Emancipatiebeleid; Nota Meerjarenbeleidsplan Emancipatie 2006-2010 'Emancipatie: Vanzelfsprekend, maar het gaat niet vanzelf'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30420, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-12-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30420 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgaveEmancipatie: Vanzelfsprekend, maar het gaat niet vanzelf!Flinke vooruitgangMeer vanzelfsprekend, maar nog niet afEconomische zelfstandigheidBesluitvormingGeweld tegen vrouwen en meisjesInternationaalConsistente doelstellingen in gewijzigde contextEconomische zelfstandigheid kerndoel emancipatiebeleidBevorderen maatschappelijke participatieInvesteren in jeugd en de nieuwe generatie volwassenenEmancipatie als onderdeel van alle beleidsterreinenEmancipatieagenda voor 2006–2010: leeswijzerTabel 1. Overzicht doelstellingen en subdoelstellingen 1. EMANCIPATIE NATIONAAL: VERANKEREN EN AANJAGEN1.1 Inleiding1.2 Wat is bereikt vanaf 2000Spoor 1 VerankerenActieplan Emancipatietaakstellingen DepartementenEmancipatie Effect RapportageKabinetsstandpunt gendermainstreamingSpoor 2 AanjagenEmancipatiemonitorCommunicatieSubsidiebeleidConclusie beide sporen1.3 DoelstellingSubdoelstelling 1 GendermainstreamingSubdoelstelling 2 Kennisinfrastructuur2. VEILIGHEID2.1 Inleiding2.2 Stand van zaken2.3 Wat is bereikt vanaf 20002.4 Doelstellingen en indicatorenIndicator:Subdoelstelling 3 Voorkoming en bestrijding van huiselijk
geweld tegen vrouwenSubdoelstelling 4 VrouwenhandelSubdoelstelling 5 Vrouwelijke genitale verminkingSubdoelstelling 6 Weerbaarheid en seksuele ontwikkeling
jeugdSubdoelstelling 7 Preventie geweld tegen vrouwen
en meisjes3. ECONOMISCHE ZELFSTANDIGHEID3.1 Inleiding3.2 Stand van zakenFiguur 3.1: Netto-arbeidsparticipatie, personen van 15–64
jaar, 1987–2004 (in procenten) Figuur 3.2. Arbeidsdeelname van vrouwen in arbeidsjaren
in de EU, in 2004Figuur 3.3. Percentage economische zelfstandige vrouwen
met kinderen (vier grootste etnische groepen en autochtonen) in 20023.3 Wat is bereikt vanaf 20003.4 Doelstelling en indicatorenTabel 3.4. Omvang van banen van vrouwen Subdoelstelling 8 Sociaal stelselSubdoelstelling 9 Scholen, kinderopvang en dagarrangementenSubdoelstelling 10 Tijd voor arbeid en zorgSubdoelstelling 11 Vrouwen uit etnische minderhedenSubdoelstelling 12 Gelijke kansen in bedrijvenSubdoelstelling 13 Vrouwelijke ondernemers4. MAATSCHAPPELIJKE PARTICIPATIE4.1 InleidingFiguur 4.1. Typering van de vier grootste groepen
allochtone vrouwen van 16–64 jaar in 2003 4.2 Stand van zaken4.3 Wat is bereikt vanaf 20004.4 Doelstelling en indicatorenSubdoelstelling 14 InburgeringSubdoelstelling 15 Emancipatie en integratie in grote
stedenSubdoelstelling 16 RolmodellenSubdoelstelling 17 VrijwilligersorganisatiesSubdoelstelling 18 Stimulering maatschappelijke participatie5. BESLUITVORMING5.1 Inleiding5.2 Stand van zakenTabel 5.1. Percentage vrouwen in openbaar bestuur
en politieke functies Tabel 5.2. Percentage vrouwen in hoge managementfuncties
bedrijfsleven en rijksoverheid Figuur 5.3. Vrouwen op hogere functies5.3 Wat is bereikt vanaf 20005.4 Doelstelling en indicatorenSubdoelstelling 19 Vrouwen in de top van de overheidSubdoelstelling 20 Vrouwen in de top van arbeidsorganisatiesSubdoelstelling 21 Vrouwen in politiek en openbaar
bestuurSubdoelstelling 22 Stimuleren vrouwen in raden, commissies
en besturen6. EMANCIPATIE INTERNATIONAAL6.1 Inleiding6.2 Stand van zakenVerenigde NatiesVN-VrouwenverdragBeijing Platform for ActionVN Veiligheidsraadresolutie 1325Cairo International Conference on Population and DevelopmentVN Millenniumtop 2005VN-Verdrag inzake de rechten van het KindEuropese UnieVerdrag van AmsterdamLissabonstrategieActieprogramma gendergelijkheidEuropees GenderinstituutVoortgangsrapportage Gender EqualityRaad van EuropaConcluderende passage6.3 HoofddoelstellingSubdoelstelling 23 Gendermainstreaming internationaalSubdoelstelling 24 Vrouwen in (post-)conflictgebiedenSubdoelstelling 25 Seksuele en reproductieve rechtenSubdoelstelling 26: Vrouwen in ontwikkelingsgebiedenBIJLAGE 1 Overzicht beleidsacties en -voornemens1 Arbeid, zorg en inkomen 2 Dagindeling 3 Macht en besluitvorming 4 Mensenrechten 5 Kennissamenleving 6 Overzicht bronnen behorende bij beleidsacties envoornemens1 Arbeid, zorg en inkomen2 Dagindeling3 Macht en besluitvorming4 Mensenrechten5 KennissamenlevingBIJLAGE 2 Overzicht instellingen/organisaties brainstormbijeenkomsten
d.d. 31 mei 2005 en /5/05 en 30 juni 2005
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30420Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 392 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 420Emancipatiebeleidnr. 2MEERJARENBELEIDSPLAN EMANCIPATIE 2006–2010 EMANCIPATIE: VANZELFSPREKEND,
MAAR HET GAAT NIET VANZELF!InhoudsopgaveMeerjarenbeleidsplan
Emancipatie 2006–2010 Emancipatie: Vanzelfsprekend,
maar het gaat niet vanzelf! Overzicht doelstellingen en subdoelstellingen3   1Emancipatie nationaal: verankeren en aanjagen111.1Inleiding11 1.2Wat is bereikt vanaf 2000121.3Doelstelling14    2Veiligheid152.1Inleiding15 2.2Stand van zaken152.3Wat is bereikt vanaf 200016 2.4Doelstellingen en indicatoren17    3Economische zelfstandigheid203.1Inleiding20 3.2Stand van zaken21 3.3Wat is bereikt vanaf 2000233.4Doelstellingen en indicatoren24   4Maatschappelijke participatie294.1Inleiding29 4.2Stand van zaken304.3Wat is bereikt vanaf 200031 4.4Doelstellingen en indicatoren32    5Besluitvorming345.1Inleiding34 5.2Stand van zaken345.3Wat is bereikt vanaf 200035 5.4Doelstellingen en indicatoren37    6Emancipatie internationaal406.1Inleiding40 6.2Stand van zaken40 6.3 Doelstellingen en indicatoren43   Bijlage 1Overzicht beleidsacties domeinen471Arbeid, zorg en inkomen47 2Dagindeling543Macht en besluitvorming63 4Mensenrechten695Kennissamenleving77 6Overzicht bronnen behorende bij beleidsacties
domeinen80    Bijlage 2Overzicht organisaties brainstormbijeenkomsten88Emancipatie: Vanzelfsprekend, maar het gaat niet vanzelf!Vrouwen en mannen zijn gelijk. Dat is in Nederland een vanzelfsprekend
uitgangspunt. Maar iets wat vanzelfsprekend is, gaat niet vanzelf goed. Vandaar
dat opeenvolgende kabinetten de emancipatie bevorderen aan de hand van concrete
maatregelen en de ontwikkeling van beleid. In 2000 is het Meerjarenbeleidsplan
Emancipatie vastgesteld. Hierin staan de doelstellingen voor de periode tot
2010 en beleidsacties voor de eerste vier jaar. Het huidige kabinet maakt
tussentijds de balans op. Het rapporteert met deze notitie over de periode
2000–2005 en doet nieuwe voorstellen voor het emancipatiebeleid tot
2010.De belangrijkste conclusie is dat er weliswaar vooruitgang is geboekt
in de afgelopen vijf jaar, maar dat er nog volop werk te doen is. De bestaande
hoofddoelstellingen voor het emancipatiebeleid blijven daarom ongewijzigd.
Kern van het emancipatiebeleid is en blijft dat meer vrouwen meer uren gaan
werken en dat hun talenten en kwaliteiten beter worden benut. Dat is goed
voor vrouwen zelf, de samenleving en de toekomst. De unieke talenten van mannen én
vrouwen zijn van groot belang voor de kwaliteit van de samenleving in al haar
domeinen, zowel sociaal, economisch als moreel.Wel voegt het kabinet een nieuwe doelstelling toe, die van maatschappelijke
participatie. Hoewel burgers zelf een belangrijke verantwoordelijkheid hebben
bij het ontwikkelen en benutten van hun talenten, is niet iedereen in staat
een zelfstandig bestaan op te bouwen en economische zelfstandigheid te bereiken.
Dat geldt vooral voor een groot aantal vrouwen. Het kabinet wil voorkomen
dat zij langs de kant komen te staan en in een sociaal isolement raken. Het
bevorderen van maatschappelijke participatie van vrouwen in een kwetsbare
positie is daarom voor de komende jaren toegevoegd als een van de hoofddoelstellingen
van het emancipatiebeleid.Flinke vooruitgangIn de eerste vijf jaar van de beleidsperiode is flinke vooruitgang geboekt.
De stijging van het opleidingsniveau van vrouwen zet gestaag door. Vrouwen
nemen vaker deel aan hogere vormen van onderwijs en halen sneller dan mannen
hun diploma. Ook hebben steeds meer vrouwen een betaalde baan. De arbeidsparticipatie
van vrouwen neemt met ongeveer één procentpunt per jaar toe
en is nu ruim 54%1. Vooral jonge middelbaar
en hoger opgeleide vrouwen doen het goed. Eerdere zorgen over de aansluiting
van vrouwen bij de kennissamenleving blijken grotendeels onterecht. Het gebruik
van computer, internet en mobiele telefoon is bij veel vrouwen volledig ingeburgerd.
De deelname aan en doorstroom op de arbeidsmarkt is langzaam maar zeker zichtbaar
in het aandeel van vrouwen in managementfuncties en politieke topfuncties.
Vrouwen bekleden nu ongeveer een kwart van de managementposities. In de samenstelling
van het kabinet, de Nederlandse afvaardiging in het Europese parlement en
in de Tweede Kamer is bij de laatste verkiezingen de vertegenwoordiging van
vrouwen flink toegenomen2.Om deze positieve ontwikkeling in de arbeidsmarktdeelname van vrouwen
te ondersteunen, is in de afgelopen jaren een aantal wettelijke maatregelen
genomen. Om werken aantrekkelijker te maken voor zowel mannen als vrouwen
is de arbeidskorting verhoogd en zijn verschillende vormen van combinatiekorting
ingevoerd. Verlofrechten voor werknemers zijn in de Wet Arbeid en Zorg vastgelegd
en in de Wet Aanpassing Arbeidsduur is het recht vastgelegd op vermindering
of uitbreiding van de wekelijkse arbeidsduur. Er zijn meer dan 250 experimenten
dagindeling ondersteund, gericht op een betere combinatie van
arbeid en zorg. De Wet kinderopvang biedt een nieuw wettelijk kader voor de
financiering, kwaliteit en marktwerking in de kinderopvang. Vooral voor de
lagere inkomensgroepen is de kinderopvang goedkoper geworden. Het aanbod van
(formele) kinderopvang is toegenomen van 126 000 plaatsen in 2000 tot
ruim 206 000 plaatsen in 20041. Vanaf 2006
gaat de levensloopregeling gelden.Meer vanzelfsprekend, maar nog niet afEmancipatie is meer vanzelfsprekend, maar nog niet af. Dit geldt voor
elk van de onderdelen van het emancipatiebeleid: veiligheid, arbeidsparticipatie
die leidt tot economische zelfstandigheid, maatschappelijke participatie en
besluitvorming. In de buitenlandagenda spelen dezelfde hoofdthema’s.Economische zelfstandigheidNa de komst van het eerste kind verminderen de meeste moeders hun arbeidsuren.
Vaders doen dat zelden. Bovendien brengen veel vrouwen hun werktijden nog
verder terug naarmate de kinderen ouder worden. De zorg voor kinderen of hulpbehoevende
familieleden is voor veel mensen moeilijk te combineren met een voltijdbaan
of een grote deeltijdbaan. Mede daarom kiezen met name vrouwen vaak voor (kleine)
deeltijdbanen. Van alle vrouwen in Nederland is hierdoor slechts zo’n
40% economisch zelfstandig. Vooral het aantal uren dat vrouwen werken,
blijft relatief laag: de arbeidsdeelname in arbeidsjaren van vrouwen in Nederland
behoort tot de allerlaagste in Europa. Ook groeit het aantal vrouwen met een
betaalde baan minder snel dan vijf jaar geleden werd verwacht. De economische
laagconjunctuur speelt hierbij mede een rol.De arbeidsparticipatie van Surinaamse en Antilliaanse vrouwen in sommige
leeftijdsgroepen is hoger dan die van autochtone vrouwen. Maar voor veel vrouwen
uit andere etnische minderheden is een baan en eigen inkomen vaak nog een
onbereikbaar perspectief. Een vergelijking van de arbeidsparticipatie van
de jonge generatie vrouwen is illustratief. Van de Surinaamse en Antilliaanse
jonge vrouwen heeft 71% en 62% een baan (tegen 72% van
de autochtone jonge vrouwen)2. Van de Turkse en
Marokkaanse jonge vrouwen heeft 29% en 31% een baan. Een belangrijke
rol hierbij spelen traditionele opvattingen over huwelijk en de zorg voor
de kinderen naast het opleidingsniveau en taalbeheersing.BesluitvormingOm de kwaliteit van het openbaar bestuur te handhaven en te verbeteren
is evenredige deelname van vrouwen aan politieke besluitvorming en openbaar
bestuur van belang. In de Nederlandse samenleving zijn vrouwen en minderheden
ondervertegenwoordigd op topposities in politieke besluitvorming, management
en besturen. Hierdoor blijven capaciteiten en talenten onbenut, maar loopt
ook de kwaliteit en representativiteit van de (democratische) besluitvorming
gevaar. Het streven naar diversiteit dient daarom een centraal element in
de samenstelling en inrichting van besluitvorming en bestuur te zijn.Wat betreft het aandeel van vrouwen in het nationale parlement behoort
Nederland met de Scandinavische landen tot de koplopers. Maar het aandeel
van vrouwen in gemeenteraden stagneert en bij Provinciale Staten gaat het
aandeel van vrouwen zelfs achteruit.De inzet van het kabinet is verder om te stimuleren dat een groter aantal
vrouwen een zetel krijgt in de gemeenteraden. Ook in het bedrijfsleven kan een grotere diversiteit bijdragen aan verbetering
van prestaties. Bedrijven en instellingen hechten steeds meer belang aan een
divers personeelsbestand. Het streven naar doorstroming van vrouwen naar de
hogere echelons van de arbeidsmarkt staat veelal in het teken van «diversiteitmanagement».
Hiermee staat cultuurverandering op de agenda. In de praktijk komt dit neer
op het wegnemen van belemmeringen voor de loopbaankansen van vrouwen en andere
groepen (werving en selectie, loopbaanbeleid, beeldvorming, organisatie van
het werk).Geweld tegen vrouwen en meisjesEr is nog een belangrijke reden waarom de emancipatie niet af is, en op
onderdelen een extra impuls nodig heeft. Schrikbarend veel vrouwen en meisjes
hebben in hun leven te maken met seksueel geweld en geweld in de relationele
sfeer. Het gaat om tienduizenden ernstige gevallen van seksueel en relationeel
geweld per jaar. Ook mannen en jongens zijn slachtoffer van dit geweld. Dit
geweld stopt niet vanzelf. Het geweld achter de voordeur dient te worden bestreden
in zowel autochtone als allochtone kring. Herhaling van eenmaal gesignaleerd
geweld dient meetbaar te verminderen in de komende jaren. De aanpak van het
huiselijk geweld staat hoog op de politieke agenda. De ambitie van het kabinet
is om een vermindering van het geweld te realiseren. Hiertoe worden diverse
concrete maatregelen genomen.Op grond van inzichten die sinds het najaar van 2004 beschikbaar zijn,
wordt een aanpak ontwikkeld van eergerelateerd geweld. Maatregelen van preventieve
en repressieve aard, die in 2005 zijn aangekondigd, worden verder uitgevoerd.
Vrouwelijke genitale verminking dient eveneens door een combinatie van preventieve
en repressieve aanpak te worden bestreden. De etnische gemeenschappen waarin
deze praktijken nog bestaan, hebben hierbij zelf een grote rol en verantwoordelijkheid.Het onderwijs heeft een belangrijke ondersteunende taak bij het voorkomen
en doen stoppen van geweld, door tijdig mogelijke problemen te signaleren
en door jongeren te ondersteunen in het ontwikkelen van burgerschap en weerbaarheid
tegen ongewenste seksuele gedragingen en geweld.InternationaalHet internationale emancipatiebeleid wordt ingekaderd door internationale
verplichtingen en afspraken in VN- en EU-verband. Belangrijke uitgangspunten
zijn het VN-Vrouwenverdrag ter uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen en het Beijing Platform for Action.
Tien jaar na Beijing is de conclusie dat er weliswaar vooruitgang is geboekt,
maar dat er nog een wereld te winnen is op het terrein van gendermainstreaming,
zowel op VN-niveau als binnen de EU. De thema’s die in het Meerjarenbeleidsplan
Emancipatie op nationaal niveau gekozen worden voor de komende vijf jaren
zijn en blijven ook relevant voor de buitenlandagenda.Zo is een van de doelstellingen het borgen van systematische aandacht
voor de effecten van uitzendingen op lokale vrouwen en voor de samenstelling
van de uit te zenden eenheid (conform Resolutie 1325 van de VN-Veiligheidsraad).
Ook wil het kabinet dat de positie van vrouwen in ontwikkelingsgebieden structurele
aandacht krijgt. Consistente doelstellingen in gewijzigde contextDe doelstellingen van het emancipatiebeleid voor de komende jaren zijn
op hoofdlijnen onveranderd, maar de context is gewijzigd. Een groter aandeel
van vrouwen in arbeid en inkomen is niet alleen een wens van veel vrouwen,
maar ook noodzakelijk met het oog op de vergrijzing en de economie. Het voorkomen
van geweld is behalve een relationeel vraagstuk ook steeds vaker een vraagstuk
van sociale normen met betrekking tot seksualiteit en partnerkeuze. Maatschappelijke
participatie is uiteraard van belang om het vrijwilligerswerk te kunnen voortzetten,
maar ook om sociale uitsluiting van vrouwen in kwetsbare posities te voorkomen
en om nieuwe Nederlanders kansen te bieden tot leren en meedoen in de samenleving,
naast of voorafgaand aan betaalde arbeid. Maatschappelijke participatie is
een nieuwe doelstelling van het emancipatiebeleid. Tot slot is het streven
naar meer vrouwen in besturen niet uitsluitend een vraagstuk van emancipatie,
maar ook van diversiteit in brede zin.De Nederlandse samenleving wordt steeds diverser. Niet alleen leven er
veel mensen in Nederland afkomstig uit een ander land en andere cultuur, ook
de leefpatronen en maatschappelijke posities van vrouwen en mannen, ouderen
en jongeren zijn volop in verandering. Nederlanders vinden individuele keuzevrijheid
steeds belangrijker. Ieder wil zorg, betaald werk en vrije tijd op haar of
zijn eigen manier combineren. Sekse, culturele achtergrond en levensfase bepalen
de accenten die mannen en vrouwen in hun leven en gezinsleven aanbrengen.Het kabinet wil iedere Nederlandse burger zoveel mogelijk beschermen tegen
geweld en de voorwaarden scheppen voor participatie opdat ieder ook daadwerkelijk
in vrijheid keuzes kan maken. Door het grote aantal vluchtelingen, arbeids-
en huwelijksmigranten in Nederland is dit een maatschappelijke en economische
opgave van formaat voor de komende jaren.Economische zelfstandigheid kerndoel emancipatiebeleidHet emancipatiebeleid richt zich op het realiseren van gelijke kansen
voor mannen en vrouwen in de ontwikkeling naar economische zelfstandigheid
en actief burgerschap. Gelijke rechten, vrijheden en zeggenschap, en een meer
gelijke deelname aan arbeid en zorg dragen bij aan de kwaliteit en de balans
van het bestaan. De achterblijvende arbeidsparticipatie van vrouwen is daarom
een punt van zorg.Doelstelling blijft dat de arbeidsparticipatie van vrouwen stijgt naar
65% en het percentage economisch zelfstandige vrouwen 60% is
in 2010. Vooral dit laatste is niet eenvoudig gezien de trend dat vrouwen
nu gemiddeld minder uren per week werken dan tien jaar geleden. Minder uren
betekent over het algemeen een lager inkomen waarmee economische zelfstandigheid
niet gehaald wordt.In de eerste plaats kan dit voor vrouwen zelf nadelig uitpakken. Het relatief
geringe aantal uren dat veel vrouwen werken, vergroot het risico op uitkeringsafhankelijkheid
bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid van de partner, en bij echtscheiding.Een grotere arbeidsdeelname van vrouwen is echter ook voor de ontwikkeling
van de economie van groot belang. De doelstellingen van het emancipatiebeleid
passen binnen de bredere sociaal-economische doelstelling om de arbeidsparticipatie
in Nederland te vergroten. In een vergrijzende samenleving en globaliserende
economie is de inzet van al het talent nodig om het huidige hoge welvaartsniveau
te behouden en de verzorgingsstaat te blijven bekostigen. Als
de arbeidsparticipatie niet stijgt, komt de betaalbaarheid van de verzorgingstaat
in het geding.Nederland heeft alle talenten van vrouwen en mannen nodig om te kunnen
concurreren in de wereldeconomie. Het probleem van de arbeidstekorten in de
komende jaren kan voor een belangrijk deel opgelost worden als meer vrouwen
meer uren gaan werken.De inzet van het kabinet in de komende jaren richt zich hiertoe op de
verdere verbetering van de activerende werking van het stelsel voor werk en
inkomen op mannen en vrouwen. Ten behoeve van maatregelen voor de langere
termijn wordt een scenarioanalyse naar de arbeidsparticipatie van vrouwen
uitgevoerd. In deze analyse wordt betrokken de stagnerende groei van de arbeidsparticipatie
van vrouwen en de vermindering van het aantal uren dat vrouwen per week werken.De ambitie van het kabinet is ondanks deze negatieve trend dat het arbeidsvolume
van vrouwen groeit naar minimaal 50%, dit is naar verwachting het Europese
gemiddelde in 20101.Het arbeidsvolume van Nederlandse vrouwen ligt nu nog ruim vijf procentpunt
onder het Europese gemiddelde. Op basis van de eerdergenoemde scenarioanalyse
zal het kabinet bepalen wanneer het percentage van 50% naar verwachting
gerealiseerd kan worden.Een stijging van het arbeidsvolume heeft een positieve invloed op de economische
zelfstandigheid en het inkomen van vrouwen uit arbeid.In dit perspectief van «meer vrouwen aan het werk» is het
zorgelijk dat een kwart van de meisjes en vier van de tien jongens het wenselijk
vinden dat zodra er kinderen zijn, uitsluitend de man de kost verdient. Het
gemiddelde tussen hen beiden komt praktisch overeen met de huidige praktijk.
Van de paren met minderjarige kinderen is in 38% van de gevallen sprake
van één kostwinner.Bevorderen maatschappelijke participatieEen ander belangrijk punt van zorg is dat niet iedereen in staat is een
zelfstandig bestaan op te bouwen en economische zelfstandigheid te bereiken.
Een laag opleidingsniveau is hierbij een bepalende factor, zowel voor autochtone
vrouwen als voor vrouwen uit etnische minderheden. Een laag taalniveau en
gebrekkige kennis van de Nederlandse samenleving belemmeren met name vrouwen
uit etnische minderheden. Door hun kennis en competenties te ontwikkelen kunnen
zij hun rol in de opvoeding en schoolprestaties van hun kinderen versterken
en de basis leggen voor het maatschappelijke succes van de volgende generatie
volwassenen.De inzet van het kabinet is om een nieuw inburgeringsstelsel te implementeren.
Hierin is speciale aandacht voor de inburgering van vrouwen zonder uitkering
en zonder werk, aan wie de gemeente een inburgeringstraject kan aanbieden.
Om zoveel mogelijk trajecten voor vrouwen mogelijk te maken zijn daarom extra
middelen vrij gemaakt. Dit is aanvullend op de algemene inburgeringsplicht
en het inburgeringsexamen, waardoor ook vrouwen uit etnische minderheden die
nu een taalachterstand hebben, beter Nederlands zullen spreken en een basiskennis
krijgen van de Nederlandse samenleving.Daarnaast zal het kabinet stimuleren dat de grote steden actief beleid
voeren op het terrein van emancipatie en integratie. Er zullen vrouwelijke
en mannelijke rolmodellen worden ingezet om de bewustwording van eigen verantwoordelijkheid
van minderheden en minderhedenorganisaties te bevorderen. Daarnaast
hebben deze rolmodellen tot doel de beeldvorming over migranten te verbeteren.Investeren in jeugd en de nieuwe generatie volwassenenHet kabinet acht het van groot belang dat de nieuwe generatie wordt voorbereid
op de samenleving van morgen. Dit betekent dat jongens en meisjes worden voorbereid
op een levensloop waarin het combineren van arbeid en zorg voor zowel mannen
als vrouwen vanzelfsprekend is en waarin elke opleiding en elk beroep voor
zowel vrouwen als mannen open staat. Opvoeders en leerkrachten hebben hierin
een belangrijke taak.Ook het bedrijfsleven heeft een verantwoordelijkheid en belang, want alle
talenten zijn nodig in de vergrijzende samenleving en globaliserende economie
van morgen. Stereotypering in de beeldvorming, onzichtbare belemmeringen in
de bedrijfscultuur, directe en indirecte discriminatie bij werving en selectie
op sekse en etniciteit dienen bespreekbaar te worden gemaakt en te worden
opgeruimd. Voor jongeren, meisjes én jongens, geldt dat zij werkervaring
moeten kunnen opdoen ongeacht afkomst of huidskleur. Het kabinet zal de vinger
aan de pols houden, goede voorbeelden in sectoren en bedrijven ondersteunen
en op basis van gesignaleerde knelpunten met sociale partners afspraken maken
over verbeteringen.In het onderwijs is de ontwikkeling van burgerschap als een van de kernleerdoelen
opgenomen. In het lesprogramma zal aandacht besteed worden aan thema’s
als rechtstaat, democratie en vrijheid. Ook zal het thema omgaan met geweld
en seksualiteit aandacht krijgen. Bewustwording van grenzen en opbouwen van
weerbaarheid tegen grensoverschrijdende gedragingen kan in belangrijke mate
bijdragen aan de emancipatie en de vermindering van geweld, ook in de volwassen
leeftijd.Emancipatie als onderdeel van alle beleidsterreinenEr is dus nog volop werk te doen, op verschillende terreinen van het kabinetsbeleid.
Emancipatie hoort een vanzelfsprekend onderdeel van de portefeuilles van de
vakministers en van de leden van de verschillende vaste Kamercommissies te
zijn. Het kabinet zal eind 2006 een kabinetsstandpunt uitbrengen waarin de
vraag wordt beantwoord op welke wijze emancipatie op alle beleidsterreinen
geborgd en ondersteund kan worden en of een coördinatierol daarbij nog
nodig is. De rapportage van de Visitatiecommissie Emancipatie, die een oordeel
geeft over de verankering van het emancipatieperspectief bij alle ministeries,
zal in dit kabinetsstandpunt worden betrokken.In het nationale en internationale emancipatiebeleid voor de periode 2006–2010
vindt aanscherping plaats van de eigen verantwoordelijkheid van de vakdepartementen.
Er is een beperkt aantal hoofd- en subdoelstellingen geformuleerd waarop verschillende
ministeries het initiatief hebben. Hiermee ontstaat een helder kader voor
uitvoering en verantwoording voor de komende jaren. De vakministers zullen
zelf in het parlement verantwoording afleggen over het beleid en de effecten
van dit beleid voor de positie van vrouwen en mannen.De coördinerend minister blijft in deze kabinetsperiode de vakministers
ondersteunen in hun taak. Hij zal dat doen door nieuwe vraagstukken te agenderen
en vakministers intensiever te ondersteunen bij de beleidsontwikkeling en
-uitvoering, waar dat nodig en wenselijk is. Ook zal hij emancipatieprojecten
met een landelijke reikwijdte of projecten die door en voor de doelgroep worden
ontwikkeld, blijven ondersteunen met subsidies. Juist de initiatieven
uit de doelgroep zelf die het lokale niveau overstijgen zijn van groot belang
voor de voortgang van het emancipatieproces in de samenleving.Twee instellingen ontvangen institutionele subsidies: E-Quality, kenniscentrum
voor emancipatie in de multiculturele samenleving, en het IIAV, dat het culturele
erfgoed van vrouwen in het verleden en heden documenteert. E-Quality kan ministeries,
provincies, gemeenten en maatschappelijke organisaties met raad en daad bijstaan
bij expertiseontwikkeling, de uitvoering van emancipatie-effectrapportages
en projecten gericht op verbetering van de positie van vrouwen. Het IIAV biedt
informatie over de positie van vrouwen aan onder andere vrouwenorganisaties,
wetenschappers, beleidsmakers en journalisten. Belangrijke gesprekspartners
op het emancipatieterrein zijn de landelijke vrouwenorganisaties die de belangen
van vrouwen vertegenwoordigen en behartigen, zoals de Nederlandse Vrouwen
Raad (NVR), Tiye Internationaal en de landelijke organisaties voor minderheden
verenigd in het Landelijk Overleg Minderheden (LOM) en de verschillende nieuwe
groepen van (jonge) vrouwen uit etnische minderheden.Emancipatieagenda voor 2006–2010: leeswijzerHet aanjagen en verankeren van het nationale emancipatiebeleid is het
vertrekpunt voor deze notitie. Daarna volgt veiligheid als fundamenteel recht
en basaal uitgangspunt voor vrouwen en mannen om in de samenleving te kunnen
functioneren. In de hoofdstukken economische zelfstandigheid, maatschappelijke
participatie en besluitvorming zit de kern van het emancipatiebeleid voor
de komende jaren. In deze hoofdstukken zijn ook de domeinen dagindeling en
kennissamenleving uit het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie 2000 geïntegreerd.
De notitie sluit af met emancipatie in een internationale dimensie. Alle hoofdstukken
geven een terugblik en een vooruitblik: wat is er bereikt tot nu toe en wat
zijn de doelstellingen en beleidsacties voor de komende periode.In bijlage I staan alle in 2000 voorgenomen 184 beleidsacties met een
samenvatting van de resultaten.Tabel 1. Overzicht doelstellingen en subdoelstellingen HoofddoelstellingenSubdoelstellingenEmancipatie nationaal: verankeren en aanjagenHoofddoelstelling 1: Het vergroten
van de aandacht voor de emancipatie-effecten van beleid.Subdoelstelling 1Gendermainstreaming In 2007 wordt mede op basis van de eindrapportage van de Visitatiecommissie
Emancipatie een kabinetsstandpunt opgesteld over de wijze waarop aandacht
voor emancipatie op alle beleidsterreinen geborgd en ondersteund kan worden
en over de vraag of coördinatie nog nodig is. (SZW/Alle Ministeries)    Subdoelstelling 2Kennisinfrastructuur In de periode tot
2010 wordt een kennisinfrastructuur voor emancipatie ondersteund die dienstbaar
is aan het parlement, ministeries, provincies, gemeenten en maatschappelijke
organisaties. (SZW) Veiligheid Hoofddoelstelling 2:Het voorkomen
en bestrijden van geweld tegen vrouwen en meisjes.  1) Verhoging
van de aangiftebereidheid en vermindering van het aantal herhaalde meldingen
van huiselijk geweld in de grote steden.Subdoelstelling 3 Voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen Het realiseren van steun- en adviespunten huiselijk geweld in 35
centrumgemeenten en van een beleidsplan huiselijk geweld in 250 gemeenten
voor 2007. (VWS/Justitie)   Subdoelstelling 4 Vrouwenhandel Voorkomen en bestrijden van vrouwenhandel door uitvoering van het
Nationaal Actieplan Mensenhandel. (Justitie)   Subdoelstelling
5 Vrouwelijke genitale verminking Voorkomen en bestrijden van vrouwelijke
genitale verminking. (VWS)    Subdoelstelling
6 Weerbaarheid en seksuele ontwikkeling jeugd In de periode tot 2010
realiseren van structurele aandacht voor seksualiteit en preventie van geweld
gericht op jeugd.. (VWS/V&I/OCW)   Subdoelstelling 7 Preventie geweld tegen vrouwen en meisjes
In periode tot 2010 ondersteunen van minimaal 75 projecten gericht op preventie
en bestrijding van geweld tegen vrouwen en meisjes. (SZW). Economische zelfstandigheidHoofddoelstelling 3: Het vergroten
van de economische zelfstandigheid van vrouwen.   Indicatoren:
1) Het aantal economisch zelfstandige vrouwen is minimaal 60% in 2010.
2) De arbeidsparticipatie van vrouwen is minimaal 65% in 2010. 3) Het
aandeel van vrouwen in het totale inkomen uit arbeid is minimaal 35%
in 2010. 4) Het aandeel van mannen in zorgtaken is minimaal 40% in
2010.Subdoelstelling 8 Sociaal
stelsel In het sociale stelstel worden arbeidsparticipatie en de
combinatie van arbeid en zorg zodanig gefaciliteerd dat er gelijke kansen
ontstaan voor mannen en vrouwen voor economische zelfstandigheid en een bestendig
levensloopinkomen. (SZW)   Subdoelstelling 9 Scholen,
kinderopvang en dagarrangementen In 2007 worden scholen verantwoordelijk
voor het (laten) organiseren van de voor-, tussen- en naschoolse opvang van
kinderen van 4 tot 12 jaar. (OCW/SZW)   Subdoelstelling
10 Tijd voor arbeid en zorg Sociale partners en gemeenten zullen
afspraken maken over het verminderen van het aantal knelpunten met betrekking
tot de combinatie van werk en privé. (SZW)   Subdoelstelling
11 Vrouwen uit etnische minderheden Afspraken over het vergroten
van de arbeidsparticipatie van vrouwen uit etnische minderheden worden geconcretiseerd
en uitgevoerd. (SZW)    Subdoelstelling
12 Gelijke kansen in bedrijven Met het bedrijfsleven worden projecten
uitgevoerd gericht op het verbeteren van gelijke kansen van vrouwen en mannen
op de arbeidsmarkt en het verminderen van beloningsverschillen. (SZW)    Subdoelstelling 13 Vrouwelijke ondernemers Het stimuleren
van vrouwelijke nieuwe ondernemers. (EZ) Maatschappelijke ParticipatieHoofddoelstelling 4: Het voorkomen
van sociale uitsluiting van vrouwen in een kwetsbare en kansarme positie.   Indicator: 1) Het realiseren van de deelname van minimaal
50 000 vrouwen in een kwetsbare positie aan maatschappelijke participatie
voor 2010.Subdoelstelling 14
Inburgering Het implementeren van een nieuw inburgeringsstelsel,
waarin vrouwen zonder inkomen uit arbeid of uitkering een prioritaire groep
vormen. (V&I/gemeenten)   Subdoelstelling 15 Emancipatie
en integratie in grote steden Realiseren van een actief beleid in
de grote steden gericht op maatschappelijke participatie van vrouwen uit etnische
minderheden, waarbij in de periode tot 2007 200 000 vrouwen worden bereikt
en 20 000 vrouwen daadwerkelijk starten met een nieuwe activiteit. (SZW/V&I)    Subdoelstelling
16 Rolmodellen Ondersteunen van vrouwelijke en mannelijke rolmodellen
uit etnische minderheden, die bewustwording en positieve beeldvorming op lokaal
niveau gaan stimuleren. (SZW/V&I)    Subdoelstelling
17 Vrijwilligersorganisaties Afsluiten van een sociaal contract met
vrijwilligersorganisaties over de inzet van 50 000 vrouwen in een kwetsbare
positie voor 2010. (SZW/VWS)   Subdoelstelling 18 Stimulering maatschappelijke participatie
Het ondersteunen van minimaal 75 projecten gericht op het stimuleren van de
maatschappelijke participatie van vrouwen in een kwetsbare positie in de periode
tot 2010. (SZW) BesluitvormingHoofddoelstelling 5:
Het realiseren van een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in besluitvormende
posities.   Indicatoren: 1) Het vergroten van het aandeel van
vrouwen in topfuncties bij de overheid tot minimaal 25% in 2010. 2)
Het vergroten van het aandeel van vrouwen in topfuncties in het bedrijfsleven
tot minimaal 20% in 2010. 3) Het vergroten van het aandeel van vrouwen
in topfuncties in de non-profitsector tot minimaal 35% in 2010. 4)
Het vergroten van het aandeel van vrouwen in politieke posities tot minimaal
45% in 2010.Subdoelstelling 19 Vrouwen in de top van de overheid In de periode
tot 2010 realiseren van de streefcijfers van de rijksoverheid via gerichte
benoemingen- en loopbaanbeleid. (BZK/Alle Ministeries)   Subdoelstelling 20 Vrouwen in de top van arbeidsorganisaties Ondersteunen
van initiatieven van bedrijven, non-profitorganisaties en maatschappelijke
actoren tot realiseren van de streefcijfers. (EZ/OCW)   Subdoelstelling 21 Vrouwen in politiek en openbaar bestuur Stimuleren
van politieke partijen tot het realiseren van streefcijfers en borgen van
de evenredige samenstelling van door het kabinet in te stellen raden en commissies.
(BZK/SZW)   Subdoelstelling 22 Stimulering vrouwen
in raden, commissies en besturen Het ondersteunen van minimaal 75
projecten gericht op het stimuleren van de deelname van vrouwen in raden,
commissies en besturen in de periode tot 2010. (SZW)Emancipatie internationaalHoofddoelstelling 6: Bijdragen
aan het uitbannen van alle vormen van discriminatie van vrouwen in de wereld
en het structureel bevorderen van de positie van vrouwen in alle levensdomeinen.Subdoelstelling 23
Gendermainstreaming internationaal Het realiseren van structurele
aandacht voor de verbetering van de positie van vrouwen in alle internationale
dossiers. (BZ/SZW)   Subdoelstelling 24 Vrouwen in
(post-)conflictgebieden Het borgen van systematische aandacht voor
de effecten van uitzendingen op lokale vrouwen. Ook is er aandacht, indien
nodig, voor de samenstelling van de uit te zenden eenheid. (BZ/Defensie)    Subdoelstelling 25 Seksuele en reproductieve rechten Het
bevorderen van structurele naleving van internationale afspraken gericht op
het verbeteren van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, in
het bijzonder van meisjes en vrouwen. (BZ)   Subdoelstelling 26 Vrouwen in ontwikkelingsgebieden Het
borgen van structurele aandacht voor de positie van vrouwen in ontwikkelingsgebieden.
(BZ)1. EMANCIPATIE NATIONAAL: VERANKEREN EN AANJAGEN1.1 InleidingHoofddoelstelling van het emancipatiebeleid is het bevorderen van gelijke
rechten, kansen, vrijheden en (sociale) verantwoordelijkheden in de Nederlandse
samenleving voor vrouwen en mannen.Het emancipatiebeleid wordt via twee sporen uitgevoerd. Via het eerste
spoor richt het beleid zich op het verankeren van emancipatie binnen alle beleidsterreinen van de ministeries, andere overheden en maatschappelijke
organisaties. Deze verankering wordt ook wel gendermainstreaming genoemd.
De gedachte hierachter is dat elk beleid emancipatie-effecten heeft. Vrouwen
en mannen hebben verschillende posities en belangen, waardoor beleidsmaatregelen
een verschillend effect kunnen hebben op beide groepen. Aandacht voor deze
verschillen vergroot de kwaliteit van beleid.Het tweede spoor is gericht op het aanjagen van het emancipatiebeleid
en emancipatieproces. Dit gebeurt door het agenderen, ondersteunen en monitoren
van nieuwe beleidsinitiatieven en -instrumenten in samenspraak met andere
overheden en maatschappelijke partners. Een belangrijk doel hierbij is het
ondersteunen van een kennisinfrastructuur voor emancipatie die dienstbaar
is aan het parlement, ministeries, provincies, gemeenten en maatschappelijke
organisaties.1.2 Wat is bereikt vanaf 2000Spoor 1 VerankerenActieplan Emancipatietaakstellingen DepartementenIn de kabinetsperiode 1998–2002 is het Actieplan Emancipatietaakstellingen
Departementen uitgevoerd1. Het plan omvat per
ministerie ten minste drie taakstellingen. De taakstellingen zijn een nuttig
instrument voor gendermainstreaming. Het merendeel heeft bijgedragen aan de
intensivering van het emancipatiebeleid van de ministeries.Emancipatie Effect RapportageSinds 1994 wordt de Emancipatie Effect Rapportage (EER) gebruikt om het
reguliere beleid van de Rijksoverheid vooraf te toetsen op onvoorziene gevolgen
voor mannen en vrouwen.In 2001 verschijnt de eerste Handleiding EER. De herziene editie van de
handleiding EER van 2005 besteedt binnen het genderperspectief aandacht aan
etniciteit en sociale klasse. Binnen het toetsingskader is nationale en internationale
weten regelgeving geïntegreerd. In de periode vanaf 1998 zijn zeven
volledige Emancipatie-effectrapportages uitgevoerd:– Ministerie van VROM: Vijfde nota ruimtelijke ordening.– Ministerie van Justitie: Wijziging Basisstelsel Huwelijksvermogensrecht.– Ministerie van Financiën: Verkenning belastingstelsel 21e
eeuw.– Ministerie van Financiën: Belastingen en premies.– Ministerie van OCW: Cultuurnota 2001–2004: Cultuur als Confrontatie.– Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Levensloopregeling.– Ministerie van VWS: concept voorstel Wet Maatschappelijke Ondersteuning.Met een genderbudgetanalyse kunnen reguliere bestedingen vanuit een genderperspectief
worden geanalyseerd. Er zijn pilots gedaan bij de Ministeries van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
en van Financiën2. In 2005/2006 zullen in
opdracht van het Ministerie van SZW genderbudgetanalyse-pilots plaatsvinden
bij enkele gemeenten.Kabinetsstandpunt gendermainstreamingMet het kabinetsstandpunt gendermainstreaming (2001) is de verantwoordelijkheid
voor het verankeren van het emancipatiebeleid in elk departementaal beleid
gelegd bij de ministeries zelf. Streven is dat deze verankering in 2006 is
gerealiseerd. De Visitatiecommissie Emancipatie die het kabinet in 2004 heeft
ingesteld, visiteert in de periode tot eind 2006 alle ministeries
met als doel een impuls te geven aan de verankering van en de aandacht voor
het man/vrouw-perspectief in zowel het ontwerp als de uitvoering van het beleid.
Met de instelling van deze commissie zijn de tegenstrijdige rollen van beoordeling
en stimulans, die de coördinerende bewindspersoon tot dan toe beide vervulde,
uit elkaar gehaald en verhelderd. De Minister stimuleert, de Visitatiecommissie
beoordeelt, de vakministers rapporteren ieder afzonderlijk en de Kamer controleert.Spoor 2 AanjagenEmancipatiemonitorHet Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek
stellen elke twee jaar gezamenlijk de Emancipatiemonitor op, in opdracht van
het Ministerie van SZW. Er zijn nu drie edities van de Emancipatiemonitor
verschenen (2000, 2002 en 2004). Het doel van de monitor is om ontwikkelingen
op een aantal belangrijke terreinen te volgen en zo zicht te houden op het
emancipatieproces in de samenleving. De monitor fungeert als een thermometer
voor het beleid van de vakdepartementen en van het coördinerend emancipatiebeleid.
Ook is de monitor een van de informatiebronnen voor de verplichte nationale
en internationale rapportages. De volgende monitor verschijnt eind 2006.Daarnaast is de Nederlandse regering verplicht elke vier jaar aan de Tweede
Kamer te rapporteren over hoe het VN-Vrouwenverdrag in de praktijk werkt.
In dat kader is in de afgelopen jaren een aantal verdiepende onderzoeken gedaan
naar de inhoud en reikwijdte van dit Verdrag.CommunicatieVanaf 2003 is communicatie ingezet om het emancipatiebeleid dichter
bij overheden en burgers te brengen. Het gaat vooral om het bereiken van een
cultuuromslag en verandering van beeldvorming. Daartoe zijn www.emancipatieweb.nl,
www.opgelijkevoet.nl, www.toptijd.nu en www.dagindeling.nl ingericht. Om de
huidige rol- en taakverdeling tussen mannen en vrouwen bespreekbaar te maken
is in 2003 en 2004 het ESF/EQUAL-project Mannen in de Hoofdrol uitgevoerd.
Daarnaast heeft in 2003 een interactief traject plaatsgevonden met als doel
burgers en maatschappelijke organisaties direct te betrekken bij vernieuwing
van het beleid. Op de website www.mannenwordenerbetervan.nl, vond gedurende
tien weken discussie plaats over vernieuwing van het emancipatiebeleid. SubsidiebeleidMet subsidies ondersteunt en stimuleert de minister het emancipatieproces
in de samenleving. Vanaf 2004 hebben er wijzigingen plaatsgevonden in
het subsidiebeleid. Ten eerste wordt een groter deel van het budget dan voorheen
geoormerkt voor projectmatige subsidies. Werd voorheen nog 80% van
het totale subsidiebudget ingenomen door institutionele subsidies en resteerde
er 20% voor projectmatige subsidies, de verhouding is nu 45%
voor institutionele subsidies versus 55% voor projectmatige subsidies.
Het aantal instellingen dat institutionele subsidie ontvangt, is teruggebracht
tot twee instellingen die een centrale plaats innemen in de kennisinfrastructuur:• E-Quality, kenniscentrum voor emancipatie in de multiculturele
samenleving, speelt een belangrijke rol in gendermainstreaming processen.
Deze organisatie biedt ministeries, provincies en gemeenten, maar ook bedrijven
en maatschappelijke organisaties, de nodige ondersteuning in de vorm van analyses,
adviezen, training, organisatie van expert meetings, conferenties en netwerkdagen.• Het IIAV, Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging,
is het expertisecentrum voor de informatieverzorging over de
positie van vrouwen en vrouwenstudies. Het IIAV verzamelt, bewaart en documenteert
het culturele erfgoed van vrouwen in het verleden en heden. Het IIAV richt
zich in het bijzonder op vrouwenorganisaties, wetenschappers, beleidsmakers,
journalisten en programmamakers die behoefte hebben aan informatie over de
positie van vrouwen.Een tweede verandering in het subsidiebeleid is dat de criteria voor het
verkrijgen van projectmatige subsidies zijn gewijzigd. Zo is resultaatgerichtheid
een belangrijk criterium. Ook moeten de projecten passen binnen de thematische
beleidsprioriteiten van het emancipatiebeleid.De wijzigingen in het subsidiebeleid betekenen dat er geen institutionele
subsidie meer wordt verstrekt aan de vrouwenbeweging in de zin van vrouwenorganisaties
die als belangenorganisaties fungeren. Om de omslag van instellingssubsidie
naar projectmatige subsidie te faciliteren, is voor een periode van twee jaar
(2005–2006) een deel van het projectmatige subsidiebudget gereserveerd
voor projecten van de drie koepels van vrouwenorganisaties. De Nederlandse
Vrouwen Raad (NVR) en Tiye International maken gebruik van deze regeling.Naast bovengenoemde subsidies worden Europese subsidies (ESF, Equal) verstrekt
om het emancipatiebeleid te stimuleren. Ook is een groot aantal specifieke
emancipatieprojecten uitgevoerd. Deze zijn beschreven in de volgende hoofdstukken
en in Bijlage I.Conclusie beide sporenMet het kabinetsstandpunt Gendermainstreaming, de departementale taakstellingen
en de instelling van de Visitatiecommissie Emancipatie is bereikt dat emancipatie
meer aandacht krijgt binnen de ministeries en binnen het reguliere beleid.
De Emancipatie Effect Rapportage als beleidsinstrument wordt nog relatief
weinig gebruikt. Met de Emancipatiemonitor is een systematische monitoring
van het emancipatieproces opgezet. Met verschillende websites wordt een structurele
en actuele informatievoorziening over lopende dossiers en projecten gewaarborgd.
Door een verschuiving van de instellingensubsidies naar projectsubsidies is
een betere en ruimere ondersteuning voor emancipatieprojecten met een landelijke
reikwijdte en/of uitstraling gerealiseerd.1.3 DoelstellingDe doelstelling is:Het vergroten van de aandacht voor de emancipatie-effecten
van beleid.Subdoelstelling 1 GendermainstreamingBegin 2007 wordt mede op basis van de eindrapportage
van de Visitatiecommissie Emancipatie een kabinetsstandpunt opgesteld over
de wijze waarop de aandacht voor emancipatie op alle beleidsterreinen geborgd
en ondersteund kan worden en over de vraag of coördinatie nog nodig is.
(SZW/Alle Ministeries)In het kabinetsstandpunt Gendermainstreaming is aangegeven dat eind 2006
de inbedding van gendermainstreaming in het beleid van de departementale en
interdepartementale organisatie een feit dient zijn. De Visitatiecommissie
Emancipatie die het kabinet in 2004 heeft ingesteld, visiteert in de periode
tot eind 2006 alle ministeries met als doel een impuls te geven aan de verankering
en de aandacht voor het man/vrouw-perspectief in zowel het ontwerp als de
uitvoering van het beleid. De resultaten van de visitatie zullen door de verantwoordelijke
minister zelf aan de Tweede Kamer worden gestuurd. De betrokken
minister kan daarbij aangeven op welke wijze hij of zij het man/vrouw perspectief
verder wil vormgeven en hoe wordt omgegaan met de uitkomsten van het visitatieproces.De Visitatiecommissie zal eind 2006 een integrale rapportage opstellen
met aanbevelingen over de voortgang met betrekking tot de verankering van
het emancipatieperspectief. Op basis hiervan zal het kabinet beoordelen hoe
de aandacht voor emancipatie op de verschillende beleidsterreinen de beste
borging en ondersteuning kan krijgen en of coördinatie in een volgende
kabinetsperiode nog nodig is.Subdoelstelling 2 KennisinfrastructuurIn de periode tot 2010 wordt een kennisinfrastructuur
voor emancipatie ondersteund die dienstbaar is aan het parlement, ministeries,
provincies, gemeenten en maatschappelijke organisaties. (SZW)Het kabinet zal de komende jaren een landelijke kennisinfrastructuur op
het terrein van emancipatie blijven ondersteunen met subsidie aan E-Quality
en het IIAV. De hoofdopdracht aan E-Quality is om expertise te leveren voor
het emancipatiebeleid en de gendermainstreaming van ministeries, provincies,
gemeenten en maatschappelijke organisaties. Het IIAV behoudt zijn rol als
hoeder van het nationale erfgoed op het terrein van emancipatie en bevordert
het gebruik van zijn archief en informatiedossiers door professionals, studenten
en wetenschappers.De subsidieregeling voor emancipatieprojecten met een landelijke reikwijdte
en/of uitstraling zal worden voortgezet op drie hoofdthema’s van het
meerjarenbeleid emancipatie: veiligheid, maatschappelijke participatie en
besluitvorming. Uitgangspunt in de regeling is dat projecten voor en met de
doelgroep zelf worden ontwikkeld, uitgevoerd en geëvalueerd en dat de
projecten bijdragen aan zichtbare verbeteringen voor de doelgroep. Het accent
ligt daarbij op vrouwen in een kwetsbare positie.2. VEILIGHEID2.1 InleidingVeiligheid is een fundamenteel mensenrecht, ook voor vrouwen en meisjes.
Veiligheid waarborgt lichamelijke integriteit en schept de basisvoorwaarde
voor deelname in de samenleving. Veiligheid biedt fysieke bewegingsvrijheid,
maar ook de vrijheid om zelfstandig te denken en in vrijheid te spreken. Het
geeft de ruimte eigen keuzes te maken met betrekking tot opleiding, werk en
partner. Voorkomen en bestrijden van geweld neemt daarom een belangrijke plaats
in binnen het emancipatiebeleid.2.2 Stand van zakenGeweld tegen vrouwen is onder te verdelen in vijf typen:– huiselijk geweld;– seksueel geweld;– eergerelateerd geweld;– genitale verminking;– mensenhandel, in geval van seksuele uitbuiting.Over aard en omvang van geweld tegen vrouwen is landelijk weinig recent
cijfermateriaal voorhanden. Gegevens die uit registratie en onderzoek bekend
zijn, worden hier beknopt beschreven. De landelijke politieregistratie van huiselijk geweld in 2004 meldt dat
81,5% van de 56 000 incidenten vrouwelijke slachtoffers treft
(Ferwerda, 2004).Uit het onderzoek «Seks onder je 25ste» blijkt dat ongeveer
een op de zes meisjes (16,3%) en een op de twintig jongens wel eens
is gedwongen tot seksuele handelingen1.In 2004 komen bij de Stichting tegen vrouwenhandel 405 aanmeldingen binnen,
in 2003 is het aantal aanmeldingen 257 en in 2002 is dit aantal 3432. Vrijwel alle slachtoffers zijn meisjes en vrouwen.
De grootste groep slachtoffers (40,7%) is 18 tot en met 23 jaar oud.Jaarlijks verblijven gemiddeld 4600 vrouwen en 4600 kinderen in de vrouwenopvang.
Het percentage allochtonen in de vrouwenopvang is de laatste jaren 60%.
De Marokkaanse groep is daarbinnen het grootst, gevolgd door Turkse en Surinaamse
vrouwen en kinderen.Omdat er geen volledige monitoring voorhanden is over aard en omvang van
het geweld dat «achter de voordeur» plaatsvindt, heeft het kabinet
in 2004 en 2005 pilots laten uitvoeren op vijf locaties om de Vrouwenveiligheidsindex
(VVI later vervangen door de Lokale Index Huiselijk Geweld) te ontwikkelen.
De belangrijkste resultaten uit de pilots tonen aan dat slachtoffers van huiselijk
geweld vooral volwassen vrouwen, meisjes en jongens zijn3. Op de meeste locaties is rond een kwart van het totale aantal slachtoffers
30 jaar of jonger. Op het totaal van de onderzochte groepen hebben niet-westerse
allochtonen het meest te maken gehad met huiselijk geweld.2.3 Wat is bereikt vanaf 2000Huiselijk geweld heeft een structurele plaats in het Veiligheidsprogramma
en het Grote Stedenbeleid van de ministeries van Justitie en Binnenlandse
Zaken. Het kabinet investeert veel in de aanpak van huiselijk geweld. De gezamenlijke
inzet van maatschappelijke organisaties en overheid en de beleidsmatige coördinatie
van het ministerie van Justitie onderstrepen dit. Maatregelen uit de nota «Privé Geweld – Publieke Zaak»
worden programmatisch en interdepartementaal gerealiseerd4.Het ministerie van OCW heeft een landelijk nascholingsprogramma «Omgaan
met huiselijk geweld op school» laten ontwikkelen. Naast het versterken
van de signaalfunctie van de school staat in deze training centraal welke
stappen gezet kunnen worden bij een vermoeden van huiselijk geweld bij een
leerling. Voor relevante hogere beroepsopleidingen zijn onderwijsmodulen ontwikkeld
om de toekomstige beroepsbeoefenaar voor te bereiden op het signaleren van
en omgaan met huiselijk geweld.Scholen hebben een meldplicht voor seksueel misbruik en seksuele intimidatie.
Er zijn vertrouwensinspecteurs aangesteld bij de Onderwijsinspectie. In het
kader van het Project Preventie Seksuele Intimidatie is nu onder andere aandacht
voor loverboys.Gedurende het Nederlandse EU-voorzitterschap in 2004 heeft het ministerie
van SZW in het kader van de implementatie van het Beijing Platform for Action drie indicatoren opgesteld voor seksuele intimidatie
op de werkplek. De Sociale Raad heeft deze indicatoren in december 2004 geaccordeerd5.Bij de aanpak van eergerelateerd geweld zet het kabinet in op meer veiligheid
voor slachtoffers, een versterkte preventie en een grotere deskundigheid bij
onder andere de politie en de vrouwenopvang. Tot het voorjaar 2006 voert de
politie Haaglanden in samenwerking met de politie Zuid-Holland-Zuid
een pilotproject uit om het inzicht in de aard en omvang van eergerelateerd
geweld te vergroten en een politieaanpak te versterken. Een politieaanpak
zal ook na afloop van het project verder worden vormgegeven. Landelijk gebruik
van een protocol, dat onder meer voorziet in afspraken over samenwerking,
rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen, interventiemogelijkheden
en contactpersonen, zal worden gestimuleerd. De vrouwenopvang realiseert een
dekkend aanbod van plaatsen voor noodopvang, en start met de registratie van
eergerelateerd geweld. Daarnaast wordt geïnvesteerd in scholing en training
van professionals om de signalering van eergerelateerd geweld te verbeteren.
Het College van procureurs-generaal zal de Aanwijzing huiselijk geweld uitbreiden
met aanwijzigingen voor de aanpak van eergerelateerd geweld.Ter versterking van de preventie en de veiligheid van potentiële
slachtoffers doet het kabinet ook een beroep op burgers. V&I en SZW zullen
initiatieven subsidiëren die bijdragen aan een beter handelen van burgers
die in hun omgeving te maken krijgen met eergerelateerd geweld.In opdracht van de minister van VWS heeft een bijzondere commissie bij
de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) voorjaar 2005 advies uitgebracht
over mogelijkheden om vrouwelijke genitale verminking effectief te voorkomen
en op te sporen, en de bestrijding ervan voort te zetten1. Vervolgens is een plan van aanpak opgesteld. Het ministerie van VWS
is voortrekker van het kabinetstandpunt naar aanleiding van het advies van
de RVZ. Een brief hierover is op 26 augustus 2005 naar de Tweede Kamer
gegaan2.In wetgeving en beleid is serieuze aandacht voor geweld tegen vrouwen.
Er bestaat nu een infrastructuur met regionale Advies- en Steunpunten Huiselijk
Geweld. Binnen gemeenten, justitie, politie en gezondheidszorg zijn mensen
speciaal belast met het onderwerp. Onder meer door gebrek aan samenhang tussen
bestaande registraties en het ontbreken van een landelijk bevolkingsonderzoek
zijn de effecten van het beleid nog niet te meten.Er is aandacht voor het thema in regionale publiekscampagnes, een landelijke
publiekscampagne is in overweging Landelijke ondersteuning voor gemeenten
en professionals is bij expertisecentra belegd. Een wetsvoorstel huisverbod
plegers huiselijk geweld gaat begin 2006 naar de Raad van State en een implementatietraject
wordt voorbereid. De Politie monitort huiselijk geweld landelijk (56 000
slachtoffers in 2004) en doet dat opnieuw in 2006. De verwachting is dat het
aantal meldingen zal zijn toegenomen door de grotere bekendheid met en aandacht
voor het onderwerp.De samenwerking in de keten is toegenomen en wordt verbeterd. Het streven
is allochtone slachtoffers en plegers beter te bereiken, en zo de aanpak te
versterken. Tijdens een pilotproject in 2006 in de politieregio’s Zuid-Holland-Zuid
en Twente zal bij huiselijk geweld de herkomst van plegers en slachtoffers
worden geregistreerd, met als doel het inzicht te vergroten en aanknopingspunten
te vinden die bijdragen aan een effectieve aanpak van huiselijk geweld onder
minderheden.2.4 Doelstellingen en indicatorenDe doelstelling is:Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen
en meisjes.Indicator:1. Verhoging van de aangiftebereidheid en vermindering
van het aantal herhaalde meldingen van huiselijk geweld in de grote steden.De kabinetsinzet voor de komende jaren richt zich op een verhoging van
de aangiftebereidheid en een vermindering van het geweld, in het bijzonder
van de herhaling van het geweld. Een effectieve aanpak huiselijk geweld op
lokaal niveau zal gestimuleerd worden. Relevante maatregelen hierbij zijn
uitbreiding van vrouwenopvang en de politionele aanpak van eerwraak. Het wetsvoorstel
huisverbod plegers huiselijk geweld gaat begin 2006 naar de Raad van State.
Voor 2007 wordt een landelijke publiekscampagne huiselijk geweld overwogen.
Deze zal ook zijn toegesneden op een goed bereik van minderheden. Het kabinet
zet in op versterking van de rol van maatschappelijke organisaties bij het
voorkomen van geweld.Eind 2005 heeft de Tweede Kamer Eergerelateerd geweld aangewezen als groot
project1. Er is een relatie tussen dit project
en een aantal van de hier volgende subdoelstellingen. Het kabinet zal de Kamer
periodiek informeren over eerwraak, genitale verminking en huiselijk geweld,
voor zo ver dit eergerelateerd is. In de aanwijzing van eergerelateerd geweld,
huiselijk geweld (voor zover eergerelateerd) en vrouwelijke genitale verminking
legt de Tweede Kamer een verband met bestaand beleid en het zoveel mogelijk
gebruik maken van bestaande informatiestromen. De informatie zal ingaan op
de omvang van het eergerelateerde geweld, de maatregelen en de financiën.Van belang is dat de weerbaarheid van jongeren in eigen kring en in de
samenleving als geheel wordt vergroot. Ook is er aparte aandacht voor mannen.
Mannen kunnen worden aangesproken op hun kwaliteiten en verantwoordelijkheden
als omstander, slachtoffer, dader, familielid, intermediair of professional.
Tot slot zal deskundigheidsbevordering de expertise en aandacht van professionals
versterken. Waar preventie niet heeft gewerkt zal actieve opsporing en vervolging
plaatsvinden.Subdoelstelling 3 Voorkoming en bestrijding van huiselijk
geweld tegen vrouwenHet realiseren van steun- en adviespunten huiselijk
geweld in 35 centrumgemeenten en van een beleidsplan huiselijk geweld in 250
gemeenten voor 2007. (VWS/Justitie)In het kader van de tijdelijke stimuleringsregeling Advies- en steunpunten
huiselijk geweld (ASHG’s) van het ministerie van VWS zijn de 35 centrumgemeenten
bezig met het opzetten dan wel uitbreiden van de genoemde steunpunten. Per
1 januari 2006 zijn deze advies- en steunpunten operationeel.Deze infrastructuur is de nadere uitwerking van één van
de maatregelen uit de nota «Privé Geweld –
Publieke Zaak» uit 2001. De kwaliteit en effectiviteit van
de landelijke infrastructuur zal worden gevolgd via een landelijke monitor.In dit kader wordt een aantal malen een inventarisatie van de aanpak huiselijk
geweld uitgevoerd, te weten in 2003, 2005 en 2007. Deze inventarisatie richt
zich op vier speerpunten: samenwerking, deskundigheidsbevordering, doelgroepenbeleid
en registratie. En is vooral gericht op openbaar ministerie, politie en gemeenten.
In de inventarisatie worden de rapportages over de ASHG’s van de 35
centrumgemeenten meegenomen. De gemeenten rapporteren aantallen meldingen
per categorie: pleger, omstander, slachtoffers, professional, aantallen vervolgcontacten,
aantallen doorverwijzingen en naar wie wordt doorverwezen, en een aantal kwalitatieve
gegevens over deskundigheidsbevordering, specifiek doelgroepenbeleid, de telefonische
bereikbaarheid, mogelijkheden voor eerste gesprekken, samenwerkingsafspraken,
publiekscampagnes en de wijze van registratie. Daarnaast zal een voorstudie worden gedaan naar de mogelijkheid en wenselijkheid
van een landelijke representatieve monitoring van huiselijk geweld.In 2006 zal de aandacht voor seksueel en huiselijk geweld in opleidingen
en modules deskundigheidsbevordering van professionals worden geïnventariseerd.
Op basis daarvan wordt bezien of deze thematiek voldoende aandacht krijgt
en hoe verbeteringen aangebracht kunnen worden.Subdoelstelling 4 VrouwenhandelVoorkomen en bestrijden van vrouwenhandel door uitvoering
van het Nationaal Actieplan Mensenhandel. (Justitie)In december 2004 is het Nationaal Actieplan Mensenhandel (NAM) aangeboden
aan de Tweede Kamer. Dit plan geeft aan welke maatregelen er worden getroffen
om de aanpak van mensenhandel tegen te gaan. De wetgeving en definitie van
mensenhandel is verbreed van vrouwenhandel naar meerdere vormen van uitbuiting,
zoals uitbuiting in illegaal werk binnen bedrijven of huishoudens. De aanstelling
van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel is gecontinueerd.1 De rapporteur informeert jaarlijks en volgt kritisch het beleid van
de rijksoverheid.Subdoelstelling 5 Vrouwelijke genitale verminkingVoorkomen en bestrijden van vrouwelijke genitale verminking.
(VWS)Het Plan van Aanpak naar aanleiding van het kabinetsstandpunt over vrouwelijke
genitale verminking zal worden uitgevoerd en gemonitord. De regering zal de
Tweede Kamer jaarlijks rapporteren over de voortgang. Maatregelen daarin zijn
het landelijk invoeren van een meldcode, registratie en jaarlijkse rapportages,
onderzoek, preventie en informatieverstrekking bij inburgering, laten afleggen
van verklaringen. Ook komen er acties in de strafrechtelijke sfeer. Zo wordt
de verjaringstermijn verlengd. Er wordt gewerkt aan deskundigheidsbevordering
in de jeugdgezondheidszorg en bij andere professionals. Landelijk gebruik
van een gespreksprotocol door de jeugdgezondheidszorg maakt het mogelijk dat
dreigende genitale verminking gesignaleerd wordt en zodoende voorkomen kan
worden.Bindende afspraken worden gemaakt over de informatieoverdracht in de gezondheidszorg.
Een intensieve aanpak vrouwelijke genitale verminking zal plaatsvinden in
de concentratiegebieden Amsterdam, Den Haag, Eindhoven, Rotterdam, Tilburg
en Utrecht (2005–2008).Subdoelstelling 6 Weerbaarheid en seksuele ontwikkeling
jeugdIn de periode tot 2010 realiseren van structurele aandacht
voor seksualiteit en preventie van geweld gericht op jeugd. (VWS/V&I/OCW)Een goede seksuele ontwikkeling draagt bij aan de gezondheid en het welzijn
van mensen. Het bevordert zowel de individuele en sociale verantwoordelijkheid
als gelijkwaardige sociale verhoudingen en is daarmee een belangrijke voorwaarde
voor een goede ontwikkeling van individuen, groepen en de samenleving als
geheel. Een geïntensiveerde aandacht voor seksualiteit draagt daarnaast
bij aan de preventie van ongezond seksueel gedrag, onwenselijk sociaal gedrag
en (seksueel) geweld.Teneinde winst te realiseren op het gebied van seksuele gezondheid en
het tegengaan van seksueel geweld, richt het kabinet zich in de komende jaren
vooral op de jeugd. Recent is onderzoek verschenen over seksuele beleving
van jongeren. Inzichten in de beleving van allochtone jongeren zullen de komende
periode verder worden vergroot. Een seksespecifieke benadering
van seksuele en reproductieve rechten van meisjes en vrouwen blijft nodig.Seksuele vorming maakt onderdeel uit van de kerndoelen die sinds 1998
worden gehanteerd. In de nieuwe kerndoelen (beoogde ingang 1 augustus
2006) is, naast burgerschap, eveneens aandacht voor seksuele en relationele
vorming. Hierbij gaat het niet alleen over kennis hebben van, maar ook over
verantwoordelijkheid nemen, situaties positief beïnvloeden en respect
uitoefenen. Actuele thema’s als uithuwelijking, groepsverkrachtingen
en loverboys krijgen specifieke aandacht in het Project Preventie Seksuele
Intimidatie. Veel scholen maken gebruik van dit programma.V&I heeft een studie laten uitvoeren naar partnerkeuze en relaties,
waarbij seksualiteitsbeleving (wensen en grenzen) als centraal thema is gekozen.
Op basis hiervan is een site gemaakt waar jongeren antwoorden kunnen vinden
op hun vragen. Ook wordt de mogelijkheid geboden om onder begeleiding van
een coach in kleine (besloten) groepen (internet chatbox) te discussiëren.
De Rutgers Nisso Groep stelt hiervoor de kaders. Deze eigentijdse manier om
voorlichting aan jongeren te verzorgen zou uitgebreid moeten worden en als
voorlichtingproject op scholen aangeboden kunnen worden. Via de discussiepools
van Forum zouden ook de allochtone ouders betrokken kunnen worden, omdat ook
nu al in het Plan van Aanpak Emancipatie en Integratie discussies georganiseerd
worden rondom thema’s die in de taboesfeer liggen. Forum voert op dit
moment een «Masterplan Bespreekbaar maken van homoseksualiteit in etnische
kring» uit. De organisatie heeft dit plan ontwikkeld in opdracht van
de minister van V&ISubdoelstelling 7 Preventie geweld tegen vrouwen
en meisjesIn periode tot 2010 ondersteunen van minimaal 75 projecten
gericht op preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen. (SZW)Het kabinet zet via de subsidieregeling voor emancipatieprojecten middelen
in voor de uitvoering van projecten gericht op preventie en bestrijding van
geweld. De doelgroep van de projecten is vrouwen in een kwetsbare positie.
Zij worden actief betrokken bij de indiening, de uitvoering en de evaluatie
van de projecten.3. ECONOMISCHE ZELFSTANDIGHEID3.1 InleidingEconomische zelfstandigheid is het kerndoel van het emancipatiebeleid.
Een eigen inkomen schept ruimte voor persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling
en biedt bescherming tegen (uitkerings)afhankelijkheid en armoede. Arbeidsdeelname
biedt kansen voor emancipatie en integratie, voor sociale contacten buiten
de eigen gemeenschap en familiekring. Ook kan economische zelfstandigheid
de weerbaarheid van vrouwen tegen geweld in de relatie versterken en helpen
geweld te voorkomen. De arbeidsdeelname van vrouwen is van toenemend belang
voor de economie. Alle talent is in de vergrijzende samenleving en de globaliserende
economie nodig om ons hoge welvaartsniveau te kunnen behouden en de welvaartstaat
te kunnen blijven betalen. Vrouwelijk talent en vrouwelijke kwaliteiten vergroten
de prestaties van bedrijven en managementteams en zijn in een moderne diensteneconomie
van doorslaggevende betekenis. 3.2 Stand van zakenDe netto arbeidsparticipatie van vrouwen is sinds 2000 gestegen van 52,1%
naar 54, 4% in 20041. Als de trend van
de laatste jaren doorzet, wordt het streefcijfer van 65% arbeidsparticipatie
van vrouwen in 2010 niet gehaald. Wat betreft het aantal vrouwen dat werkt,
doet Nederland het in Europees opzicht goed. Alleen in Denemarken en Zweden
werken meer vrouwen dan in Nederland.Het aandeel economisch zelfstandige vrouwen staat al enige jaren op 41%,
bij de mannen is dit 68%2. Het streefpercentage
van 60% in 2010 zal waarschijnlijk niet gehaald worden. Het aandeel
van vrouwen in het totale inkomen bedraagt 30% in 2003. Van de vrouwen
tussen 15 en 65 jaar verdient een kwart modaal (circa 30 000 euro bruto
per jaar) of meer, bij de mannen is dit tweederde.Figuur 3.1: Netto-arbeidsparticipatie, personen van 15–64
jaar, 1987–2004 (in procenten) Bij de presentatie van het Meerjarenbeleidsplan in het jaar 2000 is er
nog sprake van een economische hoogconjunctuur. De jaren ’90 kennen
een sterke economische groei. In die tijd stijgt het percentage vrouwen op
de arbeidsmarkt aanzienlijk. In 1987 werkt 35% van de vrouwen twaalf
uur of meer, in 2004 is dit percentage 54,4%. De streefcijfers voor
het komende decennium zijn gebaseerd op de cijfers uit die perioden. De economische
neergang, die kort daarna begon, is hierin niet verdisconteerd. Dit vormt
gedeeltelijk een verklaring voor de achtergebleven groei van de arbeidsparticipatie
van vrouwen in vergelijking met de streefcijfers uit het jaar 2000.Een deel van de verklaring ligt daarnaast in de mogelijkheden tot en acceptatie
van het werken in deeltijd in Nederland. Het hogere loonniveau in Nederland,
bijvoorbeeld vergeleken met de Oost-Europese landen of de Baltische Staten,
maakt ook de noodzaak om voltijd te werken minder dwingend in het geval er
een werkende partner is. Het is positief dat in Nederland een groot aantal
vrouwen werkt maar de keerzijde is dat Nederlandse vrouwen veel minder uren
werken. Minder dan mannen, maar ook minder dan vrouwen in andere Europese
landen. Dit verklaart het lage percentage economisch zelfstandige vrouwen.
De volgende grafiek laat zien dat Nederlandse vrouwen, gemeten in voltijdbanen,
aanzienlijk minder werken dan in veel andere landen in de Europese Unie. Figuur 3.2. Arbeidsdeelname van vrouwen in arbeidsjaren
in de EU, in 2004Bron: EurostatDe arbeidsparticipatie en economische zelfstandigheid van allochtone vrouwen
verschilt van die van autochtone vrouwen. Daarbij verschilt de arbeidsparticipatie
ook nog eens per specifieke groep. Vooral Turkse en Marokkaanse vrouwen hebben
een veel lagere participatie dan autochtone vrouwen, Surinaamse en Antilliaanse
vrouwen en Turkse en Marokkaanse mannen.Figuur 3.3. Percentage economische zelfstandige vrouwen
met kinderen (vier grootste etnische groepen en autochtonen) in 2002Bron: SCP Sociale Atlas allochtone vrouwen, verschijnt in 2006Ten slotte is ook het aandeel van mannen in zorgtaken in en om huis mede
bepalend voor de arbeidsparticipatie van hun vrouwen. Meer vrouwen kunnen
toetreden tot de arbeidsmarkt als zij de zorg voor kinderen, hulpbehoevende
familieleden en huishoudelijke taken kunnen delen. In 2000 bedraagt het aandeel
van mannen in zorgtaken thuis 35%.De doelstelling voor
2010 is dat het aandeel van mannen in deze taken 40% is. Het SCP meet
dit percentage vijfjaarlijks in tijdbestedingonderzoek. Eind 2006 verschijnt
een nieuwe rapportage. Het kabinet zal de uitkomsten van dit onderzoek betrekken
bij verdere beleidsontwikkelingen.Levenslopen in 2005 hebben een ander karakter dan in 1970. In plaats van
een kostwinnersamenleving, waarin de levensloop van mannen bestond uit leren-werken-pensioen
en die van vrouwen uit leren-zorgen-pensioen, krijgt nu het anderhalfverdienerspatroon
vorm. De verkenning Levensloop uit 2001 laat deze verschuivingen zien. Mannen
besteden «aan de randen» van hun voltijdse baan meer tijd aan
zorg. Er is sprake van een toename van het aantal werkende vrouwen. De gemiddelde
arbeidsduur per werkende vrouw wordt echter steeds korter. De internationaal
gezien lage gemiddelde arbeidsduur in Nederland van 1340 uur per werknemer
per jaar wordt voornamelijk veroorzaakt door de grote mate van (kleine) deeltijdarbeid
bij vrouwelijke werknemers.3.3 Wat is bereikt vanaf 2000In de periode 2000–2005 is wet- en regelgeving ingevoerd die de
combinatie van arbeid en zorg vergemakkelijkt, en daarmee de arbeidsparticipatie
en economische zelfstandigheid van vrouwen kan verhogen. Zo is de Wet arbeid
en zorg ingevoerd waarin voor werknemers het recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof,
kraamverlof, adoptieverlof, (onbetaald) ouderschapsverlof, zorgverlof en calamiteitenverlof
is geregeld. Tevens is de Wet aanpassing arbeidsduur ingegaan. Deze maakt
het mogelijk de arbeidstijden te verminderen of juist uit te breiden. De Wet
kinderopvang waarborgt de kwaliteit en regelt de financiering van de kinderopvang.
In principe zijn werkgevers, werknemers en overheid hiervoor gezamenlijk verantwoordelijk.
De Levensloopregeling, die ingaat in 2006, biedt werknemers de mogelijkheid
te sparen voor een periode van onbetaald verlof. Ouders die hun wettelijk
ouderschapsverlof opnemen en deelnemen aan de levensloopregeling, kunnen fiscaal
voordeel krijgen via een extra heffingskorting.In 2005 is de eerste evaluatie van de Wet arbeid en zorg naar de Tweede
Kamer gestuurd.Uit de evaluatie blijkt dat het gebruik van verlofregelingen nog niet
optimaal is. Mannen maken veel minder frequent aanspraak op de wet (bijvoorbeeld
voor het aanvragen van ouderschapsverlof) dan vrouwen. In veel gevallen worden
vakantiedagen of adv-dagen gebruikt waar ook opname van wettelijk verlof mogelijk
is. Het kabinet verklaart dit deels uit het feit dat de wet relatief nieuw
is (op het tijdstip van meting bij werknemers is deze net een jaar oud), en
verwacht dat het gebruik van de regelingen de komende jaren zal toenemen.
De eerste resultaten van de monitor van de wet komen naar verwachting in 2006.De evaluatie van de Wet aanpassing arbeidsduur is in 2004 in de Tweede
Kamer besproken. Uit deze evaluatie blijkt dat de wet goed functioneert. Sinds
de invoering van de wet valt een toename te constateren van het aantal aanvragen
tot verandering van arbeidsduur. In veel gevallen is een beroep op de wet
niet nodig en regelen werkgever en werknemer de aanpassing van de arbeidsduur
in onderling overleg. Maar de wet functioneert als stok achter de deur. Jurisprudentie
wijst uit dat àls het tot rechtzaken komt, de werknemer meestal in
het gelijk wordt gesteld. Wel constateert het kabinet dat ook hier meer bekendheid,
vooral bij werknemers en kleine werkgevers, noodzakelijk is. De nieuwe Wet kinderopvang is sinds het jaar 2005 van kracht. Er lopen
verschillende onderzoeken om de werking van de wet te volgen, zoals het onderzoek
naar de gebruikers van de kinderopvang. Resultaten van deze onderzoeken komen
in 2006 beschikbaar.Ontwikkelingen die in gang zijn gezet door middel van projecten Dagindeling,
vergemakkelijken op vele terreinen een goede combinatie van arbeid en zorg.
Voorbeelden zijn dagarrangementen voor 0–12 jarigen, arrangementen gericht
op flexibele werktijden, thuiswerken en ondersteunende diensten voor mantelzorgers.Concluderend zijn er de afgelopen jaren vele maatregelen tot stand gekomen
die de combinatie van arbeid en zorg, en daarmee de arbeidsparticipatie van
vrouwen, vergemakkelijken. Toch loopt de participatie in arbeidsduur achter
bij de ons omringende landen. Er zijn aanvullende maatregelen nodig om het
arbeidsvolume in arbeidsjaren van vrouwen te vergroten. Om het arbeidsvolume
te verhogen hebben vrouwen die nu werken in kleine deeltijdbanen een stimulans
nodig om meer uren te gaan werken. Meer uren werken heeft logischerwijs ook
een positieve invloed op de doelstelling van economische zelfstandigheid:
naarmate vrouwen meer uren werken, verdienen ze ook meer.3.4 Doelstelling en indicatorenDe doelstelling is:Het vergroten van de economische zelfstandigheid van
vrouwen.De volgende indicatoren gelden hierbij:1. de arbeidsparticipatie van vrouwen is minimaal 65%2. het percentage economisch zelfstandige vrouwen is
minimaal 60%3. het aandeel van mannen in zorgtaken is minimaal
40%4. het aandeel van vrouwen in het totale inkomen uit
arbeid is ruim 35%.De inzet van het kabinet in de komende jaren richt zich op de verdere
verbetering van de activerende werking van het stelsel voor werk en inkomen
op mannen èn vrouwen. Hiervoor worden verschillende studies en onderzoeken
uitgevoerd.De inzet van het kabinet in de komende jaren richt zich op de verdere
verbetering van de activerende werking van het stelsel voor werk en inkomen
op mannen èn vrouwen. Hiervoor worden verschillende studies en onderzoeken
uitgevoerd.De arbeidsparticipatie van (gehuwde) vrouwen met minderjarige kinderen
is tussen 1990 en 2003 verdubbeld van 31% naar 60%1. Een neveneffect van deze onmiskenbaar positieve ontwikkeling is de
sterke stijging van het aantal deeltijdbanen in dezelfde periode. Dit betreft
ook vaak relatief kleine deeltijdbanen omdat veel Nederlandse vrouwen graag
zelf voor hun kinderen zorgen (zie Tabel 3.4.).Tabel 3.4. Omvang van banen van vrouwen Omvang banen van vrouwen19902003 Minder dan 12 uur458 000551 000 12–19 uur312 000546 00020–34 uur690 0001 409 000 Meer dan 35 uur955 000997 000 Totaal werkzame vrouwen2 416 0003 503 000Bron: Emancipatiemonitor 2004, blz. 74 Ten behoeve van maatregelen voor de langere termijn wordt een scenarioanalyse
naar de arbeidsparticipatie van vrouwen uitgevoerd. In deze analyse wordt
betrokken de stagnerende groei van de arbeidsparticipatie van vrouwen en de
vermindering van het aantal uren dat vrouwen per week werken. Dit heeft negatieve
consequenties voor de economische zelfstandigheid van vrouwen.De ambitie van het kabinet is ondanks deze negatieve trend dat het arbeidsvolume
van vrouwen groeit naar minimaal 50%, dit is naar verwachting het Europese
gemiddelde in 2010.In 2004 is het Europees gemiddelde 47%, terwijl het arbeidsvolume
van Nederlandse vrouwen op 41,5%1. Een
stijging van het arbeidsvolume van vrouwen heeft een positieve invloed op
de economische zelfstandigheid en het inkomen van vrouwen uit arbeid.Op basis van de eerdergenoemde scenarioanalyse zal het kabinet bepalen
wanneer het percentage van 50% naar verwachting gerealiseerd kan worden.
Arbeidsvolume zal naast arbeidsparticipatie als indicator worden opgenomen
in SZW rapportages, waaronder in de SZW-begroting en de rapportages over de
Lissabon-doelstellingen.Ook zal het kabinet de resterende knelpunten in de combineerbaarheid van
arbeid en zorg opruimen. Hierbij krijgen zowel belemmeringen voor ouders in
relatie tot de school- en lestijden van kinderen aandacht, als belemmeringen
in arbeidstijden en openingstijden van publieke voorzieningen voor alle werknemers
in relatie tot zorgtaken.Met het oog op de bevordering van gelijke kansen tussen vrouwen en mannen
op de arbeidsmarkt zullen afspraken over de arbeidsparticipatie van vrouwen
uit etnische groepen met een lage arbeidsparticipatie worden geconcretiseerd
en uitgevoerd. Ongelijke behandeling en discriminatie op de arbeidsmarkt zal
kritisch worden gevolgd en in samenspraak met het bedrijfsleven worden teruggedrongen.Ten slotte zet het kabinet specifiek in op ondernemerschap en op (allochtone)
vrouwen.Subdoelstelling 8 Sociaal stelselIn het sociale stelstel worden arbeidsparticipatie
en de combinatie van arbeid en zorg zodanig gefaciliteerd dat gelijke kansen
ontstaan voor mannen en vrouwen op economische zelfstandigheid en een bestendig
levensloopinkomen. (SZW)Ook een toekomstig stelsel voor werk en inkomen moet in staat zijn om
de gevolgen van vergrijzing en ontgroening op te vangen. Er kan meer effectief
arbeidsaanbod komen uit een vergrijzende en licht krimpende beroepsbevolking.
De aantrekkelijkheid van betaalde arbeid voor vrouwen kan op verschillende
manieren worden vergroot. Een levensloopbenadering kan hierbij behulpzaam
zijn. Voor de integratie van de levensloopbenadering in een nieuw stelsel
gelden de volgende uitgangspunten:– activering: bevorderen van de arbeidsparticipatie in personen
en in uren, voor mannen en vrouwen;– combinatie van arbeid en zorg: iedere burger is in staat zorgtaken
te combineren met economische zelfstandigheid;– demografisch bewustzijn: voorkomen dat toenemende arbeidsparticipatie
een negatief effect heeft op de geboortecijfers, zoals in sommige Europese
landen het geval is.Om de levensloopbenadering te verankeren in het sociale stelsel wordt
een scenariostudie arbeidsparticipatie van vrouwen uitgevoerd2. Ook worden diverse achtergrondstudies gedaan, zoals een onderzoek
naar de participatiebelemmeringen voor secundaire verdieners, financiële
prikkels, een onderzoek naar de effecten van prijs en zorgethos op gebruik van kinderopvang en het tijdbestedingonderzoek. In het kader van het«Groenboek»
wordt Europees onderzoek gedaan naar invloed van beleid op het aantal kinderen
dat men krijgt.In het najaar van 2006 komt een Beleidsdoorlichting en verkenning arbeid
en zorg: het stelsel van verlofarrangementen en kinderopvang wordt bezien
in het licht van de beleidsdoelstelling «bevorderen dat werknemers arbeid
en zorg kunnen combineren».In 2008 start een evaluatieonderzoek van de levensloopregeling. Bij die
gelegenheid wordt bezien of de regeling de combinatie van arbeid en zorg in
alle levensfasen faciliteert. Het kabinet zal bezien of en, zo ja, hoe de
Toeslagenwet activerender kan worden gemaakt. In dat kader zal worden bezien
of de uitzonderingsbepalingen voor alleenstaande ouders en voor afhankelijke
partners met kinderen meer in lijn gebracht kunnen worden met (de praktijk
van) de andere regelgeving.Subdoelstelling 9 Scholen, kinderopvang en dagarrangementenIn 2007 worden scholen verantwoordelijk voor het (laten)
organiseren van de voor-, tussen- en naschoolse opvang van kinderen van 4
tot 12 jaar. (OCW/SZW)In het kader van de uitvoering van de motie van Van Aartsen/Bos is door
het kabinet een visie op de brede school en dagarrangementen (een sluitend
aanbod van school, kinderopvang en vrijetijdsvoorzieningen voor kinderen)
opgenomen. De uitwerking van de motie van Van Aartsen/Bos heeft tot doel dat
ouders met kinderen op de basisschool vanaf 1 januari 2007 een aanspraak
krijgen dat deze scholen tussen 7.30 uur en 18.30 uur de voor- en naschoolse
opvang van hun kinderen (laten) organiseren1.
Aan deze aanspraak kunnen scholen, na overleg met ouders, op verschillende
wijze inhoud geven. De scholen zijn vrij in de wijze waarop zij de voor- en
naschoolse opvang organiseren. Dit kan via een samenwerkingsverband met een
kinderopvangorganisatie, via een brede school of door een kinderopvangorganisatie
de buitenschoolse opvang binnen schoolverband te laten verzorgen.In het verder reikende perspectief zijn dagarrangementen bedoeld om ontwikkelingskansen
van kinderen te verbeteren en een optimale combinatie van arbeid en zorg voor
ouders te bewerkstelligen onder andere door een ononderbroken schooldag te
scheppen. Er zal maximale samenhang in de voorzieningen en bundeling van financieringsstromen
worden gerealiseerd. In de brede school komen de aanpak van onderwijsachterstanden,
doorgaande ontwikkelingslijnen van 0 tot 12 jaar en een aantrekkelijk programma
voor kinderen van alle leeftijden samen. Het kabinet stimuleert dat scholen,
wanneer zij dat willen, zich kunnen ontwikkelen tot brede scholen.In 2006 reserveert het kabinet € 35 miljoen voor kinderopvang
(voor- en naschoolse opvang) door de school en voor de jaren daarna € 27
miljoen2. Vanaf 2006 is per jaar € 130
miljoen extra beschikbaar voor de verhoging van de basistoeslag voor de kinderopvang,
vooral voor middeninkomens. Voor de kosten van kinderopvang voor WW’ers
wordt vanaf 2007 € 8 miljoen uitgetrokken. Per jaar is € 5
miljoen extra beschikbaar voor kwaliteitsbevordering en aanscherping van toezicht
in de kinderopvang.In 2006 wordt tussenschoolse opvang wettelijk geregeld. Het budget voor
de professionalisering van de tussenschoolse opvang wordt verhoogd met € 30
miljoen. Belemmeringen voor uitvoering van combinatiefuncties tussen opvang, onderwijs
en vrije tijd binnen het dagarrangement worden weggenomen1. Ook wordt bekeken welke factoren buitenschoolse opvang als onderdeel
van het dagarrangement aantrekkelijk maakt voor ouders en kinderen.Subdoelstelling 10 Tijd voor arbeid en zorgSociale partners en gemeenten zullen afspraken maken
over het verminderen van het aantal knelpunten met betrekking tot de combinatie
van werk en privé. (SZW)De van-negen-tot-vijf-samenleving is aan het veranderen in een van-zeven-tot-zeven-samenleving.
Dit perspectief verwijst naar meer flexibiliteit in de vormgeving van de combinatie
van arbeid en zorg. De ontwikkeling van de brede school en de dagarrangementen
maken deel uit van dit perspectief. Tijd voor arbeid en zorg is echter niet
alleen een zaak van ouders en kinderen. Het gaat ook om ruimere openingstijden
en flexibele werktijden. Met Europese subsidies voor Projecten Dagindeling
wordt een betere afstemming van openingstijden gestimuleerd en worden goede
voorbeelden van persoonlijke dienstverlening en zorgondernemerschap gerealiseerd.
Resultaten worden actief verspreid en waar mogelijk verankerd in wetgeving
of praktijk. Het kabinet zal stimuleren dat er afspraken komen tussen sociale
partners en gemeenten om bestaande knelpunten te verminderen. Knelpunteninventarisaties
en experimenten met tijdbeleid dienen als basis voor deze afspraken.Verder zal een verkenning worden gedaan naar de mogelijkheid om knelpunten
voor ouders op te lossen wat betreft de combinatie van arbeid en zorg gedurende
het eerste jaar van kinderen. Hierbij zal onder ander worden ingegaan op de
mogelijkheden van flexibilisering van het zwangerschaps/bevallingsverlof.Subdoelstelling 11 Vrouwen uit etnische minderhedenAfspraken over het vergroten van arbeidsparticipatie
van vrouwen uit etnische minderheden worden geconcretiseerd en uitgevoerd.
(SZW)De cijfers maken duidelijk dat er voor bepaalde groepen vrouwen uit etnische
minderheden meer belemmeringen zijn voor arbeidsdeelname. De mate van economische
zelfstandigheid van Turkse, Marokkaanse, Afghaanse, Irakese en Somalische
vrouwen met kinderen is zeer gering. Er is hier vaak sprake van een cumulatie
van achterstanden die doorwerkt in de kansen van de kinderen.Een aparte groep vormen de niet-uitkeringsgerechtigde allochtone vrouwen.
Zij profiteren nauwelijks van dienstverlening en opleidingstrajecten. Dit
zet een rem op hun emancipatie en integratie. Deze vrouwen zijn vaak afhankelijk
van een kostwinner en profiteren onvoldoende van het reguliere arbeidsmarktbeleid,
ook wanneer zij een inburgeringtraject hebben gevolgd. De investeringen die
eerder gedaan zijn in de inburgeringtrajecten en taalverwervingscursussen
worden grotendeels teniet gedaan doordat een groep vrouwen niet deelneemt
aan de betaalde arbeid of anderszins maatschappelijk participeert. Mede op
basis van het RWI-advies dat in 2006 zal verschijnen over niet-uitkeringsgerechtigden,
kan bezien worden welke mogelijkheden er voor de toekomst zijn.De afgelopen jaren zijn veel initiatieven ondernomen gericht op allochtone
vrouwen, onder meer in het kader van de Commissie PaVEM, het Plan van Aanpak
Emancipatie Integratie, het Breed Initiatief Maatschappelijke Binding en de
projecten Dagindeling.Voor deze subdoelstelling zal de minister van SZW een Regiegroep arbeidsparticipatie
etnische minderheden instellen als opvolger van de Commissie
PaVEM1. De beleidsagenda richt zich op het bevorderen
van arbeidsparticipatie van allochtone vrouwen en het melden van eventuele
wettelijke belemmeringen zodat daarop beleid gevoerd kan worden.Afspraken die in het kader van PaVEM zijn gemaakt worden verder geconcretiseerd
en uitgevoerd. Voorts is er het Landelijk Netwerk Diversiteitmanagement dat
via ambassadeurs diversiteit in het MKB bevordert.Subdoelstelling 12 Gelijke kansen in bedrijvenMet het bedrijfsleven worden projecten uitgevoerd gericht
op het verbeteren van gelijke kansen van vrouwen en mannen op de arbeidsmarkt
en het verminderen van beloningsverschillen. (SZW)In de praktijk bestaan nog steeds grote verschillen tussen vrouwen en
mannen in deelname aan opleidingen en beroepen. Mannen en vrouwen hebben niet
dezelfde kansen om terecht te komen in bepaalde beroepen («segregatie»
van de arbeidsmarkt). Ook is er sprake van beloningsverschillen tussen mannen
en vrouwen. Voor allochtone vrouwen en mannen geldt daarnaast dat zij te maken
hebben met directe en indirecte vormen van discriminatie bij werving en selectie.Tussen de (levens)loopbanen van mannen en vrouwen staan «glazen
muren». Veel vrouwen werken in de zorg en het onderwijs. Mannen werken
in een veel breder scala van sectoren en kunnen ook makkelijker doorstromen
naar een functie in een andere sector.Deze segregatie op de arbeidsmarkt leidt ondermeer tot het verlies van
potentieel zowel in de vrouwen- als de mannensectoren. Met het Deltaplan Bèta
en Techniek wil het kabinet de instroom en het behoud van meisjes en vrouwen
in de technische sectoren op de arbeidsmarkt en in het onderwijs vergroten.
De minister van OCW ondersteunt het expertisecentrum Vrouwen en Technisch
Onderwijs dat het voortgezet en hoger onderwijs stimuleert om onevenredige
deelname aan vakken en opleidingen te doorbreken.Het ESF/EQUAL project «Glazen Muur» heeft als doel om het
potentieel van meisjes en vrouwen voor opleidingen, beroepen en functies met
een technisch/bètaprofiel en -imago beter te benutten.Er is een onverklaard beloningsverschil tussen mannen en vrouwen van 7%
in de markt en 3% bij de overheid2. Het
streven is om dit verschil verder te laten afnemen. Hiertoe wordt nader onderzoek
gedaan en zal het kabinet eind 2005 de werkgroep «Gelijke beloning:
dat werkt!» oprichten. De werkgroep heeft tot taak de bekendheid met
en de naleving van de wettelijke regels over gelijke beloning te bevorderen
bij alle relevante geledingen van de sociale partners (ook individuele werkgevers
en werknemers).Subdoelstelling 13 Vrouwelijke ondernemersHet stimuleren van vrouwelijke nieuwe ondernemers.
(EZ)Het kabinet zet zich in voor nieuw ondernemerschap. Daartoe is in juni
2005 het Actieplan Nieuw Ondernemerschap gepresenteerd. Dit actieplan heeft
tot doel het versterken van «nieuw ondernemerschap» door middel
van concrete acties. Deze zijn gericht op het wegnemen van barrières
voor nieuwe ondernemers, en ook op het vergroten van de positieve bijdrage
die nieuwe ondernemers leveren aan het ondernemerslandschap in Nederland.
Aparte aandacht schenkt het plan aan het stimuleren van vrouwelijke nieuwe
ondernemers. Voor succesvol vrouwelijk ondernemerschap en vooral vrouwelijk
ondernemerschap onder allochtonen zijn netwerken en rolmodellen essentieel.
Er zijn nog weinig vrouwelijke allochtone ondernemersnetwerken. Het kabinet
wil de bekendheid van en de participatie aan deze netwerken versterken. Bijvoorbeeld
door aandacht te geven aan de activiteiten van de «Zwarte
Zaken Vrouwen in Nederland» en de Stichting «Rhythm of Reason».
De laatste richt zich op jonge allochtone vrouwen die ondernemer zijn of willen
worden.Daarnaast is het van belang dat er ook contacten zijn tussen netwerken
van vrouwelijke allochtone ondernemers en netwerken van vrouwelijke ondernemers
zoals de Federatie Zakenvrouwen.Ook voor vrouwelijke ondernemers in het algemeen zijn netwerken en rolmodellen
van belang. Het netwerken speelt een grote rol in de handelsmissie van vrouwelijke
ondernemers, die in 2006 voor de derde keer plaatsvindt (deze keer naar Spanje).
EZ heeft in dat kader ook veel contact met de Federatie Zakenvrouwen, waarmee
bijvoorbeeld in 2005 een gezamenlijk congres is georganiseerd over emotie-economie.4. MAATSCHAPPELIJKE PARTICIPATIE4.1 InleidingMaatschappelijke participatie geeft net als betaald werk de voldoening
van meedoen in de samenleving. Deelname aan vrijwilligerswerk in de buurt
of op school, gastouder zijn of actief lid van een vereniging; het zijn allemaal
manieren om mee te doen in de samenleving. Maatschappelijke participatie kan
naast of als opstap naar betaald werk bijdragen aan emancipatie en een invulling
zijn van het burgerschap. Betaalde arbeid en economische zelfstandigheid zijn
niet voor iedereen bereikbaar. Dit geldt vooral voor een relatief groot aantal
autochtone en allochtone vrouwen met een laag opleiding- en taalniveau en
gebrekkige kennis van de Nederlandse samenleving. Zij lopen het risico langs
de kant te komen staan en in een sociaal isolement te raken.Maatschappelijke participatie versterkt hun zelfredzaamheid, biedt kansen
op ontwikkeling van kennis en competenties, en kan zo sociale uitsluiting
helpen voorkomen. Bovendien kan maatschappelijke participatie ervoor zorgen
dat de effecten van de inburgerings- en reïntegratietrajecten voor deze
groep vrouwen blijvender zijn. Figuur 4.1. Typering van de vier grootste groepen
allochtone vrouwen van 16–64 jaar in 2003 Bron: Emancipatie in Estafette, SCP11 Emancipatie in Estafette van het SCP en Instituut voor
Sociologisch-Economisch Onderzoek (ISEO) uit 2003 maakt een onderscheid in
kansarme en kwetsbare vrouwen. Vrouwen in een kansarme positie zijn laag opgeleid,
spreken niet of slecht Nederlands, hebben geen werk en zijn niet economisch
zelfstandig. Bovendien hebben deze vrouwen weinig contact met autochtonen
en hebben ze traditionele opvattingen over emancipatie. Vooral Turkse en Marokkaanse
vrouwen hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt. De participatiegraad
van deze vrouwen is erg laag.Vrouwen in een kwetsbare positie hebben een baan op een laag niveau. Het
merendeel verdient minder dan € 1150 netto per maand. Het opleidingsniveau
is vmbo. Er is in vergelijking met de kansarme groep meer contact met autochtonen.
Vrouwen uit deze groep tonen een voorzichtige interesse in emancipatie-vraagstukken.4.2 Stand van zakenEen groot aantal vrouwen uit etnische minderheden heeft een laag opleidingsniveau,
gebrekkige kennis van de Nederlandse taal, weinig contacten buiten de eigen
etnische gemeenschap en traditionele opvattingen over de rolverdeling tussen
man en vrouw. Hierdoor is hun maatschappelijke en arbeidsparticipatie laag.
Sociale uitsluiting en langdurige uitkeringsafhankelijkheid kunnen hiervan
de gevolgen zijn. Ook maakt de vaak afhankelijke positie van deze vrouwen
dat zij minder weerbaar zijn en zich moeilijk kunnen onttrekken aan huiselijk
en seksueel geweld.Een groot aantal autochtone vrouwen tussen de 15 en 64 jaar verkeert in
een vergelijkbare positie. Van deze groep heeft 10% alleen basisonderwijs
gevolgd. Zo kent Nederland 250 000 analfabeten (autochtoon) en ruim 1
miljoen functionele analfabeten (allochtoon en autochtoon)1. Functionele analfabeten kunnen onvoldoende lezen, schrijven en rekenen
om goed mee te komen in de maatschappij. Analfabetisme is geen«uitstervend
verschijnsel» dat alleen onder ouderen voorkomt. Van de jongeren tussen
16 en 24 jaar kan bijvoorbeeld 7% onvoldoende lezen, schrijven en rekenen.
Analfabetisme beperkt mensen om actief deel te nemen aan de samenleving.Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 60% van de Marokkaanse jongeren
en 70% van de Turkse jongeren van de tweede generatie hun bruid of
bruidegom halen uit het land van herkomst van de ouders2. De herhaling van het patroon – steeds weer een nieuwe groep
die in een achterstandspositie start – is zorgelijk. Hoewel voor veel
vrouwen de situatie in Nederland kansen biedt, is het risico
van maatschappelijke uitsluiting groot. De problemen bij deze etnische groepen
verdwijnen niet vanzelf, maar reproduceren zich door huwelijksmigratie. Deze
omstandigheid heeft zowel gevolgen voor het welzijn en de economische zelfstandigheid
van de vrouwen, als ook voor de opvoedingssituatie van hun kinderen en hun
kansen in de Nederlandse samenleving. Veel kinderen hebben een taalachterstand
die zij ook in het voortgezet onderwijs niet inlopen. Bovendien hebben kinderen
vaak moeite met het ontwikkelen van hun identiteit doordat zij dilemma’s
ervaren van twee verschillende culturen.De Sociale Atlas, die het SCP in maart 2006 zal uitbrengen, geeft een
gedetailleerd overzicht van de kenmerken en ontwikkeling van de verschillende
etnische minderheden.4.3 Wat is bereikt vanaf 2000Vanaf 2000 hebben in het migratie- en integratiebeleid ontwikkelingen
plaatsgevonden die raken aan het vraagstuk van maatschappelijke participatie.
Er is een inburgeringbeleid voor oudkomers ontwikkeld dat vrijwillig is, behalve
voor diegenen die uitkeringsgerechtigd zijn. De nieuwe Wet inburgering in
het buitenland die begin 2006 zal worden ingevoerd, verplicht mensen die naar
Nederland willen komen en die onder de oude wet inburgering (WIN) tot de doelgroep
behoorden, om in het land van herkomst een inburgeringtoets af te leggen.
Pas na het succesvol afsluiten van de toets in het land van herkomst kan migratie
naar Nederland plaatsvinden. Hier wordt het inburgeringprogramma verder doorlopen
en aan het eind getoetst.De commissie Participatie Vrouwen uit Etnische Minderheden (PaVEM) is
in 2003 in het leven geroepen. De commissie heeft concrete afspraken gemaakt
met de 30 grootste gemeenten over het aanbieden van taaltrainingen en werk.
In aanvulling op de commissie PaVEM is het Plan van aanpak Emancipatie en
Integratie opgesteld dat gemeenten ondersteunt bij het bereiken van de doelgroep
en het bieden van een gepast aanbod.Dit Plan van aanpak richt zich op de kansarme en kwetsbare vrouwen uit
etnische minderheden; dit zijn vrouwen die tot nu toe niet of nauwelijks met
beleid zijn bereikt.De commissie PaVEM, die op 1 juni 2005 is opgeheven, heeft aan het
kabinet een advies overhandigd over de taalscholing van 240 000 vrouwen
die tot de oudkomers behoren, het zgn. Nationaal Actieplan Taal totaal.De activiteiten van de commissie gericht op werk lopen tot eind 2007.
Voor dit doel is ter uitvoering van de motie Koşer Kaya1 de Regiegroep arbeidsparticipatie etnische minderheden aan het werk2. Afspraken die in het kader van PaVEM zijn gemaakt,
worden verder geconcretiseerd en uitgevoerd. De beleidsagenda richt zich op
de bevordering van arbeidsparticipatie van allochtone vrouwen en het tegengaan
van negatieve beeldvorming van etnische minderheden op de arbeidsmarkt. Het
Landelijk Netwerk Diversiteitsmanagement bevordert via ambassadeurs de diversiteit
in het midden- en kleinbedrijf. 4.4 Doelstelling en indicatorenDe doelstelling is:Het voorkomen van sociale uitsluiting van vrouwen in
een kwetsbare en kansarme positie.Indicator:Het realiseren van de deelname van minimaal 50 000
vrouwen in een kansarme of kwetsbare positie aan maatschappelijke participatie.De inzet van het kabinet is om een nieuw inburgeringsstelsel te implementeren,
waarin vrouwen zonder inkomen of uitkering een prioritaire groep vormen. Daarnaast
is er aandacht voor actief beleid om emancipatie en integratie in de grote
steden te realiseren. Rolmodellen krijgen ondersteuning bij het vergroten
van de bewustwording en het verbeteren van de beeldvorming. De mogelijkheden
voor vrijwillige inzet buiten de eigen gemeenschap zullen worden vergroot
en eigen initiatieven van zelforganisaties worden gestimuleerd.Subdoelstelling 14 InburgeringHet implementeren van een nieuw inburgeringsstelsel,
waarin vrouwen zonder inkomen uit arbeid of uitkering een prioritaire groep
vormen. (V&I/Gemeenten)Taal(plus) en Werk waren voor de commissie PaVEM de belangrijkste speerpunten.
De Commissie heeft op het terrein van Taal(plus) een Nationaal Actieplan Taal
Totaal opgesteld. Doel is «een impuls te geven aan het wegwerken van
de taalachterstanden bij allochtone vrouwen als middel naar participatie in
de samenleving». De Commissie stelt dat inburgering een belangrijke
eerste stap is op weg naar participatie en integratie. Het kabinet bereidt
een herziening van het inburgeringsstelsel voor. Door de algemene inburgeringsplicht
en het inburgeringsexamen zullen ook allochtone vrouwen die nu een taalachterstand
hebben beter Nederlands spreken en een basiskennis hebben van de Nederlandse
samenleving. In het nieuwe stelsel is daarnaast speciale aandacht voor de
inburgering van vrouwen zonder uitkering en zonder werk, aan wie de gemeente
een inburgeringtraject kan aanbieden.Het Actieplan maakt een begin met het operationaliseren van de ambities
van de commissie PaVEM. Het kabinet benadrukt dat het realiseren van de ambities
van de Commissie niet alleen in handen van de rijksoverheid ligt. Gemeenten
spelen een cruciale rol. Maar daarnaast gaat het ook om werkgevers en niet
te vergeten de vrouwen zelf. Al deze partijen kunnen initiatieven ontplooien.
Om het tempo verder te verhogen is er meer nodig. Om zoveel mogelijk trajecten
voor vrouwen mogelijk te maken zijn daarom extra middelen vrijgemaakt.Subdoelstelling 15 Emancipatie en integratie in grote
stedenRealiseren van een actief beleid in de grote steden
gericht op maatschappelijke participatie van vrouwen uit etnische minderheden,
waarbij voor 2007 200 000 vrouwen worden bereikt en 20 000 vrouwen
daadwerkelijk starten met een nieuwe activiteit. (SZW/V&I)Het Plan van aanpak «Emancipatie en Integratie» beoogt vrouwen
en meisjes te bereiken met informatie over het lokale aanbod aan scholing,
sociale activering, vrijwilligerswerk, taalcursussen en arbeidsmarkttrajecten.
Er zijn diverse instrumenten beschikbaar: o.a. de campagne «Thuis in
Nederland? Doe Mee!» waarin vrouwen en meisjes worden opgeroepen om
aan activiteiten in de buurt mee te doen. De Toolkit Participatie voor de
gemeenten biedt een hulpmiddel om inzicht te krijgen in de positie
van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen op verschillende terreinen, waaronder
economische zelfstandigheid, arbeidsmarktpositie, onderwijsniveau en veiligheid.
Deze informatie vormt de basis voor het opstellen van een lokale participatieagenda.
Voor de uitvoering van de agenda is een beleidsscan, een financieringsscan
en een beleidsprestatiemeter beschikbaar. Er is een pool opgesteld van 45
discussieleiders, die dialogen kunnen faciliteren over diverse taboe onderwerpen,
zoals man-vrouwverhoudingen, geweld en eerwraak.Subdoelstelling 16 RolmodellenOndersteunen van vrouwelijke en mannelijke rolmodellen
uit etnische minderheden, die bewustwording en positieve beeldvorming op lokaal
niveau gaan stimuleren. (SZW/V&I)In het kader van de participatieagenda kunnen gemeenten lokale participatieteams
instellen. Dit zijn teams van rolmodellen, die tot taak krijgen om vrouwen
en meisjes in hun gemeenten te stimuleren tot activiteiten. Het landelijke
P-team, opgericht door de Commissie PaVEM, is nu een onafhankelijke stichting.
Deze stichting zal tot eind 2006 de gemeenten binnen de G-30 ondersteunen
bij het opzetten van lokale P-teams.In navolging van het landelijke P-team voor vrouwen zal er ook een landelijk
P-team voor mannen komen. Er zal gezocht worden naar geëmancipeerde mannen
die aanzien hebben binnen de verschillende etnische minderheidsgroepen in
Nederland en die actief zijn in het maatschappelijk middenkader. Zij zullen
worden aangespoord worden om emancipatoire ideeën binnen hun achterban
uit te dragen.Het actieplan Nieuw Ondernemerschap (2005) wijst ook op het belang van
netwerken en rolmodellen voor vrouwelijke allochtone ondernemers. De nieuwe
monitor Nieuw Ondernemerschap (2006) besteedt daarom expliciet aandacht aan
vrouwelijke ondernemers van allochtone afkomst.Subdoelstelling 17 VrijwilligersorganisatiesAfsluiten van een sociaal contract met vrijwilligersorganisaties
over de inzet van 50 000 vrouwen in een kwetsbare positie voor 2010.
(SZW/VWS)Het kabinet onderzoekt samen met diverse grote vrijwilligersorganisaties
de mogelijkheden om een sociaal contract af te sluiten tussen kabinet en vrijwilligersorganisaties.
Dit contract moet leiden tot maatschappelijke participatie in aanvulling op
de taalverwerving van kwetsbare en geïsoleerde vrouwen uit etnische minderheden.
Doel is om te voorkomen dat vrouwen, na het beëindigen van het taaltraject,
weer thuis belanden en zowel het geleerde als het contact binnen een paar
maanden kwijtraken. Vrijwillige inzet kan een belangrijke stimulans geven
aan de maatschappelijke participatie van de doelgroep, bijvoorbeeld in de
vorm van «maatjesprojecten».Het doel van dit initiatief is om zoveel mogelijk vrouwen uit etnische
minderheden te laten participeren in de Nederlandse maatschappij. Ofwel via
een taaltraject met daarna een cursus vrijwilligerswerk, ofwel – bij
voldoende beheersing van het Nederlands – direct via een cursus vrijwilligerswerk.De doelstelling sluit aan bij de Beleidsbrief «Vrijwillige inzet»1. Om te bereiken dat de verschillende maatschappelijke
sectoren een afspiegeling zijn van de Nederlandse samenleving, moeten «witte»
organisaties ook andere culturen opnemen zodat minderheden kunnen meedoen.
Daarom krijgen gemeenten, lokale steunpunten en centrales gericht advies over
het effectief benaderen en stimuleren van nieuwe groepen waaronder vrouwen
uit etnische minderheden. Het bedrijfsleven zal worden gestimuleerd om hun
werknemers vrijwilligerswerk te laten verrichten. Subdoelstelling 18 Stimulering maatschappelijke participatieHet ondersteunen van minimaal 75 projecten gericht
op het stimuleren van de maatschappelijke participatie van vrouwen in een
kwetsbare positie in de periode tot 2010. (SZW)Het kabinet zet via de subsidieregeling voor emancipatieprojecten middelen
in voor het stimuleren van meisjes en vrouwen om actief te worden in het maatschappelijk
middenveld en om de maatschappelijke participatie te vergroten. De doelgroep
van de projecten bestaat uit vrouwen in een kwetsbare positie. Zij worden
actief betrokken bij de indiening, de uitvoering en de evaluatie van de projecten.5. BESLUITVORMING5.1 InleidingEvenredige deelname van vrouwen aan politieke besluitvorming en openbaar
bestuur is een belangrijk democratisch en emancipatoir uitgangspunt en is
van groot belang voor de kwaliteit van het openbaar bestuur. In de Nederlandse
samenleving zijn vrouwen, evenals minderheden, ondervertegenwoordigd op topposities
in politieke besluitvorming, management en besturen. Door deze ongelijkheid
blijven niet alleen capaciteiten en talenten onbenut, maar loopt ook de kwaliteit
en representativiteit van de (democratische) besluitvorming gevaar. Het streven
naar diversiteit dient daarom een centraal element in de samenstelling en
inrichting van besluitvorming en bestuur te zijn. Ook in het bedrijfsleven
kan een grotere diversiteit bijdragen aan verbetering van prestaties. Een
divers personeelsbestand vergroot de kennis van de afzetmarkt en de aantrekkelijkheid
op de arbeidsmarkt, beïnvloedt de bedrijfscultuur vaak op een positieve
manier en zorgt voor betere bedrijfsresultaten. Daarnaast is diversiteit ook
een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor bedrijven, overheidsinstellingen
en maatschappelijke organisaties.5.2 Stand van zakenEr is een positieve ontwikkeling waar te nemen: het aandeel van vrouwen
in besluitvormende posities neemt de afgelopen jaren langzaam toe. Tussen
sectoren en tussen soort functies zijn echter grote verschillen. Wat betreft
het aandeel van vrouwen in het nationale parlement behoort Nederland met de
Scandinavische landen tot de koplopers. Maar het aandeel van vrouwen in gemeenteraden
stagneert. Bij Provinciale Staten gaat het aandeel van vrouwen achteruit.Tabel 5.1. Percentage vrouwen in openbaar bestuur
en politieke functies  19901994199820022003 Europees Parlement (NL)2832313544 Eerste Kamer2427232833 Tweede Kamer2631362939 Provinciale Staten2525313029Gemeenteraden2222222323Ministers212925733Staatssecretarissen2042382950Wethouders1618181716 Commissaris der Koningin08808Burgemeesters712151918*Bron: Voortgangsrapportages vrouwen in politiek en
openbaar bestuur 1997–2003, ministerie van BZK en Emancipatiemonitor 2004, SCP en CBS. (* Overzicht
ministerie van BZK.)De afgelopen tien jaar stijgt het aandeel van vrouwen in het management
in arbeidsorganisaties met ruim een procent per jaar naar 25%. Daarmee
behoort Nederland tot de achterhoede in Europa. Het aandeel van vrouwen in
topfuncties bij de 250 grootste bedrijven in Nederland stijgt, maar daalt
in de lagen hieronder. Ook hier is geen sprake van vanzelfsprekende groei.Tabel 5.2. Percentage vrouwen in hoge managementfuncties
bedrijfsleven en rijksoverheid Vrouwen in besluitvorming en bestuurRealisatie in 2003/4 Streven 2005–2006Streven 2010 in topfuncties bedrijfsleven (top250)5%11%20% in topfuncties non-profit16–29%19–36%35–45% in topfuncties overheid12%117%25%Bron: Meerjarenbeleidsplan Emancipatie, Emancipatiemonitor 2004 (TK 27 061,
nr. 32).1 In 2005 is het aandeel van vrouwen in hogere functies
bij de overheid 12% in de schalen 15–17 en 14% vanaf schaal
18.Met 6% vrouwelijke hoogleraren behoort Nederland samen met Ierland
tot de hekkensluiters in Europa.De vertegenwoordiging van vrouwen in de besturen van grote maatschappelijke
organisaties is gestegen naar gemiddeld 26% in 2004. Vrouwen zijn minder
aanwezig op het terrein van sport en recreatie, en meer in besturen van organisaties
op het terrein van internationale solidariteit. In het kleinschalige vrijwilligerswerk
is de helft vrouw en is hun aandeel in besturen 41%.Figuur 5.3. Vrouwen op hogere functiesBron: SCP 2002Vrouwen en mannen uit etnische minderheden zijn in geringe mate betrokken
bij de politieke, bestuurlijke en maatschappelijke besluitvorming. Slechts
4% van de raadsleden is allochtoon. Van hen is 21% vrouw1. Dit percentage is eigenlijk conform het gemiddelde,
zie tabel 5.1.5.3 Wat is bereikt vanaf 2000In de periode 2000–2005 ligt de nadruk op agendasetting, stimuleren
en faciliteren. Verschillende ambassadeursnetwerken zijn actief geweest in
het bedrijfsleven, waar de top meewerkte om de doorstroming van vrouwen naar
hogere functies te stimuleren. Daarnaast is geïnvesteerd in monitoring
en benchmarking. In de private sector hebben leidende organisaties steeds
meer aandacht voor de belemmeringen die vrouwen kunnen ondervinden op hun
carrièrepad. Vooral bij grote bedrijven past het stimuleren van de
doorstroming van vrouwen in de context van diversiteitbeleid
en, zeer recent, ook van het levensloopbeleid. Er is gerichte aandacht voor
vrouwelijke ondernemers uit etnische minderheden. Er is een glazenplafondindex
ontwikkeld die bedrijven en instellingen in staat stelt zich te vergelijken
met andere organisaties in dezelfde branche, zowel kwantitatief als kwalitatief.
