Wet studiefinanciering, WHW, e.a.; wijz. ivm invoering prestatiebeurs, vorm van de toelage, leeftijd; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24325, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24325 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen 1.1. Aanleiding1.2. De prestatiebeurs1.3. Hoofdlijnen van de prestatiebeurs1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuse1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfase1.3.3. Bijzondere casusposities1.3.4. Mogelijkheden tot beroep op het afstudeerfonds1.4. Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaar in het HO1.5 Fiscale aspecten1.6. Rechtsbescherming2. Uitvoering van het wetsvoorstel3. Gevoerd overleg4. Financiële aspecten 4.1. Effecten op de rijksbegroting.Budgettaire consequenties vertraging invoering wetsvoorstel
met een jaar (x 1mln) Effect op relevante uitgaven (x f 1 mln) Effect op leenuitgaven (x f mln) 4.2. Effecten voor burger5. Artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdelen B, C, D, F, H en N (artikelen 2,
3, 6, 8, 12 en 33, WSF)Artikel I, onderdelen G en I (artikelen 9 en 17a, WSF)Artikel I, onderdelen J en L (artikelen 17b en 31a, WSF)Artikel I, onderdeel K (artikelen 17e tot en met 17h,
WSF)Artikel I, onderdeel M (artikelen 31c tot en met 31f,
WSF)Artikel I, onderdelen O, P en Q (artikelen 38, 39 en 41,
WSF) Artikelen II, III en XArtikelen IV (artikelen 17f, eerste lid, 17e, 17fa en
31d, derde lid, WSF) V en XArtikelen VI en XArtikel VIIaArtikelen I, onderdeel La en VIIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24325Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 325Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de Wet op
het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering
van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop aanspraak
op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaatnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING 1. Algemeen 1.1. AanleidingDit voorstel van wet tot wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering
(WSF) geeft vorm aan de maatregelen zoals aangekondigd in de memorie van toelichting
op hoofdstuk VIII van de Rijksbegroting voor het dienstjaar 1995 (Kamerstukken
II 1994/95, 23 900 VIII nr. 2, pag. 35–36). Deze maatregelen vloeien
voort uit het Regeerakkoord 1995/1998. De voornaamste maatregel in dit wetsvoorstel
is het invoeren van een prestatiebeurs voor studerenden in het hoger onderwijs
(HO).Zoals bekend heeft de Eerste Kamer der Staten-Generaal op 6 juni jl. het
wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de
invoering van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop
aanspraak op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaat, (wetsvoorstel
prestatiebeurs, Kamerstukken II 1994/95, nr. 24 094) verworpen. Teneinde
de budgettaire taakstelling voor de studiefinanciering waartoe in het Regeerakkoord
is besloten, te realiseren, heeft de regering besloten een gewijzigd wetsvoorstel
tot invoering van de prestatiebeurs in te dienen. Het wetsvoorstel en met
name de memorie van toelichting zijn ten opzichte van het wetsvoorstel prestatiebeurs-oud
en de daarbij behorende memorie aangepast om recht te doen aan de discussie
die in beide Kamers van de Staten-Generaal is gevoerd en die voor een meerderheid
van de Eerste Kamer mede de aanleiding vormde om het wetsvoorstel te verwerpen.Een eerste aanpassing betreft de datum van inwerkingtreding. De oorspronkelijke
datum van inwerkingtreding van 1 september 1995 leidde tot een aantal kritische
beschouwingen in het Parlement. Thans wordt in het onderhavige wetsvoorstel
als datum van inwerkingtreding 1 september 1996 voorgesteld. Daarmee ontstaat
extra ruimte voor een adequate voorbereiding en voorlichting door de Informatie
Beheer Groep (IB-Groep). Bovendien ontstaat er extra ruimte voor de onderwijsinstellingen
om meer te doen aan de studeerbaarheid van de opleidingen, waarbij de inspanningen
die door de instellingen gedaan worden in het kader van het werkprogramma
kwaliteit en studeerbaarheid, op de voorgestelde datum van inwerkingtreding
reeds aangewend kunnen worden. Immers, de in het kader van genoemd werkprogramma
beoogde kwaliteitsplannen van de instellingen zullen eveneens per 1 september
1996 in uitvoering worden genomen. Deze plannen bieden aanknopingspunten om
de voortgangsbegeleiding van studenten verder te verbeteren.Een tweede aanpassing betreft de vervroegde afschaffing van het overgangsrecht
voor meerderjarigen in de Algemene Kinderbijslagwet (AKW). De staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal de Kamer op korte termijn een gewijzigd
voorstel doen.Een derde aanpassing heeft betrekking op de begrenzing van de gemengde
studiefinanciering tot 5 jaar (C+1 uit de Wet heroriëntering studiefinanciering
I). In het oorspronkelijke wetsvoorstel Prestatiebeurs was het de bedoeling
deze maatregel met ingang van 1 september 1995 alsnog te laten gelden voor
de cohorten studerenden in het buiten het WHW-bekostigde enaangewezen HO vanaf
de datum van inwerkingtreding van voornoemde wet heroriëntering sf I,
zijnde 1 augustus 1991 voor het HBO en 1 september 1991 voor het WO. Het gaat
hier om hoger onderwijs in het buitenland en om enkele opleidingen in het
hoger onderwijs die bekostigd worden door het directoraat-generaal cultuur
van het ministerie van OCenW, door het ministerie van VWS, dan wel op basis
van de Experimentenwet onderwijs. Nu het wetsvoorstel Prestatiebeurs is uitgesteld
tot 1 september 1996 zou vasthouden aan deze maatregel betekenen dat het cohort
1991/1992 terstond bij de inwerkingtreding geconfronteerd zou worden met de
gevolgen ervan. De opmerkingen in de Tweede Kamer der Staten-Generaal bij
de mondelinge behandeling van het oorspronkelijke wetsvoorstel hebben tevens
aanleiding gegeven de maatregel te heroverwegen. Dit geldt te meer gelet op
de spanning die deze maatregel oproept met het uitgangspunt van cohortbenadering
zoals dat is gekozen in het werkprogramma Kwaliteit en Studeerbaarheid, dat
als bijlage bij de brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
van 27 januari 1995 over de maatregelen hoger onderwijs en studiefinanciering
was gevoegd (Kamerstukken II 1994/95, 23 900 VIII, nr. 67). Vanaf 1 september
1996 zullen de nieuwe cohorten studerenden aan de hier bedoelde opleidingen
in het hoger onderwijs meelopen in het regime van de prestatiebeurs ingevolge
dit wetsvoorstel, ook wat betreft de beperking van de maximale periode voor
gemengde studiefinanciering.Verder is een groot aantal redactionele verbeteringen in deze memorie
van toelichting aangebracht.In deze memorie wordt onder meer nader ingegaan op de definitieve vormgeving
die de prestatiebeurs heeft gekregen met het diplomamodel (zie paragraaf 1.2),
en op de relatie tussen dit wetsvoorstel en de te voeren discussie over het
ontwikkelingsperspectief van het hoger onderwijs en van de studiefinanciering.Met het wetsvoorstel wordt beoogd om invulling te geven aan het Regeerakkoord
op het punt van de studiefinanciering. In het Regeerakkoord is de lijn uitgezet
om op tal van terreinen van overheidsbeleid tot een andere verantwoordelijkheidsverdeling
te geraken tussen overheid en burgers. Op het terrein van de studiefinanciering
was de lijn van herverdeling van verantwoordelijkheden reeds ingezet met de
heroriëntering op het stelsel van studiefinanciering vanaf medio 1990
(wetten van 29 mei 1991, Stb. 281 t/m 285). De rode draad in het beleid is
sindsdien, getuige bijvoorbeeld ook de STOEB-maatregelen, dat het lenen als
onderdeel van de WSF in belang toeneemt, terwijl de betekenis van de basisbeurs
afneemt. Met het oog op de toegankelijkheid van het onderwijs blijft de functie
van de aanvullende beurs als compensatiemiddel ten behoeve van studerenden
die afkomstig zijn uit de lagere inkomensgroepen daarbij in stand. Met de prestatiebeurs krijgt het lenen opnieuw meer accent. In dit wetsvoorstel
kan de HO-studerende in eerste instantie lenen tot het peil van de huidige
beursbedragen, naast de bestaande leenmogelijkheden. Als de studerende aan
de voorwaarde van de te leveren prestatie heeft voldaan wordt, wat nu als
beurs wordt toegekend, een gift.Naast de invoering van de prestatiebeurs worden in dit wetsvoorstel enkele
andere maatregelen voorgesteld. Het betreft achtereenvolgens:– De periode waarvoor voor de nieuwe instromers in het gehele hoger
onderwijs een gemengde toelage kan worden verkregen wordt in overeenstemming
gebracht met de nominale cursusduur (voor de motivering hiervan wordt verwezen
naar paragraaf 1.2). Deze maatregel is expliciet genoemd in het Regeerakkoord:
«Het nieuwe stelsel van studiefinanciering zal ingaan voor beginnende
studenten voor het cursusjaar 1995/1996 voor de dan geldende cursusduur van
vier jaar.»– De leeftijdsgrens voor het recht op studiefinanciering van 18
jaar komt voor het HO te vervallen (zie paragraaf 1.4). De introductie van
een meer schoolsoortspecifieke studiefinanciering wordt daarnaast vormgegeven
door het voornemen om het recht op studiefinanciering van studerenden in het
VO te beëindigen. Dit is inmiddels bewerkstelligd door middel van een
nota van wijziging op het wetsvoorstel Wet tegemoetkoming studiekosten (Kamerstukken
II 1994/95, 23 699)– De fiscale behandeling van de als prestatiebeurs toegekende studiefinanciering,
zal afwijken van de huidige fiscale regels voor studiefinanciering (zie paragraaf
1.5).Met het totaal van deze maatregelen is het mogelijk een substantiële
bijdrage te leveren aan de op termijn beoogde structurele vermindering van
de voor de berekening van het genormeerde financieringstekort relevante uitgaven
voor studiefinanciering. Hierna wordt in paragraaf 4 op de budgettaire aspecten
van dit pakket van voorstellen uitvoeriger ingegaan. Dit pakket laat, naast
het voornemen uit de begroting 1995 om de OV-studentenkaart verder te versoberen
en de doorwerking van de stelselherziening HO, de omvang en samenstelling
van de beurzen voorbij de STOEB-maatregelen ongewijzigd.Met het onderhavige wetsvoorstel worden de in het Regeerakkoord aangegeven
bezuinigingen structureel ingevuld met in de eerste jaren van deze regeringsperiode
de prestatiebeurs waarna de volume-effecten en de versobering in de reisvoorziening
op termijn een budgettaire doorwerking krijgen. Op deze wijze wordt voorkomen
dat uiterst pijnlijke ingrepen in het niveau van de studiefinanciering moeten
worden getroffen welke op termijn bezien strikt genomen onnodig zijn en dus
tezamen met de te verwachten volume-effecten meer bezuinigingen zouden genereren
dan het Regeerakkoord beoogt.Met deze benadering van de studiefinanciering wordt op geen enkele wijze
een voorschot genomen op de discussie over de stelselontwikkeling van het
HO. Deze discussie kan worden gevoerd naar aanleiding van het ontwerp voor
een Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996 (HOOP 1996) dat op Prinsjesdag
1995 zal verschijnen.De regering hecht er aan te benadrukken dat met het onderhavige wetsvoorstel
bovendien de budgettaire rust wordt geschapen om de door velen gevraagde discussie
over het toekomstperspectief van de studiefinanciering te kunnen voeren. In
de brief van ondergetekende aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
van 20 februari 1995 (B&B/ESB-95001123) over het ontwikkelingsperspectief
hoger onderwijs is reeds aangegeven dat het kabinet van oordeel is dat deze
discussie niet kan plaatsvinden, zolang deze budgettaire rust niet gerealiseerd
is. Het kabinet handhaaft deze opvatting. Niet alleen zou het
nu reeds voeren van deze discussie, vooruitlopend op de behandeling van het
onderhavige wetsvoorstel, leiden tot een verder uitstel van de invulling van
de taakstelling in het Regeerakkoord op het terrein van de studiefinanciering,
maar bovendien zou deze taakstelling een zodanige druk op de inhoud van de
discussie leggen, dat andere belangrijke elementen in de discussie het grote
risico lopen onvoldoende tot hun recht te komen. Daar komt nog bij dat met
de aanvaarding van het onderhavige wetsvoorstel, inclusief het daarin opgenomen
diploma-model, alle ruimte blijft om binnen de grenzen van de budgettaire
neutraliteit alternatieven voor onderdelen van het stelsel van studiefinanciering
te ontwikkelen. Ook zullen aanpassingen die in de marges van het stelsel benodigd
zijn, bijvoorbeeld op het gebied van internationalisering en gegevensuitwisseling,
geen blokkade mogen vormen voor deze discussie. Het kabinet garandeert met
andere woorden dat er bij de discussie over het toekomstperspectief van de
studiefinanciering geen inhoudelijke blokkades zullen zijn, voortkomend uit
de aanvaarding van het onderhavige wetsvoorstel. Tegelijk gaat de regering
er van uit dat de prestatiebeurs in de huidige vorm een stabiel onderdeel
vormt van het stelsel van studiefinanciering op de langere termijn. 1.2. De prestatiebeursStudiefinanciering is een doeluitkering om studerenden in de gelegenheid
te stellen onder maatschappelijk acceptabele voorwaarden een herkenbare kwalificatie
te behalen. Dit impliceert dat het voldoende is om studiefinanciering in de
vorm van gift mogelijk te maken voor een periode die overeenkomt met de cursusduur,
dat wil zeggen de nominale studieduur. Het Regeerakkoord spreekt hier over
de ingangsdatum van het cursusjaar 1995/1996 voor de dan geldende cursusduur
van 4 jaar. Vanzelfsprekend verschuift deze datum met dit wetsvoorstel met
één jaar. Bovendien is inmiddels voor bepaalde technische studies
de cursusduur op 5 jaar gesteld.Een onderdeel van het gekozen model betreft dan ook het vervangen van
de aanspraak op 5 jaar gemengde toelage door een aanspraak op 4 jaar. Het
vijfde jaar gemengde toelage, zoals dat nu nog in de WSF is verankerd, is
immers een overblijfsel van het werken met een tweetal grenzen: namelijk een
cursusduur en een marge daarboven in de vorm van een langere inschrijvingsduur.
