Wijzigingen van de Pensioenwet in verband met het uitbreiden van de werkingssfeer voor ondernemingspensioenfondsen; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137756
 2009-2010
 
 32 141
 Wijzigingen van de Pensioenwet in verband met het uitbreiden van de
werkingssfeer voor ondernemingspensioenfondsen
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 24 november 2009
 1. Algemeen
 De regering heeft met belangstelling kennis genomen van de inbreng van
de leden van de fracties van het CDA, de VVD, de PvdA en de SP. De regering
zal in deze nota antwoord geven op de gestelde vragen. De regering is daarbij
zo veel mogelijk uitgegaan van de indeling van het verslag van de Tweede Kamer.
Op een enkele plek wordt omwille van de inhoudelijke samenhang in de antwoorden
echter van die volgorde afgeweken.
 2. Aanleiding en de gefaseerde aanpak
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen of de regering kan
toelichten wat het gevolg is van liquidatie. Ook willen zij weten wat er met
het fonds gebeurt na liquidatie. In dit verband vragen zij ook voor hoeveel
van de ondernemingspensioenfondsen die in enig stadium van liquidatie zijn
of liquidatie overwegen dit wetsvoorstel een oplossing kan bieden.
 Liquidatie impliceert in ieder geval dat de verplichtingen en de middelen
van het fonds overgedragen moeten worden aan een andere pensioenuitvoerder.
Die andere pensioenuitvoerder kan een verzekeraar zijn of een pensioenfonds.
Uit cijfers van DNB over 2007 blijkt dat de helft van de geliquideerde fondsen
(met name kleine fondsen) naar een verzekeraar is overgegaan. Het betrof ongeveer
15% van het totaal aantal deelnemers en ongeveer 22% van het
totaal geliquideerde vermogen. Met dit wetsvoorstel komt er ook de mogelijkheid
van het multi-opf bij. Na liquidatie houdt het pensioenfonds op te bestaan.
Overigens hoeft er niet altijd sprake te zijn van liquidatie bij de totstandkoming
van een multi-opf. Het multi-opf kan ook tot stand komen door een fusie van
twee of meer ondernemingspensioenfondsen. De vraag voor hoeveel ondernemingspensioenfondsen
dit wetsvoorstel een oplossing kan bieden kan de regering niet in concreto
beantwoorden. Niet bekend is welke motieven er bij de individuele pensioenfondsen
ten grondslag liggen aan het voornemen tot liquidatie.
 
 Naar de mening van de leden van de VVD-fractie is niet voldoende duidelijk
gemaakt in hoeverre de API zich verhoudt tot het samenvoegen van ondernemingspensioenfondsen.
De leden van de fractie van de VVD stellen in dat verband tevens de vraag
waarom het wetsvoorstel wordt opgenomen in een fasering. Dat het
onderhavige wetsvoorstel wordt aangeduid als fase 2 van de API heeft te maken
met de oorspronkelijke doelstellingen van de API zoals deze zijn verwoord
in de hoofdlijnennotitie van 21 december 2007 (Kamerstukken II 2007/08,
30 413, nr. 106). Met de introductie van de API wordt beoogd een
vehikel te introduceren dat de ruimte die wordt geboden door de Europese richtlijn
betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorzieningen
(richtlijn 2003/41/EG; ook wel aangeduid als IORP-richtlijn) volledig kan
benutten. Tegelijkertijd wordt van de API verwacht – zoals beschreven
in de genoemde hoofdlijnennotitie – dat deze een uitkomst zal bieden
voor ondernemingspensioenfondsen die op zoek zijn naar vergaande onderlinge
samenwerking dan wel het laten samensmelten van die fondsen.
 
 Vervolgens is ervoor gekozen via een «fasering» invulling
te geven aan de doelstellingen die ten grondslag lagen aan de API. Hierover
is nader met de Tweede Kamer van gedachten gewisseld in een Algemeen Overleg
(d.d. 12 maart 2008; Kamerstukken II 2007/08, 30 413, nr. 110).
In concreto wordt met het onderhavige wetsvoorstel de tweede doelstelling
zoals hierboven beschreven gerealiseerd.
 De relatie tussen het API-dossier en dit wetsvoorstel vloeit dus voort
uit de voorgeschiedenis ten aanzien van de API. Qua vormgeving en uitwerking
kan dus inderdaad worden gesteld dat er geen sprake is van een inhoudelijke
relatie. Waar de API een nieuw instituut betreft, wordt met dit wetsvoorstel
de Pensioenwet gewijzigd teneinde geheel binnen het bestaande kader van de
Pensioenwet de bedoelde samenvoeging van ondernemingspensioenfondsen mogelijk
te maken in een zogenaamd «multi-opf». In die zin kan gesproken
worden van een separaat traject waarmee de eerder genoemde doelstelling wordt
gerealiseerd.
 3. Advies van de Stichting van de Arbeid en de taakafbakening
 Verschillende vragen hangen samen met de taakafbakening en het advies
van de Stichting van de Arbeid (StvdA). Dat geldt onder andere voor de vraag
van de leden van de CDA-fractie omtrent de keuze voor een smalle variant.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het advies van de StvdA is gevolgd
om alleen bestaande ondernemingspensioenfondsen op te laten gaan in een multi-opf.
Meer in het algemeen vragen de leden van de VVD-fractie waarom een taakafbakening
nodig is voor het onderhavige wetsvoorstel en wat er materieel verandert in
de (taak)afbakening tussen pensioenfondsen en verzekeraars. In onderstaande
zal uitgebreid worden ingegaan op de relevantie van de taakafbakening voor
het onderhavige wetsvoorstel. De bedoelde vragen worden daarbij in hun onderlinge
samenhang beantwoord.
 
 Voorop gesteld zij dat de regering met het onderhavige wetsvoorstel binnen
de bestaande kaders eerst en vooral een oplossing wil bieden voor praktische
knelpunten waar ondernemingspensioenfondsen nu tegenaan lopen. Het gaat dan
met name om problemen bij het bemensen van de vereiste organen (bestuur, deelnemersraad
en verantwoordingsorgaan) met het daarvoor vereiste niveau van kennis en deskundigheid.
De problemen die deze ondernemingspensioenfondsen ondervinden, leiden tot
de wens om een (ondernemings) pensioenfonds mogelijk te maken dat actief is
voor meerdere ondernemingen zonder onderlinge band: het multi-opf.
 
 De regering acht het van belang snel perspectief te kunnen bieden aan
ondernemingspensioenfondsen die zich anders voor de vraag gesteld zien of
zij tot liquidatie over moeten gaan. De invoering van een multi-opf heeft
met andere woorden de nodige urgentie voor de betreffende ondernemingspensioenfondsen.
De oplossing die geboden wordt met het onderhavige wetsvoorstel is relatief
eenvoudig en kan daardoor snel gerealiseerd worden. Met de mogelijkheid van
een multi-opf dat voor meerdere ondernemingen werkzaam kan zijn, stonden de
regering geen andere – meer ingrijpende maatregelen – voor ogen.
 
 Dat sprake is van een relatief eenvoudig wetsvoorstel neemt niet weg dat
de mogelijkheid om ondernemingspensioenfondsen samen te laten gaan een aanpassing
van de domeinafbakening vergt (zie ook Kamerstukken II 2007/08, 30 413,
nr. 118). Dit betekent feitelijk een aanpassing van de (taak)afbakening
tussen pensioenfondsen en verzekeraars, die naast de domeinafbakening ook
de productafbakening omvat.
 
 De domeinafbakening tussen pensioenfondsen en verzekeraars is vervat in
de definitie van het bedrijfstakpensioenfonds (bpf) en de definitie van het
ondernemingspensioenfonds. In de huidige definitie wordt het ondernemingspensioenfonds
omschreven als een pensioenfonds verbonden aan een onderneming of aan een
groep als bedoeld in artikel 24b van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Door
het onderhavige wetsvoorstel – en met name door een aanpassing van de
definitie van het ondernemingspensioenfonds – kan een (multi-)opf echter
actief worden voor meerdere ondernemingen zonder dat er sprake is van een
onderlinge band tussen deze ondernemingen. Deze wijziging van de definitie
betekent juridisch gezien een wijziging van de domeinafbakening.
 
 In antwoord op de eerder gememoreerde vraag van de leden van de VVD-fractie
wijst de regering erop dat de wijziging van de domeinafbakening – i.c.
van de definitie van het ondernemingspensioenfonds – de enige wijziging
in de taakafbakening is. In aansluiting daarop merkt de regering op dat het
onderhavige voorstel als zodanig een taakafbakening niet noodzakelijk maakt.
De regering heeft er echter – omwille van het draagvlak – bewust
voor gekozen de reeds bestaande taakafbakening zo veel mogelijk in stand te
laten. Op de beweegredenen voor deze keuze wordt hieronder ingegaan.
 
 Relevant is dat de taakafbakening feitelijk een compromis is geweest tussen
betrokken partijen: sociale partners in de StvdA en de destijds bestaande
organisaties van pensioenuitvoerders, te weten de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen,
de Stichting voor Ondernemings-pensioenfondsen en het Verbond van Verzekeraars.
In de ontstaansgeschiedenis van de taakafbakening heeft het kabinet reden
gezien om de StvdA advies te vragen over met name de vereiste aanpassing van
de domeinafbakening. Daarbij heeft het kabinet de StvdA verzocht de partijen
te betrekken die destijds ook betrokken waren bij de totstandkoming van de
oorspronkelijke taakafbakening. Het kabinet hoopte op deze wijze een aanpak
te kunnen ontwikkelen die op voldoende draagvlak zou kunnen rekenen.
 
 Op 27 februari 2009 heeft de StvdA haar advies aan het kabinet doen
toekomen. Ook de StvdA bleek ervan overtuigd dat het probleem van de kleinere
ondernemingspensioenfondsen met de nodige spoed zou moeten worden aangepakt.
Inhoudelijk heeft de StvdA er in haar advies nadrukkelijk voor gepleit om
aan de bedoelde problematiek bij ondernemingspensioenfondsen tegemoet te komen,
zónder onnodig diep in te grijpen in de bestaande afspraken inzake
de taakafbakening. De StvdA merkt daarover onder andere op dat het er om gaat
een oplossing te bieden voor de governance- en medezeggenschapslasten voor
kleinere ondernemingspensioenfondsen die ten tijde van de oprichting van het
fonds niet konden worden voorzien. Een bredere aanpak waarbij werkgevers een
pensioenregeling rechtstreeks kunnen onderbrengen bij een multi-opf wees de StvdA op grond daarvan af. Samenvattend pleit de StvdA ervoor om een
oplossing te zoeken die zo min mogelijk wijziging brengt in de bestaande verhoudingen
tussen pensioenfondsen en verzekeraars.
 
 Het advies van de StvdA wordt onderschreven door de pensioenkoepels en
het Verbond van Verzekeraars. Het draagvlak dat gezocht werd bleek dus binnen
handbereik te liggen. De regering realiseert zich dat hier sprake is van een
compromis en als het ware van een aangepaste afspraak inzake de taakafbakening.
Daarom heeft de regering bij de verdere uitwerking van het onderhavige wetsvoorstel
zo nauw mogelijk de aansluiting gezocht bij het advies van de StvdA. Door
zich te verzekeren van draagvlak bij de meest direct betrokken partijen meent
de regering de kans aanzienlijk te vergroten dat het multi-opf zeer spoedig
kan worden gerealiseerd.
 
 Met het voorgaande is in wezen ook de vraag van de leden van de CDA-fractie
omtrent de keuze voor een smalle variant beantwoord. Daarbij zij herhaald
dat de StvdA een bredere variant – zoals door het kabinet geschetst
in zijn achtergrondnotitie bij de adviesaanvraag aan de StvdA – nadrukkelijk
heeft afgewezen in haar advies. Het geeft mede een antwoord op de vraag van
de leden van de CDA en de VVD-fractie waarom het niet wenselijk is dat ondernemingen
direct tot een multi-opf kunnen toetreden. Op deze wijze wordt gevolg gegeven
aan de opvatting van de StvdA dat de bestaande verhoudingen zo min mogelijk
dienen te worden veranderd en dat de oplossing vooral tegemoet moet komen
aan de problemen bij bestaande ondernemingspensioenfondsen.
 
 Dat het om bestaande ondernemingspensioenfondsen moet gaan is geoperationaliseerd
door aan te geven dat het ondernemingspensioenfonds dat toetreedt tot een
multi-opf reeds 5 jaar moet hebben bestaan. Ook op dat punt is het advies
van de StvdA gevolgd. Zodoende wordt voorkomen dat op papier een ondernemingspensioenfonds
wordt opgericht dat vervolgens bij wijze van spreken een dag later toetreedt
tot een multi-opf. Daarmee zouden werkgevers immers de facto direct kunnen
toetreden tot een multi-opf, hetgeen juist wél een wijziging van de
bestaande verhoudingen zou behelzen. Enige uitzondering hierop is de situatie
waarin de samenvoeging voortvloeit uit een fusie van de bijdragende ondernemingen.
Ook onder de huidige definitie van een ondernemingspensioenfonds is een dergelijke
samenvoeging immers al mogelijk. Bij nota van wijziging die samen met deze
nota naar aanleiding van het verslag wordt ingediend, wordt het wetsvoorstel
op dit onderdeel geëxpliciteerd. Hiermee heeft de regering naar haar
mening ook een antwoord gegeven op de vragen die de leden van de CDA-fractie
op verschillende plaatsen in het verslag over de 5-jaarstermijn hebben gesteld.
 4. Samenvoeging van ondernemingspensioenfondsen wordt
mogelijk: governance aspecten
 De leden van de CDA-fractie vragen waarom ondernemingspensioenfondsen,
die dat wensen, niet de mogelijkheid wordt geboden om binnen het multi-opf
een financiële eenheid te vormen.
 De regering heeft ervoor gekozen om ringfencen verplicht te stellen binnen
het multi-opf omdat, zoals ook de Raad van State opmerkt, aan een multi-opf
dat een financieel geheel vormt risico’s verbonden kunnen zijn voor
de deelnemers door verschillen in de vermogensposities of samenstelling van
het deelnemersbestand (jong/oud). Dat kan bovendien leiden tot belangenconflicten
binnen het bestuur en diffuse besluitvorming. Daarbij in aanmerking genomen
dat de wens van ondernemingspensioenfondsen tot samenwerking niet zozeer wordt
ingegeven om de financiële risico’s te delen heeft de regering
met het oog op transparantie en het zoveel mogelijk voorkomen
van risico’s gekozen voor het wettelijk uitgangspunt van ringfencing.
De regering erkent dat in de tekst van het wetsvoorstel gelezen zou kunnen
worden dat ook fuserende ondernemingen verplicht zouden zijn tot ringfencing.
Dat is uitdrukkelijk niet de bedoeling. Om die reden wordt het betreffende
artikel bij nota van wijziging aangepast.
 
 Door de bedoelde aanpassing is ringfencing niet verplicht in de situatie
waarin een onderneming meerdere ondernemingspensioenfondsen kende. Dat is
onder andere het geval bij een fusie van ondernemingen die ieder hun eigen
pensioenfonds hadden. Maar daarnaast zijn er ondernemingen die verschillende
pensioenregelingen van de onderneming in aparte pensioenfondsen hebben ondergebracht.
Wanneer deze pensioenfondsen besluiten om samen te gaan in een multi-opf dan
heeft de onderneming de keuze tussen ringfencen (langs de lijnen van de oorspronkelijke
ondernemingspensioenfondsen) of het vormen van een financieel geheel. Fuserende
ondernemingen krijgen de keuze of zij hun pensioenfondsen samenvoegen tot
een financieel geheel of dat zij een multi-opf vormen om wellicht in een later
stadium te komen tot een financieel geheel. Hiermee is tevens de vraag van
de leden van de fracties van het CDA en de PvdA naar de positie van fuserende
ondernemingen beantwoord.
 Voor alle duidelijkheid wordt opgemerkt dat deze keuze alleen mogelijk
is indien de afzonderlijke pensioenfondsen dezelfde bijdragende onderneming
hebben. In dat geval zal er namelijk geen sprake kunnen zijn van het eerder
genoemde belangenconflict in het bestuur tussen de verschillende ondernemingen.
Alle deelnemers van het pensioenfonds zijn immers werkzaam bij dezelfde werkgever.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen waarom er geen aparte bepaling is opgenomen
in het wetsvoorstel dat de bestaande bepalingen inzake waardeoverdracht van
toepassing zijn. Een dergelijke bepaling is niet nodig. Ook ingeval door baanwisseling
waardeoverdracht plaatsvindt van de ene regeling naar een andere regeling
binnen het multi-opf zijn de wettelijke bepalingen inzake waardeoverdracht
van toepassing. Dat is overigens niet anders dan bij de al bestaande situatie
waarin een pensioenuitvoerder, zoals een verzekeraar, zowel voor de oude als
de nieuwe werkgever de pensioenregeling uitvoert. In de memorie van toelichting
bij de Pensioenwet is hier expliciet aandacht aan geschonken (Kamerstukken
II 2004/05, 30 413, nr. 3, pagina’s 96–98).
 
 De leden van de CDA-fractie vrezen dat bij een groter aantal deelnemende
fondsen aan het multi-opf een nagenoeg onwerkbare situatie kan ontstaan en
dat in die situatie een sterke verwatering van zeggenschap optreedt. Deze
leden vragen de regering een reactie te geven en een analyse van de oplossing.
Er is bewust niet gekozen voor het limiteren van het aantal fondsen dat mag
deelnemen aan het multi-opf. De regering meent dat ondernemingspensioenfondsen
die samen willen werken zelf het beste in staat zullen zijn om te bezien wat
voor hen de meest optimale schaalgrootte is. Zij zullen ook zelf afspraken
maken over de werkwijze binnen het bestuur. Daarbij is denkbaar dat besluiten
die betrekking hebben op een afzonderlijke regeling door de meest betrokken
bestuursleden worden voorbereid. Nu de vermogens behorend bij de verschillende
regelingen van elkaar gescheiden zijn zal de besluitvorming ten aanzien van
de ene regeling geen effect hebben op de financiële positie van de andere
regelingen. Al met al zal de verwatering van zeggenschap – die inderdaad
groter wordt bij een groter aantal deelnemende fondsen – in de praktijk
geen negatieve gevolgen hoeven te hebben.
 
 De leden van de CDA-fractie zien ook verwatering optreden aan de zijde
van de deelnemersraad. Deze leden zien ook niet waarom op het niveau van de
deelnemersraad door dit wetsvoorstel winst wordt geboekt. In dit wetsvoorstel
is ervoor gekozen om de medezeggenschap bij het multi-opf op een zelfde wijze
vorm te geven als de zeggenschap in die zin dat iedere onderneming vertegenwoordigd
is in het medezeggenschapsorgaan. Dit komt een heldere en eenduidige verhouding
tussen bestuur en deelnemersraad ten goede. Het voorstel van de leden van
de CDA-fractie om de positie van de deelnemersraden van de afzonderlijke pensioenregelingen
ongemoeid te laten – hetgeen deze leden lijken te zien als een minder
ingrijpende maatregel – leidt naar het oordeel van de regering juist
tot een minder transparante verhouding tussen bestuur en deelnemersraad. Er
is dan sprake van een bestuur dat voor het geheel verantwoordelijk is, terwijl
de deelnemersraad slechts ziet op een deel van dat geheel.
 Daarnaast kampen ondernemingspensioenfondsen niet alleen met problemen
bij de bemensing van het bestuur maar evenzeer bij de bemensing van andere
organen die vereist zijn in het kader van medezeggenschap en de pension fund
governance. Het in stand houden van bijvoorbeeld aparte deelnemersraden of
verantwoordingsorganen biedt geen oplossing voor dat laatste probleem. De
leden van de VVD-fractie menen dat de memorie van toelichting suggereert dat
het multi-opf twee deelnemersraden kent, een van het multi-opf en een van
de oorspronkelijke ondernemingspensioenfondsen. Dat is dus echter niet het
geval.
 
 Er is voor gekozen dat zowel in de deelnemersraad als in het bestuur iedere
deelnemende onderneming vertegenwoordigd is. Inherent aan het multi-opf is
dat er een zekere verwatering van zeggenschap optreedt. Dat betekent eveneens
dat eenzelfde verwatering van medezeggenschap optreedt. Waarbij onmiddellijk
wordt aangetekend dat de gevolgen daarvan in de praktijk beperkt zullen zijn
in geval van ringfencing. Immers de besluiten ten aanzien van de ene regeling
hebben geen gevolgen voor de positie van de andere regelingen. Dat maakt het
ook goed mogelijk een werkwijze te kiezen waarbij besluiten in kleinere kring voorbereid worden Deze werkwijze geldt evenzeer voor het
bestuur als voor de deelnemersraad.
 
 Verder vragen de leden van de CDA-fractie of het mogelijk is weer uit
het multi-opf te stappen. Zij vragen wie daartoe kan besluiten en welke procedure
dan gevolgd wordt. Het is altijd weer mogelijk om uit het multi-opf te treden
en de pensioenvoorziening op een andere wijze onder te brengen. Dat kan bij
een verzekeraar, een bedrijfstakpensioenfonds of weer als traditioneel ondernemingspensioenfonds.
Het is de werkgever die kan besluiten om de pensioenvoorziening elders onder
brengen. De procedures die gelden voor de uittreding uit het multi-opf, bepaalt
het bestuur van het multi-opf zelf en het ligt daarbij voor de hand dat dergelijke
exit-bepalingen worden vastgelegd in de statuten van het fonds.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of een ondernemingspensioenfonds dat
deelneemt in een multi-opf wel gebruik kan maken van de vrijstelling in geval
het fonds onder de werkingssfeer van een bedrijfstakpensioenfonds valt. Dat
is het geval, waarbij wel wordt opgemerkt dat het niet het pensioenfonds is
dat om vrijstelling verzoekt, maar de werkgever. Het Vrijstellingsen boetebesluit
Wet Bpf 2000 bepaalt dat een werkgever bij het bedrijfstakpensioenfonds
om vrijstelling kan verzoeken onder andere wanneer de werknemers van die werkgever
al ten minste 6 maanden deelnemen in een pensioenregeling. De vraag waar die
pensioenregeling is ondergebracht (bij een multi-opf, verzekeraar of een traditioneel
ondernemingspensioenfonds) is voor het verlenen van de vrijstelling niet relevant.
 
 Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie of het mogelijk is dat een
buitenlands ondernemingspensioenfonds toetreedt tot een multi-opf of dat een
Nederlands ondernemingspensioenfonds toetreedt tot een buitenlands multi-opf
en welke randvoorwaarden daarbij gelden. Nog los van de vraag of in het buitenland
een (multi-)opf, zoals in dit wetsvoorstel beschreven, voorkomt, is het op
grond van het Nederlands recht niet mogelijk dat een statutaire zetel van
een pensioenfonds naar het buitenland wordt verplaatst. Zoals ook uiteengezet
is in een brief van 15 augustus 2007 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
II, 2006–2007, 28 294, nr. 30) is «verplaatsing»
alleen mogelijk als het ondernemingspensioenfonds eerst wordt ontbonden en
er vervolgens een pensioeninstelling in een andere lidstaat wordt opgericht
waaraan alle activa en passiva worden overgedragen. Een dergelijke complexe
route zal voor ondernemingspensioenfondsen geen meerwaarde bieden boven de
optie om zich aan te sluiten bij een Nederlands multi-opf. Of een buitenlands
pensioenfonds zich zal willen aansluiten bij het Nederlands multi-opf is zeer
de vraag. Het buitenlands pensioenfonds krijgt dan te maken met de voorschriften
uit de Pensioenwet ten aanzien van pension fund governance en bestuurssamenstelling.
Dat zijn regels die goed passen bij de Nederlandse pensioenverhoudingen, maar
niet per definitie bij buitenlandse.
 
 Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie bij welke gelegenheid en met
welke periodiciteit de kamer geïnformeerd zal worden over de uitvoering
van dit wetsvoorstel. De totstandkoming van een multi-opf zal de nodige tijd
vergen. Het ligt dan ook niet voor de hand om na al te korte tijd te willen
bezien hoe het wetsvoorstel in de praktijk uitwerkt. Dat neemt niet weg dat
na een periode van 3 jaar de bedoelde informatie verstrekt zou kunnen worden.
Overigens schat de regering in dat – zoals ook in de memorie van toelichting
bij het onderhavige wetsvoorstel is aangegeven – een daadwerkelijke
en zinvolle evaluatie pas na circa 5 jaar mogelijk zal zijn.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen wat de meerwaarde voor ondernemingspensioenfondsen
is om deel te nemen aan een multi-opf als veel besluiten door de afzonderlijke
geledingen binnen het bestuur kunnen worden genomen. In de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel is beschreven dat een aantal besluiten in kleiner verband
kan worden voorbereid. Die besluiten zullen met
name betrekking hebben op de sturingsinstrumenten die voor een specifieke
regeling worden ingezet. Daarbij gaat het om het (strategisch) beleggingsbeleid,
de premiestelling, de mate van indexatie en het eventueel afstempelen van
rechten. Andere besluiten, bijvoorbeeld met betrekking tot de administratie,
fudiciair management, uitbesteding, risicomanagement etc. zullen door het
bestuur als geheel voorbereid worden. Juist op
deze terreinen kunnen ondernemingspensioenfondsen binnen het multi-opf profiteren
van schaalvoordelen. Het samenvoegen van besturen zal leiden tot kennisdeling
en toename van deskundigheid. De regering verwacht daarom dat er voor ondernemingspensioenfondsen
wel degelijke meerwaarde bestaat om deel te nemen aan een multi-opf. Wellicht
ten overvloede wordt nog opgemerkt dat besluiten
op alle terreinen door het bestuur als geheel worden genomen.
 
 Verder vragen de leden van de VVD-fractie naar de Europees rechtelijke
consequenties van het multi-opf. Zij stellen dat het multi-opf een economische
entiteit is met alle gevolgen van dien.
 In theorie zijn er twee zaken denkbaar in het kader van het Europees mededingingsrecht.
In de eerste plaats kan artikel 82 van het Verdrag tot oprichting van de Europese
Gemeenschap (EG-verdrag) – inzake misbruik van economische machtspositie –
worden genoemd. De regering is echter van mening dat dit in casu niet speelt.
Zou er al sprake zijn van een economische machtspositie dan is
er geen reden om te denken dat het multi-opf noodzakelijkerwijs aanleiding
zal geven tot misbruik van die positie.
 Het andere betreft de fusieverordening 139/2004, die is vastgesteld op
grond van artikel 83 van het EG-verdrag. In deze verordening is de Europese
concentratiecontrole geregeld. Die is aan de orde indien twee of meer aanvankelijk
zelfstandige ondernemingen (zoals pensioenfondsen beschouwd kunnen worden)
fuseren, of op andere wijze als een eenheid op de Europese markt gaan opereren.
Als aan een aantal eisen is voldaan (de nieuwe eenheid heeft een omzet van
meer dan 2,5 miljard, verricht substantiële activiteiten in meerdere
EU-landen) moet het voornemen tot concentratie door de betrokken onderneming(en)
vooraf aan de Europese Commissie worden genotificeerd. De Commissie kan dan
zo nodig besluiten dat de voorgenomen concentratie niet mag plaatsvinden omdat
deze de werking van de interne markt zal belemmeren. De regering betwijfelt
ten zeerste of de betreffende verordening in de praktijk in beeld zal komen
bij het multi-opf. Immers het multi-opf richt zich alleen op de Nederlandse
markt en heeft dus geen substantiële activiteiten in andere EU-landen.
 
 Verder vragen de leden van de VVD-fractie hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt
tot het wetsvoorstel Koşer Kaya–Blok (Kamerstukken II 2007/08,
nr. 31 537). Als het betreffende wetsvoorstel wordt aangenomen zal dat
voor het multi-opf dezelfde gevolgen hebben als voor het traditionele ondernemingspensioenfonds.
In dat opzicht is het multi-opf net als het traditionele ondernemingspensioenfonds
een ondernemingspensioenfonds in de zin van de Pensioenwet. De vraag van de
leden van de VVD-fractie wat de opvatting van de regering is ten aanzien van
bestuursdeelname door pensioengerechtigden past naar de mening van de regering
niet binnen het bestek van het onderhavige wetsvoorstel. Met dit voorstel
wordt immers niets anders beoogd dan – binnen de bestaande kaders –
samenvoeging van ondernemingspensioenfondsen mogelijk te maken. Het onderwerp
van bestuursdeelname door pensioengerechtigden zal wel aan bod komen in het
kabinetstandpunt inzake de medezeggenschap en de pension fund governance.
Dit kabinetstandpunt zal de Tweede Kamer binnenkort ontvangen.
 
 Hiermee is ook antwoord gegeven op de vraag omtrent de positie van gepensioneerden
in het bestuur die de leden van de SP-fractie hebben gesteld naar aanleiding
van de artikelsgewijze toelichting inzake artikel I, onderdeel D, van het
wetsvoorstel. Het verzoek van deze leden om bij het multi-opf voor te schrijven
dat er altijd een vertegenwoordiger van gepensioneerden moet deelnemen in
het bestuur neemt de regering dan ook niet over. Zolang dit geen wettelijke
verplichting is voor het traditionele ondernemingspensioenfonds is er geen
aanleiding dit wel voor te schrijven voor het multi-opf.
 
 De regering deelt ook niet de opvatting van de leden van de VVD-fractie
dat de vorming van het multi-opf raadpleging op grond van artikel 100 van
de Pensioenwet noodzakelijk maakt. De mogelijkheid van deelname van pensioengerechtigden
aan het bestuur blijft immers intact. 
 5. Toepassing van het Financieel Toetsingskader (FTK)
 De leden van zowel de CDA-fractie als de PvdA-fractie vragen hoe ringfencing
uitwerkt. In het voorgestelde artikel 123 van de Pensioenwet wordt bepaald
dat bij een multi-opf de vermogens in beginsel worden gescheiden langs de
lijnen van de oorspronkelijke ondernemingspensioenfondsen.
 In het voorgestelde artikel 125a is feitelijk verdere invulling gegeven
aan de praktische betekenis van ringfencing bij het multi-opf. In het bedoelde artikel wordt aangegeven dat het FTK (hoofdstuk 6 van de Pensioenwet)
wordt toegepast op de gescheiden vermogens. Het betreffende artikel benoemt
concreet de artikelen van het FTK die op de afzonderlijke vermogens worden
toegepast. Wellicht ten overvloede zij opgemerkt dat het multi-opf ook dient
te voldoen aan de overige artikelen van het FTK die niet in het voorgestelde
artikel 125a worden aangeduid, maar dat de betreffende artikelen naar hun
aard niet op de gescheiden vermogens (kunnen) worden toegepast.
 
 Toepassing van het FTK op de gescheiden vermogens betekent eerst en vooral
dat de technische voorzieningen op adequate wijze (conform artikel 126 van
de Pensioenwet) worden vastgesteld. In samenhang daarmee worden eisen als
(minimaal) vereist eigen vermogen vastgesteld voor de verschillende vermogens
binnen het multi-opf. Ook alle andere artikelen die genoemd worden in het
voorgestelde artikel 125a worden toegepast op de gescheiden vermogens. Of
in voorkomende gevallen bijvoorbeeld noodzaak bestaat tot een langetermijnherstelplan
(of kortetermijnherstelplan) wordt bepaald aan de hand van de situatie ten
aanzien van het betreffende vermogen. Ook de noodzaak tot een eventuele korting
wordt bezien binnen een vermogen. Daarop wordt ook gedoeld met de passage
in de memorie van toelichting dat als de omstandigheden daartoe dwingen binnen
een afgescheiden geheel tot afstempeling kan worden overgegaan teneinde het
(minimaal) vereist eigen vermogen te herstellen en met name dat andere segmenten
(financiële gehelen) van het betreffende multi-opf daardoor niet geraakt
worden. Evenmin zal het pensioenfonds als zodanig in de financiële problemen
komen.
 
 Deze aanpak betekent ook dat bijvoorbeeld de kostendekkende premie (artikel
128 Pensioenwet) per regeling (gescheiden vermogen) zal moeten worden vastgesteld.
In de praktijk zal dat betekenen dat kosten die door het fonds in zijn geheel
gemaakt worden ten behoeve van de verschillende regelingen (gescheiden vermogens)
zullen moeten worden toebedeeld. Uitgangspunt is dat partijen in het multi-opf
zelf afspraken maken over de wijze waarop kosten in voorkomende gevallen worden
verdeeld over de diverse vermogens.
 
 Sommige kosten zullen in gezamenlijkheid voor de diverse gescheiden vermogens
worden gemaakt. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de kosten voor
de huisvesting van het fonds, de schoonmaak van het pand, de kantoorautomatisering
etc. Voor de verdeling van dergelijke kosten zijn op voorhand diverse verdeelsleutels
denkbaar; bijvoorbeeld naar rato van de belegde vermogens of naar rato van
het aantal deelnemers. Het is aan de partijen zelf om hier invulling aan te
geven. Het ligt voor de hand dat voor dergelijke «overhead» vooraf
wordt bepaald op welke wijze deze kosten worden verdeeld over de diverse vermogens én
om dergelijke afspraken op te nemen in de statuten en/of de uitvoeringsovereenkomst.
 
 Evenzeer is het denkbaar dat kosten in het bijzonder worden gemaakt in
verband met een specifiek vermogen. Zo zal niet altijd sprake hoeven te zijn
van één vermogensbeheerder voor alle vermogens. In dergelijke
gevallen zal het bestuur moeten registreren ten behoeve van welk(e) vermogen(s)
deze kosten worden gemaakt, teneinde de kosten ook ten laste van de betreffende
vermogens te kunnen brengen. Herhaald zij dat het de verantwoordelijkheid
van de betrokken partijen en het bestuur is om de kosten op de juiste wijze
te laten drukken op de verschillende vermogens. Dat past overigens ook goed
bij het uitgangspunt dat het bestuur in alle gevallen gehouden is de belangen
op evenwichtige wijze te behartigen.
 
 In het licht van ringfencing vragen de leden van de SP-fractie hoe ringfencing
zich verhoudt tot het feit dat lasten onder dwang c.q. bestuurlijke boetes
wel worden berekend op basis van het totale vermogen binnen het multi-opf.
Zoals eerder aangegeven is en blijft het bestuur in zijn geheel verantwoordelijk
voor het reilen en zeilen van het multi-opf. Daarbij past het naar het oordeel
van de regering ook om eventuele lasten onder dwang c.q. bestuurlijke boetes
ten laste komen van het totale vermogen dat door het fonds wordt beheerd.
 6. Artikelsgewijze toelichting
 Artikel I, onderdeel B
 De leden van de fractie van het CDA vragen welke voorwaarden zijn verbonden
aan een ondernemingspensioenfonds dat op een later moment wil toetreden tot
een al bestaand multi-opf. Voor deze situatie geldt eveneens dat het betreffende
ondernemingspensioenfonds reeds 5 jaar moet hebben bestaan, tenzij sprake
is van een fusie van bijdragende ondernemingen. Naar aanleiding van de vraag
van de leden van de CDA-fractie wordt bij nota van wijziging voorgesteld het
betreffende artikel anders te redigeren teneinde twijfel hierover weg te nemen.
 Onderdeel D (artikel 99 Pensioenwet)
 De vragen die de leden van de SP-fractie hebben gesteld naar aanleiding
van de artikelsgewijze toelichting op artikel I, onderdeel D, zijn omwille
van de inhoudelijke samenhang beantwoord in paragraaf 4 van deze nota
naar aanleiding van het verslag. Hier zij volstaan met de opmerking dat de
deelname van pensioengerechtigden aan het bestuur van het multi-opf op dezelfde
wijze is geregeld als voor een traditioneel ondernemingspensioenfonds.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner