Kabinetscrisis en -formatie; Brief van de Informateur
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2002-2003
 
 
 
 KST66449
 2002-2003
 
 28 637
 Kabinetscrisis en -formatie
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 BRIEF VAN DE INFORMATEUR
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 27 januari 2003
 
 Bijgevoegd zend ik u de informatieopdracht die mij door Hare Majesteit
de Koningin op 24 januari 2003 is verstrekt. Tevens gaan hierbij, met machtiging
van Hare Majesteit de Koningin, afschriften van de adviezen die de voorzitters
van de fracties in de Tweede Kamer der Staten-Generaal aan de Koningin hebben
uitgebracht.
 
 Mr. J. P. H. Donner
 RIJKSVOORLICHTINGSDIENST
 24 januari 2003
 
 Het Kabinet der Koningin deelt mede:
 
 Hare Majesteit de Koningin heeft hedenavond 24 januari 2003 mr. J. P.
H. Donner verzocht om op zo kort mogelijke termijn na te gaan welke mogelijkheden
op basis van de verkiezingsuitslag aanwezig zijn voor de vorming van een kabinet
dat mag rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal en welke
mogelijkheid moet worden onderzocht. Het onderzoek in deze verkennende fase
betreft de bereidheid om te komen tot die vruchtbare samenwerking, de weg
daarheen en de onderwerpen die daarbij in het bijzonder aandacht vragen.
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 Op 24 januari vroeg U mij advies over de aanvang van de (in)formatiewerkzaamheden
voor de totstandkoming van een nieuw kabinet. Namens de CDA-fractie in de
Tweede Kamer der Staten-Generaal moge ik U daarop het volgende antwoorden.
 
 De CDA-fractie voelt gegeven de verkiezingsuitslag van afgelopen woensdag
22 januari 2003 een zware verantwoordelijkheid om haar bijdragen aan het landsbestuur
en daarmee het herstel van vertrouwen en wederzijds respect in onze samenleving
voort te zetten.
 
 De vorming van een nieuw kabinet zal dan ook zorgvuldig ter hand moeten
worden genomen. Wij stellen U voor een informateur van CDA-huize te benoemen
die een verkennende analyse uitvoert. Uit deze analyse moet blijken welke
gevolgtrekkingen door de partijen worden getrokken naar aanleiding van de
verkiezingen. Voorts welke programmatische verschillen en overeenkomsten van
wezenlijk belang zijn voor de totstandkoming van een nieuw kabinet. En die
tevens een inventarisatie uitvoert van de bereidwilligheid van de verschillende
partijen om onderhandelingsgesprekken aan te gaan.
 
 Met de meeste hoogachting,
 J. P. Balkenende
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 Gelet op de uitslag van de verkiezingen adviseert de fractie van de Partij
van de Arbeid U een informateur te benoemen uit de kring van het CDA. Daarbij
denkt de fractie van de PvdA aan een opdracht die op zeer korte termijn (binnen
een week) de weg aangeeft waarlangs een stabiel kabinet tot stand kan komen
dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met de volksvertegenwoordiging.
 
 Wouter Bosfractievoorzitter
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 De verkiezingsuitslag heeft er niet toe geleid dat er een parlementaire
meerderheid is voor het CDA en de VVD, zodat een stabiel twee-partijenkabinet
van die samenstelling niet tot de mogelijkheden behoort.
 
 Onder die omstandigheden adviseer ik Uwe Majesteit een informateur van
CDA-huize te benoemen die onderzoekt of een kabinet kan worden gevormd dat
kan rekenen op een parlementaire meerderheid en waarvan de samenstelling recht
doet aan de uitslag van de verkiezingen.
 
 Inmiddels verblijf ik, Majesteit, met gevoelens van de meeste hoogachting,
 Uw dienstwillige,
 G. Zalm,
 fractievoorzitter VVD
 Den Haag, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 Mijn fractie beveelt u aan een vooraanstaand persoon uit de gelederen
van het CDA als informateur te benoemen. Het CDA is immers wederom de grootste
partij geworden. De opdracht zou, naar het oordeel van mijn fractie, moeten
zijn: het onderzoeken van een coalitie die de twee grootste partijen in zich
herbergt, CDA en PvdA.
 
 Het CDA is de grootste partij geworden en de PvdA is een goede tweede
en tevens de grote winnaar van de verkiezingen.
 
 Terecht is van vele zijden de afgelopen tijd aangedrongen op een snelle
formatie. Het onderzoeken van een alternatief voor een CDA-PvdA-coalitie is
als het zoeken naar pinguïns op de Noordpool. Die zijn er niet. Immers:
 – De VVD wil wel maar levert onvoldoende stemmen voor een meerderheid
in de Tweede Kamer.
 – Hernieuwde samenwerking met de LPF is «ongeloofwaardig»,
aldus de lijsttrekker van het CDA.
 – D66 wil niet, net zo min als de fracties van ChristenUnie, GroenLinks
en de SP.
 – Een minderheidskabinet (al of niet met gedoogsteun van deze of
gene partij) lijkt mijn fractie ongewenst.
 