Van de vertaling van dergelijk gedachtengoed in de WSF gaat bij nadere overweging
een verkeerd signaal uit, zowel naar de instellingen als het gaat om het ernstig
nemen van de taak tot het opstellen van in de cursusduur studeerbare programma's
als naar de studerenden voor hun studiegedrag. De mogelijkheid om langer dan
bedoeld over de studie te doen blijft aanwezig, maar de kosten voor het levensonderhoud
en de directe studiekosten in die periode komen niet meer voor rekening van
de (andere) belastingbetalers. De studerende zal zelf een groter deel van
de kosten moeten dragen: vanaf de aanvang van het vijfde jaar kan slechts
worden geleend. Studerenden die door bijzondere omstandigheden studievertraging
hebben opgelopen zullen een beroep kunnen doen op het afstudeerfonds van hun
instelling. Overigens blijven de verlengingen van de periode van gemengde
toelage voor langere WHW-studies intact.De prestatiebeurs versterkt de band tussen studiefinanciering en studieprestatie.
Hiermee wordt een volgende stap gezet in het beleid gericht op het bevorderen
van een efficiënt en effectief verblijf in het HO. De studievoortgangscontrole
kan al worden gekenmerkt als een beleid dat is gericht op een doelmatig verblijf
in het HO: studerenden moeten jaarlijks een aantal studiepunten behalen. Dit
laat onverlet het feit dat de studieperiode effectief is op het moment dat
het einddoel, het diploma is behaald. De jaarlijkse toets van het aantal behaalde
punten wordt in dit wetsvoorstel vervangen door een eindtoets.
Zo wordt het accent meer dan tot dusverre gelegd op de effectiviteit van het
verblijf in het HO. Dit laat onverlet dat er van wordt uitgegaan dat studerenden
jaarlijks volledig worden geïnformeerd over de geboekte voortgang in
de studie. Dit past in de uitvoering van het rapport Kwaliteit en Studeerbaarheid.
Over deze studievoortgangsbegeleiding zal ook jaarlijks worden gerapporteerd
aan de Tweede Kamer. In vrij korte tijd vond in het denken over de WSF als
doeluitkering voor het volgen van HO een ontwikkeling plaats. In 1993 werd
de studievoortgangsnorm ingevoerd. Bij de invoering van de lage voortgangsnorm
ging het vooral om het bestrijden van misbruik, de no show-student
werd aangesproken. Bij de verhoging van de norm voor zittende studerenden
met ingang van het studiejaar 1995/1996 door de wet Student op eigen benen
is de ambitie al indringender: beoogd wordt te zorgen voor een resultaat van
enige omvang, in de vorm van studiepunten. Het onderhavige wetsvoorstel zet
een nieuwe stap in het denken over de beoogde effectiviteit: de overheid kan
er zich in haar voorwaardenscheppende taak wat betreft de studerende toe beperken
te controleren of de studiefinanciering effectief is besteed. Het behalen
van het einddiploma is daarvoor de maatstaf voor nieuwe studerenden vanaf
1 september 1996.De invoering van de voorgestelde prestatiebeurs kan niet los worden gezien
van de inspanningen van universiteiten en hogescholen om de kwaliteit van
de onderwijsprogramma's in het hoger onderwijs te verbeteren. Terecht is er
in het verleden (onder andere bij het introduceren van de studievoortgangsnorm)
op gewezen dat het niet alleen gaat om het aanscherpen van de plichten van
de studerenden. Ook hun recht op onderwijsprogramma's die studeerbaar zijn
dient de aandacht te krijgen. Wat het begrip studeerbaar betreft wordt in
dit verband aangesloten bij de definitie die de commissie-Wijnen hieraan in
haar rapport Te doen of niet te doen (november 1992) heeft gegeven, namelijk
het wegnemen van factoren die verhinderen dat studerenden de opleiding binnen
de daarvoor gestelde nominale cursusduur daadwerkelijk kunnen afronden.De afgelopen jaren is aan het verbeteren van de studeerbaarheid door universiteiten
en hogescholen reeds veel aandacht geschonken. In de komende jaren zullen
verdere maatregelen nodig zijn. Dat proces brengt onvermijdelijk kosten met
zich mee.In het werkprogramma Kwaliteit en Studeerbaarheid, hebben overheid, VSNU,
HBO-Raad, ISO en LSVb aangegeven welke aanpassingen van het hoger onderwijs
nodig zijn om te voldoen aan de eis van voldoende studeerbare programma's.
Een Stuurgroep onder voorzitterschap van ondergetekende heeft zich belast
met de uitwerking van dat werkprogramma.Dit heeft geresulteerd in een rapport van de Stuurgroep dat op 28 juni
1995 is vastgesteld. Het rapport is bij brief van 29 juni 1995 (Kamerstukken
II 1994/95, 23 900 VIII, nr. 123) aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
aangeboden. Het kabinet heeft op 5 juli 1995 ingestemd met de hoofdlijnen
van dit rapport.De Stuurgroep besteedt in haar rapport aandacht aan een aantal belangrijke
onderwerpen die een versterking van de kwaliteit en studeerbaarheid van opleidingen
in het hoger onderwijs met zich mee zullen brengen. Zo zal de introductie
van een door de instellingen op te stellen kwaliteitsplan leiden tot een geconcentreerde
aandacht binnen de instellingen voor die elementen die uit het oogpunt van
kwaliteit en studeerbaarheid verbetering behoeven. Tevens vormt het kwaliteitsplan
het kader voor concrete verbeteringsactiviteiten van instellingen die in aanmerking
komen voor aanvullende financiering uit het zogenaamde studeerbaarheidsfonds.
Dit fonds is bedoeld om maatregelen die instellingen zullen nemen om de kwaliteit
en studeerbaarheid van het onderwijs te verbeteren te ondersteunen. Hiervoor
is de komende jaren een bedrag beschikbaar van 500 mln. De Stuurgroep heeft
voor de toewijzing van middelen uit dit fonds inhoudelijke en procedurele
criteria geformuleerd. Zo zal er sprake moeten zijn van operationele doelstellingen
in het kader van kwaliteits- en studeerbaarheidsverbetering en zullen deze
concreet toetsbaar moeten zijn op hun effect op kwaliteit en studeerbaarheid.
Bovendien zullen instellingen ook zelf moeten bijdragen aan de realisering
van de verbeteringsactiviteiten. In het HOOP 1996 zullen ook landelijke prioriteiten
worden geformuleerd op het terrein van kwaliteit en studeerbaarheid. Het gaat
daarbij om instellingsoverstijgende aandachtsvelden. Deze landelijke prioriteiten
vormen een referentiekader voor de door de instellingen op te stellen kwaliteitsplannen
en zullen tevens een rol spelen bij de toetsing van de voorstellen in het
kader van het studeerbaarheidsfonds.In het rapport van de Stuurgroep worden ook voorstellen gedaan voor een
Studentenstatuut nieuwe stijl. Hiermee wordt beoogd dat in de situatie waarin
het belang van goed onderwijs voor individuele studenten toeneemt, waarin
de studenten ook zelf een steeds hogere prijs betalen voor het onderwijs en
onder relatief scherpe SF-condities studeren, de student in staat is om de
instelling aan te spreken op de kwaliteit van het onderwijs. Het idee van
afspraken is daarbij vormgegeven door middel van een studeerbaarheidsgarantie,
dat wil zeggen dat de instelling er garant voor staat dat de student geen
barrières ondervindt om binnen de cursusduur de studie af te ronden.
Het Studentenstatuut moet in zijn nieuwe vorm, naast een overzicht van de
rechten van de student zoals bepaald bij of krachtens de wet, een goede specificatie
geven van de onderwijsdiensten die de instelling aan de student biedt (bijvoorbeeld
aard van het onderwijsaanbod, studiebegeleiding en studiefaciliteiten) en
van de eisen die aan de student gesteld worden. Daarmee ontstaat de situatie
dat de instelling duidelijk maakt wat de student van de instelling mag verwachten
en waarop de student de instelling aan kan spreken. Het Studentenstatuut zal
bij inschrijving aan de student worden uitgereikt. Bij het opstellen van het
Studentenstatuut zullen studenten nauw worden betrokken. Ook zullen in het
Studentenstatuut voorzieningen worden getroffen om naleving van het statuut
te garanderen. Op landelijk niveau zullen model-statuten tot stand worden
gebracht door VSNU en HBO-Raad in nauw overleg met de studentenorganisaties
ISO en LSVb.Ook heeft de Stuurgroep in het kader van de zogenaamde cohortbenadering
uitgesproken dat de rechtszekerheid van studenten zal worden versterkt door
als beleidsuitgangspunt te nemen dat voor studenten gedurende de cursusduur
dezelfde financiële condities gelden als bij aanvang van de studie bekend
waren, rekening houdend met uitvoerbaarheid en rechtsgelijkheid. Bij aanvang
van de studie zullen studenten worden geïnformeerd over de voor hen geldende
regelingen voor de rest van hun studie. Indien toch afwijkingen noodzakelijk
zijn zullen studenten daar ruim tevoren over worden geïnformeerd.Tevens heeft de Stuurgroep aandacht besteed aan een verbetering van de
regelingen voor het beroep op afstudeerfondsen en aan de verbetering van de
interne en externe kwaliteitszorg. Met de voorstellen met betrekking tot de
afstudeerregelingen wordt tegemoet gekomen aan de wens van de Tweede Kamer
om te komen tot een grotere mate van doorzichtigheid en bekendheid van de
afstudeerregelingen. Uit het oogpunt van verbetering van kwaliteit en studeerbaarheid
zijn door de Stuurgroep tevens programma's van eisen geformuleerd voor een herziening van de bestuursstructuur van de universiteiten en voor de
bekostiging van universiteiten en hogescholen.Bij de afweging van alternatieven voor de vormgeving van de prestatiebeurs
is in een gespreksnotitie aandacht geschonken aan een vijftal varianten. Deze
notitie is ook aan de Tweede Kamer gezonden bij brief van ondergetekende van
20 oktober 1994. Deze notitie was basis voor informeel overleg met de HBO-raad,
VSNU, LSVb en ISO. Dit overleg heeft helaas nooit tot een afronding kunnen
komen ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel omdat de gesprekspartners
besloten het overleg niet voort te zetten. Zulks neemt niet weg dat ondergetekende
uit dit overleg enige belangwekkende conclusies heeft kunnen trekken. De belangrijkste
is dat het merendeel van de instellingen op grond van uitvoeringstechnische
overwegingen (beperkte administratieve lasten), de voorkeur gaven aan hetzij
het diplomamodel, hetzij het relatieve model. De overige varianten hebben
in het overleg geen rol van betekenis meer gespeeld.Na afbreking van het overleg heeft ondergetekende, gezien zijn eigen verantwoordelijkheid
een keuze gemaakt. Daarbij heeft hij voortdurend het belang van de voortgang
van het wetgevingstraject in het oog gehouden.In de uiteindelijke keuze voor het diplomamodel en ten nadele van het
relatieve model heeft een aantal overwegingen de doorslag gegeven. De diploma-gerichtheid
heeft zijn basis in het uitgangspunt dat studiefinanciering een doeluitkering
is om studerenden in de gelegenheid te stellen onder maatschappelijk aanvaardbare
voorwaarden een herkenbare kwalificatie te behalen. Het relatieve model (dat
na afloop van een vast te stellen periode afrekent op grond van het alsdan
behaalde resultaat t.o.v. de gehele studie) vormt daarvan onvoldoende expressie.Daarbij verdient nog overweging dat het behaald hebben van het diploma
bijdraagt aan de maatschappelijke herkenbaarheid van de afgestudeerde die
immers met goed gevolg een opleiding deed, waarvan de kwaliteit is gewaarborgd
en die ook in internationaal verband herkenbaar is. Dat laat onverlet dat
leerwegen die niet leiden tot het diploma, van betekenis kunnen zijn. Wel
is aan de orde, nu de studerenden meer worden gedwongen zich te richten op
de effectiviteit van hun studiegedrag, dat ook de instellingen de ruimte krijgen
om doelgerichter te opereren. Niet-diplomagericht studeren wordt zo meer dan
thans – vanuit de onderwijsinstelling bezien – een individuele
aangelegenheid waarvoor de rekening, althans wat betreft in hoofdzaak het
levensonderhoud en het collegegeld, bij de belanghebbenden wordt gelegd. De
waardering voor het volgen van hoger onderwijs ook zonder diplomagerichtheid
blijft tot uitdrukking komen, doordat de overheid op grond van de WSF studieleningen
mogelijk maakt tot 100% van het individuele WSF-budget. Bovendien blijft na
de studie het regime van draagkrachtmeting en het na 15 jaar tenietgaan van
de dan nog resterende schuld onverlet; de toepasselijkheid daarvan is immers
niet afhankelijk van het behalen van een diploma.Een volgend punt is tamelijk technisch van aard. Als er een prestatie
wordt gemeten, moet ook bepaald worden ten opzichte van welk tijdsverloop.
Het diplomamodel gaat uit van het einddiploma dat behaald moet zijn binnen
een periode die gelijk is aan de cursusduur vermeerderd met twee jaren, gemeten
vanaf de eerste maand waarin studiefinanciering wegens het volgen van HO is
ontvangen. Deze definitie was eenvoudig te instrumenteren voor de IB-Groep
waarbij over het verloop van de periode geen nader contact met de onderwijsinstellingen
noodzakelijk is.In het relatief model ligt dit anders. In dat model wordt de prestatie
afgemeten tegen de verbruikte maanden gemengde financiering (gelijk aan
de cursusduur: C). Dit impliceert dat tussentijdse uitschrijving uit de studiefinanciering
en de instelling mogelijk is, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor
de prestatiemeting na afloop van de gemengde financieringstermijn C. Dit betekent
echter ook dat er veel nader gegevensverkeer noodzakelijk is tijdens de studie
om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. De instelling zal immers
in dit model bij toekenning van studiepunten, die na afloop van C relevant
zijn voor de omzetting, zich er bij voortduring van moeten kunnen vergewissen
dat de betreffende studerende op het moment dat de punten werden toegekend
ook SF-gerechtigd was. Deze acties zijn uiteraard ook door de IB-Groep uit
te voeren, maar doen een zwaar beroep op het benodigde gegevensverkeer. Verwacht
moet worden dat de onderwijsinstellingen grote moeite met de uitvoering zouden
hebben.Een belangrijk punt is het feit dat het diplomamodel minder eisen stelt
aan de onderwijsprogrammering. De studiefinanciering wordt daarmee niet leidend
ten aanzien van de programmeervrijheid van de instellingen.Er zijn varianten denkbaar waarin meer tussentijdse toetsingsmomenten
worden ingebouwd. Zo zijn er varianten denkbaar waarin van jaar tot jaar wordt
bezien of er voldoende is gepresteerd om tot beursverstrekking te concluderen.
Daarvoor is niet gekozen. Dergelijke modellen doen minder recht aan de hiervoor
bedoelde effectiviteitsgedachte en zijn administratief veel complexer. Bovendien
is een nadeel van dergelijke benaderingen – en dus ook van de thans
bestaande studievoortgangscontrole – dat de overheid zich minder consistent
opstelt, waar het er om gaat aan het samenspel van studerenden en instellingen
over te laten wat in dat samenspel thuis hoort. De structurering van de wijze
waarop het onderwijsaanbod wordt aangeboden en benut, de structurering van
het onderwijsleerproces dus, behoort daartoe bij uitstek. De overheid bemoeit
zich dan ook niet meer met de frequentie van studieresultaten, maar beperkt
zich tot het diploma.Een grond om aldus afstand te nemen van het onderwijsleerproces is voorts
de ervaring bij het uitwerken van spaarvarianten in de bestaande voortgangscontrole.
Daarbij blijkt dat het jaarlijks bezien of aan de norm is voldaan op meer
uitvoeringscomplicaties stuit, naarmate de flexibiliteit voor studerenden
vergroot wordt. In het diplomamodel wordt de tussentijdse controle op studievoortgang
geheel gelaten bij de instellingen.Het voorgestelde diplomamodel laat ruimte voor de discussie over het stelsel
van studiefinanciering voor het hoger onderwijs op de lange termijn. Dat het
voorgestelde diplomamodel de ruimte laat voor die discussie moge blijken uit
het volgende. Voor de studerenden in het eerste studiejaar met studiefinanciering
in het HO wordt een systeem voorgesteld dat voor de instelling naadloos aansluit
bij de tempobeurs. Alleen de uitvoering door de IB-Groep is bij de prestatiebeurs
feitelijk spiegelbeeldig. De tempobeursstudent die aan zijn norm voldoet,
krijgt zijn voorwaardelijk beurs definitief vastgesteld en de prestatiebeursstudent
die aan zijn norm voldoet krijgt zijn prestatielening omgezet in beurs.Voor de hogere studiejaren geldt het diploma als norm.Bij de afweging van de voors en tegens van de invoering van het prestatiebeurs-model
hebben zowel de haalbaarheid van een adequate uitvoering door de IB-Groep,
als ook een maximale beperking van de uitvoeringslasten voor de onderwijsinstellingen
zwaar gewogen.Juist door de keuze van dit model heeft ondergetekende geprobeerd te voorkomen
een wissel te trekken op de discussie die nog over de toekomst van het stelsel
van studiefinanciering gevoerd kan worden. Een laatste criterium heeft gelegen in de wens om de driehoeksrelatie
student-instelling-overheid te vereenvoudigen door het terugbrengen van het
aantal terugkoppelingsmomenten van «telkenjare voor alle studerenden
gedurende C+1» naar «2 maal per student over de hele studie».Het diplomamodel betekent daarmee een minimale belasting voor de instellingen.
Het aanleveren van de benodigde gegevens (studievoortgangsnorm in het eerste
jaar met studiefinanciering en behaald diploma) zal voor het gehele WHW-onderwijs
geautomatiseerd kunnen plaatsvinden. Dit model sluit in de benodigde gegevensaanlevering
naadloos aan bij de verplichtingen die de instellingen thans reeds hebben
en wat zij kunnen uitvoeren.De mogelijkheid voor fraude is om deze reden eveneens miniem te achten.
Op het aanleveren van gegevens door de instellingen zal de gebruikelijke accountantscontrole
van toepassing zijn, gelijk ook thans reeds het geval is voor de aanlevering
van de studievoortgangsgegevens. Steeksproefgewijze controle zal moeten uitwijzen
of de aangeleverde gegevens correct zijn. Indien dit niet het geval is, is
in sancties in de sfeer van de bekostiging voorzien. 1.3. Hoofdlijnen van de prestatiebeursMet ingang van 1 september 1996 krijgen die studerenden die voor het eerst
recht hebben op studiefinanciering (SF) wegens het volgen van een studie in
het HO, hun basisbeurs en eventuele aanvullende beurs toegekend in de vorm
van een voorwaardelijke rentedragende lening: de prestatielening. Op voorwaarde
van het tijdig behalen van het einddiploma – het teken van de prestatie –
wordt deze lening omgezet in beurs en gaat de daarover berekende rente teniet.
Er wordt een afzonderlijk, ten opzichte van dit hoofdprincipe matigend regime
gehandhaafd voor het eerste jaar HO met SF.De prestatielening heeft ten hoogste betrekking op het aantal maanden
dat correspondeert met de nominale cursusduur, in de regel de eerste 48 SF-maanden
(bij een vierjarige cursusduur). Na deze periode of na het bereiken van de
27-jarige leeftijd wordt uitsluitend lening toegekend. Voorts geldt als hoofdregel,
dat het einddiploma binnen 6 jaar na de eerste SF-maand in het HO moet zijn
behaald. Voor langere WHW-studies wordt deze termijn navenant verlengd.Het voorgaande betekent dat studievertraging door toedoen van de studerende
zelf, kan leiden tot het afronden van de studie met een WSF-lening, verkrijgbaar
op basis van de C+3-regel. Dat wil zeggen dat na C jaren gemengde studiefinanciering,
nog drie jaar een onvoorwaardelijke WSF-lening beschikbaar is. Is er aantoonbaar
sprake van een gebrek aan studeerbaarheid van het onderwijs, dan gelden dezelfde
spelregels als op grond van de bestaande regeling voor de studievoortgangscontrole.
Dit betekent dat de instelling de lasten draagt voor de studerende die de
dupe zou worden van onvoldoende studeerbare programma's en het betekent voorts,
dat de instellingen in een aantal bijzondere situaties de studerenden buiten
de WSF om tegemoet kunnen komen in hun kosten voor studie en levensonderhoud
(zie par. 1.3.4). Voor studerenden met een functiestoornis wordt een wettelijke
voorziening getroffen (zie par. 1.3.3).Bij het invoeren van de studievoortgangscontrole is de keuze gemaakt af
te zien van overgangsrecht. Dat is zowel uit een oogpunt van het tegengaan
van no-show als met het doel daadwerkelijk studievoortgang te bevorderen een
redelijke werkwijze geweest.Bij het vorm geven aan de prestatiebeurs is die aanpak niet mogelijk.
In de eerste plaats niet omdat de beperking van de duur van de gemengde toelage
tot in de regel 4 jaar ruimte vergt voor studerenden om daarmee
in hun studieplanning rekening te houden, maar meer nog omdat de prestatiebeurs
zich naar zijn aard over de hele studieperiode uitstrekt, zodat een vormgeving
voor reeds zittende studerenden niet mogelijk is. 1.3.1. Prestatie tijdens de propedeuseIndien de studerende gedurende het eerste studiejaar waarin hij SF ontvangt
voor het volgen van HO, 21 of meer studiepunten behaalt, wordt voor de eerste
12 SF-maanden de voorwaardelijk toegekende lening omgezet in beurs. Dit geldt
ook indien deze SF-maanden (gedeeltelijk) na het eerste inschrijvingsjaar
vallen. Deze prestatienorm van 21 punten wijkt in neerwaartse zin af van wat
voor de gehele periode van prestatiemeting geldt. Met het oog op een meer
gelijkmatige verdeling van de prestatienorm gedurende deze periode wordt de
norm voor het eerste HO-studiejaar met SF, met ingang van het studiejaar 1997/1998
verhoogd tot 28 punten. In dit wetsvoorstel is vastgelegd dat deze verhoging
niet zal plaatsvinden dan nadat in overleg met de Tweede Kamer is gebleken
dat deze Kamer van oordeel is dat de verhoging van de kwaliteit en studeerbaarheid
voldoende voortgang heeft gehad. Deze voorwaarde is in het oude wetsvoorstel
ingebracht door het amendement-Bakker (stuk nr. 24).Aldus zal de studerende die in zijn eerste studiejaar met SF minder dan
12 SF-maanden opneemt en toch in dat jaar de 21 studiepunten behaalt, de resterende
SF-maanden (van voornoemde 12) onvoorwaardelijk als beurs toegekend krijgen
in een volgend studiejaar. Indien deze 21 punten niet worden behaald betekent
dit dat de eerste 12 SF-maanden lening blijven.Indien de studerende, in het eerste studiejaar waarin hij voor het volgen
van HO studiefinanciering ontvangt, uiterlijk met ingang van 1 februari zijn
studiefinanciering stopzet, worden de tot dat moment als prestatielening toegekende
bedragen éénmalig omgezet in beurs (1 februari-regel).Deze positie is analoog aan die bij de huidige studievoortgangscontrole
en sluit aan bij het karakter van het eerste studiejaar. De studerende die
tijdig tot het inzicht komt dat een bepaalde studie niet voor hem is weggelegd,
wordt niet direct met een studieschuld opgezadeld. Voorwaarde is dat hij geen
nieuwe aanspraken maakt op studiefinanciering vóór 1 september
van het nieuwe studiejaar. Deze studerende kan geen beroep meer doen op de
21-studiepunten-regeling voor het eerste studiejaar.Bij de vormgeving van het eerste jaar van de prestatiebeurs in het bekostigd
en aangewezen WHW-onderwijs is gekozen voor een systeem dat analoog loopt
aan de studievoortgangscontrole in plaats van controle op het behalen van
een propedeutisch examen.De redenen hiervoor zijn de volgende:– Het propedeutisch examen is geen verplicht element in de WHW;
daarbij staat ook niet wettelijk vast wat de precieze omvang van de propedeutische
fase is.– Juist in het eerste jaar van de studie moet de studerende nog
in de gelegenheid zijn om zich aan te passen aan het studiepatroon dat van
hem verwacht wordt. Het inbrengen van een controlemoment per einde eerste
HO-studiejaar met SF biedt de studerende een extra moment van reflectie op
de studie in een vroegtijdige fase.– Waar overigens de (WHW-)instelling kan komen tot een bindend (negatief)
studie-advies ligt het niet in de rede om de studerende in dat geval op te
zadelen met de last een diploma over te leggen. Aldus wordt de oriënterende
en verwijzende functie van de propedeuse ook gefaciliteerd naar de instellingen. – Deze vormgeving sluit (als spiegelbeeld: prestatielening in plaats
van voorwaardelijke beurs) nauw aan bij de huidige studievoortgangscontrole
en vereenvoudigt daardoor het invoeringstraject van de prestatiebeurs aanmerkelijk
voor zowel de instellingen als de IB-Groep.Na dit eerste jaar is voor de resterende periode (als regel 6 jaar na
de eerste maand studiefinanciering voor het volgen van HO) de prestatienorm
gesteld op het behaald hebben van het diploma. De norm van 21 studiepunten
geldt alleen voor het eerste studiejaar met SF in het HO. Bij omzwaaien na
dit eerste jaar geldt onverkort het diplomavereiste 6 jaar na eerste aanvang
van SF in het HO. 1.3.2. Prestatie tijdens de hoofdfaseIndien de studerende binnen zes jaren na de eerste SF-maand in het HO
het afsluitend examen met goed gevolg heeft afgelegd, worden zijn voorwaardelijk
toegekende (en eventueel nog te benutten) SF-maanden omgezet in beurs. De
om te zetten SF-maanden zijn de resterende prestatielening-maanden. Dit zijn
er als regel 36 (bij een vierjarige cursusduur). Voor de studerende die ooit
zijn studie in het eerste jaar had afgebroken met minder dan zes SF-maanden,
om deze in een volgend studiejaar weer op te pakken (al dan niet omgezwaaid)
zijn dit 48 maanden verminderd met de genoten SF-maanden uit het eerste studiejaar. Voornoemde periode van zes jaren wordt verlengd met de termijnen genoemd
in artikel 17a, derde lid, WSF. Dit artikellid regelt de duur van de studiefinanciering
voor studies in het bekostigd en aangewezen WHW-onderwijs met een langere
C.Aldus geldt voor de in dat derde lid bedoelde langere studies de regel
dat het afsluitend examen behaald dient te zijn binnen een termijn die gelijk
is aan de totale cursusduur vermeerderd met twee jaren. Binnen het regime
van artikel 17a, derde lid, wordt voor geen enkele studie een uitzondering
gemaakt. Ook voor elke postdoctorale vervolgopleiding waarvoor studiefinanciering
kan worden genoten moet aan deze termijn worden voldaan. Alsdan bedraagt de
precieze termijn voor omzetting de som van de respectieve cursusduren van
doctorale en vervolgopleiding, vermeerderd met twee jaren.Het wettelijk systeem gaat uit van een éénmalige mogelijkheid
tot omzetting. Indien de studerende ervoor kiest om een vervolgopleiding te
doen zal hij bezwaar moeten maken tegen omzetting als gevolg van het behaalde
doctoraalexamen. Op deze wijze kan hij ook tijdens de vervolgopleiding nog
zijn eventuele rechten op prestatielening doen gelden.Niet ondenkbaar is dat de invoering van de prestatiebeurs in het hoger
onderwijs leidt tot ontwijkend gedrag, via een vergroting van de stroom van
studerenden HAVO/VWO-MBO-HBO. Dit moet in het algemeen als een ondoelmatige
leerweg worden bestempeld. In een eerdere fase is overwogen om de studiefinancieringsduur
voor deze leerweg afzonderlijk te reguleren (Kamerstukken II 1992/93, 23 036).
Dat zou in de praktijk zijn neergekomen op een toekenning van een maximale
studiefinancieringsduur per burger, met schoolsoortafhankelijke beperkingen
op de weg door het onderwijs. De advisering door de Raad van State van 19
februari 1993 over dit gedachtengoed en de daarop volgende, terughoudende
opstelling van de Tweede Kamer in het eindverslag over het desbetreffende
wetsvoorstel leidt ertoe nu geen voorstel te doen om voornoemd risico van
ontwijkend gedrag voor te zijn. Mocht evenwel het gebruik van deze ondoelmatige
leerweg sterk toenemen, dan zullen alsnog beperkende maatregelen aan de Staten-Generaal
worden voorgelegd. 1.3.3. Bijzondere casuspositiesVoor het onderwijs dat niet onder de WHW valt of de systematiek van studiepunten
niet volgt, gelden slechts de 1 februari-regel en de zesjaarsregel. Dit geldt
met name voor studies in het buitenland.Voor onderwijs op grond van de Experimentenwet onderwijs kan een verlenging
van de zesjaarstermijn tot stand komen, als het experiment daartoe op grond
van de studielast of de vormgeving van het onderwijs redengevend is. Bij het
redigeren van de betreffende bepaling is met name gedacht aan COÖP-HBO.Zodra de norm voor de prestatie in het eerste jaar verhoogd wordt van
21 naar 28 studiepunten, zal een beperkte herkansing van kracht worden voor
de eerstejaars die niet aan de norm hebben voldaan. Indien deze studerenden
èn 50% of meer resultaat hebben behaald in het eerste jaar èn
hun diploma behalen binnen de cursusduur (C), dan wordt de definitieve prestatielening
over het eerste jaar alsnog in beurs omgezet.De zesjaarstermijn waarbinnen het afsluitend examen met goed gevolg afgerond
dient te zijn, is in beginsel een harde termijn. Omzwaaien beïnvloedt
deze termijn uitsluitend indien wordt omgezwaaid naar een studie als bedoeld
in 17a, derde lid, dus naar een studie met meer dan 168 studiepunten.De studerende die gedurende een aaneengesloten periode van 12 maanden
geen studiefinanciering voor het volgen van hoger onderwijs heeft ontvangen,
kan op verzoek zijn diplomatermijn met één jaar verlengen.Voor studerenden met een handicap of functiestoornis bestaat – door
de combinatie van huidig en thans voorgesteld recht – een stelsel van
bijzondere voorzieningen. Bij de vormgeving van de voorgestelde bepalingen
is getracht om voor deze categorie studerenden zoveel mogelijk de algemene
regels van toepassing te doen zijn, terwijl daar waar toepassing van deze
regels op onbillijkheden zou stuiten voor deze groep, verlichting wordt geboden.Om deze voorzieningen in hun samenhang te bezien, worden zij hieronder
puntsgewijs behandeld. Daarbij zal tevens worden aangegeven in hoeverre sprake
is van huidig dan wel van voorgesteld recht:a. De vroeggehandicapte die ten gevolge van zijn handicap pas na zijn
drieëntwintigste met een studie in het HO begint verliest SF-rechten
inzake gemengde toelage pas met zijn dertigste verjaardag. Deze regel is thans
reeds van kracht en is het resultaat van de Kamerbehandeling van de voorstellen
in het kader van de Heroriëntering I van de WSF.b. De studerende die als gevolg van een lichamelijke, zintuiglijke of
andere functiestoornis niet in staat is om binnen de cursusduur af te studeren
krijgt twaalf maanden extra recht op prestatielening. De studerende overlegt
hiertoe een verklaring van zijn instelling alsmede van een geneeskundige waaruit
zowel de functiestoornis als het gevolg daarvan voor zijn studie zullen moeten
blijken. Naar huidig recht kan een studerende eveneens verlenging van de periode
van gemengde studiefinanciering krijgen. De periode van verlenging is daarbij
echter afhankelijk van de verleende verlenging van inschrijvingsduur door
het instellingsbestuur krachtens artikel 7.38, vierde lid, WHW en bedraagt
maximaal één jaar. Nu in onderhavig wetsvoorstel de periode
van gemengde studiefinanciering met één jaar wordt teruggebracht,
wordt tevens voorgesteld om de mogelijke verlenging voor deze categorie studerenden
voortaan met een forfaitaire termijn van twaalf maanden te doen plaatsvinden. c. Indien een studerende als gevolg van een handicap of functiestoornis
niet in staat is binnen de voor omzetting gestelde termijn af te studeren,
krijgt hij een verlenging van drie jaar om alsnog in staat te geraken het
diploma te overleggen. Deze bepaling betreft voorgesteld recht. Ook hier is
gekozen voor een forfaitaire termijn, waarbij met een minimum aan extra belasting
voor de uitvoering een zo groot mogelijk gedeelte van de categorie studerenden
met een ernstige handicap of functiestoornis (in ieder geval dusdanig ernstig
dat de zesjaarstermijn bij een vierjarige studie niet gehaald kan worden),
toch aan zijn diplomavereiste kan voldoen. Omdat evenwel toch nog situaties
denkbaar zijn waarin ook deze voorgestelde regeling geen uitkomst zal bieden,
is gekozen voor aanvulling met regel d.d. Van de studerende die tijdens de studie voor 80% of meer in de AAW
belandt, wordt de gehele voorwaardelijke lening onvoorwaardelijk in beurs
omgezet. Deze regel gaat alleen op indien deze gebeurtenis zich tijdens de
studie voordoet. De onvoorzienbaarheid van de gevolgen geeft dan aanleiding
om dreigende onbillijkheden op voorhand weg te nemen. Ook deze bepaling is
er een van voorgesteld recht. Aldus is geregeld dat in die gevallen, waarin
vast komt te staan dat als gevolg van de mate van arbeidsongeschiktheid absoluut
niet aan het diplomavereiste zal kunnen worden voldaan, studerenden niet met
de gevolgen van een ontbrekend diploma worden geconfronteerd. 1.3.4. Mogelijkheden tot beroep op het afstudeerfondsIndien een studerende (aan een WHW-instelling) naar het oordeel van het
bestuur van de betrokken instelling in zijn eerste jaar met studiefinanciering
niet heeft voldaan aan de voor hem geldende prestatienorm (21 studiepunten
en op termijn 28) op grond van bijzondere omstandigheden, bedoeld in artikel
7.51, tweede lid, WHW, kan deze als gevolg van dit wetsvoorstel een beroep
doen op de in voornoemd artikel bedoelde afstudeerregeling.Eenzelfde beroep staat open voor de studerende die als gevolg van bijzondere
omstandigheden niet is staat is geweest om af te studeren binnen de voor hem
geldende diplomatermijn.Hierbij moet wel worden aangetekend dat een studerende in beginsel twee
jaar uitloopmogelijkheid heeft na de cursusduur voor het halen van zijn diploma,
terwijl bovendien de mogelijkheid bestaat een jaar verlenging van de diplomatermijn
aan te vragen, indien de studerende gedurende een periode van twaalf maanden
niet van zijn aanspraken op studiefinanciering gebruik heeft gemaakt.Het resultaat van een honorering van een van deze acties moet zijn dat
de studerende niet in een financieel slechtere positie wordt gebracht dan
wanneer hij wel aan zijn prestatieverplichting zou hebben voldaan.Tevens zal er een beroep open staan op het afstudeerfonds voor de studerende
die als gevolg van bijzondere omstandigheden niet in staat is geweest om af
te studeren binnen de gemengde studiefinancieringsduur (C). Na deze periode
staat immers alleen nog de mogelijkheid voor studiefinanciering in de vorm
van (onvoorwaardelijke) rentedragende lening open. Voor deze studerende kan
het bestuur van de instelling een financiële voorziening treffen. Hiermee
wordt het systeem van artikel 7.51, eerste lid, vierde volzin, WHW gevolgd
dat in zijn algemeenheid de overschrijding van de gemengde studiefinancieringsduur
betreft. 1.4. Studiefinanciering voor studerenden jonger dan 18
jaar in het HOIn de Tweede Kamer is in het verleden meermalen aandacht gevraagd voor
de mogelijkheid in het hoger onderwijs de leeftijdsgrens van 18 jaar tussen
de WSF en de AKW te vervangen door een opleidingsgrens. Tijdens
de behandeling in de Tweede Kamer van de STOEB-maatregelen is deze kwestie
laatstelijk aan de orde gesteld. In de nota naar aanleiding van het verslag
(Kamerstukken II 1993/94, 23 634, nr. 6, p. 49–50) heeft ondergetekende
aangegeven waarom hij hechtte aan de handhaving van de huidige leeftijdsgrens.Bij de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel is door de Tweede Kamer
een pleidooi gehouden om de positie van 16- en 17-jarigen in het HO toch nogmaals
te bezien. De ondergetekende heeft bij die gelegenheid een notitie over dit
onderwerp toegezegd, waarin de voor- en nadelen van een schoolsoortafhankelijk(er)
stelsel uiteen zouden worden gezet.Nadere overweging van deze problematiek heeft ondergetekende er toe doen
besluiten af te zien van een afzonderlijke notitie en meteen met concrete
voorstellen op dit punt te komen. Onderhavig wetsvoorstel voorziet erin studerenden
in het HO die jonger zijn dan 18 jaar onder de werking van de WSF te brengen;
het betreft hier ongeveer 5 500 studerenden. Hiermee wordt een belangrijk
deel van de problemen die ten gevolge van de huidige leeftijdsgrens worden
ervaren, opgelost.Voor de categorie studerenden van 18 jaar en ouder die voortgezet onderwijs
(exclusief het middelbaar beroepsonderwijs) volgen, is aan de Staten-Generaal
een voorstel voorgelegd in de vorm van een nota van wijziging op het wetsvoorstel
tegemoetkoming studiekosten (Kamerstukken II 1994/95, 23 699). Het motief
om deze aangelegenheid in een afzonderlijk wetsvoorstel neer te leggen, is
dat langs deze weg enige ruimte ontstaat om te bezien op welke wijze vanuit
motieven van faciliteren van de onderwijsvraag met deze studerenden zal worden
omgegaan. Voor de late VO-ers, dat wil zeggen die van 18 jaar en ouder wordt
daarmee voorzien in een aparte wettelijke regeling, buiten de AKW en de WSF
om. Het gaat om een regeling die geen eigen reisvoorziening kent, gezien de
toereikende regionale spreiding van voorzieningen in de sfeer van het voortgezet
onderwijs.Het kabinet erkent dat met het vervallen van de kinderbijslagrechten voor
studerenden in het HO jonger dan 18 jaar een inbreuk wordt gepleegd op het
huidige stelsel waarin de leeftijd bepalend is voor de toekenning van kinderbijslag.
Deze maatregel moet niet worden gezien als een eerste stap op weg naar een
schoolsoortafhankelijk AKW-stelsel. Een verdergaande ontwikkeling in die richting
wordt door het kabinet afgewezen.Voor studerenden in het middelbaar beroepsonderwijs (m.b.o.) blijft de
huidige regeling gehandhaafd, dat wil zeggen recht op studiefinanciering bij
het bereiken van de 18-jarige leeftijd en vóór dat tijdstip
recht op kinderbijslag eventueel aangevuld met een tegemoetkoming in de studiekosten.Het voorstel in onderhavig wetsontwerp studerenden in het HO beneden de
18 jaar aanspraak te geven op studiefinanciering op grond van de WSF betekent
dat ondergetekende zijn conclusies over dit onderwerp heeft bijgesteld. Het
betreft een opnieuw afwegen van reeds bekende argumenten.Een eerste argument dat leidt tot herziening van het eerdere standpunt
is dat het tot nu toe niet mogelijk is gebleken om studerenden jonger dan
18 jaar in het HO via de kinderbijslag en de tegemoetkoming in de studiekosten
eenzelfde positie te verschaffen als hun oudere studiegenoten. Een belangrijk
element daarbij is het feit dat de OV-studentenkaart is gekoppeld aan het
recht op studiefinanciering. Een adequate reisvoorziening is vooral van belang
voor studerenden in het HO, gezien de geringere spreiding van deze onderwijsinstellingen
over het land in verhouding tot de spreiding van scholen voor voortgezet onderwijs
en middelbaar beroepsonderwijs. Een tweede argument dat leidt tot bijstelling van het eerdere standpunt
is gelegen in de invoering van de prestatiebeurs. Studerenden in het HO jonger
dan 18 jaar zouden bij handhaving van de huidige leeftijdsgrens voor deze
onderwijssoorten (een deel van) het eerste en wellicht tweede studiejaar van
hun opleiding, niets te maken hebben met de prestatiebeurs, terwijl zij daar
bij het bereiken van de 18-jarige leeftijd, terwijl zij dezelfde studie volgen,
wel onder komen te vallen. Het is dan vanzelfsprekender om betrokkenen direct
bij de instroom in het hoger onderwijssysteem onder dit regime te brengen.
Daarmee wordt tevens een ongelijkheid in behandeling van studerenden in het
HO jonger dan 18 jaar en die van 18 jaar en ouder voorkomen. Immers, de voorgestelde
prestatiebeurs impliceert dat indien de studerende binnen zes jaren na de
eerste maand waarin studiefinanciering in het HO is ontvangen het afsluitend
examen met goed gevolg heeft afgelegd, zijn voorwaardelijk als lening toegekende
(en eventueel nog te benutten) studiefinancieringsmaanden worden omgezet in
een beurs. Dit zou betekenen dat bij handhaving van de huidige leeftijdsgrens
studerenden jonger dan 18 jaar die een opleiding in het HO volgen, in (een
deel van) het eerste en mogelijk tweede studiejaar reeds studiepunten kunnen
behalen zonder recht op studiefinanciering. Vervolgens hebben zij, na het
bereiken van de 18-jarige leeftijd, nog zes jaar de tijd om de studie succesvol
te kunnen voltooien, met de mogelijkheid van omzetting van de prestatielening
in beurs. Dit zou in feite studerenden die beneden de 18 jaar een studie in
het HO aanvangen in een gunstiger positie brengen. Door deze groep studiefinanciering
toe te kennen bij de instroom in het HO wordt dit voorkomen. Zij worden op
deze manier zowel qua rechten als verplichtingen gelijkgesteld met hun oudere
studiegenoten.Door de betrokken groep studerenden onder de werking van de WSF te brengen,
zal het recht op kinderbijslag voor deze personen komen te vervallen. Hierdoor
wordt voorkomen dat dubbele aanspraken gaan ontstaan. Studerenden die nog
niet de 18-jarige leeftijd hebben bereikt, krijgen recht op studiefinanciering
met ingang van het eerste kwartaal volgend op hun eerste inschrijving in het
HO. (Het zal meestal om instroom m.i.v. 1 oktober gaan). Hierdoor blijft instroom
in de WSF voor dit punt aansluiten op de kwartaalsystematiek van de AKW. 1.5 Fiscale aspectenDe voorgestelde opzet waarbij voor de HO-studerenden de studiefinanciering
eerst als lening wordt verstrekt, terwijl voor degenen die voldoen aan de
voorwaarden van een geleverde studieprestatie, deze lening tot de omvang van
de huidige beurzen plus de rente op twee momenten wordt kwijtgescholden, brengt
mee dat de fiscale gevolgen van de nieuwe studiefinanciering afwijken van
de huidige fiscale behandeling van studiebeurzen. In de nieuwe situatie moet
de vraag worden beantwoord of de kwijtscheldingen als inkomen in fiscale zin
moeten worden beschouwd. Op grond van huidige regelgeving en jurisprudentie
(vgl. BNB 1962/105) kan worden aangenomen dat deze kwijtscheldingen zonder
andersluidende regelgeving belastingvrij zijn. Niettemin is waarschijnlijk
regelgeving op fiscaal terrein gewenst om duidelijkheid te scheppen op het
terrein van onder meer de fiscale studiekostenaftrek. De Staatssecretaris
van Financiën heeft de vraag in studie op welke wijze bij de fiscale
studiekostenaftrek rekening kan worden gehouden met vorenbedoelde kwijtscheldingen.
Aan die vraag zijn belangrijke uitvoeringsaspecten verbonden. 1.6. RechtsbeschermingHet wetsvoorstel brengt in de rechtsbescherming geen wijzigingen. Dat betreft zowel de relatie tussen de studerende en de onderwijsinstelling
als die tussen de studerende en de IB-Groep. 2. Uitvoering van het wetsvoorstelTijdige invoering van de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen door
de IB-Groep is mogelijk. Door het uitstel van de prestatiebeurs voor de periode
van een jaar, kan de IB-Groep doorgaan met de ontwikkeling van de vereiste
systeemwijzigingen en deze ruim binnen de daartoe vereiste termijn voltooien.
Tevens is het mogelijk tijdig een verantwoord voorlichtingstraject te starten,
waarbij aan alle aspecten van de prestatiebeurs ruim aandacht kan worden besteed.De uitvoeringstoets van de IB-Groep van 23-08-1995 is als bijlage bij
dit wetsvoorstel gevoegd1.3. Gevoerd overlegMet de organisaties van studenten en instellingen is informeel overleg
gevoerd over een aantal mogelijke modellen van de prestatiebeurs. Dit overleg
heeft niet tot overeenstemming geleid. Formeel overleg over deze voorstellen
heeft niet plaats kunnen vinden wegens het opschorten van overleg door de
organisaties van studenten en instellingen.Ondergetekende heeft wel in de informele overleggen geproefd dat juist
het diplomamodel een minimale belasting voor de instellingen zou betekenen.
Alternatieve modellen die tijdens deze overleggen ter tafel lagen, hadden
als nadeel dat zij zowel een belasting voor de administraties van de onderwijsinstellingen
betekenden, als een flexibel gebruik van onderwijsvoorzieningen en studiefinanciering
door studerenden beperkten. 4. Financiële aspecten 4.1. Effecten op de rijksbegroting.De hierboven gememoreerde vertraging van de invoering van het wetsvoorstel
prestatiebeurs oud van één jaar, leidt er tevens toe dat destijds
opgenomen budgettaire effecten één jaar later optreden met uitzondering
van de effecten voortvloeiend uit de afschaffing van de AKW 18+, de verkorting
van de gemiddelde studieduur en de verlaging van de uitgaven aan de OV-studentenkaart
en de invoering van het schoolsoortspecifiek SF-stelsel. De afschaffing van
de AKW18+ zal deel gaan uitmaken van een ander wetsvoorstel. De budgettaire
effecten van het schoolsoortspecifieke SF-stelsel worden verder toegelicht
in de Nota van Wijziging op het wetsvoorstel WTS (Kamerstukken II 1994/95,
23 699). Het budgettair effect van de versobering van de OV-studentenkaart –
welke niet eerder kan ingaan dan na afloop van het huidige contract met de
OV-bedrijven – wordt niet beïnvloed door de vertraging van de invoering
met één jaar.De omvang van de budgettaire tegenvaller, rekening houdend met het bovenstaande
is: Budgettaire consequenties vertraging invoering wetsvoorstel
met een jaar (x 1mln)  199519961997199819992000struct.effect wetsvoorstel oud, incl. geen 70% svc norm– 178– 556– 480– 825– 1325– 1215946effect wetsvoorstel nieuw–– 178– 556– 511– 1000– 1450946verschil178378– 76314325– 235–De budgettaire tegenvaller, die gepaard gaat met de vertraging van de
invoering, zal in 1995 worden betrokken bij een taakstellende onderuitputting
op het geheel aan de rijksbegroting. Met betrekking tot de budgettaire gevolgen
in overige jaren zal, afhankelijk van de ontwikkeling van het totaalbeeld
van de Rijksbegroting, worden afgesproken op welke wijze deze in de opstelling
van de Rijksbegroting worden betrokken.Het budgettaire effect van onderhavig wetsvoorstel, gecombineerd met de
effecten in de studiefinanciering van de verkorting van de gemiddelde studieduur
in het hoger onderwijs en de versobering van de OV-studentenkaart, is als
volgt: Effect op relevante uitgaven (x f 1 mln)  19961997199819992000struct.Prestatiebeurs (incl. rente-effecten)– 180– 550– 460– 745– 965– 90Volume effecten (verkorten SF-duur; C-duur; gedragseff.)  – 20– 40– 135– 510WSF voor HO 18-2– 6– 00014Geen 70% svc voor svc-cohorten en optie stopzetten klok  302010–OV-studentenkaart  – 60– 235– 360– 360Totaal– 178– 556– 510– 1000– 1450– 946Samenhangend met de relevante uitgavenmutatiesbeloopt de mutatie van de
leenuitgaven: Effect op leenuitgaven (x f mln)  19961997199819992000struct. 1875624256808931506Zoals uit bovenstaand overzicht blijkt, wordt de taakstelling voor studiefinanciering
via drie sporen ingevuld. Het eerste spoor is de prestatiebeurs en de daarbij
behorende overgang van studievoortgangscontrole naar prestatiemeting. De prestatiebeurs
genereert een fors budgettair effect, dat na verloop van tijd afneemt door
de omzetting van voorwaardelijke leningen. Het tweede spoor betreft de uit
dit wetsvoorstel voortvloeiende volume-effecten en de doorwerking van de verkorting
van de gemiddelde studieduur in het hoger onderwijs, welke na een aanloopperiode
een budgettair effect van 510 mln genereren. Het derde spoor betreft de versobering
van de OV-studentenkaart met ingang van het nieuwe contract in 1998. Dit complex
van effecten maakt dat zowel op de korte als op de langere termijn invulling
van de taakstelling gewaarborgd is.In de vormgeving van de prestatiebeurs wordt eerst geleend en bij het
leveren van voldoende prestatie vindt omzetting van de voorwaardelijke lening
plaats. In essentie sluit deze systematiek aan bij het onderscheid tussen
relevante en niet-relevante uitgaven en genereert daarmee een budgettair effect
voor de ijklijn van de collectieve uitgaven. Nadat de prestatiesystematiek
voor alle cohorten is doorgevoerd, gaat hiervan geen autonoom effect meer
uit op de uitgaven SF. Het tijdelijk werkend budgettair effect van de prestatiebeurs
is na verloop van tijd uitgewerkt. Dit impliceert overigens niet, zoals hierboven met de drie sporen ook
is aangegeven, dat hier sprake zou zijn van een betekenisloze verschuiving
van uitgaven. Het op deze wijze gebruik maken van de budgettaire kenmerken
van de omzetting van een tempobeurs in prestatiebeurs creëert de mogelijkheid
de in het Regeerakkoord beoogde bezuinigingen structureel in te vullen op
een wijzevolume-effecten, versoberingen in de reisvoorziening- die tijdens
de eerste jaren van deze regeringsperiode nog niet mogelijk is. Hiermee wordt
voorkomen dat uiterst pijnlijke ingrepen in het niveau van de studiefinanciering
moeten worden getroffen welke op termijn bezien strikt genomen onnodig zijn
en dus tezamen met de te verwachten volume-effecten meer bezuinigingen zouden
genereren dan het Regeerakkoord beoogt.Voor de studerenden in het HO wordt het thans geldende systeem van studievoortgangscontrole
vervangen door de prestatiebeurs. Door de prestatiebeurs ontvangen studerenden
in het hoger onderwijs vanaf het cohort 1996/1997 in het hoger onderwijs geen
voorwaardelijke beurs maar een voorwaardelijke lening. De leningen zijn niet
relevant voor de bepaling van de hoogte van de ijklijn voor de collectieve
uitgaven. De latere omzetting van deze voorwaardelijke lening leidt tot een
verlaging van de studieschuld en is wel relevant. Vanaf het studiejaar 2000/2001
studeren bijna alle studerenden onder het regime van de prestatiebeurs.Van de prestatiemeting worden in de structurele situatie geen gewijzigde
budgettaire effecten verwacht ten opzichte van de studievoortgangscontrole.
Het reeds in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel STOEB (Kamerstukken
II 1993/94, 23 634 nr. 3) opgenomen budgettaire effect van aanvullende
normverhoging boven 50% tot de voorgestelde 70% zal niet plaatsvinden voor
de studerenden die nu reeds met een voorwaardelijke beurs en studievoortgangscontrole
studeren. Hiermee is een budgettair effect gemoeid van 30 mln in 1998, 20
mln in 1999 en 10 mln in 2000. Van de mogelijkheid tot het stopzetten van
de klok voor het verstrijken van de termijn voor diploma-meting gaat in 2003
een eenmalig budgettair effect uit van 35 mln.Met het zwaardere accent dat gelegd gaat worden op leningen (zowel in
de prestatiebeurs, als door de beperking van de SF-duur tot de nominale cursusduur)
neemt het leenvolume toe en daarmee op termijn de af te lossen studieschuld.
Tevens zal door het samenstel van de maatregelen verbeterde studeerbaarheid,
beperking gemengde studiefinancieringsduur tot C, verkorting van de gemiddelde
studieduur en gedragseffecten, de gemiddelde verblijfsduur van studerenden
in de WSF afnemen. De hieruit voortvloeiende volume-effecten worden hieronder
nader toegelicht.De afname van de gemiddelde verblijfsduur van studerenden in de WSF leidt
tot een vervroeging van het moment waarop de aflossingen starten en daarmee
van de (rente-) ontvangsten op studieleningen. Een bijkomend effect van de
verkorting van de gemiddelde verblijfsduur is dat de gemiddelde leeftijd van
HO-studerenden zal dalen. Aangezien studerenden relatief meer uitwonend zijn
naarmate hun leeftijd toeneemt, zal dit leiden tot een – endogene –
verlaging van de mate van uitwonendheid. Daarnaast is in beschouwing genomen
dat de hoogte van de voorwaardelijke lening en de uiteindelijke omzetting
dan wel onvoorwaardelijke schuld kan worden beïnvloed door studerenden
via het opgenomen bedrag. Het leveren van de vereiste prestatie is een vanzelfsprekend
voorbeeld. Daarnaast kan onder andere via het woongedrag de hoogte van de
voorwaardelijke lening worden beïnvloed.Op deze gronden is in de raming van de opbrengst van de prestatiebeurs
rekening gehouden met een structurele component oplopend tot 90 mln, waarvan
de rente-effecten voor 50 mln deel uitmaken en de verminderde mate van uitwonendheid
40 mln. De periode waarin studerenden een gemengde toelage kunnen krijgen, wordt
beperkt tot de nominale studieduur. Deze maatregel geldt voor de studerenden
die met ingang van het studiejaar 1996/1997 voor het eerst studiefinanciering
ontvangen voor het volgen van hoger onderwijs. Dit leidt ertoe dat in het
algemeen vanaf het studiejaar 2000/2001 geen prestatielening meer wordt verstrekt
voor studerenden van wie de nominale studieduur is verstreken. Deze studerenden
hebben wel recht op een onvoorwaardelijke lening. Op termijn werkt ook de
implementatie van de stelselherziening hoger onderwijs – met de beoogde
bekorting van de gemiddelde studieduur in het hoger onderwijs – door
in de uitgaven voor de WSF. De prestatiebeurs is een stimulans voor studerenden
tot nadrukkelijke afweging van hun studiekeuze in relatie tot hun motivatie
en studiecapacteiten. Deze afweging zal naar verwachting bij een aantal studerenden
leiden tot verminderde deelname aan hoger onderwijs door een wijziging in
de studiekeuze, een andere leerweg of vervroeging van het moment van uitval.Aldus gaat de beperking van de SF-duur tot de nominale cursusduur naar
raming samen met een structurele besparing van 215 mln. De gemiddelde verkorting
van de studieduur in het hoger onderwijs leidt structureel tot een besparing
op de studiefinancieringsuitgaven van 195 mln, terwijl naar verwachting de
gedragsaanpassingen bij studerenden een neerwaarts effect op de structurele
uitgaven met zich brengen van 100 mln. De geraamde uitgavenverminderingen
die met de totale duurbekorting, alsmede de opgeroepen gedragsaanpassingen
is gemoeid, beloopt daardoor structureel 510 mln.Het huidige contract voor de OV-studentenkaart loopt af per 1 november
1998. Voor een vanaf die datum te treffen reisvoorziening zal 360 mln per
jaar minder beschikbaar worden gesteld. Dit nog afgezien van de doorwerking
van bovenvermelde volume-effecten naar de uitgaven voor de reisvoorziening.Het toekennen van studiefinanciering voor HO-studerenden die jonger dan
18 jaar zijn, heeft consequenties voor de AKW-uitgaven, de TS-uitgaven en
de studiefinancieringsuitgaven. Structureel leidt deze maatregel tot een stijging
van de relevante WSF-uitgaven met 28 mln. De AKW-uitgaven nemen af met 11
mln en de TS-uitgaven met 3 mln. Het hiermee gemoeide saldo is verwerkt in
bovenstaand overzicht. 4.2. Effecten voor burgerDe prestatiebeurs en de beperking van de studiefinancieringsduur tot de
nominale studieduur hebben mogelijk consequenties voor de financiële
positie van studerenden. Deze consequenties treden niet op gedurende de studie.
Het maandbedrag waarover zij kunnen beschikken in de vorm van voorwaardelijke
lening en onvoorwaardelijke lening, wijzigt niet door de invoering van de
prestatiebeurs.De gevolgen voor de financiële positie hebben dan ook alleen betrekking
op de schuldpositie aan het einde van de studieperiode. Voor het verkrijgen
van een scherp beeld van de gevolgen van de invoering van de prestatiebeurs,
dient bezien te worden wat de toename is van de schuld ten opzichte van de
huidige post-Stoeb situatie. Voor deze toename zijn er twee oorzaken:1. de periode waarover beurs kan worden verkregen wordt met één
jaar verkort en;2. het verschil tussen enerzijds de studievoortgangscontrole-eisen en
anderzijds de prestatiebeurs-eisen.De effecten op de individuele positie van deze twee mogelijke oorzaken
zijn afhankelijk van de woonsituatie van de studerende en de omvang van de aanvullende beurs. In onderstaand overzicht zijn enkele schuldposities
weergegeven, waarbij telkens is uitgegaan van een studieperiode van 5 jaar
en het rentepercentage van 1995 (8,29%). De schuldpositie heeft betrekking
op de schuld bij einde van een vijfjarige studieperiode.1. Studerende heeft voldaan aan de prestatie-eisen, maar leent gedurende
het huidige extra jaar het bedrag van zijn beurs.Situatie studerende: toename schuld door 1 jaar lenen– maximale aanvullende beurs + uitwonend f 9 700– basisbeurs en uitwonend f 5 300– maximale aanvullende beurs + thuiswonend f 5 800– basisbeurs en thuiswonend f 1 6002. Studerende heeft niet voldaan aan de 50% norm in het eerste jaar.Net als de studievoortgangscontrole hanteert de prestatiebeurs de 50%-norm
voor het eerste jaar. Het verschil bij einde studie wordt veroorzaakt door
het moment waarop de renteberekening start. In de prestatiebeurs start de
renteberekening vanaf de opname van de lening: de eerste van de maand volgend
op de maand van uitkering. Bij de studievoortgangscontrole start de renteberekening
op 1 januari na afloop van het studiejaar waarin de voortgangsnorm niet is
behaald.Schuld die een studerende heeft aan het einde van zijn studie bij het
niet voldoen aan de prestatievoorwaarden voor het eerste jaar, als deze studerende
12 maanden beurs heeft ontvangen. Schuld einde studie bij
een studieduur van:  vier jaarvijf
jaar  svcp.beurssvcp.beurs –
max. aanv beurs en uitwf 11 900f 12 400f 12 900f 13 400– basisbeurs en uitwf  6 500f  6 700f 
7 000f  7 300 – max aanv beurs en thuiswf 
6 800f  7 100f  7 400f  7 700– basisbeurs en thuiswf  1 900f  2 000f 
2 100f  2 1003. Studerende heeft geen diploma behaald. Bij de studievoortgangscontrole
kan een studerende één of meer jaren niet voldoen aan de voortgangsnorm. Situatie studerende:aanv.
beurs + uitwbasisbeurs + uitw prestatie, schuld over jaar 2, 3
en 4f 34 300f 18 700 studievoortgang: 
norm 2e jaar niet behaaldf 11 900f  6 500norm 2e + 3e jaar niet behaaldf 22 900f 12 500norm 2e, 3e + 4e jaar niet beh.f 33 100f 18 0005. Artikelsgewijze toelichting Artikel I, onderdelen B, C, D, F, H en N (artikelen 2,
3, 6, 8, 12 en 33, WSF)In de artikelen 2, 6 en 8 wordt een splitsing aangebracht omdat de verlaging
van de leeftijdsgrens voor de studiefinanciering alleen geldt voor studerenden,
jonger dan 18 jaar, die in het hoger onderwijs instromen.De formulering van artikel 3, tweede lid, is zo gekozen dat ook degene
die zich laat inschrijven als student in het hoger onderwijs op een ogenblik
dat hij nog geen 18 jaar is, kwartaalsgewijze instroomt in de studiefinanciering.
Op deze wijze wordt over de hele linie een waterdichte aansluiting
aan het kwartaalsysteem van de kinderbijslag bereikt. Dit betekent dat, indien
dit wetsvoorstel met ingang van 1 september 1996 tot wet zal zijn verheven
en in werking is getreden, de uitbreiding van de WSF tot studerenden in het
hoger onderwijs die nog geen 18 jaar zijn, per 1 oktober 1996 effectief wordt.De wijziging in artikel 33 betreft in hoofdzaak de groep 16- en 17-jarigen.
Het zal nauwelijks voorkomen dat het ook om een 15-jarige gaat. Immers, de
minimale vooropleiding voor het HBO is HAVO. Artikel I, onderdelen G en I (artikelen 9 en 17a, WSF)De artikelen 9, zevende en tiende lid, en 17a, tweede lid, WSF gaan voor
de standaardgevallen nu nog uit van een duur van de gemengde studiefinanciering
(beurs plus rentedragende lening) van 5 jaren, gevolgd door 2 jaren uitsluitend
rentedragende lening; de «C+1+2 regel». Voorgesteld wordt om voor
degenen die voor het eerst op of na 1 september 1996 studiefinanciering krijgen
voor het volgen van hoger onderwijs, de C+1+2 te vervangen door: C+3.Tot heden geldt de C+1+2 maatregel niet voor het onderwijs buiten de werkingssfeer
van de WHW. Voorgesteld wordt om de C+3 maatregel ook voor dat onderwijs in
te voeren en wel met ingang van 1 september 1996 en om deze maatregel niet
te laten gelden voor studerenden die al vóór die datum studiefinanciering
ontvingen voor het volgen van hoger onderwijs.Bovendien worden de wijzigingen die in artikel 17a zijn aangebracht door
de wet Cursusduur techniek (Stb. 1995, 306), teruggedraaid in verband met
het feit dat de werking van artikel 31b wordt beperkt tot degenen die zich
voor 1 september 1996 hebben ingeschreven.De redactie die met betrekking van artikel 17a, vierde lid, onderdeel
c, wordt voorgesteld, leidt er toe dat aan studerenden in de theologie aan
bijzondere universiteiten dezelfde gemengde studiefinancieringsduur wordt
gegeven als aan studerenden aan openbare universiteiten. Dit was ook de strekking
van het amendement van der Vlies (stuk nr. 17), op het oude wetsvoorstel Prestatiebeurs,
zij het dat de wijziging in dat amendement bedoeld was om in werking te treden
met ingang van 1 september 1995. Door het verwerpen van dat wetsvoorstel in
de Eerste Kamer is die laatste bedoeling niet geëffectueerd. Artikel I, onderdelen J en L (artikelen 17b en 31a, WSF)Deze artikelen hebben betrekking op het systeem van jaarlijkse voorwaardelijke
toekenning van basisbeurs en aanvullende beurs onder de voorwaarde van voldoende
studievoortgang. Dit systeem blijft van kracht voor de studerenden die vóór
de datum van inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel reeds in het
hoger onderwijs hebben gestudeerd met studiefinanciering en wordt daarmee
een tijdelijke regeling omdat die groep over een aantal jaren uit de studiefinanciering
zal zijn verdwenen.In artikel 17b, eerste lid, wordt evenwel de verwijzing naar de onderwijssoort
uit artikel 9, eerste lid, onderdeel f, de voorbereidende perioden kunstonderwijs
als bedoeld in artikel 101, eerste lid, van de Wet op het hoger beroepsonderwijs,
geschrapt omdat in die voorbereidende perioden geen hoger onderwijs wordt
gegeven.Artikel 31a, vierde lid, is gewijzigd nu het begrip «staken van
studie» na de wijziging van artikel 10 door de Wet van 29 september
1994, Stb. 742, (student op eigen benen) niet meer in de WSF voorkomt. In
plaats daarvan is dezelfde redactie gekozen als in artikel 17e, derde lid,
is geïntroduceerd. Artikel I, onderdeel K (artikelen 17e tot en met 17h,
WSF)De basis voor de regeling van de prestatiebeurs is artikel 31c, eerste
lid. Het deel van het studiefinancieringsbudget dat op grond van de artikelen
15 en volgende, beurs (=gift) zou zijn, wordt voor studerenden in het hoger
onderwijs toegekend als voorwaardelijke rentedragende lening.De artikelen 17e tot en met 17h omschrijven de prestatie die nodig is
om tot omzetting te leiden van de voorwaardelijke rentedragende lening in
beurs.Voor de instellingen waarvoor nu de studievoortgangscontrole geldt, verwijst
artikel 17e, eerste lid, naar de artikelen 17f en 17g. In artikel 17f wordt
voorgesteld de prestatie in het nieuwe systeem die moet leiden tot omzetting
van de eerste 12 maanden voorwaardelijke rentedragende lening, volgens de
normen van de studievoortgangscontrole te beoordelen. Voor degene die in dit
12 maandensysteem is begonnen, geeft artikel 17g de voorwaarde voor omzetting
van de overige maanden van de voorwaardelijke rentedragende lening, namelijk
het tijdig behalen van het afsluitend examen.Voor de instellingen waarvoor nu geen studievoortgangscontrole geldt,
verwijst artikel 17e, tweede lid, naar artikel 17h. Hier geldt geen afzonderlijke
omzetting van de eerste 12 maanden voorwaardelijke rentedragende lening. Het
tijdig behalen van het afsluitend examen met goed gevolg leidt hier tot de
omzetting van alle maanden van die lening. Een studerende kan in die situatie
slechts 1x om omzetting vragen (artikel 31c, derde lid).Wanneer iemand die niet de Nederlandse nationaliteit bezit en tijdens
zijn studie een wachttijd, bedoeld in artikel 3 van het Besluit studiefinanciering,
in acht moet nemen, kan het voorkomen dat hij zijn afsluitend examen aflegt
in het studiejaar waarin hij voor het eerst studiefinanciering krijgt voor
het volgen van hoger onderwijs. Toepassing van artikel 17f, eerste lid, zou
in dat geval onredelijk zijn.Artikel 17g, zesde lid, regelt dat studerenden die zich uitschrijven voor
een periode van 12 aaneengesloten maanden, een verlenging krijgen van de termijn
waarbinnen zij hun diploma moeten hebben behaald om omzetting van voorwaardelijke
rentedragende lening in beurs te krijgen. De diploma-termijn wordt in die
situatie verlengd van 6 jaar tot 7 jaar. Deze mogelijkheid tot verlenging
is in het ouder wetsvoorstel opgenomen door het amendement Van der Ploeg (stuk
nr. 22). Artikel I, onderdeel M (artikelen 31c tot en met 31f,
WSF)Een voorlopige rentedragende lening is óók een rentedragende
lening. Om dat buiten twijfel te stellen is artikel 31c, tweede lid, opgenomen.
Dit betekent onder meer dat artikel 36 van toepassing is: de voorlopige rentedragende
lening is derhalve rentedragend met ingang van de eerste dag van de maand
die volgt op de dag waarop de het bedrag van die lening van de rekening van
de verstrekker ervan is afgeschreven.Artikel 31e, derde lid, en ook artikel 31f, tweede lid, voorzien in een
mededeling van de IB-Groep aan de betrokkene, waartegen bezwaar mogelijk is.
Dit is van belang voor wie gaat doorstuderen en wil waarborgen dat artikel
31c, derde lid, niet wordt toegepast. Door middel van een wijzigingsformulier
kan de betrokkene later alsnog om omzetting vragen wanneer hij zeker is dat
hij zijn nieuwe studie niet tijdig met goed gevolg afsluit.In artikel 17e, vijfde lid, is bepaald dat bij omzetting van de voorwaardelijke
lening in beurs, de op het om te zetten bedrag gevallen rente mede wordt omgezet
in beurs.In artikel 31e, derde en vierde lid, en artikel 31f, derde lid, is een
termijn bepaald waarbinnen de IB-Groep een besluit moet nemen jegens belanghebbenden. Bij verzuim van de IB-Groep gelden de termijnen voor
bezwaar en beroep uit artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht, dat wil
zeggen dat een belanghebbende binnen 6 weken nadat het verzuim intrad een
bezwaarschrift kan indienen.Voor de studerende is het moment van omzetten niet van belang omdat ook
de opgebouwde rente wordt omgezet. Artikel I, onderdelen O, P en Q (artikelen 38, 39 en 41,
WSF) De invoering van het systeem van prestatiebeurs heeft tot gevolg dat op
het moment dat de aanloopfase, als onderdeel van de terugbetalingsperiode,
start, de door een studerende opgebouwde studieschuld bij de IB-Groep nog
in het WSF-systeem is ondergebracht en nog niet is overgedragen aan het systeem
waarin de inning van schulden wordt beheerd. Als gevolg daarvan kan bij de
start van de aanloopfase de hoogte van de terugbetalingstermijn nog niet worden
berekend. De onderhavige wijzigingen leiden er toe dat berekeningen met betrekking
tot de hoogte van de terugbetalingstermijn worden gemaakt bij de start van
de aflosfase. Terugbetalingen die in de aanloopfase zijn gedaan blijven leiden
tot een verkorting van de duur van de aflosfase. Artikelen II, III en XHet huidige artikel 7.9a, WHW gaat er van uit dat het instellingsbestuur
van iedere aan de instelling ingeschreven student, ongeacht de vraag of hij
recht heeft op studiefinanciering, de studievoortgang vaststelt.Na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel zullen er aanvankelijk twee
stelsels naast elkaar bestaan: de oude studievoortgangscontrole die getalsmatig
in afnemende mate van belang zal zijn en daarnaast de prestatiebeurs die in
het eerste studiejaar waarin de student voor het volgen van hoger onderwijs
studiefinanciering geniet, ook een studievoortgangscontrole kent. In het studiejaar
1996/97 ligt het voor de hand het systeem van het huidige artikel 7.9a (iedere
student toetsen) te blijven volgen. Naarmate de tijd vordert, zal dat steeds
minder vanzelfsprekend zijn.Daarom is in het wetsvoorstel de volgende constructie toegepast:Artikel 7.9a wordt beperkt tot de studenten die vallen onder de oude studievoortgangscontrole.
Artikel 7.9b geeft de met artikel 7.9a vergelijkbare regeling voor studenten
die vallen onder de eerstejaars studievoortgangscontrole van de prestatiebeurs.
Een later te vervangen artikel 7.9c gaat er van uit dat de instellingen de
studievoortgang van iedere aan de instelling ingeschreven student vaststelt.Op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip wordt dat artikel 7.9c
vervangen door een nieuw, waarin is voorzien in een algemene maatregel van
bestuur die aangeeft op welke wijze de gegevens die inhouden welke student
die onder welke regeling valt, door de IB-Groep worden doorgegeven aan de
instellingen. Pas dan zullen de instellingen in staat zijn de studievoortgangsgegevens
per doelgroep door te geven en zal het niet meer nodig zijn de niet relevante
gegevens van de ouderejaars uit de prestatiebeurs groep ook vast te stellen
en door te geven.Derhalve wordt voorlopig op het gebied van het vaststellen van de studievoortgang
en het doorgeven van degenen die niet aan de norm voldoen, niets aan de taak
van de instellingen veranderd.Op grond van artikel 7.9a, vierde lid, wordt een afschrift van de mededeling
aan de studerende gezonden. Langs die weg weet de studerende dan, wanneer
hij niet onder artikel 17f ressorteert, dat de mededeling voor hem geen gevolgen
heeft. Artikelen IV (artikelen 17f, eerste lid, 17e, 17fa en
31d, derde lid, WSF) V en XBlijkens artikel X, vierde lid, treedt de verhoging van de studievoortgangsnorm
voor het eerste jaar van degenen die onder de prestatiebeurs vallen, in werking
met ingang van een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Hier is geen
exacte datum van inwerkingtreding genoemd omdat eerst de uitkomst van de evaluatie
van de studievoortgangscontrole wordt afgewacht. De uitkomst van die evaluatie
en een rapportage met betrekking tot de verhoging van de studeerbaarheid worden
eerst aan de Kamer overgelegd en besproken.In de situatie dat de 50%-norm voor de eerste 12 maanden zal zijn vervangen
door de 70%-norm, leiden de onderdelen B tot en met E, en artikel V er toe
dat studerenden die geen omzetting hebben gekregen van de eerste 12 maanden
voorwaardelijke rentedragende lening omdat niet werd voldaan aan de norm van
de studievoortgang, die periode alsnog met terugwerkende kracht omgezet kunnen
krijgen indien zij er wel in slagen om het afsluitende diploma te behalen
in de periode «C», dat wil zeggen in de periode die overeen komt
met de cursusduur. Deze regeling is in het ouder wetsvoorstel ingevoegd door
het amendement van der Ploeg (stuk nr. 23). Artikelen VI en XArtikel 9, eerste lid, onderdeel j, van de WSF heeft betrekking op opleidingen
voor paramedische beroepen die ressorteren onder het ministerie van VWS en
op kunstopleidingen die tot voor kort ressorteerden onder het Ministerie van
WVC en die in augustus zijn overgegaan naar het Ministerie van OCenW.De studievoortgangscontrole is door het KB van 6 juli 1993, Stb. 404,
in werking getreden voor alle in de wet genoemde opleidingen behalve voor
de hierboven genoemde. Het ligt in het voornemen om artikel IV tegelijk met
de studievoortgangscontrole op genoemde opleidingen in werking te stellen. Artikel VIIaIn dit wetsvoorstel wordt bepaald dat, naast studerenden van 18 tot 27
jaar, ook studerenden jonger dan 18 jaar die volledig hoger onderwijs volgen
in aanmerking kunnen komen voor studiefinanciering op grond van de WSF.In het huidige stelsel is het ontvangen van studiefinanciering niet mogelijk
voor studerenden jonger dan 18 jaar. In plaats daarvan kunnen de ouders van
deze kinderen onder voorwaarden ten behoeve van deze kinderen in aanmerking
komen voor kinderbijslag op grond van de Algemene kinderbijslagwet (AKW) dan
wel voor een tegemoetkoming in de studiekosten.Het eerste lid van het voorgestelde artikel 7a van de AKW in dit wetsvoorstel
strekt ertoe de mogelijkheid tot het verkrijgen van kinderbijslag voor kinderen
jonger dan 18 jaar te doen vervallen indien aanspraak bestaat op studiefinanciering.
Hierdoor wordt voorkomen dat ten aanzien van eenzelfde kind een samenloop
van tegemoetkomingen in verband met studie kan ontstaan vanuit verschillende
bronnen.In voorkomende gevallen kan een WSF-gerechtigde studerende in het hoger
onderwijs jonger dan 18 jaar toch in de loop van het (eerste) studiejaar besluiten
om zijn studie in het hoger onderwijs niet voort te zetten en over te stappen
naar een andere vorm van onderwijs. Na een dergelijke overstap zullen geen
studiefinancieringsrechten meer bestaan (studiefinancieringsrechten zullen
immers alleen bestaan voor studerenden jonger dan 18 jaar in het hoger onderwijs).
Met ingang van een nieuw kwartaal kan in beginsel wel weer aanspraak
op kinderbijslag bestaan op grond van artikel 7, eerste lid AKW.Het tweede lid van dit artikel stelt dat geen recht op kinderbijslag bestaat
zolang op een verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening als bedoeld
in artikel 8.3 van de Algemene wet bestuursrecht, nog niet is beslist. Een
voorlopige voorziening kan worden aangevraagd door degene wiens verzoek (om
verlening van) studiefinanciering op grond van de WSF is afgewezen. Om te
voorkomen dat recht op kinderbijslag op besis van de AKW bestaat terwijl op
korte termijn uitsluitsel zal worden verschaft omtrent het recht op studiefinanciering
op basis van de WSF, bestaat zolang nog niet op een verzoek om een voorlopige
voorziening uitspraak is gedaan geen recht op kinderbijslag. Indien op het
verzoek is beslist dat geen recht op studiefinanciering op basis van de WSF
bestaat, ontstaat over de betreffende periode, met inachtneming van de overige
voorwaarden van de AKW, alsnog recht op kinderbijslag. Artikelen I, onderdeel La en VIIIArtikel VIII geeft aan welke wijzigingen niet gelden voor zittende studerenden
in het hoger onderwijs. Het gaat hier om de verandering van C+1+2 in C+3 en
om de invoering van de prestatiebeurs.Strikt genomen zou Artikel I, onderdeel La, hebben moeten luiden: «artikel
31b vervalt» en dan zou in de opsomming van Artikel VIII, ook Artikel
I, onderdeel La, moeten zijn vermeld. Echter, omdat Artikel IV, derde lid,
van de wet van 18 mei 1995, Stb. 306, dat betrekking heeft op verlenging cursusduur
techniek, verwijst naar artikel 31b, is er van af gezien dit laatste artikel
te schrappen en is er voor gekozen in dit artikel 31b een beperking op te
nemen tot degenen die zich voor 1 september 1996 hebben ingeschreven. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,J. M. M. Ritzen XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24325-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl