Wijziging Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot meervoudige nationaliteit; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132814
 2008-2009
 
 31 813 
 (
 R 1873
 )
 Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot
meervoudige nationaliteit en andere nationaliteitsrechtelijke kwesties
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 24 juni 2009
 Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
die door de fracties over bovengenoemd voorstel zijn gemaakt. Ik constateer
dat de voorstellen door een aantal fracties worden gesteund en dat bij sommige
fracties nadere wensen leven. Hieronder ga ik in op de gemaakte opmerkingen
en beantwoord ik de gestelde vragen.
 I. Algemeen
 De leden van de CDA-fractie zeggen dat het kabinet in de brief van 12 oktober
2007 (30 166 (R1795)) heeft aangegeven dat de niet-Nederlandse nationaliteit
niet meer in de Gemeentelijke Basisadministratie zou worden geregistreerd
en vragen hoe dit thans in de praktijk functioneert.
 Op 3 maart 2008 is een circulaire aan de gemeenten gezonden, waarin
als richtlijn is opgenomen dat in de GBA opgenomen gegevens omtrent de vreemde
nationaliteit(en) van een persoon niet worden vermeld op het uittreksel, tenzij
wettelijke verplichtingen waarvoor het uittreksel is bedoeld dit noodzakelijk
maken of de ingeschrevene zelf om vermelding van de nationaliteit(en) verzoekt.
Daarbij wordt tevens nagegaan of in beginsel met vermelding van de Nederlandse
nationaliteit kan worden volstaan. Naar aanleiding van de vraag hoe de richtlijn
door gemeenten in de praktijk wordt toegepast, is informatie ingewonnen bij
de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken. Daaruit blijkt dat het algemene
beeld is dat de gemeenten een eigen praktijk hebben ontwikkeld. Indien de
betrokken persoon vraagt de vermelding van de vreemde nationaliteit op het
uittreksel achterwege te laten, wordt dit verzoek gehonoreerd tenzij wettelijke
verplichtingen met betrekking tot het doel waarvoor het uittreksel wordt aangevraagd
de vermelding van de nationaliteit(en) van betrokkene noodzakelijk maken.
Met het bestuur van de NVVB vindt daarover verder overleg plaats.
 
 Deze leden vragen ook wanneer de kabinetsreactie op het ACVZ-advies «Nederlanderschap
in een onbegrensde wereld» kan worden verwacht. Deze leden merken ook
op, dat het naar de mening van het kabinet niet zinvol lijkt om een poging
te ondernemen tot harmonisatie of nieuwe internationale afspraken in verband
met de afstandseis, terwijl het kabinet aan de andere kant stelt
dat harmonisatie van het nationaliteitsrecht op andere punten zinvol kan zijn
en dat Nederland bij verdergaande harmonisatie actief betrokken zal blijven.
Zij vragen opheldering over welke positie het kabinet nu precies kiest.
 De ACVZ doet in haar advies drie aanbevelingen. Ten eerste bepleit zij
aansluiting te zoeken bij de meerderheid van de Europese landen die bij de
verwerving van nationaliteit het niet meer van belang acht of daardoor meervoudige
nationaliteit optreedt.Ten tweede beveelt de commissie aan om te streven naar
een betere onderlinge afstemming van de nationaliteitswetgeving in Europa.
Ten derde beveelt zij aan de remigratieregeling (de Remigratiewet) aan te
passen in die zin dat geen afstand van de Nederlandse nationaliteit is vereist.
Het kabinet heeft zijn reactie op dit advies aan de Kamer gegeven in de brief
van 2 december 2008 (Kamerstukken II, 2008/09, 31 803, nr. 1).
In de brief van 12 oktober 2007 (Kamerstukken II, 2007/08, 30 166
(R1795), nr. 25) en in het onderhavige voorstel tot wijziging van de
RWN heeft het kabinet zijn visie op meervoudige nationaliteit uiteengezet.
Met betrekking tot de tweede aanbeveling heeft het kabinet in de brief van
3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R1795), nr. 31) uiteengezet,
dat het niet goed mogelijk is om tot internationale afspraken te komen, waar
het gaat om het afstand doen van meervoudige nationaliteit. De meerderheid
van de Europese landen voelt niet voor aanscherping van de afstandseis, zoals
door de ACVZ is uiteengezet. Dit neemt niet weg, dat het kabinet er een voorstander
van is om tot internationale afspraken te komen ten aanzien van het nationaliteitsrecht
op onderwerpen waar dit wel mogelijk is. Zo heeft het kabinet de intentie
om over te gaan tot ondertekening van het Verdrag tot bestrijding van staatloosheid
in het geval van statenopvolging en werkt het mee aan de totstandkoming van
een aanbeveling van de Raad van Europa met betrekking tot de nationaliteit
van kinderen. Een voorstel voor een ontwerp van deze aanbeveling is voorbereid
door een groep van specialisten onder leiding van de Nederlander prof. Mr.
F. J. van der Velden. Met betrekking tot de Remigratiewet zal het kabinet
zijn standpunt nader bepalen, mede naar aanleiding van de motie Van Toorenburg
(Kamerstukken II, 31 700 XVIII, nr. 20). In de brief van 31 maart
2009 (Kamerstukken II, 31 700 XVIII, nr. 77) heeft de minister voor
WWI reeds aangekondigd de Remigratiewet aan een kritische beschouwing te zullen
onderwerpen.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen verder, of de opmerking in de brief
van 3 juli 2008, dat de Marokkaanse wetgeving het afstand doen van de
Marokkaanse nationaliteit in bijzondere omstandigheden toelaat, maar dat daaraan
in de praktijk voor Marokkaanse Nederlanders geen uitvoering wordt gegeven,
betekent dat er in de praktijk weinig of geen Marokkanen zijn die aanvragen
indienen om afstand te doen van hun Marokkaanse nationaliteit, of dat de Marokkaanse
autoriteiten niet bereid zijn dergelijke aanvragen in te willigen. Zij vragen
ook of het in de brief aangekondigde ambtelijke overleg, waarin Marokko zou
worden verzocht in overweging te nemen afstand van de Marokkaanse nationaliteit
mogelijk te maken voor optanten van de tweede generatie, al heeft plaats gehad
en zo ja, wat dit heeft opgeleverd.
 De Marokkaanse autoriteiten zijn in de praktijk niet bereid om dergelijke
aanvragen in te willigen. Marokkaanse Nederlanders lijken in de praktijk deze
aanvragen dan ook niet in te dienen. De mogelijkheid tot het doen van afstand
van de Marokkaanse nationaliteit is door de minister van Buitenlandse zaken
bij zijn bezoek aan Marokko aan de orde gesteld. Dit heeft niet geleid tot
een wijziging van het standpunt van de Marokkaanse autoriteiten.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering bereid is in een nota
van wijzigingen een wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap voor
te stellen, inhoudend dat alle kinderen van wie de ouders een permanente
verblijfsvergunning bij geboorte van rechtswege het Nederlanderschap verkrijgen.
 Het kabinet zal een dergelijke wijziging niet voorstellen. In de eerste
plaats bestaat voor deze wijziging geen noodzaak. Kinderen die hier geboren
worden hebben doorgaans al een nationaliteit. Het feit dat zij hier geboren
worden betekent nog niet in alle gevallen dat zij meer verbonden zijn met
Nederland dan met het land van herkomst van hun ouders. De optieregeling laat
de persoon in kwestie nog een zekere vrijheid. Voor het geval van staatloosheid
biedt de RWN reeds een voorziening (artikel 6, eerste lid, aanhef en onder
b). Daarnaast is het voorgestelde ongewenst, omdat er misbruik van zou kunnen
worden gemaakt. Mensen zouden zich tijdelijk in Nederland kunnen vestigen,
alleen om de Nederlandse nationaliteit voor hun kinderen te verwerven.
 Deze leden vragen ook of de richtlijn die de Staatssecretaris van BZK
aan de gemeenten zou geven, die ervoor moet zorgen dat gemeenten bij het verstrekken
van een uittreksel uit de GBA niet meer de vreemde nationaliteit vermelden,
aan de gemeenten is verstrekt, wat de huidige praktijk is en hoeveel gemeenten
deze richtlijn opvolgen.
 Zoals ook in antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie is opgemerkt,
is deze richtlijn op 3 maart 2008 bij circulaire aan de gemeenten verstrekt.
De gemeenten lijken een eigen praktijk te hebben ontwikkeld, die inhoudt dat
men de vreemde nationaliteit niet vermeldt als degene die het uittreksel nodig
heeft dat vraagt. Met het bestuur van de NVVB vindt hierover nader overleg
plaats.
 
 De leden van de SP-fractie menen dat de internationale druk moet worden
opgevoerd om de keuze voor één nationaliteit voor iedereen mogelijk
te maken en vragen welke acties door de regering op dit punt worden ondernomen.
 In de brief van 3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R1795),
nr. 31) heb ik de Kamer bericht dat de mogelijkheden om tot een internationale
afspraak over dit onderwerp te komen vanuit verschillende invalshoeken zijn
onderzocht. Uit het rapport van de ACVZ blijkt, dat de meeste landen meervoudige
nationaliteit niet als een probleem zien. Er is dan ook weinig of geen bereidheid
bij deze landen te verwachten om de afstandeis aan te scherpen.
 
 De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering zich bij het beschrijven
van de hoofdregels beroept op een aantal verdragen die regels geven voor het
verkrijgen en verliezen van nationaliteit en die grenzen stellen aan de daaraan
te verbinden voorwaarden. Op grond van deze verdragen worden enerzijds personen
beschermd in hun aanspraken op nationaliteit en wordt staatloosheid bestreden,
terwijl anderzijds staten zich tegenover elkaar verbinden tot het begrenzen
van de werking van hun nationaliteitsregels. Deze leden vragen de regering
precies en volledig aan te geven welke verdragen en welke artikelen daarvan
relevant zijn voor de genoemde punten. Tevens vragen zij of er jurisprudentie
bestaat over deze artikelen en zo ja, waaruit die bestaat en in hoeverre de
Nederlandse regering de regels beperkter opvat dan nodig is. Deze leden merken
verder op, dat de regering aangeeft dat het hebben van meerdere nationaliteiten
wordt beperkt door verdragen, vanwege het uitgangspunt dat het zowel voor
het individu als de staat duidelijk moet zijn welke rechten en plichten op
iemand rusten. Zij vragen ook hier welke verdragen en welke artikelen daarin
relevant zijn voor de genoemde punten, of daar jurisprudentie over bestaat
en of de regering de regels beperkter opvat dan nodig is. Zij vragen of de
regering met hen van mening is dat de huidige verdragen belemmerend zijn voor
het handhaven van de hoofdregel dat meervoudige nationaliteit zo veel mogelijk
moet worden beperkt. Ook vragen zij of de regering de mening deelt dat er
voor een goede regeling van de materie van belang is dat er betere internationale afspraken komen opdat iedere staat zijn onderdanen in de gelegenheid
stelt de oorspronkelijke nationaliteit op te geven bij het verkrijgen van
een andere en dat bovendien in internationale verdragen de mogelijkheden voor
staten zouden moeten worden verruimd om dubbele nationaliteit te beperken.
 Aan het nationaliteitsrecht worden grenzen en voorwaarden gesteld door
de volgende verdragen.
 – Het uitgangspunt dat ieder land zelf geheel zelfstandig, maar
wel binnen de grenzen die het volkenrecht kent, bepaalt welke personen zijn
nationaliteit bezitten is neergelegd in artikel 1 van het Verdrag nopens zekere
vragen betreffende wetsconflicten inzake nationaliteit, gesloten te ’s-Gravenhage
op 12 april 1930 (Trb. 1967, 73). Dit artikel luidt:
 
 «Het behoort tot de bevoegdheid van iedere staat
in zijn wetgeving te bepalen, wie zijn onderdanen zijn. Deze wetgeving moet
door andere Staten worden erkend, voor zoover zij in overeenstemming is met
de internationale verdragen, de internationale gewoonte en het algemeen erkende
rechtsbeginselen terzake van nationaliteit».
 
 Het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalde in dit verband (Jurisprudentie
HvJ 1992 I, 4239–4263, NJ 1994, 620 (Micheletti)), rechtsoverweging
10:
 
 «Het bepalen van de voorwaarden voor de verkrijging
en het verlies van de nationaliteit behoort, overeenkomstig het internationale
recht, tot de bevoegdheid van elke Lid-Staat afzonderlijk; die bevoegdheid
dient te worden uitgeoefend met inachtneming van het gemeenschapsrecht. De
wettelijke regeling van een Lid-Staat mag echter niet de gevolgen van de toekenning
van de nationaliteit van een andere Lid-Staat beperken door een extra voorwaarde
te stellen voor de erkenning van deze nationaliteit in verband met de uitoefening
van de in het Verdrag bepaalde fundamentele vrijheden.»
 
 Hetzelfde beginsel is neergelegd in artikel 3 van het Europees Verdrag
inzake Nationaliteit (Trb.1998, 10):
 
 «1. Elke staat bepaalt ingevolge zijn eigen wetgeving
wie zijn onderdanen zijn.
 
 
 Deze wetgeving wordt door andere staten geaccepteerd
voor zover zij overeenstemt met toepasselijke internationale verdragen, internationaal
gewoonterecht en de rechtsbeginselen die in het algemeen inzake nationaliteit
worden erkend.»
 
 – artikel 15 van de Universele Verklaring voor de Rechten van de
Mens formuleert de volgende materiële uitgangspunten voor het nationaliteitsrecht:
 
 «1. Een ieder heeft het recht op een nationaliteit;
 
 
 2. Aan niemand mag willekeurig zijn nationaliteit worden
ontnomen, noch het recht worden ontzegd om van nationaliteit te veranderen.»
 
 Deze uitgangspunten hebben voor het minderjarige kind ook hun beslag gekregen
in andere internationale verdragen. Het eerstgenoemde uitgangspunt is voor
het minderjarige kind bevestigd in het Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke
en Politieke rechten (artikel 24, derde lid). Het Internationaal Verdrag voor
de Rechten van het Kind bepaalt voorts dat een kind vanaf de geboorte recht
heeft op een nationaliteit (artikel 7, eerste lid). Ook verbinden de staten
die partij zijn zich tot de eerbiediging van het recht van het kind om zijn
identiteit te behouden, met inbegrip de nationaliteit, zonder onrechtmatige
inmenging (artikel 8).
 – Het Europees Verdrag inzake Nationaliteit werkt de voornoemde
beginselen uit de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens nader
uit in hoofdstuk II. Het voegt daaraan toe dat staatloosheid dient te worden
vermeden, het huwelijk of de ontbinding hiervan de nationaliteit van de (ex-)echtgenoten
niet aantast en een wijziging van de nationaliteit van de ene echtgenoot evenmin
automatisch een gevolg heeft voor die van de andere echtgenoot
(artikel 4). De regels inzake nationaliteit mogen voorts geen onderscheid
maken op grond van geslacht, godsdienst, ras, huidskleur of nationale of etnische
afkomst (artikel 5, eerste lid). Elke staat die partij is, moet zich laten
leiden door het beginsel van non-discriminatie tussen zijn onderdanen (artikel
5, tweede lid).
 Voor het onderhavige voorstel zijn voorts de hoofdstukken III en V van
het Europees Verdrag inzake Nationaliteit van belang. In hoofdstuk III zijn
de regels inzake de verkrijging (artikel 6), het verlies van de nationaliteit
op initiatief van een staat die partij is (artikel 7), het verlies van de
nationaliteit op initiatief van het individu (artikel 8) en de herverkrijging
van de nationaliteit (artikel 10) opgenomen. Gelet op de voorgestelde wijziging
van artikel 14, tweede tot en met vierde lid, is met name artikel 7 van belang.
Op dit artikel zal nader worden ingegaan in de antwoorden naar aanleiding
van het onderdeel betreffende de wijziging van artikel 14.
 Hoofdstuk V ziet specifiek op de meervoudige nationaliteit. Het Europees
Verdrag inzake Nationaliteit is neutraal ten aanzien van de meervoudige nationaliteit,
mede gelet op de uiteenlopende benadering hiervan door de verschillende staten
(preambule). Het laat de verdragspartijen vrij te kiezen tussen behoud van
de nationaliteit en het stellen van een afstandseis binnen voornoemde grenzen
(artikel 15, eerste lid). Ook is de staat die partij is vrij de verkrijging
of het behoud van zijn nationaliteit te onderwerpen aan het doen van afstand
of het verlies van een andere nationaliteit (artikel 15, tweede lid). Het
verdrag stelt wel enkele grenzen aan het kader waarbinnen de meervoudige nationaliteit
wordt geregeld. In de eerste plaats wordt het doen van afstand of het verlies
van een andere nationaliteit niet als voorwaarde gesteld, als verlies of afstand
niet mogelijk is of niet in redelijkheid kan worden vereist (artikel 16).
Daarnaast is de Staat gehouden aan minderjarigen toestemming te verlenen voor
het behoud van verschillende nationaliteiten, die zij automatisch bij hun
geboorte hebben verkregen. Dit geldt tevens voor onderdanen die een andere
nationaliteit van rechtswege verkrijgen door huwelijk (artikel 14). Ten slotte
hebben onderdanen in een staat die tevens een andere nationaliteit bezitten,
maar verblijven op het grondgebied van die staat, dezelfde rechten en plichten
als andere onderdanen van die staat (artikel 17, eerste lid).
 – Het Verdrag betreffende de beperking van de meervoudige nationaliteit
en betreffende de militaire verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit
(Trb. 1964, 4) beoogt – anders dan het Europees Verdrag inzake Nationaliteit –
het bezit van meervoudige nationaliteit te beperken. Het eerste hoofdstuk
van dit verdrag is hiervoor van belang. Het uitgangspunt is dat meerderjarigen
hun nationaliteit verliezen, indien zij door een uitdrukkelijke wilsverklaring
de nationaliteit verkrijgen van een andere staat die partij is bij het verdrag
(artikel 1, eerste lid). Dit geldt in beginsel ook voor hun minderjarige kinderen
(artikel 1, tweede en derde lid). Ook het recht op het doen van afstand wordt
in dit verdrag gewaarborgd (artikelen 2 en 3). In het Tweede Protocol (Trb.
1994, 265) zijn een aantal uitzonderingen op artikel 1 van het verdrag opgenomen.
Het behoud van de oorspronkelijke nationaliteit bij de vrijwillige verkrijging
van een andere nationaliteit is mogelijk, als een onderdaan van een verdragsluitende
partij de nationaliteit van een andere verdragsluitende partij verkrijgt en
hij is geboren en verblijft op het grondgebied van die andere verdragsluitende
staat of daar zijn gewone verblijfplaats heeft gehad gedurende een tijdvak
dat aanvangt voor de leeftijd van 18 jaar (artikel 1, onder 5). Het behoud
is voorts toegestaan indien de nationaliteit die verkregen wordt, de nationaliteit
is van zijn echtgenoot of die van een van zijn ouders (artikel 1, onder 6
en 7). 
 – Ook kan nog gewezen worden op het VN-verdrag tot beperking der
staatloosheid. Op grond hiervan is het verlies van een nationaliteit niet
toegestaan, als dit staatloosheid tot gevolg heeft (artikel 8, eerste lid).
Het verdrag bevat voorts een absoluut verbod om een nationaliteit te ontnemen
op grond van overwegingen die zijn ingegeven door ras, etnische afkomst, godsdienst
of politieke overtuiging (artikel 9). Artikel 8 ligt aan de basis van artikel
7 van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit, dat wel staatloosheid toestaat
indien de nationaliteit wordt ingetrokken wegens valsheid en/of bedrog in
de verkrijgingsprocedure ervan.
 Mij is geen internationale jurisprudentie bekend die rechtstreeks uitleg
geeft aan deze verdragen. De nationale jurisprudentie is gebaseerd op de Rijkswet
op het Nederlanderschap, waarin de verdragen waarbij Nederland partij is hun
beslag hebben gekregen. In zaken betreffende het nationaliteitsrecht kunnen
voornoemde verdragen op deze wijze indirect aan de orde worden gesteld. De
regering hecht waarde aan de internationale harmonisatie van de uitgangspunten
van het nationaliteitsrecht, waaronder het beperken van meervoudige nationaliteit
die ontstaat tijdens de meerderjarigheid. Het Koninkrijk is daarom partij
bij de verdragen die daartoe relevant zijn, meer in het bijzonder het Verdrag
betreffende de beperking van de meervoudige nationaliteit en betreffende de
militaire verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit. Zoals ik
in de brief van 3 juli 2008 heb aangegeven zijn de verschillen in benadering
van de verschillende landen zo groot, dat het vanuit het gezichtspunt van
de beperking van meervoudige nationaliteit niet zinvol lijkt om een nadere
poging tot harmonisatie of andere internationale afspraken te doen. Het Koninkrijk
heeft voorts geen vanzelfsprekend aanknopingspunt om landen individueel te
benaderen met het verzoek het recht op afstand in hun wetgeving te verankeren
(Kamerstukken II, 2007/08, 30 166 (R1795), nr. 31).
 
 De leden van de PVV-fractie vragen de regering of deze de mening deelt
dat het feit dat iedere persoon met een meervoudige nationaliteit twee of
meer verschillende sets rechten en plichten kent die mogelijkerwijs met elkaar
conflicteren, alsmede of de regering van mening is dat deze dubbele nationaliteit
tot ernstige problemen kan leiden.
 Meervoudige nationaliteit hoeft naar de mening van de regering niet tot
problemen te leiden. De belangrijkste rechten en plichten vloeien voor een
persoon voort uit de wetgeving van het land waar hij verblijft. De werking
van rechten en plichten van een land waarvan hij ook de nationaliteit heeft
terwijl hij daar niet verblijft is beperkt. Dat die rechten en plichten conflicteren
met rechten en plichten van het land waarvan hij de nationaliteit heeft en
verblijft komt alleen in uitzonderingssituaties voor.
 
 Deze leden vragen ook of de regering de mening deelt dat de Nederlandse
nationaliteit een exclusief karakter behoort te hebben, inhoudende dat de
Nederlanders zich in beginsel dienen te richten op de samenleving van het
Koninkrijk en op de wetten, waarden en normen van het Koninkrijk.
 Allen die zich in Koninkrijk bevinden hebben zich te houden aan de wetgeving
van het Koninkrijk. Gelijke gevallen worden gelijk behandeld. De waarden en
normen van onze rechtsorde zijn op een ieder van toepassing. De Nederlandse
nationaliteit voegt daar nog een aantal rechten aan toe, zoals het kiesrecht
voor de provinciale en landelijke politiek, het recht om hier zonder nadere
vergunning te verblijven en diplomatieke bescherming van de Nederlandse Staat.
 
 Deze leden stellen de regering verder voor te bewerkstelligen dat het
Europees Verdrag inzake Nationaliteit terzake wordt aangepast dan wel opgezegd. 
 De regering is van mening, dat internationale afstemming van het nationaliteitsrecht
van belang is voor de rechtszekerheid van burgers, met name als zij met wijziging
van nationaliteit te maken krijgen. Het aansluiten bij verdragen en het afstemmen
van de wetgeving daarop vormt daaraan een belangrijke bijdrage. Ook overigens
ziet het kabinet geen reden om het Europees Verdrag inzake Nationaliteit op
te zeggen. In dit verdrag zijn de richtlijnen aan de wetgevers van de deelnemende
nationale staten opgenomen voor de inrichting van de nationaliteitswetgeving.
Deze regels zijn van belang voor de internationale rechtsorde en daarmee ook
voor de Nederlandse.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen de regering een zo nauwkeurig mogelijke
opsomming te geven van de verschillen tussen het onderhavige voorstel en het
ingetrokken wetsvoorstel (30 166) op het punt van de verplichte afstand
van de oorspronkelijke nationaliteit bij het verwerven van het Nederlanderschap.
 Het – inmiddels ingetrokken – voorstel tot wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap (30 166) wilde het ontstaan van meervoudige
nationaliteit beperken door een aantal uitzonderingen te schrappen op de plicht
tot afstand van de nationaliteit van het land van herkomst bij naturalisatie.
Het betrof de uitzonderingen van artikel 9, derde lid, onder b, c en d. Dat
zijn:
 b. de verzoeker die in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba is
geboren en daar ten tijde van het verzoek zijn hoofdverblijf had;
 c. de verzoeker die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende
een periode van vijf jaar onafgebroken in Nederland, de Nederlandse Antillen
of Aruba zijn hoofdverblijf heeft gehad;
 d. de verzoeker die gehuwd is met een Nederlander.
 Dit voorstel werd in de memorie van toelichting toegelicht met de stelling
dat de vrijstelling van de afstandsplicht de integratie niet zou bevorderen
en de beperking van de meervoudige nationaliteit een bijdrage zou kunnen leveren
aan de gewenste verbetering van de kans op de integratie van nieuwe Nederlanders
in de landen van het Koninkrijk.
 Door het aannemen van het amendement Huizinga-Heringa werd de inwerkingtreding
van het schrappen van de laatste uitzonderingsgrond, voor de verzoeker die
gehuwd is met een Nederlander, gebonden aan de uitkomsten van een in te stellen
onderzoek naar de voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit. In de toelichting
bij het amendement werd gesteld dat het nog onvoldoende duidelijk was of de
voorgestelde maatregel zou leiden tot de verbeterde integratie die ermee werd
beoogd.
 In tegenstelling tot hetgeen in 30 166 was opgenomen, wordt in dit
voorstel (31 813) een nieuwe plicht tot afstand van de nationaliteit
van het land van herkomst ingevoerd voor de meerderjarige vreemdeling die
sedert het bereiken van de leeftijd van vier jaar toelating en hoofdverblijf
heeft in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba en om bevestiging van
zijn optierecht op het Nederlanderschap vraagt. Personen die voldoen aan één
van de uitzonderingen op de afstandsplicht bij naturalisatie zijn ook hier
uitgezonderd van de afstandsplicht. Daarbij wordt wel in dit voorstel de uitzondering
op de afstandsplicht geschrapt voor verzoekers om naturalisatie die voor het
bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een periode van vijf jaar
onafgebroken in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba zijn hoofdverblijf
had. Deze laatste bepaling kwam ook in voorstel 30 166 voor, maar is
nu opgenomen, om te voorkomen dat de categorie optanten voor wie de afstandsplicht
wordt ingevoerd deze kunnen ontwijken door te naturaliseren in plaats van
te opteren. De motivering voor het invoeren van de afstandsplicht is in het
onderhavige voorstel gelegen in het argument dat rechten en plichten van de
burger die het betreft beter in overeenstemming worden gebracht met zijn feitelijke
situatie. Het gaat om personen waarvan mag worden aangenomen dat zij juridisch
geen effectieve band meer hebben met het land van herkomst. 
 
 Deze leden vragen de regering verder de meest recente statistische gegevens
te verstrekken wat betreft het aantal inwoners van Nederland met een dubbele
nationaliteit, uitgesplitst naar niet-Nederlandse nationaliteit. Voorts vragen
zij een overzicht geven van de ontwikkeling van het totaal aantal Nederlanders
met een dubbele nationaliteit per jaar sinds 1995.
 In de bijlage bij deze nota zijn de gevraagde gegevens weergegeven. Het betreft hier cijfers van 1996 t/m 2007. Hierbij wordt
onderscheid gemaakt naar de wijze waarop de meervoudige nationaliteit is ontstaan
en het jaar van verkrijging van het Nederlanderschap. Tevens wordt per groep
een uitsplitsing gegeven van de belangrijkste (tweede) nationaliteiten. De
cijfers in deze tabellen zijn afkomstig uit de Gemeentelijke Basisadministratie
persoonsgegevens. Cijfers over 2008 zijn op dit moment nog niet beschikbaar.
Deze worden rond juni 2009 verwacht.
 II. Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I
 Onderdeel B en onderdeel C
 Artikel 6 en 6a
 De leden van de CDA-fractie zijn nog niet geheel overtuigd door de motivering
in de memorie van toelichting met betrekking tot de categorieën waarvoor
de afstandsverplichting wordt in gevoerd. Zij vragen, of het zo moet worden
gezien, dat de keuze van de regering voor de uitzonderingen op de afstandseis
voornamelijk is ingegeven door het streven naar zoveel mogelijk gelijktrekking
met de afstandsuitzonderingen bij naturalisatie. Zij vragen of nog eens nader
kan worden ingegaan op de opmerkingen van de Raad van State en om daar ook
bij te betrekken waarom er is gekozen de leeftijdsgrens bij vier jaar te leggen
voor optanten om in aanmerking te komen voor de afstandseis.
 Het is inderdaad nodig dat de afstandsplicht en de uitzonderingen daarop,
voor zover het om gelijksoortige gevallen gaat, gelijkelijk worden toegepast.
Verzoekers om naturalisatie die hier geboren zijn behoeven geen afstand te
doen van de nationaliteit van het land van herkomst; dan ligt het voor de
hand om voor optanten die afstand ook niet te eisen. Voor beide categorieën
geldt, dat, hoewel zij juridisch geen effectieve band met het land van herkomst
zullen hebben, het toch redelijk is om de nationaliteit die zij bij de geboorte
hebben gekregen te respecteren. Beide categorieën personen vertonen namelijk
gelijkenis met de kinderen die hier geboren zijn uit ouders die zelf geboren
zijn uit ouders die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden;
zij verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en behouden dus per definitie
hun eventuele andere nationaliteit.
 De leeftijdsgrens van vier jaar is hier gekozen omdat de RWN die zelf
aanhoudt als de grens voor optiebevestiging. Voor bevestiging van een optie
komt de meerderjarige vreemdeling in aanmerking die hier sedert het bereiken
van de leeftijd van vier jaar toelating en hoofdverblijf heeft.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen ook hoe het onderdeel betreffende de «latente»
Nederlanders gecommuniceerd zal gaan worden.
 De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze de uitvoering van de
optieregeling na aanvaarding ter hand zal worden genomen.
 Wijzigingen in het Nederlandse nationaliteitsrecht worden ten behoeve
van de uitvoerende instanties verwerkt in de Handleiding voor de toepassing
van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Voor de wetstoepasser in Nederland
en bij de Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland, maar ook voor
vergelijkbare functionarissen in de Nederlandse Antillen of in Aruba zijn
separate handleidingen geschreven. De Handleiding bevat richtlijnen
voor de uitleg en de toepassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap.
 Communicatie over en bekendmaking van het gewijzigde recht aan potentiële
optanten gebeurt altijd op verscheidene wijzen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst
vervult een voorlichtende functie en kent in dat kader voorlichtingsbrochures.
Voor de burger relevante informatie wordt ook geplaatst op de websites van
de IND en van het ministerie van Justitie. Vanwege het feit dat ook buiten
het Koninkrijk potentiële optanten woonachtig zijn, zal op de website
van het ministerie van Buitenlandse Zaken tevens informatie worden opgenomen.
Naast het nodige dat de Nederlandse overheid doet, zal met name in de traditionele
emigratielanden een haast vanzelfsprekende rol zijn weggelegd voor verenigingen
van (oud)-Nederlanders.
 Het algemene kader van artikel 6 Rijkswet op het Nederlanderschap bevat
het kader waarin de uitvoering van de onderhavige optieregeling plaatsheeft.
Zo betekent dit dat de optiebevestiging wordt geweigerd ingeval van gevaar
voor de openbare orde, de goede zeden of de veiligheid van het Koninkrijk.
Bij de verkrijging van het Nederlanderschap dienen de meerderjarige alsmede
de zestien- en zeventienjarige optant de verklaring van verbondenheid af te
leggen.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen ook waarom voor de kleine categorie
optanten van artikel 6, eerste lid, onder e, de afstandsplicht van stal wordt
gehaald. Zij vragen om hoeveel optanten het gaat en of zij in voorkomende
gevallen ook gebruik kunnen maken van de uitzonderingsbepalingen die voor
naturalisandi gelden. In dit verband vragen zij hoeveel optanten uit een van
de zeventien landen komen waarin het afstand doen van het staatsburgerschap
wettelijk onmogelijk is en of zij het goed zien dat het om zeer kleine aantallen
gaat.
 De motivering voor het invoeren van de afstandsplicht is in het onderhavige
voorstel gegeven door het argument dat rechten en plichten van de burger die
het betreft beter in overeenstemming worden gebracht met zijn feitelijke situatie.
Het gaat om personen waarvan mag worden aangenomen dat zij juridisch geen
effectieve band meer hebben met het land van herkomst. Op de plicht tot het
doen van afstand zijn dezelfde uitzonderingsgronden van toepassing als die
in de naturalisatieprocedure. Voor personen die afkomstig zijn uit een land
waar afstand van het staatsburgerschap niet mogelijk is, is in dit verband
de uitzonderingsgrond van artikel 6, eerste lid aanhef en onder b Regeling
verkrijging en verlies Nederlanderschap van toepassing, dat afstand niet wordt
gevraagd indien sprake is van een nationaliteit van een staat wiens wetgeving
of rechtspraktijk geen afstand van de nationaliteit toestaat. Uit cijfers
van de IND blijkt, dat alle uitzonderingsgronden samen betekenen, dat in ongeveer
63% van de gevallen geen afstand van de nationaliteit van het land
van herkomst wordt gedaan. In vergelijking met naturalisatie gaat het bij
deze optanten inderdaad om kleine aantallen. In 2007 (707) en 2008 (447) hebben
in totaal 1154 personen geopteerd als bedoeld in artikel 6, eerste lid onder
e, van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Vanaf 2004 tot 2008 hebben
in totaal 3125 personen geopteerd ingevolge artikel 6, eerste lid en onder
e, RWN. De top tien landen zijn: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oorspronkelijke nationaliteit
 2004
 2005
 2006
 2007
 2008
 totaal 2004–2008
 
 
 
 
 
 Marokko
 
 299
 396
 441
 381
 219
 1 736
 
 
 
 Turkije
 
 161
 161
 169
 179
 136
 806
 
 
 
 Duitsland
 
 23
 26
 41
 40
 21
 151
 
 
 
 Groot Brittannie
 
 15
 13
 8
 16
 12
 64
 
 
 
 Belgie
 
 14
 4
 16
 10
 8
 52
 
 
 
 Italie
 
 8
 8
 6
 10
 3
 35
 
 
 
 Spanje
 
 6
 5
 12
 4
 6
 33 
 
 
 
 Verenigde Staten van Amerika
 
 3
 10
 3
 12
 2
 30
 
 
 
 Onbekend
 
 12
 4
 1
 1
 
 18
 
 
 
 Portugal
 
 3
 1
 4
 8
 2
 18
 
 
 
 Overig
 
 29
 28
 41
 46
 38
 182
 
 
 
 Totaal
 
 573
 656
 742
 707
 447
 3 125
 
 
 
 
 
 Deze leden vragen verder of de stelling in de memorie van toelichting
dat de afstandsplicht hiermee ook gaat gelden voor een aantal migranten van
de tweede generatie, wel juist is. Zij menen dat het hier om eerste generatie
migranten gaat.
 Met de desbetreffende passage in de memorie van toelichting wordt bedoeld
dat het hier om migranten gaat die zijn geboren uit migranten die hier als
eerste generatie naar toe zijn gekomen.
 
 De leden van de SP-fractie vragen de regering om een kwantitatieve onderbouwing
per categorie van de in artikel 6a voorgestelde maatregelen. Zij vragen hoe
effectief de maatregelen zullen zijn bij het beperken van meervoudige nationaliteit.
 Voor wat betreft de aantallen optanten wordt verwezen naar de informatie
hierboven op de vragen van de leden van de PvdA-fractie en naar de getallen
in de bijlage bij deze nota.
 Voor wat betreft de naturalisandi die volgens het voorstel geen beroep
meer zouden kunnen doen op de uitzonderingsgrond voor afstand kan daar nog
aan worden toegevoegd, dat dat aantal 3% van het totale aanbod bedraagt.
Het gaat dan om ongeveer 500 personen per jaar.
 Door invoering van de afstandsplicht ontstaat voor deze personen geen
meervoudige nationaliteit. Dit werkt echter ook door in volgende generaties.
Het kwantitatieve effect daarvan is moeilijk te schatten.
 
 De leden van de VVD-fractie merken op dat bij de voorgestelde onderdelen
van artikel 6 het amendement Teeven (30 166, nr. 18) niet is overgenomen
en vragen de regering dit alsnog te doen, dan wel gemotiveerd aan te geven
waarom zij dit niet wenst te doen.
 Bij de behandeling van voorstel 30 166 heeft de Tweede Kamer ervoor
gekozen het amendement niet aan te nemen. De keuze is gedaan, om een volledige
gelijkstelling van mannen en vrouwen bij het doorgeven van de Nederlandse
nationaliteit te bewerkstelligen. Het kabinet heeft zich bij deze keuze aangesloten.
 
 Ten aanzien van de nieuwe overgangsregeling voor personen die voor 1985
uit een Nederlandse moeder geboren zijn, vragen de leden van de VVD-fractie
hoe de regering voornemens is om misbruik van de uitbreiding van de overgangsregel
tegen te gaan. Hoe wil de regering controleren wie een persoon is die destijds
geen gebruik heeft gemaakt van de optie en wie een afstammeling van een dergelijke
persoon is. Hoelang zal deze nieuwe overgangsfase blijven gelden en tot en
met welke generatie, zo vragen deze leden.
 Als gebruikelijk bij iedere wijze van verkrijging of verlening van de
Nederlandse nationaliteit zal degene die er een beroep op doet, moeten kunnen
aantonen dat hij/zij voldoet aan de voorwaarde(n) die de Rijkswet op het Nederlanderschap
dienaangaande stelt. Dit betekent dat, afhankelijk van de vraag ten aanzien
van welk nieuw artikellid van artikel 6 in het concrete geval de optieverklaring
wordt afgelegd, de optant in het bezit dient te zijn van de juiste bewijsstukken,
die aantonen dat hij/zij voldoet aan de voorwaarde(n). Gaat het om het bezit
van de Nederlandse nationaliteit door de moeder als bedoeld in artikel 6,
eerste lid, aanhef en onder i, dan kan worden gedacht aan verscheidene
bewijsstukken, waaronder ook een Nederlands paspoort van de moeder, mits geldigheid
ten tijde van de geboorte van de optant. Denkbaar is ook een (heden) aangaande
de moeder nog af te geven Verklaring omtrent bezit van het Nederlanderschap,
dat betrekking heeft op het tijdstip van de geboorte van de optant. Heeft
de autoriteit die de optieverklaring moet bevestigen twijfel over de juistheid
van de overgelegde bewijsstukken, dan kan hij om die reden weigeren de optie
te bevestigen.
 Op grond van de overweging dat alleen de Nederlandse, Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse overheid kan bepalen of iemand (nog) Nederlander was/is, kan
een van een vreemde mogendheid afkomstig document met een vermelding van bezit
van de Nederlandse nationaliteit niet worden geaccepteerd. Bij eventuele (voortdurende)
onduidelijkheid omtrent het bezit van het Nederlanderschap door de moeder
als bedoeld in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder i staat altijd bij de
rechtbank in Den Haag en bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de
Nederlandse Antillen en Aruba de procedure tot vaststelling van het Nederlanderschap
ter beschikking. Een verzoek ten aanzien van een overledene is bij de rechter
mogelijk. Aan een onherroepelijke rechterlijke uitspraak op grond van deze
procedure is elk met de uitvoering van enig wettelijke regeling belast orgaan
gebonden. De onderhavige optieregeling wordt opgenomen in hoofdstuk 3 Verkrijging van het Nederlanderschap door optie in de
Rijkswet op het Nederlanderschap en kent als zodanig geen einddatum waarop
voor het laatst een optiegerechtigde zijn of haar optie kan afleggen.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen ook wat de redenering is achter het
openstellen van de nieuwe overgangsregeling voor degenen die het Nederlanderschap
na optering alsnog verloren hebben en wie het precies betreft.
 De memorie van toelichting wekt wellicht enig misverstand. Op de voorgestelde
optiemogelijkheden is ook het bestaande artikel 6, negende lid van toepassing.
Hierin is bepaald dat de vreemdeling die te eniger tijd het Nederlanderschap
door optie heeft verkregen, het Nederlanderschap slechts door optie kan herkrijgen
op grond van artikel 6, eerste lid, aanhef en onder f. Dit artikel bepaalt,
dat het Nederlanderschap kan worden herkregen door de meerderjarige vreemdeling
die te eniger tijd het Nederlanderschap heeft bezeten en in Nederland, de
Nederlandse Antillen of Aruba tenminste één jaar toelating en
hoofdverblijf heeft.
 
 Deze leden merken op, dat volgens eerdere berichtgeving uit cijfers van
het ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat het aantal opties tot 90 000
zou kunnen oplopen en vragen waarop deze cijfers gebaseerd zijn en of de regering
kan uitsluiten dat het uiteindelijk een grotere groep blijkt te zijn.
 Deze cijfers zijn gebaseerd op een ruwe schatting die gemaakt is naar
aanleiding van consultatie van de diplomatieke en consulaire posten in de
emigratielanden. Op grond van deze schatting kan geen enkele ontwikkeling
worden uitgesloten, ook niet dat het om een kleinere groep zou kunnen gaan.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen de regering waarom bij de keuze voor
de Nederlandse nationaliteit aan hen die gebruik maken van de nieuwe overgangsregeling
niet meteen de eis wordt gesteld dat de andere nationaliteit wordt opgegeven.
 Voor die bepaling is niet gekozen, omdat de regeling beoogt de gelijkstelling
tussen mannen en vrouwen bij het doorgeven van de Nederlandse nationaliteit
te bewerkstelligen. Het doorgeven van de Nederlandse nationaliteit door personen
met een Nederlandse nationaliteit gebeurde voor 1985 al van rechtswege. De
automatische verkrijging van het Nederlanderschap sloot het doen
van afstand uit. In het voorstel is niet gekozen voor de verkrijging van het
Nederlanderschap van rechtswege, maar voor een optieregeling voor degenen
die geboren zijn uit een Nederlandse moeder. Dit om te voorkomen dat het verwerven
van de Nederlandse nationaliteit, bijvoorbeeld door het verliezen van een
andere nationaliteit volgens het nationaliteitsrecht van dat land, in voorkomende
gevallen ongewenste consequenties zou hebben. Er wordt dus keuzevrijheid aan
de belanghebbende gelaten, waarbij deze een eventueel automatisch verlies
van zijn huidige nationaliteit zelf dient te wegen. De afstandsplicht zou
echter afbreuk doen aan de gelijke behandeling die het voorstel beoogt.
 
 Deze leden merken op, dat bij de voorgestelde bepaling van artikel 6a
het uitgangspunt is dat afstand van de nationaliteit van het land van herkomst
wordt gevraagd van degenen voor wie deze nationaliteit in het dagelijks leven
juridisch geen betekenis meer heeft en vragen of de regering kan aangeven
wat de precieze criteria zijn die bepalen of er sprake is van «in het
dagelijkse leven juridisch geen betekenis meer hebben» en wie bepaalt
of aan deze criteria is voldaan.
 Met de aangehaalde passage is bedoeld, dat de rechten en plichten tussen
de persoon en de staat die uit de band van de nationaliteit voorvloeien geen
praktische juridische betekenis hebben omdat noch het individu, noch de staat
in omstandigheden geraken om daar een beroep op te doen. Die situatie doet
zich voor als personen het overgrote deel van hun leven hier te lande hun
verblijf hebben, in het Koninkrijk ingeburgerd zijn en de Nederlandse nationaliteit
aanvragen. Het gaat hier niet om formele criteria, maar om omstandigheden
waaruit deze toestand kan worden afgeleid.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen ook of de regering precies kan aangeven
hoe zij tot de conclusie is gekomen dat artikel 8 IVRK een aanknopingspunt
geeft om de identiteit van de minderjarige verdergaand te beschermen en geen
afstand te eisen in het geval van optie. Zij vragen of de regering ook tot
de conclusie zou kunnen komen om de bestaande regeling in de Rijkswet op het
Nederlanderschap ook te wijzigen en ook daar het afstandsvereiste te laten
gelden.
 Artikel 8 IVRK bepaalt dat de Staten die partij zijn bij dit verdrag zich
verbinden tot de eerbiediging van het recht van het kind zijn of haar identiteit
te behouden, met inbegrip van nationaliteit. Het kabinet ziet in dit artikel
de aanleiding om de identiteit verdergaand te beschermen en vereist daarom
geen afstand bij optie door een minderjarig kind. Dit is mede ingegeven door
de wens om kinderen geboren in traditionele relaties (lees: huwelijk) op een
zo gelijk mogelijke wijze te beschermen als kinderen geboren buiten huwelijk.
 Het gaat in artikel 6 om kinderen die erkend zijn door een Nederlander
of onder het gezamenlijke gezag zijn komen te staan van een Nederlander en
een niet-Nederlandse ouder. Deze verkrijging van het Nederlanderschap is mogelijk
gemaakt, om deze kinderen dezelfde rechtspositie te kunnen geven als kinderen
die uit Nederlandse ouders worden geboren; die verkrijgen het Nederlanderschap
van rechtswege en ook hun andere nationaliteit. De optiebevestiging is hier
ingevoerd, om de drie jaar verzorging en opvoeding die als voorwaarde wordt
gesteld, te kunnen verifiëren. Deze wijze van verkrijging van het Nederlanderschap
heeft overigens aanmerkelijk aan betekenis verloren sinds de inwerkingtreding
van de laatste wijziging van de RWN (Stb. 2008, 270), waarin de verkrijging
van het Nederlanderschap door erkenning van rechtswege is ingevoerd voor kinderen
tot zeven jaar, en voor kinderen van zeven jaar en ouder onder de voorwaarde
van het bewijs van biologisch vaderschap. Bij mede-naturalisatie zijn op de
ouder die naturaliseert de bepalingen over de afstandsplicht van toepassing,
inclusief de uitzonderingen. Als die ouder daardoor zijn nationaliteit van
het land van herkomst verliest, kan het voorkomen dat het kind
dat meenaturaliseert daardoor ook die nationaliteit verliest. Dit is afhankelijk
van de regels van het desbetreffende nationaliteitsrecht. Verder moge worden
gewezen op artikel 14 van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit, dat bepaalt,
dat elke Staat die Partij is toestemming verleent aan kinderen met verschillende
nationaliteiten die zij automatisch bij hun geboorte hebben verkregen om deze
nationaliteiten te behouden.
 
 Deze leden merken ook op, dat de regering de afstandseis van het toekomstige
artikel 6a niet wil laten gelden voor categorieën zoals de meerderjarige
vreemdeling die in het Koninkrijk is geboren en de categorie genoemd in artikel
6, eerste lid en dat de regering dit uitlegt met de afweging dat gezien het
feit dat hij in het Koninkrijk is geboren en hier sedert zijn geboorte verblijft
rechtvaardigt dat deze categorie geen afstand hoeft te doen. Zij vragen of
de regering nader kan uitleggen wat haar redenering hier precies is en waarom
deze afweging niet juist tot een tegenovergesteld oordeel leidt. Ook vragen
zij wat in deze de regels zullen zijn voor toekomstige generaties. Op dit
punt vragen deze leden de regering te vermelden op welk artikel of bindende
uitspraak het standpunt gebaseerd is, dat dit ook in artikel 9, derde lid
onder b van de RWN (betreffende naturalisandi) zo geregeld is en dat dit weer
te herleiden is tot het Tweede protocol tot wijziging van het Verdrag betreffende
beperking van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen
in geval van meervoudige nationaliteit. Zij vragen of het een eigen Nederlandse
interpretatie van het verdrag is, in hoeverre deze afwijkt van de gestelde
eisen, of het verdrag alleen van toepassing is op verdragsluitende partijen
of ook voor andere landen en of de regering ook kan uitleggen wat de regeling
in deze in andere EU-landen is.
 Zoals ook hierboven in het antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie
is opgemerkt, is het nodig, dat de afstandsplicht en de uitzonderingen daarop,
voor zover het om gelijksoortige gevallen gaat, gelijkelijk wordt toegepast.
Verzoekers om naturalisatie die hier geboren zijn behoeven geen afstand te
doen van de nationaliteit van het land van herkomst; dan ligt het voor de
hand om voor optanten die afstand ook niet te eisen. Voor beide categorieën
geldt, dat, hoewel zij juridisch geen effectieve band met het land van herkomst
zullen hebben, het toch redelijk is om de nationaliteit die zij bij de geboorte
hebben gekregen te respecteren. Beide categorieën personen vertonen namelijk
gelijkenis met de kinderen die hier geboren zijn uit ouders die zelf geboren
zijn uit ouders die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden;
zij verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en behouden dus per definitie
hun eventuele andere nationaliteit. De Nederlandse Rijkswetgever heeft het
wenselijk geacht de meervoudige nationaliteit verdergaand te beperken dan
is vereist op grond van het Verdrag betreffende de beperking van de meervoudige
nationaliteit en betreffende de militaire verplichtingen in geval van meervoudige
nationaliteit. In de eerste plaats is het uitgangspunt van het verlies van
de Nederlandse nationaliteit in algemene zin in de wet neergelegd. Het verlies
van het Nederlanderschap vindt hierdoor niet alleen plaats als een Nederlander
vrijwillig de nationaliteit verkrijgt van een verdragsluitende staat, maar
ook als hij de nationaliteit verkrijgt van een andere staat. Daarnaast is
voorzien in een afstandsverplichting bij naturalisatie. De verwijzing naar
het Tweede Protocol doelt op de bepaling van artikel 1 van dit protocol. Hieruit
volgt dat het behoud van de oorspronkelijke nationaliteit bij de vrijwillige
verkrijging van een andere nationaliteit mogelijk is, als een onderdaan van
een verdragsluitende partij de nationaliteit van een andere verdragsluitende
partij verkrijgt en hij is geboren en verblijft op het grondgebied van die
andere verdragsluitende staat of daar zijn gewone verblijfplaats heeft gehad
gedurende een tijdvak dat aanvangt voor de leeftijd van 18 jaar (artikel 1,
onder 5). Deze uitzondering is in artikel 15, tweede lid, onder a en b, van de Rijkswet op het Nederlanderschap opgenomen. Om het evenwicht in
de wet te bewaren zijn de uitzonderingen op de afstandseis bij de verkrijging
van de Nederlandse nationaliteit, gelijk aan die op het uitgangspunt van verlies.
 Nederland legt de verdragsbepalingen en die van het Tweede Protocol dus
niet beperkt uit. Dit blijkt ook uit de voorstudie van de ACVZ «Meervoudige
nationaliteit in Europees perspectief, een landenvergelijkend overzicht».
Hierin is een overzicht gegeven van de wijze waarop 18 Europese landen met
meervoudige nationaliteit omgaan. Op blz. 78 vermeldt de commissie: «Ons
overzicht van 18 Europese landen laat zien dat wat betreft het vasthouden
aan het standpunt dat meervoudige nationaliteit ten principale vermeden dient
te worden Nederland behoort tot een kleine minderheid. Behalve in Nederland
komt de afstandseis ook voor in Denemarken, Duitsland, Luxemburg (tot eind
2008), Noorwegen en Oostenrijk. In de overige twaalf staten is meervoudige
nationaliteit bij naturalisatie van oudsher al geen probleem (Frankrijk, Ierland,
Griekenland, IJsland Portugal, het Verenigd Koninkrijk), is deze recentelijk
afgeschaft (België, Finland, Italië, Zweden, Zwitserland), of staat
er wel een afstandseis in de wet maar wordt deze niet gehandhaafd (Spanje)».
 
 De leden van de VVD-fractie vragen, waar de regering opmerkt dat de afstandseis
voor de andere categorieën niet gewenst is vanwege een nog effectieve
band met het land van herkomst, wat de criteria zijn voor het vaststellen
van «een effectieve band» en of deze band niet in stand gehouden
kan worden met enkel de Nederlandse nationaliteit. Zij vragen of de personen
die eventueel terug willen niet een dusdanig zwakke band met Nederland hebben
dat zij de Nederlandse nationaliteit niet moeten willen hebben en of de regering
kan aangeven waarom ervoor is gekozen om, in plaats van een eenduidige en
heldere lijn, alsnog allerlei uitzonderingen in het nieuwe tweede lid te laten
bestaan. Zij vragen ook wat de regering per uitzondering de praktische waarde
acht.
 Zoals ook in het antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van
de CDA-fractie opgemerkt, is hier bedoeld, dat de omstandigheden waarin deze
personen verkeren, onder meer dat zij sinds hun vierde jaar hier toelating
en hoofdverblijf hebben, de aanname rechtvaardigen dat de rechten en plichten
tussen de persoon en de staat die uit de band van de nationaliteit voorvloeien
geen praktische juridische betekenis hebben; dat het althans redelijk is te
verwachten, dat noch het individu, noch de staat op rechten of plichten uit
die band meer een beroep doen en dat het dan ook voor de hand ligt daaraan
rechtspositioneel gevolg te verbinden. Een praktische betekenis die dit heeft
is bijvoorbeeld, dat Turkse jongemannen die het Nederlanderschap op deze grond
door optie verkrijgen de Turkse nationaliteit opgeven en niet meer voor dienstplicht
kunnen worden opgeroepen. Het gaat hier niet om formele criteria, maar om
omstandigheden waaruit deze toestand kan worden afgeleid. In voorkomende gevallen
heeft nationaliteit een meer symbolische betekenis voor de relaties die zij
bijvoorbeeld nog met familieleden in het land van herkomst onderhouden. Hetzelfde
geldt voor Nederlanders die emigreren en relaties met familieleden in het
Koninkrijk onderhouden. Eenvoudige lijnen doen geen recht aan de werkelijkheid.
Noch de bepaling dat altijd afstand van de nationaliteit van het land van
herkomst moet worden gedaan, noch de regel dat nooit afstand kan of behoeft
te worden gedaan volstaat om de verhoudingen op een passende manier in rechtsposities
uit te drukken.
 
 De leden van de VVD-fractie merken op, dat artikel 6a, derde lid beschrijft
dat het aan de autoriteit is om te besluiten of de optant al «het mogelijke
heeft gedaan om die nationaliteit te verliezen, bereid is hiertoe het mogelijke
te zullen doen». Zij vragen wat de redenering is achter het opnemen
van het criterium «bereid is te zullen doen» in de wet? Hoe wordt
dit in praktijk gecontroleerd? 
 Er zijn twee redenen waarom in de wet is opgenomen dat betrokkene wordt
gevraagd of hij/zij «bereid is alles te zullen doen om de oorspronkelijke
nationaliteit te verliezen ná de verkrijging van het Nederlanderschap».
De eerste reden is dat daarmee aan de autoriteit die moet beslissen over de
toekenning van het Nederlanderschap kenbaar is dat de betrokkene weet dat
hij afstand moet doen van zijn oorspronkelijke nationaliteit. De tweede reden
is dat betrokkene beseft dat hij het Nederlanderschap verkrijgt op de voorwaarde
dat hij nog afstand zal (moeten) doen van zijn oorspronkelijke nationaliteit.
De meerderheid van vreemde nationaliteitswetgevingen staat niet toe dat iemand
staatloos wordt in het vooruitzicht van de verkrijging van een nieuwe nationaliteit.
Om deze reden dient in eigenlijk alle bekende gevallen eerst ná de
verkrijging van het Nederlanderschap door de betrokkene te worden gestart
met de procedure bij de vreemde autoriteiten om afstand te doen van de oorspronkelijke
nationaliteit. Een «bereidheidsverklaring» daartoe moet dan in
het dossier zitten. Het voorgestelde artikel 6a stelt in het kader van de
optie voor het Nederlanderschap regels ten behoeve van de afstand van de oorspronkelijke
nationaliteit. In de optieprocedure is, in het kader van de afstand van de
oorspronkelijke nationaliteit, sprake van dezelfde regels als bij naturalisatie
tot Nederlander, met dien verstande dat de bevoegde autoriteit om te oordelen
over de vraag of iemand afstandplichtig is of niet de burgemeester, het hoofd
van de diplomatieke en consulaire post, de gezaghebber van het Nederlands-Antilliaanse
eilandgebied dan wel de Gouverneur van Aruba zal zijn en niet, zoals bij de
naturalisatie, de Minister van Justitie.
 Geen afstand wordt gevraagd aan de persoon die een nationaliteit bezit
die óf automatisch verloren gaat bij de verkrijging van het Nederlanderschap
dan wel die volgens de vreemde nationaliteitswetgeving of rechtspraktijk nooit
verloren kan worden. In het eerste geval heeft de persoon na de optie of de
naturalisatie slechts één nationaliteit, de Nederlandse. In
het tweede geval ontstaat meervoudige nationaliteit. Een derde variant binnen
vreemde nationaliteitswetgevingen betreft het na de verkrijging van het Nederlanderschap
naast elkaar bestaan van de nieuwe en de oude nationaliteit, waarbij de vreemde
nationaliteitswetgeving toelaat dat het individu afstand doet. In zo’n
geval is de vreemdeling in beginsel afstandplichtig als hij naturalisatie
aanvraagt en voor een optie op grond van artikel 6, eerste lid, aanhef en
onder e, wordt dit nu ook ingevoerd.
 
 De controle, waarnaar de leden van de VVD-fractie vragen, gebeurt ná
de verlening van het Nederlanderschap. Betrokkene dient enige tijd na die
verkrijging een bewijsstuk over te leggen, afkomstig van zijn oorspronkelijke
autoriteiten, dat hij de oorspronkelijke nationaliteit niet langer bezit.
De tijd die betrokkene daarvoor nodig heeft, is afhankelijk van de afstandsprocedure
die in de desbetreffende vreemde nationaliteitswetgeving geldt en verschilt
per staat.
 
 De leden van de VVD-fractie merken op, dat artikel 6, derde lid beschrijft
dat indien een optant meent dat afstand redelijkerwijs niet van hem kan worden
verlangd, de autoriteit de minister om advies kan vragen. Aan de hand van
welke criteria beslist de minister bij het geven van een dergelijk advies?
Het advies van de minister is niet bindend. Deze leden vragen waarom het advies
niet bindend is en wie tegen het niet opvolgen van dat advies in beroep kan
gaan. Zij vragen voorts of de regering bereid is om terugwerkende kracht van
een toekomstige versoepeling van de regelgeving uit te sluiten.
 De Rijkswet op het Nederlanderschap bepaalt dat bij bezit van een afstandsplichtige
nationaliteit er afstand van de oorspronkelijke nationaliteit moet worden
gedaan, «tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden verlangd».
Enerzijds heeft dit invulling gekregen met vast omschreven situaties waarin
altijd vrijstelling van de afstandsplicht bestaat (artikel 6a, tweede
lid RWN; artikel 9, derde lid RWN en artikel 6, eerste lid Regeling verkrijging
en verlies Nederlanderschap) en anderzijds bevat artikel 6, tweede lid RVVN
een regeling voor eventuele overige situaties waarin redelijkerwijs geen afstand
hoeft te worden gedaan. Het gaat bij toepassing van dit tweede lid wel om
bijzondere en objectief waardeerbare redenen.
 De autoriteit die de optieverklaring bevestigt, vraagt advies aan de Minister
van Justitie, als de vreemdeling stelt dat afstand van zijn andere nationaliteit
redelijkerwijs niet kan worden verlangd. Voor het advies zal de minister de
richtlijnen hanteren zoals nu reeds opgenomen in de Handleiding voor de toepassing
van de Rijkswet op het Nederlander bij artikel 9, eerste lid aanhef en onder
b RWN en artikel 6, tweede lid, Regeling verkrijging en verlies Nederlanderschap
voor verzoeken om naturalisatie.
 Om bestuursrechtelijk technische redenen is hier gekozen voor een adviserende
rol van de Minister van Justitie. Een bindende uitspraak van de minister inzake één
voorwaarde voor de optie zou betekenen dat in de optieprocedure een deelprocedure
bij een tweede bestuursorgaan zou ontstaan. Indien het beroep van de burger
dat van hem/haar redelijkerwijs geen afstand van zijn oorspronkelijke nationaliteit
kan worden verlangd een deelprocedure zou zijn waarbij de beslissingsbevoegdheid
bij de Minister van Justitie is belegd, zou de burger namelijk, zo de minister
daarover negatief zou hebben beslist, daarover een separaat bezwaar- en beroeptraject
bij de minister moeten volgen. In de nu gekozen opzet is de autoriteit die
de optie heeft bevestigd dan wel heeft geweigerd voor de eindbeslissing en
alle onderdelen daarvan verantwoordelijk en dientengevolge het bestuursorgaan
waartegen bezwaar tegen (alle onderdelen van) de eindbeslissing kan worden
ingediend. Mede in het perspectief van het programma Administratieve Lastenverplichting
Burgers is derhalve gekozen om niet te komen tot een deelprocedure over één
voorwaarde in de optieprocedure.
 
 Een aantal landen staat niet toe dat de eigen nationaliteit wordt opgeven
bij het aannemen van een andere nationaliteit, of verbinden voorwaarden aan
het opgeven van de nationaliteit van dat land. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering een overzicht kan geven van welke landen dit betreft,
hoe het in deze landen precies is geregeld en wat de precieze consequenties
zijn als iemand bij een dergelijk land toch zijn nationaliteit opgeeft. Daarbij
denken deze leden aan zowel de juridische als praktische problemen die dit
in de praktijk oplevert. Zo kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het kiezen
van namen, accepteren van een echtscheiding of huwelijk, het doen van een
uitleveringsverzoek van Nederland over een persoon met die dubbele nationaliteit,
et cetera.
 Van 13 landen is bekend dat de nationaliteitswetgeving ervan bepaalt dat
het staatsburgerschap na de vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit
blijft bestaan, terwijl in die nationaliteitswet ook niet de mogelijkheid
is opgenomen dat de betrokkene om afstand van zijn oorspronkelijke nationaliteit
kan vragen bij de desbetreffende overheid. Daarnaast is van 3 (Latijns-Amerikaanse)
landen bekend dat degene die staatsburger is door geboorte nimmer de nationaliteit
kan verliezen, terwijl degene die is genaturaliseerd tot staatsburger na de
vrijwillige verkrijging van een volgende nationaliteit automatisch de door
naturalisatie verkregen nationaliteit verliest. Tot slot is van een zeventiende
land, Marokko, bekend dat de nationaliteitswetgeving wel de mogelijkheid kent
dat de meerderjarige Marokkaans onderdaan die vrijwillig buiten Marokko een
ander nationaliteit aanneemt, kan worden gemachtigd bij een decreet om af
te zien van de Marokkaanse nationaliteit, maar tevens is bekend dat in de
praktijk dit zogenaamde «toestemmingsdecreet» niet wordt verstrekt
aan Marokkanen die tot Nederlander zijn genaturaliseerd. Om die reden wordt
bij het aanvangen van de naturalisatieprocedure aan een Marokkaan niet gevraagd
om bereid te zijn tot het doen van afstand. 
 Als het vreemde nationaliteitsrecht niet toestaat dat een staatsburger
die nationaliteit verliest, dan is de juridische situatie derhalve dat nimmer
sprake kan zijn van verlies van die nationaliteit. De suggestie van de leden
van de VVD-fractie dat «iemand bij een dergelijk land toch zijn nationaliteit
opgeeft» is dan ook een onmogelijke vanuit een juridisch oogpunt. Waarschijnlijk
wordt op een situatie gedoeld waarbij sprake is van een zich niet (meer) melden
bij de autoriteiten van die vreemde staat waardoor op termijn betrokkene niet
meer in het bezit is van een geldig paspoort van dat land. Nationaliteitsrechtelijk
geldt echter dat sprake is van bezit van die vreemde nationaliteit, indien
de betreffende wetgeving heeft geleid tot bezit van die nationaliteit en er
nadien zich geen verliesgrond uit die nationaliteitswet heeft voorgedaan.
 Grondslag voor het bovenstaande is dat het bezit van de nationaliteit
tot het domein van de staat behoort en niet een recht is dat ter vrije beschikking
van de burger staat. Afstand (kunnen) doen van de nationaliteit door de burger
is om die reden dan ook altijd afhankelijk van de regels die de desbetreffende
staat daartoe (of niet) heeft opgenomen in zijn nationaliteitswetgeving. Het
hier aan de orde zijnde beginsel is neergelegd in artikel 1 van het Haags
nationaliteitsverdrag van 1930, Stb. 1937, 17, dat luidt: «Het behoort
tot de bevoegdheid van iedere Staat in zijn wetgeving te bepalen, wie zijn
onderdanen zijn. Deze wetgeving moet door andere Staten worden erkend, voor
zover zij in overeenstemming is met de internationale verdragen, de internationale
gewoonte en de algemeen erkende rechtsbeginselen ter zake van nationaliteit.»
Voor de afstand van de oorspronkelijke nationaliteit houdt de IND een zogenaamde «landenlijst
bij naturalisatie» bij. Op het moment dat een relevante wijziging van
een vreemde nationaliteitswet bekend wordt, past de IND de landenlijst aan.
Als onderdeel van de Handleiding is de landenlijst een openbaar stuk, en wijzigingen
worden in de Staatscourant gepubliceerd. De Staatscourant van 23 december
2008 (Stcr. 249) bevat de meest recentelijk bekendgemaakte landenlijst.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of de regering expliciet kan aangeven
wat momenteel de regels in Turkije zijn ten aanzien van het bezitten, erven,
verwerven en vervreemden van roerend en onroerend eigendom.
 Over dit onderwerp is de Kamer uitvoerig geïnformeerd bij de brief
van 3 maart 2008 (Kamerstukken II, 31 088, nr. 5), waarnaar
kortheidshalve verwezen moge worden.
 
 Deze leden vragen ook of de regering bereid is om in de lijn van de motie
Kamp met bovenstaande landen een verdrag aan te gaan en te zorgen dat de mensen
met die nationaliteit alsnog de keuze krijgen om de nationaliteit op te geven.
Voorts vragen deze leden of de regering bereid is om aan dit vraagstuk een
hoge prioriteit toe te kennen, zodat dit probleem spoedig opgelost kan worden.
Zo niet, dan ontvangen deze leden graag een overzicht van welke negatieve
consequenties voor personen zijn verbonden aan het hebben van een dubbele
nationaliteit, inclusief gevolgen voor het vervullen van de dienstplicht en
het erf- en familierecht.
 In de brief van 3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R 1795),
nr. 31) is aan de Kamer bericht, dat de mogelijkheden om tot internationale
afspraken te komen op dit punt vanuit verschillende invalshoeken is onderzocht.
Geconcludeerd moet worden, dat er geen mogelijkheden zijn om met landen afspraken
te maken zoals door de leden van de VVD-fractie bedoeld. Deze landen zijn
daar niet toe bereid en in Europa is geen draagvlak te vinden om daarin een
gezamenlijke lijn aan te houden. Voor de meeste landen in Europa is meervoudige
nationaliteit en het afstand doen van nationaliteit van het land van herkomst
geen issue. De nadelige consequenties van meervoudige nationaliteit voor personen
die het betreft zijn beperkt. Op het gebied van militaire verplichtingen bestaat reeds een verdrag (Verdrag betreffende beperking van gevallen van
meervoudige nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen in geval
van meervoudige nationaliteit (Trb. 1964, n. 4). In het Nederlandse internationaal
privaatrecht is de de erkenning van rechtsbetrekkingen in het familierecht
geregeld, ook in het geval van meervoudige nationaliteit.
 De leden van de PVV-fractie vernemen graag de reactie van de regering
op het voorstel om de Rijkswet op het Nederlanderschap dusdanig te wijzigen
dat het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit uitsluitend mogelijk wordt
wanneer door de naturalisandus zonder meer afstand wordt gedaan van diens
oorspronkelijke nationaliteit. Ook indien geen afstand van de oorspronkelijke
nationaliteit kan worden gedaan zou dit niet mogen leiden tot berusting in
een meervoudige nationaliteit.
 Het kabinet is daar geen voorstander van. Het is onredelijk om iemand
het Nederlanderschap niet te verlenen, als hij om redenen die buiten zijn
macht liggen zijn oude nationaliteit niet kan opgeven. Dat zou een ongerechtvaardigd
onderscheid opleveren en ook niet bevorderlijk zijn voor de integratie van
deze mensen. Zij zouden dan immers hier verblijven met alle plichten die een
Nederlander ook heeft, zonder volledig aan de samenleving te kunnen deelnemen
en bijvoorbeeld het kiesrecht uit te oefenen. Het voorstel van deze leden
is bovendien in strijd met artikel 16 van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit,
dat bepaalt, dat elke Staat die Partij is, het doen van afstand of het verlies
van een andere nationaliteit niet als voorwaarde stelt voor de verkrijging
of het behoud van zijn nationaliteit, wanneer het doen van afstand of het
verlies niet mogelijk is of niet in redelijkheid kan worden vereist.
 
 De leden van de PVV-fractie huldigen het standpunt dat alle personen die
een politiek ambt bekleden, alsmede personen die bepaalde overheidsfuncties
vervullen (bijvoorbeeld ambassadeurs, rechters, officieren van justitie, politieagenten,
militairen, medewerkers van IND en AIVD) uitsluitend over de Nederlandse nationaliteit
dienen te beschikken. Zij dienen uitsluitend de Nederlandse belangen te dienen,
de schijn van belangenverstrengeling en dubbele loyaliteit in het openbaar
bestuur dient te worden uitgebannen, aldus deze leden. Zij verzoeken de regering
dit standpunt in het wetsvoorstel op te nemen.
 Het kabinet deelt dit standpunt niet. Personen als hier bedoeld zijn in
hun ambtsuitoefening gebonden aan de Nederlandse wet, hebben een eed of belofte
afgelegd waarin zij trouw hebben gezworen of beloofd aan die wet en worden
daar ook aan gehouden. De loyaliteit van personen met een meervoudige nationaliteit
staat wat het kabinet betreft nooit ter discussie om redenen van nationaliteit.
 
 De leden van de Christen-Uniefractie vragen de regering toe te lichten
waarom de in artikel 6a voorgestelde regeling enkel geldt voor de vreemdeling
als bedoeld in artikel 6 onder e en niet voor de vreemdeling als bedoeld in
artikel 6, eerste lid, onder f en h. Zij vragen de regering ook nader toe
te lichten waarom in dit voorstel de categorie die in het Koninkrijk is geboren
geen afstand behoeft te doen van de oorspronkelijke nationaliteit. Zij vragen
hoe zich dit verhoudt tot het uitgangspunt dat afstand van nationaliteit van
het land van herkomst wordt gevraagd van degenen voor wie deze nationaliteit
in het dagelijks leven juridisch geen betekenis meer heeft.
 Voor de categorie onder f, de meerderjarige vreemdeling die te eniger
tijd het Nederlanderschap heeft bezeten, geldt, dat hij nog een effectieve
band met het land van herkomst kan hebben. Voor de categorie onder h, de vreemdeling
die de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt, geldt, dat de opbrengst van de
invoering van de afstandsplicht marginaal is en niet opweegt tegen de daarmee
gemoeide administratieve lasten. Voor de meerderjarigen die hier geboren zijn
(de categorie onder a) geldt, dat zij inderdaad doorgaans geen effectieve
band met het land van hun andere nationaliteit zullen hebben.
Uit een oogpunt van gelijke behandeling is het echter redelijk hun nationaliteit
te respecteren, nu deze categorie zozeer gelijkenis vertoont met de categorie
van kinderen die hier zijn geboren uit ouders die zelf geboren zijn uit ouders
die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden; zij verkrijgen
het Nederlanderschap van rechtswege en behouden hun eventuele andere nationaliteit.
 
 Deze leden vragen ook, of de regering heeft overwogen om, wanneer het
optierecht wordt uitgeoefend in de gevallen van degenen die vóór
1 januari 1985 afstammen van een Nederlandse moeder, de afstandsplicht
van het voorgestelde artikel 6a van toepassing te doen zijn.
 Voor die bepaling is niet gekozen, omdat de regeling beoogt de gelijkstelling
tussen gehuwde mannen en gehuwde vrouwen bij het doorgeven van de Nederlandse
nationaliteit te bewerkstelligen. Het doorgeven van de Nederlandse nationaliteit
door de gehuwde man met de Nederlandse nationaliteit gebeurde voor 1985 al
van rechtswege. Voor een optieregeling voor degenen die geboren zijn uit een
gehuwde Nederlandse moeder is gekozen om te voorkomen dat het verwerven van
de Nederlandse nationaliteit in voorkomende gevallen ongwenste consequenties
zou hebben. Er wordt dus keuzevrijheid aan de belanghebbende gelaten. De afstandsplicht
zou afbreuk doen aan de gelijke behandeling die het voorstel beoogt.
 
 De leden van de SGP-fractie vragen wiens oordeel tenslotte beslissend
is voor het antwoord op de vraag of er van een effectieve band sprake is,
nu de regering dit hanteert als criterium voor de plicht om afstand te doen
van de nationaliteit van het land van herkomst.
 Het gaat hier niet om een criterium voor de uitvoering van de wet, maar
om een motivering van een voorgestelde wettelijke bepaling. Bij personen die
sinds het bereiken van de leeftijd van vier jaar en toelating en hoofdverblijf
in het Koninkrijk hebben, wordt verondersteld dat zij geen effectieve band
meer hebben met het land van hun andere nationaliteit. Voor deze categorie
wordt daarom de afstandseis ingevoerd. Er is dan geen ruimte meer voor een
afweging van de bijzondere omstandigheden van het geval.
 
 Tenslotte vragen de leden van de SGP-fractie of het mogelijk is dat de
nationaliteit van het land van herkomst van een optant, die weliswaar hoofdverblijf
in Nederland heeft, nog andere rechten en plichten verschaft dan het in de
memorie van toelichting genoemde recht om in dat land te verblijven. Wellicht
is het zo, dat, als het gaat om het bieden van juridische bescherming, de
optant zich in de eerste plaats op de Nederlandse staat zal beroepen, maar
deze leden vragen of het land waaraan de eerste nationaliteit wordt ontleend
niet gerechtigd kan zijn om claims op de vreemdeling te leggen.
 De nationaliteit brengt in democratische landen doorgaans het recht met
zich mee om het kiesrecht uit te oefenen, ook als men in het buitenland zijn
hoofdverblijf heeft. Het is denkbaar dat in landen wettelijke bepalingen gelden
die ook werken voor handelingen die men in het buitenland verricht. Ook de
Nederlandse wetgeving kent enkele van zulke bepalingen. Te denken valt bijvoorbeeld
aan het van toepassing verklaren van de Nederlandse strafwet op handelingen
die een Nederlander in het buitenland verricht (zie artikel 5 Sr). Ook is
het denkbaar dat het bezit van een nationaliteit dienstplicht met zich brengt. 
 Onderdeel D
 Artikel 8
 Bij naturalisatie op de Nederlandse Antillen en Aruba wordt het vereiste
niveau van de kennis van de Nederlandse taal bij algemene maatregel van rijksbestuur
nader bepaald. De leden van de CDA-fractie hechten aan een goede beheersing
van de Nederlandse taal ook in de andere Rijksdelen. Het ligt voor deze leden
voor de hand de eis gelijk te stellen aan de taalniveau-eis van naturalisatie
in Nederland. Graag krijgen deze leden een reactie op dit voorstel. Voorts
vernemen de leden van de CDA-fractie graag hoe de invoering van de naturalisatietoets
functioneert op Aruba en de Nederlandse Antillen.
 De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met het voorstel om bij
naturalisatie op de Nederlandse Antillen en Aruba kennis van het Nederlands
verplicht te stellen, temeer omdat aldaar genaturaliseerden zich ook in Nederland
kunnen vestigen.
 De leden van de SP-fractie ondersteunen de voorwaarde die wordt gesteld
van beheersing van de Nederlandse taal bij naturalisatie, gelet op het belang
van taalbeheersing in het kader van integratie. Om te voorkomen dat via de
Nederlandse Antillen en Aruba een sluiproute ontstaat verwelkomen deze leden
de taaleis die wordt gesteld bij naturalisatie in de Nederlandse Antillen
en Aruba.
 De leden van de VVD-fractie vragen of de regering aan kan geven wat de
status van de onderhandelingen en uitwerking met de Nederlandse Antillen en
Aruba is ten aanzien van het invoeren van de voorwaarde om de Nederlandse
taal te beheersen bij naturalisatie in de Nederlandse Antillen en Aruba.
 Ten aanzien van de momenteel op de eilanden afgenomen naturalisatietoets
geldt dat naar keuze de aspirant naturalisandus het examen maakt in hetzij
het Nederlands hetzij in de taal van het eilandgebied (hetzij Papiamento (Aruba);
Papiamentu (Curaçao en Bonaire) dan wel het Engels (Sint Maarten, Sint
Eustatius en Saba). Het bij naturalisatie vereiste niveau van Nederlandse
taalbeheersing is momenteel binnen het gehele Koninkrijk gelijk. Het betreft
niveau A2 van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader Moderne Vreemde
Talen.
 De autoriteiten in de Nederlandse Antillen en Aruba hebben bij de invoering
van de naturalisatietoets een grote inspanning geleverd, waarvoor veel waardering
moet worden uitgesproken. Zo hebben zij het in de Nederlandse taal aangeleverde
examen vertaald in de eigen taal ten behoeve van degenen die in de taal van
het eilandgebied de naturalisatietoets wensen af te leggen. De autoriteiten
hebben de volledige organisatie die bij de regelmatige afname ervan komt kijken
ter hand genomen. In 2007 en 2008 zijn in Aruba 198 respectievelijk 333 mensen
geslaagd voor de naturalisatietoets. In de Nederlandse Antillen gaat het om
iets minder dan 400 geslaagden voor de toets in 2008.
 Het onderhavige voorstel brengt geen verandering in het vereiste beheersingsniveau.
Het vereiste niveau van het Nederlands zal in het gehele Koninkrijk niveau
A2 zijn.
 
 De invoering van het verplichte taalexamen Nederlands voor naturalisandi
in de Nederlandse Antillen en Aruba geeft aanleiding om de momenteel aldaar
afgenomen naturalisatietoets tegen het licht te houden. Een gegeven is daarbij
wel dat een taalexamen in beginsel varieert op grond van de vraag of de geëxamineerde
taal de moedertaal [d.i. Nederlands als Eerste Taal; NT1] is, dan
wel dat de geëxamineerde taal wordt geleerd in het land waar de taal
de dagelijkse taal is [d.i. Nederlands als Tweede Taal; NT2], dan
wel dat de geëxamineerde taal wordt geleerd in een land waar die taal
niet wordt gesproken [d.i. Nederlands als Vreemde Taal; NVT]. Voor
de in Nederland woonachtige naturalisandi geldt dat beheersing van het
Nederlands geëxamineerd wordt met een NT2-examen; terwijl voor naturalisandi
in de Nederlandse Antillen en Aruba geldt dat zij behoefte hebben aan een
NVT-examen.
 Onderdeel E
 Artikel 9
 De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven hoe zij de
motivering voor de aanscherping onder artikel 9 beziet ten opzichte van het
blijven bestaan van de uitzondering van de afstandseis in alle andere beschreven
gevallen. Waarom is het handhaven van deze eis in de gevallen onder artikel
9 wel gerechtvaardigd en in de gevallen onder artikel 6a niet, zo vragen deze
leden. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan uitleggen waarom
artikel 9, derde lid niet in zijn geheel kan worden geschrapt.
 In het voorgestelde artikel wordt de uitzondering geschrapt voor naturalisandi
die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een periode
van vijf jaar alhier hun hoofdverblijf hadden. Dit voorstel wordt gedaan in
het licht van de argumentatie die is weergegeven bij de toelichting op artikel
6a, waar de afstandsverplichting voor de optanten genoemd in artikel 6, eerste
lid, aanhef en onder e, wordt voorgesteld. Het gaat in artikel 9, derde lid,
aanhef en onder c, om personen die voor het bereiken van de meerderjarigheid
geruime tijd in het Koninkrijk hebben gewoond en hier zijn opgegroeid. Aangenomen
mag worden dat zij met de samenleving van het land van inwoning veel meer
verbonden zijn dan met het land van herkomst. De nationaliteit van dit land
heeft niet meer dan een formele betekenis. Aan naturalisandi en optanten dienen
in vergelijkbare omstandigheden dezelfde voorwaarden te worden gesteld als
het gaat om het afstandsvereiste. Daarbij komt dat het invoeren van de afstandsplicht
voorkomt dat de afstandsplicht die wordt voorgesteld voor de optanten in artikel
6a, door betrokkenen zou kunnen worden ontweken door te naturaliseren in plaats
van te opteren.
 Voor schrapping van de andere onderdelen in artikel 9 is geen reden. De
verzoeker die in het Koninkrijk is geboren en hier ten tijde van zijn verzoek
zijn hoofdverblijf heeft (artikel 9, derde lid, onder b) wordt wat betreft
het afstandsvereiste gelijk gesteld aan de optant die in het Koninkrijk is
geboren en zijn hoofdverblijf heeft. Hoewel deze verzoeker niet zelden een
beperkte band met het land van zijn andere nationaliteit zal hebben, is het
uit het oogpunt van gelijke behandeling redelijk om hun nationaliteit te respecteren,
nu zij behoort tot een categorie die gelijkenis vertoont met de categorie
van kinderen die hier zijn geboren uit ouders die zelf geboren zijn uit ouders
die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden; zij verkrijgen
het Nederlanderschap van rechtswege en behouden hun eventuele andere nationaliteit.
 Het schrappen van de uitzondering op de afstandseis van de persoon die
gehuwd is met een Nederlander (artikel 9, derde lid, aanhef en onder d) is
evenmin aan de orde. Zoals hierboven opgemerkt, was dit voorstel opgenomen
in voorstel 30 166. Door het amendement Huizinga-Heringa werd de inwerkingtreding
hiervan door de Kamer gebonden aan de uitkomsten van een onderzoek naar de
voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit, met als belangrijk motief,
dat de eenheid van nationaliteit in het gezin daardoor in gevaar werd gebracht. 
 Onderdeel G
 Artikel 14
 De leden van de CDA-fractie vroegen waarom in het tweede lid niet, in
overeenstemming met het voorgestelde derde lid, is gekozen voor een imperatieve
bepaling. Zij stelden de vraag of het plegen van de onder a, b en c genoemde
misdrijven (en de veroordeling daarvoor) niet op zichzelf al voldoende grond
oplevert voor de bedoelde ernstige vermoedens dat er een gevaar voor de veiligheid
van het Koninkrijk bestaat.
 Voor artikel 14, tweede en derde lid, geldt het Europees Verdrag inzake
Nationaliteit (EVN) als uitgangspunt. In artikel 7 ENV is limitatief bepaald
in welke gevallen een staat in zijn wetgeving mag voorzien in het verlies
van zijn nationaliteit. Eén van deze omstandigheden is «gedrag
dat de essentiële belangen van de Staat die partij is, ernstig schaadt»
(artikel 7, eerste lid, aanhef en onder d, EVN). In het wetsvoorstel is ervoor
gekozen dit criterium zo uit te werken, dat de enkele onherroepelijke veroordeling
als bedoeld in het tweede lid niet tot verlies van rechtswege van het Nederlanderschap
leidt. Het belang van de rechtszekerheid geeft hierbij de doorslag. Dit belang
vereist dat de verschillende wijzen van verlies met de grootste mate van zorgvuldigheid
geregeld zijn; zowel voor de staat als voor de betrokkene moet – objectief
gezien – het verlies onmiskenbaar en onbetwistbaar zijn. Rechtstatelijk
kan het verlies van nationaliteit van rechtswege dan ook slechts plaatsvinden
als zich een strikt feitelijke gebeurtenis heeft voorgedaan, zoals het verlies
van de familierechtelijke band waaraan de nationaliteit was ontleend (art.
14, tweede lid) of de vrijwillige verkrijging van een vreemde nationaliteit
(art. 15, eerste lid, onder a). Zijn de verliescriteria niet strikt feitelijk,
dan kan verlies van de nationaliteit alleen plaatsvinden op grond van een
aan een rechterlijke beoordeling onderhevige administratieve beslissing (een
intrekking).
 Het tweede lid is daarom een «kan»-bepaling: het Nederlanderschap
van de persoon die onherroepelijk is veroordeeld wegens een van de in dit
lid genoemde misdrijven kan worden ingetrokken.
Bepalend is daarbij of door de feiten waarvoor betrokkene onherroepelijk is
veroordeeld in het concrete geval de essentiële belangen van het Koninkrijk
ernstig zijn geschaad. Die beoordeling is aan de Minister van Justitie van
het Koninkrijk en hangt steeds af van de specifieke feiten en omstandigheden
van het geval. Deze kunnen het gepleegde feit betreffen, maar ook de persoon
van betrokkene.
 Mede gelet op het uitgangspunt van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit –
ernstige schade van essentiële belangen – is in het derde lid als
uitgangspunt opgenomen, dat de Minister het Nederlanderschap in ieder geval
intrekt, indien er ernstige vermoedens bestaan dat de persoon, bedoeld in
het tweede lid, een gevaar oplevert voor de veiligheid van het Koninkrijk.
Daarmee wordt in de wet tot uitdrukking gebracht dat deze omstandigheid, in
combinatie met een onherroepelijke veroordeling wegens een van de feiten,
bedoeld in het tweede lid, tot het oordeel moet leiden dat sprake is van een
geval waarin de essentiële belangen van de staat ernstig zijn geschaad.
 
 De leden van de PvdA-fractie verzochten om een uitleg van de afwegingsgronden
voor de intrekking van het Nederlanderschap in het tweede en derde lid van
het voorstel.
 In geval van een onherroepelijke veroordeling wegens een van de misdrijven,
bedoeld in het tweede lid, kan de Minister van Justitie van het Koninkrijk
het Nederlanderschap intrekken. Kenmerkend aan deze misdrijven is dat zij
in brede zin de belangen van het Koninkrijk der Nederlanden beogen te beschermen.
De minister beoordeelt of door het gepleegde feit deze belangen dusdanig ernstig
zijn geschonden, dat de intrekking van het Nederlanderschap hiervan het gevolg
moet zijn. Uit het derde lid volgt dat de minister de nationaliteit
van een persoon in ieder geval intrekt, indien een persoon onherroepelijk
is veroordeeld wegens een misdrijf als genoemd in het tweede lid en er daarnaast
ernstige vermoedens bestaan dat hij een gevaar oplevert voor de veiligheid
van het Koninkrijk. De onherroepelijke veroordeling en de ernstige vermoedens
leiden ertoe dat de minister gehouden is het Nederlanderschap in te trekken.
Dit neemt niet weg dat de minister enige beoordelingsruimte heeft bij het
beantwoorden van de vraag of er sprake is van de genoemde ernstige vermoedens.
 
 De leden van de PvdA-fractie constateerden dat niet alleen terroristische
misdrijven, maar ook andere misdrijven kunnen leiden tot de intrekking van
het Nederlanderschap. Zij vragen of die constatering juist is.
 Dit is het geval. Niet alleen een veroordeling wegens een terroristisch
misdrijf kan ten grondslag liggen aan de intrekking van het Nederlanderschap,
maar ook een veroordeling wegens een aantal andere misdrijven die zijn opgenomen
in het Wetboek van Strafrecht, Boek II, titels I tot en met IV. Deze misdrijven
hebben, als gezegd, in algemene zin betrekking op de bescherming van (essentiële)
belangen van het Koninkrijk der Nederlanden. De titels zien op misdrijven
tegen de veiligheid van de staat (I), de koninklijke waardigheid (II), en
tegen hoofden van bevriende staten en andere internationaal beschermde personen
(III) alsmede op misdrijven betreffende de uitoefening van staatsplichten
en staatsrechten (IV).
 
 Deze leden stelden voorts vast dat ook de misdrijven tegen de koninklijke
waardigheid en misdrijven tegen hoofden van bevriende staten zouden kunnen
leiden tot ontneming van het Nederlanderschap. Zij vroegen in dit verband
of het juist is dat het altijd moet gaan om geweldsmisdrijven en of dit geldt
voor alle typen geweldsmisdrijven.
 In het voorgestelde tweede lid zijn niet alle misdrijven die zijn omschreven
in de titels II tot en met IV opgenomen. De uitgezonderde misdrijven betreffen
misdrijven die geen geweldselement bevatten en die niet (rechts)staatsondermijnend
zijn. Hierop bestaat één uitzondering. Ook de misdrijven van
artikel 111 Sr (belediging Koning) en artikel 112 Sr (belediging leden Koninklijk
Huis) kunnen in uitzonderlijke gevallen leiden tot de intrekking van het Nederlanderschap.
Dit is slechts mogelijk indien de gepleegde feiten dermate ernstig zijn, dat
de betrokkene onherroepelijk is veroordeeld tot een gevangenisstraf van ten
minste een jaar (artikel 28, eerste lid, onder 3, en derde lid, Sr). Het strafbare
feit en de (kennelijk ernstige) omstandigheden die hebben geleid tot het opleggen
van een gevangenisstraf van meer dan een jaar rechtvaardigen in dat geval
dat, indien de veroordeling onherroepelijk is geworden, het Nederlanderschap
kan worden ingetrokken.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vroegen ook of het gooien van een
schoen naar een bevriend staatshoofd te kwalificeren zou zijn als een misdrijf
met een geweldselement.
 Dit hangt sterk af van de concrete feiten en omstandigheden van het geval.
Voor een veroordeling ter zake van artikel 116 Sr dient bijvoorbeeld, naast
bewezenverklaring van opzet, er onder meer sprake te zijn van feitelijke aanranding.
Feitelijke aanranding is een verzamelbegrip van alle in geweld bestaande misdrijven
tegen mensen. Het gaat om elk misdrijf, niet vallende in een zwaardere strafbepaling,
dat als misdrijf tegen het lichaam kan worden aangemerkt, zoals mishandeling.
Het werpen van een schoen levert dan ook niet zonder meer het misdrijf van
artikel 116 Sr op.
 
 Deze leden van de PvdA-fractie brachten ook de relatie tussen een veroordeling
wegens belediging van het staatshoofd of van een bevriend buitenlands staatshoofd
en de ontneming van het Nederlanderschap te berde. Daarbij vroegen
zij tevens naar de betekenis van de afbakening die wordt beoogd met de verwijzing
naar de ontzetting uit het actief en passief kiesrecht.
 In de eerste plaats moet worden verduidelijkt dat er een onderscheid moet
worden gemaakt tussen de misdrijven van de artikelen 111 en 112 Sr (belediging
Koning en leden Koninklijk Huis) enerzijds en anderzijds het misdrijf van
artikel 118 Sr (belediging regeringshoofd). Een onherroepelijke veroordeling
ter zake van artikel 118 Sr kan niet ten grondslag liggen aan de intrekking
van het Nederlanderschap. In het voorgestelde artikel 14, tweede lid, onder
a, wordt het misdrijf van artikel 118 Sr immers uitgezonderd. In uitzonderlijke
gevallen kan de intrekking van het Nederlanderschap wel worden gebaseerd op
een veroordeling wegens een van de misdrijven van de artikelen 111 en 112
Sr. Dit kan alleen als betrokkene voor dit feit onherroepelijk is veroordeeld
tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Wetstechnisch is deze voorwaarde
vormgegeven door de koppeling te leggen met de mogelijkheid om de veroordeelde
als bijkomende straf te ontzetten uit het actief en passief kiesrecht. Uit
artikel 28, derde lid, Sr volgt namelijk dat die straf alleen kan worden uitgesproken
bij veroordeling tot gevangenisstraf van ten minste een jaar.
 
 Voor het antwoord op hun vraag waarom de mogelijkheid tot intrekking niet
is beperkt tot terroristische misdrijven als bedoeld in artikel 83 Sr moge
kortheidshalve worden verwezen naar hetgeen hiervoor reeds, in reactie op
eerdere vragen van de aan het woord zijnde leden en van de leden van de CDA-fractie,
is opgemerkt over de voorgestelde categorieën van misdrijven waarvoor
de intrekking wordt mogelijk gemaakt.
 
 De leden van de PvdA-fractie stelden de vraag of zij het goed begrepen
dat de bevoegdheid die in het nieuwe eerste lid (bedoeld zal worden: derde
lid) wordt gecreëerd geen automatisme zal zijn, maar een beslissing op
basis van ambtsberichten van de veiligheidsdiensten, waartegen bezwaar en
beroep openstaat. Zij vroegen voorts of bezwaar en beroep kan worden afgewacht
in Nederland.
 De bevoegdheid tot het intrekken van het Nederlanderschap zal inderdaad
afhankelijk van de omstandigheden van het geval worden aangewend. De minister
beoordeelt of tegen de persoon, bedoeld in het tweede lid, ernstige vermoedens
bestaan dat hij een gevaar oplevert voor de veiligheid van het Koninkrijk.
De aanleiding van deze ernstige vermoedens kan zijn gelegen in een ambtsbericht
van de AIVD. Er is derhalve geen sprake van een automatisme. Tegen het besluit
tot intrekking staat bezwaar en beroep open.
 In artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht is opgenomen, dat het
bezwaar of beroep de werking van het besluit waartegen het is gericht niet
schorst, tenzij bij of krachtens wettelijk voorschrift anders is bepaald.
Dit betekent dat op het moment dat de beschikking tot intrekking in werking
treedt, betrokkene ophoudt Nederlander te zijn en wetshalve vreemdeling is
en onder de Vreemdelingenwet 2000 valt, indien hij in Nederland verblijf houdt.
Dit houdt in dat het bezwaar en beroep mogelijk niet in Nederland kan worden
afgewacht. Het staat de belanghebbende evenwel vrij om door middel van een
voorlopige voorziening aan de rechter te verzoeken het primaire besluit te
schorsen, zodat de werking ervan wordt opgeschort totdat op het bezwaar of
beroep beslist of een door de rechter bepaalde termijn is verstreken.
 
 Voor de door deze leden verzochte nadere toelichting op het feit dat in
het tweede lid is bepaald dat de minister het Nederlanderschap «kan»
intrekken en bij een vermoeden als genoemd in het derde lid de nationaliteit «moet»
intrekken, moge kortheidshalve worden verwezen naar het hiervoor in deze nota
gegeven antwoord op een gelijkluidende vraag van de leden van de CDA-fractie. 
 
 De leden van de PvdA-fractie merkten voorts op dat er meer verliesgronden
in de wet staan. Zij vroegen of steeds sprake is van een «kan»-bepaling.
Indien dit niet het geval is, vroegen zij of de regering bereid is de wet
zo te veranderen dat het verlies van het Nederlanderschap altijd een afweging
en individueel besluit van de minister zou vergen. Zij verzochten om een nadere
toelichting, als de regering hiertoe niet bereid is.
 De artikelen14 tot en met 16a bevatten verliesgronden van uiteenlopende
aard. In artikel 14, eerste lid, is bepaald dat het Nederlanderschap kan worden
ingetrokken, indien sprake is van – kort gezegd – fraude. De overige
verliesgronden leiden tot automatisch verlies, tenzij er in de wet een uitzonderingsbepaling
is opgenomen. Het verlies van het Nederlanderschap van rechtswege is uitsluitend
mogelijk, als zich een strikt feitelijke gebeurtenis heeft voorgedaan. In
artikel 15, eerste lid, onder a, is bijvoorbeeld bepaald dat het Nederlanderschap
in beginsel verloren gaat door het tijdens de meerderjarigheid vrijwillig
verkrijgen van een andere nationaliteit, tenzij sprake is van één
van de drie wettelijk geformuleerde uitzonderingen op deze verliesgrond. Dit
om in beginsel te voorkomen dat de verkrijging van een andere nationaliteit
het bezit van verschillende nationaliteiten tot gevolg heeft. Ook het afleggen
van een verklaring van afstand leidt van rechtswege tot verlies van de nationaliteit
op grond van artikel 15, eerste lid, onder b. Een belangenafweging is in dit
geval niet op zijn plaats.
 
 De leden van de PvdA-fractie constateerden dat de nationaliteit alleen
kan worden ontnomen van een persoon die een meervoudige nationaliteit heeft,
omdat de ontneming er niet toe leiden dat de betrokkene staatloos wordt. Deze
leden vroegen zich af op basis waarvan dit onderscheid tussen Nederlanders
met één nationaliteit en Nederlanders met een meervoudige nationaliteit
te rechtvaardigen is.
 De rechtvaardiging voor het onderscheid tussen Nederlanders met één
nationaliteit en Nederlanders met meervoudige nationaliteit is, zoals deze
leden terecht opmerken, terug te voeren op het voorkomen van staatloosheid.
Staatloosheid dient te worden voorkomen, omdat het staatloos zijn voor de
betrokken burger vele onzekerheden met zich brengt, waaronder onzekerheden
van verblijfsrechtelijke aard en diplomatieke bescherming. Het onderscheid
dat de leden aanduidden ligt ook besloten in het Europees Verdrag inzake Nationaliteit.
Het onderscheid staat volgens de regering niet in de weg aan de regeling zoals
is voorgesteld.
 
 De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts waarom in het voorstel geen
onderscheid is gemaakt tussen diegenen die sedert de geboorte een meervoudige
nationaliteit hebben en diegenen die genaturaliseerd zijn tot Nederlander.
Zij meenden dat het wellicht rechtvaardiger zou zijn de eerstgenoemde categorie
van de mogelijkheid tot intrekking van het Nederlanderschap uit te zonderen.
Zij vroegen ook of het waar is, dat dit onderscheid in andere landen wel wordt
gehanteerd.
 In het voorstel wordt tussen Nederlanders geen onderscheid gemaakt, behoudens
in het geval dat verlies leidt tot staatloosheid. Het onderscheid dat de leden
aanduiden wordt bijvoorbeeld gehanteerd in de Belgische nationaliteitswetgeving.
Ieder land maakt zo zijn eigen keuze. In Frankrijk volgt het verlies slechts
indien de veroordeling vóór de verkrijging van de nationaliteit
heeft plaatsgehad of binnen 10 jaar na de verkrijging. Het kabinet is van
mening dat een verschil in de wijze waarop de nationaliteit is verkregen,
niet relevant dient te zijn voor de vraag of het Nederlanderschap dient te
worden ingetrokken, omdat alle Nederlanders in gelijke omstandigheden zo veel
mogelijk gelijk dienen te worden behandeld.
 
 De leden van de SP-fractie stelden te betwijfelen of de maatregel tot
intrekking afschrikkende werking zal hebben. Zij vroegen of de regering uitleg kan geven over de mogelijkheid om bij ontnemen van de nationaliteit
terugkeer te realiseren naar het land van de tweede nationaliteit. Zij verzochten
om inzicht in de situatie die ontstaat als het andere land weigert de persoon
terug te nemen en naar de oplossing in een eventueel geval.
 Het verlies van het Nederlanderschap leidt er in de eerste plaats toe
dat de persoon in kwestie vreemdeling is. Gezien de reden daarvoor in de hier
bedoelde gevallen, zal in beginsel ook geen ander verblijfsrecht bestaan of
ontstaan. Er zijn bovendien in beginsel termen aanwezig hem tot ongewenst
vreemdeling te verklaren opdat verder verblijf in Nederland strafbaar wordt.
De vreemdeling zal Nederland uit eigen beweging dienen te verlaten. Ook kan
tot uitzetting worden overgegaan. Er bestaat geen aanleiding om op voorhand
te veronderstellen dat de autoriteiten van het land van de tweede nationaliteit
in deze gevallen meer of minder bereid zouden zijn deze personen toe te laten.
De personen in kwestie bezitten immers de nationaliteit van dat land.
 
 De leden van de SP-fractie stelden voorts dat er onderscheid wordt gemaakt
tussen verschillende Nederlanders, namelijk zij die wel en zij die geen afstand
kunnen doen van de nationaliteit. Wanneer iemand geen afstand heeft kunnen
doen van zijn nationaliteit ontstaat er een situatie van ongelijke behandeling,
aldus de leden. Ook kan zich de situatie voordoen dat iemand zijn effectieve
nationaliteit wordt ontnomen. De leden gaven aan graag een reactie van de
regering op dit punt te ontvangen.
 In het voorstel wordt een onderscheid gemaakt tussen Nederlanders, die één
en die meer dan één nationaliteit hebben. Zoals in antwoord
op de vragen van de leden van de PvdA-fractie is aangegeven, wordt dit onderscheid
gerechtvaardigd door het feit dat staatloosheid een belemmering vormt voor
het verlies van de nationaliteit. Het Europees Verdrag inzake Nationaliteit
en het VN-Verdrag tot beperking der staatloosheid (Trb. 1967, 124) leggen
de staten die partij zijn ook de verplichting op staatloosheid te voorkomen.
In de gevallen dat tot intrekking wordt besloten heeft de onherroepelijk veroordeelde
persoon aantoonbaar laten zien dat hij zijn band met het Koninkrijk heeft «opgezegd»
en het risico van het verlies van de Nederlandse nationaliteit op de koop
toe heeft genomen. Dit weegt zwaarder dan het belang van het behoud van de
band met het land van de effectieve nationaliteit.
 
 De leden van de SP-fractie waren daarnaast van mening dat de misdrijven
die kunnen leiden tot intrekking uitputtend in de wet moeten worden opgenomen
en dat bij iedere intrekking de omstandigheden van het geval dienen te worden
beoordeeld. De leden vroegen ook of iedere ontneming van de nationaliteit
is onderworpen aan een rechterlijke toets.
 Het voorstel stemt overeen met de voornoemde, door de leden van de SP-fractie
gewenste, uitgangspunten. Het voorstel voorziet in een limitatieve opsomming
van misdrijven die tot intrekking van het Nederlanderschap kunnen leiden.
De besluitvorming op grond van het voorgestelde artikel 14, tweede en derde
lid, vereist een afweging van de concrete omstandigheden van het geval. Tegen
een besluit tot intrekking staat bezwaar en beroep open op grond van de Algemene
wet bestuursrecht (Awb).
 
 De leden van de SP-fractie gaven verder aan dat subjectieve criteria als «essentiële
belangen van het Koninkrijk» en «terroristisch oogmerk«
naar hun mening met grote terughoudendheid moeten worden gebruikt bij de ontneming
van de nationaliteit.
 Met deze leden ben ik van oordeel dat de voorgestelde regeling, gelet
op de in het geding zijnde belangen, zorgvuldig en behoedzaam moet worden
toegepast. Hun vrees dat de begrippen «essentiële belangen van
het Koninkrijk» en «terroristisch oogmerk« onder druk van
de publieke opinie een andere betekenis zouden kunnen krijgen,
deel ik evenwel niet. Het begrip «essentiële belangen van het Koninkrijk»
is een internationaal aanvaard en bestendig criterium, neergelegd in diverse
verdragen, waaronder het Europees Verdrag inzake Nationaliteit en het VN-Verdrag
tot beperking der staatloosheid. Als ijkpunt voor de toepassing van de voorgestelde
regeling biedt dit criterium daarom voldoende houvast. Bovendien kan, als
gezegd, elke beslissing ter toetsing aan de rechter worden voorgelegd, hetgeen
eveneens een waarborg vormt tegen een te ruime interpretatie van de toepassingsmogelijkheden
van de regeling. Wat betreft het begrip«terroristisch oogmerk»
merk ik nog op dat dit begrip nader wordt omschreven in artikel 83a Sr. Of
sprake is van een terroristisch oogmerk, blijkt overigens uit de beslissing
van de strafrechter. De minister is aan deze beslissing gebonden.
 Voor een antwoord op de vraag van deze leden of er in alle gevallen van
ontneming van de nationaliteit na veroordeling sprake moet zijn van een onherroepelijke
veroordeling, vestig ik graag de aandacht op de aanhef van het voorgestelde
artikel 14, tweede lid. Daarin is deze waarborg met zoveel woorden opgenomen.
 
 De leden van de VVD-fractie vroegen op basis waarvan de regering stelt
dat uit artikel 7, eerste lid, aanhef en onder d, van het EVN blijkt dat misdrijven
van een algemeen karakter, hoe ernstig ook, geen grond opleveren voor het
ontnemen van de nationaliteit. Ook wilden zij graag vernemen welke mogelijkheden
er zijn om bedoeld verdrag zodanig aan te passen dat ook zware misdrijven
van algemene strekking en/of recidive van misdrijven van algemene strekking
een grond voor ontneming opleveren.
 De zienswijze van de Nederlandse regering in deze is gebaseerd op de tekst
van het EVN en de toelichting hierop, neergelegd in het toelichtend rapport
bij dit verdrag. Artikel 7, eerste lid, onder d, laat ruimte voor een mogelijkheid
tot verlies van nationaliteit als er sprake is van «gedrag dat de essentiële
belangen van de Staat die Partij is, ernstig schaadt». In de toelichting
is hierover het volgende bepaald:
 
 «The wording «conduct seriously prejudicial
to the vital interests of the State Party» is drawn from Article 8,
paragraph 3.a.ii of the 1961 Convention on the Reduction of statelessness.
Such conduct includes treason and other activities directed against the vital
interests of the State concerned (for example work for a foreign secret service),
but would not include criminal offences of a general nature, however serious
they might be.»
 
 Blijkens deze toelichting vallen zware misdrijven van algemene strekking
buiten de reikwijdte van artikel 7, eerste lid, onder d.
 Een aanpassing van het verdrag tussen de staten die partij zijn bij het
verdrag vereist dat deze staten instemmen met een protocol tot wijziging van
het verdrag. Ook een protocol dat uitsluitend werkt tussen de staten die daarmee
instemmen is denkbaar. Op dit moment is er geen indicatie dat voor een wijziging
van het verdrag in de door de leden van de VVD-fractie voorgestelde zin draagvlak
bestaat bij staten die partij zijn bij het verdrag.
 Daarbij zij aangetekend dat ook het Nederlandse kabinet geen aanleiding
ziet voor de door de leden van de VVD-fractie voorgestelde aanpassing. De
bevoegdheid tot ontneming dient zorgvuldig te worden aangewend. De nationaliteit
staat voor een juridische band van de betrokkene met een staat. Onherroepelijke
veroordeling terzake van een algemeen misdrijf betekent nog niet dat de band
van de veroordeelde met de staat in het geding is. Deze band moet naar de
mening van het kabinet alleen dan kunnen worden verbroken, indien de betrokkene
door zijn handelen of nalaten de essentiële belangen van het Koninkrijk,
ernstig heeft geschaad. 
 
 De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de regering precies en volledig
kan aangeven wat de interpretatie van deze bepalingen in andere Europese landen
is.
 Uit wetgeving van andere Europese landen, waaronder Duitsland en Zweden,
blijkt niet dat in deze landen uitgegaan wordt van een andere – lees:
ruimere – interpretatie van artikel 7, eerste lid, aanhef, onder d,
van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit dan in Nederland. In de Duitse
en Zweedse wetgeving is in het geheel geen verliesgrond opgenomen in verband
met het plegen van strafbare feiten. Frankrijk heeft het Europees verdrag
ondertekend, maar niet geratificeerd. De Franse nationaliteit kan slechts
worden ontnomen na een veroordeling voor een terroristisch misdrijf of voor
een feit waaruit blijkt dat de essentiële belangen van de staat zijn
geschaad. Daarnaast kan de Franse nationaliteit worden ontnomen in het geval
van een aantal specifiek genoemde delicten, waaronder een veroordeling wegens
de onttrekking aan de plichten van de Wet op de Dienstplicht (artikel 25 Code
Civil).
 
 De leden van de VVD-fractie vroegen voorts wat er verstaan dient te worden
onder «soortgelijke delicten» in artikel 14, tweede lid, onder
c. Zij vragen of het hier alleen maar gaat om uitspraken van de Nederlandse
rechter of ook om uitspraken van de rechters van andere landen of internationale
rechters?
 Het tweede lid, onder c, heeft betrekking op de strafwetgeving in de andere
landen van het Koninkrijk. Onder soortgelijke delicten dienen delicten te
worden begrepen die materieel gelijk zijn aan de misdrijven die zijn opgenomen
in het tweede lid, onder a en b. Het tweede lid ziet dus uitsluitend op uitspraken
van rechters in het Koninkrijk.
 De vragen van deze leden waarom er beleidsvrijheid aan de minister is
gegeven en of de intrekking na een veroordeling niet van rechtswege plaatsvindt,
zijn hiervoor in deze nota reeds beantwoord, in reactie op vergelijkbare vragen
van de leden van de fractie van het CDA. Daarnaar zij op deze plaats verwezen.
 De leden van de VVD-fractie stelden vast dat volgens artikel 14, vierde
lid, het Nederlanderschap niet te herkrijgen is, maar dat er wel een soort
hardheidsclausule is. Deze leden vragen waarom deze in de wet is opgenomen.
Voor welk soort gevallen is de regering van mening dat er aanspraak op deze
clausule gemaakt kan worden, zo vragen deze leden.
 In artikel 14, vierde lid, is bepaald dat een persoon die de Nederlandse
nationaliteit heeft verloren op grond van het tweede en derde lid de Nederlandse
nationaliteit niet kan herkrijgen. In zeer uitzonderlijke gevallen kan hiervan
worden afgeweken.
 In het algemeen zal een persoon als hier bedoeld tot ongewenst vreemdeling
worden verklaard. Maar het is denkbaar dat na een ontneming de omstandigheden
veranderen en een persoon vele jaren later, zijn wettig en gewoon verblijf
in het Koninkrijk heeft. Artikel 6, derde lid, Europees Verdrag inzake Nationaliteit,
verplicht de Staten partij bij het verdrag te voorzien in een mogelijkheid
tot naturalisatie van personen die hun wettelijke en gewone verblijfplaats
hebben in een van deze Staten. Door de hardheidsclausule voldoet het Koninkrijk
aan deze verplichting. De uitzonderingsbepaling voorkomt dat de gewone herkrijgingsbepalingen
van toepassing zijn. De Raad van State van het Koninkrijk wordt gehoord. De
hardheidsclausule zal slechts in uitzonderlijke gevallen worden toegepast.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven of het tevens
mogelijk is de toekenning van de Nederlandse nationaliteit bij voorbaat uit
te sluiten indien de aanvrager onherroepelijk veroordeeld is voor bepaalde
misdrijven. Zo ja, hoe wordt dat momenteel gecontroleerd, dan wel, hoe zal
dat in de toekomst worden gecontroleerd? 
 In hoeverre is het hebben van een strafblad volgens de huidige regelingen
van invloed op het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit? Is de regering
van mening dat het hebben van een strafblad van invloed zou moeten zijn op
het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit? Zo ja, in welke mate?
 Een verzoek tot naturalisatie wordt geweigerd indien op grond van het
gedrag van de verzoeker ernstige vermoedens bestaan dat hij/zij gevaar oplevert
voor de openbare orde, de goede zeden, of de veiligheid van het Koninkrijk.
(artikel 9, eerste lid, aanhef en onder a van de Rijkswet op het Nederlanderschap).
In artikel 6, derde lid, is een soortgelijke bepaling opgenomen voor het weigeren
van een optiebevestiging Criminele antecedenten zijn derhalve reden tot weigering
van de naturalisatie. Naast een rechterlijke veroordeling (al dan niet onherroepelijk)
wegens een misdrijf wordt ook een aanhangige strafzaak wegens een misdrijf
tegengeworpen.
 De wet bepaalt dat nationaliteitsverlening niet dient te geschieden indien
op grond van het gedrag van de verzoeker sprake is van ernstige vermoedens
van gevaar van de openbare orde. Bij de uitvoering wordt ervan uitgegaan,
dat een strafrechtelijk verleden niet een permanente uitsluiting hoeft te
betekenen. De hier bedoelde ernstige vermoedens inzake het gedrag van de verzoeker
kunnen in redelijkheid alleen bestaan indien daarvoor in het heden en een
niet te ver verleden grondslag is te vinden.
 Om bovenvermelde reden is het uitgangspunt van het beleid ter zake dat
eerst vier jaren na de volledige ten uitvoerlegging van een wegens misdrijf
opgelegde sanctie sprake kan zijn van het inwilligen van een naturalisatieverzoek.
Er geldt voor de verzoeker een rehabilitatietermijn van vier jaren, die aanvangt
op het moment dat de opgelegde onvoorwaardelijke sanctie volledig ten uitvoer
is gelegd (bijvoorbeeld: de boete is betaald, de straf is uitgezeten of de
taakstraf is voltooid). In de naturalisatieprocedure begint de controle op
het strafrechtelijk verleden al bij de instantie waar het naturalisatieverzoek
wordt ingediend, de gemeente. De gemeente raadpleegt bij ieder naturalisatieverzoek
de Centrale Justitiële Documentatiedienst (CJD). De van de CJD ontvangen
informatie (die in de meeste gevallen «blanco» zal zijn) wordt
in het naturalisatiedossier meegezonden naar de IND. Een uittreksel van de
CJD bevat in ieder geval binnenlandse feiten. Het kan ook een buitenlandse
(al dan niet onherroepelijke) veroordeling bevatten. Ook neemt de gemeente
contact op met de korpschef om te verifiëren of de verzoeker voorkomt
in:
 – het Nationaal Schengen Informatiesysteem (NSIS);
 – het Opsporingsregister (OPS);
 – het register Herkenningsdienst van de politie (HKD).
 Een wegens misdrijf opgemaakt proces-verbaal blijkt uit het Opsporingsregister
of het register van de Herkenningsdienst.
 In het bijzonder voor buitenlandse strafbare feiten is de door de verzoeker
af te leggen verklaring omtrent verblijfsstatus en gedrag van belang. Verscheidene
factoren, waaronder praktische zaken als afstand, (doorloop)tijd, taal en,
meer principieel, bescherming van de persoonlijke levenssfeer kunnen ertoe
leiden dat niet dan wel niet tijdig bij de IND bekend raakt dat sprake is
van een buitenlands strafbaar feit, dat in Nederland gekwalificeerd kan worden
als een misdrijf. Indien na de naturalisatie blijkt dat tóch sprake
is van een buitenlands strafbaar feit op grond waarvan de naturalisatie geweigerd
had moeten worden, dan kan worden bekeken of er aanleiding is voor de intrekking
van het verkregen Nederlanderschap op grond van artikel 14, eerste lid, RWN.
Grondslag voor die intrekking is dan de bedrieglijk afgelegde verklaring omtrent
verblijfsstatus en gedrag. Is sinds de verkrijging van het Nederlanderschap
(naturalisatie of optie) twaalf jaar verlopen, dan verbiedt de wet om reden
van rechtszekerheid de intrekking. De periode van twaalf jaar geldt echter
niet indien de betrokken persoon is veroordeeld voor een misdrijf als bedoeld
in de Wet Oorlogsstrafrecht, de Uitvoeringswet folteringsverdrag en de Uitvoeringswet
genocideverdrag. 
 
 De leden van de VVD-fractie merken op, dat, gerelateerd aan de onderhavige
wetswijziging, kennelijk is besloten dat aan gemeenten wordt opgedragen om
de dubbele nationaliteit niet langer te vermelden bij uittreksels uit het
bevolkingsregister, tenzij de burger daar uitdrukkelijk om vraagt. Kan de
regering aangeven waarom hiertoe is besloten en wat het probleem van vermelding
was, zo vragen deze leden verder.
 Het probleem van de vermelding was, dat burgers in voorkomende gevallen
hun nationaliteit van het land van herkomst niet bekend wensen te maken wanneer
die niet relevant wordt gevonden en zelf willen bepalen wanneer zij die informatie
willen prijsgeven. In dit licht is besloten de gemeenten de richtlijn te geven
die andere nationaliteit alleen te vermelden wanneer dat voor uitvoering van
wettelijke verplichtingen nodig is, of als de burger erom vraagt. Zoals hierboven
opgemerkt, blijken de gemeenten in de praktijk de informatie over de andere
nationaliteit alleen achterwege te laten als de burger dit wenst.
 
 De leden van de PVV-fractie achtten het wenselijk dat de intrekking van
het Nederlanderschap ook wordt mogelijk gemaakt op grond van andere misdrijven
dan de misdrijven die worden genoemd in het onderhavige voorstel.
 In antwoord op deze opmerkingen moge worden verwezen naar het antwoord
op de vragen van de leden van de VVD-fractie. De bevoegdheid tot het intrekken
van de nationaliteit kan alleen in uitzonderlijke gevallen worden toegepast.
Alleen als de essentiële belangen van het Koninkrijk ernstig zijn geschaad,
kan de band van de betrokkene met het Koninkrijk worden verbroken. De maatregel
tot intrekking is geen bijkomende straf, maar een ordemaatregel, gelet op
een bedreiging van de belangen van het Koninkrijk.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 
 
 
 Zie verder: Prof. Mr. G.R. de Groot, Handboek Nieuw Nationaliteitsrecht.,
blz. 21 e.v.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.