 Hoogachtend,
 Namens de Tweede-Kamerfractie van de Socialistische Partij,
 Jan Marijnissen,
 voorzitter
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 De politieke situatie in ons land is gecompliceerd na de verkiezingen
van 22 januari jl. De PvdA en het CDA mogen zich beide winnaar van de verkiezingen
noemen. De verkiezingsstrijd tussen de betrokken lijsttrekkers en het –
onder invloed van opiniepeilingen – verschijnsel «strategisch
stemmen» kunnen bij oppervlakkige waarneming tot de conclusie leiden
dat de gevestigde linkse partijen in opmars zijn. Dit is echter onjuist. De
socialistische partijen hebben slechts 59 zetels, tegenover 91 voor de overige
partijen. Op zich is een doorstart van de huidige coalitie alleszins gerechtvaardigd.
De LPF bereidt zich – gezien de opmerkingen van de demissionaire minister-president –
echter voor op oppositie.
 Derhalve moge ik u adviseren twee informateurs te benoemen, afkomstig
van het CDA en de PvdA, teneinde te onderzoeken of samenwerking tussen hun
partijen inhoudelijk mogelijk is.
 
 Met de meeste hoogachting,
 M. Herben
 fractieleider
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Hare Majesteit,
 
 De uitslag van de verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal
bevat een duidelijke boodschap. De vraag of er na de val van het kabinet Balkenende
een centrumrechts of centrumlinks kabinet moet komen is door de kiezer eenduidig
beantwoord.
 
 De grote winst van de PvdA in combinatie met het feit dat het CDA haar
positie als grootste partij zelfs versterkt heeft wijst in één
richting. De kiezer wil dat het CDA naar links buigt en het voortouw neemt
in de formatie van een kabinet CDA/PvdA. CDA en VVD hebben een gezamenlijke
coalitie tot inzet van de verkiezingen gemaakt, maar zijn er niet in geslaagd
een meerderheid te halen. Het is bij monde van de lijsttrekker van het CDA
volstrekt «ongeloofwaardig» om die meerderheid alsnog veilig te
stellen door samen te werken met de LPF. Wie hamert op normen en waarden,
campagne voert met de leus «respect heeft effect», kan niet anders
dan de wens van de kiezer te respecteren en voortvarend aan de slag gaan met
de vorming van een coalitie CDA/PvdA.
 
 Gelet op de dreigende oorlog met Irak, de verantwoordelijkheid die Nederland
heeft genomen voor ISAF in Afghanistan, de verslechterende economische situatie
en grote maatschappelijke vraagstukken in eigen land, is het van groot belang
dat een dergelijke coalitie snel tot stand komt, waarbij het aspect van de
stabiliteit bijzondere aandacht vraagt. Daarom adviseer ik u namens mijn fractie
om twee informateurs uit beide partijen te benoemen, die spoorslags aan het
werk gaan om een stevige basis voor een nieuwe centrumlinkse coalitie van
CDA en PvdA te leggen. De informateurs dienen vooral de overeenkomsten tussen
beide partijen in kaart te brengen, in de afgelopen drie weken zijn de verschillen
immers genoeg benadrukt en overmatig uitvergroot.
 
 Met gevoelens van de meeste hoogachting,
 Femke Halsema,
 fractievoorzitter
 Den Haag, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 De uitslag van de verkiezingen voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal
heeft een grote verschuiving in de samenstelling van deze Kamer laten zien.
De grootste oppositiepartij, de PvdA, heeft een flinke winst geboekt en is
daarmee bijna even groot geworden als de grootste regeringspartij, het CDA.
Beide partijen tezamen hebben een ruime meerderheid.
 
 Op grond van deze uitslag is het gewenst dat zo spoedig mogelijk een kabinet
aantreedt dat steunt op een ruime meerderheid in de Tweede Kamer.
 
 De fractie van D66 is er voorstander van dat de Tweede Kamer direct in
een openbaar debat een informateur voordraagt. Nu tot onze teleurstelling
gebleken is dat voor een dergelijk debat onvoldoende steun bestaat in de Kamer,
adviseer ik U een informateur aan te wijzen. Deze zou afkomstig kunnen zijn
uit het CDA, de grootste partij. Deze informateur zou de mogelijkheden dienen
te onderzoeken van een kabinet met CDA en PvdA. Een kabinet van die samenstelling
doet het meeste recht aan de verkiezingsuitslag.
 
 Met gevoelens van hoge achting,
 Boris O. Dittrich,
 fractievoorzitter D66
 Den Haag, 23 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 De voortijdige val van het kabinet moge in zekere zin onvermijdelijk zijn
geweest, zijn wel zeer korte bestaan vormde een nieuwe illustratie van de
instabiliteit en verwarring waarin ons land al bijna een jaar verkeert.
 Tegen deze achtergrond laat zich ook de uitslag van de verkiezingen van
jongstleden woensdag verstaan, die andermaal gekenmerkt werd door grote verschuivingen
in zeteltallen.
 
 Zoals ook al aangegeven in haar advies van 17 mei 2002 hecht de fractie
van de ChristenUnie in het huidige maatschappelijke en politieke klimaat veel
gewicht aan een krachtig regeringsbeleid dat sociale samenhang en harmonie
bevordert. Daartoe is noodzakelijk dat er op korte termijn een kabinet wordt
gevormd dat niet alleen op de steun van een parlementaire meerderheid kan
rekenen, maar waaraan ook een voldoende vertrouwensbasis ten grondslag ligt.
 
 Gelet hierop, alsmede op de verkiezingsuitslag, moge ik u in overweging
geven te doen onderzoeken of een coalitie van CDA en PvdA tot de mogelijkheden
behoort en daartoe uit elk van deze partijen een informateur te verzoeken
een dergelijk onderzoek uit te voeren.
 
 De fractie van de ChristenUnie wenst u de wijsheid van God toe bij het
nemen van uw beslissingen.
 
 Met verschuldigde eerbied,
 A. Rouvoet
 's-Gravenhage, 24 januari 2003
 
 Majesteit,
 
 De fractie van de Staatkundig Gereformeerde Partij wil U oprecht danken
voor Uw uitnodiging om U te adviseren over de kabinetsformatie.
 
 Na alle verwarrende en beschamende gebeurtenissen in de landelijke politiek
in het vorige jaar is er dringend behoefte aan stabiliteit en een positief
opbouwend politiek klimaat om de problemen waaronder ons land – mede
in internationale context – gebukt gaat, daadkrachtig aan te pakken.
De uitslag van de behouden verkiezingen geeft naar onze bescheiden mening
niet eenduidig aanleiding te koersen in de richting van een coalitie tussen
de partijen die als grootste uit de verkiezingsstrijd en stembus rolden. Wie
alleen kijkt naar de cijfers, doet geen recht aan de inhoud van de kiezersuitspraak,
voorzover die al te duiden zou zijn.
 
 Met evenveel reden kan worden geconcludeerd dat de kiezers continuering
van de ingezette centrum-rechtse koers van het kabinet-Balkenende, op zichzelf
genomen, hebben mogelijk gemaakt. Daarbij moet in gedachten gehouden worden
dat de inzet van de zijde van het CDA en de VVD in de gevoerde campagne ook
daarop was gericht. Deze partijen wilden graag in de gelegenheid worden gesteld
om het strategisch akkoord op basis waarvan de vorige coalitie van start ging,
alsnog uit te voeren. Getalsmatig zijn ze daartoe niet zondermeer in staat
zonder «hulp» van een derde partij. Op z'n minst zouden de mogelijkheden
kunnen worden onderzocht om te kijken of, en in hoeverre deze «hulp»
vorm zou zijn te geven.
 
 De SGP-fractie is van oordeel dat, gelet op de meest waarschijnlijke of
meest nodige thema's in de politiek voor de eerstkomende tijd, het uitbouwen
van de diverse aanzetten die in het kabinet-Balkenende heeft gegeven, zeer
te overwegen ware. Zij denkt daarbij onder meer aan de financieel-economische
problematiek, aan de bestrijding van criminaliteit en aan de internationale
vredes- en veiligheidsvraagstukken. Een centrum-rechts kabinet zet op deze
beleidsterreinen naar onze verwachting ándere, en onzes inziens betere
accenten dan een centrum-links kabinet. Dat geldt eveneens, zij het in mindere
mate de kernthema's van vorig jaar: de tekorten in de zorgsector en het onderwijs,
veiligheid op straat, de integratieproblematiek en de waarden- en normendiscussie.
Kernthema's overigens die nog altijd om een verdere daadkrachtige en vertrouwenswekkende
aanpak vragen. Bij déze en dergelijke vraagstukken is het diepste verlangen
van onze fractie dat oplossingen worden gezocht en gevonden die gebonden zijn
áán of harmoniëren mét de zegenrijke boodschap van
de Heilige Schrift, het Woord van God. Naar onze diepste overtuiging is daaraan
zegen verbonden voor ons land en volk.
 
 Het geheel overziende, lijkt het ons verstandig om een informateur van
CDA-huize aan te zoeken die de opdracht krijgt de mogelijkheden te onderzoeken
voor een coalitie die bovengenoemde uitgangspunten respectievelijk doelen
naderbij kan brengen. Het spreekt vanzelf dat dat kabinet op voldoende draagvlak
in de Staten-Generaal moet kunnen rekenen en bovendien de nodige stabiliteit
heeft.
 
 De leden van de SGP-fractie bieden u uit de grond van hun hart de onmisbare
kracht en wijsheid toe bij de uitoefening van Uw uiterst gewichtvolle taak.
Zij doet dat te ernstiger, gelet op Uw beproefde persoonlijke omstandigheden,
nu de steun van Uw echtgenoot U ontviel. God in de hemel, de Koning der koningen,
zegene U en Uw Huis. U wilt zich er wel van overtuigd houden dat degenen die
zich door onze fractie in het parlement vertegenwoordigd weten,
U zeer toegenegen zijn en U en Uw Huis voortdurend opdragen in het gebed.
 
 Namens de SGP-fractie in de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
 B. J. van der Vlies