De index laat zien hoe dik het «glazen plafond» in het bedrijf
is, wat specifieke knelpunten zijn en hoe die kunnen worden opgelost.Tussen economische sectoren onderling bestaan grote verschillen. Dit betreft
zowel aantallen vrouwen als de mate waarin aandacht is voor de positie van
vrouwen in werving en selectie, loopbaanbeleid en arbeidsvoorwaarden. In veel
technische sectoren werkt een gering aantal vrouwen. In zorg en onderwijs
waar juist veel vrouwen werken, zijn mannen in de leidinggevende functies
oververtegenwoordigd.Het ministerie van OCW heeft verschillende initiatieven genomen om de
doorstroom van vrouwen naar managementfuncties in het primair en voortgezet
onderwijs te bevorderen. Zo is in het primair onderwijs het project Duobanen
opgezet en zijn er zogeheten «kweekvijvertrajecten» ontwikkeld.
Ook is er een stimuleringsregeling ingesteld om beginnende directeuren te
begeleiden en te coachen. In het voortgezet onderwijs is het project «Positie
vrouwelijke schoolleiders in het voortgezet onderwijs» gestart. Ook
ten behoeve van meer vrouwen in topposities in de cultuursector zijn er initiatieven
geweest.In het ESF-Equalproject «Mixed – naar een betere m/v-balans
op het werk» is ervaring opgedaan met een set aan instrumenten die bedrijven
en instellingen kunnen inzetten om de doorstroming van vrouwen naar hogere
functies te bevorderen. De instrumenten, die in dertig bedrijven zijn uitgetest,
hebben betrekking op het mobiliseren van vrouwelijk talent, het beïnvloeden
van de organisatiecultuur en het verankeren van de aandacht voor diversiteit
m/v in regulier bedrijfsbeleid. Mixed heeft concrete producten en methoden
opgeleverd die bedrijven voor deze doelstelling kunnen inzetten, maar heeft
daarnaast vooral bijgedragen aan de agendasetting en netwerkvorming.In de politiek en het openbaar bestuur neemt het aandeel van vrouwen de
laatste twintig jaar fors toe. Er is een wijziging in de Grondwet gerealiseerd
waardoor volksvertegenwoordigers zich nu tijdens zwangerschaps- en bevallingsverlof
mogen laten vervangen.Op het lokale en provinciale niveau stagneert het aandeel van vrouwelijke
raadsleden en worden de streefcijfers niet gehaald. Daarom heeft het kabinet
van 2004 tot 2005 een ambassadeursnetwerk besturen ondersteund om de vertegenwoordiging
van vrouwen in het bestuurlijke domein te stimuleren. In het politieke domein
en openbaar bestuur is meer aandacht nodig voor de positie van vrouwen. Er
is geen sprake van een vanzelfsprekende groei.De positie van vrouwen uit etnische minderheden heeft aandacht nodig omdat
zij in aantallen, zowel algemeen op de arbeidsmarkt als in de top en subtop,
op achterstand staan en groei in deze posities maar langzaam verloopt.Er is maar een klein onderdeel van het domein waar de overheid directe
invloed op uit kan oefenen. De stimulerende rol van de overheid heeft agenderend
gewerkt. Het bedrijfsleven neemt meer en meer de verantwoordelijkheid zelf
op. De ontwikkelde instrumenten kunnen daarbij worden gebruikt. 5.4 Doelstelling en indicatorenDe doelstelling is:Het realiseren van een evenredige vertegenwoordiging
van vrouwen in besluitvormende posities.Indicatoren:1. Het aandeel van vrouwen in topfuncties bij de rijksoverheid
minimaal 25% in 2010.2. Het aandeel van vrouwen in topfuncties in het bedrijfsleven
minimaal 20% in 2010.3. Het aandeel van vrouwen in topfuncties in de non-profitsector
minimaal 35% in 2010.4. Het aandeel van vrouwen in politieke posities minimaal
45% in 2010.Het kabinet richt zich de komende jaren op het uitoefenen van directe
invloed in die domeinen waarvoor zij ook verantwoordelijk is. In de domeinen
waar geen sprake is van directe invloed, richt het kabinet zich op ondersteuning
en stimulering van beleid gericht op meer vrouwen naar de top. Het kabinet
roept het bedrijfsleven op zijn verantwoordelijkheid te nemen.De overheid zal zijn benoemingen- en loopbaanbeleid zo inrichten dat het
aantal vrouwen in topfuncties bij de overheid toeneemt tot het gewenste percentage
van 25% in 2010.De inzet van het kabinet is verder om te stimuleren dat een groter aantal
vrouwen een zetel krijgt in de gemeenteraden. Hiertoe wijst het kabinet politieke
partijen op het belang van gemengd samengestelde kandidatenlijsten en het
belang van een gemengd samengesteld college. Het kabinet toetst de voorstellen
voor bestuurlijke vernieuwing mede op de effecten voor mannen én vrouwen
(en diversiteit in het algemeen).Bedrijven en maatschappelijke organisaties zullen met benchmarking en
verspreiding van goede voorbeelden worden gestimuleerd tot het volgen van
het goede voorbeeld.Het kabinet ondersteunt initiatieven van maatschappelijke organisaties
om vrouwen zonder bestuurservaring te stimuleren tot deelname aan besturen.Subdoelstelling 19 Vrouwen in de top van de overheidIn de periode tot 2010 realiseren van de streefcijfers
van de rijksoverheid via gerichte benoemingen en loopbaanbeleid. (BZK/Alle
Ministeries)Sinds 2002 is de Rijksoverheid aan het krimpen. Deze krimp treft de managementfuncties
in relatief hogere mate. In absolute zin zijn er minder topfuncties aan het
ontstaan (Algemene Bestuurs Dienst, zogenaamde ABD-functies). Het streefcijfer
van 25% vrouwen in de rijksoverheidstop (salarisschalen 15 tot en met
19) is ambitieus. De aanwas van vrouwen is voldoende, in beleidsfuncties is
vaak minimaal de helft vrouwen. Het kandidatenprogramma voor de «high
potentials» wordt tegenwoordig voor ongeveer de helft gevormd door vrouwen.
De verwachting is dat vrouwen in belangrijke mate via natuurlijk groei op
de hogere posities komen. De komende jaren gaat een groot deel van de babyboom
generatie met pensioen. Er is voldoende potentieel aan vrouwen om hun posities
over te nemen.Het Bureau ABD zal samen met de departementen bevorderen dat het streefcijfer
voor het aandeel van vrouwen in de hoogste functieschalen bij de overheid
wordt gerealiseerd. Finale besluiten over benoemingen en loopbaanbeleid worden
in belangrijke mate ook genomen op de ministeries, reden waarom het Bureau
ABD het percentage van 25% in overleg met de ministeries
tot stand wil brengen. Een samenhangende aanpak gericht op meer vrouwen in
hogere functies bij de rijksoverheid krijgt verdere uitwerking als onderdeel
van het recent van kracht geworden Plan van Aanpak Diversiteit Rijk. In het
verlengde van dit plan wordt een integraal instrumentarium voor diversiteitmanagement
bij het Rijk beschikbaar gesteld (diagnose van organisatieknelpunten en oplossingsgerichte
instrumenten). Ook zal dit een thema zijn in managementtrainingen en bijscholingen.
De ontwikkeling en doorgroei van vrouwen zal gevolgd en gemonitord worden.
Uitgangspunt in de procedures is dat voor hogere functies (vanaf schaal 15)
altijd een geschikte vrouw op de kandidatenlijst geplaatst wordt en er altijd
minimaaléén vrouw in de selectiecommissie zit.Subdoelstelling 20 Vrouwen in de top van arbeidsorganisatiesOndersteunen van initiatieven van bedrijven, non-profitorganisaties
en maatschappelijke actoren tot het realiseren van de streefcijfers. (EZ,
SZW)Bedrijven en instellingen hechten steeds meer belang aan een divers personeelsbestand.
Het streven naar doorstroming van vrouwen naar de hogere echelons van de arbeidsmarkt
staat veelal in het teken van «diversiteitmanagement». Hiermee
staat cultuurverandering op de agenda. In de praktijk komt dit neer op het
wegnemen van belemmeringen voor de loopbaankansen van vrouwen en andere groepen
(werving en selectie, loopbaanbeleid, beeldvorming, organisatie van het werk).Het bedrijfsleven zal worden gevraagd het Ambassadeursnetwerk «Glazen
Plafond» voort te zetten. Hierover worden afspraken gemaakt met VNO-NCW.
Het kabinet ondersteunt en stimuleert waar nodig.Er is ter ondersteuning van bedrijven en sectoren een ESF/EQUAL-project «Doorstroming,
diversiteit en levensloop» ingediend. Het project beoogt kennis en ervaringen
met betrekking tot de loopbaankansen van verschillende groepen werknemers
te verbinden aan de actuele thema’s diversiteitmanagement en levensloopbeleid.
Op basis van bestaande inzichten, ervaringen en instrumenten, doorgaans vanuit één
invalshoek (gender, etniciteit, leeftijd), wordt een integrale aanpak ontwikkeld
om arbeidsorganisaties door te lichten op de kansen voor verschillende groepen
werknemers, de mate waarin de organisaties «levensloopbestendig»
zijn, knelpunten en oplossingsrichtingen.Het Landelijk Centrum Diversiteitmanagement (DIV) ondersteunt vanuit de
overheid bedrijven, vooral in het midden- en klein bedrijf, met advies en
instrumenten om diversiteitmanagement in te voeren. Dit streven richt zich
op een evenwichtige, diverse samenstelling van personeel op alle niveaus binnen
de arbeidsorganisatie. Daarmee benutten bedrijven de verschillen in leeftijd,
geslacht en etniciteit optimaal.Bedrijven en instellingen worden via instrumenten als de benchmark gestimuleerd
om doelstellingen te formuleren voor de vertegenwoordiging van vrouwen in
de hogere echelons (www.glazenplafondindex.nl). Acties en resultaten van diversiteitsmanagement
gericht op allochtone vrouwen worden opgenomen in de Emancipatiemonitor. Subdoelstelling 21 Vrouwen in politiek en openbaar
bestuurStimuleren van politieke partijen tot het realiseren
van de streefcijfers en borgen van de evenredige samenstelling van door het
kabinet in te stellen raden en commissies. (BZK, SZW)Politieke partijen zijn autonoom bij het opstellen van hun kandidatenlijsten.
Periodieke voortgangsrapportages vermelden de man/vrouwverhouding onder nationale,
regionale en lokale volksvertegenwoordigers en bestuurders. Bij de lokale
lijsten is de vertegenwoordiging van vrouwen relatief laag. Er zal in relatie
met algemene rekruteringsvraagstukken aandacht worden besteed aan de werving
van vrouwen en het faciliteren van de combinatie van raadswerk en andere activiteiten.
Er wordt een plan van aanpak ontwikkeld, gericht op deze politieke partijen,
met heldere communicatie over doelstellingen, mogelijke maatregelen en «good
practices». Daarnaast vindt er een wetenschappelijk onderzoek plaats
naar de rekrutering voor de gemeenteraadverkiezingen van 2006. Dit onderzoek
besteed ook aandacht worden aan het rekruteren van vrouwen.Het kabinet zal subdoelstelling 19 en 21 volgen en na verkiezingsjaren
hierover rapporteren.Voorstellen en beleidswijzigingen in het kader van bestuurlijke vernieuwing
en mogelijke nieuwe voorstellen voor de wijziging van het kiesstelsel worden
vooraf getoetst op hun effecten op diversiteit, indien die effecten verondersteld
kunnen worden. Een voorbeeld daarvan is het onderzoek naar de effecten van
de invoering van «de gekozen burgemeester» op de man-vrouw verhouding
binnen het burgemeesterschap (EER).In 2006 zal het volgende Ambassadeursnetwerk «Besturen» worden
geïnstalleerd. Het kabinet ondersteunt het netwerk.Het kabinet heeft een rechtstreekse rol bij benoemingen in adviesraden
en commissies. In de Kaderwet Adviescolleges is een streven naar evenredige
deelname van vrouwen aan adviescolleges opgenomen. Om deze ambitie waar te
maken, zullen departementen vooraf benoemingsvoorstellen toetsen. Tevens zal
worden bevorderd dat het zoeken naar vrouwen voor deze functies actiepunt
wordt in de departementale agenda’s.Subdoelstelling 22 Stimuleren vrouwen in raden, commissies
en besturenHet ondersteunen van minimaal 75 projecten gericht
op het stimuleren van de deelname van vrouwen in raden, commissies en besturen
in de periode tot 2010. (SZW)Het kabinet zet via de subsidieregeling voor emancipatieprojecten middelen
in voor het bevorderen van de deelname in besluitvorming en bestuur. De doelgroep
van de projecten bestaat uit vrouwen zonder bestuurservaring. Zij worden actief
betrokken bij de indiening, de uitvoering en de evaluatie van de projecten.Voor politieke partijen bestaat de mogelijkheid om op grond van de Wet
subsidiëring politieke partijen de subsidie aan te wenden voor werving,
selectie en begeleiding van politieke ambtsdragers. 6. EMANCIPATIE INTERNATIONAAL6.1 InleidingWereldwijd is er nog veel te verbeteren aan de positie van vrouwen en
meisjes. Er is bijvoorbeeld sprake van discriminatie op het gebied van werkgelegenheid
en van verschillen in beloning en toegang tot onderwijs en opleiding. Economische
zelfstandigheid en ondernemerschap is voor weinig vrouwen weggelegd en hun
arbeidsomstandigheden zijn vaak niet optimaal. Specifieke aandacht voor vrouwen
in (post-)conflictgebieden is nog nodig.Belangrijke uitgangspunten voor het Nederlandse internationale emancipatiebeleid
zijn het VN-Vrouwenverdrag ter uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen en het Beijing Platform for Action.
Daarnaast zijn de VN Veiligheidsraadresolutie 1325 en het Cairo Program of
Action, waar er een relatie is met seksuele en reproductieve rechten, van
belang.Net als in het nationale beleid stuurt Nederland in internationaal verband
aan op de wisselwerking tussen nationaal en internationaal emancipatiebeleid
volgens twee sporen. Enerzijds richt het beleid zich op coördinatie,
vernieuwing, evaluatie en monitoring. Anderzijds wordt gestreefd naar het
verankeren van emancipatie in het algemene beleid (gendermainstreaming1 ). Hiermee streeft het kabinet ook een verbreding van
het draagvlak voor emancipatiebeleid in binnen- en buitenland na.Sinds het verschijnen van het Beijing Platform for
Action,in 1995 tijdens de vierde VN-Wereldvrouwenconferentie in Beijing,
is de wisselwerking tussen nationaal beleid en internationaal beleid aanzienlijk
versterkt. De inzichten en ervaringen uit het nationale emancipatiebeleid
worden ingebracht in internationaal overleg. Tegelijkertijd wordt bekeken
wat de gevolgen van de internationale afspraken en thema’s zijn voor
het nationale beleid.6.2 Stand van zakenDe verantwoordelijkheid om het m/v perspectief, ook internationaal, te
integreren in beleid ligt bij alle departementen. Gezien hun specifieke takenpakket
heeft een aantal departementen echter een specifieke verantwoordelijkheid
op internationaal terrein. Daarbij gaat het om die ministeries die betrokken
zijn bij internationale vredeshandhavingstaken, het ministerie van Buitenlandse
Zaken als coördinator van het Nederlands buitenlands beleid en verantwoordelijkheid
voor specifieke thema’s als mensenrechten en ontwikkelingssamenwerking,
en het ministerie van SZW dat een coördinerende rol speelt bij de monitoring
van de uitvoering door Nederland van het VN-Vrouwenverdrag, het Beijing Platform for Action en in o.a. EU-kader de algemene emancipatiethematiek.Internationale verplichtingen en afspraken vormen het kader voor het internationale
emancipatiebeleid. Hieronder volgt een korte opsomming van de belangrijkste
kaders.Verenigde NatiesVN-VrouwenverdragHet VN-Vrouwenverdrag verplicht de lidstaten om (nog) bestaande juridische
en maatschappelijke ongelijkheden tussen vrouwen en mannen uit te bannen,
zowel door middel van wetgeving als door middel van beleid. Begin 2005 is
de vierde internationale implementatierapportage aan het toezichthoudende
comité gestuurd. In 2006 zal de Tweede Kamer de derde nationale rapportage
VN-Vrouwenverdrag ontvangen.Beijing Platform for ActionHet Beijing Platform for Action is een belangrijke
leidraad voor het Nederlandse emancipatiebeleid. De Algemene vergadering van
de VN heeft de implementatie van het Platform for Action in het jaar 2000 geëvalueerd. Dit resulteerde in het algemeen
aanvaarde «Outcome Document of the Twenty-third Special Session of the
General Assembly». Hierin is uitgesproken dat om de integrale implementatie
van het Platform for Action te realiseren, de
lidstaten zelf het beleid ter hand moeten nemen. In maart 2005 zijn de internationale
afspraken geëvalueerd en is tien jaar Beijing herdacht. Er werd een Verklaring
aangenomen waarin Beijing in zijn totaliteit werd herbevestigd.VN Veiligheidsraadresolutie 1325Aan de uitvoering van Veiligheidsraadresolutie 1325 wordt hard gewerkt.
Dit varieert van diplomatie tot ontwikkeling van instrumentarium voor integratie
van gender in postconflict situaties, versterking van de rol van vrouwen in
conflictoplossing en steun aan slachtoffers. Voorbeelden zijn de inbreng van «gendermainstreaming»
bij overleg met de UNHCR, de ontwikkeling van checklists en de financiering
van niet-gouvernementele organisaties die vrouwen op cruciale momenten helpen
om betrokken te kunnen zijn bij besluitvorming. Zo kan beter tegemoet worden
gekomen aan de specifieke behoeftes van vrouwen en kan hen van de andere kant
meer invloed worden gegeven. De resolutie is in 2005 geëvalueerd en als
vervolg hierop werd in New York op 10 oktober 2005 een actieplan voor
de implementatie van VN-resolutie 1325 gepresenteerd voor alle VN-organisaties
die betrokken zijn bij het oplossen van conflicten en de wederopbouw in landen
die op weg zijn naar vrede. Het actieplan roept o.a. op tot betere integrale
samenwerking en het opstellen van nationale actieplannen.Cairo International Conference on Population and DevelopmentNederland is sinds de International Conference on Population and Development
(ICPD), Cairo 1994, een voortrekker. In 1994 onderschrijven 179 landen het
ICPD-actieplan. Zij erkennen daarmee dat bevolkingskwesties, armoedebestrijding
en duurzame ontwikkeling nauw samenhangen en stellen daarbij vast dat individuele
keuzevrijheid van vrouwen de sleutel tot ontwikkeling is.VN Millenniumtop 2005Waar het gaat om ontwikkelingssamenwerking, zal in het kader van het emancipatiebeleid
door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking (of de coördinerende
minister) nadrukkelijk het bereiken van de VN Millennium Doelen 2 en 3 (respectievelijk:
in 2015 gaan alle jongens en meisjes naar de basisschool en maken die af;
en is de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen op elk onderwijsniveau weggewerkt)
worden bevorderd.VN-Verdrag inzake de rechten van het KindHet Verdrag voor de Rechten van het Kind bevat 54 artikelen die zijn onder
te verdelen in drie soorten rechten: provision, protection en participation
(verzorging, bescherming en recht op deelname – of in de Nederlandse
interpretatie – respect). Elke overheid is verplicht aan deze rechten
te voldoen. In 2007 zal Nederland voor de derde maal rapporteren aan het VN-Kinderrechtencomité,
waarbij ook moet worden aangegeven wat er met de aanbevelingen en conclusies
naar aanleiding van het tweede rapport is gebeurd. Europese UnieVerdrag van AmsterdamMet het Verdrag van Amsterdam uit 1999 is het opheffen van ongelijkheid
en het bevorderen van gelijkheid tussen mannen en vrouwen een «horizontale»
doelstelling van de Europese Unie (artikel 2 en 3). De Europese Raamstrategie
Gendermainstreaming heeft vastgelegd dat de lidstaten gelijke kansen voor
vrouwen en mannen zullen bevorderen en concrete maatregelen zullen nemen om
het emancipatieperspectief op alle terreinen van Europees beleid te integreren.
In het kader van het emancipatiebeleid wordt nu vooral gewerkt aan het toegankelijk
maken van de wetgeving en jurisprudentie op dit gebied. Zo zijn er verschillende
initiatieven genomen om raciale discriminatie op het gebied van werkgelegenheid,
opleidingen, onderwijs, sociale bescherming, sociale voordelen en de toegang
tot goederen en diensten te verbieden1.LissabonstrategieOp het punt van de genderdimensie zijn er in Europees verband zes hoofdgebieden:
werkgelegenheid; verschillen in beloning; toegang tot onderwijs en opleiding
tijdens het hele leven; bevordering van nieuwe werkvormen; inrichting van
werktijden; het delen van taken en verantwoordelijkheden.Na afloop van de ministeriële conferentie «Diversity and Participation;
the genderperspective» in 2004 constateerde het Nederlandse voorzitterschap
dat de volgende aandachtsgebieden van belang zijn in het kader van emancipatie:• Het nemen van concrete stappen om de conclusies van de voorjaarstop
(«Spring Summit») 2004 van de Europese Raad te implementeren.
Daarvoor is het nodig om (1) strategieën te ontwikkelen om de netto participatie
van vrouwen en oudere werknemers te vergroten, om (2) een benadering aangaande
gendermainstreaming aan te moedigen om de algemene doelstellingen van Lissabon
te realiseren, en om (3) de loonverschillen aan te pakken en meer gezinsvriendelijke
banen te creëren om zo meer vrouwen aan het werk te helpen.• Beter gebruikmaken van de Europese Werkgelegenheidsstrategie en
het Europese Sociale Integratieproces, gesteund door het Europese Sociale
Fonds (ESF), met inbegrip van het gemeenschapsinitiatief EQUAL, om de doelstellingen
van Lissabon te halen en de integratie van vrouwen, vooral vrouwelijke migranten
en vrouwen uit etnische minderheden, op de arbeidsmarkt te stimuleren. Daaronder
vallen ook maatregelen ter bestrijding van discriminatie op het werk.De voortgang van de uitvoering van de Lissabon strategie blijft onderwerp
van monitoring, ook op de positie van vrouwen.Actieprogramma gendergelijkheidHet actieprogramma inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen loopt eind
2005 af. 2006 vormt een overgangsjaar. Voor de periode van 2007–2013
heeft de Europese Commissie een nieuw communautair programma voor werkgelegenheid
en maatschappelijke solidariteit (PROGRESS). Dit programma gaat lopen van
2007 tot 2013. In PROGRESS worden de huidige gemeenschappelijke actieprogramma’s
ondergebracht, evenals budgetlijnen op het terrein van arbeidsvoorwaarden
en omstandigheden. PROGRESS is verdeeld in vijf secties:1. werkgelegenheid;2. sociale bescherming en integratie;3. arbeidsomstandigheden;4. discriminatiebestrijding en verscheidenheid;5. gelijkheid van mannen en vrouwen. Gendermainstreaming zal in alle vijf secties worden bevorderd, maar sector
vijf ziet expliciet toe op dit onderwerp.Europees GenderinstituutEr ligt een concreet voorstel van de Europese Commissie om een Europees
Genderinstituut op te richten. Dit instituut zal op Europees niveau fungeren
en de Commissie en de lidstaten bij de uitvoering van de communautaire doelstellingen
ter bevordering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen helpen. Het Europese
Parlement behandelt het voorstel in eerste lezing in maart 2006. Het is de
bedoeling dat het instituut op 1 januari 2007 operationeel is.Voortgangsrapportage Gender EqualityVanaf 2004 biedt de Europese Commissie, na consultatie van de EU-lidstaten,
jaarlijks een voortgangsrapportage Gendermainstreaming aan de Voorjaarstop
aan. Luxemburg heeft daarnaast tijdens zijn voorzitterschap in 2005 de balans
van tien jaar na Beijing opgemaakt.De conclusie is dat er binnen de EU op het terrein van gendermainstreaming
naar andere beleidsterreinen nog veel te winnen is.Raad van EuropaOnlangs besloot het Comité van Ministers van de Raad van Europa –
op basis van een haalbaarheidsstudie van het Comité van Gelijke Kansen
onder Nederlands voorzitterschap van de coördinatie van het emancipatiebeleid –
tot het instellen van het Adhoc Comité voor de bestrijding van mensenhandel.
Het Adhoc Comité is in september 2003 van start gegaan om een Europees
Verdrag voor de bestrijding van mensenhandel op te stellen, in aanvulling
op het VN-Verdrag ter bestrijding van georganiseerde misdaad. Leidende principes
voor het werk van het Adhoc Comité zijn preventie en mensenrechten
(van vrouwen).Concluderende passageHet internationale beleid biedt kaders en richtlijnen voor het nationale
emancipatiebeleid en mogelijkheden om het internationale beleid als lidstaat
mede vorm te geven. Tien jaar na Beijing is de conclusie dat er op de diverse
thema’s weliswaar vooruitgang is geboekt, maar dat er nog een wereld
te winnen is op het terrein van gendermainstreaming, zowel op VN-niveau als
binnen de EU. De volledige herbevestiging van Beijing biedt de mogelijkheid
voor de lidstaten om de inzet voor genderequality en gendermainstreaming voort
te zetten.6.3 HoofddoelstellingDe doelstelling is:Bijdragen aan het uitbannen van alle vormen van discriminatie
van vrouwen in de wereld en het structureel bevorderen van de positie van
vrouwen in alle levensdomeinen.Centrale opgave is de aandacht voor vrouwen te borgen in het internationale
en Europese beleid. De twaalf aandachtsvelden uit het Beijing Platform for Action zijn onverkort relevant. De hoofdthema’s
in het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie op nationaal niveau zijn ook de hoofdthema’s
in de buitenlandagenda. In de eerste plaats veiligheid: de mensenrechten/vrouwenrechten,
waaronder seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en de bestrijding
van schadelijke praktijken die de gezondheid van meisjes en vrouwen nadelig
beïnvloeden. In de tweede plaats economische zelfstandigheid: de arbeidsmarktparticipatie
als onderdeel van economische empowerment van vrouwen en gendermainstreaming
in het economische domein. Ten derde maatschappelijke participatie: de samenwerking
met de Mede Financierings Organisaties en de versterking van lokale
vrouwenorganisaties via ambassades. Tot slot besluitvorming: het vergroten
van de aandacht voor politieke participatie van vrouwen, ook in (post-)conflictsituaties.Subdoelstelling 23 Gendermainstreaming internationaalHet realiseren van structurele aandacht voor de verbetering
van de positie van vrouwen in alle internationale dossiers. (BZ/SZW)De bevordering van gelijkheid van mannen en vrouwen moet systematisch
worden geïntegreerd in alle internationale beleidsdossiers. Dat houdt
onder meer in dat in alle beleidsvoornemens, maar ook waar het monitoring
en evaluatie van beleid betreft de (verschillende) consequenties van dat beleid
moeten worden genoemd voor mannen en jongens, meisjes en vrouwen, en andere
kwetsbare groepen in de samenleving. Het gaat hierbij niet alleen om het feit
dat individuen in samenlevingen het recht hebben op gelijke toegang tot informatie,
middelen en diensten, maar ook om een optimalisering van de effectiviteit
en kwaliteit van de inspanningen op het bewuste beleidsterrein. Nederland
zal daarom in zijn brede buitenlandbeleid, zowel bilateraal als multilateraal
maar ook in zijn contacten met het maatschappelijk middenveld emancipatiethema’s
integreren in beleidsaanpak en beleidsdialoog.Op de diverse beleidsterreinen zal monitoring en evaluatie van beleid
waar nodig leiden tot aanpassingen van dat beleid om de gewenste resultaten
te behalen, die geformuleerd zijn op basis van de hoofddoelstelling onder
6.3.Rapportageverplichtingen richting EU en de VN worden aangegrepen om beleid
te toetsen, bij te sturen of voorstellen voor nieuw beleid (rijksbreed) te
doen. Hiermee wordt de internationale verplichting tot rapporteren omgebouwd
tot het traceren van beleidslacunes en het doen van nieuwe beleidssuggesties
voor Nederland.Subdoelstelling 24 Vrouwen in (post-)conflictgebiedenHet borgen van systematische aandacht voor de effecten
van uitzendingen op lokale vrouwen. Ook is er aandacht, indien nodig, voor
de samenstelling van de uit te zenden eenheid. (BZ/Defensie)Aan de basis voor deze subdoelstelling ligt de VN Veiligheidsraadresolutie
1325. In oktober 2000 heeft de VN Veiligheidsraad resolutie 1325 «Vrouwen,
Vrede en Veiligheid» aangenomen. De resolutie roept op tot het versterken
van de rol van vrouwen bij de planning, voorbereiding, besluitvorming en de
uitvoering van vredesmissies en vraagt om grotere aandacht voor de effecten
van conflict en vredesoperaties op vrouwen. De resolutie biedt een algemeen
kader voor de integratie van genderaspecten in het beleid betreffende internationale
vrede en veiligheid.Het ministerie van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de coördinatie
van het buitenlandbeleid op het terrein van vrede en veiligheid. Uitvoering
van dit beleid vindt plaats in nauwe samenwerking met in het bijzonder het
ministerie van Defensie, onder andere op het terrein van vredesmissies.In november 2003 is de Taskforce Vrouwen Veiligheid en Conflict van start
gegaan om op nationaal en internationaal niveau de rol van vrouwen in conflictpreventie,
conflictoplossing en naoorlogse wederopbouw te vergroten en onder de aandacht
te brengen. Deze Taskforce die in 2006 afrondt, heeft het thema «vrouwen,
veiligheid en conflict» weer duidelijker op de kaart weten te zetten.
Om gender op verschillende manieren binnen en buiten Defensie uit te dragen,
is in oktober 2005 het project Genderforce gestart. Dit project, met inspanning
van de Defensieleiding, zorgt voor een structurele en duurzame
inbedding van het genderbeleid bij Defensie. Bij de omschrijving van het doel
van uitzendingen wordt het genderperspectief nadrukkelijk in de beschouwing
betrokken. Er is aandacht voor de effecten van een Nederlandse uitzending
op vrouwen en mannen in de uit te zenden eenheid en op de lokale vrouwen en
mannen. Ook is er aandacht voor het betrekken van vrouwen bij het proces van
vredesbevordering en wederopbouw.Er wordt bescherming geboden aan vrouwen en meisjes tegen oorlogs- en
seksueel geweld.Er is aandacht voor politieke participatie van vrouwen in (post-)conflictsituaties.In het werkplan van de Taskforce staan verschillende activiteiten die
Buitenlandse Zaken ter bevordering van de integratie van emancipatie in vrede-
en veiligheidsthema’s al heeft ondernomen, onderneemt of zal ondernemen.
Voorbeelden zijn de instelling van de «1325» Award in 2005 en
het (mede)organiseren van een werkconferentie over wederopbouw en «gender»
in 2006.Andere niveaus waarop het ministerie van Buitenlandse Zaken de uitvoering
van «1325» bevordert zijn via beleidsoverleg met multilaterale
organisaties, financiering van verschillende maatschappelijke organisaties
en financiering van diverse activiteiten in (post)conflictlanden, zoals «Sudanese
Women Empowerment for Peace» in Sudan, waarbij vrouwen(-organisaties)
uit het Noorden en Zuiden informele vredesdialogen voeren, met uitstraling
naar de formele, bij de conflicten betrokken, partijen.De thematiek van het opheffen van discriminatie van vrouwen engender mainstreaming als dwarsdoorsnijdend binnen de thema’s
vredeshandhaving, veiligheid, wederopbouw en ontwikkeling zullen in de komende
periode nadrukkelijker aandacht krijgen.Subdoelstelling 25 Seksuele en reproductieve rechtenHet bevorderen van structurele naleving van internationale
afspraken gericht op het verbeteren van seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten, in het bijzonder van meisjes en vrouwen. (BZ)Nederland is al sinds 1994 actief op het gebied van seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR). In dat jaar vond de internationale conferentie
plaats over Bevolking en Ontwikkeling in Cairo; 179 landen ondertekenden het
Cairo-actieprogramma dat zich richt op toegang voor iedereen tot informatie,
middelen en diensten op het gebied van reproductieve gezondheid in 2015. Sinds
2003 is SRGR een van de vijf beleidsprioriteiten in het Nederlandse ontwikkelingssamenwerking
beleid, ook omdat er een directe relatie is tussen het succes van de millennium
ontwikkelingsdoelen en de uitvoering van de Cairo-agenda.De Nederlandse doelstellingen zijn tweeledig:1. de politieke en financiële betrokkenheid voor SRGR wereldwijd
vergroten;2. bijdragen aan een betere en snellere uitvoering van de Cairo agenda
1994 op landenniveau.Nederland richt zich daarbij op een aantal inhoudelijke prioriteiten a)
het bevorderen van toegang tot family planning, inclusief beschikbaarheid
en betaalbaarheid van voorbehoedsmiddelen, b) het stimuleren van veilig moederschap
en terugdringen van moedersterfte; c) het bestrijden van (seksueel) geweld
tegen vrouwen; d) het garanderen van veilige abortus. Vrouwenrechten lopen
als een rode draad door het beleid. Daarbij is er specifieke
aandacht voor de seksuele en reproductieve behoeften van jongeren.In de komende periode ziet Nederland een aantal specifieke uitdagingen
op dit terrein, waaronder:• het tot stand brengen van een goed functionerende basisgezondheidszorg
in partnerlanden op het terrein van ontwikkelingssamenwerking;• de integratie van inspanningen op het terrein van SRGR en HIV/Aids,
met het oog op versterking van effectiviteit en kwaliteit;• de verbetering van de rechten en positie van meisjes en vrouwen,
en het terugdringen van seksueel geweld, waaronder genitale verminking;• de verbetering van de toegang van jongeren tot seksuele voorlichting,
middelen en diensten;• verbetering van de toegang tot «commodities»(o.a. voorbehoedsmiddelen, condooms en kraampakketten) zodatdeze tijdig, toegankelijk, betaalbaar, van goede kwaliteit
en in de gewenste hoeveelheid beschikbaar zijn voor mannen en vrouwen;• het vergroten van de beschikbaarheid van nauwkeurige gegevens op
het gebied van SRGR om adequate beleidsvorming en monitoring en evaluatie
te bevorderen.Subdoelstelling 26: Vrouwen in ontwikkelingsgebiedenHet borgen van structurele aandacht voor de positie
van vrouwen in ontwikkelingsgebieden (BZ).De laatste 25 jaar besteedt Nederland, evenals andere bi- en multilaterale
donoren, op allerlei manieren aandacht aan machtsverschillen tussen mannen
en vrouwen. Er is specifiek beleid en instrumentarium ontwikkeld en een breed
scala aan activiteiten uitgevoerd met als doel beide seksen gelijke rechten,
kansen en mogelijkheden te bieden.Dit is in het Engels «gender equality» en in navolging heeft
ontwikkelingssamenwerking lang het begrip «gendergelijkheid» gebruikt.
Maar dit anglicisme verhult dat het om machtverschillen gaat en om systematische
uitsluiting. Emancipatie en weerbaarheid van vrouwen spreken veel meer en
zijn feitelijk ook de doelstellingen van ons buitenlands beleid.Nederland zet in ontwikkelingssamenwerking via twee strategieën die
elkaar aanvullen en versterken:– Gender mainstreaming: het integreren
van het m/v perspectief binnen de hoofdstroom van de hulprelatie met ontwikkelingslanden
en het meenemen van emancipatiethema’s binnen alle onderdelen van het
Buitenlandse Zaken-beleid;– Empowerment: het is van belang dat
vrouwen sterker en onafhankelijker kunnen worden: thuis, op het werk en in
de samenleving. Het gaat om het recht om keuzes te maken, beslissingen te
nemen en de richting van maatschappelijke veranderingen mee te bepalen. Nederland
zet daar op in via specifiek beleid en specifieke financieringen.Verschillende evaluaties laten zien dat emancipatie niet bereikt kan worden
via het werken in de hoofdstroom alleen. Het werken met vrouwenrechten organisaties
is een voorwaarde om gelijkheid op de agenda te houden en kwaliteit te eisen
van ontwikkelingsprogramma’s. BIJLAGE 1 Overzicht beleidsacties en -voornemens1 Arbeid, zorg en inkomen   ABWLNvoortouwoverigen Arbeidsparticipatie                 Herintredende
vrouwen       1Tijdelijke regeling kinderopvang herintredende vrouwen via ESF Toelichting
implementatie: In de in 2005 in werking getreden Wet kinderopvang zijn herintredende
vrouwen zonder uitkering benoemd als specifieke doelgroep. Dat betekent dat
als deze vrouwen in een opleidingstraject zitten (na advies CWI), zij recht
hebben op financiering van kinderopvang voor het werkgeversdeel door de gemeente.
Herintreedsters met uitkering zijn eveneens doelgroep van de Wet kinderopvang.  W  SZW          2Betrekken doel vergroten arbeidsparticipatie vrouwen bij bestrijden
armoedeval Toelichting implementatie: De herintredersval is een van
de prestatie-indicatoren die SZW in het kader van de operationele doelstelling
van een activerende inkomensontwikke- ling jaarlijks in de begroting opneemt.
De invoering van de combinatiekorting in 2001 en de navolgende verhogingen,
alsmede de invoering van de gerichte combinatiekorting zijn met name gericht
op de arbeidsparticipatie van de partners van kostwinners. BW  SZWFIN         3In kaart brengen en intensiveren arbeidsvoorzieningenbeleid voor niet-uitkeringsgerechtigde
(her)intredende vrouwen Toelichting implementatie: Met het CWI (voormalig
Arbeidsvoorziening), zijn voor de periode 2002–2005 afspraken gemaakt
over specifiek beleid voor herintreedsters, neergelegd in een convenant. Het
gaat enerzijds om het (h)erkennen van herintreedsters bij de intake teneinde
specifiek te bemiddelen en in te schrijven op wensberoep. Anderzijds zijn
er instrumenten ontwikkeld (w.o. workshops) om herintreedsters inzicht te
laten krijgen in mogelijkheden op de arbeidsmarkt.    L SZWArbvo         4Verbeteren arbeidsmarktkansen van herintreedsters door onderzoek, voorlichting,
pilotprojecten en experimenten in kader EQUAL Toelichting implementatie:
In de periode 2001–mei 2005 zijn diverse projecten uitgevoerd voor herintreedsters.
Het eindrapport met resultaten is in voorbereiding. Individuele projecten
zijn druk bezig met de mainstreaming van resultaten en worden daarbij ondersteund
door de Nationaal Thematische Netwerken. Voor de 2e tranche zijn opnieuw voorstellen
voor herintreedsters ingediend: de uitvoering van de goedgekeurde projecten
is in september 2005 gestart.   L SZW          5Afspraken in Najaarsoverleg over algemene scholingsimpuls met specifieke aandacht
voor onder meer herintreedsters Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.
Wel is fiscale scholingsaftrek werkgevers ook van toepassing op herintreedsters.     NSZW, OCWSociale partners         6Zichtbaar maken van kennis, vaardigheden en ervaringen die herintreedsters
hebben opgedaan buiten formele onderwijssysteem via EVC-trajecten
Toelichting implementatie: Kenniscentrum EVC (Erkenning Verworven Competenties)
is opgericht om kennis en ervaring mbt EVC te vergaren en te verspreiden.
Sectoraal (bv zorg) vindt toepassing plaats, ook voor herintreedsters. Disseminatie
en implementatie op brede schaal moet nog gebeuren. Voor 2005 heeft het kenniscentrum
EVC de opdracht te komen tot verankering en om active- ring van EVC in een
aantal sectoren en een kwaliteitskader te ontwikkelen. De projectdirectie
Leren en Werken zal zich de komende twee jaar richten op het vergroten van
de toegankelijkheid van EVC voor het individu.A    EZSZW, OCW  Allochtone
vrouwen       7Vergroten arbeids- en maatschappelijke participatie allochtone vrouwen door
onderzoek en beleidsontwikkeling Toelichting implementatie: Dit blijft
een prioriteit in het beleid. Vanuit DCE zijn de afgelopen jaren de volgende
onderzoeken gedaan: 2003: SCP: Emancipatie in Estafette, 2004/2005: Sociale
Atlas allochtone vrouwen (lopend). Op basis van «Emancipatie in Estafette»
is het plan van aanpak emancipatie en integratie in gang gezet. Dit loopt
tot eind 2006.   L SZWV&I         8Bevorderen maatschappelijke participatie en arbeidsparticipatie allochtone
vrouwen door instelling commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische Minderheden Toelichting implementatie: In juli 2003 is door de ministers SZW
en V&I de commissie Participatie van Vrouwen uit Etnische Minderheidsgroepen
(PaVEM) geïnstalleerd op aanbeveling van het kabinet. Doel van de commissie
PaVEM is om gemeenten te ondersteunen bij hun pogingen allochtone vrouwen
meer te betrekken bij de samenleving. Met 29 grote gemeenten zijn participatie-agenda’s
afgesloten. De monitoring van de participatie-agenda’s zal meelopen
in de monitoring van het plan van aanpak emancipatie en emancipatie. De commissie
PaVEM is gestopt per 1 juli 2005. De Tweede Kamer heeft op 24 juni
2005 een kabinetsreactie ontvangen over de inbedding van de erfenis van PaVEM.    L SZWV&I         9Maatregelen voor maatwerk in inburgeringsprogramma’s t.b.v. allochtone
vrouwen Toelichting implementatie: De rijksoverheid is verantwoordelijk
voor facilitering van gemeenten om maatwerk te kunnen leveren. Zij levert
de gemeenten hiervoor de instrumenten. De gemeenten zijn zelf verantwoordelijk
voor de inzet van middelen ten behoeve van de doelgroep allochtone vrouwen.
Zij weten welke behoeften er zijn. Begin 2006 is uitvoering van het inburgeringsexamen in het buitenland voorzien. In het onderdeel Kennis van
de Nederlandse Samenleving wordt uitgebreid aandacht besteed aan art. 1 van
de Grondwet en de consequenties die daaruit voortvloeien onder meer voor de
gelijkwaardigheid van man en vrouw. Ook wordt in het examenonderdeel Kennis
van de Nederlandse Samenleving er expliciet op gewezen dat huiselijk geweld,
eerwraak en genitale verminking in Nederland niet worden geaccepteerd en dat
degene die zich hieraan schuldig maken strafbaar zijn.    L V&ISZW          Investeren
in de kwaliteit van arbeid       10Onderzoek naar oorzaken relatief grote instroom vrouwen in de WAO Toelichting implementatie: De in het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie
genoemde onderzoeken zijn afgerond. Het eerste onderzoek, de literatuurstudie
naar het verwerkingsvermogen van vrouwen en mannen in relatie tot langdurige
ziekte en uitval, is op 8 maart 2001 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Het onder- zoek «Geen kwestie van motivatie maar van situatie»
is op 26 november 2002 naar de Tweede Kamer gezonden. De minister heeft
toen het standpunt ingenomen dat nader wetenschappelijk onderzoek niet zinvol
zou zijn. Ook de onderzoekers van dit onderzoek waren dit van mening. De minister
gaf aan dat het voorgenomen nieuwe arbeidsongeschiktheidsstelsel naar zijn
verwachting zal bijdragen aan een verlaging van het hogere arbeidsongeschiktheidsrisico
van vrouwen, omdat in het nieuwe stelsel meer nadruk ligt op reïntegratie-inspanningen
van werkgever en werknemer. Op 2 oktober 2003 heeft de minister zijn
Plan van aanpak Vrouwen en WAO naar de Kamer gezonden. Hierin wordt uitgebreid
ingegaan op het hogere arbeidsongeschiktheidsrisico van vrouwen en worden
maatregelen geschetst om dit risico te verlagen. Als bijlage bij dit plan
is een brochure uitgebracht met tips voor werkgevers om een lager ziekteverzuim
en minder arbeidsongeschiktheid te bereiken. Het hogere arbeidsongeschikt-
heidsrisico van vrouwen is overigens de afgelopen jaren verkleind: in 2003
hadden vrouwen een 50% hoger WAO-risico dan mannen, tegen een 80%
hoger risico in 2001.A    SZW 11Bedrijven stimuleren om te investeren in kwaliteit van de arbeid (van vrouwen)
door verzamelen good practices en sectorgewijze voorlichting hierover
Toelichting implementatie: Verzamelen good practices van bedrijven die hebben
geïnvesteerd in de kwaliteit van werk van laagopgeleide vrouwen. Onderzoek
is afgerond.A    SZW          12Ontwikkelen «checklist» kwaliteit van de arbeid van m.n. lageropgeleide
vrouwen voor CWI’s en uitzendbureaus t.b.v. advisering werkgevers
Toelichting implementatie: Checklist is ontwikkeld door TNO Arbeid. Er zijn
geen verdere vervolgacties geweest.A    SZW          13Haalbaarheidsonderzoek naar opzetten van een adviespunt voor bedrijven inzake
verbetering kwaliteit arbeid (vrouwen) in onderste functieniveaus
Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.    NSZW           Vrouwelijk
ondernemerschap       14Bevorderen ondernemerschap vrouwen door monitoring, organiseren
netwerkactiviteiten en vernieuwende initiatieven Toelichting implementatie: – LNV
is initiatiefnemer van het ESF-Equal project: Ondernemend netwerken door vrouwen
voor een vitaal platteland. (Door)starten met een bedrijf op het platteland
is niet gemakkelijk, netwerken zijn niet toegesneden op verbreed en vernieuwend
vrouwelijk ondernemerschap op het platteland – In
november 2004 heeft de staatssecretaris van EZ een bedrijvenmissie van vrouwelijke
ondernemers en topvrouwen uit het zakenleven naar Londen georganiseerd. Naast
de traditionele matchmaking was er ook extra aandacht
voor netwerken. – Op
14 april 2005 heeft EZ samen met de Federatie Zakenvrouwen een congres
georganiseerd over emotie-economie. Het gezamenlijke congres was een rechtstreeks
gevolg van de bedrijvenmissie van vrou- welijke ondernemers naar Londen (november
2004). Doelgroep van het congres waren vrouwelijke ondernemers en vrouwen
in topposities in het bedrijfsleven.– Het
ministerie van Economische Zaken heeft regelmatig contact met de Zwarte Zaken
Vrouwen Nederland (ZZVN). De ZZVN is ook lid van de Federatie Zakenvrouwen.
Een aantal leden van de ZZVN waren ook mee met de bedrijvenmissie naar Londen.
Bovendien zit een aantal leden ook in de adviesraad Nieuw Ondernemerschap. – In
de Monitor Etnisch Ondernemerschap (2004) is voor het eerst ook expliciet
onderzoek gedaan naar vrouwelijke ondernemers van alloch- tone afkomst. Mede
als gevolg van de monitor etnisch ondernemerschap is het Actieplan Nieuw Ondernemerschap
opgesteld, waarin ook speciale aandacht is voor vrouwelijke ondernemers van
allochtone afkomst. B   EZ, SZWLNV         15Kabinetsstandpunt over regelgeving zwangere en pas bevallen (mede)-onderneemsters Toelichting implementatie: Met de Wet einde toegang verzekering
WAZ is de publieke regeling voor zwangerschaps- en bevallingsuitkering aan
zelfstandige onderneemsters (geregeld in de Wet arbeid en zorg) met ingang
van 1 augustus 2004 afgeschaft.A    SZWFIN, EZ          Fiscaal
beleid       16Nieuwe verkenning fiscaal stelsel (inclusief EER) Toelichting implementatie:
Het betreft i.c. de Verkenning belasting- en premieheffing die gemaakt is
n.a.v. de belastingherziening 2001. De volgende thema’s zijn hierbij
uitgewerkt: «arbeidsmarkt en armoedeval», «inkomenspolitiek», «internationalisering»
en «grondslagverbreding, -verschuiving en stroomlijning»A    FINSZW  Beloningsverschillen
en segregatie       17Monitoring beloningsverschillen mannen en vrouwen en ontwikkeling toets sekseneutraliteit
functiewaarderingssystemen Toelichting implementatie: De toets sekseneutrale
functiewaarderingssysteem is ontwikkeld en verspreid onder functiewaarderingssyssteemhouders.
Monitoring geschiedt tweejaarlijks.A  L SZW 18Kabinetsstandpunt gelijke beloning op basis van adviezen Toelichting
implementatie: Er is aan de Stichting van de Arbeid, de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid
en de Commissie gelijke behandeling advies gevraagd. Zie ook beleidsactie
140.    L SZW           Economische
zelfstandigheid en partnerschap       19Voorlichtingscampagne gericht op jongeren (1990-generatie) via o.a. internet Toelichting implementatie: In 2002 is in het kader van de Emancipatiesubsidie
Themasubsidie Levensloop en de jonge generatie aan 10 projecten subsidie toegekend.
Doel van de projecten was jongeren te stimuleren om actief na te denken over
mogelijke consequenties voor de rest van hun levensloop van keuzes die zij
nu maken (afweging tussen «nu» en «later»). In de
helft van de projecten werd er vooral via internet met jongeren gecommuniceerd.A    SZWVWS, BZK          Huwelijksgoederenrecht       20Wijziging in het basishuwelijksregime (inclusief EER) Toelichting
implementatie: In 2001 is een Emancipatie Effect Rapportage (EER) verschenen
over voorgenomen wijzigingen in het huwelijksgoederenrecht. Kern van het onderzoek
betrof de vraag of de algemene gemeenschap van goederen tussen echtgenoten
of partners als basisstelsel gehandhaafd moest blijven. De belangrijkste conclusie
is dat de keuze voor handhaving van de gemeenschap van goederen als wettelijk
basisstelsel ook vanuit het oogpunt van vrouwenemancipatie goed verdedigbaar
is. Dit stelsel doet recht aan de partner die de meeste zorgarbeid verricht
en – mede daardoor – minder eigen arbeidsinkomsten inbrengt in
de gemeenschap. Het rapport leidde tot de conclusie dat de formulering van
het huwelijksvermogensrecht wel sekseneutraal is, maar dat de formele gelijkheid
van de partners bij het bestuur van de gemeenschapsgoederen (de bestuursregeling)
geen materiële gelijkheid met zich brengt. Met name de partner die voornamelijk
zorgarbeid verricht kan geen gelijke aanspraken doen gelden op het gemeenschapseigendom.
Bij de inbreng overheerst het betaalde arbeidsperspectief en wordt geen rekening
gehouden met het feit dat onbetaalde zorgarbeid bijdraagt aan de verdiencapaciteit
van de partners. Deze EER is verdisconteerd in een wetsvoorstel tot aanpassing
van de wettelijke gemeenschap van goederen. Dit wetsvoorstel, dat in 2003
is ingediend bij de Tweede Kamer, is thans bij de Tweede Kamer aanhangig.   L JUS           Zorgverantwoordelijkheid                 Vernieuwing
organisatie arbeid en zorg       21Flexibilisering van arbeids(duur)patronen in relatie tot levensloopperspectief
op agenda Najaarsoverleg Toelichting implementatie: In het Najaarsoverleg
2003 en in het Voorjaars- en Najaarsoverleg 2004 is uitgebreid onderhandeld
over de vormgeving van de te introduceren levensloopregeling. Dit mondde uit
in de Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling.
Met de levensloopregeling – een individuele spaarregeling – wordt
het gemakkelijker om periodes van onbetaald verlof te financieren en daarmee
om arbeid en andere verantwoordelijkheden tijdens de loopbaan beter op elkaar
af te stemmen. A W  SZWSociale partners          22Samen met sociale partners voorstellen ontwikkelen gericht op employability
van vrouwen en mannen die in verband met zorgtaken tijdelijk niet of minder
werken Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.    NSZWSociale partners23Experimenten gericht op vernieuwingen in de organisatie van de
arbeid (grote en kleine bedrijven) die mogelijkheden voor combinatie arbeid
en zorg vergroten (zo mogelijk ook in kader EQUAL) Toelichting implementatie:
In het kader van Dagindeling zijn verschillende experimenten op dit terrein
gedaan. Zo is er geëxperimenteerd met telewerken, met flexibele werktij-
den, met contracten binnen schooltijd, met nieuwe roostervormen en met duo-banen.
Vanuit de resultaten van de samenwerking tussen LNV en SZW rondom dagindeling
op het platteland, zijn nieuwe initiatieven ontstaan om geza- menlijk rond
sociale infrastructuur te gaan samen werken. A    SZWLNV         24Monitoring en evaluatie van Arbeidstijdenwet en Wet aanpassing arbeidsduur
op gebruik door mannen en vrouwen Toelichting implementatie: De Arbeidstijdenwet
is geëvalueerd in 2001, waarna het kabinet een kabinetsstandpunt aan
de Tweede Kamer heeft gepresenteerd. De Wet aanpassing arbeidsduur werd geëvalueerd
in 2004. De conclusie van het kabinet is dat de wet voldoet en dat er geen
aanleiding is tot wetswijziging. De mate waarin vrouwen en mannen hun arbeidsduur
aanpassen aan hun wensen (zowel vermindering als vermeerdering van de arbeidsduur)
wordt vanaf 2005 in de (CBS-)monitor arbeid en zorg gevolgd.A  L SZW           Versterking
sociale zorginfrastructuur       25Kabinetsstandpunt langdurend verlof Toelichting implementatie: Het
wetsvoorstel voor de introductie van een recht op onbetaald langdurend zorgverlof
van 6 x de wekelijkse arbeidsduur per jaar voor de zorg voor een levensbedreigend
ziek kind, partner of ouder is op 14 december 2002 aangenomen door de
Tweede Kamer. Op 26 april 2005 is het als hamerstuk afgedaan door de
EK. De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. W L SZW          26Kabinetsvisie op de sociale zorginfrastructuur in het licht van de toenemende
arbeidsparticipatie en de vergrijzing Toelichting implementatie:
Niet gerealiseerd.    NVWSSZW, LNV          Beeldvorming
en herwaardering van zorg       27Werkconferentie over de modernisering van het sociaal contract in relatie
tot zorg Toelichting implementatie: In 2002 heeft de werkconferentie Anders denken over zekerheid plaatsgevonden. De minister
van SZW heeft het gelijknamige rapport van de denktank Leijnse naar de Tweede
Kamer gestuurd. In het verlengde van dit rapport is er in 2004 een Themanummer Levensloopbeleid van het economenblad ESB verschenen.
Doel van de werkconferentie en de denktank was het agenderen van zorg als
modern «sociaal risico» in de maatschappelijke discussie over
een nieuwe sociale zekerheid (de hervormingsagenda). Dit punt zal in 2005
bij het vervolg op de SZW-notitie Nieuwe Accenten in Werk
en Inkomen verder uitgewerkt worden.A    SZWSCP, NGR28Onderzoek naar de integratie van onbetaalde arbeid in de sociaal-economische
beleidsvoorbereiding Toelichting implementatie: Het ministerie van
SZW heeft in 2001 een werkconferentie georganiseerd met buitenlandse wetenschappers
over de vraag hoe onbetaalde arbeid in andere landen in de sociaal-economische
beleidsvoorbereiding wordt betrokken. SZW heeft in 2002 een afrondende nationale
werkconferentie georganiseerd waarin de resultaten van de onderzoeken van
SCP, CBS en CPB zijn gepresenteerd. De Minister van SZW heeft de bevindingen
zijn maart 2002 aan de Tweede Kamer gezonden. Het SCP heeft een onderzoek
uitgevoerd naar de beschikbaarheid van informatie over onbetaalde arbeid.
Tevens heeft het SCP een methode ontwikkeld waarmee onbetaalde arbeid geïntegreerd
kan worden in de beleidsvoorbereiding. Dit is vastgelegd in het rapport «Onbetaalde
arbeid op het spoor» (SCP, januari 2002). Het CBS heeft enkele publicaties
rond onbetaalde arbeid uitgebracht. Het CPB heeft de variabele «vrije
tijd» in het MIMIC-model nader geanalyseerd. Het CPB neemt onbetaalde
arbeid mee in de voorgenomen revisie van het MIMIC-model. SZW heeft in 2002
op basis van het SCP-stappenplan in de SZW-toets de consequenties van beleidsvoornemens
op de verdeling van onbetaalde arbeid opgenomen als standaard aandachtspunt. A    SZWSCP, CBS         29Projecten gericht op het vergroten van de zorgverantwoordelijkheid van mannen
in kader EQUAL Toelichting implementatie: De projecten Mannen in
de Hoofdrol zijn beëindigd. Op 24 september 2004 is het onderzoeksrapport «Werkende
Vaders, Zorgende Mannen», naar de Tweede Kamer gestuurd. Op 8 maart
2005 is de evaluatie van de campagne «Wie Doet Wat» naar de Tweede
Kamer gestuurd. A    SZW          30Meerjarige publiekscampagne werk en privé met onder andere aandacht
voor mannen en zorg Toelichting implementatie: Op basis van de Wet
arbeid en zorg is een communicatiecampagne gestart. Deze bestond uit spotjes,
advertenties, website, radiospots, brochures en was gericht op mannen en vrouwen.
Op basis van die campagne is er geen verdere implementatie geweest. Uit trackingonderzoek
is gebleken, dat de campagne niet veel effect heeft gehad. Dat heeft o.a.
ermee te maken dat het een campagne was die heel erg op gedragsverandering
was gericht en slechts twee jaar heeft gelopen. Specifieke gegevens over effecten
bij mannen zijn niet voorhanden. In het trackingonderzoek toendertijd is geen
onderscheid gemaakt tussen geslacht. Uit de campagne is het tijdschrift Toptijd voortgevloeid, met de bijbehorende site www.toptijd.nu.
Dit magazine wordt al drie jaar eenmaal per jaar uitgegeven.A    SZW          31Slotmanifestatie Zorg & Arbeid Debat over de verdeling en organisatie
van de zorg in de 21e eeuw Toelichting implementatie: In 2001 heeft
VWS in samenwerking met De Rode Hoed in Amsterdam een publieksdebat georganiseerd. A    VWSSZW          Combinatie
arbeid en zorg                 Alleenstaande
ouders in de bijstand       32Bevorderen uitstroom van alleenstaande ouders uit de bijstand door maatwerk
en sluitende aanpak, voldoende kinderopvang en verlof en gematigde arbeidsverplichting Toelichting implementatie: Met de invoering van de Wet Werk &
Bijstand hebben gemeenten voldoende ruimte om het noodzakelijke maatwerk bij
alleenstaande ouders toe te passen. In de Wet kinderopvang is ook rekening
gehouden met de specifieke positie van alleenstaande ouders die uit de bijstand
komen.  W  SZWgemeenten         33Kabinetsvoornemen tot verruiming mogelijkheid om in bijstand scholing te volgen Toelichting implementatie: De Wet Werk & Bijstand biedt gemeenten
een verruimde mogelijkheid om arbeidsmarktrelevante scholing te volgen in
de bijstand.   W  SZWgemeenten  Alimentatie
en het combineren van arbeid en zorg       34Onderzoek naar invloed alimentatie op participatiebeslissing van alleenstaande
ouders in de bijstand Toelichting implementatie: Het eindrapport
van de werkgroep alimentatiebeleid is in 2001 verschenen. De resultaten van
dat onderzoek en de gedachtewisseling hierover in de Tweede Kamer hebben geleid
tot het instellen van het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) alimentatiebeleid.
Hieruit is een wetsvoorstel voortgevloeid dat momenteel in behandeling is
bij de Tweede Kamer.   L SZW           Kinderopvang       35Uitbreiding capaciteit en versterking toezicht op kwaliteit kinderopvang
Toelichting implementatie: Met de Regeling uitbreiding kinderopvang en buitenschoolse
opvang (Rkb) is de capaciteit van de kinderopvang tussen 1998 (93 800
plaatsen) en 2003 (ruim 185 000 plaatsen) verdubbeld. Eind april 2004
is aanbod verder gegroeid naar 206 700 plaatsen. GGD NL heeft binnen
het project versterking toezicht kwaliteit kinderopvang toetsingskaders ontwikkeld
t.b.v. het toezicht op grond van de Wet kinderopvang en de Beleidsregels kwaliteit
kinderopvang (Staatscourant 2004, 222). Tevens zijn GGD-inspecteurs intensief
geschoold m.b.t. de toepassing van deze toetsingskaders.A WL SZW          36Voorbereiding Wet basisvoorziening kinderopvang Toelichting implementatie:
De Wet kinderopvang van 9 juli 2004 (Staatsblad 455) is per 30 oktober
2004 in werking getreden; ouders die voor 1 december 2004 een aanvraag
hebben ingediend, hebben in januari 2005 de tegemoetkoming in de kosten van
de Belastingdienst ontvangen.A W  SZWFIN         37Opzetten Netwerkbureau ter oplossing knelpunten personeelsvoorziening en accommodatie
kinderopvang in relatie tot capaciteitsuitbreiding Toelichting implementatie:
Het Netwerkbureau uitbreiding kinderopvang heeft in de jaren 2000 t/m 2003
knelpunten die optraden bij de capaciteitsuitbreiding kinderopvang in nauwe
samenspraak met betrokkenen in het kinderopvangveld helpen oplossenA    SZW          38CAO-onderzoek naar afspraken kinderopvang om prestaties sectoren in overleg
met sociale partners te vergelijken Toelichting implementatie: Jaarlijks
vindt er onderzoek naar CAO’s plaats wat betreft het aantal gemaakte
afspraken over kinderopvang. Zie ook beleidsactie 35.   L SZW          39Betere toegankelijkheid kinderopvang voor lage inkomens door betere vormgeving
buitengewone lastenaftrek en ouderbijdrage Toelichting implementatie:
De Wet kinderopvang regelt een inkomensafhankelijke tegemoetkoming van het
Rijk voor de kosten van het kinderopvanggebruik. Dit betekent dat kinderopvang
voor laagbetaalden met deze wet financieel toegankelijk is. Met de Wet kinderopvang
is de buitengewone lasten aftrek vervallenA W  SZWFIN         40Onderzoek knelpunten tussenschoolse opvang ter voorbereiding Wbk
Toelichting implementatie: In 2001 heeft Regioplan in opdracht van het Ministerie
van VWS het onderzoek «Professionalisering van het overblijven op de
basisschool» uitgevoerd. Uit dit onderzoek kwam onder andere dat de
verantwoordelijkheid voor de tussenschoolse opvang niet helder belegd was
(zie verder beleidsactie 41). Het onderzoek is mede de basis geweest voor
de beleidsbrief over tussenschoolse opvang van de staatssecretaris van VWS.
Uit het onderzoek bleek ook dat één van de knelpunten het gebrek
aan deskundigheid van de overblijfmedewerkers was. Sinds 2002 zijn er subsidieregelingen
voor de scholing van overblijfmedewerkers verschenen. Uit onderzoek door Research
voor Beleid uit oktober 2004 blijkt dat deze regelingen succesvol zijn. Inmiddels
zijn ruim 14 000 overblijfmedewerkers (veelal vrouwen) via de regelingen
geschoold en is de kwaliteit van de tussenschoolse opvang op scholen verbeterd,
zo blijkt uit het onderzoek.A    SZWOCW41Kabinetsstandpunt over opname tussenschoolse opvang in Wbk Toelichting
implementatie: De tussenschoolse opvang is niet in de Wet kinderopvang opgenomen.
Veel scholen zijn al betrokken bij het verzorgen van de opvang tussen de middag.
Mede daarom is besloten om de beleidsverantwoordelijkheid voor de tussenschoolse
opvang naar de Minister van OCW over te hevelen en de uitvoeringsverantwoordelijkheid
per 1-8-2006 bij de schoolbesturen te beleggen) Hiertoe is een wetswijziging
in voorbereiding. Verder vindt er ook een wetswijziging plaats in de WPO (Wet
Primair Onderwijs).A    OCWSZW          Verlofregelingen       42Fiscale stimuleringsmaatregel ouderschapsverlof Toelichting implementatie:
De stimuleringsmaatregel betaald ouderschapsverlof werd van kracht per 1 januari
2001. Met de introductie van de levensloopregeling (naar verwachting per 1 januari
2006), een algemene fiscaal ondersteunde financieringsregeling voor langer
durend onbetaald verlof, zal de fiscale stimuleringsregeling betaald ouderschapsverlof
vervallen, daar de levensloopregeling deze vervangt. Zie ook beleidsactie
21. A WL SZWFIN          Sociale
stelsel in levensloopperspectief       43Onderzoek naar de invloed van de inrichting van de sociale zekerheid en pensioenstelsel
op de arbeidsparticipatie van (lager opgeleide) vrouwen en de verdeling van
arbeid en zorg tussen mannen en vrouwen Toelichting implementatie:
De vraag in hoeverre het voor het lager opgeleide herintreedsters loont om
weer te gaan werken (of eerder in de levensloop om te blijven werken als er
een kind op komst is) is onderzocht in het onderzoek «Ik ga niet betalen
om te werken» (Nyfer, 2001). Naast de armoedeval wordt nu ook de zgn.
herintredersval bij het inkomensbeleid betrokken. De genoemde vraag is in
de volle breedte geanalyseerd in het deel Sociaal Stelsel en Werken van de
Verkenning Levensloop (2002). Hierin worden verschillende beleidsopties geanalyseerd,
waaronder nieuwe financieringsbronnen voor perioden van onbetaald verlof.
Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in de Levensloopregeling. Zie ook beleidsactie
44.A    SZW          44Nota over «levensloopbewust beleid» Toelichting implementatie:
In 2002 is de Verkenning Levensloop door het kabinet naar de Tweede Kamer
gestuurd. Mede op grond van de motie Schimmel/Bussemaker is deze verkenning
verbreed en bevat naast het terrein Sociaal Stelsel en Werken de terreinen
Onderwijs, Wonen en Zorg en Gezondheid. Zie ook beleidsactie 43.A    SZW 2 Dagindeling   ABWLNvoortouwoverigen Tijd                 Betere
afstemming tijden       45Commissie Dagarrangementen voor ouders en kinderen: betere afstemming en versnelling
beleid inzake aanbieden opvang, onderwijs en vrije tijd Toelichting
implementatie: De Commissie Dagarrangementen heeft in 2002 een eindadvies
uitgebracht. Voor gemeenten is een leidraad voor vormgeving van samenwerking
opgesteld. Daarnaast zijn in 2002 deelonderzoeken, onder andere op de thema’s
combinatiefuncties, exploitatie en samenwerking, uitgevoerd.   L OCWSZW, EZ, VWS, BZK46Monitor Tijdinfrastructuur: inzicht in tijdknelpunten in de samenleving Toelichting implementatie: In 2001 heeft het Sociaal en Cultureel
Planbureau een voorstudie verricht naar de openingstijden in Nederland en
de afstemming ervan (dan wel het gebrek daaraan) op onder meer de arbeidstijden.
De resultaten van deze studie zijn een opmaat geweest voor een Monitor Tijdinfrastructuur.
Ook zijn ze meegenomen in de verkenning Visie op tijden van eind 2002, waarin de verschillende overheden en sociale partners
de eerste contouren van een «tijdbeleid» schetsen. Op dit moment
wordt door het SCP gewerkt aan het tijdbestedingonder- zoek waarin problemen
bij de combinatie van arbeid en zorg in beeld gebracht worden. In aanvulling
hierop wordt een aanvullend onderzoek tijdbesteding allochtonen uitgevoerd.    L SZWEZ, MKB         47Plan van aanpak Afstemming tijden Toelichting implementatie: Resultaten
van een studie van het SCP naar tijden (en afstemming daarvan) zijn benut
voor de verkenning Visie op tijden van eind 2002,
waarin de verschillende overheden en sociale partners de eerste contouren
van een «tijdbeleid» schetsen. Voor de vertaling van inzichten
naar beleid is het platform tijden van de samenleving ingesteld waar werkgeversorganisaties,
vakbonden, wetenschappers en departementen in participeren. Daarnaast is gewerkt
aan knelpunten in tijd in locale tijdinitiatieven. Goede voorbeelden en methodieken
zijn uitgewisseld op de Tijdconferentie waar 400 belangstellenden aan hebben
deelgenomen in april 2005.   L SZWEZ, sociale partners         48Flexibilisering en verruiming openingstijden kinderopvang Toelichting
implementatie: Met de Wet kinderopvang maken ouders de keuze van welke kindercentrum
of gastouderbureau zij gebruik willen maken. Ouders krijgen via het instrument
vraagfinanciering de middelen voor kinderopvang zelf in handen. Op deze wijze
kunnen ouders zelf de prijs/kwaliteit verhouding bepalen en zullen kinderopvangondernemers
beter op de wensen van ouders, waaronder wensen over flexibilisering en openingstijden,
inspelen.   L SZW          49Werk-privé balans en arbeidstijdenmanagement: «good practices»
bundelen en verspreiden Toelichting implementatie: Flexibele werktijden
en levensloopbewust personeelsbeleid zijn een centraal thema in de projecten
Dagindeling in de 2e (2002–2004) en 3e (2004–2006) ronde. Resultaten
van de 2e ronde worden actief verspreid en geïmplementeerd, m.n. richting
werkgevers. Flexibele werktijden zijn verder aan de orde geweest in verschillende
pilots van het ESF-Equalproject Mixed (m.n. die rond werk/leven en deeltijddiagnose).
Het vormt een structureel onderdeel van het deeltijddiagnose-instrument dat
na afsluiting beschikbaar is gekomen. Voor verschillende leden van de drie
ambassadeursnetwerken – die SZW en EZ hebben gefinancierd en die zijn
ondersteund door Opportunity – zijn meer flexibele werktijden aandachtspunt
geweest. Via kanalen als de ambassadeursnetwerken en Mixed, maar ook via het
netwerk van Opportunity, zijn good practices verzameld en verspreid. Deze
activiteiten hebben bijgedragen aan de agendasetting van het thema in bedrijven
en instellingen.    L SZWEZ, sociale partners, Opportunity
in Bedrijf50Bevorderen cultuurverandering in bedrijven inzake verbetering werk-privé
balans Toelichting implementatie: Binnen het thema Flexibele werktijden
en levensloopbewust personeelsbeleid (projecten Dagindeling 2e (2002–2004)
en 3e (2004–2006) ronde) staat cultuurverandering centraal. Resultaten
van de 2e ronde die zich specifiek richten op cultuurverandering (in bv technische
sectoren) worden actief verspreid en geïmplementeerd, m.n. richting werkgevers.
Cultuurverandering op bedrijfsniveau vormde een van de deelsporen in het ESF-Equalproject
Mixed. Dit betekent dat er verschillende instrumenten gericht op cultuurverandering
zijn ontwikkeld en zijn uitgetest in pilotbedrijven. De bevindingen zijn vervat
in «Mixed management – handboek voor diversiteit m/v». Verandering
in organisatiecultuur zijn ook een belangrijk aandachtspunt voor de achtereenvolgende
ambassadeursnetwerken en voor bedrijven die lid zijn van Opportunity in Bedrijf.
Bedrijven hebben o.a. geëxperimenteerd met diversiteittrainingen voor
het middenmanagement en met werk/leven-projecten.    L SZWEZ, sociale partners, Opportunity in Bedrijf         51Uitwerken bereikbaarheidsscenario, afstemmen beleid andere betrokken
ministeries, leidraad implementatie Toelichting implementatie: In
2000 is door staatssecretaris Verstand het rapport «Bereikbaarheidsscenario:
verkenning van een extra optie voor taakcombineerders» mede namens de
bewindspersonen van EZ, VROM, en van Verkeer en Waterstaat aangeboden aan
de Tweede Kamer. De uitkomsten van het rapport zijn betrokken bij projecten
Dagindeling op het gebied zoals telewerken, flexibilisering en spreiding van
werktijden en bij het opstellen van bestem- mingsplannen.   L SZWEZ, V&W, VROM         52Ontwikkelen pilots bereikbaarheidsscenario, telewerken Toelichting
implementatie: Met telewerken is geëxperimenteerd bij uitzendbureaus,
uitgevers, nutsbedrijven en in het midden- en kleinbedrijf. Uit een project
voor Turkse en Marokkaanse vrouwen is gebleken dat telewerken een goede opstap
is voor werken buitenshuis. Om de effecten van telewerken op de bereikbaarheid
te berekenen is door TNO een rekenmodel ontwikkeld. De resultaten van het
rekenmodel zijn opgenomen in het Domotion rapport «Telewerken en bereikbaarheid:
Effecten van telewerken op de bereikbaarheid van de regio Amsterdam».
Details over het gebruik van de het rekenmodel zijn opgenomen in een handleiding. A    SZWEZ, V&W, VROM         53Bereikbaarheidsscenario inbrengen in overleg met sociale partners
Toelichting implementatie: Dit onderwerp is niet als apart onderwerp op de
agenda geplaatst in overleg met sociale partners.    NSZWsociale partners         54Plan van aanpak toepassing bereikbaarheidsscenario Toelichting implementatie:
Door de Stimuleringsmaatregel Dagindeling heeft de ontwikkeling van het bereikbaarheidsscenario
nog wel gestalte gekregen in een aantal experimenten rond telewerken.    NSZWsociale partners, EZ, V&W, FIN, VROM, SZW          Ruimte                 Ruimtelijke
ordening in een nieuwe samenleving       55Behoeften taakcombineerders betrekken bij uitwerking 5e nota RO, onder meer
door Emancipatie Effect Toets Toelichting implementatie: Er is een
Emancipatie-effecttoets op de 5e nota Ruimtelijke Ordening uitgevoerd. Dit
heeft onder andere geleid tot bundelingsbeleid in Nota Ruimte (§ 2.3.2).
Bundeling van verstedelijking en economische activiteiten waardoor arbeid,
zorgtaken en ontspanning beter te combineren zijn. De uitvoering is lokaal
maatwerk. B   VROMSZW56Ontwikkelen ruimtelijke, fysieke en economische randvoorwaarden t.b.v. zorgknooppunten
op basis van breed onderzoek Toelichting implementatie: Er heeft
geen breed onderzoek plaatsgevonden naar ruimtelijke, fysieke en economische
randvoorwaarden t.b.v. zorgknooppunten. Deze aspecten zijn aan bod geweest
bij projecten in het land, bijvoorbeeld wanneer het gaat om het combineren
van voorzieningen in landelijk gebied. De zorgknooppunten zijn meegenomen
in beleidsontwikkeling. B   VROMSZW, EZ, VWS, V&W,
OCW         57Uitwerken partneringmodel t.b.v. integreren «dagindelingsfuncties»
in zorgknooppunten Toelichting implementatie: Het model is ontwikkeld
door Technische Universiteit Delft en heeft als uitgangspunt dat belanghebbenden
in een vroeg stadium worden bijeengebracht: waardevragers (gebruikers), waardegevers
(producenten, aanbieders) en regievoerders (regisseurs, de overheid). Op 27 maart
2002 vond een Partnering Conferentie over de voorzieningen op de Zuidas plaats.
In juli 2002 verscheen het rapport «Partnering Model, voor de ontwikkeling
van voorzieningen in nieuwe stedelijke gebieden» met daarin een beschrijving
van het model en de resultaten van de conferentie. Ook was vanaf december
2002 een informatieve website toegankelijk (www.partneringmodel.nl). Een aantal
gemeenten heeft subsidie gekregen voor toepassing van instrumenten die in
dit kader ontwikkeld zijn. Accent lag hierbij op implementatie.A    SZWVROM         58Uitwerking financierings-/exploitatiemodel (PPS-constructie) t.b.v.
samenwerking publieke en private partners in zorgknooppunten Toelichting
implementatie: In diverse projecten (stimuleringsmaatregel Dagindeling en
ESF3 Dagindeling) die zich hebben gericht op het verbeteren van het voorzie-
ningenniveau en heet realiseren van multifunctionele accommodaties is ervaring
opgedaan met publiek private samenwerking.    NSZWEZ, FIN, VWS, OCW, VROM         59Meervoudige functies t.b.v. dagindeling en zorgknooppunten opnemen in bestemmingsplannen,
inclusief nieuwe bestemming zorgknooppunt Toelichting implementatie:
In diverse initiatieven en projecten die vanuit Dagindeling geïnitieerd
zijn is gewerkt aan modern planologisch denken. Ontwikkeling van zorgknooppunten
en multifunctioneel gebruik van gebouwen is hierbij aan bod gekomen. Hiervoor
zijn ook concrete producten ontwikkeld, zoals checklists dagindeling voor
planologen die bij het toetsen van bestemmingsplannen gebruikt kunnen worden.A    IPO, VNGVROM         60Dagindelingaspecten toetssteen bestemmingsplannen Toelichting implementatie:
Resultaat van de stimuleringsmaatregel Dagindeling is dat bij diverse provincies
en gemeenten wensen en belangen van taakcombineerders steeds meer betrokken
worden bij ruimtelijke planvorming (Zuid-Holland, Alkmaar, Amsterdam, Rotterdam,
Enschede, Heerhugowaard). Er zijn checklists dagindeling ontwikkeld die gebruikt
kunnen worden bij de beoordeling van ruimtelijke plannen. Volgens de sturingsfilosofie
van VROM worden er geen bestemmingsplannen meer getoetst. De provincies en
gemeenten moeten dit oppakken. AB   VROMVNG, IPO          61Nieuwe Kaart van Nederland t.b.v. functies taakcombinatie
Toelichting implementatie: De opzet van de Nieuwe Kaart van Nederland is te
grofmazig om bouw- plannen op emancipatie effecten zoals taakcombinaties te
kunnen beoordelen.    NVROMSZW62Modellen ontwikkelen voor multifunctionele gebouwen en ontwikkelingen bundelen
in een beleid, o.a. door publicatie met stimulerende voorbeelden
Toelichting implementatie: Er zijn verschillende publicaties uitgegeven. Deze
zijn: Leidraad voor multifunctionele accommodaties
(januari 2002): Het realiseren van een multifunctionele accommodatie is een
langdurig proces dat een gestructureerde en transparante aanpak vergt. De
gemeente speelt hierin een sleutelrol. Vanwege haar positie als overkoepelende
lokale overheid moet zij de regie voeren over het complexe proces waarbij
meerdere partijen betrokken zijn. In de Leidraad zijn de verschillende fasen
beschreven van het proces om te komen tot multifunctionele accommodaties. Businessplan multifunctionele accommodaties (december
2003): Wie nadenkt over een brede school in een multifunctionele accommodatie
moet ooit beslissen of zo’n gebouw haalbaar en betaalbaar is. Dit boekwerk
geeft stap voor stap aan welke vragen de beslisser daarvoor moet beantwoorden. Dagarrangementen in de Brede school (januari 2005): In
deze publicatie, zijn 5 experimenten dagarrangementen van 5 brede scholen
beschreven. Een dagarrangement is een samenhangend en doorlopend aanbod van
onderwijs, opvang en vrijetijdsvoorzieningen in dit geval voor kinderen van
0–12 jaar. In dit boek staan handreikingen voor de invulling van het
dagarrangement waardoor iets nieuws gecreëerd kan worden door te putten
uit een bestaand aanbod. De Vensterschool deelt (maart
2005): Een impressie van 8 jaar ervaring met de Vensterschool Groningen op
CD-Rom. De Vensterschool deelt heeft de kennis
over de ontwikkeling en instandhouding van brede scholen bijeen gebracht op
een interactieve CD-Rom. A    OCWVWS, VROM, SZW         63Multifunctionele gebouwen/ruimtes betrekken bij uitwerken 5e nota RO en Architectuurnota Toelichting implementatie: Zie beleidsactie 55. A    VROMVWS, SZW, OCW         64In kabinetsstandpunt grondbeleid aandacht voor opnemen stichtingskosten kinderopvang
en zorgknooppunten in grondexploitatie nieuwe wijken Toelichting
implementatie: Er is besloten om de kosten van kinderopvang e.d. niet mee
te nemen in de grondexploitatie. Het betreft geen kosten die met verwerving
of bouwrijp maken te maken hebben. Wel kan voor dit soort gebruik een sociale
grondprijs gehanteerd worden (maar dat is aan de gemeente).     NVROMSZW, VWS         65Kosten voorzieningen dagindeling (waaronder verwerving en beheer flexibel
te benutten ruimtes) in oudere wijken opnemen in exploitatie renovatie
Toelichting implementatie: Zie beleidsactie 55.    NIPO, VNGVROM, VWS, SZW         66Aanpassen woningvoorraad t.b.v taakcombinatie, kleinschalig onderne-
merschap, «brede» woning. (eigen opdrachtgeverschap stimuleren) Toelichting implementatie: In de afgelopen jaren heeft het stimuleren
van eigen opdrachtgeverschap een grote vlucht genomen. Onder meer via de woningbouwafspraken:
daar is vastgelegd dat gemeenten voor bouwen in eigen opdrachtgeverschap subsidie
krijgen. B   VROM          67Dagindeling opnemen in collegeprogramma’s gemeenten en provincies
Toelichting implementatie: Bij verschillende provincies en gemeenten zijn
in het collegewerkprogramma of uitwerking daarvan beleidsvoornemens dagindeling
opgenomen (Gemeenten zoals Alkmaar, Amersfoort, Deventer, Groningen. Provincies
zoals Zuid-Holland, Noord-Brabant, Noord-Holland, Drenthe, Overijssel, Groningen).A    SZWVNG, IPO         68Helpdesk t.b.v. ondersteuning lokale en provinciale autoriteiten bij modern
planologisch denken Toelichting implementatie: Ondersteuning gemeenten/provincies
bij (virtueel kenniscentrum) «modern planologiesch denken»: door
VROM opgepakt in ruimteforum/kenniswijzer (op www.vrom.nl/ruimteforum en kenniswijzerminvrom.nl)   L VROM, SZWIPO, VNG69Virtueel kenniscentrum modern planologisch denken Toelichting implementatie:
Zie beleidsactie 68.   L VROMSZW, IPO, VNG         70Opstellen aantal toekomstscenario’s t.b.v. dagindeling Toelichting
implementatie: In het project Tijden van de stad Groningen (Dagindeling ESF-3)
zijn toekomstscenario’s voor de stad ontwikkeld. In de toekomstscenario’s
wordt een beter bereikbaarheid en beschikbaarheid geschetst van voorzieningen,
o.a. voor taakcombineerders. A    SZWVROM         71Vernieuwende (voorbeeld)ontwerpen moderne ruimtelijke ordening Toelichting
implementatie: Vernieuwende (voorbeeld)ontwerpen, waar dagindeling nadrukkelijk
uitgangspunt is, zijn gebundeld in een boekje. Deze ontwerpen zijn ontwikkeld
in diverse projecten door het land heen. Ook in een reizende tentoonstelling
die te zien is geweest op hogescholen, Ministerie VROM en op conferenties
zijn deze voorbeelden gepresenteerd.A    VROM          72Visiepool voor ervaringsuitwisseling betrokken beroepsgroepen modern planologisch
denken Toelichting implementatie: De visiepool ervaringsuitwisseling
betrokken beroepsgroepen is opgepakt door VROM in «Hoogstadberaad»
en rijksontwerpersoverleg.   L VROMSZW, V&W, beroepsgroepen         73Doen ontwikkelen lesmodulen en instrumenten t.b.v. modern planologisch denken
t.b.v (hogere) beroepsopleidingen en beroepsgroepen Toelichting implementatie:
Vernieuwde voorbeelden in de ruimtelijke ordening waar dagindeling nadrukkelijk
uitgangspunt geweest is, zijn gepresenteerd in een reizende tentoonstelling.
In aanvulling hierop zijn workshops over dit thema georganiseerd bij o.a.
de provincies Zuid-Holland en Gelderland, verder in Capelle a/d IJssel en
op de Hogeschool Breda. Bij de provincie Zuid-Holland is in het kader van
het project Ruimtelijke voorwaarden voor taakcombineerders een lesmodule ontwikkeld
en cursussen gegeven aan ambtenaren ruimtelijke ordening van gemeenten en
provincie.    NVROMSZW, OCW          Toegang                 Voorzieningen
toegankelijk en bereikbaar maken       74Ontwerpen van samenhangende regeling toegankelijkheid voorzieningen dagindeling Toelichting implementatie: Dit voornemen is op lokaal niveau in
projecten opgepakt.    NSZWVROM, VWS, OCW,
BZK, EZ, FIN         75Speciale aandacht voor allochtone taakcombineerders Toelichting implementatie:
Bij de Stimuleringsregeling Dagindeling lag in ongeveer 20 experimenten de
nadruk op zwarte, migranten- en vluchtelingenbevolkingsgroepen. Dat heeft
geleid tot grotere bekendheid en toegankelijkheid van kinderopvang, contracten
voor mantelzorgers bij een thuiszorgorganisatie, methodes voor toeleiding
naar de arbeidsmarkt met veel aandacht voor de arbeid/zorg-knelpunten, telewerken
voor Turkse en Marokkaanse vrouwen en allochtone moeders als contactouder
in de school. Bij experimenten voor kleinschalig zorgondernemerschap is extra
aandacht besteed aan zelfstandig etnisch ondernemerschap. Met uiteenlopende
doelgroepen zijn expertmeetings gehouden over «Effecten van Cultuur», «Diversiteit
in Dagindeling», «Kinderopvang in de sport» en «Tijd».
Daarnaast zijn een aantal publicaties beschikbaar gekomen zoals Bouwen aan samenwerking (een inventarisatie van 15 voorbeelden van
multifunctionele schoolgebouwen) en Internationale good
practices in Europa en de VS. Resultaten van projecten en goede voorbeelden
worden voor het voetlicht gebracht in het blad Wereldtijd. E-quality speelt
een rol in het vertalen van resultaten van andere projecten naar hun achterban.A    SZWV&I76Expertmeeting dagindeling in multicultureel perspectief, gevolgd door conferentie Toelichting implementatie: Met uiteenlopende doelgroepen zijn expertmeetings
gehouden over «Effecten van Cultuur», «Diversiteit in Dagindeling», «Kinderopvang
in de sport» en «Tijd».A    SZW          77Indien noodzakelijk extra impuls taakcombinatie onder allochtonen
Toelichting implementatie: Voor indiening van projectaanvragen in de subsidierondes
van Dagindeling is taakcombinatie onder allochtonen als specifiek aandachtsgebied
benoemd.A    SZWVWS, EZ, V&I         78Vaststellen minimaal noodzakelijk voorzieningenniveau landelijk gebied
Toelichting implementatie: Publicatie Taakcombineerders in landelijk gebied
is in 2002 uitgegeven door het Verwey-Jonker Instituut. Met subsidie van het
ministerie van SZW heeft het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW)
onderzoek gedaan naar de behoefte aan en beschikbaarheid van voorzieningen
ten behoeve van het combineren van arbeid en zorg in het landelijk gebied
en de kloof tussen het minimaal noodzakelijke en het huidige voorzieningenniveau. A    LNVSZW, VWS          79Vaststellen gebieden met hoogste urgentie voorzieningenniveau Toelichting
implementatie: Met subsidie van het ministerie van SZW heeft het Nederlands
Instituut voor Zorg en Welzijn onderzoek gedaan naar de behoefte aan en beschikbaarheid
van voorzieningen ten tbv het combineren van arbeid en zorg in het landelijk
gebied en de kloof tussen het minimaal noodzakelijke en huidige voorzieningenniveau.    NLNVSZW, VWS         80Stimuleringsprogramma Combinatie arbeid en zorg in landelijk gebied
Toelichting implementatie: Met het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en
Voedselkwaliteit is een stimuleringsmaatregel voor landelijk gebied ontwikkeld.
Deze krijgt in 2005 een nadere invulling. De tijdelijke Stimuleringsimpuls
Sociale Infrastructuur beoogt nieuwe, inspirerende initiatieven ten aan zien
van de organisatie en financiering van sociale diensten en voorzieningen te
stimuleren en kennis daarover toegankelijk te maken.    L LNVSZW, V&W, VWS, VNG, IPO, LTO, NAJK          Persoonlijke
diensten                 Persoonlijke
dienstverlening en zorgondernemerschap       81Verkenning persoonlijke dienstverlening als nieuwe bedrijfstak Toelichting
implementatie: Naar aanleiding van het in het MJBP genoemde onderzoek Persoonlijke Dienstverlening heeft het kabinet een traject
van Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit aan dit onderwerp gewijd.
Zie ook beleidsactie 83.   L SZWEZ, FIN         82Ontwikkelen randvoorwaarden om persoonlijke dienstverlening tot volwaardige
bedrijfstak te maken Toelichting implementatie: Dit actiepunt is
in twee MDW-trajecten en de daaropvolgende kabinetsstandpunten uitgewerkt.
Zie ook beleidsactie 83.   L EZ/SZWVWS, FIN, EZ, Soc. partners,
brancheorg.         83MDW-traject particuliere dienstverlening Toelichting implementatie:
In 2001 is het MDW-rapport Vijf vliegen in één
klap; naar één markt voor persoonlijke diensten uitgekomen.
In 2003 het MDW-rapport Vraag en aanbod in de persoonlijke
dienstverlening; marktontwikkelingen, belemmeringen en oplossingen
uitgekomen. Aansluitend op beide MDW-rapporten is een kabinetsstandpunt uitgekomen.
In 2004 is het SEOR-onderzoek De markt voor persoonlijke
dienstverlening naar de Tweede Kamer gestuurd. Het dossier is in
2004 gekoppeld aan de voorgenomen afschaffing van de Regeling Schoonmaakdiensten
Particulieren. Op 18 mei 2005 is de kabinetssreactie Markt voor persoonlijke
dienstverliening, tezamen met een CPB-analyse naar de Tweede Kamers gestuurd.   L EZSZW, FIN84Ontwikkelen en stimuleren modellen voor zorgondernemerschap Toelichting
implementatie: Binnen Dagindeling is het thema zorgondernemerschap twee keer
expliciet onderwerp van projecten (geweest), nl in de 1e en (nog lopende)
3e ronde. In de 1e ronde is een franchisemodel voor de kinderopvang «omgebouwd»
voor toepassing in de thuiszorg. Dit model van Thuiszorg Amsterdam is inmiddels
operationeel en vindt navolging in andere delen van het land. In de 3e ronde
wordt gewerkt aan andere modellen voor zorgondernemerschap. Succesvolle modellen
zullen na afloop worden verspreid en waar mogelijk worden geïmplementeerd.   L SZWVWS, EZ, MKB, brancheorg.         85In kader van EQUAL-programma starten van pilots kleinschalig zorgondernemerschap Toelichting implementatie: Binnen de pijler ondernemerschap van
EQUAL zijn vormen van zorgondernemerschap ontwikkeld. De nadruk lag hierbij
op het stimuleren van ondernemerschap voor achterstandsgroepen, de sector
waarin het ondernemerschap werd ontwikkeld was een afgeleide. Een aantal projecten
in de 1e ronde richtte zich wel op zorggerelateerde diensten.A    SZW          86Stimuleren franchisemodel bij kleinschalig zorgondernemerschap Toelichting
implementatie: Zie beleidsactie 84.   L SZW, VWSMKB, FIN brancheorg., EZ         87Oplossen knelpunten en indien nodig aanpassen wet- en regelgeving inzake ontwikkeling
persoonlijke dienstverlening/zorgondernemerschap Toelichting implementatie:
Zie beleidsactie 83.    L SZW, EZVWS, FIN          Dagindelingsbeleid
op basis resultaten stimuleringsmaatregel       88Nota tussenstand experimenten dagindeling en Congres Dagindeling Halverwege Toelichting implementatie: De nota is in januari 2002 verschenen.
Het congres vond plaats in het Kurhaus en werd bezocht door ruim 600 mensen
en kreeg veel publiciteit.A    SZW          89Interbestuurlijke, Interdepartementale Werkgroep Verankeringdagindeling
in bestaand en nieuw beleid Toelichting implementatie: Er zijn binnen
SZW aanzienlijke inspanningen geleverd om de resultaten van Dagindeling te
verankeren in bestaand en nieuw beleid. Een deel van de resultaten is verwerkt
in de nieuwe Wet kinderopvang. Daarnaast is er de interdepartementale Operatie
Jong waar het thema «dagarrangemen- ten en combinatiefuncties»
van Dagindeling een belangrijke positie inneemt. Ook met betrekking tot bijvoorbeeld
persoonlijke dienstverlening (EZ), openingstijden van winkels en voorzieningen
(EZ) en mantelzorg (VWS) vindt dergelijk overleg plaats. Een algemene interdepartementale
werkgroep is niet gerealiseerd. B   SZWV&W, FIN, VWS, EZ, OCW, VROM, LNV, BZK, VNG, IPO         90Start ESF-programma Local Social Capital Toelichting implementatie:
In het kader van de Communautaire Raamstrategie voor Gelijkheid tussen Mannen
en Vrouwen 2001–2005 van de Europese Unie werd in 2002 en 2003 het transnationale
project «Daily Routine Arrangements, from local practice
to national policy» uitgevoerd. De Directie Coördinatie
Emancipatiebeleid van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
coördineerde dit Europese project. Met organisaties in Italië, Frankrijk
en Finland werden lokaal en nationaal beleid en praktijk met betrekking tot
het combineren van werk en privé onderzocht. Het project duurde 18
maanden. Activiteiten waren: vergelijking van beleid en praktijk; studiereizen
naar de deelnemende landen; een publicatie over beleid en good practices en
een Europese slotconferentie in januari 2004.   L SZW 91Monitor experimenten dagindeling Toelichting implementatie: Regioplan
heeft de resultaten van de experimenten en projecten steeds gemonitord Belangrijkste
resultaten: Van de 140 experimenten zijn er negen voortijdig gestopt. Op grond
van de voor dit onderzoek geconstrueerde globale succesmaat kunnen 40 van
de 140 experimenten zeer succesvol worden genoemd en 52 succesvol. De overige
48 zijn minder succesvol. De experimenten zijn verspreid over Nederland uitgevoerd,
relatief vaker in de Randstad dan in de rest van Nederland. Verreweg de meeste
experimenten zijn gericht op taakcombineerders, maar in ongeveer de helft
van de experimenten zijn (ook) beleidsmakers en professionals als doelgroep
aangemerkt. Ruim driekwart van de experimenten heeft gedurende de looptijd
belangstelling gehad van politici en beleidsmakers. Ook in diverse media kregen
de experimenten aandacht. Slechts bij 15% van de experimenten gaven
projectleiders aan nooit media-aandacht te hebben gehad.A    SZW          92Beschrijving «good practices» (experimenten dagindeling)
Toelichting implementatie: De good practices uit de experimenten Dagindeling
zijn in maart 2003: Oplossingen Dagindeling. Pamflettenreeks. SZW/DCE/PBD
en in april 2005: Dagindeling in Actie. Resultaten en producten van 27 projecten
Dagindeling ESF-3 beschreven.A    SZW          93Expertmeetings, startconferentie experimenten vierde tranche en Dagindeling
Ideeëndag Toelichting implementatie: De afgelopen vijf jaar
zijn er drie keer per jaar focusgroepbijeenkomsten geweest waar de projecten
ervaringen konden uitwisselen en experts presentaties gaven. Daarnaast waren
er de conferenties Dagindeling Halverwege, Dagindeling op Tournee –
aan het eind van de Stimuleringsmaatregel – waarbij miniconferenties
op locatie werden gehouden (naast een centrale bijeenkomst). In april 2005
werd de Tijdconferentie gehouden, als ijkpunt van de Dagindeling-ESF-3 projecten.A    SZW          94Evaluatie/eindadvies Stimuleringsmaatregel Dagindeling Toelichting
implementatie: De Stimuleringsmaatregel heeft veel mensen op de been gebracht;
er zijn interessante producten ontwikkeld; de combinatie van arbeid en zorg
staat op verschillende politieke en beleidsagenda’s. Er is veel succes
bereikt met mainstreaming en veel van de projecten worden zonder subsidie
voortgezet. Van de andere kant zijn veel resultaten onvoldoende zichtbaar
gemaakt zodat anderen ze niet kunnen overnemen en het mainstreamproces nog
verre van voltooid is. Er moet nog meer inspanning worden geleverd om de resultaten
structurele praktijken te laten worden. Hoewel sommigen wellicht meer hadden
verwacht van de Stimuleringsmaatregel, kan geconcludeerd worden dat deze op
veel manieren heeft bijgedragen aan verbetering van de mogelijkheden om arbeid &
zorg te combineren.A    SZW          95Voorstellen voor onderzoeksprogramma dagindeling, o.a. naar behoeften dagindelingsarrangementen
en zorginfrastructuur Toelichting implementatie: Er is onderzoek
gedaan naar tijden in de gezondheidszorg (NIVEL); voorzieningen in het landelijk
gebied (NIZW); persoonlijke dienstverlening (Regioplan; SEOR), tijdsordening
(SCP); internationale good practices (NIZW).A    SZWSCP, CBS         96Meerjarige communicatiecampagne Dagindeling Toelichting implementatie:
De communicatie campagne heeft ondermeer gestalte gekregen in de tv-spotjes
met «de Agenda», 3x met de uitgave Toptijd. Deze had een bereik
van 900 000 lezers.   L SZW 3 Macht en besluitvorming   ABWLNvoortouwoverigen Politiek
en Openbaar Bestuur                 Kieslijsten
en kiesstelsel       97Leidraad (o.a. op internet) voor werving en selectie vrouwelijke en allochtone
kandidaten bij iedere verkiezing Toelichting implementatie: Ten aanzien
van kieslijsten en het kiesstelsel is een leidraad voor rekrutering van politici
gepubliceerd op de internetsite www.vernieuwingsimpuls.nl. In deze leidraad
wordt door middel van een stappenplan een handreiking gegeven voor het rekruteren
voor politieke functies in gemeenten. Speciale aandacht in deze handreiking
gaat uit naar het rekruteren van vrouwelijke en allochtone politici om zo
tot meer diversiteit van de politici en een betere representativiteit van
de bevolking te komen. Daarbij wordt in het bijzonder ook aandacht besteed
aan de scholing en vorming voor politieke functies. Een diverse samenstelling
naar sekse, leeftijd en etniciteit is belangrijk. De samenstelling en de diversiteit
van de kandidatenlijsten voor verkiezingen is een verantwoordelijkheid van
de politieke partijen zelf. Met de partijen wordt periodiek gesproken over
deze en andere kwesties. A    BZKSZW         98Bij uitwerking nieuw kiesstelsel kijken naar kansen voor vrouwen en minderheden
om een zetel te verwerven (emancipatie-effectrapportage) Toelichting
implementatie: Nu het kabinet heeft besloten het wetsvoorstel Nieuw kiesstelsel
in te trekken is de vraag naar een emancipatie-effectrapportage niet meer
aan de orde. In het kader van het onderzoek naar een nieuw kiesstelsel zal
prof. Pippa Norris (USA) een bijdrage schrijven over de relatie tussen kiesstelsels
en de positie van vrouwen en minderheden ten behoeve van een congres dat in
de tweede helft van 2005 wordt georganiseerd. Het IPP heeft in opdracht van
het Ministerie BZK projecten ontwikkeld rondom de beoogde vernieuwing van
het kiesstelsel in deze kabinetsperiode. In discussies en artikelen is erop
gewezen wat de gevolgen voor de participatie van vrouwen en van minderheden
zou kunnen zijn als het kiesstelsel richting districtssysteem zal veranderen.     NBZKSZW          Politiek
en zorg       99Voorzieningen voor combineren arbeid en zorg voor lokale en provinciale politici Toelichting implementatie: Recent is een grondwetswijziging tot
stand gebracht inzake de verkiezing van de leden Tweede Kamer en de Eerste
Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband
met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling
of ziekte. Deze wijziging maakt een vervangingsregeling voor volksvertegenwoordigers
mogelijk. De uitvoeringswetgeving is nu in voorbereiding. Aan de voorgestelde
vervangingsregeling ligt als motief ten grondslag het opheffen van een belemmering
voor vrouwen om vanwege het ontbreken van een adequate vervangingsregeling
bij zwangerschap en bevalling volwaardig gebruik te maken van het passieve
kiesrecht. Daarmee wordt een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de positie
van vrouwen in het openbaar bestuur. De tijdelijke vervanging betekent dat
men na afloop van de vervangingstermijn weer van rechtswege lid wordt van
het vertegenwoordigend lichaam. Men is op deze wijze niet afhankelijk van
vrijwillige afspraken. Een tweede motief betreft het gezondheidsaspect. Door
de introductie van de mogelijkheid om zich tijdelijk te laten vervangen bij
zwangerschap en bevalling, evenals in geval van ziekte, wordt voorkomen dat
volksvertegenwoordigers zich gedwongen zouden voelen ten koste van hun gezondheid
of van de gezondheid van hun toekomstig kind door te blijven werken. Ook na
tijdelijke vervanging wegens ziekte wordt men van rechtswege weer lid van
het vertegenwoordigende lichaam. Op deze wijze toont men respect voor de persoon
die het ambt uitoefent.  W  BZKSZW         100Evaluatie voorzieningen en evt. aanvullende maatregelen treffen Toelichting
implementatie: Zie beleidsactie 99.  W  BZK 101Voorstel grondwetswijziging zwangerschap- en bevallingsverlof politici
Toelichting implementatie: Zie beleidsactie 99. A    BZKSZW          Diversiteit
in de politiek       102Overleg met de partijvoorzitters Toelichting implementatie: De minister
van BZK overlegt periodiek met de partijvoorzitters over verschillende zaken
m.b.t. het openbaar bestuur. De vertegenwoordiging van vrouwen (en later ook
allochtonen) en wat partijen daarvoor doen heeft in dat overleg op de agenda
gestaan.    L BZKpolitieke partijen         103Overlegplatform scholingsinstituten politieke partijen Toelichting
implementatie: Er is in 2001 een overlegplatform van de scholingsinstituten
gevormd rondom diversiteit. Er zijn verschillende acties ingezet o.a. het
ontwikkelen van een diversiteitsaudit politiek. Het IPP heeft tot 2004 het
netwerk Veelzijdigheid in de Politiek (VIP) gefaciliteerd, een netwerk bestaande
uit vrouwen van emancipatiebureaus, scholingsinstituten van politieke partijen
en vrouwen organisaties. Tijdens bijeenkomsten van het VIP informeerden de
aanwezigen elkaar over trainingen voor lokale en bestuurlijke participatie
en over activiteiten rondom verkiezingen.   L politieke partijenBZK IPP         104Kweekvijver allochtone vrouwen: volgsysteem en nieuwe initiatieven Toelichting implementatie: In het project «Kweekvijver»
van het Multicultureel Instituut voor Politieke Participatie (MIPP) zijn cursussen
gegeven aan allochtone vrouwen met een (lokale) politieke ambitie. Er is een
volgsysteem ontwikkeld waarmee de politieke loopbaan van de gewezen cursistes
kan worden gemonitord. Uit de eerste meting bleek dat de Kweekvijver een belangrijke
bijdrage heeft geleverd aan de politieke participatie van de deelnemers. De
oplei- ding heeft een groep gemotiveerde allochtone vrouwen bereikt die voorheen
nog niet bij de politiek betrokken was. De Kweekvijver heeft tevens bijgedragen
aan de voorbereiding van de vrouwen op een politieke functie en het daadwerkelijk
verwerven ervan. Door de subsidietaakstelling aan de rijksoverheid en de herijking
van de uitgaven tijdens kabinet Balkenende I en II, zijn de subsidies afgeschaft
voor activiteiten die niet langer overeenstemmen met de beleidsprioritei-
ten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In dat
kader is de subsidie aan het Multicultureel Instituut voor Politieke Participatie
beëindigd. A    BZKpolitieke partijen, VNG,
IPP         105Kweekvijvers jong talent en grijs élan Toelichting implementatie:
Niet uitgevoerd.     Npolitieke partijenBZK, SZW, VNG, IPP, e-bureaus, univ. Hogescholen, Toplink          Politieke
cultuur       106Vernieuwingsimpuls dualisme en lokale democratie Toelichting implementatie:
Er zijn lokale experimenten gefinancierd in het kader van de vernieuwingsimpuls.
Diversiteit en verandering van de lokale politieke cultuur zijn aandachtspunten. A    BZKSZW, VNG, IPP          107Monitoren politieke vernieuwingen op participatie vrouwen Toelichting
implementatie: Dit wordt meegenomen in de evaluatie van de vernieuwingsimpuls.
Zie ook beleidsactie 106. Daarbij zijn diversiteit en verandering van de lokale
politieke cultuur aandachtspunten.   L BZKSZW, VNG, IPP         108Overlegplatform scholingsinstituten: ontwikkelen en implementeren instrumenten Toelichting implementatie: Er is in 2001 een overlegplatform van
de scholingsinstituten gevormd rondom diversiteit. Er zijn verschillende acties
ingezet o.a. het ontwikkelen van een diversiteitsaudit politiek.A    politieke partijenBZK, SZW, IPP109Voorlichting over instrumenten aan maatschappelijke bewegingen Toelichting
implementatie: Het (autonome) IPP heeft verschillende publicaties en instrumenten
ontwikkeld gericht op diversiteit en politieke vernieuwing. Zie ook beleidsactie
103.A    IPPBZK, SZW, IPP          Europese
en internationale politiek       110Campagnes rond verkiezingen en bijeenkomsten Toelichting implementatie:
De aandacht voor de positie van de vrouw maakte onderdeel uit van campagnes
voor Euroverkiezingen (campagnes van de politieke partijen). Resultaat is
dat het percentage vrouwen in het Europarlement thans 44% bedraagt.
Er wordt steeds weer aandacht gevraagd voor participatie van vrouwen in Europese
politiek. Bij de installatie van de nieuwe Europese Commissie werd ook bijzondere
aandacht besteed aan de vertegenwoordiging van vrouwen. Thans zijn 7 van de
25 Commissarissen vrouwelijk (28%) – een kleine toename ten opzichte
van de Commissie Prodi.    L BZKSZW, BUZA, politieke partijen         111Kweekvijvers Toelichting implementatie: Het IPP heeft in Slowakije
en Turkije een meerjarenproject uitgevoerd dat beoogt de politieke participatie
van vrouwen te bevorderen. Zie ook beleidsactie 104.A    BZK, BUZASZW, politieke partijen          Lokale
politiek       112Uitstroom vrouwen monitoren en maatregelen ontwikkelen Toelichting
implementatie: • Er is een onderzoek uitgevoerd
(opdracht BZK en DCE) naar de omvang van en verklaring voor vervroegde uitstroom
uit gemeenteraden en provinciale staten. Vrouwen blijken inderdaad meer tussentijds
uit te stromen en iets meer negatieve cultuuraspecten te ervaren. Belangrijker
blijkt echter de tijdsdruk en combinatieproblemen, zowel voor voortijdig afhakende
vrouwen als mannen. In de leeftijdscategorie tot 45 jaar is dit een doorslaggevend
argument. De resultaten van deze monitoring zijn opgenomen in twee rapporten,
uitgebracht door de SGBO. • Tevens
is er onderzoek gedaan naar de aantrekkelijkheid van statenof raadswerk voor
vrouwen. Het onderzoek naar de uitstroommotieven van lokale politici was gericht
op het verkrijgen van nader inzicht. Daartoe werd in enquêtes aan gestopte
raadsleden – mannen en vrouwen – gevraagd wat de belangrijkste
redenen zijn geweest voor hun vertrek. Uit deze onderzoeken blijkt dat de
combinatie van arbeid en zorg voor lokale politici als mogelijk uitstroommotief
wordt genoemd.• Verder
wordt er door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
periodiek een voortgangsrapportage opgesteld, getiteld «Vrouwen in politiek
en openbaar bestuur». In deze rapportage wordt onder andere aandacht
besteed aan de streefcijfers van het aantal vrouwen in de politiek en het
openbaar bestuur. Tevens bevat deze rapportageverslag cijfermateriaal, waarin
de ontwikkeling van het aandeel vrouwen in politiek en openbaar bestuur op
allerlei terreinen wordt weergegeven.   L BZKSZW         113Overlegplatform scholingsinstituten: werven plaatselijk politiek talent
Toelichting implementatie: Er is in 2001 een overlegplatform van de scholingsinstituten
gevormd rondom diversiteit. Er zijn verschillende acties ingezet o.a. het
ontwikkelen van een diversiteitsaudit politiek. Ook zijn er praktijken m.b.t.
lokale werving van (potentiële) kandidaten in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen
2002 uitgewisseld.    L politieke partijenBZK, SZW,
IPP, landelijk platform lokale pol. partijen 114Ontwikkelen programma’s diversiteit in lokale (politieke)
middenveld Toelichting implementatie: • Het
(autonome) IPP heeft verschillende publicaties en instrumenten ontwikkeld
gericht op diversiteit, politieke vernieuwing en ondersteuning van vrijwilligersorganisaties.
Ontwikkelen programma’s diversiteit in lokale (politieke) middenveld:
het IPP heeft in samenwerking met de gemeente Amsterdam en haar stadsdeelraden
een vierjarig project uitgevoerd om de politieke en bestuurlijke participatie
van migranten te bevorderen. Het project liep van 1 oktober 2000 tot
1 oktober 2004. Producten: cursussen politieke, resp. bestuurlijke participatie
voor beginners en gevorderden, nieuwsbrieven, discussie bijeenkomsten en helpdesk.
Ruim de helft van de deelnemers waren vrouw. In het boek «De wereld
in huis, allochtonen in Amsterdamse raden en besturen» wordt verslag
gedaan van het project. • Voor
de gemeente Utrecht heeft het IPP in 2004 een onderzoek gedaan naar de politieke
participatie van migranten en naar de behoefte om in de gemeente cursussen
te organiseren om die participatie te bevorderen. • Met
ondersteuning van het Ministerie van Justitie voert het IPP momen- teel in
vier steden het project Vinden en Binden uit, met trainingen voor politieke
partijen om hun fracties divers samen te stellen, met cursussen politieke
participatie voor migranten op verschillende niveaus. Ook hierbij wordt scherp
gelet op deelname van allochtone vrouwen. • Het
IPP heeft het boekje «Vinden en Vasthouden» uitgegeven. Het is
bedoeld voor politieke partijen die voor de lokale verkiezingen hun lijsten
gaan samenstellen en daarbij rekening wensen te houden met de vertegenwoordiging
van bepaalde groepen op hun lijst. Gedacht wordt hier met name aan vrouwen
en allochtonen. Het boekje is overigens ook geschreven voor organisaties die
in hun besturen een goede vertegenwoordiging wensen.A    IPPBZK, SZW, pol. partijen         115Aanbieden diversiteitsprogramma’s en scholing vrouwen aan lokale (politieke)
middenveld Toelichting implementatie: Zie beleidsactie 114. A    IPP, e-bureausBZK, SZW          Hogere
openbare bestuursfuncties       116Pilot «Vrouwen in hogere openbare bestuursfuncties» in EQUAL project Toelichting implementatie: Er hebben verschillende overheidsorganisaties
als pilot deelgenomen aan het ESF-Equalproject Mixed: het ministerie van Buitenlandse
Zaken, de Belastingdienst en de gemeenten Rotterdam en Amsterdam. A    BZK, SZWdep., provincies, waterschappen, gemeenten,
IPO, VNG, Toplink          Bedrijfsleven                 Hogere functies in profit- en non-profitsector       117Benchmark ontwikkelen en daarmee ontwikkelingen monitoren Toelichting
implementatie: Er is een benchmark ontwikkeld (www.glazenplafondindex.nl)
waarmee bedrijven en instellingen hun kwantitatieve prestaties kunnen vergelijken
met die van anderen in hun sector. De benchmark wordt uitgebreid met een kwalitatieve
dimensie (arbeidsvoorwaarden, combinatie arbeid en zorg, werving, selectie,
loopbaanbeleid, cultuuraspecten). A    EZSZW, SCP/CBS, OIB, bedrijfsleven         118Uitwisselingsprogramma’s overheid–bedrijfsleven Toelichting
implementatie: Zowel in het kader van de achtereenvolgende ambassadeursnetwerken
als in het kader van het ESF-Equalprogramma Mixed is er sprake geweest van
de uitwisseling tussen zowel overheid als bedrijfsleven van kennis en ervaringen
met beleid gericht op de doorstroming van vrouwen naar hogere functies. A    BZK, EZSZW, Toplink, OIB, bedrijfsleven         119Zichtbaar maken meerwaarde diversiteit (economisch en procesmatig)
Toelichting implementatie: In het kader van de achtereenvolgende ambassadeursnetwerken
glazen plafond zijn case studies en onderzoeken ondernomen om deze meerwaarde
zichtbaar te maken (bv. onderzoek VU in opdracht van TPG, onderzoek RUG in
opdracht van NAM). Grootschalig systematisch wetenschappelijk onderzoek heeft
(nog) niet plaatsgevonden. A    SZW 120Verder ontwikkelen instrumenten overheid en expertise-organisatie
Toelichting implementatie: Het ontwikkelen, uittesten en verspreiden van instrumenten
gericht op de doorstroming van vrouwen vormde de kern van het ESF-Equalproject
Mixed dat DCE van 2002 tot 2005 i.s.m. expertorganisaties heeft uitgevoerd.A    SZWOIB, Toplink         121Overleg sociale partners Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.    NSZW, EZBZK         122Communicatieplan Toelichting implementatie: Tijdens de looptijd van
Mixed is een communicatieplan uitgevoerd, gericht op de 500 grootste bedrijven
en instellingen in Nederland, waarbij aandacht is gevraagd voor de thematiek
van doorstroming van vrouwen en diversiteit op hogere niveaus en voor het
instrumentarium waarmee dat streven kan worden ondersteund.A    SZW          123Campagne deeltijd in hogere functies Toelichting implementatie: In
2002 is binnen SZW overlegd over een campagne rondom het wettelijk recht op
aanpassing arbeidsduur. Hierbij zou ook aandacht worden besteed aan deeltijdarbeid
in hogere functies. Ook is in het Equalproject MIXED in een pilot uitgevoerd
om deeltijdarbeid in hogere functies te stimuleren en is een digitaal deeltijddiagnose-instrument
ontwikkeld voor bedrijven en hun werknemers.A    SZWEZ         124Voortrekkersnetwerk (ambassadeursnetwerk) Toelichting implementatie:
De afgelopen drie jaar hebben SZW/DCE en EZ «ambassadeursnetwerken Glazen
plafond» gefinancierd. De doelstelling ervan is om het thema van doorstroming
van vrouwen naar hogere functies op de agenda te zetten in bedrijven en instellingen.
Een gezelschap van 15–20 prominenten uit het bedrijfsleven en uit arbeidsorganisaties
in overheid en non-profit pakt het thema aan in het eigen bedrijf en daarbuiten.
Elk lid formuleert tenminste drie persoonlijke actiepunten die binnen een
jaar gerealiseerd dienen te zijn en die gericht zijn op het eigen bedrijf,
op de eigen branche of sector, of op agenda-setting in het algemeen. Daarnaast
zoeken de netwerken in meerdere of mindere mate gezamenlijk de publiciteit
met hun activiteiten.    L SZW, EZBedrijfsleven          Middenkader       125Benchmark verfijnen: ook gericht op middenkader Toelichting implementatie:
In de glazen plafondindex wordt het verschil gemeten tussen het aandeel vrouwen
in een arbeidsorganisatie als geheel, het aandeel vrouwen in de middenfuncties
en het aandeel vrouwen in hogere functies. Dat maakt zichtbaar waar de doorstroom
van vrouwen stokt; dat is vaak al in het middenkader. Als dat zo is, worden
tips gegeven om dit potentieel in het middenkader beter te benutten voor de
doorstroom naar hogere functies. A    SZWEZ, SCP/CBS, OIB         126Ondersteuning projecten doorstroom middenkader Toelichting implementatie:
Het ESF-Equalproject Mixed had in zijn geheel betrekking op de doorstroming
van vrouwen naar hogere functies. Het middenkader vormt hierbij het belangrijkste
potentieelA    SZW, EZEqual, OIB         127Ondersteuning projecten doorstroom allochtone vrouwen Toelichting
implementatie: Verschillende onderdelen van het ESF-Equalproject Mixed waren
gericht op de doorstroomkansen van allochtone vrouwen. In verschillende Mixedpilots
waren allochtone vrouwen in het bijzonder vertegenwoordigd. Eén van
de Mixedpilots was exclusief bedoeld voor allochtone vrouwen. A    SZW, EZEqual, OIB128Task Force mannen en vrouwen in beroep Toelichting implementatie:
In 2004–2005 is het project Vrouw/man in beroep uitgevoerd, in een samenwerkingverband
van SZW/DCE met diverse departementen (EZ, Defensie, BuZa, OCW) en expertorganisaties.
Er is een boekje gemaakt met goede praktijkvoorbeelden om meer meisjes en
vrouwen in bèta/techniek te krijgen («Een barst in het glas»),
er is een essaybundel in voorbereiding over de (economische) meerwaarde van
het doorbreken van de schotten tussen «mannen- en vrouwenberoepen».
Als vervolg op dit project heeft DCE/SZW samen met OCW en expertorganisaties
(VHTO, VanDoorneHuiskes, Stichting Toekomst der Techniek en Equivalent) een
Equalaanvraag tweede tranche ingediend: de Glazen Muur. EZ is bij het project
betrokken via een klankbordgroep. In juli 2005 is door het Agentschap SZW
besloten dat de aanvraag wordt gehonoreerd. De uitvoering van het project
loopt van juli 2005 tot en met december 2007. Budget: € 2,5 miljoen.
Er zal transnationaal worden samengewerkt met vergelijkbare projecten in Duitsland
en Noord-Ierland.   L EZ, SZWSZW, OCW, Def, BUIZA,
VWS, ea          Instrumenten
ontwikkelen       129Selectie- en zelfselectiemechanismen in bedrijfscultuur zichtbaar maken bij
doorstroom naar hogere functies Toelichting implementatie: In het
ESF-Equalproject Mixed zijn instrumenten ontwikkeld die verschillende factoren
beïnvloeden die relevant zijn voor de doorstroming van vrouwen. Selectie-
en zelfselectiemechanismen vormen één van die factoren. Hiervoor
is met name aandacht geweest in de cultuurdiagnoses, in de management-developmenttrajecten,
in de mentoringprogramma’s en in de toolkit gelijke kansen via Investors
in People. Een en ander is in het bijzonder gedocumenteerd in de Mixedpublicaties «Sleutels
voor succes – Hoe organisaties de deur naar de top voor vrouwen kunnen
openen». Daarnaast komt dit aan de orde in «Mixed management –
Handboek diversiteit m/v» en in de toolkit gelijke kansen. Sleutels
voor succes en Mixed management hebben een brede verspreiding gehad onder
HR-managers.A    SZW          130Opzetten betere coaching voor leidinggevenden in bedrijven Toelichting
implementatie: Coaching en mentoring vanuit een gender- en/of diversiteitsperspectief
waren het onderwerp van de Mixedinstrumenten «coaching en mentoring», «coaching
in de cultuur» en «coaching voor allochtone vrouwen». Naast
coachingsactiviteiten voor (allochtone) vrouwelijke werknemers zijn in dat
kader ook activiteiten uitgevoerd die leidinggevenden in hun organisaties
bewust moesten maken van dat perspectief. De bevindingen zijn gedocumenteerd
in Mixed management. Ook is over dit thema in het kader van Mixed een internationale
expertmeeting georganiseerd. Dit heeft geleid tot de publicatie «Coaching
and mentoring – A tool for equal opportunities». Hiernaast zijn
er verschillende ambassadeursbedrijven die het instrument «cross mentoring»
inzetten voor organisatieverandering ten gunste van gelijke kansen. D.w.z.
dat niet alleen oudere leidinggevenden optreden als mentor van talentvolle
vrouwen, maar dat er sprake is van een wederzijdse leerrelatie.A    SZWOIB, bedrijfsleven         131Diversiteitsmanagement in functie-eisen voor hogere managers Toelichting
implementatie: Verschillende bedrijven die deelnamen aan hetzij Mixed, hetzij
de ambassadeursnetwerken experimenteren hiermee. In de uitwisseling van good
practices speelt dit thema een rol. De sturende rol van de overheid op dit
punt is zeer beperkt.   L SZWbedrijfleven         132Diversiteitsmanagement in opleiding managers Toelichting implementatie:
Sommige instituten beginnen hier aandacht aan te besteden. «Mixed management»
is ook onder opleidingsinstituten verspreid. Schouten en Nelissen heeft grotere
aantallen afgenomen, met het doel het te gebruiken bij trainingen voor managers.   L OCWopleidingsinstituten         133Diversiteitsmanagement in (evt. tijdelijke bijzondere) leerstoelen
Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.    NSZWUniversiteit, hogescholen  Overheid
als werkgever       134Streefcijfers en actieplannen in iedere overheidsinstelling, jaarlijks
overleg departementen Toelichting implementatie: De inzet van de
rijksoverheid en van lagere overheden is onderwerp geweest van het onderzoek «Genderbewust
personeelsbeleid bij de overheid» (2003). De cijfers van de departementen
zijn openbaar gemaakt op de site van SZW. Of de streefcijfers gehaald zullen
worden, verschilt per departement. De helft van de departementen en lagere
overheden blijkt aandacht te besteden aan de doorstroom van vrouwen naar hogere
functies, maar van inbedding in het reguliere personeelsbeleid is zelden sprake.
Om het beleid een extra stimulans te geven, zal een benchmark glazen plafond
voor de overheid worden ontwikkeld. Daarnaast zal BZK in het kader van diversiteitsbeleid
aandacht besteden aan de positie van vrouwen bij de rijksoverheid. In het
Equalproject MIXED hebben acht overheidsorganisaties deelgenomen aan verschillende
pilots (twee depar- tementen, drie gemeentes en drie andere overheidsinstellingen).
Verschil- lende DG’s en SG’s hebben deelgenomen aan een van de
ambassadeursnetwerken en hebben in dat kader acties uitgevoerd gericht op
hun eigen departement.A  L BZKdep., provincies, waterschappen,
gemeenten, IPO, VNG         135Diversiteitsmanagement in functie-eisen hogere managers Toelichting
implementatie: Indirect worden deze eisen steeds meer meegenomen door het
benadrukken van de competentie omgevingsgericht leiderschap. In het kader
van de nadere uitwerking van het Plan van Aanpak diversiteit in 2006 zal dit
punt verder worden opgepakt.   L BZK, SZWalle departementen         136Diversiteitsmanagement in opleiding hogere managers Toelichting
implementatie: Bij Bureau Algemene Bestuursdienst wordt bezien hoe diversiteitsmana-
gement kan worden opgenomen in het Kandidatenprogramma, een opleiding voor
jonge (aspirant-)directeuren in de rijksoverheid.    L BZKOCW, departementen         137Ondersteunen projecten VNG en IPO op terrein doorstroming vrouwen naar de
ambtelijke top Toelichting implementatie: Niet gerealiseerd.    NBZKVNG, IPO         138In het kader van de verkenning van samenwerking bureau ABD met
andere overheden aandacht voor het aandeel vrouwen in hogere functies
Toelichting implementatie: Er is een rijksbreed Plan van aanpak Diversiteit.
Door het wegvallen van de Wet Samen is gekozen om prioriteit te geven aan
etnische diversiteit. In 2006 zal een meer integraal Plan van Aanpak Rijk
en Diversiteit tot stand komen, waarin ook concrete activiteiten ten aanzien
van andere diversi- teitsgroepen zullen worden beschreven, zoals vrouwen in
hogere functies. Het Bureau ABD werkt (in)formeel samen met andere overheidsorganisa-
ties zoals de VNG om haar mogelijkheden voor «genderbewuste» werving
en selectie zoveel mogelijk te verruimen. In de afgelopen vijf jaar is het
netwerk van Bureau ABD alleen maar toegenomen. Het streven is om jaarlijks
voor 10 à 15% van de functies mensen (mannen en vrouwen) van
buiten de rijksoverheid aan te trekken. A    BZKVNG, IPO4 Mensenrechten   ABWLNvoortouwoverigen Gelijke
rechten en non-discriminatie                 Verdieping
van instrumenten       139Beschermingsniveau artikel 13 EG-verdrag ook toepassen voor bestaande richtlijnen
op grond van geslacht; uitwerking richtlijnen artikel 13 en artikel 141 Europese
Commissie Toelichting implementatie: De herziene Tweede Richtlijn
(2002/73/EG): wetsvoorstel is voor advies aan de Raad van State gestuurd;
het betreft een zuivere implementatie van de richtlijn. Voor de richtlijn
2004/113/EG (goederen en diensten) wordt er een implementatievoorstel gemaakt.
BZK heeft hierbij het voortouw.   L SZWBZK, JUS, VWS 140Uitvoering plan van aanpak gelijke beloning Toelichting implementatie:
Er is advies gevraagd aan de Stichting van de Arbeid, de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid
en de Commissie gelijke behandeling. Onderwerpen waarover advies is gevraagd
zijn: – de wijze waarop werkgevers gestimuleerd
kunnen worden om gebruik te maken van de inmiddels ontwikkelde instrumenten
op het terrein van gelijke beloning; – de
wijze waarop gelijke beloning meegenomen kan worden in de onderhandelingen
tussen CAO-partijen – op
welke wijze een Equal Pay Force kan worden ingericht en met welke bevoegdheden.   L SZW          141Opstarten en vestigen informatiepunt en communicatieplan gelijke behandeling Toelichting implementatie: Een dergelijk informatiepunt zal nog
slechts een beperkte meerwaarde hebben. Via websites van de overheid en van
maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld het EmancipatieWeb, «emancipatie.nl»),
wordt de desbetreffende informatie inmiddels aan burgers aangeboden. Via subsidies
zijn in de afgelopen twee aanzienlijke bedragen uitgegeven aan de verdere
bekendmaking van het VN-Vrouwenverdrag. Gelet op bovenstaande overwegingen
ziet het kabinet af van oprichting en inrichting van een dergelijk informatiepunt.    NSZWJUS, BZK, VWS         142Experimenten gericht op het bestrijden van discriminatie en het bevorderen
van gelijke behandeling op de arbeidsmarkt in het kader van EQUAL
Toelichting implementatie: Er is voor de tweede tranche van Equal geen subsidiegeld
gegeven; de eerste tranche is zo goed als afgerond. Zo is er subsidie gegeven
aan het project Companies Care: project over gedragscodes en aan het COC voor
het project Enabling safety for gay and lesbian teachers. A    SZWBZK, JUS, VWS          Implementatie
VN-Vrouwenverdrag       143Ratificatie klachtrecht van vrouwen bij VN vrouwenverdrag Toelichting
implementatie: In augustus 2002 is voor Nederland, de Nederlandse Antillen
en Aruba het facultatief protocol bij het VN-Vrouwenverdrag in werking getreden.
Het protocol voorziet in een individueel klachtrecht voor vrouwen, die menen
dat hun rechten geschonden zijn. Nadat zij de nationale rechtsmiddelen hebben
uitgeput kunnen zij een klacht indienen bij het Comité bij het VN-Vrouwenverdrag.  W  SZWRijksbreed         144Ondertekening en ratificatie protocol nr. 12 bij het Europese Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
Toelichting implementatie: – Protocol nr.
12 EVRM is op 28/07/2004 voor het Koninkrijk geratificeerd. – Protocol
VN-Vrouwenverdrag is op 22/05/2004 voor het Koninkrijk geratificeerd.A    BZJUS, BZK, SZW         145Uitbreiding van discriminatiegronden bij ILO-verdrag 111 Toelichting
implementatie: Het uitbreiden van discriminatiegronden bij dit Verdrag bleek
niet haalbaar.    NSZW          146Tweede nationale rapportage in het kader van het VN-Vrouwenverdrag over gendersensitiviteit
van het mensenrechtenbeleid, het vreemdelingenbeleid, het nieuwkomersbeleid,
het integratiebeleid en het terugkeerbeleid Toelichting implementatie:
In 2003 is het algemene deel en het thematische deel van de 2e nationale rapportage
VN-Vrouwenverdrag uitgebracht. De thematische rapportage is opgesteld door
de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken en handelt over het VN-Vrouwenverdrag
in relatie tot de positie van vreemdelingenvrouwen in het Nederlandse vreemdelingenbeleid
en vreemdelingenrecht. De kabinetsreactie op beide rapportages is in december
2005 naar de Tweede Kamer gestuurd. De 4e internationale rapportage is in
januari 2005 naar het comité (Cedaw) gestuurd. A    SZWBZ, JUS, V&I  Ongezien
onderscheid       147Vijfde verdiepend onderzoek in het kader van het VN-Vrouwenverdrag
over ongezien onderscheid in de organisatie van de betaalde arbeid en zorg Toelichting implementatie: In 2004 is het rapport Naar Ander Recht en Beleid. De betekenis van
artikel 5a VN-Vrouwen-verdrag voor het uitbannen van structurele genderdiscri-
minatie, aangeboden aan de beide Kamers der Staten-Generaal. Bij
de ratificatie in 1991 van het VN-Vrouwenverdrag heeft de regering besloten
verdiepende onderzoeken te laten uitvoeren naar de betekenis van dit verdrag
voor ons land. Dit rapport is het vijfde in de reeks. A    SZWVWS          Maatschappelijke
baten geëmancipeerde samenleving       148Multidisciplinair onderzoek economische en sociale baten van een geëmancipeerde
samenleving Toelichting implementatie: Het CPB is gevraagd de macro
economische baten van een stijging van de arbeidsparticipatie van vrouwen
tot 65% in 2010 te analyseren. In deze analyse is gekeken welke factoren
een optimale, bij preferenties van individuen aansluitend niveau van arbeidsparticipatie
in de weg staan. De CPB-notitie «Arbeidsparticipatie van vrouwen»
is op 5 oktober 2002 aan de Tweede Kamer aangeboden.A    SZW           Voorkomen
en bestrijden geweld                 Voorkomen
en bestrijden geweld tegen vrouwen       149Kabinetsreactie verdiepend onderzoek voorkomen en bestrijden geweld
tegen vrouwen Toelichting implementatie: Het vierde verdiepend onderzoek
naar de betekenis van het VN-Vrouwen- verdrag in de Nederlandse rechtsorde, Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen,
heeft de bestrijding en uitbanning van geweld tegen vrouwen een nieuwe impuls
gegeven. Het «geweld achter de voor- deur» heeft hernieuwde aandacht
gekregen, vooral door het project Huiselijk geweld van het ministerie van
Justitie. Tezamen met de aandacht voor mensenhandel (mede door de benoeming
van de Nationaal Rappor- teur Mensenhandel) en voor de versterking van de
rol van vrouwen en van genderdeskundigheid in conflictsituaties en de oplossing
daarvan (in navolging van de Verenigde Naties en de Raad van Europa) heeft
dit geleid tot een grotere nadruk op de veiligheid van vrouwen, binnen- zowel
als buitenshuis. De beleidsprioriteit omvat twee onderdelen: de bestrijding
en uitbanning van geweld tegen vrouwen, en de uitwisseling tussen het Nederlandse
en het internationale emancipatiebeleid. A    SZWJUS, VWS, BZK, BZ, OCW          150Plan van aanpak voorkomen en bestrijden geweld tegen vrouwen en meisjes
Toelichting implementatie: • In reactie op
het onderzoek Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen
vrouwen alsook op het advies Geweld tegen vrouwen van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) is de nota Een veilig land waar vrouwen willen wonen (SoZa-03-004)
naar de Tweede Kamer gestuurd. De nota behelst het beleidskader van het onderwerp,
de uitgangspunten, de recente activiteiten van de overheid, de algemene beleidsconclusies,
en (in termen van functies) de wijze waarop verdere verbetering van het beleid
vanuit de coördinatie van het emancipatiebeleid zal worden geïnitieerd. • In
reactie op motie 28 600-XV, nr. 100, van Kamerlid Hirsi Ali c.s. over
de ontwikkeling van een plan van aanpak «huiselijk geweld en geweld
tegen vrouwen» heeft de Minister van SZW de Kamer in december 2003 een
notitie gestuurd.A    SZWVWS, BZK, BZ, OCW151Subsidiemogelijkheid voor projecten beeldvorming en geweld tegen vrouwen
Toelichting implementatie: In het kader van de subsidieregeling emancipatie-ondersteuning
1998 is in 2001 als actueel thema «Beeldvorming en voorkomen en bestrijden
van geweld tegen vrouwen en meisjes» ingesteld. Met dit actuele thema
werd beoogd dat «good practices» (structureel) werden ingebed
en geïmplementeerd. Samenwerking tussen organisaties c.q. voorzieningen
diende centraal te staan. Er zijn naar aanleiding van dit actuele thema zeven
projecten gehonoreerd voor een bedrag van € 278 322,33. In
2004 zijn 17 subsidieaanvragen gehonoreerd voor een bedrag van € 2,22
mln. In 2005 worden 12 projectaanvragen gesubsidieerd voor een bedrag van € 1,2
mln.A    SZW           Huiselijk
geweld       152Interdepartementale stuurgroep voor de coördinatie van het beleid ter
voorkoming en bestrijding van huiselijk geweld die maatregelen zal voorbereiden
op het terrein van verhoging maximale celstraf, aanpak daders, informatieverschaffing
door politie en openbaar ministerie en hulp aan slachtoffers, relatie stalking,
hinderlijk belagen door ex-partners en geweld in huiselijke sfeer
Toelichting implementatie: In april 2002 is de kabinetsnota «Privé Geweld – Publieke Zaak» aan de Tweede
Kamer gestuurd. De nota bevat ruim 50 concrete maatregelen en voornemens om
de aanpak van huiselijk geweld structureel te verbeteren. Die maatregelen
en voornemens worden thans gerealiseerd. Daartoe is een interdepartementaal
programma gestart, waaraan ook de VNG en enkele tientallen landelijke organisaties
en instanties meewerken. Het programma loopt tot eind 2007. De Tweede Kamer
wordt op de hoogte gehouden met voortgangsberichten. Het laatste voortgangsbericht
is aan de Kamer gestuurd op 6 december 2004. In 2005 zal opnieuw de stand
van zaken bij de aanpak van huiselijk geweld in het land worden geïnventariseerd.A  L JUSVWS, BZK, SZW, BZ, OCW         153Landelijk onderzoek naar huiselijk geweld onder de allochtone bevolking Toelichting implementatie: In oktober 2002 verscheen het onderzoeksrapport «Huiselijk geweld onder Surinamers, Antillianen en Arubanen,
Marokkanen en Turken in Nederland». Het toonde aan dat huiselijk
geweld op een verontrustende schaal voor komt in minderheidsgroeperingen,
maar veel minder dan in autoch- tone bevolkingsgroepen. Organisaties van minderheden
spraken een vermoeden uit dat de onderrapportage samenhangt met het feit dat
huiselijk geweld een moeilijk bespreekbaar onderwerp is, ook in allochtone
kring. Op uitnodiging van de minister voor V&I en de minister van Justitie
hebben minderhedenorganisaties in 2003 en 2004 onder leiding van TransAct
het platform «Praten doet geen Pijn» opgericht, en gezamenlijk
een plan van aanpak ontwikkeld om huiselijk geweld beter bespreekbaar te maken
in de eigen achterban. De beproefde methodieken zijn beschreven in een handboek
voor beroepsgroepen die te maken hebben met preventie van huiselijk geweld.
Toepassing van deze methodieken stelt hen beter in staat om maatwerk te leveren
aan allochtone doelgroepen.A  L JUS           Genitale
verminking       154Initiatieven en integratie van het beleid ter voorkoming en bestrijding van
genitale verminking Toelichting implementatie: De speciaal ingestelde
Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking heeft haar Beleidsadvies
Bestrijding vrouwelijke genitale verminking op 23 maart jl. aan de minister
van VWS aangeboden. Deze heeft het advies naar de Tweede Kamer gestuurd (bron).
Het kabinetsstandpunt is op 26 augustus naar de Tweede Kamer gestuurd.   L VWSJUS, SZW, BZ155Ondersteunen werk VN Speciaal Rapporteur inzake geweld tegen vrouwen
en VN Speciaal Rapporteur inzake traditionele gebruiken Toelichting
implementatie: – Nederland ondersteunt de
speciale rapporteur voor geweld tegen vrouwen dmv een krachtige lobby voor
de jaarlijks door Canada inge- diende resolutie in de mensenrechtencommissie
over geweld tegen vrouwen, die het mandaat van de rapporteur verlengt en bepaalt. – Nederland
ondersteunt de speciale rapporteur inzake traditionele gebruiken door de resolutie
te steunen die wordt ingediend door de «sub-commission on the promotion
and protection of human rights». De resolutie is onlangs weer als een
besluit aangenomen door de mensenrechtencommissie en de Ecosoc, waarmee het
mandaat van deze rapporteur is verlengd met drie jaar. – Nederland
steunt het werk van de speciale rapporteurs door middel van financiering van
het bureau van de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens, die als taak
heeft de speciale rapporteurs te ondersteunen. Dit gebeurt door middel van
staf en logistieke ondersteuning. Nederland financiert de OHCHR jaarlijks
met 3 miljoen Euro (ongeoormerkt).    L BZSZW, JUS          Vrouwenhandel       156Uitvoering Verklaring van Den Haag: uitbrengen jaarlijkse rapportage
door nationaal rapporteur mensenhandel, stimuleren aanstelling rapporteurs
in andere landen en uitwisseling van rapportages en aanstelling Europees rapporteur
vrouwenhandel Toelichting implementatie: Inmiddels heeft de Nationaal
Rapporteur Mensenhandel drie rapportages uitgebracht (2002, 2003 en 2004).
Mede naar aanleiding van de aanbevelingen in de derde rapportage (2004) heeft
het kabinet eind 2004 een Natio- naal Actieplan Mensenhandel gepresenteerd.
Bij elke gelegenheid die zich voordoet stimuleert Nederland de aanstelling
van rapporteurs mensenhandel in andere landen. Nederland ziet een netwerk
van rapporteurs in Europa overigens als voorwaarde voor de aanstelling van
een Europees rapporteur.   L JUSSZW, BZK, BZ, VWS, andere
lidstaten int. gremia         157Voorbereiding en ratificatie Internationaal Verdrag inzake Bestrijding
Georganiseerde Misdaad, waaronder protocol voor bestrijding van mensenhandel
en seksuele uitbuiting van kinderen Toelichting implementatie: Het
Verdrag van de VN tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad is op
26 mei 2004 geratificeerd en op 25 juni 2004 voor Nederland in werking
getreden. De ratificatie en de inwerkingtreding voor Nederland van het Protocol
inzake de preventie, bestrijding en bestraffing van mensenhandel, in het bijzonder
vrouwenhandel en kinderhandel, tot aanvulling van dit verdrag zullen in de
loop van 2005 plaatsvinden. De mede ter uitvoering van deze instrumenten totstandgekomen
wet uitvoe- ring van internationale regelgeving ter bestrijding van mensensmokkel
en mensenhandel is op 1 januari 2005 in werking getreden.   L JUSSZW         158Deelname in werkgroep Commissie Gelijke Kansen van Raad van Europa ter verkenning
risico’s van gebruikmaking ict voor internationale vrouwenhandel
Toelichting implementatie: Dit heeft in 2003 geresulteerd in een eindrapport. A    SZWandere lidstaten RvE         159Stimuleren van samenwerking tussen Commissie Gelijke Kansen van de Raad van
Europa, de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties,
de Organisatie voor Veiligheid en Europese Samenwerking (OVSE) en de Internationale
Organisatie voor Migratie om te komen tot een regionaal actieplan van de Taskforce
mensenhandel onder het stabiliteitspact voor Zuid-Oost Europa Toelichting
implementatie: Dit is verwerkt in het Actieplan OVSE 2003.A    SZWBZ, genoemde int. org.  Internationaal
beleid                 Internationale
ontwikkelingen       160Inzichten, ervaringen en «good practices» uit het nationale emancipatiebeleid
inbrengen in internationale gremia zoals de VN, de EU, de ILO, de OESO en
de Raad van Europa en vice versa internationale afspraken omzetten in nationaal
beleid Toelichting implementatie: Waar mogelijk worden good practices
ingebracht in internationale gremia, zoals High Level group gendermainstreaming,
ministeriele conferenties, internationale vergadering ed. Is een lopende activiteit.
Internationale richtlijnen, verordeningen e.d. zijn vaak aanleiding tot nationaal
beleid.   L SZWBZ en overige departementen         161Gecoördineerd vervolg voor toetsing van de uitvoering van de afspraken
die gemaakt zijn door de VN commissie voor milieu, mensenrechten, bevolking
en ontwikkeling, emancipatiebeleid en sociale ontwikkeling en integratie van
vrouwenrechten in het beleid van de relevante VN Commissies. Toelichting
implementatie: De Permanente Vertegenwoordiging in Genève en New York
geven opvolging aan afspraken gemaakt in VN-commissies, door bijvoorbeeld
toetsing benoeming speciale rapporteurs en werkgroepen alsmede door toetsing
van hun respectievelijke werkzaamheden.    L  BZ, VROM, V&W, VWS, SZW         162Integratie van vrouwenrechten in het beleid van internationale
organen Toelichting implementatie: Rechten van vrouwen worden consequent
door Nederland zoveel mogelijk geïntegreerd in resoluties over diverse
thema’s (bijv. racisme, MR-activis- ten, martelingen, etc.), als in
landenresoluties en in beleidsdialoog met VN-organisaties en Europese Commissie.    L BZRijksbreed         163Bevorderen van verdergaande samenwerking tussen de VN Commissie voor de Positieverbetering
van Vrouwen (CSW) en de VN-Mensenrechten Commissie (CHR) Toelichting
implementatie: Sterkere samenwerking vindt plaats tussen CSW en CHR door het
afleggen van een statement van de voorzitter van de MRC tijdens de CSW (nieuw).
Omgekeerd wordt in de mensenrechtencommissie een agendapunt over de situatie
van vrouwen behandeld. Er zijn o.a. resoluties over geweld tegen vrouwen en
vrouwenhandel.    L SZWBZ         164Uitvoering vijfjarig werkprogramma VN-commissie voor de Positieverbetering
van Vrouwen (CSW) t.b.v. versnelde uitvoering Platform voor Actie
Toelichting implementatie: Het werkplan 2001–2006 wordt uitgevoerd.
De activiteiten die daarbij horen moeten leiden tot een versnelde uitvoering
van het Beijing Platform for Action.   L SZWBZ, lidstaten VN         165Onderhandeling 46e zitting VN Commissie voor de Positieverbetering van Vrouwen
over de rol vrouwen bij armoedebestrijding en het genderperspectief bij bescherming
van het milieu en bij de beperking van gevolgen van natuurrampen
Toelichting implementatie: De onderhandelingen zijn afgerond. Deze hebben
geleid tot conclusie teksten. A    SZWBZ, lidstaten VN  Vrede
en veiligheid       166Onderzoek versterking van de rol van vrouwen en genderdeskundigheid
in conflictpreventie, -oplossing en post-conflictsituaties (humanitaire vredesmissies,
internationale gerechtshoven, waaronder het toekomstig Internationaal Strafhof,
onderzoekscommissies en verdragscomités) Toelichting implementatie:
Instituut Clingendael heeft van september 2001 tot medio 2002 onderzoek gedaan
naar de rol van vrouwen in conflictpreventie, conflictoplossing en naoorlogse
wederopbouw. Het rapport is op 5 juli 2002 aan de Tweede Kamer gestuurd.
In de aanbie- dingsbrief is de oprichting van een Taskforce Vrouwen, Veiligheid
en Conflict aangekondigd. Deze is op 12 november 2003 geïnstalleerd.
De Taskforce stuurt jaarlijks (gedurende 3 jaar) een werkplan; die van 2004
en het werkplan van 2005 zijn reeds naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarnaast
is op 26 maart 2003 in een brief aan de Tweede Kamer de notitie «Stand
van zaken mbt de uitvoering van de aanbevelingen van Veiligheids- raadresolutie
1325 Vrouwen Vrede en veiligheid» door het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en het Ministerie van Defensie aangeboden. B   SZWBZ, Def         167Actieve bijdrage aan voorbereidingen forum Gelijke Kansen Commissie Raad van
Europa over de rol van vrouwen in pre- en postconflictsituaties Toelichting
implementatie: Nederland is voorzitter geweest van het forum. In januari 2002
is er een ministeriële conferentie van de Raad van Europa in Macedonië
geweest. Dit heeft geleid tot conclusies. Deze conclusies zijn tijdens het
Nederlandse voorzitterschap EU als input gebruikt bij de conferentie Vrouwen,
Veiligheid en Conflict.A    SZWRvE lidstaten          Besluitvorming       168Instellen internationale subcommissie «Water en Gender»
en organiseren van informele ministeriële conferentie Toelichting
implementatie: Een internationale subcommissie is niet gerealiseerd. Wel is
als uitwerking van een onderdeel van het Beijing Platform
for Action in 2000 een interna- tionale conferentie van deskundigen
belegd over «Duurzame verandering en water in internationaal gender
perspectief». Aan deze conferentie is door in totaal 90 internationale
deskundigen deelgenomen, uit Afrikaanse, Aziatische en Europese landen en
uit verschillende relevante sectoren. De conclusies en aanbevelingen van deze
conferentie zijn ingebracht in het Tweede Wereld Water Forum en in de Ministeriële
Conferentie over water in Den Haag, maart 2000. Ook zijn ze gebruikt bij de
voorbereiding van de Bijzondere Zitting van de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties, in juni 2000 in New York, waarin het Platform for Action werd geëvalueerd. Verder is er aandacht
voor het onderwerp geweest tijdens de World Summit on Sustainable Development
in Johannesburg in 2002 (Millennium Development Goals) en is tijdens het Derde
Wereld Water Forum in Japan in 2003 een themadag georganiseerd inzake water
and gender. Nederland heeft daaraan een actieve bijdrage geleverd. A    SZWV&W, BZ          Seksuele
en reproductieve rechten       169Conferentie «Van tienermoeder tot carrièrepil» en onderzoek
gericht op aanbevelingen voor vervolgbeleid seksuele en reproductieve rechten Toelichting implementatie: Het ministerie van VWS heeft een onderzoek
laten uitvoeren naar de achtergronden van tienerzwangerschappen. Op basis
van dit onderzoek zullen aanpassingen in beleid plaatsvinden, bijvoorbeeld
in de voorlichting op scholen. Ook de seksuele voorlichting voor bijvoorbeeld
allochtonen heeft aandacht gekregen in verschillende lespakketten en speciale
projecten (bv. www.allochtonenanticonceptie.nl).   L SZWVWS170Uitwerking in VN en Europees onderhandelingskader op grond van
advies AIV, al dan niet in juridisch bindende instrumenten, van de seksuele,
reproductieve en gezondheidsrechten van vrouwen en meisjes, inclusief het
verband uitbannen discriminatie op grond van seksuele voorkeur Toelichting
implementatie: Nederland is een actief pleitbezorger van SRGR in het algemeen
en van vrouwen en jongeren in het bijzonder. Dit weerspiegelt zich in toespraken/interventies
in o.a. de Commission on Population and Development, Commission on the Status
of Women en indiening/ondersteuning van relevante resoluties in de Algemene
vergadering van de VN en de VN-mensenrechtencommissie. Nederland is tevens
de grootste donor van UNFPA (het VN-fonds dat zich met deze thema’s
bezighoudt) en zal zich de komende jaren actief blijven inzetten voor verbreding
en verdieping van het internationale draagvlak hiervoor. In 2004 zijn op initiatief
van Nederland nieuwe EU-raadsconclusies aangenomen, waarmee ook de nieuwe
lidstaten zich actief committeren tot inspanningen voor SRGR. Waar zich in
internationaal verband de gelegenheid voordoet (zoals in hiervoor genoemde
fora), vraagt Nederland in het kader van discriminatiebestrijding ook aandacht
voor discriminatie op grond van seksuele voorkeur. Zo heeft Nederland de Braziliaanse
pogingen om een resolutie over mensenrechten en seksuele geaardheid in te
dienen van harte ondersteund en actief gelobbyd. De resolutie bleek echter
niet haalbaar. Nederland zal zich de komende jaren blijven inzetten binnen
de Mensen- rechtencommissie om het thema seksuele geaardheid op de agenda
te plaatsen.    L BZ, SZWJUS, VWS          Maatschappelijk
verantwoord ondernemen       171Maatschappelijk verantwoord ondernemen in het kader van EQUAL
Toelichting implementatie: De regeling EQUAL kent vier pijlers. Elke pijler
bestaat uit twee thema’s. De twee thema’s onder de pijler «Ondernemerschap»
zijn: • Scheppen van mogelijkheden om een bedrijf
te starten • Versterken van de sociale economie
Projecten gaan over onderwerpen als: stimulering van ondernemerschap met name
voor groepen met een achterstand op de arbeidsmarkt, stimu- leren van maatschappelijk
verantwoord ondernemen door ondersteuning van lokale samenwerkingsverbanden
en bedrijven in hun maatschappijgerichte activiteiten, versterken van de tertiaire
sector zoals vrijwilligerswerk, gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening
en milieu en verbetering van de kwaliteit van arbeidsplaatsen. Zie ook beleidsactie
172.   L SZWEZ Europese
ontwikkelingen en Equal       172Onderhandeling en uitvoering communautair actieprogramma ter ondersteuning
van een integrale strategie voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen
Toelichting implementatie: Het Communautair Initiatief EQUAL is opgezet om
arbeidsmarktgerela- teerde discriminatie en ongelijkheid te voorkomen en te
bestrijden. Vernieuwende initiatieven kunnen worden medegefinancierd door
de inzet van EQUAL-middelen op de vier pijlers van de Europese werkgelegen-
heidsstrategie: Inzetbaarheid, Ondernemerschap, Aanpassingsvermogen en Gelijke
kansen voor vrouwen en mannen. Daarnaast is het thema Asielzoekers toegevoegd.
Projecten werken samen met minimaal één transnationale Europese
partner aan een innovatieve aanpak. Uiteindelijk doel van EQUAL is om de getoetste
vernieuwingen in te bedden in regulier beleid, mainstreaming. EQUAL bestaat
uit twee tranches. De eerste tranche is in mei 2005 afgelopen; de tweede tranche
projecten starten vanaf 1 juli 2005. Najaar 2005 zullen de eindresultaten
van de eerste tranche gepubliceerd worden, in de vorm van vijf eindrapportages
en een samenvatting met overstijgende lessen en aanbevelingen. Deze zullen
ook aan de Tweede Kamer worden aangeboden. De bevordering van de gelijkheid
tussen vrouwen en mannen (gendermainstreaming) is een integraal onderdeel
van de thematische terreinen uit alle vier pijlers en het thema Asielzoekers.
Uit de interim evaluatie 2004 is gebleken dat gendermainstreaming bij een
deel van de projecten nog onvoldoende leeft en concreet vorm krijgt. Om de
kennis over en het draagvlak voor gendermainstreaming te vergroten, worden
projectaanvragers in de tweede tranche, Nationaal Thematisch Netwerken en
begeleidend consultants van het Agentschap SZW geïnformeerd over gendermainstreaming
en getraind in het bekijken van projecten vanuit deze invalshoek.   L SZWEU-lidstaten         173Uitvoering van de vier pijlers (inzetbaarheid, ondernemerschap, aanpassingsvermogen,
gelijke kansen voor vrouwen en mannen) van het EQUAL programma volgens de
twee sporen van het emancipatiebeleid Toelichting implementatie:
Zie beleidsactie 172.   L SZWEZ, VWS, OCW, BZ5 Kennissamenleving   ABWLNvoortouwoverigen Kennissamenleving                 Telewerken
en teleleren       174Extra impulsen voor telewerken en teleleren o.m. binnen EQUAL
Toelichting implementatie: Binnen het programma Dagindeling ESF-3 is een aantal
projecten (in de 2e (2002–2004) en 3e (2004–2006) ronde) gericht
op implementatie van tele- werken, zowel binnen grootbedrijf als MKB. Hierbij
komen kosten en baten en cultuuraspecten richting management van telewerken
aan de orde. Resultaten van de 2e ronde worden actief verspreid en geïmplementeerd,
m.n. richting werkgevers.   L SZW           Gendereffecten
in ict-experimenten (Kenniswijk)       175Afspraken over monitoring van en onderzoek naar genderdimensies in recent
gestarte en nieuw op te zetten ict-experimenten en iniatieven, waaronder aandacht
voor bereikbaarheidsscenario’s in Kenniswijk Toelichting implementatie:
Niet gerealiseerd.    NSZW  Nationaal
netwerk kennissamenleving       176Oprichting van een nationaal netwerk met een structuur van kenniskringen
rond emancipatie Toelichting implementatie: In 2003 is een pilot
Interactieve beleidsvorming uitgevoerd, dat tot doel had aanbevelingen van
burgers en maatschappelijke organisaties te krijgen voor vernieuwing van het
beleid. In januari werd de website «www.mannenwordenerbetervan.nl»
geopend; hierop is tien weken gediscussieerd over vernieuwing van het emancipatiebeleid.
Daarnaast zijn ook drie discussiebijeenkomsten georganiseerd. De discus- sie
werd geconcentreerd rond drie thema’s, «Keuzevrijheid», «Participatie»,
en «Rechten en Veiligheid». Ruim 55 000 mensen hebben de
website bezocht. Samen hebben zij ongeveer 1600 discussiebijdragen geplaatst
en ruim 8100 stemmen uitgebracht op meningspeilingen. In juni zijn de aanbevelingen
vastgesteld en aangeboden aan de coördinerend minister emancipatiebeleid.
Onder alle deelnemers zal een boekje verspreid worden met daarin een terugblik
op het hele project, een bloemlezing van het debat, de aanbevelingen en een
weergave van de reactie van de minister op de aanbevelingen.     NSZWVWS, EZ, OCW,ea          Positieversterking
vrouwengroepen       177Het verbeteren van de digitale infrastructuur en de ict-professionaliteit
binnen vrouwenorganisaties d.m.v. een extra Informatiseringsimpuls
Toelichting implementatie: Van 1998 tot en met 2003 liep de subsidieregeling
emancipatie-ondersteu- ning 1998. In het kader van deze regeling werden elk
jaar naar aanleiding van de actualiteit middelen beschikbaar gesteld voor
een twee- tot drietal actuele thema’s. In 2001 was één
van de actuele thema’s «Verbeteren digitale infrastructuur en
ict-professionaliteit van vrouwenorganisaties». De activiteiten dienden
gericht te zijn op het verbeteren van de digitale toegang tot emancipatierelevante
informatie en/of het bevorderen van informatie-uitwisseling tussen vrouwenorganisaties
met behulp van nieuwe media; (zoveel mogelijk) aansluiting bij bestaande initiatieven.A    SZWvrouwenorganisaties         178Het stimuleren van samenwerkingsexperimenten in stedelijke gebieden en op
het platteland, gericht op de inzet van ict voor de verbetering van de persoonlijke
en sociale leefsituaties kansarme vrouwen. Toelichting implementatie:
ESF-Equal project vrouwelijk ondernemerschap, waarin ook uitgebreid gebruik
wordt gemaakt van ICT ter verbetering van de sociale leefsituatie van vrouwen
in een achterstandspositie. Zie ook beleidsactie 14.    L SZW, LNVVWS          Vrouwen
en ict                 Emancipatiebewustwording/ict-vaardigheden
laagopgeleide jongeren       179Het stimuleren van meningsvorming en bewustwording over emancipatiegerelateerde
onderwerpen bij met name laagopgeleide meisjes en jongens, d.m.v. een ict-project Toelichting implementatie: In 2003 is onder de oude subsidieregeling
emancipatie-ondersteuning 1998 het project Rechtinbeeld uitgevoerd. Het betreft
een interactie website www.rechtinbeeld.nl. Deze site vertoonde filmpjes over
thema’s als loverboys en partnerkeuze gevolgd door een chatbox en informatie
over hulpverleningsmogelijkheden. De site was gericht op het informeren van
meisjes en vrouwen tussen de 13 en 30 jaar, maar bleek onder grote groepen
jongeren tot veel discussie te leiden. De site is gelinkt aan de grote online
jongerencommunities www.Leerlingen.com en www.Marokko.nl.A    SZWBZK, VWS          Beleidsinformatie
en ict       180Het ondersteunen van initiatieven die met behulp van ict voor emancipa-
tiedoelen relevante beleidsinformatie, nationaal en internationaal versneld
en verbeterd toegankelijk maken. Toelichting implementatie: Zie beleidsactie
177. A    SZWBZK, JUS181Het verkennen van de risico’s van het gebruik van ict voor vrouwenhandel
en andere schendingen van de mensenrechten, door actieve participatie aan
een speciaal hiertoe opgerichte werkgroep. Toelichting implementatie:
Zie beleidsactie 158. A    SZWBZK, JUS          Sekseverschillen
in computeronderwijs       182Maatregelen en acties in het kader van het plan van aanpak sekseverschil-
len in computeronderwijs in het primair en voortgezet onderwijs.
Toelichting implementatie: In 1999 en 2002 heeft het SCO-Kohnstamm Instituut
in opdracht van OCW onderzocht of de inzet van ict in de klas leidt tot (verdere)
verschillen tussen leerlingen. Beide onderzoeken leverden echter geen aanwijzingen
op die deze aanname bevestigden. Er is derhalve geen aanleiding om nadere
beleidsactiviteiten te ontplooien op dit terrein. Met de ontwikkeling van
de relatie tussen ministerie en scholen wordt er voor uitvoering een toenemende
verantwoordelijkheid bij de scholen neergelegd. Het thema emancipatie en «gender
mainstreaming» wordt daarmee de verantwoordelijkheid van de scholen.
Om de verantwoordelijkheid voor dit onderwerp bij het onderwijsveld zelf neer
te leggen is aan stichting Kennisnet gevraagd om een diversiteitsplein in
te richten, waar docenten terecht kunnen voor informatie en tools over hoe
om te gaan met verschillen tussen leerlingen. Dit plein is sinds 1 oktober
2002 online.A    OCW           Versterken
positie vrouwen in ict       183In het project Vrouwen/mannenbalans bij ict, worden maatregelen
uitgewerkt die de participatie van meisjes/vrouwen in ict-opleidingen en -bedrijven
gaan vergroten. Toelichting implementatie: • Voor
het deelproject Opleidingen zijn er zowel in mbo als hbo enkele trajecten
ontwikkeld en uitgevoerd met bijzondere zorg voor deelname van vrouwen, en
er zijn vele soorten verspreidingsactiviteiten uitgevoerd (artikelen, internet/kennisbank
Axis, conferenties). Tegenslagen vormden de ICT-crisis en faillissement bij
een opleider. Ervaringen werken o.a. door in ESF-Equal-projecten.• In
het kader van de taskforce Risseeuw, een taskforce die oplossingen zocht voor
de grote tekorten aan ICT-personeel op de arbeidsmarkt, is in 2000 een tiental
projecten gehonoreerd welke gericht waren op een sterke samenwerking tussen
onderwijs en bedrijfsleven. • Toegespitst
op specifieke groepen (allochtonen, hoogopgeleide asielzoe- kers en vrouwen)
werden vanaf mbo-niveau tot aan WO-niveau diverse opleidingsen scholingstrajecten
ontwikkeld. Eén daarvan was gericht op vrouwen die d.m.v. bijscholing
opgeleid werden voor de IT-markt. Uitvoerende partij was de Vrouwenvakschool
in Utrecht, «peetvader» was het bedrijf Ordina en later Pink Roccade.A    EZOCW         184In het kader van EQUAL op te zetten transnationale vernieuwings-projecten
binnen EU-verband. Toelichting implementatie: Zie beleidsactie 172.    L SZWOCW, EZA afgehandeldB opgenomen in beleidsontwikkelingW opgenomen in wet of regelingL lopendN niet gerealiseerd 6 Overzicht bronnen behorende bij beleidsacties envoornemens1 Arbeid, zorg en inkomen1 Tijdelijke regeling kinderopvang herintredende vrouwen
via ESF– Wet Kinderopvang (28 447)2 Betrekken doel vergroten arbeidsparticipatie vrouwen
bij bestrijden armoedeval– Motie Omtzigt over armoedeval (29 764/29 765, nr. 26)– SZW, Overzicht armoedeval, dd 26 oktober
20053 In kaart brengen en intensiveren arbeidsvoorzieningenbeleid
voor niet-uitkeringsgerechtigde (her)intredende vrouwen– Brief Herintredende vrouwen (27 853, nr. 17)4 Verbeteren arbeidsmarktkansen van herintreedsters
door onderzoek, voorlichting, pilotprojecten en experimenten in kader EQUAL– Voortgangsbrief ESF3 – EQUAL (26 642, nr. 72 en nr.
75)6 Zichtbaar maken van kennis, vaardigheden en ervaringen
die herintreedsters hebben opgedaan buiten formele onderwijssysteem via EVC-trajecten– Zie ook www.kenniscentrumevc.nl7 Vergroten arbeids- en maatschappelijke participatie
allochtone vrouwen door onderzoek en beleidsontwikkeling– SCP, Emancipatie in estafette. De positie van
vrouwen uit etnische minderheden, M. Gijsberts, A. Merens, S. Groeneveld,
W. van der Laan Bouma-Doff, T. Marx, A. van Putten, Onderzoeksrapport 2004–1.– Plan van aanpak emancipatie en integratie (29 203, nr. 3)– Stand van zaken plan van aanpak Emancipatie en integratie (29 203
nr. 16)– Samenvatting plan van aanpak emancipatie en integratie (29 203,
nr. 23)8 Bevorderen maatschappelijke participatie en arbeidsparticipatie
allochtone vrouwen door instelling commissie Arbeidsdeelname Vrouwen uit Etnische
Minderheden– Projectplan commissie PaVEM (29 203, nr. 26)– Kabinetsreactie op het eindrapport van de commissie PaVEM (29 203,
nr. 26)9 Maatregelen voor maatwerk in inburgeringsprogramma’s
t.b.v. allochtone vrouwen– Herziening inburgeringsstelsel (29 543/30 300 VI, nr.
13)10 Onderzoek naar oorzaken relatief grote instroom
vrouwen in de WAO– Meerjarenbeleidsplan Emancipatie (27 061, nr. 12)– «Geen kwestie van motivatie maar van situatie», (SZW
02-814)– Plan van aanpak vrouwen en WAO (28 333, nr. 3)11 Bedrijven stimuleren om te investeren in kwaliteit
van de arbeid (van vrouwen) door verzamelen good practices en sectorgewijze
voorlichting hierover– Onderzoek TNO Arbeid «Investeren in de kwaliteit van de
arbeid van laagopgeleide vrouwen», A. Smit, M. G. Feyter 2001.14 Bevorderen ondernemerschap vrouwen door monitoring,
organiseren netwerkactiviteiten en vernieuwende initiatieven– Monitor Etnisch Ondernemerschap (29 800 XIII, nr. 45)– Het Actieplan «Nieuw ondernemerschap» (29 800-XIII,
nr. 84)– Voortgang Actieplan Nieuw Ondernemerschap (30 300 XIII, nr.
11)15 Kabinetsstandpunt over regelgeving zwangere en pas
bevallen (mede)-onderneemsters– Wet einde toegang verzekering WAZ (29 497)– Wet arbeid en Zorg (27 207, A)16 Nieuwe verkenning fiscaal stelsel (inclusief EER)– Verkenning belasting- en premieheffing (27 400 XV, nr. 27) 17 Monitoring beloningsverschillen mannen en vrouwen
en ontwikkeling toets sekseneutraliteit functiewaarderingssystemen– Vierde Voortgangsrapportage gelijke beloning (27 099, nr.
11);19 Voorlichtingscampagne gericht op jongeren (1990-generatie)
via o.a. internet– Subsidieregeling emancipatie-ondersteuning, actueel subsidiethema Levensloopbaan en de jonge generatie,DCE/2002/8152 (7 februari
2002).20 Wijziging in het basishuwelijksregime (inclusief
EER)– R. Holtmaat, Emancipatie Effectrapportage wijziging basisstelsel
huwelijksvermogensrecht, 2001– Wetsvoorstel tot aanpassing van de wettelijke gemeenschap van
goederen (28 867)21 Flexibilisering van arbeids(duur)patronen in relatie
tot levensloopperspectief op agenda Najaarsoverleg– Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie
levensloopregeling (29 760 A)23 Experimenten gericht op vernieuwingen in de organisatie
van de arbeid (grote en kleine bedrijven) die mogelijkheden voor combinatie
arbeid en zorg vergroten (zo mogelijk ook in kader EQUAL)– zie ook www.emancipatieweb.nl/dagindeling/home24 Monitoring en evaluatie van Arbeidstijdenwet en
Wet aanpassing arbeidsduur op gebruik door mannen en vrouwen– Evaluatie Arbeidstijdenwet (27 865, nr. 1)– Arbeidstijdenwet (29 503, nr. 1)25 Kabinetsstandpunt langdurend verlof– Langdurend zorgverlof, Kamerstukken I, vergaderjaar 2004–2005,
28 467, A28 Onderzoek naar de integratie van onbetaalde arbeid
in de sociaal-economische beleidsvoorbereiding– SCP, Onbetaalde arbeid (SZW 02-200)29 Projecten gericht op het vergroten van de zorgverantwoordelijkheid
van mannen in kader EQUAL– Evaluatie Mannen in de Hoofdrol (29 769, nr. 8)– Werkende Vaders, Zorgende Mannen, Rapport working fathers, caring
men (29 769 nr. 2)30 Meerjarige publiekscampagne werk en privé
met onder andere aandacht voor mannen en zorg– zie ook www.toptijd.nu32 Bevorderen uitstroom van alleenstaande ouders uit
de bijstand door maatwerk en sluitende aanpak, voldoende kinderopvang en verlof
en gematigde arbeidsverplichting– Wet werk en bijstand (28 870)– Wet kinderopvang (28 447)33 Kabinetsvoornemen tot verruiming mogelijkheid om
in bijstand scholing te volgen– Wet werk en bijstand (28 870)34 Onderzoek naar invloed alimentatie op participatiebeslissing
van alleenstaande ouders in de bijstand– Alleenstaande ouders, het combinatiescenario en kinderalimentatie,
Bureau Jehoel Gijsbers, 2001– Het kind centraal verantwoordelijkheid blijft, Eindrapport van
de werkgroep alimentatiebeleid, Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO),
2002– Wetsvoorstel alimentatiebeleid (29 480)35 Uitbreiding capaciteit en versterking toezicht op
kwaliteit kinderopvangIn 2003 is kinderopvang overgeheveld van het ministerie van VWS naar het
ministerie van SZW.– Wet kinderopvang (28 447, nr. 107) – S. van der Kemp, M. Kloosterman, Het aanbod van kinderopvang per
2004, 2005.– J. J. van der Wel, M. Gemmeke (Regioplan), Werkgevers bijdrage
kinderopvang, eindrapport, 2005.– Price WaterhouseCoopers, Financiële positie kinderopvang
organisaties per 31 december 2003, april 2005– SZW, Afspraken over kinderopvang in CAO’s, november 2004– Monitor uitbreiding kinderopvang, 200336 Voorbereiding Wet basisvoorziening kinderopvang– Wet kinderopvang van 9 juli 2004 (Staatsblad 455) is per
30 oktober 2004 in werking getreden (28 447)38 CAO-onderzoek naar afspraken kinderopvang om prestaties
sectoren in overleg met sociale partners te vergelijken– onderzoeken kinderopvang (28 447, nr. 107)39 Betere toegankelijkheid kinderopvang voor lage inkomens
door betere vormgeving buitengewone lastenaftrek en ouderbijdrage– Wet kinderopvang (28 447)40 Onderzoek knelpunten tussenschoolse opvang ter voorbereiding
Wbk– «Professionalisering van het overblijven op de basisschool»,
Kamerstuk 2001–2002, 26 587, nr. 19.– onderzoek door Research voor Beleid («Evaluatie van de subsidieregelingen
scholing overblijfkrachten 2002 en 2003» (oktober 2004)41 Kabinetsstandpunt over opname tussenschoolse opvang
in Wbk– Zie ook brief aan Tweede Kamer PO/OO/2004/48 937 en Algemeen
Overleg d.d. 18 november 2004 (29 800-VIII, nr. 17)42 Fiscale stimuleringsmaatregel ouderschapsverlof– Ouderschapsverlof, kamerstukken I, vergaderjaar 2000–2001,
27 431– Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie
levensloopregeling (29 760)43 Onderzoek naar de invloed van de inrichting van
de sociale zekerheid en pensioenstelsel op de arbeidsparticipatie van (lager
opgeleide) vrouwen en de verdeling van arbeid en zorg tussen mannen en vrouwen– Ik ga niet betalen om te werken, Nyfer,
2001.– Verkenning Levensloop (28 000 XV, nr 36)44 Nota over «levensloopbewust beleid»– Verkenning Levensloop (28 000 XV, nr 36)2 Dagindeling45 Commissie Dagarrangementen voor ouders en kinderen:
betere afstemming en versnelling beleid inzake aanbieden opvang, onderwijs
en vrije tijd– Eindadvies Commissie Dagarrangementen (SZW 02-212)46 Monitor Tijdinfrastructuur: inzicht in tijdknelpunten
in de samenleving– K. Breedveld, A. van den Broek, J. de Haan, J. de Hart, F. Huysmans,
D. Niggebrugge, «Trends in de tijd: een schets van recente ontwikkelingen
in tijdsbesteding en tijdsordening», SCP, 2001– K. Breedveld, M. Cloïn, A. van den Broek, Ruimte voor tijd, SCP, 2002 (zie ook SZW 02-474)47 Plan van aanpak Afstemming tijden– K. Breedveld, M. Cloïn, A. van den Broek, Ruimte voor tijd, SCP, 2002 (zie ook SZW 02-474)48 Flexibilisering en verruiming openingstijden kinderopvang– Wet kinderopvang (28 447)50 Bevorderen cultuurverandering in bedrijven inzake
verbetering werk-privé balans– Mixed management – handboek voor diversiteit m/v 51 Uitwerken bereikbaarheidsscenario, afstemmen beleid
andere betrokken ministeries, leidraad implementatie– Bereikbaarheidsscenario: verkenning van een extra optie voor taakcombineerders,
2000 (SZW 00-630)52 Ontwikkelen pilots bereikbaarheidsscenario, telewerken– Domotion, TNO, «Telewerken en bereikbaarheid: effecten van
telewerken op de bereikbaarheid van de regio Amsterdam», 2004.55 Behoeften taakcombineerders betrekken bij uitwerking
5e nota RO, onder meer door Emancipatie Effect Toets– Emancipatie effectrapportage op de Vijfde nota ruimtelijke ordening,
200157 Uitwerken partneringmodel t.b.v. integreren «dagindelingsfuncties»
in zorgknooppunten– Partnering Model, voor de ontwikkeling van voorzieningen in nieuwe
stedelijke gebieden, 2002– Zie ook www.partneringmodel.nl62 Modellen ontwikkelen voor multifunctionele gebouwen
en ontwikkelingen bundelen in een beleid, o.a. door publicatie met stimulerende
voorbeelden– Leidraad voor multifunctionele accommodaties,januari 2002– Businessplan multifunctionele accommodaties,december 2003– Dagarrangementen in de Brede school, januari
2005– De Vensterschool deelt, maart 200563 Multifunctionele gebouwen/ruimtes betrekken bij
uitwerken 5e nota RO en Architectuurnota– De PKB Vijfde nota ruimtelijke ordening, (27 578, nr. 7).– Architectuurnota «Ontwerpen aan Nederland, architectuurbeleid
2001–2004)», (27 450, nr. 12)68 Helpdesk t.b.v. ondersteuning lokale en provinciale
autoriteiten bij modern planologisch denken– Zie ook www.vrom.nl/ruiteforum70 Opstellen aantal toekomstscenario’s t.b.v.
dagindeling– SCP, Toekomstscenario’s dagindeling– het Ruimtelijk Planbureau, «1000 dingen op een dag, een
tijdsbeeld uitgedrukt in ruimte», 2004.75 Speciale aandacht voor allochtone taakcombineerders– Wereldtijd, Multicultureel magazine
voor Dagindeling– Bouwen aan samenwerking– Internationale good practices in Europa en
de VS– Zie ook www.E-Quality.nl78 Vaststellen minimaal noodzakelijk voorzieningenniveau
landelijk gebied– Verweij-Jonker instituut, Taakcombineerders
in landelijk gebied, 2002– NIZW, Rust, ruimte en hectiek, januari
2003.83 MDW-traject particuliere dienstverlening– MDW, Vijf vliegen in één klap;
naar één markt voor persoonlijke diensten, 2001 (24 036,
nr. 244)– Kabinetsstandpunt Persoonlijke dienstverlening (29 544, nr.
22)– CPB, Beleidsvariant huishoudelijke dienstverlening, 2005/17, 29 april
2005 (29 544, nr. 22, bijlage)88 Nota tussenstand experimenten dagindeling en Congres
Dagindeling Halverwege– Dagindeling Halverwege; tussenstand experimenten, 2002 (SZW 02-48)– Kabinetsstandpunt Dagindeling halverwege, 2002 (SZW 02-212)89 Interbestuurlijke-, Interdepartementale Werkgroep
Verankeringdagindeling in bestaand en nieuw beleid– Wet kinderopvang (28 447)90 Start ESF-programma Local Social Capital– SZW, Internationale good practices in Europa
en de VS91 Monitor experimenten dagindeling– Monitor Dagindeling. Eindrapport.
Door M. Vos, J. Mur en G. Homburg. Amsterdam, Regioplan Beleidsonderzoek,
200392 Beschrijving «good practices» (experimenten
dagindeling)– Oplossingen Dagindeling, pamflettenreeks,
2003– Dagindeling in Actie. Resultaten en
producten van 27 projecten Dagindeling ESF-3, 200594 Evaluatie/eindadvies Stimuleringsmaatregel Dagindeling– Beter voor de dag. Evaluatie van de
Stimuleringsmaatregel Dagindeling, SCP, 2003.– Ruimte voor Ritme, Eindadvies Stuurgroep
Dagindeling, 200395 Voorstellen voor onderzoeksprogramma dagindeling,
o.a. naar behoeften dagindelingsarrangementen en zorginfrastructuur– Nivel, Tijden in de gezondheidszorg 2001.– SEOR, regelingen in het buitenland met betrekking tot de markt
voor persoonlijke dienstverlening, 2004– SCP, Naar andere tijden? Tijdsbesteding en
tijdsordening in Nederland, 1975–1995, 200296 Meerjarige communicatiecampagne Dagindeling– Wereldtijd, Multicultureel magazine
voor Dagindeling– Toptijd (www.toptijd.nu)3 Macht en besluitvorming97 Leidraad (o.a. op internet) voor werving en selectie
vrouwelijke en allochtone kandidaten bij iedere verkiezing– BZK, VNG, Leidraad voor rekrutering van politici– zie ook www.vernieuwingsimpuls.nl98 Bij uitwerking nieuw kiesstelsel kijken naar kansen
voor vrouwen en minderheden om een zetel te verwerven (emancipatie-effectrapportage)– wetsvoorstel Nieuw kiesstelsel (29 986)99 Voorzieningen voor combineren arbeid en zorg voor
lokale en provinciale politici– de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling
of ziekte (Wet van 20 januari 2005, Stb. 2005,
52), (28 727)109 Voorlichting over instrumenten aan maatschappelijke
bewegingen– Zie ook www.publiek-politiek.nl112 Uitstroom vrouwen monitoren en maatregelen ontwikkelen– «Afscheid van de staten. Een terugblik op het lidmaatschap
van provinciale staten» en «Afscheid van de raad. Een terugblik
op het raadslidmaatschap», juni 2002.– BZK, voortgangsrapportage «Vrouwen in politiek en openbaar
bestuur», 2004114 Ontwikkelen programma’s diversiteit in lokale
(politieke) middenveld– IPP, «De wereld in huis, allochtonen in Amsterdamse raden
en besturen», 2004– IPP, «Vinden en vasthouden», 2004– Zie ook www.publiek-politiek.nl117 Benchmark ontwikkelen en daarmee ontwikkelingen
monitoren– Zie ook www.glazenplafondindex.nl129 Selectie- en zelfselectiemechanismen in bedrijfscultuur
zichtbaar maken bij doorstroom naar hogere functies– Mixed, «Sleutels voor succes – Hoe organisaties de
deur naar de top voor vrouwen kunnen openen»– Mixed management – Handboek diversiteit m/v– Toolkit gelijke kansen.130 Opzetten betere coaching voor leidinggevenden in
bedrijven– Mixed, Coaching and mentoring – a tool for Equal opportunities132 Diversiteitsmanagement in opleiding managers– Mixed management – Handboek diversiteit m/v134 Streefcijfers en actieplannen in iedere overheidsinstelling, jaarlijks
overleg departementen– Genderbewust personeelsbeleid bij de overheid, SZW, 2003 (SZW
04–613)4 Mensenrechten139 Beschermingsniveau artikel 13 EG-verdrag ook toepassen
voor bestaande richtlijnen op grond van geslacht; uitwerking richtlijnen artikel
13 en artikel 141 Europese Commissie– Tweede herziene richtlijn (2002/73/EG) (30 237)– Richtlijn houdende toepassing van het beginsel van gelijke behandeling
van mannen en vrouwen bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten
(2004/113/EG) (21 109)141 Opstarten en vestigen informatiepunt en communicatieplan
gelijke behandeling– zie ook www.emancipatieweb.nl en www.emancipatie.nl143 Ratificatie klachtrecht van vrouwen bij VN-vrouwenverdrag– Facultatief protocol bij het VN-Vrouwenverdrag (28 253, nr
252a/A en 252/1)144 Ondertekening en ratificatie protocol nr. 12 bij
het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden– Protocol nr 12 EVRM (28 100 (R1705))146 Tweede nationale rapportage in het kader van het
VN-Vrouwenverdrag over gendersensitiviteit van het mensenrechtenbeleid, het
vreemdelingenbeleid, het nieuwkomersbeleid, het integratiebeleid en het terugkeerbeleid– VN-Vrouwenverdrag in relatie tot de positie van vreemdelingenvrouwen
in het Nederlandse vreemdelingenrecht en vreemdelingenbeleid. (Evaluerende)
rapportage van de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken, Den Haag, 2002
(Just 03-524)– Kabinetsreactie tweede nationale rapportage VN-Vrouwenverdrag
(SZW 04-002)– Fourth report of the Netherlands to the UN, januari 2005 (SZW
05-184)147 Vijfde verdiepend onderzoek in het kader van het
VN-Vrouwenverdrag over ongezien onderscheid in de organisatie van de betaalde
arbeid en zorg– R. Holtmaat, Naar Ander Recht en Beleid. De betekenis van artikel 5a VN-Vrouwen-verdrag voor het
uitbannen van structurele genderdiscriminatie (SZW 04-566)149 Kabinetsreactie verdiepend onderzoek voorkomen
en bestrijden geweld tegen vrouwen– Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen. Een verdiepend
onderzoek naar het Nederlandse beleid in het licht van de verplichtingen die
voortvloeien uit het Vrouwenverdrag, I. Boerefijn, M. M. van Liet-Senders,
T. Loenen, SZW/Elsevier bedrijfsinformatie, Den Haag, 2000.– Het voorkomen en bestrijden van geweld tegen
vrouwenvan het Studieen Informatiecentrum Mensenrechten (SIM, 2000)– Advies Geweld tegen vrouwen van de
Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV)– Nota Een veilig land waar vrouwen willen wonen (SZW 03-004)150 Plan van aanpak voorkomen en bestrijden geweld
tegen vrouwen en meisjes– Plan van aanpak «huiselijk geweld en geweld tegen vrouwen»
(29 200 XV, nr. 37)152 Interdepartementale stuurgroep voor de coördinatie
van het beleid ter voorkoming en bestrijding van huiselijk geweld die maatregelen
zal voorbereiden op het terrein van verhoging maximale celstraf, aanpak daders,
informatieverschaffing door politie en openbaar ministerie en hulp aan slachtoffers,
relatie stalking, hinderlijk belagen door ex-partners en geweld in huiselijke
sfeer– kabinetsnota «Privé Geweld –
Publieke Zaak» (28 345, nr. 2)– Huiselijk geweld voortgangsbericht 2004 (28 345, nr. 26)– Nationaal Actieplan tegen geweld (28 684, nr. 65)153 Landelijk onderzoek naar huiselijk geweld onder
de allochtone bevolking– T. van Dijk cs, Huiselijk geweld onder Surinamers,
Antillianen en Arubanen, Marokkanen en Turken in Nederland, Intomart-Hilversum,
in opdracht van het Ministerie van Justitie, 2002 (Just 02–959)154 Initiatieven en integratie van het beleid ter voorkoming
en bestrijding van genitale verminking– Aanpak vrouwelijke genitale verminking (29 200 XVI, nr. 231);– Termijn toezending advies RVZ over effectieve bestrijding van
vrouwelijke genitale verminking (VWS-05–316);– Kabinetsstandpunt over het RVZ-advies over effectieve bestrijding
van vrouwelijke genitale verminking (22 894, 29 800 XVI, nr. 66)156 Uitvoering Verklaring van Den Haag: uitbrengen
jaarlijkse rapportage door nationaal rapporteur mensenhandel, stimuleren aanstelling
rapporteurs in andere landen en uitwisseling van rapportages en aanstelling
Europees rapporteur vrouwenhandel– brief d.d. 1 juni 2005 over Protocol inzake de voorkoming,
bestrijding en bestraffing van mensenhandel, in het bijzonder vrouwenhandel
en kinderhandel, tot aanvulling van het verdrag van de Verenigde Naties tegen
grensoverschrijdende georganiseerde misdaad; New York, 15 november 2000
(Trb. 2001, 69, en Trb. 2004, 35) (30 157, R 1792);– brief d.d. 11 augustus 2005 inzake Nationaal Actieplan Mensenhandel
(28 638, nr. 16);– Eerste en rapportage Nationaal Rapporteur Mensenhandel (Just 02-497)– Tweede rapportage Nationaal Rapporteur Mensenhandel (Just 03-67)– Brief van de minister van Justitie van 15 oktober 2002 inzake
het kabinetsstandpunt over de eerste rapportage van de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel (28 638, nr. 1)157 Voorbereiding en ratificatie Internationaal Verdrag
inzake Bestrijding Georganiseerde Misdaad, waaronder protocol voor bestrijding
van mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen– Bestrijding mensenhandel en mensensmokkel (29 291)164 Uitvoering vijfjarig werkprogramma VN-commissie
voor de Positieverbetering van Vrouwen (CSW) t.b.v. versnelde uitvoering Platform
voor Actie– Zie ook Beleidsbrief Emancipatiebeleid 2002 (28 009, nr.
1, p. 58)– Beijing Platform for Action (www.un.org/esa/progareas/women.html)– The Netherlands ten years after Beijing, 2005 (SZW 04-586)166 Onderzoek versterking van de rol van vrouwen en
genderdeskundigheid in conflict-preventie, -oplossing en post-conflictsituaties
(humanitaire vredesmissies, internationale gerechtshoven, waaronder het toekomstig
Internationaal Strafhof, onderzoekscommissies en verdragscomités)– «Womens roles in conflict prevention, conflict resolution
and post conflict reconstruction», Clingendael, November 2002– Werkplan Taskforce Vrouwen, Veiligheid en Conflict 2004, 24 juni
2004, (SZW 04-482)– Werkplan Taskforce Vrouwen, Veiligheid en Conflict 2005, 9 december
2004, (SZW 04-881)– Stand van zaken mbt uitvoering van de aanbevelingen van de Veiligheidsraad
Resolutie 1325 Vrouwen Vrede en Veiligheid door het Ministerie van Buitenlandse
Zaken en het Ministerie van Defensie (Def 03-45).167 Actieve bijdrage aan voorbereidingen forum Gelijke
Kansen Commissie Raad van Europa over de rol van vrouwen in pre- en postconflictsituaties– Zie ook www.emancipatieweb.nl/eu_emancipation168 Instellen internationale subcommissie «Water
en Gender» en organiseren van informele ministeriële conferentie– Zie ook www.iiav.nl/eng/ic/water/index_dossier.html169 Conferentie «Van tienermoeder tot carrièrepil»
en onderzoek gericht op aanbevelingen voor vervolgbeleid seksuele en reproductieve
rechten– Zie ook www.allochtonenanticonceptie.nl171 Maatschappelijk verantwoord ondernemen in het kader
van EQUAL– Zie ook www.agentschap.szw.nl172 Onderhandeling en uitvoering communautair actieprogramma
ter ondersteuning van een integrale strategie voor gelijkheid tussen mannen
en vrouwen– Voortgangsbrief ESF-EQUAL (26 642, nr. 71)– Voortgangsbrief ESF-EQUAL (26 642, nr. 75)5 Kennissamenleving176 Oprichting van een nationaal netwerk met een structuur
van kenniskringen rond emancipatie– Zie ook www.mannenwordenerbetervan.nl– Interactief Beleidstraject (27 061, nr. 25)179 Het stimuleren van meningsvorming en bewustwording
over emancipatiegerelateerde onderwerpen bij met name laagopgeleide meisjes
en jongens, d.m.v. een ict-project– zie ook www.rechtinbeeld.nl, www.leerlingen.com, www.marokko.nl182 Maatregelen en acties in het kader van het plan
van aanpak sekseverschillen in computeronderwijs in het primair en voortgezet
onderwijs.– Nieuwe media, nieuwe verschillen; een review-studie over sekseverschillen
en ict in het primair en voortgezet onderwijs– ICT en diversiteit; ict-gebruik door leerlingen en docenten in
het basis- en voortgezet onderwijs– Zie ook www.kennisnet.nl BIJLAGE 2 Overzicht instellingen/organisaties brainstormbijeenkomsten
d.d. 31 mei 2005 en /5/05 en 30 juni 2005Bureau Maatrix, integratie- en participatiebevorderingChoice for Youth and SexualityChristelijke Nationale VakbondCommissie Gelijke BehandelingCommunicatiebureau BC&OEmancipatiebureau EnzovoortEmancipatiebureau ImportanteEmancipatiebureau ScalaE-Quality. Kenniscentrum voor emancipatie in de multiculturele samenlevingExpertisecentrum LeeftijdFederatie Opvang/Stichting tegen VrouwenhandelFNV BondgenotenFORUM, Instituut voor multiculturele ontwikkelingGAIA, netwerk voor vrouwen uit de aardwetenschappenGemeente VenloGGD Den HaagHumanistisch Overleg MensenrechtenIIAV (Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging)Instituut Publiek en PolitiekIOT (Inspraakorgaan Turken)Katholieke Universiteit NijmegenKenniscentrum EVC (Elders Verworven Competenties)Kenniscentrum Grote StedenLandelijk Bureau tegen LeeftijdsdiscriminatieLandelijk Overleg MinderhedenMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijkrelatiesMinisterie van Buitenlandse ZakenMinisterie van DefensieMinisterie van Economische ZakenMinisterie van FinanciënMinisterie van JustitieMinisterie van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitMinisterie van Onderwijs, Cultuur en WetenschapMinisterie van Sociale Zaken en WerkgelegenheidMinisterie van Verkeer en WaterstaatMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en SportMV International Management and ConsultancyNationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling
(NCDO)Nederlandse GezinsraadNederlandse VrouwenraadNederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (NIROV)Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW)NovibOperatie JongOpportunity in bedrijfPharos, kenniscentrum vluchtelingen en gezondheidProvincie Zuid-HollandRutgers Nisso GroepSERSociaal en Cultureel PlanbureauStuurgroep DagindelingTaskforce Vrouwen, Veiligheid en ConflictTIYE International TNO ArbeidTNO Preventie en GezondheidTransactVensterschool GroningenVNO-NCWVONYm de Boer Advies XNoot1Bronnen indien niet vermeld CBS of Emancipatiemonitor 2004.XNoot2Voortgangsrapportage vrouwen in politiek en bestuur 1997–2003, Emancipatiemonitor
2004, SCP.XNoot1Research voor Beleid. Betreft voltijdplaatsen.XNoot2De cijfers zijn afkomstig uit de nog te verschijnen Sociale Atlas Allochtone
vrouwen van het SCP en hebben betrekking op vrouwen tussen de 25 en 39 jaar.
Het gaat om banen van 12 uur of meer.XNoot1De netto arbeidsparticipatie in voltijdsequivalenten (fte) wordt hier
kortweg aangeduid met «arbeidsvolume».XNoot1Eindrapportage Emancipatietaakstellingen Departementen, Kamerstukken II,
2001–2002, SZW 02–500.XNoot2Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Budgettering vanuit een
man/vrouw perspectief: een verslag van drie pilots, december 2003.XNoot1De Graaf, Meijer, Poelman, Vanwesenbeek, Seks onder
je 25e (2005), Rutgers Nisso Groep/Soa Aids Nederland, Utrecht.XNoot2Stichting tegen vrouwenhandel, Jaarverslag 2004,
Amersfoort.XNoot3M. Goderie, ter Woerds, S, Meten van geweld achter
de voordeur. Verslag van de pilots lokale Vrouwenveiligheidsindex
(2005), Verwey-Jonker Instituut, Utrecht.XNoot4Privé Geweld – Publieke Zaak. Een nota
over de gezamenlijke aanpak van huiselijk geweld. april 2002, Den
Haag.XNoot5Deze indicatoren zijn: 1. het aantal, dat werkgerelateerde gevallen van
seksuele intimidatie op de werkplek rapporteert, als percentage van de totale
beroepsbevolking; 2. het aantal publieke en particuliere ondernemingen dat
preventief beleid heeft geformuleerd, als percentage van het totale aantal
ondernemingen; 3. het aantal publieke en particuliere ondernemingen dat procedures
heeft opgesteld voor sancties tegen overtreders van werkgerelateerde seksuele
intimidatie op de werkplek, als percentage van het totale aantal werkgevers.XNoot1Commissie Bestrijding Vrouwelijke Genitale Verminking, Bestrijding vrouwelijke genitale verminking. Beleidsadvies (2005),
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, Zoetermeer.XNoot2Brief n.a.v. onderzoek RVZ naar genitale verminking, Kamerstukken II,
vergaderjaar 2004–2005, 22 894 met bijlage 29 800 XVI, nr.
66.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 388, nr. 1.XNoot1De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en het Bureau voor de Nationaal Rapporteur
Mensenhandel worden gefinancierd door de ministeries van Justitie, SZW/DCE,
BZ en VWS.XNoot1Netto: Het percentage vrouwen van 15 en 65 jaar dat betaalde arbeid verricht.
Het CBS hanteert hierbij een ondergrens van 12 uur werk per week. Als in dit
hoofdstuk over «arbeidsparticipatie» wordt gesproken, wordt netto
arbeidsparticipatie in personen bedoeld.XNoot2Inkomen uit arbeid van ten minste 70% van het Wettelijke Minimum
Loon, circa 770 euro per maand voor een alleenstaande.XNoot1Emancipatiemonitor 2004, blz. 69.XNoot1Zie figuur 3.2 (bron: Eurostat).XNoot2SEO-onderzoek.XNoot1Brief Tweede Kamer 25 november 2005 OCW PO/ZP/2005/52794.XNoot2Motie Van Aartsen/Bos, Kamerstukken II, vergaderjaar 2005–2006,
30 300, nr 14.XNoot1Operatie Jong.XNoot1Zie ook eindrapport PaVEM; Jaarnota Integratiebeleid 2005; Breed Initiatief
Maatschappelijke Binding (kamerstuk 120505).XNoot2SZW/AI rapportage Arbeidsinspectie. Rapport «De arbeidsmarktpositie
van werknemers in 2002»/Gegevens Ministerie van BZK.XNoot1Alfabetisering van autochtone Nederlanders Aanbieding actieplan, Ministerie
van OCW, d.d. 19 december 2001.XNoot2«Liefde op maat» van Leen Sterckx en Carolien Bouw. Uitgeverij
Het Spinhuis, ISBN 9055892505.XNoot1Motie Koşer Kaya cs, 12 april 2005, Kamerstukken II, vergaderjaar
2004–2005, 29 203, nr. 21.XNoot2Zie ook eindrapport PaVEM; Jaarnota Integratiebeleid 2005; Sociale Atlas
SCP (in druk); Breed Initiatief Maatschappelijke Binding (kamerstuk 120505).XNoot1Voortgangsrapportage plan van aanpak Emancipatie & Integratie d.d.
15 november 2005, Kamerstukken II, vergaderjaar 2005– 2006, 29 203,
nr. 27.XNoot1SCP, Sociale Atlas Allohtone Vrouwen verschijnt in 2006.XNoot1Het begrip gendermainstreaming komt van de Raad van Europa. De definitie
is: het (re)organiseren, verbeteren, ontwikkelen en evalueren van beleidsprocessen
op zo’n manier dat het perspectief van gendergelijkheid wordt geïntegreerd
in al het beleid, door de actoren die normaal dat beleid maken.XNoot1Te denken valt aan de richtlijn die regels bevat om in arbeid en beroep
discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en
seksuele geaardheid tegen te gaan; en aan de richtlijn die de lidstaten de
naleving van het beginsel van gelijke behandeling ongeacht ras of etnische
afstamming ter hand te nemen. Daarnaast is er een richtlijn aangenomen die
de bescherming tegen discriminatie op grond van geslacht verruimt tot goederen
en diensten. Deze dient voor 21 december 2007 te zijn geïmplementeerd
door middel van een aanpassing op de Algemene Wet gelijke behandeling. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30420-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl