraag 94 hierboven). De nieuwe eigen verklaring van artikel
288 is – in tegenstelling tot de afgifte van de artikel 285-verklaring –
geen taak die aan de instanties van de schuldhulpverlening is opgelegd, maar
is een verplichting van de verzoeker zelf. Aan het uitgangspunt van de Wsnp
dat een buitengerechtelijke en meer integrale schuldenregeling de voorkeur
verdient (zie ook Kamerstukken II 1997/98, 25 672,
nr. 3, p. 1), verandert evenmin iets. De wetswijziging bedoelt die
schuldenaren uit de Wsnp te houden die er niet in thuis horen en die in het
minnelijk traject geholpen kunnen worden. Van een kostenstijging ten gevolge
van het wetsvoorstel kan dan niet gesproken worden.129. Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden of gemeenten
voldoende middelen hebben om de toename van de minnelijke trajecten te bekostigen.Zoals moge blijken uit het antwoord op de vorige vraag, deel ik niet de
mening van de vragenstellers dat er sprake is van een toename van het minnelijke
trajecten als gevolg van de wetswijziging. Ook overigens beschikken de gemeenten
over voldoende middelen: zie hiervoor het antwoord bij de vragen 119–121.130. De leden van de VVD-fractie vragen of het minnelijke traject
effectief genoeg is om mensen niet naar de Wsnp te hoeven laten doorstromen.Voor het kabinet is een minnelijk traject effectief als de schuldregeling
leidt tot een oplossing voor de schuldsituatie. Niet elke schuldsituatie kan
worden opgelost door een schuldregeling, Zo kunnen schuldenaren ook zelf tot
oplossingen komen. Anderzijds is de totstandkoming van de schuldregeling
afhankelijk van de vrijwillige medewerking van schuldenaren en schuldeisers.
De afgelopen jaren is helaas een dalende trend te zien bij het aantal succesvolle
minnelijke trajecten. Er wordt dan ook op dit moment aan gewerkt om deze trend
om te buigen in een stijgende lijn. In de antwoorden op de vragen 58 en 59
heb ik een opsomming gegeven van alle maatregelen die momenteel genomen worden
om het minnelijk traject te versterken en te verbeteren. Voorbeelden hiervan
zijn het 120-dagenmodel, de Handreiking Integrale Schuldhulpverlening. Daarnaast zijn in het onderhavige wetsvoorstel enkele voorstellen
gedaan om bij te dragen aan de versterking van het wettelijk traject. Met
name de gedwongen schuldregeling vervult deze rol. Ik moge verder verwijzen
naar de antwoorden op de vragen 58 en 59.131. De leden van de VVD-fractie vragen of en zo ja hoeveel de kosten
van de gemeenten zullen stijgen als gevolg van de verklaring die opgesteld
dient te worden ter gelegenheid van het schuldsaneringsverzoek.Hier moet onderscheiden worden tussen een tweetal verklaringen. Reeds
sinds de inwerkingtreding van de Faillissementswet bestaat de modelverklaring
van artikel 285, eerste lid, onder e, die gegevens bevat omtrent onder andere
het inkomen en vermogen en de vaste lasten en de schulden van de schuldenaar
en diens eventuele partner. Dit zijn objectieve gegevens. Deze eerste verklaring
moet op grond van artikel 285, vierde lid, door de gemeente of een gemandateerde
instelling worden afgegeven. In de afgifte van deze modelverklaring brengt
het wetsvoorstel nauwelijks wijziging. Zie het antwoord op vraag 94, waarin
de wijziging nader wordt besproken. Daarnaast introduceert het voorstel van
wet een verklaring van de schuldenaar zelf – waarvoor geen model vastgesteld
kan en zal worden – omtrent zijn of haar persoonlijke motivatie en goede
trouw. Hier gaat het om subjectieve gegevens die door de schuldenaar zelf
moet worden aangeleverd, zonder dat daarvoor een taak bij de gemeentelijke
schuldhulpverlening wordt gelegd. Deze tweede verklaring berust op het nieuwe
artikel 288 en wordt niet door of vanwege de gemeente afgegeven. Ook deze
verklaring is dus kostenneutraal voor de gemeenten.5. Monitoring en evaluatie132. De leden van de PvdA-fractie vragen naar de wijze waarop de
monitoring en/of de evaluatie van de kwantitatieve en kwalitatieve doelen
van dit wetsvoorstel gaan plaatsvinden. Zij vragen wanneer de regering meent
dat dit wetsvoorstel succesvol is. Waaraan wordt de werking van het wetsvoorstel
afgemeten en welke meetbare resultaten gaat de regering hiervoor hanteren?In oktober is aan de Tweede Kamer de eerste versie van de voortaan jaarlijks
te verschijnen Monitor Wsnp aangeboden. Deze eerste versie betreft een nulmeting,
die als doel heeft in relatief beperkte tijd een eerste antwoord te geven
op de vraag naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van de Wsnp. Uit deze
eerste versie is mij gebleken dat ten aanzien van de hoofddoelstelling van
de Wsnp, het bieden van een schone lei aan schuldenaren, geconstateerd kan
worden dat zo’n 71% van de zaken eindigt met een schone lei.
Daarnaast verschaft deze eerste versie een beeld van de overige wijzen van
beëindiging. Daarvan kent overigens circa 30% nog een positieve
uitkomst: de vorderingen zijn alsnog in zijn geheel door de schuldenaar voldaan
of de schuldenaar heeft zijn betalingen hervat. Circa 70% betreft een
negatieve uitkomst van het schuldsaneringstraject, dat wil zeggen de schulden
zijn niet voldaan en er is geen schone lei verkregen en evenmin is er sprake
van een akkoord met de schuldeisers. Aanleiding voor een negatieve uitkomst
van het schuldsaneringstraject kunnen zijn: het niet naar behoren nakomen
van informatie- of inspanningsverplichtingen, bovenmatige schulden doen of
laten ontstaan en het trachten te benadelen van de schuldeisers.In de volgende versies van de Monitor Wsnp zal bekeken worden of het percentage
negatieve beëindigingen daalt. Van het wetsvoorstel maakt immers een
aanscherping van de toelatingscriteria deel uit, opdat de toelating tot de
Wsnp wordt beperkt tot schuldenaren die «er klaar voor zijn» en
bereid zijn om de verplichtingen die Wsnp aan hun stelt na te komen. Dit zou
zich moeten vertalen in een daling van het aantal tussentijdse negatieve beëindigingen.
Voorts is de verwachting dat de invoering van de gedwongen schuldregeling
ertoe zal leiden dat schuldeisers beter zullen nadenken over een weigering
van een aangeboden akkoord en dat dus het minnelijke traject wordt versterkt
door dit instrument. Het welslagen van dit instrument zou kunnen blijken uit
een stijging van het aantal minnelijke schuldregelingen, wat overigens ook
een van de doelstelling van de Wsnp is, en mogelijk uit een daling van het
aantal afwijzingen van verzoekschriften toelating tot de Wsnp.133. De leden van de PvdA-fractie vragen voorts hoe de regering de
integrale aanpak van de schuldenproblematiek gaat volgen. Wordt bij dat onderzoek
ook bekeken wat de effectiviteit van de integrale aanpak is van bijvoorbeeld
de inzet van hulpverlening op psychosociale gronden in combinatie met schuldsanering
en van reïntegratie naar werk in combinatie met schuldsanering en budgettering?De (integrale) minnelijke schuldhulpverlening is gemeentelijke autonomie
en valt onder de verantwoordelijkheid van gemeenten. Het past daarom niet
om gemeenten daarover uit te vragen. In het interdepartementale plan van aanpak Het Rijk rond schuldendat in oktober naar de Kamer is
verzonden, is aangegeven dat het aangewezen is dat de psychosociale schuldhulpverlening
gedurende het Wsnp-traject wordt gecontinueerd. De Wsnp biedt slechts een
deeloplossing voor het schuldenprobleem. De taakuitoefening van de bewindvoerder
in Wsnp-zaken beperkt zich immers tot financiële en juridische kwesties:
het beheer en de vereffening van de boedel en het toezicht op de naleving
door de schuldenaar van de verplichtingen die voortvloeien uit de Wsnp.Naast voornoemde onderzoeken zal ook door middel van de vaste overlegstructuren
de integrale aanpak van de schulden worden gevolgd. Niet alleen wordt door
de betrokken departementen regelmatig overleg gevoerd over beleidsontwikkelingen.
Ook voeren de ketenpartners op het terrein van de integrale gemeentelijke
schuldhulpverlening – Divosa, de NVVK en de MO-groep – regelmatig
overleg onder de naam Overleg Integrale Schuldhulpverlening. Bij relevante
maatschappelijke ontwikkelingen stellen zij de Staatssecretaris van SZW daarvan
op de hoogte. Daarnaast heb ik zelf regelmatig contact met de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch,
waaraan ik de uitvoering van het wettelijke stelsel van schuldsanering heb
gemandateerd, en met Recofa.134. De leden van de PvdA-fractie vragen of ook de werking van de
aangepaste en versterkte minnelijke regeling van een monitor wordt voorzien
en wordt geëvalueerd en zo ja, wanneer. zoals hiervoor is aangegeven,
valt de minnelijke schuldhulpverlening onder de gemeentelijke autonomie en
het past niet dat ten aanzien van de uitvoering van een dergelijke taak een
monitor wordt uitgevoerd of wordt opgelegd door de centrale overheid. Wel
neemt een aantal gemeenten deel aan een Benchmark Schuldhulpverlening. Dit
is vooral een hulpmiddel voor gemeenten om de eigen prestaties te verbeteren
door die te vergelijken met die van anderen. Daarnaast inventariseert de NVVK
de ontwikkelingen van de activiteiten rond schuldregelingen bij hun leden.135. De aan het woord zijnde leden vragen wat de werking is van preventie.Zoals in de nota Het Rijk rond schulden uiteengezet
is, staan preventieve maatregelen voorop in het kabinetsbeleid. In dat kader
neemt het ministerie van Financiën verschillende maatregelen om overkreditering
te voorkomen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid faciliteert
gemeenten en het Nibud om preventieve acties te ondernemen. Voorts heeft
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen consumeren en budgetteren
als kerndoel geformuleerd voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
Het kabinet vindt dergelijke activiteiten van belang omdat de meeste maatschappelijke
winst te behalen valt met het voorkomen dat mensen überhaupt in een problematische
schuldenpositie raken. De concrete effecten van preventieve maatregelen valt
echter moeilijk te meten.136. De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of wordt onderzocht
in welke mate er sprake is van recidive.In de eerstvolgende versie van de Monitor Wsnp zal aandacht worden besteed
aan het recidivevraagstuk in het wettelijk traject. Het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid betrekt daarnaast bij het vervolgonderzoek naar de
omvang van aantal huishoudens met (risico op) problematische schulden, ook
vragen over eerdere situaties van (risico op) problematische schulden. Hiermee
wordt ook beoogd een beeld over de recidive te verkrijgen.137. Voor het antwoord op de vraag van deze leden op basis van welke
criteria de wetswijziging aan een evaluatie onderworpen zal worden, verwijs
is naar het antwoord op vraag 132 aan het begin van deze paragraaf.ARTIKELENI, onderdeel BArtikel 285138. Waarom, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, vindt er voor
de wijziging van artikel 285 en de daaruit voortvloeiende verzwaring van werkzaamheden
voor gemeenten geen financiële compensatie plaats binnen de Wsnp? De
leden van de PvdA delen de mening van de regering dat het van belang is om
de werklast van de rechterlijke macht niet onnodig te belasten. Deze leden
zijn echter zeer verontwaardigd over het feit dat deze verlichting bij de
rechterlijke macht een verzwaring teweeg brengt bij de gemeentelijke overheden
zonder enige compensatie voor de gemeenten. Kan de regering aangeven waarom
zij geen compensatie geeft? Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie
wat de argumenten van de regering zijn tegen de bezwaren van de NVVK en het
LPISHV tegen de wijziging van de gemeentelijke verklaring.De NVVK heeft bezwaren tegen de wijziging van de gemeentelijke verklaring,
omdat de verzwaring van de eisen die aan het verzoekschrift en daarmee aan
de verklaring worden gesteld, zouden leiden tot een verzwaring van de werkzaamheden
in het minnelijk traject, zonder dat daar een financiële compensatie
tegenover staat, hetgeen ook de aan het woord zijnde leden betogen. De NVVK
stelt voor om de kosten van het opstellen van de gemeentelijke verklaring
structureel te compenseren via een kostendekkende vergoeding en deze kosten
ten laste van de boedel van de schuldenaar te brengen indien hij wordt toegelaten
tot de schuldsaneringsregeling.In de memorie van toelichting (pag. 14) is sprake van verzwaring van de
eisen die aan het verzoekschrift worden gesteld. Deze verzwaring slaat echter
vooral op het feit dat alle informatie verstrekt moet worden bij het indienen
van het verzoekschrift zelf. Er zal geen later moment meer zijn, zoals nu
nog het moment van de indiening van het saneringsplan, waarbij de overige
informatie verstrekt moet worden. Maar de omvang van de informatie is nauwelijks
veranderd, doordat de informatie die nu bij het verzoekschrift gevoegd moet
worden voor een deel ook nu reeds in de artikel 285-modelverklaring wordt
gevraagd en voor het andere deel slechts in zeldzame gevallen zal voorkomen
(zie voor een nadere vergelijking hiervan het antwoord op vraag
94). Ik ben het dus niet eens met de stelling dat er sprake zou zijn van verzwaring
van het minnelijk traject voor zover het de opstelling van de artikel 285-verklaring
betreft, zodat er voor financiële compensatie geen reden is.Het ten laste van de boedel laten komen van de kosten van de artikel 285-verklaring
is geen reële optie. De boedel van de schuldenaar is doorgaans zeer beperkt
en wanneer deze kosten daar bovenop komen, blijft er voor schuldeisers helemaal
niets over. Enerzijds dient het «stok-achter-de-deur-effect» van
de schuldsaneringsregeling, op basis waarvan onder andere een deel van de
bewindvoerderskosten op de boedel verhaald worden, gehandhaafd te blijven.
Anderzijds moet ervoor gewaakt worden dat de bedoeling dat de schuldenaar
zoveel mogelijk baten voor de boedel verwerft teneinde (een deel van) zijn
schulden af te betalen, niet al bij voorbaat een illusie is omdat er teveel
preferente posities zijn om nog gelden voor de overige schuldeisers over te
laten. Het stelsel van preferente posities is beperkt van omvang en dient
dat ook te blijven.139. De leden van de fractie van de PvdA vragen of de gemeentelijke
verklaring van artikel 285 het sluitstuk vormt van het minnelijke traject
van schuldregeling of dat het de ingang vormt van de wettelijke schuldsaneringsregeling.De verklaring verenigt beide aspecten in zich. Enerzijds is de verklaring
een bijlage bij een verzoek om toegelaten te worden tot de schuldsaneringsregeling.
Anderzijds moet in de verklaring onder andere worden aangegeven waarom de
pogingen om tot een minnelijke regeling te komen met de schuldeisers tevergeefs
zijn geweest. Uiteindelijk heeft de verklaring niettemin als hoofddoel een
toelating tot de wettelijke schuldsaneringsregeling mogelijk te maken. Wie
om een of andere reden na een mislukt minnelijke traject geen beroep wil doen
op de rechter heeft de modelverklaring van artikel 285 niet nodig.140. Indien de wetgever de totstandkoming van minnelijke schuldregelingen
daadwerkelijk wil bevorderen, zo menen de leden van de PvdA-fractie, verdient
het aanbeveling om de kosten van het opstellen van de gemeentelijke verklaring
structureel te compenseren via een kostendekkende vergoeding en deze kosten
ten laste van de boedel van de schuldenaar te laten komen indien de schuldenaar
tot de regeling wordt toegelaten. Voor de gemandateerde instelling biedt dit
de zekerheid dat de daadwerkelijke kosten ook worden vergoed en niet via de
gemeente ten laste van de algemene middelen worden gebracht. Bovendien gaat
hiervan een stimulerende werking richting de schuldeisers uit, aldus deze
leden, om hun medewerking te verlenen aan een minnelijke schuldregeling. Deze
leden vragen een reactie van de regering.Ik ben er geen voorstander van om de kosten van de artikel 285-verklaring
ten last van de boedel te laten komen. Ik verwijs voor het uitgebreide antwoord
op deze vraag naar hetgeen ik heb overwogen naar aanleiding van vraag 115
in paragraaf 4 hierboven.141. De leden van de fractie van de ChristenUnie en van de SGP-fractie
vragen in artikel 285, eerste lid, onderdeel h, vast te leggen dat afschriften
van gemotiveerde afwijzingen door schuldeisers aan het verzoekschrift moeten
worden toegevoegd. Zij stellen dat wanneer de schuldenaar kan aantonen dat
hij een buitengerechtelijke schuldregeling heeft aangeboden, maar hij geen
reactie van de schuldeiser heeft ontvangen, dat kan worden uitgelegd als onwil
van laatstgenoemde.De genoemde afschriften zouden – zo zij er zijn – ook reeds
onder de huidige formulering van onderdeel h in het dossier terecht moeten
komen. Het ligt voor de hand deze afschriften mee te sturen naar de rechtbank
wanneer de schuldenaar daar een verzoek tot gedwongen medewerking aan een
minnelijke schuldregeling in wil dienen.142. De leden van de fractie van de ChristenUnie en van de SGP-fractie
vragen wat de regering vindt van de suggestie om in artikel 285, eerstelid, onderdeel h, ook een opgave op te nemen van vermogensbestanddelen
van de schuldenaar die in een bepaalde periode, bijvoorbeeld een jaar, voorafgaande
aan het verzoek te gelde zijn gemaakt. Zij vragen of dat een relevant gegeven
zou kunnen zijn.De aan het woord zijnde leden van de twee fracties zouden hiermee kunnen
doelen op een soort paulianeuze handeling. De verkoop van vermogensbestanddelen
kan door de schuldenaar echter bedoeld zijn als een bijdrage om het ontstaan
of voortbestaan van schulden te voorkomen, omdat de opbrengst gebruikt kan
worden om noodzakelijke aankopen te doen of schulden af te betalen. Het zou
wat ver gaan om van burgers te vragen rekening te houden met een mogeljike
paulianeuze aard van een verkoop van een vermogensbestanddeel. Het zal bovendien
moeilijk aan te tonen zijn dat de schuldenaar bij de verkoop van een vermogensbestanddeel
een jaar of half jaar voor de aanvraag van de schuldsanering al had moeten
weten dat hij binnen die termijn een dergelijke aanvraag zou doen, dan wel
dat hij de opbrengst van de verkoop heeft gebruikt voor doeleinden waaruit
juist zijn goede trouw kan blijken.143. De leden van de SGP-fractie vragen voorts of de regering het
redelijk vindt dat de kosten die zijn gemoeid met het afgeven van een artikel
285-verklaring ten laste van de boedel komen indien de schuldenaar wordt toegelaten
tot het Wsnp-traject.Ik ben hier geen voorstander van en ik verwijs voor verdere uitleg naar
de laatste alinea van het antwoord op vraag 138, waar deze kwestie al aan
bod is geweest.I, onderdeel DArtikel 287144. De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de wetgever een
bestaande gedragslijn van sommige rechtbanken codificeert door incomplete
verzoekschriften terug te sturen naar de gemeentelijke gemandateerde instelling.
Zij vragen of de wetgever hiermee de verantwoordelijkheid voor de inhoud van
de artikel 285-verklaring wil verschuiven van de schuldenaar naar de gemandateerde
instelling. Zij vragen of hierover overleg heeft plaatsgevonden met de VNG.
Zij vragen waarom de tweede zinsnede van artikel 285 lid 2 niet is geschrapt
en de verantwoordelijkheid in overeenstemming met het huidige lid 8 van artikel
287 niet geheel bij de schuldenaar is gelegd.Inderdaad is het in de praktijk zo dat de rechter het verzoekschrift kan
terugzenden aan de gemeente of de gemandateerde instantie voor aanvulling
van de ontbrekende gegevens. Deze beleidslijn, die ook is neergelegd in de
Recofa-richtlijn, paragraaf 1e, is niet alleen geschreven in het belang
van een zorgvuldige en complete voorbereiding van de toelatingszitting, maar
ook in het belang van de schuldenaar, die als het ware een tweede kans krijgt
om een goed schuldsaneringsverzoek in te dienen en om aldus te voorkomen dat
het tot een niet-ontvankelijkheidsverklaring komt. Pas als deze terugzending
ook niet helpt en de ontbrekende gegevens niet worden verstrekt, zal een niet-ontvankelijkheid
volgen. Het voorstel van wet is zonder meer verenigbaar met een continuering
van deze procespraktijk uit de Recofa-richtlijnen.Met een verschuiving van verantwoordelijkheid voor de inhoud van de modelverklaring
van de schuldenaar naar de afgevende instelling heeft dit voorstel niets van
doen. Het blijft de verantwoordelijkheid van de schuldenaar om ervoor te zorgen
dat de door hem mede-ondertekende modelverklaring van artikel 285 een juiste
en volledige inhoud heeft. Het is niet de gemeente of de kredietbank die een
opgave doet van inkomen en vermogen en andere zaken, of die instaat voor de
juistheid en compleetheid daarvan. Daar is de schuldenaar verantwoordelijk
voor. Het is echter wel de gemeente of de kredietbank die de gegevens officieel
moet optekenen, en daarom is het niet de bedoeling dat als de
griffie constateert dat de gegevens te incompleet zijn voor een goede rechterlijke
beoordeling, de schuldenaar dan zelf het ontbrekende handmatig gaat aanvullen.
En het blijft de verantwoordelijkheid van de gemeente of de gemeentelijke
kredietbank om de verklaring op te stellen op basis van de gegevens die de
schuldenaar aanreikt en om die verklaring af te geven. Aan het bereik van
beide verantwoordelijkheden verandert het voorstel van wet niets, en daarom
noopte dit onderwerp ook niet tot afzonderlijk overleg met de VNG, anders
dan de consultatie die heeft plaatsgevonden in het kader van het concept-wetsontwerp.145. De leden van de CDA-fractie vrezen dat de sanctie van niet-ontvankelijkheid
wegens een onvolledige aanvraag zal leiden tot allerlei civielrechtelijke
procedures tussen schuldenaar en gemandateerde instantie over het niet aanleveren
van de ontbrekende gegevens binnen de gestelde termijn.De vrees van deze leden is niet terecht. Weliswaar zal de aanvrager die
na een maand uitstel nog steeds geen volledige aanvraag heeft ingediend, niet-ontvankelijk
worden verklaard, maar wanneer deze aanvrager op een later moment wel een
volledige aanvraag heeft opgesteld, kan hij deze aanvraag indienen en nogmaals
verzoeken toegelaten te worden tot de schuldsaneringsregeling. De leden van
de CDA-fractie merken dit ook reeds op. Die nieuwe aanvraag zal opnieuw aan
alle criteria getoetst worden.146. Deze leden vragen zich af of deze gang van zaken niet zal leiden
tot overbelasting van de rechterlijke macht door herhaalde verzoeken en de
gevolgen voor de gemandateerde instanties die wellicht opnieuw geactualiseerde
informatie moeten verstrekken.Ik deel deze vrees niet. Doordat een onvolledige aanvraag tot niets leidt –
voorlopige toepassing van de schuldsaneringsregeling is immers geschrapt –
verwacht ik niet dat schuldenaren diverse malen zullen proberen een onvolledige
aanvraag in te dienen. Een schuldenaar is enkel gebaat bij een volledige aanvraag.
Bovendien kan de griffie van de rechtbank doorgaans snel genoeg zien of een
aanvraag volledig is en zal een onvolledig verzoek niet snel ter zitting worden
behandeld, zodat ook daarom van overbelasting geen sprake zal zijn.147. De leden van de CDA-fractie vragen het standpunt van het kabinet
over het voorstel van de NVB en VFN om notarissen te verplichten tot toetsing
of erfgenamen staan ingeschreven in het Wsnp-register en tot melding bij dit
register indien een geregistreerde een erfenis toevalt. Zij hopen hiermee
te bereiken dat erfenissen in de boedel vallen. De organisaties bevelen bovendien
deze regeling ook aan voor het minnelijk traject.In het Landelijk Register Schuldsaneringen is voor eenieder kenbaar of
de Wsnp op een bepaalde persoon van toepassing is. Een notaris, maar bijvoorbeeld
ook een deurwaarder, dient uit oogpunt van een zorgvuldige beroepsuitoefening
dit openbare register te raadplegen. Het idee van een meldplicht gaat eraan
voorbij dat niet alle erfgenamen met een notaris te maken hebben. Als de kinderen
van de overledene via de gewone regels van het erfrecht ergenaam zijn en er
verder geen testament is of er geen verklaring van erfrecht nodig is, blijft
de notaris buiten beeld.148. De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat in artikel 287 de
mogelijkheid verdwijnt van voorlopige toepassing van het wettelijke traject.
Dit wordt voornamelijk toegepast bij dreigende huisuitzetting, aldus deze
leden. Deze leden vragen hoe schuldenaren die hierdoor bedreigd worden in
de toekomst geholpen kunnen worden.Voor gevallen waarin de voorlopige toelating thans gebruikt wordt om een
dreigende huisuitzetting te voorkomen, voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid
om aan de insolventierechter voorlopige voorzieningen te vragen (artikel 287,
vierde lid). De voorlopige voorziening kan worden gevraagd in het verzoekschrift
waarin de toepassing van de schuldsaneringsregeling wordt gevraagd of op een
later moment bij afzonderlijk verzoekschrift. Op grond van artikel
305, tweede lid, zal, indien de toepassing van de schuldsaneringsregeling
is uitgesproken, de uitvoering van een vonnis tot uithuiszetting worden geschorst
voor de duur van deze regeling.149. De leden van de PvdA-fractie vragen of de wettelijke vastlegging
van de volgens deze leden bestaande praktijk dat rechtbanken de artikel 285-verklaring
terugsturen indien die niet volledig is, een verschuiving betekent van de
verantwoordelijkheid voor de inhoud van de verklaring van de schuldenaar naar
de gemandateerde instelling. Zij vragen of hierover overleg heeft plaatsgevonden
met de VNG. Zij vragen waarom de tweede zinsnede van artikel 285 lid 2 niet
is geschrapt en de verantwoordelijkheid in overeenstemming met het huidige
lid 8 van artikel 287 geheel bij de schuldenaar is gelegd.Er is hier geen sprake van het verschuiven van verantwoordelijkheden.
Voor het uitgebreide antwoord op deze vragen verwijs ik naar mijn antwoord
hierboven op soortgelijke vragen 144.150. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de postblokkade in
artikel 287 lid 4 is beperkt tot dertien maanden.De postblokkade is in de wet opgenomen om de bewindvoerder in de gelegenheid
te stellen onderzoek te kunnen doen naar de boedel. De beperking tot dertien
maanden is gebaseerd op het gegeven dat hierdoor alle jaarlijkse informatie
minstens eenmaal langs de bewindvoerder is gegaan. De postblokkade is een
hulpmiddel bij het toezicht, maar kan niet worden gezien als een ultiem middel
om te controleren of de schuldenaar zijn verplichtingen in alle opzichten
nakomt. De kwaadwillende schuldenaar heeft immers alternatieven om de postblokkade
te omzeilen (postbus, post laten bezorgen bij familie of bekenden, e-mail,
fax), terwijl dit instrument wel zeer tijdrovend en kostbaar is voor de bewindvoerder.
De bewindvoerder moet dus op andere manieren op de hoogte blijven van de voortgang.
Daarbij wordt in de praktijk aan de schuldenaar periodiek informatie met bewijsstukken
gevraagd, en kunnen andere belanghebbenden (schuldeisers, verhuurders, energiebedrijven)
nieuwe schulden of andere tekortkomingen melden.151. Genoemde leden vragen de opvatting van de regering over het
voorstel van de NVB en VFN om notarissen te verplichten tot toetsing of erfgenamen
staan ingeschreven in het Wsnp-register en tot melding bij dit register indien
een geregistreerde een erfenis toevalt. Zij hopen hiermee te bereiken dat
erfenissen in de boedel vallen. De organisaties bevelen bovendien deze regeling
ook aan voor het minnelijk traject.Een verplichting is niet nodig: in het Landelijk Register Schuldsaneringen
bij de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch is voor eenieder kenbaar
wie er in de schuldsaneringsregeling zitten. Ik verwijs verder naar het antwoord
op vraag 147. Dit antwoord is evenzeer van toepassing op het minnelijk traject.152. De leden van de VVD-fractie vragen wat er gebeurt met een dreigend
executoriaal beslag of een dreigende ontruiming indien de rechtbank besloten
heeft het schuldsaneringsverzoek aan te houden, bijvoorbeeld wegens onvolledigheid
van het verzoekschrift.Aanhouding van de uitspraak heeft geen gevolgen voor een dreigende ontruiming
of beslag. Wanneer een aanvraagdossier nog tijdig gereed gemaakt kan worden,
kan een verzoek tot toelating worden ingediend. Krachtens het voorgestelde
artikel 305, tweede lid, wordt de ontruiming opgeschort tijdens de duur van
de schuldsaneringsregeling. Een andere mogelijkheid is om hangende een verzoek
voorlopige voorzieningen te vragen ter voorkoming van de uithuiszetting (artikel
287, vierde lid).153. De leden van de SGP-fractie vragen of van de beperking van de
postblokkade tot dertien maanden geen verkeerd signaal naar de schuldenaar
uitgaat, terwijl de bewindvoerder onwetend blijft.Van een beperkte duur van de postblokkade gaat naar mijn mening geen verkeerd
signaal uit. De bewindvoerder heeft meer mogelijkheden om op de hoogte te
blijven van de gang van de schuldenaar. De schuldenaar die na herhaald verzoek
van de bewindvoerder niet de vereiste inlichtingen verstrekt, loopt een gerede
kans om door diezelfde bewindvoerder te worden voorgedragen voor een tussentijdse
beëindiging van de schuldsaneringsprocedure wegens schending van de informatieplicht.
Hierbij zij aangetekend dat volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad de
inlichtingenplicht in de zin van artikel 105 jo 327 ruim moet worden opgevat,
in dier voege, dat de schuldenaar niet kan volstaan met juist en volledig
te antwoorden op de vragen die door de bewindvoerder worden gesteld, maar
ook eigener beweging alle informatie aan de bewindvoerder dient te verstrekken
waarvan hij of zij redelijkerwijs behoort te begrijpen dat die relevant kan
zijn voor een behoorlijke afwikkeling van de schuldsaneringsregeling (HR 15 februari
2002, NJ 2002, 259). Deze strenge inlichtingenplicht
met bij verzuim de bijbehorende verregaande consequenties geldt voor de schuldenaar
geheel los van de administratieve vraag of de postblokkade nog in werking
is of niet meer. Bij twijfel kan de bewindvoerder overigens altijd verzoeken
om voortzetting of hervatting van de postblokkade.154. De aan het woord zijnde leden vragen verder of de berichten
juist zijn dat een aantal bewindvoerders de postblokkade gebrekkig uitvoeren.Over structureel gebrekkige kwaliteit en afhandeling van de postblokkade
bestaan geen concrete of betrouwbare aanwijzingen. Bekend is wel dat het doorsturen
van post in een aantal gevallen te lang duurde. Recofa heeft daarom in haar
recente versie van de landelijke richtlijnen hierover duidelijke aanwijzingen
gegeven die bewindvoerders dienen na te komen.I, onderdeel EArtikel 287a155. De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de opmerkingen van
de Raad van State over de bestuurlijke boetes die onder de gedwongen schuldregeling
kunnen vallen. De leden achten dit een goede zaak, maar menen dat het om een
schijnoplossing gaat, omdat de bepaling facultatief voor de rechter is geformuleerd,
zodat de rechter sommige boetes er ook buiten kan houden. De leden vrezen
dat het CJIB bij een voorstel tot schuldregeling in het minnelijk traject
zal aansturen op een rechterlijke toets.Artikel 287a is heel algemeen geformuleerd en stelt dat een schuldeiser
die ten onrechte weigert mee te werken aan een minnelijke regeling, daartoe
door de rechter gedwongen kan worden. In de toelichting is opgenomen dat de
rechter zal beoordelen in welke concrete omstandigheden van een onredelijke
weigering sprake is en dat een bijzondere regeling voor bepaalde categorieën
schuldeisers hierbij niet past. Het gaat om zeer feitelijke omstandigheden
die een schuldeiser ertoe kunnen bewegen medewerking te weigeren en die het
beste door de rechter afgewogen kunnen worden. Daarbij zijn niet bij voorbaat
categorieën schuldeisers uitgesloten, noch is er voor bepaalde categorieën
schuldeisers een bijzondere regeling opgenomen.156. Met de NVVK vragen de leden van de CDA-fractie of de introductie
van de gedwongen schuldregeling er in de praktijk niet toe zal leiden dat
de schuldeisers aansturen op een rechterlijke toets van de minnelijke schuldregelingen
via de gedwongen schuldregeling. Schuldeisers zouden zich immers in veel gevallen
niet laten leiden door zakelijke overwegingen om geen medewerking te verlenen
aan een minnelijke schuldregeling. Ook verwachten de leden weinig van de veroordeling
van de weigerachtige schuldeiser in de kosten van de procedure wanneer een
gedwongen schuldregeling wordt toegewezen.Ik heb er vertrouwen in dat ook schuldeisers zullen inzien dat de rechter
niet gevoelig zal zijn voor hun niet-zakelijke overwegingen om medewerking
aan een minnelijke schuldregeling te weigeren. De rechter kan hen juist dwingen
tot medewerking als zij in redelijkheid niet tot weigering van instemming
met de schuldregeling hadden kunnen komen, in aanmerking genomen de onevenredigheid
tussen het belang om te weigeren en de belangen van de schuldenaar of de overige
schuldeisers die door die weigering worden geschaad. Ik verwacht dat enige
tijd na inwerkingtreding van deze wet zal blijken hoe de rechter omgaat met
deze regeling en dat deze nieuwe procedure langs de weg van de precedentwerking
haar effectiviteit zal bewijzen. Bovendien zal het door de NVVK en de aan
het woord zijnde leden gestelde nadeel, als zich dit mocht voordoen, opwegen
tegen het voordeel dat in vele zaken behaald zal worden als een schuldenaar
met een minnelijke regeling geholpen kan worden en aldus uit de schuldsaneringsregeling
kan blijven. De kostenveroordeling voor ten onrechte weigerende schuldeisers
is een logisch onderdeel van de regeling om dergelijke schuldeisers over te
halen mee te werken aan een minnelijke regeling.157. De leden van de CDA-fractie vragen of de mogelijkheid om boetes
op overtredingen na afloop van een schuldsaneringstraject kwijt te schelden
de schuldenaar niet in een bevoordeelde positie plaatst ten opzichte van iedere
andere burger die de boetes gewoon moet betalen. Wordt zo via het wettelijk
schuldsaneringstraject een weg gecreëerd om onder boetes op overtredingen
uit te komen, zo vragen deze leden.Ik deel de mening en zorgen van de leden van deze fractie en heb daarom
in het wetsvoorstel in artikel 358, vierde lid, alle schulden uit boetes,
betalingen wegens ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en schadevergoedingen
aan het slachtoffer die na afronding van de schuldsaneringsregeling nog resteren,
uitgesloten van de schone lei. Dergelijke schulden die jonger zijn dan vijf
jaar en die voortvloeien uit veroordelingen wegens misdrijven, leiden krachtens
artikel 288, tweede lid, onder b, tot niet-toelating tot de schuldsaneringsregeling
en kunnen dus evenmin onderwerp van de schone lei zijn. Bij overtredingen
moet de rechter beoordelen of de hoogte of het aantal van de boetes leidt
tot de conclusie dat de schuldeiser niet te goeder trouw geacht kan worden
ten aanzien van het ontstaan van deze schulden en hem dientengevolge de toegang
tot de schuldsaneringsregeling geweigerd moet worden. Maar als een schuldenaar
met schulden uit dergelijke boetes en uit boetes die ouder zijn dan vijf jaar
in de schuldsanering terecht komt, zullen bedragen die na afronding van de
regeling nog resteren, niet onder de schone lei vallen. Bovendien heb ik in
de nota van wijziging in verband met de gewijzigde overgangsregeling die ook
in de nota van wijziging is opgenomen en die uitgaat van onmiddellijke inwerkingtreding,
voorgesteld om ook schulden met een strafrechtelijke oorsprong die wellicht
in een enkele zaak onder de huidige wet geen aanleiding voor de rechter vormden
om de toegang tot de schuldsaneringsregeling te weigeren, toch buiten de schone
lei vallen, ook als ze van recenter datum zijn. Het wetsvoorstel voldoet daarom
in mijn ogen op dit punt geheel aan de wensen van de CDA-fractie.158. De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering er niet
voor kiest om met betrekking tot CJIB-boetes hetzelfde regime te hanteren
als geldt voor studieschulden, zodat ze wel meegenomen worden in het wettelijke
traject en dat de na afronding van het traject resterende schuld niet onder
de schone lei valt.Ook op dit punt kan ik de leden van de CDA-fractie geruststellen: zoals
ik naar aanleiding van de vorige vraag heb uitgelegd, zullen strafrechtelijke
boetes nimmer onder de schone lei kunnen vallen. Hetzij omdat ze reden zijn
om de schuldenaar niet toe te laten tot de schuldsaneringsregeling, hetzij
omdat de schulden uit boetes die resteren nadat de schuldenaar wel de schuldsaneringsregeling
heeft doorlopen, zijn uitgesloten van de schone lei. Alleen administratieve
boetes vallen buiten deze regeling: het is aan de rechter om te beoordelen
of ze leiden tot de conclusie dat de schuldenaar niet te goeder trouw geacht
kan worden ten aanzien van het ontstaan ervan. Oordeelt de rechter dat deze
conclusie niet gerechtvaardigd is, dan vallen deze boetes wel onder de schone
lei. Bij studieschulden kan de schuldenaar wel toegelaten worden tot de schuldsaneringsregeling,
maar wordt de aflossing opgeschort tot na afronding van de regeling. Deze
schulden doen in de schuldsaneringsregeling dus niet mee.159. De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat verschillende organisaties
nadrukkelijk hebben gevraagd de bijzondere positie van het CJIB in een schuldsanering
te herzien. Deze leden zien graag een meer uitvoerige toelichting welke boeten
en schulden van boeten daaronder vallen bij toepassing van artikel 287a.De bijzondere positie van het CJIB die in het concept-wetsvoorstel was
opgenomen en was voorgelegd aan belanghebbende organisaties, is in het wetsvoorstel
zoals het nu luidt geschrapt. Zoals in de memorie van toelichting is opgenomen,
is het aan de rechter om op basis van de hem voorgelegde feiten te beoordelen
welke schuldeisers ten onrechte hebben geweigerd mee te werken aan een minnelijke
regeling en daartoe gedwongen moeten worden. Daarbij zijn niet bij voorbaat
categorieën schuldeisers uitgesloten, noch is er voor bepaalde categorieën
schuldeisers, zoals het CJIB, de sociale dienst of de Belastingdienst, een
bijzondere regeling opgenomen. In beginsel kunnen dus alle schuldeisers onder
de gedwongen schuldregeling vallen. Wanneer het gaat om het CJIB dat schulden
heeft te innen uit boetes zoals bedoeld in artikel 288, tweede lid, onder
b, kan de rechter het feit dat deze reden kunnen zijn om een schuldenaar niet
toe te laten tot de schuldsaneringsregeling laten meewegen in zijn oordeel
of er dan wel een gedwongen schuldregeling dient te komen waarbij die schulden
zijn betrokken. De wettelijke regeling kan op dit punt van invloed zijn op
het minnelijke traject.160. Volgens de leden van de PvdA-fractie is het voorgestelde artikel
287a een onvolledig antwoord op de regeling die door alle organisaties en
de Tweede Kamer is gevraagd. Er is niet geregeld hoe met een boete kan worden
omgegaan die is ontstaan of bekend is geworden na de vaststelling van een
akkoord. De leden vragen welke oplossing de regering heeft voor een casus
waarin een schuldenaar op wie de schuldsaneringsregeling twee jaar van toepassing
was, geconfronteerd werd met een boete van de Keuringsdienst van Waren die
van twee jaar daarvoor dateerde en die leidde tot het beëindigen van
de schuldsaneringsregeling.De regeling van artikel 287a dwingt enkel een of meer weigerachtige schuldenaars
in te stemmen met een schuldregeling die in het minnelijk traject tot stand
zou zijn gekomen, ware het niet dat de desbetreffende schuldenaar(s) weigerde(n)
mee te werken. Een dergelijke schuldregeling is een overeenkomst die de partijen
bindt die erbij betrokken zijn. Schuldeisers die bekend worden op een moment
na totstandkoming van die schuldregeling, vallen daar niet onder, of het nu
om schulden gaat die al bestonden op het moment waarop toelating tot de schuldsaneringsregeling
werd gevraagd, of om schulden die naderhand zijn ontstaan.De gedwongen schuldregeling beoogt niet de minnelijke schuldregeling nader
wettelijk te regelen. Het minnelijk traject is niet wettelijk geregeld en
het is in het kader van de herziening van de Wsnp ook niet de intentie dat
traject wettelijk te regelen. De door de leden van de PvdA-fractie geschetste
casus speelt zich af in het wettelijk traject. Onder de huidige wettelijke
regeling kan een schuldsaneringsregeling voortijdig worden afgebroken (zonder
schone lei) indien de schuldenaar nieuwe, bovenmatige schulden doet of laat
ontstaan. Het is aan de rechter om te beoordelen of een dergelijke beëindigingsgrond
zich voordoet. In het wetsvoorstel wordt deze regeling nader verduidelijkt
door aan de beëindigings-gronden toe te voegen de beëindiging
op grond van feiten of omstandigheden die tijdens de toepassing van de schuldsaneringsregeling
bekend worden en bij de indiening van het verzoekschrift tot toelating tot
de regeling reden zouden zijn geweest het verzoek af te wijzen overeenkomstig
artikel 288, eerste en tweede lid. Op grond van HR 12 juli 2002, (SchuldSanering 2002/5, p. 20) was dit in feite reeds geldend
recht.161. De leden van de PvdA-fractie vragen of een boete die tijdens
de schuldsanering ontstaat, pas aan het eind van de sanering betaald kan gaan
worden, zoals dat ook voor studieschulden geldt. Zij herinneren eraan dat
ook de VNG en de NVVK erop wijzen dat artikel 287a niet voldoende is om de
problematiek op te lossen van boetes die een schuldsanering onderuit kunnen
halen. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er in de wet een kan-bepaling
is opgenomen voor de bevoegdheid om CJIB-boetes in de minnelijke regeling
op te nemen. Zij menen dat deze regeling per definitie mislukt is zonder opname
van boetes in de minnelijke regeling. Zij vragen om een verplichte opname
van de CJIB-boetes.De wettelijke regeling voor studieschulden is dat wanneer deze bestaan
op het moment waarop het verzoekschrift voor toelating tot de schuldsaneringsregeling
wordt ingediend, de schuldenaar wel wordt toegelaten tot de schuldsaneringsregeling,
maar de aflossing wordt opgeschort tot na afronding van de schuldsaneringsregeling.
Boetes of andere schulden die ontstaan tijdens de looptijd van de wettelijke
schuldsaneringsregeling, kunnen reden zijn de schuldsaneringsregeling voortijdig
en zonder schone lei te beëindigen indien de rechter ze als nieuwe, bovenmatige
schulden aanmerkt. Zoals ik hierboven heb uitgelegd op de laatste vraag van
de leden van de CDA-fractie, kunnen boetes reden zijn om de schuldenaar niet
toe te laten tot de schuldsaneringsregeling, dan wel worden strafrechtelijke
boetes van een wel toegelaten schuldenaar uitgezonderd van de schone lei.
Artikel 287a is in eerste instantie bedoeld om bepaalde weigerachtige schuldeisers
te dwingen tot medewerking. Wanneer het CJIB een van die weigerachtige schuldeisers
is, is het aan de rechter om te beoordelen of het CJIB in redelijkheid niet
tot die weigering had kunnen komen, in aanmerking genomen de onevenredigheid
tussen het belang dat het CJIB heeft bij de uitoefening van de bevoegdheid
tot weigering en de belangen van de schuldenaar of van de overige schuldeisers
die door de weigering worden geschaad.De VNG heeft erop gewezen dat artikel 287a niet voldoende is om te voorkomen
dat een beslaglegger alsnog een minnelijke (en dus niet de wettelijke) schuldregeling
frustreert door beslaglegging. Er kan inderdaad na de totstandkoming van een
(al dan niet gedwongen) minnelijke schuldregeling alsnog een schuldeiser opstaan,
die niet bij de regeling betrokken is en beslag legt. Dat is altijd inherent
aan een minnelijk akkoord of een minnelijke regeling. Het door de VNG voorgestelde
moratorium is hier niet de juiste oplossing, omdat dit moratorium even lang
zou moeten duren als de periode waarop de minnelijke regeling betrekking heeft
en dat is doorgaans enkele jaren (vaak drie jaar). Daar leent de minnelijke
regeling zich niet voor, want dat zou betekenen dat er veel meer wettelijk
geregeld zou moeten worden voor de periode van het moratorium en dat zou leiden
tot een zware wettelijke regeling die dezelfde strekking zou krijgen als de
huidige wettelijke schuldsaneringsregeling. Dat gaat het kader van dit wetsvoorstel
ver te buiten. Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven (algemeen
deel paragraaf 16), is de Commissie insolventierecht voornemens om de
gedwongen schuldregeling in het kader van haar werkzaamheden betreffende de
Faillissementswet nader te bezien.De NVVK daarentegen is blij dat artikel 287a is ingevoerd conform haar
wensen en uit geen kritiek van de aard zoals de leden van de PvdA-fractie
aangeven. Wel stelt de NVVK voor de rechter te verplichten om iedere schuldsaneringsaanvraag
te toetsen aan het criterium van artikel 287a, hetgeen ook de
leden van de PvdA-fractie zullen beogen met hun vraag over de discretionaire
formulering van dit artikel («kan-bepaling»). Zij vragen waarom
er in de wet een kan-bepaling is opgenomen voor de bevoegdheid om CJIB-boetes
in de minnelijke regeling op te nemen. Zij menen dat deze regeling per definitie
mislukt is zonder opname van boetes in de minnelijke regeling. Zij vragen
om een verplichte opname van de CJIB-boetes.Wat betreft het voorstel om de toets van artikel 287a in iedere zaak uit
te voeren, zij hier herhaald wat ik hierboven op een zelfde vraag van de leden
van de CDA-fractie heb geantwoord (zie vraag 45 in paragraaf 2.1). Het
zou veel overbodig werk opleveren indien de rechter in iedere zaak eerst zou
moeten beoordelen of de weigerachtige schuldeisers gedwongen zouden moeten
worden en dit apart zou moeten motiveren. De betrokken schuldhulpverleners
kunnen op basis van het minnelijke traject het beste beoordelen of een vordering
tot meewerking van schuldeisers haalbaar en dus zinvol is. Een standaardbeoordeling
door de rechter zou betekenen dat de weigerachtige schuldeisers steeds gehoord
zouden moeten worden. Dit is voor alle betrokken partijen een zware belasting,
die niet opweegt tegen de mogelijke voordelen. Ook hier is er geen reden om
voor CJIB-boetes een aparte regeling op te nemen. Het is aan de rechter om
te beoordelen of het CJIB in een concreet geval gedwongen kan worden mee te
werken aan een schuldregeling.Wat betreft de optionele formulering van de bepaling, zij hier opgemerkt
dat de beoordeling in welke concrete omstandigheden van een onredelijke weigering
sprake is, een zeer feitelijke afweging door de rechter vergt, waarbij een
imperatieve formulering («de rechter wijst af»), niet past.162. Op de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie
hoe de kosten als bedoeld in artikel 287a, zesde lid, worden verdeeld bij
meer dan één weigerende schuldeiser, kan worden geantwoord dat
dit aan de rechter kan worden overgelaten. In huidige kortgedingvonnissen
worden de verliezende partijen doorgaans alle veroordeeld tot betaling van
eenzelfde bedrag. Een kostenveroordeling kan echter ook afhankelijk zijn van
de vraag hoe de partij zich in de procedure heeft opgesteld.163. De leden van de SGP-fractie vragen of de oproeping per aangetekende
brief als bedoeld in artikel 287a, derde lid, kan worden vervangen door een
oproeping «per brief, waaronder begrepen elektronische post».Ik ben geen voorstander van deze geïsoleerde vervanging van de wijze
van communicatie die tot op heden in de Faillissementswet wordt voorgeschreven.
Het mogelijk maken van elektronische communicatievormen is iets wat voor de
hele wet gewijzigd zou moeten worden. Naar verwachting zal de Commissie insolventierecht
dit punt meenemen in haar advisering.I, onderdeel FArtikel 288164. De leden van de CDA-fractie vragen of het verstandig is om weigeringsgronden
om te vormen tot cumulatieve toelatingsvoorwaarden. Zij vrezen dat dit aanleiding
geeft tot nieuwe discussies over de uitleg van het eerste lid.Een wetswijziging zal altijd leiden tot hernieuwde interpretaties wanneer
betrokkenen menen dat daartoe aanleiding bestaat. Discussies hierover hoeven
niet negatief te zijn. Echter, de materiële inhoud van de gronden uit
het eerste lid is niet gewijzigd: het niet kunnen voortgaan met het betalen
van de schulden, het te goeder trouw zijn ten aanzien van het ontstaan of
onbetaald laten van de schulden en het naar behoren nakomen van
de uit de regeling voortvloeiende verplichtingen zijn als zodanig ongewijzigd
gebleven. Ook in die zin deel ik de vrees van de leden van de CDA-fractie
dus niet.165. De leden van genoemde fractie vragen of de motivatieverklaring
van artikel 288, eerste lid, niet beter in het verzoekschrift opgenomen kan
worden.De verklaring is als separaat stuk voorgeschreven en niet als onderdeel
van het verzoekschrift, teneinde de schuldenaar meer tijd te geven deze verklaring
op te stellen.166. De leden van de CDA-fractie menen dat de verklaring niet aan
de schuldenaar overgelaten kan worden en dat deze daarbij de hulp zal moeten
inroepen van de schuldregelende instelling die voor hem het minnelijke traject
heeft verzorgd. Dit is echter niet altijd de organisatie die de Wsnp-aanvraag
heeft verzorgd. Deze leden vrezen dat dit tot allerlei problemen in de praktijk
kan leiden, waarvan de schuldenaar en de schuldeisers de dupe kunnen worden.
Zij constateren dat de regering in de memorie van toelichting (Kamerstukken II 2004/05, 29 942, nr. 3, p. 21) zelf ook aangeeft
dat het opstellen van deze verklaring in sommige gevallen meer begeleiding
van de schuldhulpverleners zal vergen.Juist vanwege het subjectieve karakter van de nieuwe verklaring mag er
in mijn ogen niet op voorhand van worden uitgegaan dat het merendeel van de
schuldenaren niet in staat zal zijn om de eigen ervaringen en wensen en problemen
aan het papier toe te vertrouwen. Het is geen juridisch document, zoals de
verklaring van artikel 285, waarbij hulp bij het opstellen ervan wel is aangewezen.
De meerwaarde van de verklaring is daarin gelegen dat het een instrument kan
zijn om verzoekers te dwingen bij zichzelf te rade te gaan waarom men een
schuldsanering wil. Indien de verklaring omtrent de persoonlijke motivatie
en de ontstaansgeschiedenis van de schulden door een ander dan de schuldenaar
zal worden opgesteld, verliest de verklaring dit persoonlijke karakter. Bovendien
kan het de rechter en de bewindvoerder helpen bij meer inzicht in de persoonlijke
achtergrond van de schuldenaar. Het voorkomt dat het schuldenprobleem geheel
uit handen van de schuldenaar wordt genomen, en dat het dossier als het ware
een bevoogdend karakter krijgt en uitsluitend materiaal bevat van deskundige
hulpverleningsinstanties, maar niets persoonlijks van de verzoeker zelf. In
zekere zin is deze verklaring de tegenhanger van de objectief getinte artikel
285-modelverklaring, waar zaken als inkomen en vermogen en gezinssamenstelling
en huwelijksgoederenregime en verloop van het minnelijk traject centraal staan.
Het opstellen van een beknopt persoonlijk relaas is niet teveel gevraagd van
diegene die een schuldsaneringsaanvraag besluit te doen. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld
voor het schrijven van een sollicitatiebrief. Het past in de lijn dat de verzoeker
zelf actief moet meewerken aan het welslagen van een schuldsaneringsprocedure.
Het onderstreept ook dat juist de meer subjectieve elementen essentieel zijn
in een regime als de schuldsanering waarbij de slagingskans in hoge mate afhangt
van persoonlijke factoren als inzet, motivatie, betrouwbaarheid, doorzettingsvermogen
en bereidheid om afspraken na te komen. Indien werkelijk nodig zal enige hulp
bij het opstellen van een begrijpelijke verklaring – gezien het persoonlijke
karakter van de verklaring – evengoed of beter afkomstig kunnen zijn
van familieleden of vrienden dan van een schuldhulpverlener.De verklaring van artikel 288 is aldus bedoeld als een aanvullend informatiedocument
met een vrije bewijskracht. De verklaring kan aanleiding vormen om tijdens
de toelatingszitting een of meer gerichte vragen aan de verzoeker te stellen
en kan steun bieden bij de beslissing om het schuldsaneringsverzoek toe te
wijzen dan wel af te wijzen. Daarom lijkt de vrees niet gerechtvaardigd dat
gebrekkig of onhandig geformuleerde persoonlijke verklaringen voor de rechter
aanleiding zullen zijn om een grote groep schuldenaren de toegang tot de wettelijke
schuldsaneringsregeling te ontzeggen.Er is dus ook geen hulp van gemeentelijke schuldhulpverleners nodig bij
het opstellen van de motivatieverklaring. Het is aan de schuldhulpverleners
om de schuldenaar erop te wijzen dat zij die hulp niet bieden. De schuldenaar
kan zoals gezegd desgewenst de hulp van personen uit zijn omgeving inroepen.167. De leden van de CDA-fractie achten het opvallend dat in de toelichting
bij het voorstel van wet wordt opgemerkt dat de toegevoegde waarde van de
artikel 288-verklaring komt te vervallen indien de schuldhulpverlener de verklaring
opstelt voor de schuldenaar en de schuldenaar deze verklaring slechts doorleest
en ondertekent. Omdat het merendeel der schuldenaren niet in staat is om die
verklaring op te stellen zal, zo stellen deze leden, de schuldhulpverlener
dat in de praktijk voor hen moeten doen. Dat zou dan weer een ongewenste taakverzwaring
met zich meebrengen voor de schuldhulpverlening in het minnelijke traject.
Zij vragen of deze kosten worden gecompenseerd of ten laste van de boedel
moeten worden gebracht, mede als extra stimulans voor schuldeisers om met
een minnelijke schuldregeling akkoord te gaan.Zoals ik in mijn vorige antwoord al heb aangegeven, is het niet de bedoeling
dat de schuldenaar bij het opstellen van deze verklaring hulp van schuldhulpverleners
uit het minnelijk traject krijgt. Er is dan ook geen reden om gemeenten hiervoor
te compenseren.168. Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of deze nieuwe verklaring
niet eenvoudig kan worden gemanipuleerd door de schuldenaar. Deze leden stellen
dat het eenvoudig is om aan te geven dat men moeite wil doen om een oplossing
te vinden voor financiële problemen en dat men nagedacht heeft over zijn
financiële situatie.In de memorie van toelichting heb ik uitdrukkelijk opgenomen dat het niet
de bedoeling is dat deze verklaring verwordt tot een standaardverklaring waar
de schuldenaar enkel zijn handtekening onder hoeft te zetten. Het moet de
persoonlijke impressie van de schuldenaar worden aan de hand van zijn schulden
en zijn situatie en zijn oplossing voor de financiële problemen. Het
is dan verder aan de rechter om de verklaring op haar merites te beoordelen.
Door de schuldenaar op de zitting nadere vragen te stellen, zal de rechter
al snel kunnen achterhalen of de verklaring is opgesteld met het oog op een
sociaal wenselijke inhoud of dat het de oprechte impressie van de schuldenaar
is.169. De leden van genoemde fractie wijzen op een mogelijk ongewenste
beperking in de imperatieve weigeringsgrond van artikel 288, tweede lid, sub
c, en vragen of die wel zo is bedoeld.De strekking van artikel 288, tweede lid, onder c, is dat een verzoek
om toelating tot de schuldsaneringsregeling wordt geweigerd indien op de verzoeker
in de laatste tien jaar vóór het verzoek reeds een keer eerder
de schuldsaneringsregeling van toepassing is geweest. Hierop wordt echter
een uitzondering gemaakt indien deze eerder van toepassing geweest zijnde
schuldsaneringsregeling is beëindigd op grond van artikel 350, derde
lid, onder a, b of op grond van artikel 350, derde lid, onder d, om redenen
die de schuldenaar niet waren toe te rekenen. In de memorie van toelichting
is deze strekking juist weergegeven, maar de leden van de CDA-fractie hebben
gelijk dat de wettekst op dit punt niet helemaal correct is. In de nota van
wijziging die bij deze nota naar aanleiding van het verslag is gevoegd, zal
dit worden rechtgezet.170. De leden van de PvdA-fractie vragen of de nieuwe artikel 288-verklaring
niet nieuwe bureaucratie oproept.Het is de bedoeling van deze verklaring om juist de behandeling van een
schuldsaneringsaanvraag te vergemakkelijken. Het ontbreekt de rechter vaak
aan voldoende informatie over de persoon van de schuldenaar en zijn aanvraag
en de verklaring is bedoeld om daar informatie aan toe te voegen, zodat de
aanvraagprocedure beter kan worden afgehandeld. De verklaring
zal verder geen bureaucratie oproepen, omdat zij door de verzoeker zelf opgesteld
zal worden.171. Zij vragen voorts of de regering kan aangeven waarom een verzoekschrift
in deze niet volstaat.De beperking van de toegang tot de schuldsaneringsregeling is ingegeven
door de noodzaak de regeling enkel open te stellen voor diegenen die «er
klaar voor zijn». Een onderdeel daarvan is de schuldenaar de gelegenheid
te geven zelf de rechter daarvan te overtuigen. Dit dient een tweeledig doel.
Enerzijds geeft het de rechter meer informatie op basis waarvan hij een gemotiveerd
oordeel kan vellen over het verzoekschrift. Anderzijds zal de verklaring de
schuldenaar ervan bewust maken wat de schuldsaneringsregeling voor hem zal
betekenen. Uit de Monitor Wsnp blijkt dat van de zaken die in 2001 of eerder
zijn gestart, 71% met een schone lei is afgesloten. Dat betekent dat
29% niet de beoogde eindstreep haalt (waarvan bijna eenderde de regeling
voortijdig beëindigd omdat een akkoord is gesloten of omdat de schuldenaar
in staat is zijn betalingen te hervatten). Het zou een grote winst betekenen
indien een substantieel deel daarvan reeds vóór de toelating
wordt uitgeselecteerd: voor hen is de schuldsaneringsregeling blijkbaar niet
de juiste remedie voor de financiële problemen. In de verklaring kan
de schuldenaar aangeven dat hij bereid en in staat is zich in te spannen om
een schone lei te verwerven, dat hij beseft hoe en waarom zijn specifieke
uitzichtloze schuldensituatie is ontstaan en wat hij eraan kan doen. Een verklaring
die weloverwogen is opgesteld, schept positieve verwachtingen ten aanzien
van de houding van de schuldenaar gedurende de looptijd van de regeling.172. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering toetsingscriteria
heeft opgesteld waaraan de rechter kan toetsen of de schuldenaar aannemelijk
heeft gemaakt dat hij niet in staat is zijn schulden af te betalen.Het is aan de rechter om op basis van alle aangeleverde feiten en omstandigheden
te beoordelen of de schuldenaar voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat hij
niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden. Daarvoor zijn
geen nadere criteria te geven, noch zijn deze nodig. Het is een weigeringsgrond
die ook in de huidige wet staat en waarmee de rechterlijke macht, net als
bij de vergelijkbare faillissementstoetsing in de artikelen 1 en 6, inmiddels
ruime ervaring heeft. Het is een feitelijke beoordeling of een schuldenaar
een zodanige schuldenlast heeft opgebouwd, dat deze, gezien de inkomsten die
hij heeft, in redelijkheid niet zelfstandig afbetaald kan worden. Bovendien
zal ook uit het minnelijke traject blijken dat pogingen om zijn schulden af
te betalen door middel van een schikking, zijn gestrand.173. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de voorgestelde wetswijziging
niet voorziet in een financiële compensatie aan gemeenten vanwege een
verzwaring van het minnelijke traject.Een dergelijke compensatie zou voor de hand liggen als aan de gemeenten
een nieuwe taak zou worden toebedacht, of als bestaande taak inderdaad zou
worden verzwaard. In het voorstel van wet is dat echter geen van beide het
geval. De afgifte van de modelverklaring van artikel 285 blijft vrijwel ongewijzigd,
zij het dat de digitale ondersteuning van deze wettelijke taak door de jaren
heen steeds beter wordt vormgegeven door de Raad voor Rechtsbijstand ’s-Hertogenbosch
(zie ook het antwoord op vraag 94 hierboven). Deze digitale ondersteuning
wordt kosteloos aan de gemeenten ter beschikking gesteld door de raad. De
nieuwe eigen verklaring van artikel 288 is – in tegenstelling tot de
afgifte van de artikel 285 verklaring – geen taak die aan de instanties
van de schuldhulpverlening is opgelegd, maar is een verplichting van de verzoeker
zelf.Aan het uitgangspunt dat een buitengerechtelijke en meer integrale schuldenregeling
de voorkeur verdient, zoals ten tijde van de invoering van de Wsnp neergelegd
was in Kamerstukken II 1997/98, 25 672, nr. 3, p.
1, verandert evenmin iets. De schuldhulp was voor de komst van de
Wsnp een uitsluitend lokaal georganiseerde vorm van sociale hulpverlening
en heeft weliswaar sinds 1 december 1998 een ondersteunend
vangnet gekregen in de vorm van de wettelijke schuldsaneringsprocedure, maar
is toch altijd de eerstelijnshulp bij problematische schulden gebleven.174. De leden van genoemde fractie vragen of het verstandig is om
weigeringsgronden om te vormen tot cumulatieve toelatingsvoorwaarden. Zij
vrezen dat dit aanleiding geeft tot nieuwe discussies over de uitleg van het
eerste lid.Zoals aan het begin van deze paragraaf is geantwoord op dezelfde vraag
van de leden van de CDA-fractie (vraag 164), deel ik deze vrees niet. Een
wetswijziging leidt altijd tot hernieuwde interpretaties wanneer betrokkenen
menen dat daarvoor aanleiding bestaat, maar dat hoeft niet negatief te zijn
en kan zelfs bijdragen aan een beter begrip van de wet. Daarbij is de materiële
inhoud van de gronden uit het eerste lid is niet gewijzigd.175. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om een andere
opstelling inzake de hulpverlening die volgens deze leden geboden zou dienen
te worden bij het opstellen van de artikel 288-verklaring. Zij stellen dat
het merendeel van de schuldenaren niet in staat zal zijn deze verklaring op
te stellen en dat zij daardoor niet zullen worden toegelaten tot de schuldsaneringsregeling.Ik verwijs deze leden naar het antwoord op vraag 164 met dezelfde strekking
van de leden van de CDA-fractie, hierboven in deze paragraaf.176. De leden van de PvdA-fractie merken op dat het begrip «voldoende
aannemelijk maken van de goede trouw» in artikel 288 een open norm is
waarbij het aankomt op de waardering door de rechter van de feiten en omstandigheden
van het concrete geval, en waarbij het niet uitgesloten is dat de ene rechtbank
de feiten in een vergelijkbaar geval anders waardeert dan de andere rechtbank.Deze veronderstelling is op zichzelf juist, al mag de uniformerende werking
van hoger beroep en cassatie niet worden onderschat. Juist op het punt van
de goede trouw in artikel 288 heeft zich de afgelopen jaren een rijke jurisprudentie
van de gerechtshoven en van de Hoge Raad ontwikkeld die een zekere uniformiteit
heeft gebracht. Het wetsvoorstel beoogt de discretionaire beslissingsruimte
die de rechter hier heeft te verminderen door het aantal facultatieve afwijzingsgronden
terug te brengen. De insolventierechters hebben in Recofa-verband bovendien
richtlijnen ontwikkeld die onder andere op het punt van de goede trouw meer
rechtseenheid en rechtszekerheid beogen te brengen en die derhalve de kans
op verschillende waarderingen in vergelijkbare gevallen aanmerkelijk verkleinen.
De richtlijnen zijn op 1 oktober 2005 in werking getreden.177. De leden vragen of de regering kan aangeven hoe vaak de rechter
om redenen van verwijtbaarheid van de financiële problemen, een schuldsanering
kan opleggen voor de duur van drie tot vijf jaar.Zoals de leden aangeven, kan de rechter een schuldsanering van langer
dan drie jaar opleggen, op basis van de mate van verwijtbaarheid van de ontstane
problematische schuldensituatie. In hoeveel gevallen dat meespeelt, is niet
bekend. Uit de Monitor Wsnp blijkt dat het percentage zaken dat langer duurt
dan drie jaar, per arrondissement sterk verschilt en uiteenloopt van 57%
tot minder dan 10%. Of deze langere looptijd echter al bij het vonnis
door de rechter is opgelegd of ontstaat door verlenging of uitloop van de
afronding van de procedure en wat de reden van de langere looptijd is indien
deze is opgelegd door de rechter, is niet bekend. Bekend is wel dat de rechter
soms een verlenging toestaat indien de schuldenaar gedurende de normale looptijd
een geringe achterstand in de boedelbijdrage heeft opgelopen die niet groot
genoeg is om hem op die grond na drie jaar de schone lei te ontzeggen. Indien
de verwachting gerechtvaardigd is dat de schuldenaar deze achterstand kan
inlopen tijdens een geringe verlenging van de duur van de schuldsanering,
dan kan de rechter daartoe overgaan.178. De leden van de PvdA-fractie vragen of de mogelijkheid voor
de rechter in artikel 288, tweede lid, sub b, om een langere termijn in acht
te nemen bij de beoordeling of schulden uit een onherroepelijke veroordeling
van misdrijven dienen te leiden tot afwijzing van het verzoekschrift, een
nieuwe discretionaire bevoegdheid introduceert, terwijl de doelstelling van
de wet juist was om dergelijke bevoegdheden te beperken.Artikel 288, tweede lid, sub b, is een nadere invulling van het begrip
goede trouw en codificatie van de bestaande praktijk, zij het dat de weigering
nu nog discretionair is. Het bestaan van schulden uit onherroepelijk strafrechtelijke
veroordelingen wegens misdrijven was reeds in de praktijk – in de jurisprudentie
en de Recofa-aanbevelingen – reden om de schuldenaar te weigeren. In
de Recofa-aanbevelingen was ook de termijn van vijf jaar met mogelijkheid
tot (verkorting en) verlenging opgenomen. Het buiten twijfel stellen dat een
categorie schulden ondubbelzinnig leidt tot afwijzing van het verzoekschrift,
maakt voor de rechterlijke macht al veel duidelijk. Bovendien lijkt het belang
om bijvoorbeeld in geval van schulden wegens het betalen van een schadevergoeding
aan het slachtoffer van een zedenmisdrijf, een langere termijn dan vijf jaar
aan te houden, van groter belang dan de motivering van de beslissing die de
rechter hier moet nemen. Het gaat hier om een zeer beperkt aantal gevallen,
zodat de belasting voor de rechterlijke macht – zo die al bestaat –
hier uiterst gering is.179. De leden van de PvdA-fractie menen dat de hiervoor genoemde
discretionaire bevoegdheid ook consequenties zal hebben voor het minnelijke
traject en zij vragen de regering welke maatregelen ter versterking van het
minnelijke traject zij zal treffen om de aanzuigende werking van dit onderdeel
tegen te gaan.Ik deel niet de visie dat een aanzuigende werking voor het minnelijke
traject zal uitgaan van de discretionaire bevoegdheid om in een zeer beperkt
aantal gevallen de toegang tot de schuldsaneringsregeling te weigeren wegens
het bestaan van schulden uit een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling
die dateert van langer dan vijf jaar vóór het verzoekschrift.
Voor zover de leden bedoelen dat deze weigeringsgrond van artikel 288, tweede
lid, sub b, in zijn geheel consequenties zal hebben voor het minnelijke traject,
verwijs ik naar hetgeen ik bij de vorige vraag heb vermeld over het feit dat
dit artikel codificatie van de huidige praktijk vormt.180. De leden brengen in herinnering dat de NVVK erop heeft gewezen
dat de hiervoor geschetste regeling voor schulden uit onherroepelijke strafrechtelijke
veroordelingen wegens misdrijven met zich meebrengt, dat er bij aanwezigheid
van dergelijke schulden geen schuldsaneringsregeling mogelijk is. Zij vragen
of niet eenzelfde constructie gekozen kan worden als bij studieschulden, zodat
ook deze schuldenaren enig perspectief wordt geboden door het verlenen van
een schone lei voor de overige schulden.Zoals hiervoor reeds aangegeven (antwoord op vraag 178), is artikel 288,
tweede lid, sub b, een nadere invulling van het begrip goede trouw. In zoverre
bevat dit artikel enkel codificatie van de bestaande praktijk. Schulden uit
onherroepelijke strafrechtelijke veroordelingen wegens misdrijven zijn immers
bij uitstek schulden die niet te goeder trouw zijn ontstaan. Dit is altijd
het uitgangspunt van de Wsnp geweest en ik zie geen reden om daarvan nu af
te wijken, nu het wetsvoorstel is gericht op een strengere selectie bij de
poort van de Wsnp.Een extra reden om niet met dit voorstel mee te gaan, is dat een dergelijk
regime een bijzonder nadeel oplevert voor slachtoffers aan wie de schuldenaar
een schadevergoeding verschuldigd is. Het nadeel is dat zij gedurende de toepassing
van de schuldsaneringsregeling geen schadevergoeding ontvangen. Zij moeten
drie jaar – of zo lang de schuldsanering duurt – wachten op schadevergoeding.
Het in artikel 358, vierde lid, neergelegde regime kent dit nadeel niet. Het
houdt immers in dat een vordering van een slachtoffer wel binnen
de schuldsaneringsregeling valt en deze dus al een deel van zijn schade vergoed
krijgt. Het dan nog onvoldaan gebleven gedeelte valt vervolgens buiten de
schone lei c.q. blijft afdwingbaar, waardoor ook dit restant nog dient te
worden voldaan.181. De leden van de PvdA-fractie wijzen op een mogelijk ongewenste
beperking in de imperatieve weigeringsgrond van artikel 288, tweede lid, sub
c, en vragen of die wel zo is bedoeld.Ik heb hiervoor op vraag 169 van de CDA-fractie in deze paragraaf reeds
aangegeven dat ik dit onbedoelde gevolg heb rechtgezet in de nota van wijziging
die bij deze nota naar aanleiding van het verslag is gevoegd.182. De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat door te stellen
dat schuldenaren aannemelijk dienen te maken dat de schulden zijn ontstaan
zonder dat zij daar enig verwijt aan hebben, er een groep schuldenaren ontstaat
die geen fraudeur is, maar tevens niet kan aantonen dat de schulden zijn ontstaan
zonder dat zij daar enig verwijt aan hebben. Zij vragen welke criteria worden
gehanteerd en hoe de regering omgaat met deze groep mensen. Is de imperatieve
afwijzingsgrond niet te rigide en kan de rechter alsnog zelf een onderzoek
instellen?De wijze waarop de goede trouw beoordeeld wordt, is in het wetsvoorstel
niet gewijzigd ten opzichte van de wet zoals deze nu nog luidt. In paragraaf 2.1
hierboven in het antwoord op vraag 51 heb ik puntsgewijs een groot aantal
situaties opgesomd, dat is gedestilleerd uit de rechterlijke praktijk van
de afgelopen jaren en uit de Recofa-richtlijnen, waarin aannemelijk kan zijn
dat de schuldenaar niet te goeder trouw is geweest. Het belangrijke verschil
met de huidige wet is dat het in het wetsvoorstel aan de verzoeker is om die
goede trouw aannemelijk te maken en dat zodoende de rechter bij de beoordeling
of er sprake is van goede trouw een extra informatiebron erbij krijgt. De
schuldenaar zal daartoe bijvoorbeeld feiten en omstandigheden kunnen schetsen
die de oorzaken zijn van de schulden. Het gaat hier immers niet om een juridische
goede trouw maar om een gedragsmaatstaf, om het aannemelijk maken dat hij
te goeder trouw heeft gehandeld. Een imperatieve weigeringsgrond is inderdaad
rigide, maar omzetting van een discretionaire naar een imperatieve weigeringsgrond
was noodzakelijk. Aan de huidige goedetrouwtoets stelt de de Hoge Raad hoge
motiveringseisen, zodat teveel schuldenaren in de schuldsaneringsregeling
worden toegelaten die er niet in thuishoren en over wie de rechter wel duidelijke
twijfels heeft, maar nu nog onvoldoende informatie ter beschikking heeft om
een afwijzing met voldoende redenen te omkleden. De rechter kan naar aanleiding
van de verklaring van de schuldenaar nog nadere vragen stellen. Het is ook
nu niet gebruikelijk dat een rechter zelf nader onderzoek instelt.183. De leden van genoemde fractie verwijzen naar opmerkingen van
de Nederlandse Orde van Advocaten, de VNG, Divosa en de Raad van State en
vragen zich af hoe men aan dient te tonen dat men te goeder trouw is geweest.
Hoe wordt hierbij de redelijkheid bewaard en hoe wordt ervoor gezorgd dat
de onafhankelijke en onpartijdige status van de rechter wordt gewaarborgd?Ik verwijs naar het antwoord op de vorige vraag van de leden van de aan
het woord zijnde fractie en naar het antwoord op een gelijke vraag 51 van
de CDA-fractie. Daar is uitgebreid weergegeven hoe de praktijk ten aanzien
van de beoordeling van de goede trouw in de jurisprudentie zich heeft ontwikkeld.
Deze praktijk hoeft naar aanleiding van het wetsvoorstel niet gewijzigd te
worden, zij het dat de motiveringsplicht bij een imperatieve weigeringsgrond
minder omvangrijk is dan nu het geval is. De redelijkheid hierbij wordt bewaard
door de rechter voor wie de verklaring een van de bronnen is waarop hij zijn
oordeel over het verzoekschrift zal gronden. Hij is daarbij onafhankelijk
en onpartijdig, zoals een rechter altijd behoort te zijn.184. De leden van de SP-fractie wijzen erop dat de artikel 288-verklaring
tot praktische problemen kan leiden in verband met de taalvaardigheid en het
analytisch vermogen van een deel van de schuldenaren. Zij vragen of de regering
vindt dat uitschakeling van begeleiding door de schuldhulpverlener hiervoor
een adequate oplossing biedt en zij vragen wat de hulpverleners zelf vinden
van deze eis.Het Landelijk Platform Integrale Schuldhulpverlening is met de leden van
de aan het woord zijnde fractie van mening dat de schuldenaar veelal niet
in staat zal zijn deze schriftelijke verklaring aan te leveren en dat de taak
van de schuldhulpverlener in het minnelijk traject hierdoor verzwaard zal
worden. Ik deel deze mening niet en ik verwijs voor een uitgebreide uiteenzetting
van mijn beweegredenen daarvoor naar de hierboven beantwoorde vragen daarover
van de PvdA- en CDA-fractie (vragen 113 en 167).I, onderdeel JArtikel 292185. De leden van de CDA-fractie en van de PvdA-fractie vragen met
de NVVK of het om praktische redenen geen aanbeveling verdient om de schuldenaar
in de gelegenheid te stellen tegen een afwijzende beschikking van de rechtbank
op een verzoek om een gedwongen schuldregeling, hoger beroep en cassatie in
te stellen. Zij vragen een meer uitvoerige argumentatie waarom dat beroep
niet is toegestaan. Nu dient de rechtbank het subsidiaire verzoek te behandelen,
terwijl als ook dat wordt afgewezen, in hoger beroep het risico bestaat dat
alsnog het bevel wordt gegeven, zo stellen deze leden. De NVVK heeft ook al
gepleit om eerst over het voorstel in het minnelijke traject te beslissen
en de schuldenaar de mogelijkheid te bieden om alleen het voorstel aan de
rechter voor te leggen. Het heeft, zo stellen deze leden immers geen zin om
het subsidiaire verzoek te behandelen als de schuldenaar alleen maar het voorstel
in het minnelijke traject wil toetsen en geen zin heeft om zich aan de wettelijke
schuldsaneringsregeling te onderwerpen.Het ontbreken van hoger beroep en cassatie tegen de afwijzing van een
verzoek om een gedwongen schuldregeling is juist ingegeven door overwegingen
van proceseconomie. Een afzonderlijk hoger beroep tegen een dergelijke afwijzing,
vertraagt de behandeling van het schuldsaneringsverzoek. Het zou het mogelijk
maken tot en met de Hoge Raad door te procederen over een gedwongen schuldregeling,
om na afwijzing daarvan pas te gaan kijken of de schuldenaar tot de schuldsaneringsregeling
kan worden toegelaten. Het ligt voor de hand dat de schuldenlast in de tussentijd
zal toenemen en schuldeisers de schuldenaar voor een faillissement voorgedragen
zullen hebben, dan wel beslag gelegd zullen hebben, hem uit huis geplaatst
zullen hebben en dergelijke.Het voorstel van de NVVK en van de leden van de CDA- en de PvdA-fracties
om het mogelijk te maken alleen een verzoek om een gedwongen schuldregeling
aan de rechter voor te leggen, bestaat reeds. Dat is een kort geding waarbij
wordt gevorderd een schuldeiser te dwingen tot medewerking. Het is niet duidelijk
waarin het verschil bestaat tussen het voorstel van de NVVK en dit kort geding.
Bovendien gaat het voorstel voorbij aan een van de belangrijkste voordelen
van het huidige voorstel voor de gedwongen schuldregeling. Dat is dat er niet
alleen een verzoek voor een dergelijke regeling wordt voorgelegd, maar tevens
een heel dossier ten behoeve van de aanvraag om toegang tot de schuldsaneringsregeling.
Dat maakt de beoordeling van de gedwongen schuldregeling eenvoudiger en wellicht
ook kansrijker.I, onderdeel TArtikel 305186. De leden van de fractie van de ChristenUnie herinneren eraan
dat de Staatssecretaris van SZW heeft toegezegd met de Minister van Justitie
te bespreken in het kader van de Wsnp de mogelijkheid te bieden om via een
moratorium een schuldsanering te regelen, waardoor een huisuitzetting wordt
voorkomen (zie brief van 15 februari 2005, Kamerstukken
II 2004/05, 24 515, nr. 67, p. 4). Zij menen dat dit niet op
deze wijze is vertaald in het voorliggende wetsvoorstel. In het voorgestelde
artikel 305, tweede lid, gaat het alleen om situaties waarin uithuiszettingen
tijdens de Wsnp moeten worden voorkomen. De leden van de fractie van de ChristenUnie
menen dat juist ook de mogelijkheid van een moratorium moet worden geboden
om een schuldregeling overeen te komen. Is de conclusie overigens terecht
dat het voorgestelde verbod op uithuiszetting imperatief is en niet facultatief,
zo vragen deze leden.De vraag die de leden van de fractie van de ChristenUnie voorleggen, is
een aanvulling op de toezegging van de Staatssecretaris van SZW waaraan zij
herinneren. De toezegging had betrekking op de Wsnp en daarin is nu de uithuiszetting
in artikel 305, tweede lid, geregeld. Wanneer de leden vragen om ook een moratorium
in het minnelijk traject te regelen, teneinde ook daar een uithuiszetting
te voorkomen, dan kan ik daar niet in meegaan. Het minnelijk traject is niet
wettelijk geregeld en dat is ook niet mogelijk zonder een aparte Wsnp voor
het minnelijk traject op te stellen. Ik verwijs voor een nadere toelichting
hierop naar het antwoord op eenzelfde vraag 46 van leden van de CDA-fractie.187. De vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie of
de conclusie terecht is dat het voorgestelde verbod op uithuiszetting imperatief
is en niet facultatief, kan bevestigend beantwoord worden. De formulering
van artikel 305, tweede lid, sluit aan bij de overeenkomstige bepaling voor
nutsvoorzieningen (artikel 304, tweede lid). Het gaat hier om het uitsluiten
van een reden om een huurovereenkomst op te zeggen of te ontbinden. Voorwaarde
is wel dat de lopende huurtermijnen worden voldaan tijdens de schuldsaneringsregeling.I, onderdeel EEArtikel 328a188. De leden van de SGP-fractie stellen de vraag waarom in het kader
van het terugdringen van de verificatievergadering niet de mogelijkheid is
opgenomen dat schuldeisers hun opmerkingen ook schriftelijk kunnen inbrengen.Nadeel van schriftelijke inbreng is dat er geen overleg over gevoerd kan
worden. De rechter kan de schuldeiser geen nadere toelichting vragen, de schuldenaar
kan weerleggen wat de schuldeiser heeft geschreven, maar dan kan de schuldeiser
geen weerwoord gevraagd worden. De waarde van de verklaring is dan ook moeilijk
te beoordelen.I, onderdeel ZZArtikel 349a189. De leden van de SGP-fractie geven uiting aan hun twijfel wat
betreft de in het tweede lid geschapen mogelijkheid dat de rechter-commissaris
de looptijd van de reeds korte schuldsaneringsregeling van drie jaar kan verkorten.
Ook al zou niet gedurende de volle termijn de gebruikelijke begeleiding door
de bewindvoerder plaatsvinden, dan zou toch jaarlijks verantwoording
door de schuldenaar moeten worden afgelegd. Zij vragen om een reactie op deze
suggestie.Wanneer het in een individueel geval na enige tijd op grond van de ervaringen
van de bewindvoerder duidelijk wordt dat de schuldenaar zich netjes gedraagt
in de schuldsaneringsregeling, maar dat er geen nadere inkomsten te verwachten
zijn waaruit de schulden voldaan kunnen worden, dan is het zinloos deze persoon
in de schuldsaneringsregeling te laten zitten. De voortzetting van de schuldsaneringsregeling
moet gerechtvaardigd zijn, aldus artikel 354a. Het is tenslotte geen strafregeling,
maar een regeling mede ten behoeve van de schuldeisers, om alsnog zoveel mogelijk
baten voor de boedel te verzamelen. Is de schuldenaar daartoe niet toe in
staat, zonder dat dit hem is toe te rekenen, dan heeft het uitzitten van de
wettelijke schuldsaneringstermijn geen zin en moet verlening van de schone
lei eerder mogelijk zijn.I, onderdeel AAAArtikel 350190. De leden van de CDA-fractie en van de PvdA-fractie zijn van
mening dat de omschrijving van de spijtoptant in artikel 350, derde lid, sub
g, enigszins gekunsteld is. De schuldenaar moet immers aannemelijk maken dat
hij niet in staat is aan zijn, uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende,
verplichtingen te voldoen. Spijtoptanten zijn in de optiek van deze leden
schuldenaren die binnen een vastgestelde periode de regeling willen beëindigen
zonder «schone lei». Zij wijzen erop dat het gelet op de memorie
van toelichting geen kwestie is van niet kunnen, maar veeleer van niet (meer)
willen nakomen van de verplichtingen. Een sanctie, te weten het faillissement
van de schuldenaar, lijkt deze leden hier dan ook meer gerechtvaardigd. De
leden van beide fracties stellen voor dat in het derde lid, sub g, beëindiging
op uitdrukkelijk verzoek van de schuldenaar wordt opgenomen.De schuldsaneringsregeling is geen regeling waar men weer uit kan weglopen
wanneer zij niet bevalt. Daarvoor wordt er teveel in de schuldenaar geïnvesteerd
door bewindvoerder, rechter-commissaris en andere betrokkenen. Er moet dus
meer aan de hand zijn dan het enkel niet meer willen nakomen van de verplichtingen
uit de regeling en het indienen van een uitdrukkelijk verzoek tot beëindiging.
Overigens zij hier vermeld dat er op deze beëindiging niet automatisch
een faillissement volgt, zoals de aan het woord zijnde leden als gerechtvaardigde
sanctie opbrengen. Voor het faillissement geldt hetzelfde als voor de schuldsaneringsregeling:
het is geen sanctie en behoort niet als zodanig ingezet te worden.191. De aan leden van de CDA-fractie vragen of artikel 350, lid 3,
sub c, tweede zinsnede, niet al in het hiervoor geschetste probleem voorziet.De aangehaalde zinsnede voorziet in beëindiging van de schuldsaneringsregeling
wanneer de schuldenaar door zijn doen of nalaten de uitvoering van de regeling
belemmert of frustreert. Deze situatie is van een andere aard dan het niet
in staat zijn aan de verplichtingen te voldoen van het hiervoor geschetste
derde lid, sub g. Sub c heeft betrekking op wangedrag en in deze situatie
kan de schuldsaneringsregeling ook tegen de zin van de schuldenaar beëindigd
worden. Te denken valt hierbij aan een schuldenaar die bedreigingen uit aan
het adres van de bewindvoerder of diens organisatie (zie HR 10 januari
2003, NJ 2003, 195). In het geval van sub g wordt
de beëindiging vooral op verzoek van de schuldenaar zelf uitgesproken
en hoeft er geen sprake te zijn van het belemmeren of frustreren van de uitvoering
van de regeling.I, onderdeel GGGArtikel 354a192. De leden van de CDA-fractie vragen of er overlap bestaat tussen
enerzijds de spijtoptantenregeling van artikel 350, derde lid, sub g, en anderzijds
de beëindiging van de schuldsaneringsregeling zonder verificatievergadering
van artikel 354a indien redelijkerwijs niet de verwachting bestaat dat de
schuldenaar op zodanige wijze aan zijn verplichtingen kan voldoen dat voortzetting
van de schuldsaneringsregeling gerechtvaardigd is. Volgens deze leden gaat
het ook in het eerste geval om een schuldenaar die aannemelijk maakt dat hij
niet in staat is aan zijn uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichting
te voldoen. Het verschil is volgens hen dat bij artikel 354a redelijkerwijs
niet de verwachting bestaat.Een belangrijk verschil tussen beide aangehaalde bepalingen is dat beëindiging
ingevolge de spijtoptantenregeling geen schone lei oplevert en de beëindiging
van artikel 354a wel. Er bestaat dan ook geen overlap. Bij de spijtoptantenregeling
is er sprake van een schuldenaar die niet in staat is te voldoen aan de verplichtingen
die uit de regeling voortvloeien en dus geen schone lei verdient. Hij zou
bijvoorbeeld inkomsten voor de boedel kunnen creëren, maar hij laat dat
na of spant zich daar onvoldoende voor in. Bij de beëindiging van artikel
354a gaat het om een schuldenaar die wel zijn verplichtingen nakomt, maar
die inspanningen leiden niet tot inkomsten voor de boedel waarmee de schulden
afbetaald kunnen worden. Er is in zijn geval ook geen uitzicht op inkomsten,
ondanks zijn inspanningen.193. Genoemde leden vragen of niet het gevaar bestaat dat aan de
zogenaamde spijtoptanten via de bepaling van artikel 354a alsnog een schone
lei wordt verleend. Zij stellen dat alleen de beredeneerde verklaring van
de bewindvoerder enige waarborg biedt om dit tegen te gaan.De leden voeren terecht aan dat de verklaring van de bewindvoerder hier
een belangrijke rol speelt. Hij zal bij de rechter uiteen moeten zetten waarom
hij meent dat redelijkerwijs niet de verwachting bestaat dat de schuldenaar
op zodanige wijze aan zijn verplichtingen kan voldoen dat voortzetting van
de schuldsaneringsregeling gerechtvaardigd is. Het zal voor een bewindvoerder
niet al te lastig zijn om te beoordelen of hij te maken heeft met een schuldenaar
die serieus solliciteert en ook overigens meewerkt, of met een schuldenaar
die geen enkele moeite doet verandering te brengen in zijn financiële
situatie. De rechter zal vervolgens moeten beoordelen of de bewindvoerder
hierin gelijk heeft. Overigens zij hier opgemerkt dat het huidige artikel
354, derde lid, in een gelijksoortige regeling voorziet en het is niet bekend
dat daarvan ook nu door spijtoptanten gebruik gemaakt wordt.194. In dit kader vragen de leden van de CDA-fractie ook hoe de rechter-commissaris
en de schuldenaar over de beredeneerde verklaring van de bewindvoerder kunnen
beschikken. Het wetsvoorstel voorziet niet in een mogelijkheid om dit af te
dwingen, terwijl het wel als voorwaarde geldt voor het bepalen van de beëindigingszitting
door de rechtbank. Kan in artikel 354a hiervoor een regeling opgenomen worden,
zo vragen deze leden.De leden snijden dit punt terecht aan en in de nota van wijziging, die
u tesamen met deze nota naar aanleiding van het verslag is toegezonden, heb
ik hiervoor een aanpassing voorgesteld. Aan de rechter-commissaris zal gevraagd
kunnen worden de bewindvoerder te bevelen de bedoelde verklaring op te stellen.I, onderdeel KKKArtikel 358195. De leden van de PvdA-fractie voeren aan dat tijdens de wettelijke
schuldsaneringsregeling zich de situatie kan voordoen, dat de schuldenaar
zijn afloscapaciteit in de schuldsaneringsregeling moet inbrengen en tevens
moet aflossen op de geldboetes. Analoog aan de regeling voor studieschulden
is immers niet bepaald, dat de aflossingsverplichting voor de duur van de
wettelijke schuldsaneringsregeling wordt opgeschort. Het niet voldoen van
deze financiële verplichting kan vervolgens weer leiden tot het tussentijds
beëindigen van de wettelijke schuldsaneringsregeling. De leden van de
PvdA-fractie menen dat daarom een regeling voor deze vorderingen analoog aan
de studieschulden opgenomen dient te worden.Wanneer schuldenaren die vorderingen uit boetes hebben, worden toegelaten
tot de schuldsaneringsregeling, volgen deze boetes hetzelfde regime als alle
overige schulden (behalve de studieschulden) zodat er uitkeringen op worden
gedaan als er baten in de boedel beschikbaar zijn. Het wetsvoorstel probeert
boetes zoveel mogelijk gelijk te behandelen als andere schulden. Een extra
reden om niet met dit voorstel mee te gaan, is dat een dergelijk regime een
bijzonder nadeel oplevert voor slachtoffers aan wie de schuldenaar een schadevergoeding
verschuldigd is. Het nadeel is dat zij gedurende de toepassing van de schuldsaneringsregeling
geen schadevergoeding ontvangen. Zij moeten drie jaar – of zo lang de
schuldsanering duurt – wachten op schadevergoeding. Het in artikel 358,
vierde lid, neergelegde regime kent dit nadeel niet. Het houdt immers in dat
een vordering van een slachtoffer wel binnen de schuldsaneringsregeling valt
en deze dus al een deel van zijn schade vergoed krijgt. Het dan nog onvoldaan
gebleven gedeelte valt vervolgens buiten de schone lei c.q. blijft afdwingbaar,
waardoor ook dit restant nog dient te worden voldaan.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29942-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl