Jaarverslag Nationale ombudsman 1998; Jaarverslag van de werkzaamheden van de Nationale ombudsman over 1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26445, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-03-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26445 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEVOORWOORD De cijfers van de Nationale ombudsman Instroom en uitstroomKlemsituatieHet budget; de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman en de wetgevingGrondwetWet Nationale ombudsmanAlgemene wet bestuursrechtJuridiseringDe Nationale ombudsman en de burger Voorlichtingsbeleid; onderzoekenDe bekendheid van de Nationale ombudsmanHet begrip «ombudsman»Te ondernemen actieAandachtspuntena. Algemeenb. Afzonderlijke bestuursorganenDEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1998 1.1 Inleiding1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 Inleiding1.2.2 De meest voorkomende problemena. Voldoende voortvarendheidb. Actieve informatieverstrekkingc. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenDe Algemene wet bestuursrechtd. Belangenafweging/redelijkheid1.3 Interne klachtbehandeling door bestuursorganen Interne klachtbehandeling; hoofdstuk 9 van de AwbKlachten over interne klachtbehandelingDEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 19982 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de Grondwet2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 In werking getreden wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsmanNieuwe systematiek voor aanwijzing van bestuursorganen
van decentrale overhedenVerruiming van het begrip ambtenaarNieuwe formulering van het toepassingsbereik van de WNoTijdelijke uitzondering voor onderwijs- en onderzoekinstellingenGedragingen waarop de rechterlijke macht toezietRegistratiekamerVerzoekschriften in een vreemde taalWettelijk geregelde klachtvoorzieningSamenloop met een strafzaak tegen verzoekerVervallen van verplichting tot ter-inzage-legging van
«artikel 17-brieven»Verplichting om inlichtingen te verstrekken aan de Nationale
ombudsmanArtikel 30 gewijzigd; nieuw artikel 30Technische aanpassingen; overgangsbepalingen; tekstplaatsingWijziging van de WNo bij de wet van 25 juni 1998, Stb.
4462.1.2.2 Bij de Staten-Generaal aanhangig wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d (oud), van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo2.1.3.2 Aanwijzing van vier gemeenten2.1.3.3 Intrekking/uitwerking van enkele algemene maatregelen
van bestuur2.1.4 Algemene maatregel van bestuur ex artikel 1a, eerste
lid, onderdeel e, en tweede lid, van de Wet Nationale ombudsman2.1.5 Algemene maatregel van bestuur ex artikel 1c, tweede
lid, van de Wet Nationale ombudsmanKanttekeningen van de Nationale ombudsman bij het (gedifferentieerde)
bekostigingsmodelKritiek van decentrale overheden op het bekostigingsmodel2.1.6 Ministeriële besluiten ex artikel 1b, eerste
lid, van de Wet Nationale ombudsman2.1.7 Verdere verbreiding van externe klachtvoorzieningen
bij gemeenten2.1.8 Bescherming van de naam ombudsman2.1.9 Aan de Nationale ombudsman voor commentaar voor
te leggen concept-wetsvoorstellen2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling langetermijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsman; externe klachtvoorziening voor de rechterlijke
organisatie2.2.2 Ambtsdragers 2.2.2.1 Einde van ambtstermijn2.2.2.2 Nevenfuncties ambtsdragers Nevenfuncties Nationale ombudsmanNevenfuncties substituut-ombudsman2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieTabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd* Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoekers en ondersteuning* ZiekteverzuimZwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangOpleiding, vorming en loopbaanbegeleidingGeorganiseerd overleg2.3.2 Financiën2.3.3 Organisatie OrganisatieveranderingenBedrijfsvoering2.3.4 Huisvesting3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenTabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zaken3.2.2 Onderzoek uit eigen beweging3.3 Doorlooptijden verzoekschriften3.4 Afgedane zaken per gebied 3.5 De conclusie van de Nationale ombudsman3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 Algemeen3.6.2 De beoordeling in de rapporten1. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteria2. het oordeel per beoordelingscriterium3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenTabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* ** 3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zaken3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmana. Interventieb. «Met instemming»c. AanbevelingTabel 7b Het resultaat van de aanbeveling* Legenda tabel 7b3.8 Enkele achtergrondkenmerken van indieners van verzoekschriften
 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectena. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van een klacht:b. tijdens een onderzoek van de Nationale ombudsman:c. na afloop van een onderzoek van de Nationale ombudsman:d. onafhankelijk van een onderzoek van de Nationale ombudsman:4.2 Actie door de overheid4.2.1 Op het gebied van de politie4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse Zaken4.2.3 Op het gebied van Justitie4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen4.2.5 Op het gebied van Financiën4.2.6 Op het gebied van Defensie4.2.7 Op het gebied van Verkeer en Waterstaat4.2.8 Op het gebied van Economische Zaken4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport4.2.12 Op het gebied van de waterschappen4.2.13 Op het gebied van de provincies4.2.14 Op het gebied van de gemeenten5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Tweede Kamer der Staten-Generaal5.2 Bestuursorganen; andere instanties5.3 Voorlichting 5.3.1 Voorlichtingsbeleid; onderzoekenOnderzoek «De Klacht Weg»Onderzoek naar de landelijke bekendheid van de Nationale
ombudsmanOnderzoek naar de bekendheid van de gemeentelijke functie
van de Nationale ombudsman5.3.2 Overige activiteiten InternetVoorlichtingsactiviteiten5.4 Buitenlandse betrekkingen5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenPublicatiesDEEL III BEELD VAN HET IN 1998 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 Inleiding6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van de verzoekschriften
op Afdeling ITabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften 6.3 De toetsing van de verzoekschriften6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Het intrekken van het AanwijzingsbesluitBeslissingen van de Nationale ombudsman over zijn bevoegdheidOverige zakenGedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet6.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1Inleiding6.3.2.2Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van
algemeen verbindende voorschriften (artikel 16, onder b)6.3.2.3Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (artikel
16, onder c)Enkele voorbeelden6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ingeval van
rechterlijke uitspraak (artikel 16, onder e)6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 Inleiding6.3.3.2 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)6.3.3.3 Geen of onvoldoende belang bij een onderzoek (artikel
14, onder c)Enkele voorbeelden6.3.3.4 Wettelijk geregelde klachtvoorziening (artikel
14, onder f)6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenTabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied* Gemeenten6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichten 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfers CijfersTabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 7A.1.2 Praktijkcontacten Inbreng van de Nationale ombudsman in de cursus voor hulpofficieren
van justitieBezoeken aan politiekorpsenColumns7A.1.3 Veiligheid bij het overbrengen van verdachten na
aanhoudingVeiligheidsrisico's: boeien, fouillerenEen voorbeeldAanpassing van de regelgeving?7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteHet verhoor van de verdachte7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenStaande houden en aanhoudenDwangmiddelen ter identificatieOphouden voor verhoor en inverzekeringstelling7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 BinnentredenBinnentreden ter hulpverlening en zonder toestemmingBinnentreden zonder toestemming7A.4.2 Huiszoeking en doorzoeken auto's7A.4.3 Handboeien en fouilleren a. HandboeienGeboeid in een politiecelb. Fouilleren7A.4.4 Inbeslagneming7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheid7A.6 Geweldgebruik 7A.6.1 Arrestatieteam7A.6.2 Vuurwapengebruik7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweld7A.7 Controlebevoegdheden7A.8 Politiecellen7A.9 Legitimatie7A.10 Informatie7A.10.1 Vastleggen van informatie7A.10.2 Verstrekken van informatieVerstrekken van informatie aan de verdachteInformatieverstrekking in het kader van slachtofferhulpInformatieverstrekking aan derden7A.11 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenSoort zakenInterventiesRapporten7A.12 Bejegening7A.13 Hulpverlening 7A.13.1 Slachtofferhulp7A.13.2 Burenruzies7A.13.3 Overig7A.14 Politieoptreden en verkeer 7A.14.1 AanrijdingenInvullen registratieformulierOpmaken proces-verbaal7A.14.2 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften7A.14.3 Overig7A.15 Openbare orde7A.15.1 EurotopAanleiding, bevoegdheid en onderzoekBeoordeling a. De Italiaanse trein – het noodbevelb. De Italiaanse trein – het uitzettenc. Het uitzetten van buitenlandse artikel 140-arrestantend. Slotoverweging; aanbeveling7A.15.2 Overige rapporten7A.16 Vreemdelingendiensten 7A.16.1 Algemeen RapportenInterventies7A.16.2. Enkele zaken Vreemdelingenrecht en lokaalvredebreukToepasselijkheid Awb op advies van vreemdelingendienstVerbod van refoulementUitlevering7A.17 MinderjarigenGeweld bij aanhoudingInsluiting van minderjarige verdachtenInformatieverstrekking aan ouders en bejegening bij verhoor7A.18 Klachtbehandeling 7A.18.1 De kwaliteit van interne klachtbehandeling Knelpunten in de interne klachtbehandelingRapport «Klagen bij de politie»7A.18.2 De behandeling van klachtenEnkele rapporten Behandelingsduur; informatieverstrekking aan de Nationale
ombudsman Informatieverstrekking aan de klagerBeslissing korpsbeheerder na advies klachtencommissieToereikendheid onderzoekMotivering7A.19 Schadevergoeding AlgemeenRapportenSchade door niet tijdig geven van informatie over aantreffen
gestolen autoSchade na aanhoudingSchade na inbeslagname7A.20 Politieoptreden en het burgerlijk rechtZaakwaarnemingEigendomsrecht7A.21 Overige rapporten op het terrein van de politie 7A.21.1 Administratieve organisatie7A.21.2 Rijksrecherche7A.21.3 Overige rapporten7 BOPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften
 7B.2 Openbaar ministerie en opsporingPlaatsing in het opsporingsregisterInverzekeringstelling7B.3 Openbaar ministerie en vervolging7B.4 Inbeslagneming7B.5 Tenuitvoerlegging van straffen7B.6 Schadevergoeding7B.7 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenGijzelingVerzoek om informatie aangemerkt als beroepschrift7B.8 Slachtoffers van delictenVoegingsformulierHoren slachtoffer bij intrekking hoger beroep door openbaar
ministerieInformatieverstrekking aan het slachtoffer7B.9 Informatieverstrekking7B.10 Centraal Justitieel Incassobureau7B.10.1 Tenuitvoerlegging van straffen7B.10.2 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften7B.10.3 Overige Gegevens uit het kentekenregister7B.11 Administratieve organisatie van de parketten en
van het Centraal Justitieel Incassobureau7B.12 Klachtbehandeling door het openbaar ministerie7B.13 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerieCID-informant8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9.2 Het Ministerie zelf 9.2.1 De Minister van Buitenlandse ZakenHulp aan gedetineerde in MarokkoHulp bij het verkrijgen van een laissez-passer9.2.2 De Minister voor OntwikkelingssamenwerkingHulp bij het verkrijgen van een aanstelling9.2.3 Het Bureau VisadienstInterventie9.2.4. Individuele ambtsberichten Inleiding en onderzoekBevindingenBeoordeling, conclusie en aanbevelinga. Aanvraag door de INDb. Vraagstelling aan de Postc. Onderzoek in het land van herkomst; de vertrouwenspersonend. Rapportage vertrouwenspersonene. Rapportage betrokken Post aan het Ministerie van Buitenlandse
Zakenf. Controle en beoordeling door het Ministerie van Buitenlandse
Zakeng. Selectie van informatie ten behoeve van het ambtsberichth. De achterliggende stukkeni. Het gebruik van het ambtsbericht door de INDReactie op aanbeveling9.3 Ambassades en consulaten9.3.1 Legalisatie en verificatie van documenten ProbleemlandenEvaluatierapport probleemlandenConclusies:Aanbevelingen:Toepassing van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)InterventiesRapportenVóór 1 april 1996 gelegaliseerde documenten9.3.2. Overige zaken Bejegening, bekend maken naamBekendmaken in het buitenland van Nederlandse wetgevingAfgifte Visa10 JUSTITIE10 AMINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingTabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften
 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemene onderwerpen10A.2.1.1 Cijfers10A.2.1.2 De behandeling door de Nationale ombudsman van
klachten over de IND Drie typen onderzoeka. doorzending naar de INDb. Telefonische interventiec. Onderzoek uitmondend in een rapportStagnatie in de nakoming van werkafspraken10A.2.1.3 Oorzaken voor het ontstaan van klachten over
de IND InstroomKnelpunten in de behandeling1. Asielverzoeken2. Mvv-aanvragen10A.2.1.4 Signalering van knelpunten; overleg met de Staatssecretaris Brief van de Nationale ombudsman van 15 juli 1998Brief van de Staatssecretaris van Justitie van 1 september
1998Memorandum van 24 september 1998Overleg op 19 oktober 1998Nader ambtelijk overleg met de IND10A.2.1.5 Ter afsluiting10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfBevoegdheid en toerekeningEnkele rapportenInterventieWettelijke regeling beslistermijn op mvv-aanvragen10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingPresenterenTolken en het nader gehoorReactietermijn aanvullen rapport nader gehoorAanhouding van de behandeling in afwachting van ambtsbericht
of rechterlijke uitspraakOnderzoek na doorzendingAanbeveling met betrekking tot het nader gehoor10A.2.4 NaturalisatiesKritisch gehoor naturalisatieverzoek10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzaken10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDUitlevering en vreemdelingendetentie: misbruik van bevoegdheidTe late intrekking signalering als ongewenst vreemdelingIndividuele ambtsberichtenEurotop10A.3 Griffies van gerechtenInformatieverstrekking over de mogelijkheid tot het vragen
van vermindering van griffierechtMeedelen gronden van afwijzing vrijstelling van griffierecht10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 Algemeen10A.4.2 Gevangeniswezen ProefschriftUitvoering oude aanbevelingenNieuwe wetgevingRapportenTijdige uitvoering van (jeugd)maatregel van Buitengewone
BehandelingInterventie10A.4.3 TBSTBS-passanten10A.5 Raad voor de Kinderbescherming10A.6 SchadevergoedingGijzeling onder sober regime10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Justitie10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor Rechtsbijstand AlgemeenBehandelde zaken10B.2 Centraal Orgaan Opvang AsielzoekersVerblijfsomstandigheden in aanvullend opvangcentrum te
Landsrade10B.3 Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen10B.4 Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut Politie10B.5 Overige zelfstandige bestuursorganen11 BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES11 AMINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:
algemeen overzicht verzoekschriften 11A.2 Binnenlandse Veiligheidsdienst11A.3 USZO 11A.3.1 USZO-Zoetermeer11A.3.2 USZO-Heerlen11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12 AMINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften 12A.2 USZO-Groningen12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen12B ZELFSTANDIGDE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften 12B.1.2 Productgroep Studiefinanciering en Afdeling Bezwaar,
Beroep en Juridische Zaken12B.1.3 OV-Studentenkaart BV12B.1.4 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoek12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenGewijzigde betalingswijze omroepbijdrageVrijstelling omroepbijdrage wegens doofheidBeëindiging houderschapInterventies13 FINANCIËN13 AMINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding De klachten bij de Nationale ombudsmanEnkele belangrijke kwesties13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingSchadevergoedingSchadevergoeding terzake van inbeslagnameRentevergoedingInterventies13A.2.3 BehandelingsduurAutomatiseringsprobleemInterventies13A.2.4 InformatieverstrekkingInterventies13A.2.5 Heffing 13A.2.5.1 Controle13A.2.5.2 Ambtshalve vermindering13A.2.5.3 Hardheidsclausule13A.2.5.4 Onjuiste aanslagen13A.2.5.5 Belastingteruggaaf13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffing13A.2.6 Invordering 13A.2.6.1 Verrekening13A.2.6.2 Betalingsregelingen13A.2.6.3 Kwijtschelding13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelen13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelasting13A.2.8 Douane13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de Belastingdienst13A.3 Ministerie van Financiën anderszins 13A.3.1 Dienst Domeinen13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Financiën13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËN14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften
 Onderzoek ongevallen AP-23 mijn14.2 USZO-Defensie14.3 Koninklijke marechaussee14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
Defensie Nazorg HerculesrampKlachtbehandelingOverige15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 Algemeen15A.2.2 Individuele huursubsidie15A.2.3 Inspectie van de Volkshuisvesting Klachtbehandeling15A.2.4 Secretariaat huurcommissie15A.3 Directoraat-Generaal Milieubeheer15A.4 Overige zaken met betrekking tot het Ministerie15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesHuurverlagingsprocedurePuntenaftrekZittingsdatumGriffierecht15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registers16 VERKEER EN WATERSTAAT16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften 16A.2 RijksluchtvaartdienstGeluidsisolatieproject SchipholLeeftijdsgrens examencommissie voor vliegbewijzen16A.3 RijkswaterstaatTrage handelwijzeOnderzoek naar bouwschadeVerdenking verontreiniging oppervlaktewaterGemachtigde16A.4 Goederenvervoer Sloopbijdrage16A.5 Telecommunicatie en Post16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen16B.2 Dienst WegverkeerAPK-keuring16B.3 Overige17 ECONOMISCHE ZAKEN17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en Fabrieken17B.2 Nederlands Meetinstituut BV18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften 18A.2 Afgehandelde zaken in 1998Meststoffenwet; referentiehoeveelheidDuospray-machineVarkenspest; opkoopregeling voor biggenArtikel 4:16 Algemene wet bestuursrecht; artikel 13 Wet
Nationale ombudsmanHeffingsrenteUSZO-Groningen18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJStaatsbosbeheerLandinrichtingscommissie19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften 19A.2 Afgedane zaken Controle door de ArbeidsinspectieBeantwoording brieven19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringen19B.1.3.1 Behandelingsduur19B.1.3.2 Informatieverstrekking19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingDienstverleningBejegeningKlachtbehandeling19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingRentevergoedingSchadevergoeding19B.1.6 Regeling persoonsgebonden budgetten19B.1.7 Overige klachten19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening19B.2.2.1 Ontslagvergunningen InleidingMotiveringHoor en wederhoorOntslaggrondenOntslag om bedrijfseconomische redenenOntslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenBehandelingsduurOverig19B.2.2.2 Bemiddeling en scholing20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften 20A.2 Inspectie voor de Gezondheidszorg InleidingKlachtbehandeling door de Nationale ombudsman20A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en Uitkeringsraad20B.2 Ziekenfondsraad20B.3 Overige21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIE22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen 22.1.1 CijfersTabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften
 22.1.2 Aanbevelingen Jaarverslag 199722.2 Afgedane zaken 22.2.1 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriften22.2.2 Invordering 22.2.2.1 Kosten van invordering22.2.2.2 Kwijtschelding22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invordering22.2.3 Schadevergoeding22.2.4 Overige zaken VerkeersveiligheidsmaatregelenWaterhuishouding23 PROVINCIES 23.1 Algemeen 23.1.1 Het proefproject De aansluiting van de provinciesContacten23.1.2 CijfersTabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften
 Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften 23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies 23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenRapportInterventies23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenGemeentelijke herindelingOverige24 GEMEENTEN 24.1 Algemeen 24.1.1 Het proefproject De aansluiting van gemeentenContacten24.1.2 CijfersTabel 1a Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften
 Tabel 1b Gemeenten: verdeling verzoekschriften 24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten 24.2.1 RapportenInformatie over bestemmingsplanInterpretatie notariële akteInzage in archiefbescheidenCircusfestivalUitblijven reactieSchade door obstakelsVerkoop snippergroenGeen uitvoering geven aan rechterlijke uitspraakKlacht over carillon24.2.2 InterventiesBIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1998Algemene leiding BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMAN1. De Grondwet BIJLAGE 3 UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1Overzicht rapportnummers per onderwerpgebied 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen in 1998 Overzicht 1 januari 1998 tot en met 9 februari 1999 Politie en openbaar ministerie Ministeries 3.3 Overzicht uitgebrachte rapporten 1998Binnenlandse Zaken Buitenlandse Zaken Defensie Economische Zaken Financiën Politie Justitie Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Sociale Zaken en Werkgelegenheid Verkeer en Waterstaat Volksgezondheid, Welzijn en Sport Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Gemeenten Provincies Waterschappen BIJLAGE 4 PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 Jaarverslagen De jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand
aan 1998 4.1.2 Artikelen c.a.198819891990199119921993199419951996199719984.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanBIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIALIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen a)5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1 voortvarendheid a)7.2 administratieve nauwkeurigheid 7.3 actieve/adequate informatieverstrekking a)7.4 actieve opstelling a)B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie: a)7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10 toegankelijkheid a)7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es): 7.12 correcte bejegening: a)7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/
actieve en hulpvaardige opstelling 7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN1. Door rechtstreekse en specifieke aanwijzing in de Wet
Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdelen a en c).2. Door rechtstreekse, maar niet specifieke aanwijzing
in de Wet Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdeel e).3. Door aanwijzing van bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen (art. 1a, eerste
lid, onderdeel b), bij ministerieel besluit (als bedoeld in art. 1b, eerste
lid).4. Zelfstandige bestuursorganenA. op het terrein van het Ministerie van JustitieB. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
ZakenC. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenD. op het terrein van het Ministerie van FinanciënE. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer–F. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en WaterstaatG. op het terrein van het Ministerie van Economische ZakenH. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en VisserijI. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en WerkgelegenheidJ. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en SportBIJLAGE 7 BEPALING OVER DE NATIONALE OMBUDSMAN IN DE GRONDWET; WET
NATIONALE OMBUDSMAN7.1 Voorstel tot verandering in de Grondwet, strekkende
tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman (Kamerstukken II 1997/98, 26 157, nr. 2. Dit voorstel
is – met de gekwalificeerde meerderheid als vereist ingevolge het bepaalde
in artikel 137, vierde lid, van de Grondwet – in tweede lezing aangenomen
door de Tweede Kamer op 28 januari 1999 en door de Eerste Kamer op 23 februari
1999.) ARTIKEL IARTIKEL IIABCArtikel 78aD7.2 Wet Nationale ombudsman7.2.1 Wet van 4 februari 1981, Stb 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 25 juni 1998, Stb. 446.ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN BEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIK Artikel 1Artikel 1aArtikel 1bArtikel 1cHOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20Artikel 21Artikel 22Artikel 23Artikel 24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29Artikel 30Artikel 30aArtikel 31(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.) 7.2.2 Overgangs- en slotbepalingen in de wet van 18 juni
1998 tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van
bestuur (Stb. 356) ARTIKEL IIARTIKEL IIIARTIKEL IVARTIKEL VARTIKEL VIARTIKEL VIIARTIKEL VIII
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26445Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,1 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 445Jaarverslag Nationale Ombudsman 1998nr. 2JAARVERSLAG INHOUDSOPGAVE VOORWOORD7   Deel IBEELD VAN DE OVERHEID17   1De
overheid, gezien door de Nationale ombudsman in 199819   1.1Inleiding191.2Veel voorkomende problemen20 1.2.1Inleiding201.2.2De meest voorkomende problemen21 1.3Interne
klachtbehandeling door bestuursorganen32    Deel IIDE
NATIONALE OMBUDSMAN IN 199837   2Wetgeving;
ambt; bureau39   2.1Wetgeving c.a.39 2.1.1De
Nationale ombudsman in de Grondwet39 2.1.2De Wet Nationale
ombudsman39 2.1.2.1In werking getreden wijzigingen van de
Wet Nationale ombudsman39 2.1.2.2Bij de Staten-Generaal
aanhangig wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman452.1.3Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a, eerste lid,
onderdeel d (oud), van de Wet Nationale ombudsman45 2.1.3.1Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo45 2.1.3.2Aanwijzing van vier
gemeenten46 2.1.3.3Intrekking/uitwerking van enkele algemene
maatregelen van bestuur46 2.1.4Algemene maatregel van bestuur
ex artikel 1a, eerste lid, onderdeel e, en tweede lid, van de Wet Nationale
ombudsman47 2.1.5Algemene maatregel van bestuur ex artikel
1c, tweede lid, van de Wet Nationale ombudsman47 2.1.6Ministeriële
besluiten ex artikel 1b, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman522.1.7Verdere uitbreiding van externe klachtvoorzieningen bij gemeenten522.1.8Bescherming van de naam ombudsman54 2.1.9Aan
de Nationale ombudsman voor commentaar voor te leggen concept-wetsvoorstellen562.2Ambt56 2.2.1Ontwikkeling langetermijnvisie
op het instituut van de Nationale ombudsman; externe klachtvoorziening voor
de rechterlijke organisatie56 2.2.2Ambtsdragers582.2.2.1Einde van ambtstermijn58 2.2.2.2Nevenfuncties
ambtsdragers60 2.3Het Bureau Nationale ombudsman602.3.1Personeel60 2.3.2Financiën612.3.3Organisatie62 2.3.4Huisvesting63   3Het werk van de Nationale ombudsman in cijfers65   3.1De te behandelen zaken65 3.2Afgedane
zaken67 3.2.1Cijfers afgedane zaken67 3.2.2Onderzoek
uit eigen beweging68 3.3Doorlooptijden verzoekschriften693.4Afgedane zaken per gebied71 3.5De conclusie
van de Nationale ombudsman72 3.6Reden voor de klacht; beoordeling
door de Nationale ombudsman73 3.6.1Algemeen73 3.6.2De
beoordeling in de rapporten74 3.6.3De reden voor de klacht
in tussentijds afgedane zaken75 3.6.4De meest voorkomende
problemen in de afgedane zaken76 3.7De effecten van het
werk van de Nationale ombudsman76 3.8Enkele achtergrondkenmerken
van indieners van verzoekschriften79    4Effecten
van het werk van de Nationale ombudsman81   4.1Soorten
effecten81 4.2Actie door de overheid82 4.2.1Op
het gebied van de politie82 4.2.2Op het gebied van Buitenlandse
Zaken83 4.2.3Op het gebied van Justitie84 4.2.4Op
het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen85 4.2.5Op
het gebied van Financiën86 4.2.6Op het gebied van Defensie894.2.7Op het gebied van Verkeer en Waterstaat89 4.2.8Op
het gebied van Economische Zaken89 4.2.9Op het gebied van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij89 4.2.10Op het gebied
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid89 4.2.11Op het gebied
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport91 4.2.12Op het gebied
van de waterschappen91 4.2.13Op het gebied van de provincies914.2.14Op het gebied van de gemeenten91    5Nationale
ombudsman en omgeving93   5.1Tweede Kamer der
Staten-Generaal93 5.2Bestuursorganen; andere instanties935.3Voorlichting93 5.3.1Voorlichtingsbeleid;
onderzoeken93 5.3.2Overige activiteiten98 5.4Buitenlandse
betrekkingen99 5.5Voordrachten; publicaties100    Deel
IIIBEELD VAN HET IN 1998 VERRICHTE ONDERZOEK103   6Beoordeling
verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid; telefonische verzoeken
om informatie105   6.1Inleiding105 6.2Cijfermatig
overzicht van de verwerking van de verzoekschriften op Afdeling I1056.3De toetsing van de verzoekschriften107 6.3.1Artikel
1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan107 6.3.2Artikel
16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging111 6.3.2.1Inleiding1116.3.2.2Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van algemeen
verbindende voorschriften (artikel 16, onder b)112 6.3.2.3Onbevoegdheid
Nationale ombudsman bij openstaan van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening (artikel 16, onder c)113 6.3.2.4Onbevoegdheid
Nationale ombudsman ingeval van rechterlijke uitspraak (artikel 16, onder
e)114 6.3.3Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire
bevoegdheid Nationale ombudsman114 6.3.3.1Inleiding1146.3.3.2Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel 14, onder
b)115 6.3.3.3Geen of onvoldoende belang bij een onderzoek
(artikel 14, onder c)116 6.3.3.4Wettelijk geregelde klachtvoorziening
(artikel 14, onder f)117 6.4Buitenwettelijke verzoekschriften1186.5Telefonische behandeling van klachten en verzoeken om informatie120   7Politie en openbaar ministerie121   7APolitie121   7A.1Inleiding121 7A.1.1Algemeen; cijfers1217A.1.2Praktijkcontacten121 7A.1.3Veiligheid
bij het overbrengen van verdachten na aanhouding122 7A.2Toepassing
van bepalingen betreffende de verdachte126 7A.3Vrijheidsbenemende
dwangmiddelen127 7A.4Overige dwangmiddelen129 7A.4.1Binnentreden1297A.4.2Huiszoeking en doorzoeken auto's130 7A.4.3Handboeien
en fouilleren131 7A.4.4Inbeslagneming133 7A.5Politieoptreden
en vrijwilligheid133 7A.6Geweldgebruik134 7A.6.1Arrestatieteam1347A.6.2Vuurwapengebruik135 7A.6.3Diensthond/wapenstok/fysiek
geweld135 7A.7Controlebevoegdheden138 7A.8Politiecellen1397A.9Legitimatie141 7A.10Informatie1427A.10.1Vastleggen van informatie142 7A.10.2Verstrekken
van informatie142 7A.11Optreden naar aanleiding van aangiften
en meldingen145 7A.12Bejegening147 7A.13Hulpverlening1497A.13.1Slachtofferhulp149 7A.13.2Burenruzies1497A.13.3Overig151 7A.14Politieoptreden en verkeer1527A.14.1Aanrijdingen152 7A.14.2Politie en de
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften155 7A.14.3Overig1577A.15Openbare orde158 7A.15.1Eurotop1597A.15.2Overige rapporten166 7A.16Vreemdelingendiensten1667A.16.1Algemeen166 7A.16.2Enkele zaken1677A.17Minderjarigen169 7A.18Klachtbehandeling1707A.18.1De kwaliteit van interne klachtbehandeling170 7A.18.2De
behandeling van klachten172 7A.19Schadevergoeding1777A.20Politieoptreden en het burgerlijk recht179 7A.21Overige
rapporten op het terrein van de politie181 7A.21.1Administratieve
organisatie181 7A.21.2Rijksrecherche181 7A.21.3Overige
rapporten182    7BOpenbaar ministerie183   7B.1Algemeen; cijfers183 7B.2Openbaar
ministerie en opsporing183 7B.3Openbaar ministerie en vervolging1857B.4Inbeslagneming186 7B.5Tenuitvoerlegging
van straffen186 7B.6Schadevergoeding187 7B.7De
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften187 7B.8Slachtoffers
van delicten191 7B.9Informatieverstrekking193 7B.10Centraal
Justitieel Incassobureau194 7B.10.1Tenuitvoerlegging van
straffen194 7B.10.2De Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften194 7B.10.3Overige195 7B.11Administratieve
organisatie van de parketten en van het Centraal Justitieel Incassobureau1957B.12Klachtbehandeling door het openbaar ministerie196 7B.13Overige
rapporten op het terrein van het openbaar ministerie197    8Ministerie
van Algemene Zaken199   9Ministerie van
Buitenlandse Zaken201   9.1Algemeen;
cijfers201 9.2Het Ministerie zelf201 9.2.1De
Minister van Buitenlandse Zaken201 9.2.2De Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking202 9.2.3Het Bureau Visadienst2039.2.4Individuele ambtsberichten203 9.3Ambassades
en consulaten212 9.3.1Legalisatie en verificatie van documenten2129.3.2Overige zaken218    10Justitie223   10AMinisterie van Justitie224 10A.1Algemeen;
cijfers224 10A.2Immigratie- en Naturalisatiedienst22410A.2.1Algemene onderwerpen224 10A.2.1.1Cijfers22510A.2.1.2De behandeling door de Nationale ombudsman van klachten
over de IND225 10A.2.1.3Oorzaken voor het ontstaan van klachten
over de IND228 10A.2.1.4Signalering van knelpunten; overleg
met de Staatssecretaris230 10A.2.1.5Ter afsluiting23310A.2.2Visa en machtigingen tot voorlopig verblijf234 10A.2.3Asielverzoeken;
verzoeken om een vergunning tot verblijf of een vergunning tot vestiging23710A.2.4Naturalisaties243 10A.2.5Adviescommissie
voor vreemdelingenzaken244 10A.2.6Overige verzoekschriften
op het terrein van de IND245 10A.3Griffies van gerechten24810A.4Gevangeniswezen en TBS250 10A.4.1Algemeen25010A.4.2Gevangeniswezen250 10A.4.3TBS25510A.5Raad voor de Kinderbescherming258 10A.6Schadevergoeding25810A.7Overige rapporten op het terrein van het Ministerie van Justitie25910BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Justitie26010B.1Raden voor Rechtsbijstand260 10B.2Centraal
Orgaan Opvang Asielzoekers261 10B.3Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen262 10B.4Landelijk Selectie- en opleidingsinstituut
Politie263 10B.5Overige zelfstandige bestuursorganen263   11Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties265   11AMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties26611A.1Cijfers266 11A.2Binnenlandse Veiligheidsdienst26611A.3USZO266 11A.3.1USZO-Zoetermeer26611A.3.2USZO-Heerlen267 11A.4Overige zaken op
het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties26711BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties269    12Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen271   12AMinisterie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen272 12A.1Cijfers27212A.2USZO-Groningen272 12A.3Overige zaken op
het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen27312BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen274 12B.1Informatie Beheer Groep;
OV-Studentenkaart BV274 12B.1.1Algemeen; cijfers27412B.1.2Productgroep Studiefinanciering en Afdeling Bezwaar, Beroep
en Juridische Zaken275 12B.1.3OV-Studentenkaart BV27512B.1.4Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld27512B.2Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen276 12B.2.1Op het terrein van onderwijs
en onderzoek276 12B.2.2.Dienst Omroepbijdragen277   13Financiën279   13AMinisterie
van Financiën280 13A.1Cijfers280 13A.2Belastingdienst28013A.2.1Inleiding280 13A.2.2. Rentevergoeding;
schadevergoeding281 13A.2.3Behandelingsduur287 13A.2.4Informatieverstrekking29013A.2.5Heffing291 13A.2.5.1Controle29113A.2.5.2Ambtshalve vermindering292 13A.2.5.3Hardheidsclausule29413A.2.5.4Onjuiste aanslagen296 13A.2.5.5Belastingteruggaaf29613A.2.5.6Overige zaken op het terrein van de heffing29913A.2.6Invordering301 13A.2.6.1Verrekening30113A.2.6.2Betalingsregelingen302 13A.2.6.3Kwijtschelding30313A.2.6.4Gebruik van dwangmiddelen305 13A.2.7Centraal
bureau motorrijtuigenbelasting307 13A.2.8Douane30913A.2.9Overige zaken op het terrein van de Belastingdienst31013A.3Ministerie van Financiën anderszins311 13A.3.1Dienst
Domeinen311 13A.3.2Overige zaken op het terrein van het
Ministerie van Financiën313 13BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Financiën316    14Ministerie
van Defensie317   14.1Algemeen; cijfers31714.2USZO-Defensie318 14.3Koninklijke marechaussee31814.4Overige zaken op het terrein van het Ministerie van Defensie319   15Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer321   15AMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer322 15A.1Cijfers322 15A.2Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting322 15A.2.1Algemeen322 15A.2.2Individuele
huursubsidie322 15A.2.3Inspectie van de Volkshuisvesting32315A.2.4Secretariaat huurcommissie324 15A.3Directoraat-Generaal
Milieubeheer324 15A.4Overige zaken met betrekking tot het
Ministerie325 15BZelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer326 15B.1Huurcommissies32615B.2Dienst voor het kadaster en de openbare registers329   16Verkeer en Waterstaat331   16AMinisterie
van Verkeer en Waterstaat332 16A.1Cijfers332 16A.2Rijksluchtvaartdienst332 16A.3Rijkswaterstaat333 16A.4Goederenvervoer33616A.5Telecommunicatie en Post337 16BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Verkeer en Waterstaat339 16B.1Stichting
Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen339 16B.2Dienst Wegverkeer34016B.3Overige342    17Economische Zaken343   17AMinisterie van Economische Zaken344 17BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Economische Zaken345 17B.1Kamers
van Koophandel en Fabrieken345 17B.2Nederlands Meetinstituut
BV345    18Landbouw, Natuurbeheer en Visserij347   18AMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij34818A.1Cijfers348 18A.2Afgehandelde zaken in 199834818BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij355    19Sociale Zaken en Werkgelegenheid357   19AMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid35819A.1Cijfers358 19A.2Afgedane zaken35819BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid360 19B.1Bestuursorganen op het terrein
van de sociale zekerheid360 19B.1.1Cijfers360 19B.1.2Landelijk
instituut sociale verzekeringen360 19B.1.3.1Behandelingsduur36019B.1.3.2Informatieverstrekking363 19B.1.4Dienstverlening;
bejegening; klachtbehandeling366 19B.1.5Rentevergoeding
en schadevergoeding368 19B.1.6Regeling persoonsgebonden
budgetten369 19B.1.7Overige klachten371 19B.2Arbeidsvoorzieningsorganisatie37419B.2.1Cijfers374 19B.2.2Het Centraal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening374 19B.2.2.1Ontslagvergunningen37519B.2.2.2Bemiddeling en scholing380    20Volksgezondheid,
Welzijn en Sport383   20AMinisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport384 20A.1Cijfers384 20A.2Inspectie
voor de Gezondheidszorg384 20A.3Overige rapporten op het
terrein van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport38620BZelfstandige bestuursorganen op het terrein van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport388 20B.1Pensioen- en Uitkeringsraad38820B.2Ziekenfondsraad388 20B.3Overige389   21Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie391   22Waterschappen393   22.1Algemeen39322.1.1Cijfers393 22.1.2Aanbevelingen Jaarverslag
1997393 22.2Afgedane zaken394 22.2.1Behandelingsduur
bezwaar- en beroepschriften394 22.2.2Invordering39522.2.2.1Kosten van invordering395 22.2.2.2Kwijtschelding39622.2.2.3Overige zaken met betrekking tot de invordering39722.2.3Schadevergoeding398 22.2.4Overige zaken399   23Provincies403   23.1Algemeen40323.1.1Het proefproject403 23.1.2Cijfers40323.2Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van de
provincies404 23.2.1Zaken die in onderzoek zijn genomen40423.2.2Buiten onderzoek gebleven zaken406    24Gemeenten409   24.1Algemeen409 24.1.1Het proefproject40924.1.2Cijfers410 24.2Het werk van de Nationale
ombudsman op het terrein van gemeenten411 24.2.1Rapporten41124.2.2Interventies421    Deel IVBIJLAGEN4251Personeelsbezetting per 31 december 1998427 2Kamerstukken
c.a. inzake de Nationale ombudsman431 3Uitgebrachte rapporten4453.1Overzicht rapportnummers per onderwerpgebied445 3.2Vermelding
van rapporten in vakbladen in 1998447 3.3Klachtsamenvatting
en oordeel per rapport449 4Publicaties Nationale ombudsman4894.1Publicaties van de Nationale ombudsman489 4.2Publicaties
over de Nationale ombudsman492 5Toelichting op de beoordelingscriteria
van de Nationale ombudsman495 6Bestuursorganen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman499 7Bepaling over
de Nationale ombudsman in de Grondwet503 7.1Voorstel tot
verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
de Nationale ombudsman5037.2Wet Nationale ombudsman504VOORWOORD De cijfers van de Nationale ombudsman Instroom en uitstroomHet jaar 1998 was voor de Nationale ombudsman drukker dan ooit tevoren.
Er werden 8437 verzoekschriften ontvangen en 8299 verzoekschriften afgedaan.
Dit betekent een stijging ten opzichte van 1997 met 17% respectievelijk 12%.
Het jaar 1997 was een jaar van stabilisatie, na het eerdere «topjaar»
1996. Het jaar 1998 steekt echter ook uit boven 1996, met 9,7% meer ingekomen
verzoekschriften en 10,6% meer afgedane zaken.De sterke stijging van de instroom over 1998 moet geheel worden toegeschreven
aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie.
Het aantal klachten over de IND steeg ten opzichte van 1997 met 207,8%, en
bedroeg 2352. Dit is 27,9% van de totale instroom bij de Nationale ombudsman
over 1998. In hoofdstuk 10, § 10A.2, wordt uitvoerig ingegaan op
het werk van de Nationale ombudsman op dit terrein, en op de knelpunten die
de Nationale ombudsman signaleerde.De IND verwacht voor 1999 dat het aantal asielzoekers dat naar Nederland
komt nog zal stijgen boven het niveau van 1998. Gevreesd moet worden dat in
die situatie de problemen van de IND die in de weg staan aan een tijdige afhandeling
van aanvragen niet zullen verminderen, met alle gevolgen van dien, ook voor
de stroom van klachten bij de Nationale ombudsman over een onaanvaardbaar
lange behandelingsduur.De sterke stijging van het aantal afgedane zaken is gerealiseerd terwijl
het aantal toegekende formatieplaatsen voor het Bureau Nationale ombudsman –
90 – gelijk bleef aan dat voor 1997. Dit geeft alle reden om de inzet
en toewijding te onderstrepen van de medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman die hebben geleid tot deze stijging van productiviteit in 1998.
Het is aan hen om ook bij een hoge instroom elk individueel geval de aandacht
te – blijven – geven die het toekomt, en om op die manier mede
gezicht te geven aan het instituut van de Nationale ombudsman. Hun komt alle
dank toe voor de wijze waarop zij dat in 1998 hebben gedaan.Een woord van dank past ook jegens de bestuursorganen en hun medewerkers,
voor de medewerking die zij in 1998 aan de Nationale ombudsman hebben gegeven. KlemsituatieIntussen geeft de omvang van de personeelsformatie reden tot bezorgdheid.
Het voor 1998 toegekende budget was afgestemd op een instroom van 7046 klachten
over dat jaar. Dezelfde cijfers gelden voor 1999. Dit betekent dat de Nationale
ombudsman zich wat betreft de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsman
in een klemsituatie bevindt.Voor de berekening van het budget voor de Nationale ombudsman wordt al
vele jaren een rekenmodel toegepast dat is ontwikkeld in goed samenspel tussen
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Nationale
ombudsman, en dat regelmatig is herijkt. Vertrekpunt van de berekening voor
een bepaald jaar is een raming van het te verwachten aantal klachten. Voorwaarde
voor de houdbaarheid van de uitkomst van de berekening is dat de raming de
werkelijke omvang van de instroom zo goed mogelijk benadert. Daarvoor is verder
van belang dat geen ingrepen worden toegepast op de uitkomst van deze berekening. Zo bezien, verdraagt de kortingstaakstelling ingevolge het regeerakkoord
zich in het geheel niet met de vaste methodiek voor de toekenning van middelen
aan het instituut van de Nationale ombudsman. Bovendien trof het de Nationale
ombudsman, evenals de andere Hoge Colleges van Staat, onaangenaam dat deze
kortingstaakstelling zonder meer werd opgelegd, zonder dat sprake was geweest
van het bestuurlijk overleg dat in deze gewoonte is.In dit verband verdient de aandacht dat de werklast van de Nationale ombudsman
vrijwel voor 100% extern wordt bepaald, in de vorm van de instroom van klachten.
De ervaring leert dat één enkele klacht soms een omvangrijk
onderzoek vergt. Het meest sprekende voorbeeld daarvan uit 1998 is het rapport
over aspecten van het overheidsoptreden in verband met de Eurotop (rapport
98/505; zie hoofdstuk 7, § 7A.15). Het aantal rapporten uit 1998
(599) is nagenoeg gelijk aan dat over 1997.Intussen worden de zaken die zich daarvoor lenen, behandeld zonder de
weg te volgen van een volledig onderzoek dat uitmondt in een rapport. Dit
gebeurt via de interventiemethode. Toepassing van de interventiemethode leidt
in de regel tot het wegnemen van het probleem dat aanleiding was tot het indienen
van de klacht (zie voor deze methode ook Jaarverslag 1997, hoofdstuk 1, § 1.3.3).In 1998 is van alle 3207 zaken die, na toetsing op bevoegdheid en ontvankelijkheid,
in aanmerking kwamen voor onderzoek, 81,3% afgedaan zonder het uitbrengen
van een rapport (zie nader voor de cijfers over de afgedane zaken hoofdstuk
3, § 3.2). Zo is de omvangrijke stroom van IND-klachten zodanig
behandeld dat slechts in 35 zaken een rapport is uitgebracht.Uiteraard is de interventiemethode als wijze van onderzoek minder bewerkelijk
dan die van het onderzoek dat uitmondt in een rapport. Dit neemt niet weg
dat ook interventiezaken moeten worden behandeld met de zorgvuldigheid die
van de Nationale ombudsman mag worden verwacht. Aldus vragen ook deze zaken
aandacht en tijd, en leggen ook zij hun beslag op de capaciteit van het Bureau
Nationale ombudsman.De bevoegdheid tot onderzoek uit eigen beweging wordt spaarzaam gebruikt.
Zij heeft in 1998 geleid tot één rapport, als resultaat van
een omvangrijk onderzoek naar de individuele ambtsberichten in asielzaken
(98/350; zie hoofdstuk 9, § 9.2.4). Verder is in 1998 één
onderzoek op die basis geopend, namelijk naar ongevallen met dodelijke afloop
met de AP-23 mijn in 1983 en 1984. Dit is gebeurd in reactie op een desbetreffend
verzoek van de vaste Commissie voor Defensie uit de Tweede Kamer. Het budget; de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsmanHet voorgaande betekent dat de taak van de Nationale ombudsman –
met een onderzoekplicht zoals neergelegd in artikel 12, vierde lid, van de
Wet Nationale ombudsman (WNo) – hem weinig flexibiliteit geeft ten aanzien
van de inzet van het toegekende budget. Het Bureau Nationale ombudsman kent
geen programmauitgaven. Van het budget voor 1998, f 12.596.000, is 79%
besteed voor personele uitgaven. Een ingreep zoals de genoemde kortingstaakstelling –
die bovendien voor de komende jaren cumulatief is – leidt dan ook direct
tot afname van de onderzoekcapaciteit van het Bureau Nationale ombudsman.
Wanneer intussen de instroom in werkelijkheid ongeveer 20% hoger uitvalt dan
het aantal klachten dat de basis was voor de toewijzing van middelen, ontstaat
een duidelijk knelpunt.Dit bestaat met name daarin dat de doorlooptijden van de zaken die worden
afgedaan met een rapport langer zijn dan wenselijk is (zie hoofdstuk 3, § 3.3).
In dit verband moet worden onderkend dat doorlooptijden van direct belang
zijn voor het gezag van de Nationale ombudsman. Immers, waar veel
klachten bij de Nationale ombudsman betrekking hebben op de lange behandelingsduur
door de overheid, tast het de geloofwaardigheid van de Nationale ombudsman
aan wanneer de behandelingsduur ook bij hem te lang is.Verder is van belang dat bij het voortduren van een hoge instroom er geen
ruimte is om extra capaciteit in te zetten voor het aanpakken van de desbetreffende
achterstand. Evenmin is er een buffer voor de situatie waarin nieuwe klachten
leiden tot een meer dan evenredig beslag op de beschikbare onderzoekcapaciteit.Ook is er amper ruimte voor activiteiten van educatieve aard binnen de
overheid – zoals het Bureau Nationale ombudsman die op bescheiden schaal
heeft verricht op het terrein van de politie – die kunnen bijdragen
aan aandacht voor de kwaliteit van de uitvoering van overheidstaken ten opzichte
van de burger in het primaire proces. Eenzelfde beperking geldt voor inbreng
van adviserende aard bij de ontwikkeling van systemen van interne klachtbehandeling.
Een en ander is spijtig omdat aldus de expertise die op het Bureau Nationale
ombudsman aanwezig is te weinig benut kan worden voor activiteiten die niet
alleen de kwaliteit van de overheid kunnen helpen bevorderen, maar die ook
kunnen bijdragen aan het voorkomen van nieuwe klachten.Het voorgaande verdient passende aandacht in toekomstig overleg over de
begroting van de Nationale ombudsman. Daarbij moet nog worden aangetekend
dat de ervaring leert dat eventuele tussentijdse toekenning van middelen –
bij Voorjaarsnota – in zijn effect onvermijdelijk sterk naijlt bij de
situatie die aanleiding was tot het besluit om additioneel middelen toe te
kennen.Ten slotte wordt, voor de goede orde, opgemerkt dat het voorgaande geen
directe betekenis heeft voor het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de lagere publiekrechtelijke lichamen. Dit werk wordt immers per klacht
bekostigd door de betrokken openbare lichamen (zie daarover verder hierna,
§ 2). Overigens gaat het daar tot dusverre om bescheiden aantallen
(zie de hoofdstukken 22, 23 en 24). De Nationale ombudsman en de wetgevingHet jaar 1998 was een belangrijk jaar op het punt van de wetgeving die
de Nationale ombudsman direct of indirect raakt. De hierna te behandelen onderwerpen
laten zien hoe tegen het einde van deze eeuw, en met een terugblik op de laatste
twee decennia daarvan, het klachtrecht op het terrein van de overheid volwassenheid
bereikt. GrondwetIn de eerste plaats verdient hier vermelding de Wet van 29 januari 1998
(Stb. 67), inzake opname van het ambt van Nationale ombudsman in de Grondwet,
in een nieuw artikel 78a. Nadat al in het najaar van 1998 het voorbereidend
onderzoek voor de behandeling in tweede lezing van het wijzigingsvoorstel
in de Tweede Kamer was afgerond, is dit voorstel op 28 januari 1999 door de
Tweede Kamer aangenomen, waarna het naar de Eerste Kamer is gezonden, die
het op 23 februari 1999 heeft aangenomen. Wet Nationale ombudsmanEen ingrijpende wijziging van de WNo is op 30 juni 1998 in werking getreden
(zie voor een behandeling: hoofdstuk 2, § 2.1.2.1). Naast een aantal
overige veranderingen zijn vooral de wijzigingen op het punt van de regeling
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman van belang. In de eerste plaats betreft het hier de manier van aanwijzing van de zelfstandige
bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.
Een gesloten systeem, op basis van een enumeratieve aanwijzing, is vervangen
door een open systeem, met slechts een enkele uitzondering. Aan de noodzaak
van regelmatige aanpassing van het – nu ingetrokken – Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo is daarmee een einde gekomen. In de nieuwe situatie
is het de verantwoordelijkheid van de Nationale ombudsman om te beslissen
of hij een bepaalde instantie zal aanmerken als een zelfstandig bestuursorgaan.
Daarbij zal de jurisprudentie op dit punt goed in het oog worden gehouden.Intussen is het vreemd dat ons land – nog steeds – niet een
gezaghebbend opgestelde en met name ook volledige lijst kent van alle instanties
die moeten worden aangemerkt als zelfstandig bestuursorgaan. Een dergelijke
lijst zal uiteraard regelmatig moeten worden bijgehouden. Hier ligt een duidelijke
taak voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.Verder is er een nieuwe systematiek gekomen voor de aanwijzing, wat de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman betreft, van de bestuursorganen van
de provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen.In de plaats van een aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur wordt
nu aangewezen bij ministerieel besluit, op verzoek van de desbetreffende gebiedscorporatie.
Deze aanwijzing gebeurt voor een periode van vier jaar. Daarmee heeft het
werk van de Nationale ombudsman op dit terrein een geheel nieuwe, en meer
definitieve grondslag gekregen. Alle provincies en waterschappen, en inmiddels
38 gemeenten, zijn op die voet binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
gekomen.Ingevolge het nieuwe artikel 1c van de WNo is voor de hiervoor bedoelde
vrijwillige aansluiting een vergoeding verschuldigd. Een en ander is uitgewerkt
in een algemene maatregel van bestuur. De Nationale ombudsman heeft zich van
meet af aan verzet tegen deze wijze van financiering voor dit deel van zijn
werk. De omstandigheid dat hij daarin tot dusverre bij de wetgever geen gehoor
heeft gevonden, kan hem er niet van weerhouden om met nadruk aandacht te blijven
vragen voor zijn bezwaren tegen het nu bestaande bekostigingsmodel. Die bezwaren
zijn principieel, en daarnaast ook praktisch van aard (zie verder hoofdstuk
2, § 2.1.5). Verwacht mag worden dat de wetgever daar de komende
jaren een open oog voor heeft. Algemene wet bestuursrechtOp 17 november 1998 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel aanvaard tot
aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) met een nieuw hoofdstuk
9, dat een algemene regeling bevat voor de behandeling van klachten door bestuursorganen.
Wanneer ook de Eerste Kamer met dit voorstel instemt, zal de invoering van
hoofdstuk 9 van de Awb een markante stap zijn in de ontwikkeling van het klachtrecht.
Immers, het onderstreept het grondwettelijk petitierecht, en geeft een basis
voor de aanspraak van de burger die een klacht heeft over de overheid op een
passende behandeling van zijn grief.Invoering van hoofdstuk 9 bevestigt dat de overheid gehouden is om klachten
van burgers adequaat te behandelen. Adequate klachtbehandeling is niet alleen
van belang voor de individuele burger die het aangaat, maar ook van directe
betekenis voor de overheid zelf. Van elke overheidsinstantie mag immers worden
verwacht dat zij een beleid voert dat is gericht op een zo hoog mogelijke
kwaliteit van de uitvoering van haar taken naar de burger. Evenals
bezwaren, vormen ook klachten daarvoor een belangrijke bron van informatie.
Dat geldt overigens eveneens voor uitspraken van rechters in beroepsprocedures
tegen de overheid, en voor oordelen van de ombudsman in procedures van externe
klachtbehandeling. Daar komt bij dat een goede interne behandeling van klachten –
en overeenkomstig van bezwaren – voorkomt dat de overheid zich naderhand
moet verantwoorden voor een externe instantie.Vrijblijvend kan dat alles niet zijn. De ervaring leert immers dat ook
in een land als Nederland, met een op zichzelf hoogwaardige overheid, burgers
in talloze situaties problemen ondervinden in hun contacten met de overheid.
Geen onderdeel van de overheid en geen bestuurslaag is daarvan vrij. Een overheid
die zich daarvoor afsluit, lijdt aan ernstige bedrijfsblindheid.De ervaring leert intussen ook dat dit alles beslist niet vanzelfsprekend
is en gaat. Dit gaf aanleiding om in hoofdstuk 1 (§ 1.3) van dit
jaarverslag apart aandacht te besteden aan de interne klachtbehandeling door
bestuursorganen. Daar wordt uiteengezet dat de invoering van hoofdstuk 9 van
de Awb in tal van situaties flinke inspanning zal vragen. Een recente evaluatie
van de interne klachtbehandeling door de politie toont aan hoeveel werk er
op dit punt nog te doen is. Dit raakt overigens nadrukkelijk ook de cultuur
binnen de desbetreffende onderdelen van de overheid.Intussen mag worden gehoopt dat de komst van hoofdstuk 9 van de Awb in
het bijzonder ook een prikkel zal betekenen voor die gemeenten die nog niet
een ombudsmaninstituut voor hun burgers hebben ingesteld. De ervaring leert
dat zo'n ombudsman een onmisbare functie vervult als extern sluitstuk op interne
klachtbehandeling. Anders gezegd: zonder ombudsman, als externe controleur,
lopen wettelijke voorschriften ten aanzien van interne klachtbehandeling het
risico niet (adequaat) te worden nageleefd.Zo bezien, ligt er voor deze gemeenten – helaas nog steeds de grote
meerderheid – een dubbele opgave: het serieus geven van vorm en uitvoering
aan een goede interne klachtbehandeling, en het nemen van een besluit over
de ombudsmanfunctie voor hun burgers.De wetgever heeft hun tot dusverre de vrijheid gelaten om te kiezen hoe
zij die ombudsmanfunctie willen invullen. Verwacht mag worden dat diezelfde
wetgever uitgesproken belangstelling zal hebben voor de manier waarop en het
tempo waarin de desbetreffende gemeenten hun keuze zullen bepalen. Het ligt
voor de hand dat het einde van de huidige kabinetsperiode op dit punt als
een duidelijke horizon wordt gezien. JuridiseringIn deze paragraaf over wetgeving passen ook enkele opmerkingen over het
onderwerp juridisering.Op 21 december 1998 verscheen de kabinetsnota Juridisering in het
openbaar bestuur (TK 1998–1999, 26 360). Het gaat hier om
een vraagstuk dat al enkele jaren tot de nodige discussie heeft geleid. Helaas
mist de nota een duidelijke definitie van het begrip juridisering. Ook lopen
in de nota empirische en normatieve uitspraken enigszins door elkaar. Intussen
wordt in de kabinetsnota terecht het belang onderkend van het stelsel van
rechtsbescherming van de burger tegen de overheid. Daarvan uitgaande, bevat
de nota een aantal voorstellen tot bijstelling van de wetgeving.Het trok echter de aandacht van de Nationale ombudsman dat de nota zich
geheel beperkt tot de rechtsbescherming in de klassieke zin van het woord,
zoals die wordt geboden door procedures van bezwaar en daarop volgend beroep
op de (bestuurs)rechter. De ombudsman, en daarmee het klachtrecht, blijven
geheel buiten beschouwing. Dit zou op zichzelf positief kunnen worden gewaardeerd, en wel voorzover
de nota zich richt op het verschijnsel juridisering met name waar dat kritisch
wordt – en moet worden – bezien. Dit betreft dan de kritiek van
een doorkruisen – in bepaalde situaties – door de rechter van
de verantwoordelijkheid van wetgever en bestuur, en van negatieve effecten
van rechterlijk toezicht op de vereiste slagvaardigheid van het bestuur. Kenmerkend
van het ombudsmaninstituut, vergeleken met de rechter, is immers dat het de
verantwoordelijkheid van het betrokken bestuursorgaan onaangetast laat.Het ontbreken van aandacht in de analyse in de nota voor de ombudsman
en het klachtrecht kan ook wijzen op een zekere blinde vlek.Het gaat dan om het niet onderkennen van verschillen tussen geschilbeslechting
zoals die uitmondt in een rechterlijke beslissing enerzijds, en klachtbehandeling,
intern en door een externe ombudsman, anderzijds. Veelal is klachtbehandeling
informeler en flexibeler dan geschilbeslechting. Klachtbehandeling kan er
ook aan bijdragen te voorkomen dat bepaalde conflicten verharden, en in de
bedding raken van een juridische procedure die eindigt in een rechterlijke
beslissing.Adequate klachtbehandeling heeft aldus eigen mogelijkheden om bij te dragen
aan herstel van vertrouwen in de verhouding tussen burger en overheid. Verder
zou, bezien vanuit een oogpunt van hun doorwerking op de kwaliteit van het
openbaar bestuur, controle door een ombudsman onder bepaalde omstandigheden
effectiever kunnen blijken dan die door een rechter1.Zo bezien, is het opmerkelijk dat de juridiseringsnota van het kabinet
zich beperkt tot het terrein van de rechtsbescherming in de strikte zin. Dat
is te meer zo in het licht van de sterke belangstelling van de laatste jaren
voor alternatieve vormen van geschilbeslechting («alternative dispute
resolution» – ADR), en voor bemiddeling («mediation»)
en arbitrage.Het is van belang dat actief wordt gestreefd naar een zodanige vormgeving
en verdere ontwikkeling van het stelsel van bescherming van de burger tegen
de overheid dat eventuele conflicten alleen dan in aanmerking komen om te
worden behandeld volgens een geformaliseerde procedure van geschilbeslechting,
via bezwaar en beroep, wanneer daarvoor geen goed alternatief bestaat. Het
zou passend zijn om klachtbehandeling duidelijk te betrekken in een beleid
dat daar op is gericht.Een voorbeeld van een situatie waarin klachtbehandeling flexibeler, efficiënter
en effectiever kan zijn dan een procedure voor de rechter is die van het overschrijden
door het bestuur van termijnen.De Awb geeft in artikel 6:12 een in de tijd vrijwel onbegrensde mogelijkheid
van beroep op grond van de zogenoemde fictieve weigering. Die toegang tot
de rechter zou de Nationale ombudsman, gelet op de hoofdregel van artikel
16 onder c van de WNo, in zo'n situatie langdurig onbevoegd hebben gemaakt.
Terecht is destijds echter – op het laatste moment – op die hoofdregel
een uitzondering gemaakt, door de toegang tot de Nationale ombudsman open
te houden ook wanneer de weg van artikel 6:12 van de Awb openstaat.De ervaring van de Nationale ombudsman heeft geleerd dat tal van klachten
over een lange behandelingsduur, gekoppeld aan een tekort aan informatie over
de stand van behandeling, door de Nationale ombudsman bevredigend kunnen worden
opgelost. Dit gebeurt via de interventiemethode. Het zou voor beide betrokken
partijen weinig aantrekkelijk zijn wanneer in dit soort gevallen de weg naar
de rechter zou (moeten) worden gevolgd. Voorwaarde is uiteraard de bereidheid
aan de kant van de overheid om volle medewerking te geven aan interventies
door een instantie van klachtbehandeling. De ervaringen op dit
punt van de Nationale ombudsman zijn bemoedigend.Het zou de moeite waard zijn om te onderzoeken of er andere terreinen
zijn waarop de weg van de klachtbehandeling intern en waar nodig daarna door
de ombudsman een geschikt alternatief kan zijn voor een procedure van bezwaar
en beroep op de rechter. De Nationale ombudsman en de burger Voorlichtingsbeleid; onderzoekenDe Nationale ombudsman is een voorziening van bescherming van de burger
tegen de overheid. De hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag, over de
afzonderlijke bestuursorganen, laten zien op welke wijze de Nationale ombudsman
zich in 1998 van zijn taak in deze heeft gekweten.Wil de Nationale ombudsman zijn rol in het belang van de burger goed vervullen,
dan is een belangrijke voorwaarde dat de burger weet van het bestaan van de
Nationale ombudsman, en daarnaast liefst ook enige kennis heeft van de taak
en het werkterrein van de Nationale ombudsman, als een onafhankelijke en onpartijdige
instantie voor de behandeling van klachten van burgers over de overheid. Met
het oog daarop streeft de Nationale ombudsman, binnen de grenzen van zijn
mogelijkheden, naar het voeren van een actief voorlichtingsbeleid (zie ook
Jaarverslag 1995, blz. 12–14). Dat beleid is er tevens op gericht om
burgers te laten weten dat de toegang tot de Nationale ombudsman een lage
drempel heeft.Voor het voorlichtingsbeleid is het van belang om inzicht te hebben in
de effecten van de voorlichting over de Nationale ombudsman. Met het oog daarop
heeft de Nationale ombudsman in 1998 drie onderzoeken laten uitvoeren, naar
respectievelijk:a. enkele kenmerken van klagers (De klacht weg);b. de bekendheid van de Nationale ombudsman in het algemeen;c. de bekendheid van de gemeentelijke functie van de Nationale ombudsman
bij inwoners van gemeenten die sinds 1 juli 1996 zijn aangesloten bij de Nationale
ombudsman.In hoofdstuk 5, § 5.3.1, komen deze onderzoeken en hun uitkomsten
nader aan de orde. Hieronder zal eveneens op deze onderzoeken worden ingegaan,
met name met het oog op de vraag tot welke actie zij aanleiding geven. De bekendheid van de Nationale ombudsmanUit het algemene bekendheidsonderzoek (van eind 1998) blijkt een passieve
naamsbekendheid van de Nationale ombudsman van 95%.Wat betreft de spontane naamsbekendheid van de Nationale ombudsman is
de vraag gesteld: «Er bestaat in ons land een instantie waar u terecht
kunt als u klachten heeft over de overheid. Weet u welke instantie dat is?»
Op deze vraag antwoordde 17% van de respondenten «de Nationale ombudsman»,
en 24% «de ombudsman». De antwoorden op de vragen naar de spontane
naamsbekendheid vertonen overigens spreiding naar een aantal achtergrondkenmerken,
zoals opleidingsniveau, geslacht en regio. Het vorige onderzoek naar de algemene bekendheid van de Nationale ombudsman
dateert van begin 1995 (zie Jaarverslag 1995, blz. 12). Toen is de beantwoording
van de vraag naar de spontane bekendheid echter niet uitgesplitst tussen «de
Nationale ombudsman» en «de ombudsman», maar is alleen als
antwoordcategorie «de Nationale ombudsman» gebruikt. Deze had
destijds een gemiddelde score van 28%. Een en ander betekent
dat de uitkomsten van beide onderzoeken op dit punt helaas niet geheel vergelijkbaar
zijn.Begin 1998 is een onderzoek uitgevoerd naar de bekendheid van de gemeentelijke
functie van de Nationale ombudsman in vier van de zeven gemeenten die sinds
1 juli 1996 bij de Nationale ombudsman zijn aangesloten. Gemiddeld wist slechts
7% van de respondenten spontaan dat men met een klacht over hun gemeente terecht
kan bij de Nationale ombudsman; 20% noemde spontaan de landelijke functie
van de Nationale ombudsman. Het begrip «ombudsman»In het Jaarverslag 1997 (blz. 9–10) is aandacht gevraagd voor misverstanden
en verwarring die worden opgeroepen door de naam «ombudsman».
Bij de behandeling van dat jaarverslag in de Tweede Kamer bleek de bezorgdheid
van de Nationale ombudsman op dit punt te worden gedeeld. Staatssecretaris
Kohnstamm heeft de Tweede Kamer vervolgens een notitie over dit onderwerp
toegezegd (zie verder hoofdstuk 2, § 2.1.7). De notitie moet overigens
nog verschijnen.De beide hiervoor, onder a. en b., genoemde landelijke onderzoeken waren
onder meer ook gericht op de kennis bij burgers over de verschillende soorten
ombudsman, en op het beeld dat zij hebben van de Nationale ombudsman. De uitkomsten
van deze onderzoeken zijn een duidelijke bevestiging van de verwarring met
betrekking tot de naam «ombudsman» waarvoor in het Jaarverslag
1997 de aandacht werd gevraagd. Bij het merendeel van de respondenten die
de Nationale ombudsman kennen, komt overigens naar voren dat men de Nationale
ombudsman een betrouwbare instantie acht, die klachten tot de bodem uitzoekt. Te ondernemen actieDe vraag is welke betekenis de onderzoeken moeten hebben voor te ondernemen
actie, zowel wat betreft het voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsman,
als voor de genoemde notitie.Een verantwoorde beantwoording van de vraag naar de betekenis van de cijfers
over de landelijke bekendheid van de Nationale ombudsman vergt een vergelijking
met bekendheidscijfers over andere instanties die voor burgers in bepaalde
probleemsituaties betekenis kunnen hebben. De Nationale ombudsman beschikt
niet over dergelijke cijfers.Echter, ongeacht zo'n vergelijking ziet de Nationale ombudsman in de uitkomsten
van de beide recente landelijke onderzoeken voldoende reden om de voorlichtingsinspanningen
die zijn gericht op het verder verspreiden van de kennis in onze samenleving
over de Nationale ombudsman onverflauwd voort te zetten, en waar mogelijk
te intensiveren.De uitkomsten van het onderzoek naar de bekendheid met de gemeentelijke
functie van de Nationale ombudsman geven zonder meer aanleiding tot de conclusie
dat hier nog veel werk te doen valt. Voorzover de Nationale ombudsman zich
richt op het bevorderen van kennis over de gemeentelijke functie van de Nationale
ombudsman, zal dat moeten gebeuren in goede afstemming met het bestuur van
de betreffende gemeente.Tot dusverre heeft de publieksvoorlichting van de Nationale ombudsman
vooral berust op zogeheten «free publicity». De uitkomsten van
de onderzoeken maken het nodig om te bezien of daarnaast niet ook bepaalde
vormen van betaalde communicatie zouden moeten worden ingezet.
Dat heeft dan wel zijn consequenties voor het budget van het Bureau Nationale
ombudsman.In het bijzonder vragen die categorieën in de samenleving gerichte
aandacht waarvan is gebleken dat zij in verhouding nog minder bekend zijn
met de Nationale ombudsman, zoals achterstandgroepen en vrouwen. Daarnaast
zal moeten worden bezien of het effect van informatieoverdracht kan worden
versterkt, door met name ook een meer actieve benadering van de audiovisuele
media, niet alleen landelijk, maar zeker ook regionaal en lokaal.Uit het onderzoek De klacht weg is onder meer ook gebleken
dat slechts een zeer gering deel van de klagers bij de Nationale ombudsman
gebruik maakte van intermediaire kaders, zoals Bureaus voor Rechtshulp en
Bureaus Sociaal Raadslieden. Dit geeft aanleiding om na te gaan in hoeverre
deze intermediaire instellingen de weg naar de Nationale ombudsman voldoende
wijzen, en om hen waar nodig op dit punt aan te spreken.Wat de naam «ombudsman» betreft, onderstrepen de uitkomsten
van de beide landelijke onderzoeken het belang van inspanningen om verwarring
op dit punt zoveel mogelijk terug te dringen en te voorkomen.Voorzover het gaat om de ombudsmanfunctie binnen de overheid ligt het
voor de hand dat de wetgever zich uitdrukkelijk de vraag stelt naar de mogelijkheid
tot effectieve regulering. Daarnaast geldt ook voor dit punt dat publieksvoorlichting
kan bijdragen aan het verspreiden en vergroten van kennis over het ombudsmaninstituut,
en het instituut van de Nationale ombudsman meer in het bijzonder, en in zoverre
aan het verminderen van bestaande onduidelijkheid. Verwacht mag worden dat
de notitie die is toegezegd aan de Tweede Kamer op beide punten komt met duidelijke
standpunten en gerichte voorstellen. AandachtspuntenMet het oog op de behandeling van dit jaarverslag in de Tweede Kamer volgt
hieronder een overzicht van enkele aandachtspunten: a. Algemeen– het bevorderen van het totstandkomen van een volledige lijst van
de zelfstandige bestuursorganen van ons land (Voorwoord);– het model voor de financiering van het werk van de Nationale ombudsman
op het terrein van de lagere publiekrechtelijke lichamen (Voorwoord, en hoofdstuk
2, § 2.1.5);– het bezien in hoeverre klachtbehandeling – intern en door
een ombudsman – een duidelijke plaats kan worden gegeven in een beleid
dat zich richt op het waar mogelijk voorkomen dat conflicten tussen burgers
en overheid worden behandeld in geformaliseerde procedures van geschilbeslechting
(Voorwoord);– het bevorderen van kennis bij burgers van het instituut van de
Nationale ombudsman, en het voorkomen van verwarring op het punt van de naam
«ombudsman» (Voorwoord);– het effectief bevorderen van, en het actief toezien op het naleven
door alle bestuursorganen van bepalingen van orde, onder meer op het punt
van de behandelingsduur (hoofdstuk 1, § 1.2);– de mogelijke stimulerende rol van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties bij de invoering van hoofdstuk 9 van de Awb,
en het bezien van het oprichten van een kenniscentrum op het terrein van interne
klachtbehandeling, binnen de overheid, op de voet van hoofdstuk 9 van de Awb
(hoofdstuk 1, § 1.3); – het duidelijk herbevestigen, bijvoorbeeld door het neerleggen
in de Aanwijzingen voor de regelgeving, van de procedureafspraak
dat de Nationale ombudsman tijdig de gelegenheid krijgt om zijn zienswijze
te geven over concept-regelgeving die hem raakt (hoofdstuk 2, § 2.1.8). b. Afzonderlijke bestuursorganen1. Politie:de veiligheid van de politieambtenaar bij het overbrengen van verdachten
na hun aanhouding, en een eventuele verruiming van de bevoegdheid tot het
in die situatie verrichten van een veiligheidsfouillering (hoofdstuk 7, § 7A.1.3).2. Buitenlandse Zaken:de personele sterkte van de ambassades in de zogenoemde probleemlanden,
in verband met de behandeling van verzoeken om legalisatie en verificatie
van documenten in overeenstemming met de Awb (hoofdstuk 9, § 9.3).3. Justitie:– een behandelingsduur van asielverzoeken en mvv-verzoeken die in
overeenstemming is met de daarvoor geldende wettelijke voorschriften;– een definitie van «achterstand» die uitgaat van deze
wettelijke voorschriften;– passende tussentijdse informatieverstrekking aan vreemdelingen
die langer moeten wachten op een reactie op hun aanvraag dan waarop zij mochten
rekenen gelet op deze wettelijke voorschriften (hoofdstuk 10, § 10A.2).4. Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen:het opnemen van een hardheidsclausule in de Les- en cursusgeldwet (hoofdstuk
12, § 12B.1.4).DEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1998 1.1 InleidingHet instituut van de ombudsman is een voorziening tot bescherming van
de burger tegen de overheid. De Nationale ombudsman heeft tot taak te onderzoeken
op welke wijze de overheid zich bij de uitvoering van haar taken jegens de
burger gedraagt. De Wet Nationale ombudsman (WNo) geeft in artikel 12 een
ieder het recht om de Nationale ombudsman te vragen om een onderzoek. In 1998
is dat 8437 keren gebeurd. De Nationale ombudsman heeft ook, op grond van
artikel 15 van de WNo, de bevoegdheid om uit eigen beweging een onderzoek
in te stellen naar gedragingen van de overheid tegenover de burger. Dit belangrijke
recht – waarvan tot nog toe steeds een spaarzaam gebruik is gemaakt –
heeft in 1998 één keer geleid tot een rapport (98/350, over
individuele ambtsberichten in asielzaken).Door het gebruik van de bevoegdheden tot onderzoek zoals die zijn neergelegd
in de WNo vormt de Nationale ombudsman zich een beeld van de overheid. Dit
beeld kent natuurlijk beperkingen. Zo betreft het alleen dat deel van de overheid
dat is belast met de uitvoering van overheidstaken, voorzover de burger daar
mee in aanraking komt. Dat is echter wel juist datgene waaraan de overheid
haar bestaansreden ontleent. Verder beperkt het beeld van de Nationale ombudsman
zich tot die gevallen waarin de burger reden vond tot het indienen van een
klacht, en daartoe ook daadwerkelijk overging. Dat vestigt echter wel de aandacht
op die gevallen waar de burger reden vond tot klagen over de overheid. De
burger moet vertrouwen kunnen hebben in de overheid. Daarom verdienen juist
mogelijke tekortkomingen ten opzichte van de burger in de uitvoering van het
overheidsbeleid bijzondere aandacht.De blik van de Nationale ombudsman op de overheid wordt gericht door de
klachten van burgers. De Nationale ombudsman heeft tot taak om op basis van
zijn onderzoek te beoordelen of de klacht gegrond is, en uit te spreken of
de overheid zich al dan niet behoorlijk heeft gedragen. Rapporten
en interventies van de Nationale ombudsman houden de overheid een spiegel
voor, en zijn in veel gevallen een stimulans tot actie. Verwacht mag worden
dat de overheidsinstanties en hun medewerkers die het aangaat lering trekken
uit wat niet goed ging. In tal van zaken die de Nationale ombudsman in 1998
heeft behandeld, is dat ook gebeurd, in de vorm van actie tot herstel, of
ter preventie. De hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag over de verschillende
bestuursorganen, en ook hoofdstuk 4 (over de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman), geven daarvan de nodige voorbeelden.Dit algemene hoofdstuk bevat het gebruikelijke overzicht van de onderwerpen
die in het werk van de Nationale ombudsman in 1998 in verhouding het meest
aan de orde waren. De ervaring heeft geleerd dat het streven om de grote verscheidenheid
aan onderwerpen enigszins te ordenen er haast onvermijdelijk toe leidt dat
elk jaar weer dezelfde thema's terugkeren, zoals behandelingsduur en uitwisseling
van informatie. Het zou echter een misverstand zijn om daaruit af te leiden
dat het werk van de Nationale ombudsman in zoverre zonder effect blijft, dat
het er niet aan bijdraagt te voorkomen dat dezelfde problemen zich herhalen.De bedoelde thema's hebben namelijk een zeker abstractieniveau: zij zijn
elk een paraplu waaronder een verscheidenheid van gevallen kan worden gegroepeerd.
Ordening op basis van deze thema's biedt bovendien de mogelijkheid tot het
vergelijken van overheidsinstanties op zeer verschillende terreinen
van beleid en op verschillende niveaus in ons systeem van openbaar bestuur.Elk van de thema's betreft een kernaspect van het uitvoerend overheidsoptreden.
In zoverre is het begrijpelijk dat deze thema's jaarlijks terugkeren. Nadere
beschouwing per thema, bezien over een reeks van jaren, leert echter dat aan
de ene kant bepaalde problemen in frequentie afnemen, of verdwijnen. Daar
gaan inspanningen van de betreffende instanties aan vooraf, voortkomend uit
eigen kwaliteitszorg, of in reactie op signalen van buiten, zoals van de Nationale
ombudsman.Aan de andere kant dienen zich steeds weer nieuwe vraagstukken en problemen
aan. Dat heeft een verscheidenheid aan oorzaken. Deze liggen deels binnen
de overheid, zoals veranderingen in de wetgeving, bezuinigingen of reorganisaties.
Deels ook komen zij van buiten, als maatschappelijke gebeurtenissen en ontwikkelingen
die hun doorwerking hebben op de overheid. Het meest sprekende voorbeeld daarvan
in dit jaarverslag over 1998 is het terrein van het vreemdelingenbeleid.Het behoort mede tot de taak van de Nationale ombudsman om zichtbaar te
maken waar nieuwe problemen zijn ontstaan, en om er aan bij te dragen dat
de overheid maatregelen neemt om deze problemen aan te pakken. Tegelijk is
het zijn taak om met nadruk te laten zien hoe bepaalde problemen zich herhalen.
Het is een ondubbelzinnig ervaringsgegeven dat de druk van dergelijk «frapper
toujours» van buitenaf er aan bijdraagt te voorkomen dat de situatie
verslechtert, en ertoe dwingt om te blijven werken aan verbetering van de
situatie.Van de 8437 verzoekschriften uit 1998 zijn 6429 in de loop van 1998 ingedeeld
bij één van de bestuursorganen binnen de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman. In totaal 3207 verzoekschriften zijn afgedaan nadat zij
in aanmerking waren gebracht voor onderzoek door de Nationale ombudsman. In
vier van de vijf keer gebeurde dat laatste zonder dat het onderzoek leidde
tot een rapport, meestal omdat interventie door de Nationale ombudsman had
geleid tot oplossing van het probleem dat aanleiding was voor de klacht. Er
zijn in totaal 599 rapporten uitgebracht.Dit eerste hoofdstuk bevat hoofdlijnen uit de behandeling van de genoemde
3207 verzoekschriften. Zij worden ingevuld met concrete gevallen, als evenzovele
voorbeelden van het werk van de Nationale ombudsman in 1998.Begonnen wordt, in § 1.2, met een overzicht van de meest voorkomende
problemen. Vervolgens zal in § 1.3 worden ingegaan op het onderwerp
klachtbehandeling binnen de overheid, dit mede in het perspectief van de komst
van een nieuw hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), met algemene
regels voor interne klachtbehandeling door bestuursorganen. 1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 InleidingDe Nationale ombudsman heeft tot taak om de door hem onderzochte gedragingen
te beoordelen op behoorlijkheid. Met het oog daarop is de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, eerste lid, van de WNo uitgewerkt in een reeks van vereisten
van behoorlijkheid (zie bijlage 5).Het resultaat van de toetsing in de 599 rapporten uit 1998 aan deze vereisten
van behoorlijkheid is neergelegd in grafiek 6a in hoofdstuk 3. In zaken waarin
het onderzoek tussentijds wordt beëindigd, wordt eveneens vastgelegd
welke vereisten van behoorlijkheid van toepassing waren. De neerslag van die
registratie vormt tabel 6b in hoofdstuk 6.De vereisten van behoorlijkheid zijn te zien als de noemer waarop klachten bij de Nationale ombudsman kunnen worden herleid. Dit betekent
dat de neerslag van het gebruik van deze vereisten inzicht geeft in de problemen
met de overheid zoals de betreffende klagers die hadden ervaren.Hieronder volgt een overzicht, met voorbeelden, van de meest voorkomende
problemen uit 1998. 1.2.2 De meest voorkomende problemenIn hoofdstuk 3, § 3.6.4, zijn de gegevens uit de hiervoor genoemde
grafiek 6a en tabel 6b samengevoegd. Daaruit ontstaat een lijst van de vereisten
van behoorlijkheid die in het verhouding het meest aan de orde waren. Het
zijn de volgende vier:a. voortvarendheid: 52,7% (1997: 30,3%);b. actieve informatieverstrekking: 10,8% (1997: 15,8%);c. overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 8% (1997: 15,3%);d. belangenafweging/redelijkheid: 7,3% (1997: 12,4%).Bij elkaar beslaan de scores op deze vier vereisten 78,8% van het totaal
van de 5041 registraties in grafiek 6a en tabel 6b. Hieronder wordt elk van
deze vier vereisten afzonderlijk behandeld.Verder hebben de vereisten van actieve informatieverwerving en van rechtszekerheid
elk een aandeel van 3,6%, terwijl het vereiste van correctheid van bejegening
een aandeel heeft van 3,4%. a. Voldoende voortvarendheidDe overheid behoort de vaart er in te houden. Op dat punt worden burgers
geregeld in hun verwachting teleurgesteld. Klachten over de duur van de behandeling
van een brief, verzoek, aanvraag of bezwaarschrift staan bij de Nationale
ombudsman steevast op de eerste plaats. Meer dan ooit geldt dat voor de klachten
die de Nationale ombudsman ontving in 1998: in ruim de helft daarvan was de
eis van voortvarendheid aan de orde. Zoals hierna zal worden aangegeven, gaat
het daarbij met name om klachten over de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) van het Ministerie van Justitie.Voor tal van onderwerpen heeft de wetgever de overheid willen binden aan
termijnen. Artikel 4:13 van de Awb bevat de algemene norm dat een beschikking
dient te worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn.
Heeft de wetgever niet zo'n termijn gesteld, dan geldt het vereiste van een
redelijke termijn. De Awb-wetgever heeft in artikel 4:14 de overheid de ruimte
gegeven om zelf zo'n redelijke termijn aan te geven, met de opdracht om de
burger daarvan in kennis te stellen. Het is achteraf aan externe beoordelaars,
zoals de rechter en de Nationale ombudsman, om uit te spreken of zij kunnen
instemmen met de keuze die de overheid op dit punt heeft gemaakt.Ook als de wetgever geen termijnen heeft gesteld, of als de overheid tevoren
geen keuze heeft gemaakt en bekend gemaakt, zal de Nationale ombudsman achteraf
beoordelen of al dan niet is gehandeld met de vereiste voortvarendheid.Het stellen van termijnen, en duidelijkheid ten aanzien van deze termijnen
zijn voor de verhouding tussen burger en overheid van vitaal belang. Kennis
van een gestelde termijn schept bij de burger de gerechtvaardigde verwachting
dat hij op dit punt op de overheid kan rekenen. Het geeft grote en volstrekt
begrijpelijke ergernis bij de burger te weten dat hij zelf wordt gehouden
aan wettelijke termijnen die voor hem gelden, met fataal gevolg als hij zelfs
maar een dag te laat is, terwijl de overheid bij overschrijding van wettelijke
of zichzelf gestelde termijnen vrijuit gaat, en straffeloos verder
de tijd kan nemen die haar goeddunkt. Dat weegt extra zwaar wanneer de burger
in verband met zijn rechtspositie of uit financieel oogpunt direct belang
heeft bij het naleven door de overheid van de eis van voortvarendheid. Zijn
gevoel van onmacht wordt nog versterkt door het feit dat hij in de regel geen
enkele sanctie heeft om de overheid tot actie te bewegen, of om haar te straffen
voor haar nalaten.Overheid over tijd mist kwaliteit. Dit verplicht de overheid tot zelfbeheersing:
maatregelen om tijdigheid te garanderen, scherp intern toezicht op het naleven
van termijnen en adequate stappen bij elke termijnoverschrijding. Hier past
geen bureaucratische berusting. Van de begrotingswetgever mag worden verwacht
dat zij de uitvoerende macht op dit punt toerust met de middelen die nodig
zijn.Wanneer een burger na het nodige wachten op de overheid een klacht indient
bij de Nationale ombudsman, hoopt hij dat dit zal leiden tot een snel einde
van zijn wachten. Daarom wordt dit soort klachten bij uitstek aangepakt via
de interventiemethode. Van alle gevallen waarin de Nationale ombudsman het
onderzoek tussentijds beëindigde, in de regel na toepassing van de interventiemethode,
betrof 70% op enigerlei wijze de behandelingsduur, en daarmee het vereiste
van voortvarendheid. Interventie door de Nationale ombudsman leidt in de regel
tot snelle actie van de overheidsinstantie die het aangaat, veelal een impliciete
erkenning van de gegrondheid van de klacht. In het beperkte aantal gevallen
waarin het toch kwam tot een rapport, was bij toetsing aan het vereiste van
voortvarendheid de klacht acht van de tien keer gegrond.Wat betreft het aantal klachten over wachten op de overheid torent de
IND in 1998 ver uit boven alle andere overheidsinstanties op het werkterrein
van de Nationale ombudsman. In hoofdstuk 10, § 10A.2, wordt uitgebreid
ingegaan op de problemen bij de IND die aanleiding gaven tot het indienen
van een klacht bij de Nationale ombudsman.Voor een deel zijn deze problemen het directe gevolg van de sterke stijging
van de instroom van asielzoekers in 1998, waarop de capaciteit van de IND
niet was afgestemd. Er zijn echter ook andere oorzaken.Zo heeft de beleidskeuze van eind 1997 om asielverzoeken en verzoeken
om een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv-verzoeken) van personen uit
Irak meer uitgebreid te onderzoeken, geleid tot een aanzienlijke verlenging
van de behandelingsduur. Extra vertragingen ontstonden doordat het regelmatig
voorkwam dat de deelonderzoeken die nodig werden geacht voor de behandeling
van één aanvraag niet parallel werden uitgevoerd, maar achter
elkaar, terwijl bovendien de beslissing tot het eerste deelonderzoek pas werd
genomen nadat de aanvraag al een aantal maanden oud was. Overeenkomstige problemen
deden zich voor bij de behandeling van bezwaarschriften, mede ook nog in verband
met het horen van de belanghebbende en de nadere activiteiten waartoe dat
aanleiding kan geven. Voor mvv-verzoeken geldt dat onderzoek naar de authenticiteit
van overgelegde documenten en identificerend onderzoek in het land van herkomst
de nodige tijd vergt.Dit alles heeft geleid tot een praktijk waarin de IND stelselmatig de
termijnen negeerde zoals die op grond van de Vreemdelingenwet en de Awb gelden
voor zijn besluitvorming op asielverzoeken: zes maanden voor de behandeling
van een verzoek in eerste aanleg, en zes of tien weken voor de behandeling
van een bezwaarschrift. Voor mvv-aanvragen gaat de Staatssecretaris van Justitie,
als beleidsregel, uit van een behandelingstermijn van drie maanden.Schending van deze termijnen is ernstig. Waar sprake is van wettelijke
termijnen betekent het dat de IND de wil van de wetgever negeert, en aldus
zichzelf de wet stelt. Dat past niet in een rechtsstaat, en tast het gezag
aan van de wetgever. Door het stellen van termijnen voor de besluitvorming
door bestuursorganen bepaalt de wetgever de orde van het besluitvormingsproces.
Het is aan het betrokken bestuursorgaan om ervoor te zorgen dat zijn praktijk
op dit punt in orde is. Daar komt, ook voor termijnen op grond van eigen beleidsregelgeving,
bij dat schending van gestelde en bekend gemaakte termijnen tevens schending
betekent van het vertrouwen dat burgers mogen ontlenen aan het feit van de
gelding van de genoemde termijnen. Alles moet worden gedaan om te voorkomen
dat deze situatie wordt aanvaard in een sfeer van gelatenheid, als een geval
van overmacht.Vreemdelingen kunnen ook op een ander terrein aanlopen tegen het probleem
van een lange behandelingsduur. Het betreft dan de legalisatie en verificatie
van documenten door de Nederlandse ambassades in de vijf zogenoemde probleemlanden,
waar de doorlooptijden doorgaans veel te lang zijn (zie hoofdstuk 9, § 9.3.1).
Hier is duidelijk sprake van een capaciteitsprobleem, dat is ontstaan doordat
de aanwijzing als probleemland de desbetreffende posten stelde voor een aanzienlijke
verzwaring van hun werklast, zonder dat hun capaciteit daar tijdig op werd
aangepast. Dat doet er echter niet aan af dat ook voor dit terrein de eis
geldt van het naleven van wettelijke termijnbepalingen.Ook in andere sectoren is de behandelingsduur een kwetsbaar punt. Verkeren
vreemdelingen in afhankelijkheid van de overheid wat hun rechtspositie betreft,
dat geldt voor anderen wat hun inkomen betreft. In beide gevallen hebben betrokkenen
een direct belang bij voortvarendheid aan de kant van de overheid.In 1998 is op het terrein van de sociale zekerheid het aantal klachten
over de behandelingsduur duidelijk toegenomen ten opzichte van 1997 (zie hoofdstuk
19, § 19B.1.3.1). Dit betreft zowel de uitvoeringsinstellingen die
vallen onder de verantwoordelijkheid van het Landelijk instituut sociale verzekeringen
(Lisv), als de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De toename is overigens voornamelijk
toe te schrijven aan USZO-Heerlen (zie bijvoorbeeld de rapporten 98/62, 98/230
en 98/429). Het gaat hier onder meer om trage betaling van uitkeringen en
om de trage afhandeling van informatieverzoeken op dit punt. Ook voor deze
sectoren geldt dat de meeste klachten over behandelingsduur worden afgehandeld
door interventie.Verder bleek in 1998 van duidelijke knelpunten in de uitvoering van de
Regeling persoonsgebonden budgetten, na de overdracht van de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van deze PGB-regeling aan de SVB, per 1 januari 1998 (zie
hoofdstuk 19, § 19B.1.6, en rapport 98/579).Daarentegen kon de Nationale ombudsman op het punt van de behandelingsduur
in 1998 een verbetering constateren bij USZO-Groningen (verantwoordelijk voor
de uitkeringen voor het onderwijspersoneel). Kennelijk hebben de maatregelen
van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en USZO-Groningen
om op dit punt te komen tot kwaliteitsverbetering effect gehad.Ook op het terrein van de Belastingdienst merkte de Nationale ombudsman
in 1998 verbetering, in de zin van een duidelijke daling van het aantal klachten
over de behandelingsduur. Een verklaring daarvoor is wellicht te vinden in
de Awb-conforme werkwijze waartoe de Belastingdienst op 1 januari 1997 is
overgegaan, en waarmee hij zichzelf heeft gesteld voor een forse uitdaging
(zie hoofdstuk 13, § 13.2.3). Bij een langere behandelingsduur van
een bezwaarschrift dan de Awb-termijn toetst de Nationale ombudsman of er
een rechtvaardiging is voor zo'n uitzondering (rapport 98/314). Na een boekenonderzoek
door de Belastingdienst behoort de aanslagregeling voldoende voortvarend plaats
te vinden (rapport 98/153). In het Jaarverslag 1997 (blz. 394) heeft de Nationale ombudsman opmerkingen
gemaakt over de behandelingsduur van bezwaarschriften door de waterschappen,
bezien in vergelijking met de praktijk bij de Belastingdienst. Het is verheugend
te zien dat dit ertoe heeft geleid dat het dagelijks bestuur van de Unie van
Waterschappen de leden heeft geadviseerd om te handelen overeenkomstig de
aanbeveling van de Nationale ombudsman (zie hoofdstuk 22, § 22.1.2).Een persoon aan wie de kinderrechter de maatregel heeft opgelegd van Buitengewone
Behandeling moet kunnen rekenen op een voortvarende tenuitvoerlegging van
die maatregel door justitie (rapport 98/534).Bijzondere aandacht verdient ook de behandelingsduur van klachten, in
het kader van de procedure van interne klachtbehandeling binnen de overheid.
Evenals in eerdere jaren moest de Nationale ombudsman ook in 1998 constateren
dat de politie nog te vaak tekort schoot op dit aspect van de kwaliteit van
de interne klachtbehandeling (zie hoofdstuk 7, § 7A.18.1; zie ook
hierna, § 1.3).Soms vraagt de burger meer tijd dan de overheid bereid is te nemen. In
rapport 98/406 wees de Nationale ombudsman de klacht af dat een huurcommissie
niet bereid was gebleken een verzoek om aanhouding van de zaak te honoreren.
Daarentegen werd in rapport 98/292 de reactietermijn van zeven werkdagen voor
het indienen van correcties en aanvullingen op het rapport van het nader gehoor
van een asielzoeker te kort geoordeeld, omdat betrokkene niet tijdig had kunnen
beschikken over de noodzakelijke tolk.Voortvarendheid van de overheid kan ook van belang zijn om financieel
nadeel voor de burger te voorkomen of te beperken. Zo mag van de politie worden
verwacht dat zij het aantreffen van een gestolen auto vlot meldt aan de eigenaar,
om te voorkomen dat deze kosten maakt die hadden kunnen worden vermeden bij
tijdige melding. Verwijtbare traagheid kan hier reden geven tot schadevergoeding.
Een en ander stelt ook zijn eisen op het punt van de administratieve nauwkeurigheid
(rapport 98/317). Een onnodig lange duur van de behandeling door de Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening van een aanvraag om een ontslagvergunning
kan voor de werkgever die de aanvraag deed, betekenen dat zijn verplichting
tot het betalen van het loon al gauw enkele maanden verder doorloopt (rapport
98/324).Te late intrekking door de IND van een signalering als ongewenst vreemdeling
in het opsporingsregister kan ertoe leiden dat betrokkene problemen ondervindt
bij de grenscontrole op Schiphol, met schade als gevolg daarvan (rapport 98/274).Klachten over de behandelingsduur komen intussen ook voor op het voor
de Nationale ombudsman relatief nieuwe werkterrein van de gemeenten. Voorbeelden
zijn de rapporten 98/74, over de gemeente Haarlemmermeer, en 98/253, over
de gemeente Oegstgeest. b. Actieve informatieverstrekkingDe overheid behoort burgers te informeren waar die informatie voor hen
van belang is. Het gaat hier zowel om informatie over de rechten en plichten
van de burger tegenover de overheid als om informatie over de stand van zaken
in de behandeling van een brief of een verzoek.Informatieverstrekking vindt niet alleen rechtstreeks plaats aan burgers,
maar ook binnen de overheid zelf. Ook dat valt binnen het gezichtsveld van
de Nationale ombudsman, voorzover deze interne informatieverstrekking vervolgens
burgers raakt. De eis van actieve informatieverstrekking betekent dat de overheid
zelf initiatief moet nemen tot het verstrekken van informatie waar dat geboden
is. Het informeren moet adequaat zijn, dat wil zeggen dat de te
geven informatie inhoudelijk toereikend en begrijpelijk is, waar van toepassing
recht doet aan de vereiste objectiviteit en aan de eis van afweging van het
belang van de te informeren persoon bij informatie tegen dat van anderen bij
beperkingen in dat verband. Verder betekent adequaat in dit verband ook: tijdig.
Hier ligt een directe relatie met de eis van voortvarendheid.De eis van actieve informatieverstrekking was aan de orde in 16% van de
oordelen in de rapporten; in 54,7% van de desbetreffende oordelen was de klacht
gegrond.Verder betrof 8,7% van de zaken waarin het onderzoek tussentijds
werd beëindigd de eis van actieve informatieverstrekking.De eisen van voortvarendheid en van actieve informatieverstrekking hebben
in veel situaties een nauwe samenhang. Immers, naarmate een burger langer
moet wachten, groeit zijn behoefte om te weten wat de stand is van de behandeling
van zijn zaak, wanneer hij antwoord kan verwachten en bij wie hij terecht
kan voor verdere vragen. Het is de ervaring van de Nationale ombudsman dat
veel klachten over een lange behandelingsduur kunnen worden voorkomen wanneer
wordt gezorgd voor het tijdig informeren van betrokkene. Wachten is onplezierig,
maar wordt nog veel erger als daar de onzekerheid bij komt van het niet weten
waar men aan toe is.In 1998 was de IND ook op dit punt de sector waar de Nationale ombudsman
de meeste problemen moest signaleren.Het verstrekken van goede informatie heeft een extra gewicht in situaties
van bijzondere afhankelijkheid van de burger ten opzichte van de overheid,
en van de informatie die bij haar berust. Dat is bij uitstek het geval op
het terrein van de politie en de bijzondere opsporingsdiensten, en het openbaar
ministerie. Deze hebben te maken met uiteenlopende typen belanghebbenden bij
informatie.Zo behoort, ingevolge het Europees verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke
rechten, de verdachte te allen tijde direct na zijn aanhouding te worden geïnformeerd
over de reden van aanhouding. Bij analogie verdient deze norm ook toepassing
op de situatie van personen die staan gesignaleerd in het opsporingsregister:
zij moeten er op kunnen rekenen dat zij adequaat worden geïnformeerd
over de vraag voor welke overtreding de sanctie is verschuldigd (rapport 98/423).
Verder behoort de verdachte direct kennis te mogen nemen van het proces-verbaal
van zijn verhoor, zonder dat daarvoor nog de tussenkomst wordt verlangd van
de officier van justitie (rapport 98/210). Een persoon die is veroordeeld
en die in verband met het indienen van een gratieverzoek informatie wil over
de executie van de hem opgelegde vrijheidsstraffen, moet daarover door het
openbaar ministerie adequaat worden geïnformeerd (rapport 98/454).Een getuige die alleen anoniem wil verklaren, behoort door de politie
adequaat te worden voorgelicht over de voor hem relevante strafvorderlijke
voorschriften (rapport 98/48).Ook slachtoffers van strafbare feiten hebben aanspraak op adequate informatie.
Dat geldt zeker wanneer zij zich willen voegen als benadeelde partij, en aldus
niet alleen moeten weten wanneer de terechtzitting is, maar ook wat daar van
hen kan worden verwacht, en hoe het zit met het instellen van hoger beroep
(rapport 98/98). Een slachtoffer van diefstal moet ook kunnen rekenen op adequate
informatie waar het gaat om de voortgang van een ingesteld opsporingsonderzoek
(rapport 98/581). Bijzondere aandacht vraagt ook de informatieverstrekking aan derden. Soms
wordt erover geklaagd dat de politie op dit punt onvoldoende terughoudend
is geweest. De vraag naar de behoorlijkheid van het verstrekken van informatie
aan derden was aan de orde in rapporten over iemand jegens wie de politie
hulpverlenend optrad, aan een psychiater (rapport 98/474), over de mogelijke
verdenking van een minderjarige leerling van een school van verkrachting,
aan de ouders van de andere leerlingen (rapport 98/498), of over de aanhouding
van een verdachte, aan de nieuwsmedia (rapport 98/363). De inhoud van de informatie
heeft ook een zakelijk belang wanneer het gaat om het registratieformulier
dat de politie opmaakt naar aanleiding van een aanrijding, en dat civielrechtelijk
van belang is, in verband met de afwikkeling van de schade van het verkeersongeval
door de verzekeringsmaatschappij. De vastlegging moet feitelijk juist zijn
en objectief (rapport 98/328).Dezelfde eisen gelden de informatiestroom binnen het verband van de overheid,
zoals in het geval van een proces-verbaal van een verkeersongeval. In het
belang van de voorlichting aan de officier van justitie en de rechter moet
een proces-verbaal van een verkeersongeval ook eventuele ontlastende informatie
bevatten (rapport 98/380).Wanneer de politie op bevel van de officier van justitie een verdachte
buiten heterdaad wil aanhouden, en vervolgens informatie verkrijgt die gerede
twijfel doet ontstaan aan de houdbaarheid van de verdenking jegens betrokkene,
behoort zij ervoor te zorgen dat die informatie de officier van justitie bereikt,
en zich er voldoende van te vergewissen of de officier van justitie ook na
die informatie blijft bij zijn opdracht (rapport 98/488).Ook het rapport over het overheidsoptreden in verband met de Eurotop (98/505)
betreft onder meer situaties van informatieverstrekking binnen de overheid,
zoals tussen het operationele politieniveau en het beleidscentrum, en tussen
het beleidscentrum en de IND.Een geval van misbruik van bevoegdheden in het kader van een procedure
tot uitlevering van een vreemdeling omvatte mede bewust onvolledig gehouden
informatieverstrekking door justitie aan de betrokken vreemdelingendienst
(rapport 98/332).Een ander voorbeeld van informatieverstrekking binnen de overheid met
effect voor de burger is rapport 98/261, over de elektronische gegevensuitwisseling
tussen het regionale politiekorps Utrecht, de Dienst Wegverkeer en het Centraal
Justitieel Incassobureau voor het opstellen van beschikkingen op grond van
de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften. Bij deze
gegevensuitwisseling was ten onrechte geen rekening gehouden met de vraag
op wiens naam op het tijdstip van de gedraging het kenteken in het kentekenregister
was ingeschreven.Ten slotte betreft ook het rapport van het onderzoek inzake individuele
ambtsberichten in asielzaken (98/350) voor een deel informatie-uitwisseling
tussen afzonderlijke instanties binnen de overheid, namelijk tussen de IND
en het Ministerie van Buitenlandse Zaken, en omgekeerd.In het kader van klachtbehandeling heeft de klager aanspraak op stukken
die hem uit een oogpunt van zijn procesbelang niet mogen worden onthouden.
De desbetreffende aanspraak berust niet (primair) op de Wet openbaarheid van
bestuur (Wob), maar op de vereisten van behoorlijke klachtbehandeling. Overigens
kan in dat kader een aantal van de criteria uit de Wob van overeenkomstige
toepassing worden geacht (rapport 98/548).Wanneer een burger de officier van justitie vraagt om informatie over
een beschikking die hij heeft ontvangen voor een verkeersovertreding, is het
niet juist dat zo'n verzoek om informatie wordt opgevat als een beroepschrift, en als zodanig in behandeling wordt genomen (rapport 98/320).
Ook de informatieverstrekking over de mogelijkheid tot het vragen van vermindering
van griffierecht behoort toereikend te zijn, evenals die over de gronden voor
een afwijzing van vrijstelling van griffierecht (rapport 98/83).Burgers hebben er belang bij te weten welke regels voor hen gelden. Wanneer
de wetgever geen algemeen verbindende voorschriften heeft gesteld, maar een
bestuursorgaan wel beleidsregels heeft vastgesteld, moet het deze beleidsregels
toegankelijk maken. Ten onrechte had de Pensioen- en Uitkeringsraad geen uitvoering
gegeven aan zijn verplichting – intussen ook neergelegd in artikel 3:42
van de Awb – tot publicatie van zijn beleidsregels (rapport 98/208).Evenzo was het onjuist dat de Belastingdienst geen precieze informatie
kon verstrekken over de eisen die hij stelt aan de afmetingen van een voertuig
om dit te kunnen aanmerken als kampeerauto. Verwacht had mogen worden dat,
bij het ontbreken van algemeen verbindende voorschriften op dit punt, ten
minste duidelijke beleidsregels waren geformuleerd (98/580).Daarentegen was het Consulaat-Generaal te Milaan niet tekort geschoten
in de wijze waarop het informatie had gegeven over de Rijkswet op het Nederlanderschap
(rapport 98/85).Informatieverstrekking door de Belastingdienst was ook anderszins aan
de orde. Zo moet tijdig informatie worden gegeven over het voornemen tot het
opleggen van een naheffingsaanslag, opdat betrokkene niet de mogelijkheid
wordt onthouden om daartegen bezwaar te maken (rapport 98/9). Wel dient de
Belastingdienst recht te doen aan zijn geheimhoudingsplicht jegens derden
(rapport 98/191).Voor de uitvoeringsorganen op het terrein van de sociale zekerheid geldt
eveneens dat de kwaliteit van de informatieverstrekking nauw luistert (zie
hoofdstuk 19, § 19B.1.3.2).Uitvoeringsorganen behoren uitkeringsgerechtigden correcte en begrijpelijke
betalingsverantwoordingen te verstrekken (rapporten 98/228, 98/276 en 98/346).
Gak Nederland BV had iemand laten weten dat het verstrekken van onjuiste informatie,
of het achterhouden van informatie, in ernstige gevallen zou leiden tot strafrechtelijke
vervolging. Die mededeling was in zoverre onjuist dat een desbetreffend besluit
is voorbehouden aan het openbaar ministerie. In reactie op een interventie
van de Nationale ombudsman erkende het GAK dat de standaardtekst die was gebruikt
onjuist is, en zou worden aangepast.De brochure «Verzuimbegeleiding bij ziekte en arbeidsongeschiktheid»
van Cadans voldeed niet aan het doel waarvoor zij was geschreven, nu er bij
werkgevers en hun arbodiensten onduidelijkheid was blijven bestaan over de
procedures met betrekking tot de ziekmelding en het reïntegratiebericht.
Dit had onder meer geleid tot het achterwege blijven van ziekmeldingen (rapport
98/426).Het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij had iemand niet
adequaat geïnformeerd over de termijn die in een spoedeisend geval is
gemoeid met het verstrekken van een invoervergunning voor reptielen. Daarin
werd, na een aanbeveling van de Nationale ombudsman, uiteindelijk aanleiding
gezien om af te wijken van het vaste beleid om achteraf niet een invoervergunning
te verlenen (rapport 98/502).Onjuist was dat een medewerker van het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening
lopende de behandeling van een bezwaarschrift aan een derde informatie had
gegeven over de kans van slagen van dat bezwaarschrift (rapport 98/245). c. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenWetten in formele zin vinden hun vaste afsluiting met het «lasten
en bevelen dat (...) alle ministeries, autoriteiten, colleges en ambtenaren
wie zulks aangaat, aan de nauwkeurige uitvoering de hand zullen houden».In een rechtsstaat behoort een dergelijke opdracht ernstig te worden genomen.
Dit betekent niet alleen een opdracht tot handhaving, maar ook tot naleving:
burgers mogen verwachten en moeten erop kunnen vertrouwen dat overheidsinstanties
zich houden aan de algemeen verbindende voorschriften zoals die voor hen gelden.
Het is een belangrijk onderdeel van de taak van de Nationale ombudsman, als
instantie van bescherming van de burger tegen de overheid, om erop toe te
zien dat de overheid zich ook op dit punt behoorlijk gedraagt. Dit externe
toezicht strekt zich uiteraard ook uit tot de naleving van de beleidsregels
die bestuursorganen zich zelf hebben gesteld. Het gaat hier om een wezenlijk
aspect van de betrouwbaarheid van de overheid, en een hoeksteen voor haar
geloofwaardigheid en daarmee haar gezag.In de beoordelingen in de rapporten uit 1998 staat de eis van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften op de eerste plaats, met een aandeel
van 18,6%. In 35,3% van de desbetreffende oordelen was de klacht gegrond. De Algemene wet bestuursrechtVoor de normering van het overheidshandelen heeft de Algemene wet bestuursrecht,
door haar algemene bereik, bijzondere betekenis. In het Jaarverslag 1997 (blz.
23–26) is aangegeven hoe ook de Nationale ombudsman toeziet op de naleving
van de Awb door de overheid. Dat is ook in 1998 gebeurd. Wat betreft de procedurele
voorschriften in de Awb kregen in de eerste plaats de bepalingen inzake de
termijn van besluitvorming weer de nodige aandacht (zie ook hiervoor, onder
a.). Zeker omdat en zolang op overschrijding van wettelijke termijnen geen
sancties zijn gesteld, is dergelijke externe controle van extra gewicht. Daarnaast
kwam in 1998 ook een groot aantal van de andere procedurele bepalingen uit
de Awb aan de orde.Aandacht verdienen verder de algemene bepalingen in hoofdstuk 3 van de
Awb. Deze betreffen in elk geval besluiten, maar, via de schakelbepaling van
artikel 3:1, in beginsel ook andere handelingen van bestuursorganen. Dat laatste
is van bijzonder belang voor het werk van de Nationale ombudsman. Immers,
door de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot die van
de bestuursrechter ligt een zwaartepunt van het werk van de Nationale ombudsman
op het feitelijk handelen door de overheid.Bijzondere aandacht in dit verband verdient de eis van zorgvuldigheid
die is neergelegd in artikel 3:2, tot het vergaren van de nodige kennis omtrent
de relevante feiten en de af te wegen belangen. Meermalen bleek dat de overheid
in de desbetreffende onderzoekplicht was tekort geschoten.Deze onderzoekplicht was onder meer aan de orde in enkele rapporten (98/222,
98/525, 98/552, 98/553) over de vraag of de Belastingdienst een belastingteruggaaf
alsnog op een ander rekeningnummer moest storten. Zij was ook aan de orde
in een rapport (98/128) over een onderzoek door Rijkswaterstaat naar bouwschade.
Daarnaast vraagt zij regelmatig aandacht in het kader van de beoordeling van
een besluit van de Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening tot het
verlenen van een ontslagvergunning (zie hoofdstuk 19, § 19B.2.2.1).
Ook in het onderzoek naar de individuele ambtsberichten in asielzaken is de
onderzoekplicht, in verband met de zorgvuldigheid van de besluitvorming, aan
de orde (rapport 98/350). Verder geldt zij ook in het kader van de interne
behandeling van klachten, zoals door de politie (rapport 98/54). De Nationale ombudsman rekent het mede tot zijn taak om bestuursorganen
die het aangaat voor te lichten over de Awb zoals die voor hen geldt. Die
educatieve rol krijgt invulling door het voorhouden van relevante bepalingen
uit de Awb zoals die in concrete gevallen van toepassing waren, en –
nu en dan – werden genegeerd. Soms kwam dat negeren voort uit het gevoel
dat de Awb toch moeilijk bedoeld kan zijn (geweest) voor de eigen situatie.
Die houding viel de afgelopen jaren waar te nemen op het terrein van Buitenlandse
Zaken, met name ten aanzien van de posten in het buitenland. De Nationale
ombudsman heeft de indruk dat hier intussen sprake is van gewenning en verbetering.De Awb heeft een wijd bereik. Zo is zij – in dit geval artikel 6:4 –
ook van toepassing op de behandeling door de Dienst Wegverkeer van een klacht
over een APK-keuring van een auto (rapport 98/183).De eis van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften heeft
een grote bandbreedte. In het werk van de Nationale ombudsman is zij aan de
orde op het terrein van grondrechten, zoals met name neergelegd in internationale
verdragen en in de Grondwet, via voorschriften in algemene wetten als de Algemene
wet bestuursrecht, het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering,
de Algemene wet op het binnentreden en de Politiewet, de Algemene wet inzake
rijksbelastingen, tot allerlei bijzondere wetten, zowel in formele als in
materiële zin, en met inbegrip van verordeningen van lagere publiekrechtelijke
lichamen. In het verlengde van deze eis, en gezien het vertrouwensbeginsel,
toetst de Nationale ombudsman waar van toepassing ook aan beleidsregels.Wat betreft hun inhoud kunnen algemeen verbindende voorschriften enerzijds
betrekking hebben op de toekenning van bevoegdheden, met inbegrip van de regulering
van hun gebruik, en op voorschriften voor de vorm en procedure van handelen
door bestuursorganen en hun medewerkers. Daarnaast kan het gaan om bepalingen
die van belang zijn voor de inhoud van te nemen besluiten. Door de afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot die van de bestuursrechter
is de Nationale ombudsman veelal niet bevoegd tot het in behandeling nemen
van klachten over beschikkingen. Dit betekent dat in zijn werk een zeker zwaartepunt
ligt op het eerste type algemeen verbindende voorschriften.Overheidsfunctionarissen mogen alleen optreden wanneer zij daartoe bevoegd
zijn (zie voor het begrip bevoegdheid en het werk van de Nationale ombudsman
op dit terrein ook het Jaarverslag 1997, blz. 27–30). Die grens behoort
scherp in het oog te worden gehouden.Zo zijn bijzondere opsporingsambtenaren in dienst van het gemeentelijk
vervoerbedrijf te Amsterdam niet bevoegd om iemand aan te houden op verdenking
van poging tot doodslag, en daarmee evenmin om jegens betrokkene geweld te
gebruiken en hem te boeien (rapport 98/491). Douaneambtenaren op Schiphol
waren niet bevoegd om bij een visitatie aangetroffen documenten mee te nemen
om deze te kopiëren (rapport 98/432). Wanneer politieambtenaren optreden
in het kader van hun hulpverleningstaak, zijn zij in beginsel niet bevoegd
tot het gebruik van geweld (rapport 98/550).Wanneer een politieambtenaar een dwangmiddel wil gebruiken, moet hij eerst
beoordelen of zich de voorwaarden voordeden waaronder dergelijk gebruik is
toegestaan. De Nationale ombudsman toetst dan die beoordeling, zoals in het
geval van een veiligheidsfouillering (rapport 98/175) of een fouillering op
grond van de Opiumwet (rapport 98/364), of van het (voortgezet) gebruik van
handboeien bij een persoon terwijl die is ingesloten in een politiecel (98/206). Klassiek is de eis dat een bevoegdheid alleen mag worden gebruikt voor
het doel waarvoor deze is gegeven. Een markant voorbeeld van détournement
de pouvoir (als verboden in artikel 3:3 van de Awb) vormde het gebruik van
bevoegdheden uit de vreemdelingenwetgeving ten behoeve van inspanningen om
iemand uit te leveren (rapport 98/332).Verder behoort een bevoegdheid die is geattribueerd aan een bestuursorgaan
niet te worden gemandateerd wanneer de aard van die bevoegdheid zich daartegen
verzet (zie ook artikel 10:3, eerste lid, van de Awb). Zo bezien, had de burgemeester
van Amsterdam, in verband met de Eurotop, zijn bevoegdheid tot het geven van
een noodbevel niet uit handen mogen geven op de wijze zoals hij dat met een
mandaatbesluit had gedaan (rapport 98/ 505). Een ambtenaar aan wie een bevoegdheid
is gemandateerd, behoort de wettelijke regels die gelden in verband met die
bevoegdheid na te leven. De piketambtenaar van de IND die, na een desbetreffend
verzoek vanuit het beleidscentrum voor de Eurotop in Amsterdam, een mondelinge
collectieve last tot uitlevering gaf, had moeten onderkennen dat de Vreemdelingenwet
zo'n handelwijze niet mogelijk maakt, en alleen al daarom het verzoek ter
behandeling moeten overdragen aan zijn superieuren. Overigens zijn bij het
optreden in verband met de Eurotop ook op andere punten wettelijke voorschriften
geschonden. Alles bijeen kwalificeerde de Nationale ombudsman dit overheidsoptreden
als effectief, maar niet rechtmatig (eveneens rapport 98/505).Algemeen verbindende voorschriften die een verplichting inhouden voor
overheidsfunctionarissen moeten worden nageleefd, zeker daar waar zij een
duidelijke aanspraak vestigen voor de burger op een bepaald handelen of nalaten
door de overheid. Zo kan presentatie van een vreemdeling aan de ambassade
van zijn land van herkomst een schending betekenen van het verbod van refoulement
(rapport 98/181). Verder behoort de politie in beginsel prompt haar wettelijke
plicht na te leven tot het opnemen van een aangifte (rapport 98/34). De huurcommissie
mag geen eisen stellen aan de ontvankelijkheid van een verzoek van een huurder
inzake huurverlaging wanneer de Huurprijzenwet woonruimte daar geen basis
voor biedt (rapport 98/574). Een landinrichtingscommissie had niet voldaan
aan haar wettelijke plicht om betrokkene op de hoogte te stellen van een terinzagelegging
(rapport 98/458).De Nationale ombudsman dient soms ook een oordeel te geven over de wijze
waarop de overheid wettelijke regels heeft uitgelegd. Voorbeelden op het terrein
van de Belastingdienst zijn rapporten over de uitleg van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969, wat het begrip fiscale eenheid betreft (98/283), en van de Wet op de
motorrijtuigenbelasting 1994, wat rouwvolgauto's betreft (98/549).De Nationale ombudsman volgde de Belastingdienst niet in zijn stelling
dat het niet voldoen aan de verplichte domiciliekeuze door een gemachtigde
afdoet aan de verplichting van de Belastingdienst om, op grond van artikel
6:17 van de Awb, alle op de bezwaarprocedure betrekking hebbende stukken te
versturen aan die gemachtigde (rapport 98/356).De handhaving van voorschriften verwordt tot puur formalisme wanneer zij
geen redelijk doel dient, en de belanghebbende intussen materieel wel zijn
verplichtingen is nagekomen. Dit was aan de orde in een rapport (98/426) over
Cadans, op het terrein van de ziekmelding van een zieke werknemer, en over
de Belastingdienst (bureau VAMIL; rapport 98/478). d. Belangenafweging/redelijkheidDe overheid heeft bij haar optreden recht te doen aan alle betrokken belangen.
Voor besluiten bevat artikel 3:4 van de Awb de eis van belangenafweging,
alsmede het evenredigheidsbeginsel. Gezien de schakelbepaling van artikel
3:1, tweede lid, van de Awb gelden deze eisen in beginsel ook voor andere
handelingen van bestuursorganen. De eis van belangenafweging/redelijkheid
was aan de orde in 15,2% van de oordelen in de rapporten, waarbij de klacht
overigens in drie van de vier gevallen niet gegrond was.Wat feitelijk handelen door de overheid met betrekking tot dit vereiste
betreft, moet met name de politie worden genoemd. Vanouds is de politie vertrouwd
met de eis van proportionaliteit en van gematigdheid zoals die geldt voor
het gebruik van dwangmiddelen en met name van geweld. Dat geldt bijvoorbeeld
voor de inzet van een diensthond (rapport 98/248), of voor geweld in de vorm
van het zetten van een knie in de nek van een arrestant (rapport 98/425).
De eis van belangenafweging had ertoe moeten leiden dat een verdachte van
88 jaar niet 's nachts in een politiecel ingesloten was gehouden (98/269).De overheid neemt op tal van terreinen beslissingen die niet kunnen worden
aangemerkt als een beschikking, zodat de Nationale ombudsman terzake bevoegd
is, en waarvoor de eis van belangenafweging een toetsingskader vormt. In dit
verband is verder van belang dat de Nationale ombudsman ook bevoegd is waar
de overheid besluiten neemt op een terrein waarop de Awb niet van toepassing
is, zoals de opsporing en vervolging van strafbare feiten (zie artikel 1:6
van de Awb).Zo moest naar aanleiding van een klacht van een slachtoffer van een verkeersongeval
met ernstige afloop, worden geoordeeld over een besluit van het openbaar ministerie
om een al ingesteld hoger beroep alsnog in te trekken; de klacht was niet
gegrond (rapport 98/95).De eis van belangenafweging is regelmatig aan de orde op het terrein van
de Belastingdienst. Dat was het geval in rapporten over de keuze van de Belastingdienst
om zijn optreden te baseren op het burgerlijk recht in plaats van op het voor
betrokkene in dat geval gunstiger fiscale recht (rapport 98/9), over de beslissing
om over te gaan tot versnelde invordering in verband met een aanstaand vertrek
van de belastingschuldige naar het buitenland (rapport 98/158), en over het
leggen van bodembeslag na een echtscheiding (rapport 98/448). In al deze gevallen
kon de belangenafweging de toets der kritiek niet doorstaan.Ook in het geval van klachten over de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding
is de eis van belangenafweging aan de orde. Dat speelt regelmatig op het terrein
van de Belastingdienst (zie hoofdstuk 13, § 13A.2.2), en was ook
aan de orde bij een polderdistrict (rapport 98/2) en een gemeente (rapport
98/4).De Belastingdienst handelde formalistisch door verzoekster, slachtoffer
van de Bijlmerramp, een termijnoverschrijding tegen te werpen, terwijl de
Belastingdienst zelf op een aantal punten onjuist dan wel onvoldoende voortvarend
had gehandeld (rapport 98/494).Besluiten van de Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening tot het
al dan niet afgeven van een ontslagvergunning worden door de Nationale ombudsman
getoetst aan de verschillende vereisten die gelden voor beschikkingen. De
eis van belangenafweging neemt in de desbetreffende toetsing een vaste plaats
in (zie hoofdstuk 19, § 19B.2.2.1).In zaken die worden afgedaan via de interventiemethode kan het eveneens
gaan om belangenafweging. Een voorbeeld daarvan is een klacht over de Productgroep
Studiefinanciering van de Informatie Beheer Groep (IBG), die
alsnog besloot om de hardheidsclausule toe te passen en de studiefinanciering
van kinderen los te koppelen van het inkomen van de vader in Suriname die
geen inkomensgegevens verstrekte. Een ander voorbeeld betreft de Productgroep
Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld van de IBG, die alsnog f 900 terugbetaalde,
als invorderingskosten die in rekening waren gebracht in verband met een studieschuld
van f 200. 1.3 Interne klachtbehandeling door bestuursorganen Interne klachtbehandeling; hoofdstuk 9 van de AwbDe Nationale ombudsman is een extern sluitstuk op de interne klachtbehandeling
door de betrokken bestuursorganen zelf. Dat komt duidelijk tot uitdrukking
in het zogenoemde kenbaarheidsvereiste, zoals neergelegd in artikel 12, tweede
lid, juncto artikel 14 onder i van de WNo. In deze bepalingen is neergelegd
dat iemand eerst de betrokken instantie of ambtenaar in kennis moet stellen
van zijn grief, en deze de gelegenheid moet geven om daar op te reageren.
Komt die reactie niet binnen een redelijke termijn – met als uitgangspunt
zes weken – of neemt zij de grief niet weg, dan staat vervolgens de
weg open naar de Nationale ombudsman.Het kenbaarheidsvereiste kan worden gezien als een kans voor de overheid
om alsnog zelf een verstoorde verhouding met de betrokken burger te herstellen.
De overheid behoort die mogelijkheid serieus te nemen. Deze gedachte heeft
de afgelopen jaren steeds meer verspreiding gevonden, doordat tal van overheidsinstanties
zijn overgegaan tot het treffen van voorzieningen voor de interne behandeling
van klachten. De politie heeft op dat terrein een voorhoedepositie ingenomen.
In zijn contacten met de gemeenten die besluiten om te verzoeken om aansluiting
bij de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vraagt de Nationale ombudsman
steeds met nadruk hun aandacht voor het tegelijk treffen van een goede voorziening
voor de interne behandeling van klachten.Hoofdstuk X van de Politiewet 1993 bevat de opdracht aan de politiekorpsen
tot het treffen van een regeling voor de interne behandeling van klachten.
Voor het overige hebben de bestuursorganen tot dusverre de vrijheid om al
dan niet te besluiten tot het treffen van een regeling voor de interne behandeling
van klachten. Aan die vrijheid zal binnenkort een einde komen, wanneer de
Algemene wet bestuursrecht zal zijn aangevuld met een nieuw hoofdstuk 9, met
een algemene regeling voor de behandeling van klachten door bestuursorganen
(zie Jaarverslag 1997, blz. 41–42). Het desbetreffende wetsvoorstel
is op 17 november 1998 door de Tweede Kamer aanvaard.De invoering van hoofdstuk 9 van de Awb zal gepaard gaan met een technische
aanpassing van de WNo op het punt van het kenbaarheidsvereiste: in de toekomst
zal de verzoeker in beginsel eerst de interne klachtprocedure ingevolge hoofdstuk
9 van de Awb moeten hebben doorlopen voordat hij terecht kan bij de Nationale
ombudsman. Deze aanpassing zal, naar verwachting, geen grote verandering brengen
in de praktijk bij de Nationale ombudsman zoals die tot nu toe, op basis van
het kenbaarheidsvereiste, bestaat. Zij markeert nog eens de rol van de Nationale
ombudsman als voorziening van klachtbehandeling in de tweede lijn. Dat geldt
voor het gehele werkterrein van de Nationale ombudsman, dus ook voor de 38
gemeenten waarover hij intussen bevoegd is. In dit verband verdient een discrepantie de aandacht met ombudsmannen
in gemeenten die een eigen gemeentelijke ombudsman hebben aangesteld. Over
het algemeen hebben de gemeentelijke ombudsmannen, vergeleken met de Nationale
ombudsman als ombudsman ook op het terrein van het lokaal bestuur, een rolopvatting
die minder strikt uitgaat van het zijn van voorziening in de tweede lijn.
De vraag verdient de aandacht in hoeverre de invoering van hoofdstuk 9 van
de Awb op dit punt niet op enig moment zal dwingen tot bijstelling van de
praktijk in de desbetreffende gemeentelijke ombudsmaninstituten.Evenals de verwachting destijds over de filterfunctie van de bezwaarschriftprocedure,
als verplicht voortraject vóór het beroep op de bestuursrechter,
verwacht(te) het kabinet van de invoering van hoofdstuk 9 van de Awb een filterwerking
wat betreft de klachteninstroom bij de Nationale ombudsman. In verband daarmee
is in 1996 besloten om, ondanks stijging van de instroom van klachten, in
de personeelsformatie voor het Bureau Nationale ombudsman acht formatieplaatsen
op te nemen als tijdelijk, in afwachting van het effect van de invoering van
hoofdstuk 9 van de Awb. Dat besluit getuigde bepaald van – vroegtijdig –
optimisme.Afgewacht zal moeten worden hoe serieus de bestuursorganen die het aangaat
de verplichting van hoofdstuk 9 zullen gaan nemen. Als het goed is, gaat het
hier om een regeling die een codificatie is van een bestuurspraktijk die zich
al heeft ontwikkeld. Waar dat inderdaad het geval is, zal hoofdstuk 9 in feite
niets veranderen.Echter, er zijn ook de nodige onderdelen van het openbaar bestuur –
niet alleen op het niveau van de rijksoverheid, maar ook op dat van het lokaal
bestuur – waar de praktijk bepaald nog niet zo ver is. Het is de vraag
hoe snel en hoe sterk dat deel zich zal laten inspireren door hoofdstuk 9.In dit verband is van belang dat dit hoofdstuk, evenals dat geldt voor
andere bepalingen in de Awb, bepalingen van orde bevat. Dit betekent dat de
bestuursorganen zelf de verantwoordelijkheid hebben voor de naleving van hoofdstuk
9. De ervaring van de Nationale ombudsman met het naleven door bestuursorganen
van bepalingen van orde, met name op het punt van termijnen, geven aanleiding
tot een zekere scepsis.Zo bezien, is het van belang dat het van kracht worden van hoofdstuk 9
wordt ondersteund en begeleid door een duidelijk appèl van de kant
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Overweging
verdient om zo'n appèl te laten volgen door een campagne ter voorlichting
en begeleiding. Wat betreft de gemeenten zou het goed zijn wanneer ook de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten daarin zou participeren.Overweging verdient verder dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties de totstandkoming bevordert van een kenniscentrum op het
terrein van interne klachtbehandeling, binnen de overheid, op de voet van
hoofdstuk 9 van de Awb. In zo'n centrum zouden kennis en ervaring op dit terrein
van afzonderlijke bestuursorganen kunnen worden samengebracht. Die informatie
zou aldus toegankelijk zijn voor alle bestuursorganen en hun behulpzaam kunnen
zijn bij het verder ontwikkelen of het bijstellen van hun eigen interne klachtbehandeling.
Bundeling en analyse van die informatie zouden zichtbaar kunnen maken waar
en waardoor zich in de uitvoeringspraktijk knelpunten voordoen. Daarbij moet
niet alleen worden gedacht aan knelpunten in de interne klachtbehandeling
zelf, maar met name ook aan die in het primaire proces waaruit klachten voortkwamen.
Een en ander kan een impuls betekenen voor de kwaliteit van de uitvoering
van overheidstaken naar burgers, zowel in het primaire proces als wat betreft
de behandeling van klachten.Hoofdstuk 9 van de Awb zal een zeker effect kunnen hebben op de omvang
van de instroom bij de Nationale ombudsman, voorzover goede interne
klachtbehandeling ertoe zal leiden dat klachten worden opgelost die anders
bij de Nationale ombudsman zouden terechtkomen. Algemene invoering, toereikende
bekendmaking en goede naleving van hoofdstuk 9 zal aan de andere kant ook
kunnen leiden tot toename van klachten, ook bij de Nationale ombudsman.Verder zal de algemene invoering van interne klachtbehandeling op de voet
van hoofdstuk 9 van de Awb ook gevolgen kunnen hebben voor de aard van de
klachten die aan de Nationale ombudsman worden voorgelegd. Immers, de wijze
waarop de klacht over een gedraging van een overheidsinstantie of haar medewerkers
in eerste aanleg intern is afgedaan, kan vervolgens zelf ook onderwerp worden
van een klacht bij de Nationale ombudsman. Ook in zoverre moet nog worden
afgewacht of de invoering van hoofdstuk 9 van de Awb zal leiden tot een afname
van de instroom van de verzoekschriften bij de Nationale ombudsman. Klachten over interne klachtbehandelingOok in 1998 heeft de Nationale ombudsman weer de nodige klachten afgehandeld
die (mede) betrekking hadden op de voorafgaande interne klachtbehandeling
door de betrokken instantie zelf.Hiervoor kwam al even de voorhoedepositie aan de orde van de politie wat
betreft het hebben van een regeling, ingevolge hoofdstuk X van de Politiewet
1993, voor de interne behandeling van klachten. Ook anderszins is de politie
op dit terrein echter koploper, namelijk wat betreft het aantal klachten bij
de Nationale ombudsman over de interne klachtbehandeling door de politie.
In 1998 verschenen 62 rapporten (1997: 54) die (mede) op dit onderwerp betrekking
hebben. In 35 gevallen was de klacht gegrond, in nog eens veertien deels gegrond.In de rapporten uit 1998 komen onder meer de volgende aspecten van klachtbehandeling
als knelpunt en daarmee als bijzonder aandachtspunt aan de orde (zie verder
hoofdstuk 7, § 7A.18.2):– behandelingsduur;– onpartijdigheid in de opstelling van de klachtbehandelaar;– toepassen van hoor en wederhoor;– toereikendheid van het klachtonderzoek;– motivering van de beslissing op de klacht, waaronder ook het zonder
nadere motivering overnemen van het oordeel van de klachtencommissie.Eerdere jaarverslagen signaleerden dezelfde knelpunten, alsmede het vraagstuk
van de bevoegdheid ingevolge de Politiewet 1998 tot het afdoen van klachten
(zie Jaarverslag 1997, blz. 170–171).Het is verontrustend te zien hoe het aantal klachten over de klachtbehandeling
door de politie al een aantal jaren in verhouding aanzienlijk is, terwijl
bovendien een groot deel van die klachten gegrond moest worden verklaard.
Dit beeld van de Nationale ombudsman heeft intussen bevestiging gekregen met
en in het onderzoekrapport Klagen bij de politie, dat op 27 februari
1998 is aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer (zie hoofdstuk 7,
§ 7A.18.1). De voorzitters van het Korpsbeheerdersberaad, het Hoofdofficierenberaad
en de Raad van Hoofdcommissarissen hebben op 1 juli 1998 de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties laten weten dat het rapport hun aanleiding gaf
tot zorg. In een vervolgbrief van 14 december 1998 hebben zij laten weten
welke aanpassingen van de regelgeving zij nodig achten.Gehoopt moet worden dat de maatregelen die in vervolg op het rapport zijn
aangekondigd spoedig zullen worden uitgevoerd, en dat zij zullen leiden tot
de zo noodzakelijke verbetering. Verandering van de regelgeving alleen is
daartoe niet voldoende. Voor de gewenste verandering is voor alles ook nodig
dat de cultuur en werkwijze op dit punt in en van de politiekorpsen de nodige
aanpassingen zullen ondergaan. De ervaringen op het terrein van de politie onderstrepen de noodzaak van
een goede begeleiding van de invoering van hoofdstuk 9 van de Awb. Duidelijk
is immers dat interne klachtbehandeling niet vanzelf gaat. Voorkomen moet
worden dat, goede bedoelingen ten spijt, interne klachtbehandeling leidt tot
een uitkomst zoals die blijkt uit het hiervoor genoemde onderzoekrapport over
de politie, namelijk dat het vertrouwen na de interne klachtbehandeling eerder
was afgenomen dan toegenomen of hersteld.Ook op andere terreinen dan dat van de politie heeft de Nationale ombudsman
in 1998 rapporten uitgebracht naar aanleiding van klachten over interne klachtbehandeling.
Steeds waren daarin één of meer beginselen van behoorlijke klachtbehandeling
aan de orde. Deze rapporten betroffen:– het openbaar ministerie (rapport 98/524);– het Ministerie van Defensie (rapport 98/109, over de Koninklijke
marechaussee, en rapport 98/342, over de Inspecteur-Generaal voor de Krijgsmacht);– het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(rapport 98/184);– het GAK (rapport 98/11);– de gemeente Weert (98/239).In rapport 98/548 heeft de Nationale ombudsman uitgesproken dat de beantwoording
van een verzoek om informatie in het kader van een procedure van interne klachtbehandeling
zijn grondslag primair vindt in vereisten van behoorlijke klachtbehandeling,
en niet in de Wet openbaarheid van bestuur. Dit neemt niet weg dat in zo'n
procedure criteria uit deze wet van overeenkomstige toepassing kunnen worden
geacht.In rapport 98/545 is overwogen dat een bestuursorgaan te allen tijde moet
kunnen nagaan welke personen op enig moment voor hem werkzaam zijn geweest.
Deze gegevens dienen verder zo lang te worden bewaard als nodig is in verband
met een eventuele klachtprocedure.Verder achtte de Nationale ombudsman het uitgangspunt onhoudbaar van het
Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening Gelderland dat klagers die vaker
dan één keer per half jaar een klacht indienen, niet meer serieus
genomen behoeven te worden (rapport 98/536).Naar aanleiding van een – niet gegronde – klacht over een
beslissing van de Klachtencommissie Tolken, werkzaam op het terrein van de
IND, om een klacht wegens termijnoverschrijding niet ontvankelijk te verklaren,
overwoog de Nationale ombudsman (in rapport 98/360) dat de termijn voor het
indienen van een klacht zodanig ruim moet zijn dat de klager voldoende gelegenheid
heeft om de klachtwaardigheid van de gedraging te ervaren en om vervolgens
zijn klacht in te dienen. De Klachtencommissie hanteert de vrij krappe termijn
van zes weken, maar heeft de bevoegdheid om overschrijding van die termijn
te accepteren. Verwacht mag worden dat zij een zekere ruimhartigheid betracht
bij de beoordeling van aangevoerde redenen voor termijnoverschrijding.De afgelopen jaren heeft de Nationale ombudsman zich meer dan eens kritisch
uitgesproken over de gevolgen van de Wet Klachtrecht cliënten zorgsector
voor de positie van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. In het nieuwe systeem
heeft de Inspectie niet langer een taak op het terrein van de behandeling
van klachten; zij kan alleen nog worden benaderd met meldingen (zie onder
meer Jaarverslag 1997, blz. 384–385). De Nationale ombudsman heeft daarbij
met bezorgdheid de vraag opgeworpen of de Inspectie ook onder de nieuwe regelgeving
wel voldoende signalen blijft ontvangen om haar taak als bewaakster
van de kwaliteit van de gezondheidszorg adequaat te kunnen blijven vervullen.In reactie op het Jaarverslag 1997 heeft de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport de Nationale ombudsman laten weten dat een evaluatieonderzoek
wordt uitgevoerd naar de genoemde wet, onder regie van Zorgonderzoek Nederland,
en dat de behandeling van klachten deel zal uitmaken van het onderzoek.Intussen is in 1998 het eerste rapport uitgebracht (98/341) over de toepassing
door de Inspectie voor de Gezondheidszorg van de nieuwe Leidraad Onderzoek
door de Inspectie voor de Gezondheidszorg naar aanleiding van meldingen. De
Nationale ombudsman achtte het niet juist dat de Inspecteur geen onderzoek
had ingesteld naar die aspecten van een melding die kwesties betroffen die
van structurele betekenis waren voor de kwaliteit van de zorg in het betreffende
verpleeghuis.DEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 19982 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Nationale ombudsman in de GrondwetZoals in het Jaarverslag 1997 (blz. 38) nog kon worden gemeld, heeft de
aanvaarding in eerste lezing door beide Kamers van de Staten-Generaal van
het voorstel om het ambt van Nationale ombudsman in de Grondwet te verankeren,
geleid tot de wet van 29 januari 1998, Stb. 67. Deze wet verklaart dat er
grond bestaat het voorstel tot verandering in de Grondwet, zoals dat in eerste
lezing is aanvaard, in overweging te nemen.Na de verkiezing van een nieuwe Tweede Kamer is, met het oog op de tweede
lezing, bij koninklijke boodschap van 14 september 1998 het voorstel van wet
bij de Tweede Kamer aanhangig gemaakt «tot verandering in de Grondwet,
strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman»
(Kamerstukken II 1997/98, 26 157, nrs. 1–3). Voor aanneming van
het voorstel in tweede lezing is in beide Kamers van de Staten-Generaal een
meerderheid van twee derden vereist. De Tweede Kamer heeft het voorstel op
28 januari 1999 zonder stemming aangenomen en de Eerste Kamer op 23 februari
1999. Na bekrachtiging door de Koningin treedt deze wijziging van de Grondwet
in werking terstond na de bekendmaking in het Staatsblad.De tekst van het nieuwe artikel 78a van de Grondwet is opgenomen in bijlage
7.1 bij dit jaarverslag. 2.1.2 De Wet Nationale ombudsman 2.1.2.1 In werking getreden wijzigingen van de Wet Nationale
ombudsmanDe Wet Nationale ombudsman (WNo) is in 1998 driemaal gewijzigd.De eerste wijziging betrof artikel 9, zesde lid, eerste volzin, WNo. Deze
wijziging, die plaatsvond bij de Aanpassingswet derde tranche Awb I (Stb.
1997, 510) en op 1 januari 1998 in werking trad, is al besproken in het Jaarverslag
1997 (blz. 38).Op 30 juni 1998 is de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, tot wijziging van
de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur in werking getreden.
Het tijdstip van inwerkingtreding is geregeld bij koninklijk besluit van 18
juni 1998, Stb. 357. Het gaat hier om een ingrijpende wijziging van de WNo
(zie ook Jaarverslag 1997, blz. 38–41). In Staatsblad 1998, 358 is de
integrale tekst van de WNo geplaatst zoals deze na de wijziging is komen te
luiden. Nieuwe systematiek voor aanwijzing van bestuursorganen
van decentrale overhedenEen belangrijk onderdeel van deze wetswijziging is een nieuwe systematiek
voor de aanwijzing van de bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen waarop de WNo van toepassing is. Moest de
WNo voorheen bij algemene maatregel van bestuur van toepassing worden verklaard
op deze bestuursorganen, nu kan dit bij ministerieel besluit gebeuren. In
het nieuwe artikel 1b WNo is bepaald dat de Minister van Binnenlandse Zaken
(tegenwoordig: Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) een
dergelijke aanwijzing doet op verzoek van de desbetreffende gebiedscorporatie.
Provincies en waterschappen kunnen ook collectief om zo'n aanwijzing verzoeken.
Tot 1 juli van ieder jaar bestaat de gelegenheid om een verzoek tot
aanwijzing bij de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in
te dienen, waarna de aanwijzing op 1 januari van het daaropvolgende jaar ingaat.
Een aanwijzing van bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen heeft plaats voor een periode van vier jaar,
die telkens stilzwijgend met twee jaar wordt verlengd, tenzij ten minste een
jaar voordat de verlenging zou ingaan om beëindiging van de aanwijzing
wordt verzocht. Ministeriële besluiten tot aanwijzing van bestuursorganen
van decentrale overheden en mededelingen van beëindiging van dergelijke
aanwijzingen worden in de Staatscourant gepubliceerd.Op grond van het nieuwe artikel 1c WNo is de rechtspersoon waartoe het
volgens artikel 1b aangewezen bestuursorgaan behoort, een door de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vast te stellen vergoeding verschuldigd
ter dekking van de kosten die zijn verbonden aan het beschikbaar stellen van
de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman. Bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur wordt nader geregeld hoe deze vergoeding wordt berekend
en op welke wijze en op welk tijdstip zij moet worden betaald.Via een aantal overgangsbepalingen in de wijzigingswet van 18 juni 1998,
Stb. 356, wordt bereikt dat de overgang van de oude naar de nieuwe aanwijzingssystematiek
naadloos verloopt. Deze overgang heeft op 1 januari 1999 zijn beslag gekregen
(zie ook hierna, § 2.1.6). De algemene maatregelen van bestuur waarbij
bestuursorganen van decentrale overheden onder de werking van de WNo waren
gebracht (Stb. 1993, 488; Stb. 1996, 310; Stb. 1997, 490; Stb. 1997, 632;
Stb. 1998, 324) zijn ingetrokken of uitgewerkt. Verruiming van het begrip ambtenaarHet begrip ambtenaar in de WNo is in twee opzichten nader gepreciseerd.
Aan de desbetreffende begripsomschrijving in artikel 1, onderdeel b, WNo is
de volgende zinsnede toegevoegd: «alsmede andere personen werkzaam onder
de verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan, ook na het beëindigen
van de werkzaamheden». Daarmee wordt buiten twijfel gesteld dat de Nationale
ombudsman ook gedragingen kan onderzoeken van bijvoorbeeld uitzendkrachten
die voor een bestuursorgaan werkzaam zijn (geweest). Verder wordt in artikel
1a, vierde lid (dat het oude derde lid van dit artikel vervangt), bepaald
dat een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn functie,
wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan onder wiens
verantwoordelijkheid hij werkzaam is. In de oude tekst luidden de laatste
woorden: waarbij hij in dienst is.Deze beide wijzigingen zullen overigens vrijwel geen verandering brengen
in de praktijk van de Nationale ombudsman, aangezien het hier gaat om een
codificatie van beleid dat de Nationale ombudsman al jaren volgt bij de interpretatie
van het begrip ambtenaar. Nieuwe formulering van het toepassingsbereik van de WNoArtikel 1a WNo, waarin wordt bepaald op welke bestuursorganen de WNo van
toepassing is, is ingrijpend herschreven. In het eerste lid van artikel 1a
is alleen de vermelding van de ministers ongewijzigd gebleven. De aanwijzing
van «bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van Onze Ministers
werkzaam zijn» is geschrapt. Aangezien de Nationale ombudsman gedragingen
van dergelijke «ondergeschikte» bestuursorganen – zoals
bijvoorbeeld officieren van justitie en belastinginspecteurs – toerekent
aan de minister onder wiens verantwoordelijkheid zij werkzaam zijn, is de
aanwijzing van deze bestuursorganen al begrepen in de aanwijzing van de ministers,
zodat zij niet afzonderlijk behoeven te worden aangewezen. Nieuw is de vermelding
van de bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen
en gemeenschappelijke regelingen die overeenkomstig artikel 1b zijn aangewezen.
De aanwijzing van bestuursorganen op het terrein van de politie is in overeenstemming
gebracht met het politiebestel zoals dat sinds de inwerkingtreding van de
Politiewet 1993 bestaat, en luidt nu: «bestuursorganen aan welke bij
of krachtens wettelijk voorschrift een taak met betrekking tot de politie
is opgedragen, voor zover het de uitoefening van die taak betreft».
Ook nieuw in artikel 1a WNo is de vermelding van bestuursorganen van de decentrale
overheden voor zover het de gedragingen betreft van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren. Voorheen was deze aanwijzing geregeld bij het koninklijk
besluit van 10 april 1995, Stb. 218, dat met deze wijziging van de WNo is
ingetrokken.Het vierde en laatste onderdeel van artikel 1a, eerste lid, WNo in de
nieuwe redactie is de voor het instituut van de Nationale ombudsman meest
ingrijpende verandering in de WNo. In dit onderdeel worden «andere bestuursorganen,
voor zover niet bij algemene maatregel van bestuur uitgezonderd» aangewezen.
De oude tekst luidde: «andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene
maatregel van bestuur». Deze verandering houdt een overgang in van een
gesloten systeem, met enumeratieve aanwijzing, naar een open systeem. Daarbij
wordt de WNo van toepassing verklaard op alle bestuursorganen die niet in
de overige onderdelen van artikel 1a, eerste lid, WNo zijn genoemd, althans
voor zover een bestuursorgaan niet uitdrukkelijk bij algemene maatregel van
bestuur van de werking van de WNo is uitgezonderd. In het oude systeem was
de WNo alleen van toepassing op de «overige» bestuursorganen (voor
het merendeel zogeheten zelfstandige bestuursorganen) die uitdrukkelijk waren
aangewezen bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo. In het nieuwe
systeem vallen alle bestuursorganen op het niveau van de centrale overheid
van rechtswege onder de werking van de WNo, tenzij zij daarvan uitdrukkelijk
zijn uitgezonderd (zie hierna, § 2.1.4). Het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo is ingetrokken.Voor de praktijk van de Nationale ombudsman is dit een markante verandering.
Voorheen kon de Nationale ombudsman op betrekkelijk eenvoudige wijze aan de
hand van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo vaststellen of
hij bevoegd was om een gedraging te onderzoeken van een instantie waarover
hij een klacht had ontvangen. Nu moet hij zich echter zelfstandig een oordeel
vormen over de vraag of die instantie zelf een bestuursorgaan is, of onder
verantwoordelijkheid valt van een bestuursorgaan. De ervaringen van het eerste
halfjaar dat de gewijzigde WNo in werking is hebben uitgewezen dat zich met
enige regelmaat lastige bevoegdheidskwesties aandienen. Enkele voorbeelden
daarvan worden besproken in hoofdstuk 6, § 6.3.1. Uiteraard wordt
bij de interpretatie van het begrip bestuursorgaan, gedefinieerd in artikel
1:1 van de Algemene wet bestuursrecht, scherp gelet op de jurisprudentie van
de bestuursrechter. Deze jurisprudentie is echter nog beperkt, en de variëteit
in bestuursorganen is groot.Het hier bedoelde onderdeel van de wijziging van de WNo werd gezien als
een neutrale operatie, waarmee geen uitbreiding van de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman werd beoogd. Niettemin zijn er als gevolg van deze wetswijziging
(zelfstandige) bestuursorganen binnen het bereik van de WNo gekomen die destijds
niet waren aangewezen bij het op 1 november 1993 in werking getreden Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo. Zo zijn bij voorbeeld de zorgverzekeraars, voor
zover zij de Ziekenfondswet en de Algemene wet bijzondere ziektekosten uitvoeren,
binnen het bereik van de Wet Nationale ombudsman gekomen, evenals de gezinsvoogdij-instellingen
en de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Meer voorbeelden
worden genoemd in hoofdstuk 6, § 6.3.1. Naar het zich laat aanzien
betreft het hier steeds bestuursorganen waarvan het destijds niet de uitdrukkelijke
bedoeling is geweest ze buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman te
laten vallen, hoewel zij in de oude situatie niet waren aangewezen. In zoverre
is het nieuwe aanwijzingssysteem een verbetering ten opzichte van de oude
situatie, in het belang van de burger die ook aanspraak mag maken op een onafhankelijke
externe klachtvoorziening wanneer hij te maken heeft met instanties die zich
in de uithoeken van het overheidsgebouw bevinden. Tijdelijke uitzondering voor onderwijs- en onderzoekinstellingenIn het tweede lid van artikel 1a WNo is geregeld dat de nieuwe aanwijzingssystematiek
(voorlopig) niet geldt voor bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek
op het beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
Ten aanzien van deze bestuursorganen blijft gedurende een overgangsperiode
van vijf jaar de oude situatie van kracht, waarbij de WNo slechts op hen van
toepassing is voor zover zij bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen.
Dit tweede lid van artikel 1a WNo vervalt op 30 juni 2003. Gedragingen waarop de rechterlijke macht toezietArtikel 1a WNo bepaalt op welke bestuursorganen de WNo van
toepassing is. In artikel 16 WNo is geregeld welke gedragingen
buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen. Deze systematiek
werd destijds in zoverre doorbroken dat «gedragingen waarop de rechterlijke
macht toeziet» waren vermeld in het oude tweede lid van artikel 1a WNo.
Deze inconsequentie is nu opgeheven, doordat de desbetreffende bepaling is
overgebracht naar artikel 16 (het nieuwe onderdeel g van dit artikel). RegistratiekamerAan artikel 1a, derde lid, WNo (voorheen het tweede lid) is de Registratiekamer
toegevoegd als bestuursorgaan waarop de WNo niet van toepassing is. Voor de
praktijk heeft deze wijziging geen gevolgen, aangezien de Nationale ombudsman
zich ook zonder deze bepaling al niet bevoegd achtte gedragingen van de Registratiekamer
te onderzoeken. Op grond van artikel 39 van de Wet persoonsregistraties is
de klachtenregeling van artikel 14a en volgende van de Wet op de rechterlijke
organisatie (Wet RO) immers van toepassing op de Registratiekamer.Overigens ziet het ernaar uit dat de beoogde opvolger van de Registratiekamer,
het College bescherming persoonsgegevens, wel onder de werking van de WNo
zal worden gebracht. In een op 2 december 1998 door de Tweede Kamer ontvangen
nota van wijziging van het voorstel van de Wet bescherming persoonsgegevens
(Kamerstukken II 1998/99, 25 892, nr. 7) wordt voorgesteld het van overeenkomstige
toepassing verklaren van de artikelen 14a en volgende van de Wet RO te schrappen,
en in plaats daarvan de Nationale ombudsman bevoegd te maken gedragingen van
het College te onderzoeken. Verzoekschriften in een vreemde taalAan artikel 12 WNo is een nieuw vierde lid toegevoegd dat de Nationale
ombudsman de mogelijkheid geeft een verzoekschrift dat in een vreemde taal
is gesteld niet in behandeling te nemen indien voor een goede behandeling
van de klacht een vertaling noodzakelijk is. Voordat de Nationale ombudsman
tot het niet in behandeling nemen van het verzoekschrift kan besluiten, moet
de verzoeker wel eerst in de gelegenheid zijn gesteld het verzoekschrift binnen
een door de Nationale ombudsman gestelde termijn met een vertaling aan te
vullen. Wettelijk geregelde klachtvoorzieningVan principieel belang is het nieuwe onderdeel f van artikel 14 WNo. Daarin
wordt bepaald dat de Nationale ombudsman niet verplicht (maar wel bevoegd)
is een gedraging te onderzoeken waarover ingevolge een wettelijk geregelde
klachtvoorziening een onafhankelijke klachtinstantie een klacht in behandeling
heeft of heeft afgedaan. Een voorbeeld van een dergelijke klachtvoorziening
is de klachtenregeling voor de raad voor de kinderbescherming ingevolge artikel
239, vijfde lid, Boek 1, van het Burgerlijk Wetboek. Met deze wetswijziging
heeft de wettelijk geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke instantie
een aparte status gekregen in de WNo, en valt deze figuur niet meer onder
het begrip wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening. De reikwijdte
van dit laatste begrip wordt hiermee ingeperkt tot voorzieningen van bezwaar,
beroep en beklag die – anders dan een klachtvoorziening – tot
een rechtens bindende beslissing leiden. Het gevolg van dit onderdeel van
de wetswijziging is onder meer dat het enkele openstaan van de mogelijkheid
voor de verzoeker om van een dergelijke (gespecialiseerde) wettelijk geregelde
klachtvoorziening bij een onafhankelijke instantie gebruik te maken, de plicht
van de Nationale ombudsman om, desgevraagd door een klager, een onderzoek
in te stellen niet opheft. Daarmee kent de wetgever aan klagers het recht
toe om, ondanks het bestaan van een gespecialiseerde wettelijk geregelde klachtvoorziening
bij een onafhankelijke klachtinstantie, te kiezen voor klachtbehandeling door
de Nationale ombudsman als algemene onafhankelijke klachtvoorziening.Wanneer een klager zijn klacht in het kader van een wettelijk geregelde
klachtvoorziening al heeft voorgelegd aan zo'n onafhankelijke instantie, dan
zal de Nationale ombudsman in beginsel gebruik maken van de hem in het nieuwe
onderdeel f van artikel 14 WNo gegeven bevoegdheid om geen onderzoek in te
stellen zolang de klacht nog bij die onafhankelijke klachtinstantie in behandeling
is, tenzij de klachtbehandeling bij die instantie onredelijk lang duurt. Na
afdoening van de klacht door de onafhankelijke klachtinstantie zal de Nationale
ombudsman zijn beslissing over het al dan niet ook zelf nog in onderzoek nemen
van het verzoekschrift van de klager vooral laten afhangen van het antwoord
op de vraag of de klager dan nog voldoende belang heeft bij een onderzoek
van de Nationale ombudsman. Samenloop met een strafzaak tegen verzoekerEen andere nieuwe bepaling is neergelegd in het nieuwe onderdeel k van
artikel 14 WNo. Dat biedt de Nationale ombudsman een hechtere wettelijke basis
voor het niet instellen of niet voortzetten van een onderzoek indien en zolang
het verzoekschrift betrekking heeft op een gedraging die nauw samenhangt met
een onderwerp waarover, anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening, een procedure bij een rechterlijke instantie aanhangig is. Deze
bepaling vormt een door de Nationale ombudsman als noodzakelijk ervaren aanvulling
op onderdeel j (voorheen: i) van artikel 14, dat van toepassing is in geval
van een nauw samenhangende procedure ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan. Van het nieuwe onderdeel k kan onder meer gebruik worden
gemaakt indien er een nauw met de klacht samenhangende procedure gaande is
waarin een gedraging van de verzoeker centraal staat. Aan deze
bepaling bestaat vooral behoefte in het geval dat er een strafzaak tegen de
verzoeker loopt, waarvan de afloop bepalend kan zijn voor het onderzoek of
het oordeel van de Nationale ombudsman naar aanleiding van de klacht van verzoeker.
In de regel wordt het onderzoek van de Nationale ombudsman voortgezet, of
alsnog geopend, zodra de procedure bij de rechter is geëindigd. Vervallen van verplichting tot ter-inzage-legging van
«artikel 17-brieven»De laatste volzin van artikel 17, derde lid, WNo is geschrapt. Dit betekent
dat voor de Nationale ombudsman de verplichting is vervallen om op een door
hem daarvoor aan te wijzen plaats afschriften ter inzage te leggen van de
brieven, bedoeld in artikel 17, eerste lid, WNo, waarin hij verzoekers –
en in voorkomend geval ook betrokken bestuursorganen en ambtenaren –
mededeling doet van zijn beslissing om op grond van het bepaalde in artikel
14 of artikel 16 WNo een onderzoek niet in te stellen of voort te zetten.
In de praktijk werd van die mogelijkheid tot inzage zelden of nooit gebruik
gemaakt. Het was daarom weinig doelmatig om van al deze «artikel 17-brieven»
geanonimiseerde kopieën te maken ten behoeve van de inzage. In de WNo
is wel het recht van een ieder gehandhaafd om op verzoek, en in beginsel tegen
een vergoeding, afschrift of uittreksel te krijgen van dergelijke brieven. Verplichting om inlichtingen te verstrekken aan de Nationale
ombudsmanArtikel 19, eerste lid, WNo is herschreven. In de tekst van artikel 19,
eerste lid (oud), stond de bevoegdheid van de Nationale ombudsman om bestuursorganen,
betrokken ambtenaren, getuigen en verzoekers op te roepen voorop. De verplichting
om de Nationale ombudsman de inlichtingen te verstrekken die hij voor zijn
onderzoek nodig heeft, gold naar de letter van de bepaling alleen voor hen
die waren opgeroepen. In het nieuwe eerste lid van artikel 19 wordt de inlichtingenplicht
vooropgesteld (los van het opgeroepen-zijn), en wordt daarnaast de oproepbevoegdheid
vermeld.Een andere wijziging in het eerste lid van artikel 19 betreft de laatste
volzin daarvan. Gold het recht van opgeroepenen om zich te laten bijstaan
door een raadsman voorheen niet voor getuigen, nu mogen ook opgeroepen getuigen
een raadsman meebrengen naar de Nationale ombudsman. Deze wijziging is aangebracht
op advies van de Raad van State. Artikel 30 gewijzigd; nieuw artikel 30Artikel 30 WNo bevat een bepaling die voorkomt dat de Nationale ombudsman
klachten over nieuw binnen zijn bevoegdheid gekomen bestuursorganen moet behandelen
die gaan over gebeurtenissen die zich hebben voorgedaan voordat die bevoegdheid
is ingegaan. Aangezien nu alleen nog bestuursorganen van decentrale overheden
niet vanzelf van rechtswege onder de werking van de WNo vallen – en
daarmee het toepassingbereik van de WNo alleen nog, bij ministerieel besluit,
kan worden uitgebreid tot bestuursorganen van die decentrale overheden –
kon artikel 30 WNo zodanig worden herschreven dat het alleen betrekking heeft
op de gevallen waarin, ingevolge artikel 1b, bestuursorganen zijn aangewezen
van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen.Het nieuwe artikel 30a bevat een regeling voor een overgangssituatie.
Voor het eerst staan er bepalingen in de WNo die het mogelijk maken de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van bepaalde (categorieën van)
bestuursorganen te beëindigen. Artikel 1a, eerste lid, onderdeel e, geeft
de mogelijkheid bestuursorganen bij algemene maatregel van bestuur van de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman uit te zonderen. Artikel 1b, vijfde
lid, geeft besturen van decentrale overheden die bij ministerieel besluit
onder de werking van de WNo zijn gebracht, het recht om de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties na verloop van een bepaalde tijd om beëindiging
van de aanwijzing te verzoeken. Wanneer aldus een einde is gekomen aan de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van een bepaald bestuursorgaan,
dan kunnen op grond van het nieuwe artikel 30a WNo nog een jaar lang verzoekschriften
bij de Nationale ombudsman worden ingediend over gedragingen van dat bestuursorgaan
die zich hebben voorgedaan voordat het besluit in werking trad
waarbij de bevoegdheid werd beëindigd. Technische aanpassingen; overgangsbepalingen; tekstplaatsingVoor het overige is bij de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, naast wijzigingen
in de Wet openbaarheid van bestuur, een aantal technische aanpassingen en
redactionele verbeteringen in de WNo aangebracht. De wijzigingswet bevat verder
enkele bepalingen van overgangsrecht, met name in verband met de overgang
van de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen bestuursorganen van decentrale
overheden naar het nieuwe wettelijke regime van de artikelen 1b en 1c WNo.
Ook worden bij de wijzigingswet enkele algemene maatregelen bestuur ingetrokken
(zie ook hierna, § 2.1.3). Ten slotte geeft de wijzigingswet opdracht
om de integrale tekst van de gewijzigde WNo in het Staatsblad te plaatsen,
wat is gebeurd in Stb. 1998, 358. Wijziging van de WNo bij de wet van 25 juni 1998, Stb.
446De derde wijziging van de WNo in 1998 had een veel beperktere strekking
dan de tweede. In artikel XXIX van de Invoeringswet schuldsaneringsregeling
natuurlijke personen (wet van 25 juni 1998, Stb. 446) is bepaald dat in artikel
3, tweede lid, onderdeel f, en in artikel 4, eerste lid, onderdeel c, WNo
aan de gronden waarop de Tweede Kamer de Nationale ombudsman kan ontslaan,
respectievelijk op non-activiteit stellen, wordt toegevoegd de omstandigheid
dat ten aanzien van de Nationale ombudsman – bij onherroepelijk geworden,
respectievelijk nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak –
de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is verklaard.
Op grond van het bepaalde in artikel 9, vierde lid, WNo is deze wijziging
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.Zoals is bepaald bij koninklijk besluit van 9 november 1998, Stb. 622,
is deze wijziging van de WNo op 1 december 1998 in werking getreden.De tekst van de WNo zoals deze luidt sinds deze laatstgenoemde wetswijziging
is opgenomen als bijlage 7.2 bij dit jaarverslag. 2.1.2.2 Bij de Staten-Generaal aanhangig wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsmanHet voorstel van wet tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht
met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen (kamerstukken
II 1997/98, 1998/99, 25 837, nrs. 1–9) bevat ook het voorstel de
WNo op enkele punten te wijzigen. Deze wijzigingen – in de artikelen
12 en 14 van de WNo – hebben de strekking het zogeheten kenbaarheidsvereiste
in de WNo technisch aan te passen aan de invoering van de interne klachtregeling
van de Algemene wet bestuursrecht (zie Jaarverslag 1997, blz. 41–42).
Het wetsvoorstel is op 17 november 1998 met algemene stemmen aangenomen door
de Tweede Kamer en vervolgens bij de Eerste Kamer aanhangig gemaakt. 2.1.3 Algemene maatregelen van bestuur ex artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d (oud), van de Wet Nationale ombudsman 2.1.3.1 Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNoHet Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo is in 1998 tweemaal
gewijzigd, en nadien op 30 juni 1998 ingetrokken.De eerste wijziging, die plaatsvond bij koninklijk besluit van 22 december
1997, Stb. 1998, 23, trad in werking op 21 januari 1998. Deze wijziging is
al besproken in het Jaarverslag 1997 (blz. 46–47), waarnaar hier wordt
verwezen. De volledige tekst van het Aanwijzingsbesluit zoals die na deze
wijziging is komen te luiden, is geplaatst in Stb. 1998, 24. De laatste wijziging van het Aanwijzingsbesluit betrof slechts een terminologische
aanpassing. Bij het koninklijk besluit van 28 mei 1998, Stb. 340, tot wijziging
van een aantal koninklijke besluiten in verband met de invoering van de Wet
op de beroepen in de individuele gezondheidszorg is in de bijlage bij het
Aanwijzingsbesluit, onderdeel H, onder 38, «Geneeskundigen als bedoeld
in artikel 31 van het Schepelingenbesluit» vervangen door: Artsen als
bedoeld in artikel 31 van het Schepelingenbesluit.Het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo is, als gevolg van de
herziening van artikel 1a WNo, ingetrokken bij de op 30 juni 1998 in werking
getreden wet van 18 juni 1998 (zie hiervoor, § 2.1.2.1). Het heeft
vier jaar en acht maanden dienst gedaan. 2.1.3.2 Aanwijzing van vier gemeentenBij koninklijk besluit van 26 mei 1998, Stb. 324, zijn de bestuursorganen
van de gemeenten Breda, Gorinchem, Losser en Schijndel aangewezen als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing is. Dit besluit is voor wat de gemeenten Gorinchem
en Losser betreft met ingang van 12 juni 1998 in werking getreden, en met
betrekking tot de gemeenten Breda en Schijndel met ingang van 1 juli 1998.
Met de toetreding van deze vier gemeenten kwam het aantal gemeenten waarvoor
de Nationale ombudsman de externe klachtvoorziening is op 22. De aanwijzing
van deze vier gemeenten vond plaats in het kader van de zogeheten derde instapmogelijkheid
die Staatssecretaris Kohnstamm heeft geboden aan die gemeenten die op zichzelf
geïnteresseerd waren in de aansluiting bij de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman per 1 november 1997 – de «tweede instap» –,
maar die de besluitvorming daarvoor niet tijdig hadden kunnen voltooien. Het
koninklijk besluit van 26 mei 1998, Stb. 324, is de laatste aanwijzing van
bestuursorganen van decentrale overheden die bij algemene maatregel van bestuur
heeft plaatsgevonden. 2.1.3.3 Intrekking/uitwerking van enkele algemene maatregelen
van bestuurMet de inwerkingtreding van de wijziging van de WNo op 30 juni 1998 konden,
naast het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo (zie hiervoor, § 2.1.3.1),
nog twee andere algemene maatregelen van bestuur worden ingetrokken. Dit is
gebeurd bij de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur.Het koninklijk besluit van 1 september 1993, Stb. 488, houdende aanwijzing
van de bestuursorganen van waterschappen als administratieve organen in de
zin van de Wet Nationale ombudsman kon worden ingetrokken omdat in een overgangsbepaling
in de wijzigingswet de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de provincies, de waterschappen en de aangewezen gemeenten was geregeld
voor de periode tot de inwerkingtreding van een (eerste) ministerieel besluit
tot aanwijzing van bestuursorganen van decentrale overheden als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing is.Ook de aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur (koninklijk besluit
van 10 april 1995, Stb. 218) van bestuursorganen van gemeenten en provincies
voor de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon opsporingsambtenaren
kon komen te vervallen, aangezien deze bestuursorganen nu rechtstreeks zijn
aangewezen in artikel 1a, eerste lid, onder d (nieuw), van de WNo.Verder zijn de algemene maatregelen bestuur waarbij de provincies en zeven
gemeenten per 1 juli 1996, elf andere gemeenten per 1 november 1997 en nog eens vier gemeenten per 12 juni 1998 dan wel 1 juli
1998 werden aangewezen uitgewerkt op 1 januari 1999, de datum waarop
voor de eerste keer een ministerieel besluit ex artikel 1b, eerste lid, WNo
in werking trad. Het betreft de koninklijke besluiten van 12 juni 1996,
Stb. 310, zoals gewijzigd bij besluit van 1 december 1997, Stb. 632,
van 29 oktober 1997, Stb. 490, en van 26 mei 1998, Stb. 324. 2.1.4 Algemene maatregel van bestuur ex artikel 1a, eerste
lid, onderdeel e, en tweede lid, van de Wet Nationale ombudsmanDe op 30 juni 1998 in werking getreden wijziging van artikel 1a WNo bij
de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, had niet alleen tot gevolg dat het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo kon worden ingetrokken, maar
maakte het ook noodzakelijk om bij algemene maatregel van bestuur te regelen
op welke bestuursorganen op grond van artikel 1a, eerste lid, onderdeel e,
WNo de WNo niet van toepassing is, alsmede om – ingevolge artikel 1a,
tweede lid, WNo – de bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek
op het beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
aan te wijzen waarop de WNo wel van toepassing is. Met betrekking tot de bestuursorganen
van die onderwijs- en onderzoekinstellingen blijft immers gedurende een overgangsperiode
van vijf jaar het oude systeem van enumeratieve aanwijzing van kracht (zie
hiervoor, § 2.1.2.1). In deze beide regelopdrachten van de formele
wetgever is voorzien bij het Besluit bestuursorganen WNo en Wob (koninklijk
besluit van 11 september 1998, Stb. 580, in werking getreden op 14 oktober
1998 en terugwerkend tot en met 30 juni 1998).De – negatieve – lijst van bestuursorganen die van de werking
van de WNo en de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) zijn uitgezonderd, bevat
uitsluitend namen van instellingen die slechts voor een deel van hun taken
aan de werking van de WNo en de Wob zijn onttrokken en die alle ook al met
beperkingen ten aanzien van de toepasselijkheid van WNo en Wob stonden vermeld
op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo. Het gaat
hierbij om:– de Nederlandse Omroep Stichting, waarop beide wetten uitsluitend
van toepassing zijn voor zover deze instelling zich bezighoudt met programmacoördinatie
en zendtijdindeling voor de landelijke omroep;– De Nederlandsche Bank NV, op wier taken en bevoegdheden op grond
van – kort gezegd – de artikelen 2, eerste, tweede en derde lid,
3, en 4, eerste lid, van de Bankwet 1998 WNo en Wob niet van toepassing zijn;– de Verzekeringskamer, wier taken en bevoegdheden ingevolge de
Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993, de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf
en enkele pensioenfondswetten zijn uitgezonderd;– de Stichting toezicht effectenverkeer, wier taken en bevoegdheden
ingevolge de Wet toezicht effectenverkeer 1995 zijn uitgezonderd.Op de – positieve – lijst van onderwijs- en onderzoekinstellingen
op het beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
staan tien (categorieën van) instellingen genoemd die ook al voorkwamen
op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo (zie voor
deze instellingen bijlage 6.1 van dit jaarverslag). 2.1.5 Algemene maatregel van bestuur ex artikel 1c, tweede
lid, van de Wet Nationale ombudsmanNadere regels voor de berekening, de wijze van betaling en het tijdstip
van betaling van de vergoeding die de decentrale overheden verschuldigd zijn ter dekking van de kosten voor het beschikbaar stellen van de
klacht- voorziening bij de Nationale ombudsman zijn gesteld in het Vergoedingenbesluit
Wet Nationale ombudsman (koninklijk besluit van 4 september 1998, Stb. 547,
in werking getreden op 23 september 1998 en terugwerkend tot en met 30 juni
1998).In dit besluit is vastgelegd dat een provincie, gemeente, waterschap of
gemeenschappelijke regeling per verzoekschrift dat door de Nationale ombudsman
wordt ontvangen over een gedraging van een bestuursorgaan van de desbetreffende
decentrale overheid aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
een vergoeding is verschuldigd van in beginsel f 1898. De betrokken gebiedscorporaties
kunnen echter ook kiezen voor een gedifferentieerd bekostigingsmodel, waarbij
zij f 5894 betalen voor verzoekschriften die leiden tot een onderzoek
van de Nationale ombudsman en f 400 voor de overige gevallen. De genoemde
bedragen worden geïndexeerd aan de hand van het door het Centraal Bureau
voor de Statistiek vastgestelde prijsindexcijfer van de consumptie van de
overheid van de activiteit algemeen bestuur.In het geval dat twee of meer verzoekschriften betrekking hebben op dezelfde
gedraging, kan de Minister, de Nationale ombudsman gehoord, bepalen dat eenmaal
de voor een dergelijk verzoekschrift geldende vergoeding is verschuldigd.Jaarlijks stelt de Minister terstond na 31 augustus de per gebiedscorporatie
over de voorafgaande periode van 1 september tot en met 31 augustus verschuldigde
vergoeding vast, die uiterlijk op 30 november van het desbetreffende jaar
moet worden betaald.In de nota van toelichting bij het Vergoedingenbesluit wordt over het
gedifferentieerde bekostigingsmodel opgemerkt dat in dit systeem tegemoet
wordt gekomen aan de wens om enigermate rekening te houden met de omvang van
de werkzaamheden die door het Bureau Nationale ombudsman dienen te worden
verricht met betrekking tot een ontvangen verzoekschrift. Een verdergaande
differentiatie dient echter te worden afgewezen, omdat anders te zeer de gedachte
zou kunnen postvatten dat ruimte zou worden geboden voor discussie over de
werkwijze van de Nationale ombudsman en de door hem genomen beslissingen over
de afwikkeling van ontvangen verzoekschriften. Een dergelijke discussie zou
de vrijheid van handelen van de Nationale ombudsman onder druk kunnen zetten,
aldus de toelichting. Kanttekeningen van de Nationale ombudsman bij het (gedifferentieerde)
bekostigingsmodelDe Nationale ombudsman heeft bij herhaling zijn bezwaren naar voren gebracht
tegen de wijze waarop zijn bevoegdheid over bestuursorganen van decentrale
overheden wordt gefinancierd, namelijk uit bijdragen van de betrokken provincies,
gemeenten en waterschappen zelf (zie bij voorbeeld Jaarverslag 1996, blz.
44–46). Naast bezwaren van principiële aard tegen het financieringsmodel
als zodanig, heeft de Nationale ombudsman ook praktische bedenkingen tegen
de manier waarop dit model nader is uitgewerkt in het Vergoedingenbesluit
Wet Nationale ombudsman.Vóór de totstandkoming van het Vergoedingenbesluit heeft
hij zijn bedenkingen, bij brief van 23 februari 1998, onder de aandacht
gebracht van Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken. Mede gelet
op de uitkomsten van het overleg dat namens de Staatssecretaris is gevoerd
met het Interprovinciaal Overleg, de Unie van Waterschappen en de betrokken
gemeenten over de wijze van doorberekening van de kosten van
het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van de decentrale overheden,
heeft de Staatssecretaris in de kritiek van de Nationale ombudsman echter
geen aanleiding gezien tot wezenlijke aanpassingen van de plannen met betrekking
tot de uitwerking van het financieringsmodel. Dit betekent dat de Nationale ombudsman de kanttekeningen in zijn brief
van 23 februari 1998 volledig van toepassing acht op het op 23 september
1998 in werking getreden Vergoedingenbesluit Wet Nationale ombudsman. De Nationale
ombudsman ziet de praktijkervaring met het Vergoedingenbesluit met enige bezorgdheid
tegemoet, overigens uiteraard onder erkenning van het feit dat het bij het
Vergoedingenbesluit gaat om een bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de
regering.In de brief van 23 februari 1998 stelde de Nationale ombudsman de vraag
aan de orde hoe – gegeven de gemaakte keuze voor de financiering van
het werk van de Nationale ombudsman op hun terrein door de betrokken decentrale
overheden zelf – de betaling door die gebiedscorporaties zo kan worden
geregeld dat dit zo weinig mogelijk bestuurslasten, discussie en onvrede oproept.
In dit verband uitte hij met name zijn bezorgdheid over het gedifferentieerde
bekostigingsmodel waarvoor decentrale overheden kunnen kiezen. Deze differentiatie
vestigt de bijzondere aandacht op de categorie van zaken die door de Nationale
ombudsman wel voor onderzoek in aanmerking zijn gebracht. Binnen deze categorie
kan de bewerkelijkheid van de afdoening namelijk zeer sterk uiteenlopen. De
Nationale ombudsman voorziet dan ook – en kan op zichzelf goed begrijpen –
dat, waar betrokken bestuursorganen moeite hebben met het moeten betalen van
f 1898 voor een zaak die niet in onderzoek is genomen, overeenkomstige
weerstanden zullen bestaan tegen het in rekening gebracht krijgen van een
kleine zesduizend gulden voor een verzoekschrift dat is afgedaan via interventie,
of eventueel met een kort rapport na een beperkt onderzoek. Het ligt zeer
voor de hand dat dan de roep zal ontstaan om verdergaand te differentiëren
in het tarief. Een verdere differentiatie is echter niet gewenst, zoals ook
door de Staatssecretaris wordt onderkend.Voor de Nationale ombudsman is essentieel dat in ieder geval moet worden
vermeden dat betrokken bestuursorganen door de wijze waarop de financiële
regeling is ingericht, worden uitgelokt om beslissingen van de Nationale ombudsman
over de afdoening van een zaak ter discussie te stellen omdat zij zich daardoor
financieel getroffen voelen. Daarmee zou immers de onafhankelijkheid van de
Nationale ombudsman kunnen worden aangetast. De Nationale ombudsman acht allerminst
uitgesloten dat dit gevaar zich zal voordoen wanneer bij voorbeeld voor eenvoudige
interventiezaken al een bedrag van verscheidene duizenden guldens moet worden
opgebracht.De Nationale ombudsman liet in zijn brief aan Staatssecretaris Kohnstamm
weten het te betreuren dat bij het zoeken naar een ander bekostigingsmodel
na de evaluatie van het proefproject (zie Jaarverslag 1997, blz. 47–49)
niet of nauwelijks aandacht is gegeven aan het systeem waarbij decentrale
overheden een bedrag betalen dat niet (primair) is gebaseerd op het aantal
gerealiseerde klachten, maar op het inwoneraantal. Dit is het systeem waaraan
ook werd gedacht voordat tot het proefproject is besloten. Destijds bleek
het niet mogelijk om daarover met de betrokken gemeenten overeenstemming te
bereiken wegens verschil van inzicht over het aantal te verwachten klachten
per duizend inwoners. Nu intussen praktijkervaring is opgedaan, gaat de Nationale
ombudsman ervan uit dat het inmiddels wel mogelijk is om met de betrokken
gebiedscorporaties tot overeenstemming te komen. Hij verwacht dat een bekostigingsmodel waarbij het inwoneraantal de sleutel is, aanzienlijk
minder aanleiding zal geven tot discussie, en – zolang het model van
eigen financiering een gegeven is – op den duur gemakkelijker door de
decentrale overheden kan worden aanvaard. Bovendien is zo'n model uitvoeringstechnisch
gezien veruit het eenvoudigst. Zoals de Nationale ombudsman weet, zag de Staatssecretaris
als nadeel van dit model dat de mede-overheden hiermee geen financiële
prikkel wordt gegeven om door zorgvuldige interne klachtbehandeling zoveel
mogelijk te voorkomen dat burgers een beroep moeten doen op de Nationale ombudsman.
Naar de ervaring van de Nationale ombudsman zien echter de bestuursorganen
van de decentrale overheden ook zonder financiële prikkel wel degelijk
het belang in van het voorkomen van onnodige klachten bij de Nationale ombudsman.
Verwacht mag worden dat de invoering van de regeling van hoofdstuk 9 van de
Algemene wet bestuursrecht voor interne klachtbehandeling dit bewustzijn nog
zal versterken.In een brief van 12 mei 1998 aan Staatssecretaris Kohnstamm heeft de Nationale
ombudsman nog enige nadere opmerkingen gemaakt over het vergoedingsmodel,
ditmaal naar aanleiding van het concept-Vergoedingenbesluit Wet Nationale
ombudsman zoals de Staatssecretaris hem dit bij brief van 29 april 1998
had voorgelegd. De Nationale ombudsman stelde tot zijn spijt vast dat de eerder
door hem gemaakte opmerkingen geen invloed hadden gehad op de keus zoals die
uiteindelijk is neergelegd in de concept-algemene maatregel van bestuur. Tegelijk
constateerde hij dat de regeling ervan uitgaat dat zijn bureau medewerking
verleent aan het verstrekken van allerlei detailgegevens, over aantallen verzoekschriften
en de daarop genomen besluiten, per betrokken bestuursorgaan/rechtspersoon.
Alleen dan zal de regeling immers kunnen worden uitgevoerd. In dit verband
merkte de Nationale ombudsman op dat, nu er geen wettelijke verplichting bestaat,
kennelijk ervan wordt uitgegaan dat deze medewerking op vrijwillige basis
wordt verleend. Op dit punt zag hij zich gesteld voor een politiek voldongen
feit.De Nationale ombudsman merkte verder op dat een onderdeel van het concept-Vergoedingenbesluit
heroverweging verdiende. Dit betrof de bepaling waarin wordt geregeld dat,
in het geval dat twee of meer verzoekschriften betrekking hebben op dezelfde
gedraging, de Minister, de Nationale ombudsman gehoord, kan bepalen dat de
voor een dergelijk verzoekschrift geldende vergoeding slechts eenmaal verschuldigd
is. In de voorgestelde tekst wordt de Nationale ombudsman immers duidelijk
gecommitteerd aan de daar bedoelde beslissing. Een dergelijke – materiële –
medeverantwoordelijkheid acht de Nationale ombudsman ongewenst, gelet op zijn
opvatting over het financieringsmodel als zodanig. Het komt hem voor dat een
rechtspersoon die in aanmerking wil komen voor een reductie als bedoeld in
deze bepaling zich daarover zal moeten verstaan met het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. De Nationale ombudsman zou daar buiten moeten
blijven. Overigens maakte de bepaling niet duidelijk wie het initiatief zou
moeten nemen tot een besluit tot reductie, aldus de Nationale ombudsman in
zijn brief van 12 mei 1998.Ten slotte moet hier nog worden gewezen op een ander onwenselijk neveneffect
van de wijze waarop de financiering is geregeld van de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman ten aanzien van de bestuursorganen van de decentrale overheden.
Het directe verband dat in dit financieringsmodel wordt gelegd tussen ieder
door de Nationale ombudsman over het bestuur van een bepaalde gebiedscorporatie
ontvangen verzoekschrift en de door die gebiedscorporatie te betalen vergoeding,
kan provincies, gemeenten en waterschappen ontmoedigen om voldoende actief
voorlichting te geven aan hun burgers over de mogelijkheid om een klacht over
de eigen gebiedscorporatie in te dienen bij de Nationale ombudsman,
uit vrees voor het oplopen van het bedrag van die vergoeding. Uit een onderzoek
dat begin 1998 is gehouden in vier van de zeven gemeenten die zich op 1 juli
1996 in het kader van het zogeheten proefproject hebben aangesloten bij de
Nationale ombudsman, is gebleken dat de inwoners van deze gemeenten na ruim
anderhalf jaar nog slecht op de hoogte zijn van de mogelijkheid om bij de
Nationale ombudsman een klacht in te dienen over de eigen gemeente (zie ook
hoofdstuk 5, § 5.3.1, en de brief van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van 2 september 1998 aan de Tweede Kamer
over het profiel van de klagers bij de Nationale ombudsman, kamerstukken II
1997/98, 25 920, nr. 5). Kritiek van decentrale overheden op het bekostigingsmodelOok van de kant van betrokken decentrale overheden is kritisch gereageerd
op het gekozen model voor de financiering van de behandeling door de Nationale
ombudsman van verzoekschriften over bestuurorganen van provincies, gemeenten,
waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Zo ontving de Nationale ombudsman
ter kennisneming een afschrift van een brief van het dagelijks bestuur van
de Unie van Waterschappen van 22 juni 1998 aan Staatssecretaris Kohnstamm
van Binnenlandse Zaken waarin het bestuur laat weten ten principale van oordeel
te zijn dat de Nationale ombudsman (geheel) uit de algemene rijksmiddelen
gefinancierd dient te worden. Het functioneren van de Nationale ombudsman
is immers in belangrijke mate te vergelijken met dat van de administratieve
rechter. Voorts pleit ook het feit dat de Nationale ombudsman binnenkort een
eigen positie in de Grondwet krijgt voor financiering uit 's Rijks kas. In
wezen is de bekostiging van de Nationale ombudsman via vrijwillige bijdragen
van decentrale overheden over wiens handelen hij moet oordelen in strijd met
elementaire staatsrechtelijke beginselen, aldus de Unie van Waterschappen.Het college van burgemeester en wethouders van Enschede deelde Minister
Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in een brief van 4 januari
1999 mee het onbegrijpelijk te vinden dat de externe behandeling van klachten
van burgers tegen handelen van decentrale overheden niet uit de algemene middelen
wordt gefinancierd, terwijl dat voor de externe rechtsbescherming tegen besluiten
van diezelfde overheden wel geldt. Het wel gebruikte argument van «de
vervuiler betaalt» kan dit verschil niet verklaren. Immers, ook bij
door de rechter gehonoreerde beroepschriften zou het betrokken bestuursorgaan
kunnen worden gezien als «de vervuiler». Het Enschedese college
vindt dit te meer onwenselijk omdat het een drempel opwerpt voor gemeenten
om gebruik te maken van een inmiddels alom gerespecteerd instituut als de
Nationale ombudsman. Het kan tot gevolg hebben dat gemeenten ervan afzien
hun burgers die mogelijkheid van externe klachtbehandeling bij dit onafhankelijke
instituut te bieden. Dit werkt rechtsongelijkheid in de hand: «afhankelijk
van de gemeente waarin je woont kun je wel of niet klagen tegen gedragingen
van je gemeentebestuur», zo merkten burgemeester en wethouders van Enschede
op in hun brief aan Minister Peper, waarvan zij de Nationale ombudsman een
afschrift stuurden.Het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
stellen zich, verwijzend naar artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet,
op het standpunt dat het Rijk de decentrale overheden financiële compensatie
moet bieden wanneer een wettelijke verplichting tot een externe klachtvoorziening
wordt opgelegd. Staatssecretaris Kohnstamm heeft op dit punt als zijn opvatting
gegeven dat financiële compensatie vooralsnog niet aan de orde is, omdat
er geen sprake is van het aan decentrale overheden opleggen van een wettelijke
verplichting om te voorzien in een onafhankelijke instantie voor externe klachtbehandeling. Overigens is van de kant van het kabinet aangegeven dat
het bepaalde in artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet tot doel heeft
dat het rijk zich rekenschap geeft van de financiële gevolgen van zijn
beleid voor decentrale overheden, maar op zichzelf het rijk geen verplichting
tot financiële compensatie oplegt. 2.1.6 Ministeriële besluiten ex artikel 1b, eerste
lid, van de Wet Nationale ombudsmanDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 21
december 1998 voor de eerste maal een besluit genomen op grond van artikel
1b, eerste lid, WNo. Bij dit besluit (nr. CW98/U62 550, Stcrt. 249, in
werking getreden op 1 januari 1999) is de WNo van toepassing verklaard op
de bestuursorganen van de volgende rechtspersonen:– de waterschappen;– de provincies;– de gemeenten Apeldoorn, Beemster, Bernheze, Beverwijk, Breda,
Brummen, Dantumadeel, Duiven, Enschede, Ermelo, Ferwerderadeel, Gaasterlân-Sleat,
Gorinchem, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Harenkarspel, Heusden,
Katwijk, Langedijk, Leiderdorp, Lemsterland, Lisse, Losser, Middelharnis,
Moerdijk, Nijkerk, Noordwijk, Oegstgeest, Reeuwijk, Roermond, Ruurlo, Schijndel,
Steenwijk, Venlo, Voorschoten, Voorst en Weert.Een tweede ministerieel besluit dateert van 21 januari 1999. Bij
dit besluit (nr. CW99/U52553, Stcrt. 20, in werking getreden op 1 februari
1999) zijn de bestuursorganen van de gemeente Nijmegen aangewezen als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing is. Het college van burgemeester en wethouders
van Nijmegen had de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
om spoedige aanwijzing verzocht in verband met het plotselinge en definitieve
wegvallen van het eigen gemeentelijke ombudsmaninstituut. Artikel 1b, vierde
lid, WNo biedt de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de
mogelijkheid om de aanwijzing van bestuursorganen in werking te laten treden
op een ander tijdstip dan 1 januari van enig jaar indien omstandigheden van
dringende aard daartoe nopen. Naar het oordeel van Minister Peper waren dergelijke
omstandigheden in het geval van Nijmegen aanwezig.Daarmee is de WNo, wat de decentrale overheden betreft, per 1 januari
1999 van toepassing op de bestuursorganen van alle provincies en waterschappen
en van 37 gemeenten, en met ingang van 1 februari 1999 tevens op een
38e gemeente. Het gezamenlijke inwoneraantal van deze 38 gemeenten
bedraagt ruim anderhalf miljoen. De provincies, waterschappen en de 22 gemeenten
die al vóór 1 januari 1999 binnen de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman waren gebracht, hebben alle gekozen voor voortzetting
van de relatie met de Nationale ombudsman.Uit de besluiten van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
blijkt verder dat alle waterschappen, vier provincies en 26 gemeenten de voorkeur
hebben gegeven aan het bekostigingsmodel met het uniforme tarief van f 1898
per verzoekschrift. Acht provincies en twaalf gemeenten hebben de keuze gemaakt
voor het gedifferentieerde model. 2.1.7 Verdere verbreiding van externe klachtvoorzieningen
bij gemeentenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 52–53) kon nog melding worden gemaakt
van de brief van Staatssecretaris Kohnstamm aan de Tweede Kamer van 22 januari
1998 over de eisen die aan een externe klachtvoorziening moeten
worden gesteld (kamerstukken II 1997/98, 25 854, nr. 1). In deze brief
vatte de Staatssecretaris zijn beleid nog eens samen met betrekking tot het
voorzien in een externe klachtvoorziening door gemeenten. In de opvatting
van de Staatssecretaris behoren alle gemeenten te beschikken over een externe
klachtvoorziening, als sluitstuk op de interne klachtbehandeling. De Nationale
ombudsman en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn het hierin
met hem eens. Waar echter de Nationale ombudsman en ook de VNG niet uitsluiten
dat er uiteindelijk een wettelijke plicht tot een externe klachtvoorziening
dient te komen, stond de Staatssecretaris een ontwikkeling van onderop voor:
gemeenten kunnen en behoren op vrijwillige basis te voorzien in een externe
klachtvoorziening. Indien na een redelijke termijn blijkt dat er nog gemeenten
zijn die geen voorziening hebben getroffen, dan zal hij zich nader beraden
over de wenselijkheid en noodzaak van een wettelijke verplichting. De benadering
van onderop betekent dat de gemeenten (evenals de provincies en de waterschappen)
de vrijheid hebben in de keuze van de vorm van een externe klachtvoorziening:
een «eigen» voorziening, al dan niet samen met andere gemeenten,
of aansluiting bij de Nationale ombudsman.Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer van het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25 456),
op 3 februari 1998, heeft de Staatssecretaris nader aangegeven dat eerst
invoering van het interne klachtrecht voor alle bestuursorganen
op het niveau van de centrale en decentrale overheid aan de orde is. Verder
zullen de eisen moeten worden vastgelegd waaraan externe klachtvoorzieningen
dienen te voldoen. Daarover zal de Commissie wetgeving algemene regels van
bestuursrecht (de commissie-Scheltema) om advies worden gevraagd. Ondertussen
moeten krachtig ontwikkelingen van onderaf worden gestimuleerd om externe
klachtvoorzieningen bij gemeenten tot stand te brengen. Nadat de commissie-Scheltema
haar advies zal hebben uitgebracht, kunnen de betrokken partijen daarop reageren.
Vervolgens kunnen de aan externe klachtvoorzieningen te stellen eisen wettelijk
worden geregeld. Staatssecretaris Kohnstamm acht dan de tijd rijp om, aan
de hand van de stand van zaken rond de ontwikkeling van externe klachtvoorzieningen
op decentraal niveau, te bepalen of doorgegaan kan worden op de weg van vrijwilligheid
of te besluiten tot een meer verplichtend stelsel. Daarnaar vanuit de Kamer
gevraagd, sprak hij de verwachting uit dat dit stadium over vier tot vijf
jaar zal zijn bereikt. De Kamer kon zich op zichzelf in meerderheid in dit
stappenplan vinden, maar gaf wel blijk van enig ongeduld ten aanzien van de
ontwikkelingen rond het tot stand komen van externe klachtvoorzieningen bij
gemeenten.Intussen heeft Staatssecretaris Kohnstamm op 9 februari 1998 de commissie-Scheltema
gevraagd een advies uit te brengen over een regeling van de eisen die aan
een externe klachtvoorziening gesteld kunnen worden.Wat de financiering van externe klachtvoorzieningen bij decentrale overheden
betreft, handhaafde Staatssecretaris Kohnstamm zijn standpunt dat de kosten
van die voorzieningen, zolang het Rijk de mede-overheden op dit punt geen
verplichting oplegt, door de decentrale overheden zelf zullen moeten worden
opgebracht. Hij herhaalde deze opvatting op 17 juni 1998 in de Tweede
Kamer, bij gelegenheid van de behandeling van het Jaarverslag 1997 van de
Nationale ombudsman. De toen ingediende motie-Van Wijmen, die ertoe strekte
de wenselijkheid en mogelijkheid te onderzoeken van bekostiging van de aansluiting
van mede-overheden bij de Nationale ombudsman uit de algemene middelen, werd
op 23 juni 1998 verworpen. In het kabinet-Kok II berust de zorg voor aangelegenheden betreffende
de Wet Nationale ombudsman bij Minister Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De eerste gelegenheid voor de Tweede Kamer om met de nieuwe portefeuillehouder
van gedachten te wisselen over externe klachtvoorzieningen bij decentrale
overheden deed zich voor op 5 november 1998, bij de behandeling van het
wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling
over de behandeling van klachten door bestuursorganen (25 837). Daarnaar
vanuit de Kamer gevraagd, heeft Minister Peper toen zijn zienswijze gegeven
met betrekking tot het vraagstuk van de externe klachtvoorzieningen bij decentrale
overheden.De Minister sprak zijn instemming uit met het standpunt van het vorige
kabinet dat een externe klachtvoorziening een onderdeel is van een kwalitatief
goed bestuur, en dat op termijn alle decentrale overheden een externe klachtvoorziening
zouden moeten hebben. In 1997 hadden, naar zijn telling, 78 gemeenten voor
een externe klachtvoorziening gezorgd. Daaronder bevonden zich 22 gemeenten
die waren aangesloten bij de Nationale ombudsman. Per 1 januari 1999
zal de Wet Nationale ombudsman van toepassing zijn op de bestuursorganen van
37 gemeenten. Een enkele gemeente heeft zich intussen aangesloten bij de gemeentelijke
ombudsman van een naburige gemeente. Hier en daar zijn gemeenten bezig met
het zelf inrichten van een externe klachtvoorziening.De Minister herinnerde eraan dat het opleggen door het Rijk van de verplichting
voor decentrale overheden om voor een externe klachtvoorziening te zorgen,
tot dan toe steeds was afgewezen onder verwijzing naar de decentrale verantwoordelijkheid.
Hij stelde opnieuw vast dat de gedachte aan het opleggen van zo'n verplichting
in de Kamer grote sympathie ontmoet. Verder constateerde hij dat het tempo
bij gemeenten op dit punt wel erg laag is. Gelet op die trage totstandkoming
van externe klachtvoorzieningen bij gemeenten, merkte hij dit onderwerp voor
de komende jaren als urgent aan. Hij verwees naar het stappenplan dat Staatssecretaris
Kohnstamm op 3 februari 1998 in de Kamer had ontvouwd. Volgens dat plan
zou na verloop van vier of vijf jaar worden nagegaan of er op het punt van
externe klachtvoorzieningen bij gemeenten nog witte vlekken zijn. Alleen al
omdat een periode van vier à vijf jaar een reguliere kabinetsperiode
overstijgt, zou de Minister willen uitgaan van een kortere tijd voor de uitvoering
van het stappenplan. Hij zou willen bevorderen dat gemeenten haast maken met
het voorzien in een onafhankelijke externe klachtvoorziening, en zal zich
daarover onder meer verstaan met de VNG. Minister Peper zei verder dat gemeenten in financiële zin wel wat
over mogen hebben voor een goede externe klachtvoorziening. Hij betoonde zich
niet aanstonds bereid om te bezien of door het Rijk een financiële regeling
kan worden getroffen. Hij kende het bezwaar van gemeenten die bij de Nationale
ombudsman zijn aangesloten – een bezwaar waarvan het hem bekend is dat
dit door de Nationale ombudsman wordt gedeeld – tegen de relatie waarbij
als het ware elke klacht wordt voorzien van een rekening. Ook hij achtte dit
een wat merkwaardige situatie. Hij vond het echter nog te vroeg om te zeggen
waar de rekening moet worden neergelegd. Hij herhaalde zijn oproep aan gemeenten
om nu echt tempo te gaan maken, evenals zijn toezegging aan de Kamer om op
korte termijn over dit onderwerp met de VNG te spreken. Als de wil bij allen
aanwezig is, zal er ook financieel uit te komen zijn, aldus de Minister. 2.1.8 Bescherming van de naam ombudsmanDe Nationale ombudsman heeft bij herhaling aandacht gevraagd voor de verwarring en misverstanden die worden opgeroepen door het ruime gebruik
dat in de praktijk wordt gemaakt van de naam «ombudsman» en van
woordsamenstellingen met het bestanddeel «ombuds» (zie Jaarverslag
1992, blz. 9–13, en Jaarverslag 1997, blz. 9–10). Daarbij is gepleit
voor een bezinning door de wetgever op mogelijkheden om op dit punt te komen
tot een vorm van regulering, althans voor zover het de publieke sector betreft.
In Nieuw-Zeeland en Denemarken geniet de naam «ombudsman» wettelijke
bescherming.Staatssecretaris Kohnstamm heeft zich geruime tijd op het standpunt gesteld
dat voor actie van de wetgever op dit punt onvoldoende aanleiding is, en dat
problemen over onjuist gebruik van de term via redelijk overleg moeten zijn
op te lossen. Tijdens de behandeling van het Jaarverslag 1997 in de Tweede
Kamer, op 17 juni 1998, is hij enigszins van zijn terughoudende opstelling
teruggekomen. De aanleiding daartoe vormden zijn ervaringen met enige openbare
universiteiten.Sinds 1 november 1995 is de Wet Nationale ombudsman van toepassing op
de bestuursorganen van de openbare universiteiten. Niettemin hebben nadien
enkele van deze instellingen een klachtenregeling ingevoerd waarbij een eigen
ombudsman (of «ombudsfunctionaris» dan wel «ombudspersoon»)
in het leven is geroepen. De Staatssecretaris heeft in 1998 de colleges van
bestuur van een aantal openbare universiteiten en hogescholen er bij brief
op gewezen dat de term «ombuds» alleen dient te worden gebruikt
voor klachtvoorzieningen die extern, geheel onafhankelijk en bovendien als
laatste instantie een klacht beoordelen. Gelet op de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van openbare universiteiten en hogescholen is het ongewenst
wanneer deze instellingen zelf – daarnaast – een eigen externe
klachtvoorziening in het leven roepen. Een eigen interne klachtvoorziening,
die zo nodig als voorprocedure voorafgaand aan die bij de Nationale ombudsman
kan fungeren, is daarentegen wel gewenst. In zo'n interne procedure is het
gebruik van de term «ombuds» echter niet op zijn plaats. De Staatssecretaris
verzocht de betrokken instellingen daarom de naamgeving te wijzigen en de
klachtenregeling voor zoveel nodig aan te passen. Aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen deed hij het verzoek erop toe te zien dat de universiteiten
bij de vormgeving van hun klachtenregelingen rekening houden met de hiervoor
vermelde overwegingen.Tijdens het debat in de Tweede Kamer op 17 juni 1998 drongen verscheidene
woordvoerders van fracties aan op het overwegen van maatregelen ter bescherming
van de naam ombudsman. De kamerleden Hoekema en Van Wijmen dienden een motie
in waarin de regering werd gevraagd de voorbereiding van wet- of regelgeving
ter hand te nemen ter bescherming van de naam ombudsman (kamerstukken II 1997/98,
25 920, nr. 3). Staatssecretaris Kohnstamm deelde bij die gelegenheid
mee dat hij op zijn brieven aan de betrokken universiteiten en hogescholen
enkele «nogal afhoudende» en een «zeer afhoudende»
reactie had gekregen. Het antwoord dat de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen hem had gestuurd, bevestigde die afhoudende reactie. Gelet
op deze ervaring zag de Staatssecretaris aanleiding om zijn aanvankelijke
terughoudende opstelling te laten varen. Hij zegde de Kamer daarom een notitie
toe waarin de voors en tegens van een wettelijke verankering of een andere
vorm van bescherming van de naam ombudsman zullen worden besproken. Vervolgens
kan aan de hand daarvan verdere besluitvorming plaatsvinden.De toegezegde notitie wordt inmiddels ambtelijk voorbereid op het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Op voorstel van de indieners
is de motie-Hoekema/Van Wijmen, gelet op de toezegging van de Staatssecretaris,
van de kameragenda afgevoerd. 2.1.9 Aan de Nationale ombudsman voor commentaar voor
te leggen concept-wetsvoorstellenOp 28 januari 1983 heeft de ministerraad zich verenigd met een notitie
van de toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken aan de Minister-President,
voorzitter van de Raad van Ministers, waarin een procedureafspraak is neergelegd
voor circulaires, regelingen en wetsontwerpen die (mede) van belang zijn voor
de Nationale ombudsman. Met betrekking tot wetsontwerpen staat in deze notitie
vermeld dat de Nationale ombudsman gelegenheid krijgt om, voorafgaande aan
de toezending van een wetsontwerp voor advies aan de Raad van State, zijn
oordeel daarover te geven indien in dat wetsontwerp sprake is van uitbreiding
of uitsluiting van zijn competentie. Bij aanbieding aan de Tweede Kamer zal
aan de Kamer mededeling worden gedaan van het oordeel van de Nationale ombudsman.
Een zelfde procedure wordt in acht genomen ten aanzien van een wetsontwerp
waarin een bijzondere klachtenregeling wordt geïntroduceerd die de Nationale
ombudsman tijdelijk onbevoegd maakt ingevolge het bepaalde in artikel 16 van
de Wet Nationale ombudsman (zoals deze destijds luidde).De toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken heeft zijn notitie, nadat
deze door de ministerraad was geaccordeerd, bij brief van 16 februari 1983
ter kennis gebracht van de Tweede Kamer (kamerstukken II 1982/83, 17 299,
nr. 2).Vastgesteld moet worden dat de procedureafspraak niet meer steeds wordt
nageleefd. Met name in geval van wet- of regelgeving waarmee het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geen rechtstreekse bemoeienis
heeft gehad, blijkt het (tijdig) consulteren van de Nationale ombudsman nogal
eens te worden vergeten.De Nationale ombudsman hecht er echter aan om, steeds wanneer zijn bevoegdheid
direct of indirect aan de orde is, in de gelegenheid te worden gesteld om
zijn zienswijze te geven. Dit geldt ook voor concept-wetsvoorstellen waarin
een bijzondere klachtenregeling wordt geïntroduceerd, ook al is in geval
van een wettelijk geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke instantie
nu niet meer artikel 16, maar artikel 14, aanhef en onder f, van de Wet Nationale
ombudsman van toepassing.Om de destijds gemaakte procedureafspraak beter in herinnering te houden,
verdient het wellicht aanbeveling de strekking ervan op te nemen in de Aanwijzingen
voor de regelgeving. 2.2 Ambt 2.2.1 Ontwikkeling langetermijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsman; externe klachtvoorziening voor de rechterlijke
organisatieIn het Jaarverslag 1997 (blz. 56–64) is uitvoerig aandacht besteed
aan het rapport Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman
en aan de standpunten die de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en de
Nationale ombudsman hebben ingenomen naar aanleiding van de aanbevelingen
die prof. mr. J. B. J. M. ten Berge c.s. in dit rapport hebben
gedaan. Het standpunt van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken (kamerstukken
II 1997/98, 25 560, nr. 1) is onderwerp geweest van een algemeen overleg
dat de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken op 4 februari 1998 met
de Staatssecretaris heeft gevoerd. Tijdens dit overleg bleek dat de Kamer zich in grote lijnen kon vinden
in de opvattingen en voornemens van de Staatssecretaris met betrekking tot
de verschillende aanbevelingen uit het rapport die het kabinet en/of de formele
wetgever aangaan. De Staatssecretaris zegde toe een voorstel tot wijziging
van de Wet Nationale ombudsman te zullen laten voorbereiden ter uitvoering
van een aantal aanbevelingen. Op enkele aanbevelingen ging hij nog nader in.Naar aanleiding van de aanbeveling om in de WNo te bepalen dat voor benoeming
tot Nationale ombudsman of substituut-ombudsman een juridische opleiding en
juridisch relevante werkervaring zijn vereist, stelde de Staatssecretaris
vast dat de procedure voor de benoeming van de Nationale ombudsman de garantie
biedt dat de betrokkene over voldoende juridische kennis beschikt, zodat deze
eis niet in de wet behoeft te worden vastgelegd.Hij achtte het niet op voorhand noodzakelijk een regeling in de WNo op
te nemen voor het door de Nationale ombudsman verlenen van mandaat aan medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman. Hij zou dit punt betrekken in zijn overleg
met de Nationale ombudsman.In verband met de continuïteit in de bezetting van het instituut
van de Nationale ombudsman verwees de Staatssecretaris naar artikel 9, tweede
lid van de huidige WNo. De Tweede Kamer kan op voordracht van de nieuwe Nationale
ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman verlengen met ten hoogste
zes maanden. In eerste instantie dient men bij de nieuwe Nationale ombudsman
te rade te gaan over de vraag of continuïteit gewenst is. De nieuwe ombudsman
moet dus besluiten of hij het, gezien de eenhoofdigheid van zijn functie,
voor de continuïteit van belang vindt dat een substituut-ombudsman aanblijft.
Een halfjaar is dan misschien wat kort. Veel verder dan hetgeen is vastgelegd
in artikel 9, tweede lid wilde de Staatssecretaris echter niet gaan.Over het onderwerp coulancebetaling merkte de Staatssecretaris op dat
hij eerder had toegezegd een wettelijke regeling van schadevergoeding voor
te bereiden. Tegelijkertijd heeft hij erop gewezen dat de commissie-Scheltema
overbelast is. Het gaat om een ingewikkeld vraagstuk. Het advies is wel gevraagd,
maar nog niet ontvangen.Het begrip «wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening»
in de WNo zal overeenkomstig de aanbevelingen van de onderzoekers worden vervangen
door het begrip «bezwaar en beroep». Of het begrip beklag daarbij
ook afzonderlijk moet worden genoemd, wordt nog bestudeerd.De Staatssecretaris liet verder weten dat de Minister van Justitie en
hij het er volstrekt over eens zijn dat er een externe klachtenregeling voor
de rechterlijke macht dient te komen, die bekend gemaakt wordt aan alle burgers
in Nederland. Tegen de achtergrond van de Grondwet is het moeilijk deze voorziening
te regelen. Als deze klachtenregeling aan de Nationale ombudsman wordt toegewezen,
zou bij de benoeming van de Nationale ombudsman de Kamer door de keuze van
de persoon de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het geding kunnen
brengen. In artikel 116 van de Grondwet staat dat de instantie die het toezicht
op de ambtsvervulling van rechters uitoefent zelf deel moet uitmaken van de
rechterlijke macht. Een optie is, dat deze instantie los van de rechterlijke
macht moet kunnen staan, maar dan moet eerst de Grondwet worden gewijzigd. Vaststaat intussen dat er een externe klachtenvoorziening moet komen.
De primaire eisen die gesteld worden aan de externe klachtenvoorziening worden
vastgelegd in de Algemene wet bestuursrecht. Wie ten slotte degene is die
de klacht behandelt, is een vraag waarover nog nadere besluitvorming moet
plaatsvinden. Dat kan de procureur-generaal bij de Hoge Raad zijn of een speciaal
aan te wijzen ombudsman die deel uitmaakt van de rechterlijke macht. Deze
ombudsman voor de rechterlijke macht zou gedetacheerd kunnen worden bij de
Nationale ombudsman, zodat hij gebruik kan maken van diens expertise. Het
zou echter ook de Nationale ombudsman zelf kunnen zijn, zij het dat daarbij
rekening gehouden moet worden met artikel 116 van de Grondwet.Op het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het
door de Staatssecretaris toegezegde voorstel tot wijziging van de WNo in voorbereiding.Met betrekking tot een externe klachtvoorziening voor de rechterlijke
organisatie verdient vermelding dat de Minister van Justitie op 17 december
1998 de Contourennota Rechtspraak in de 21e eeuw aan
de Tweede Kamer heeft aangeboden, waarin de beleidsvoornemens voor de modernisering
van de rechterlijke organisatie voor de komende jaren zijn neergelegd. In
deze nota wordt ook aandacht geschonken aan het vraagstuk van de externe klachtvoorziening
voor de rechterlijke organisatie. De wenselijkheid wordt uitgesproken om één
klachtenregeling tot stand te brengen voor zowel gedragingen van rechters
en ondersteunend personeel, als voor klachten over de organisatie als zodanig.
Hoewel bij het ontwerpen van een onafhankelijke externe klachtvoorziening
de gedachten al snel uitgaan naar de Nationale ombudsman, staat volgens de
Minister van Justitie het bepaalde in artikel 116 van de Grondwet er aan in
de weg dat een ander dan een rechter toezicht houdt op een rechter. Dit betekent
dat de Nationale ombudsman niet op korte termijn bevoegd zou kunnen worden
gemaakt om klachten over rechters en de rechterlijke organisatie te onderzoeken.
Daarom wil de Minister de mogelijkheid bezien dat klachten kunnen worden ingediend
bij een onafhankelijke rechterlijke ombudsman die uit de rechterlijke macht
afkomstig is. Over de inrichting van deze regeling wil de Minister van Justitie
onder meer de Nationale ombudsman consulteren. 2.2.2 Ambtsdragers 2.2.2.1 Einde van ambtstermijnOp 1 oktober 1999 eindigt de tweede ambtstermijn van M. Oosting als Nationale
ombudsman. Met het oog daarop heeft hij zich de vraag gesteld of hij, zo de
Tweede Kamer daartoe zou willen besluiten, een herbenoeming zou willen aanvaarden,
voor een derde termijn van zes jaar. Na ampele afweging heeft hij besloten
daarvoor niet beschikbaar te zijn. Bij brief van 30 november 1998 heeft
hij de Voorzitter van de Tweede Kamer hiervan in kennis gesteld en daarbij
de volgende toelichting gegeven:«Een ambtsperiode van in totaal twaalf jaar is een relatief lange
tijd. Gezien de opbouwfase waarin het nog jonge instituut van de Nationale
ombudsman in die jaren verkeerde, was continuïteit in de leiding ervan
over een langere periode een goede zaak. Die opbouwfase is nu in een aantal
opzichten achter de rug; op 1 oktober 1999 zal het instituut bijna achttien
jaar oud zijn. Voor de goede verdere ontwikkeling van het instituut van de
Nationale ombudsman acht ik het wenselijk dat er na twaalf jaar ruimte komt
voor een wisseling van de wacht.In dit verband wijs ik op de eenhoofdigheid van het ambt van Nationale
ombudsman. Dit betekent dat ambt en ambtsdrager nauw met elkaar verknoopt
zijn, meer dan het geval is bij instellingen die worden gevormd door, of onder
leiding staan van een college. Dat is een uniek kenmerk van het instituut
van de Nationale ombudsman, waarvoor de wetgever uitdrukkelijk heeft gekozen.
Wanneer er echter door de lengte van de totale ambtsperiode een te vergaande
vereenzelviging zou ontstaan tussen ambt en ambtsdrager, lijkt mij dat niet
gewenst. Bij een ambtsperiode van achttien jaar is zo'n situatie niet uit
te sluiten.De structuur van het ambt van Nationale ombudsman geeft de bekleder van
dit ambt ook een markante positie binnen het Bureau Nationale ombudsman, meer
dan het geval zou zijn wanneer de leiding zou berusten bij een college. Ook
in zoverre geldt dat er naar mijn oordeel evenwicht moet zijn tussen continuïteit
en verandering.Ten slotte is er de meer persoonlijke overweging, mede gezien het feit
dat een eventuele derde ambtstermijn zou eindigen nog drie jaar voordat ik
de wettelijke leeftijdsgrens van 65 jaar bereik, dat het in het algemeen niet
goed is voor iemand om onevenredig lang dezelfde verantwoordelijke functie
te vervullen. Ik hoop dat zich nog een mogelijkheid zal voordoen om mijn ervaring
in te brengen in een andere functie.Het zijn deze overwegingen die mij hebben gebracht tot mijn besluit. Ik
hecht er zeer aan om op te merken dat dit besluit op geen enkele wijze voortvloeit
uit een tekort aan voldoening in mijn werk. Integendeel, dit werk geeft mij
ook nu, na ruim elf jaar, onverminderd grote voldoening, en het zal mij zeker
moeite kosten om er over tien maanden afscheid van te nemen. Ik ben er dan
ook nog steeds dankbaar voor dat de Tweede Kamer in 1987 en 1993 de verantwoordelijkheid
voor het ambt van Nationale ombudsman aan mij heeft willen toevertrouwen.Met het oog op de vereiste continuïteit leek het mij passend om u
al op dit moment van het voorgaande in kennis te stellen. Immers, de procedure
van werving, selectie en benoeming van een nieuwe Nationale ombudsman, zoals
neergelegd in artikel 2, tweede lid van de Wet Nationale ombudsman, zal de
nodige tijd vergen. Ik hoop dat de aankondiging in deze brief zodanig tijdig
is dat mijn opvolger op 1 oktober 1999 zal kunnen aantreden. Als dat
op prijs zou worden gesteld, ben ik graag bereid om in de komende procedure
informatie en eventueel advies te geven.Ik stuur een afschrift van deze brief ter informatie aan onder meer de
leden van de Commissie van aanbeveling als bedoeld in artikel 2, tweede lid
van de Wet Nationale ombudsman.»De wijze van benoeming van de Nationale ombudsman is geregeld in artikel
2 van de WNo. De Tweede Kamer benoemt de Nationale ombudsman, voor een periode
van zes jaar. De vice-president van de Raad van State, de president van de
Hoge Raad en de president van de Algemene Rekenkamer maken in gezamenlijk
overleg een – niet bindende – voordracht op, die de namen
van ten minste drie personen bevat.In de benoemingsprocedure is geen rol weggelegd voor het Bureau Nationale
ombudsman. Niettemin is, met het oog op de selectie en benoeming van een nieuwe
Nationale ombudsman, door het Bureau Nationale ombudsman een profielschets
opgesteld, die de instemming heeft gekregen van het managementteam, de ondernemingsraad
en de ambtsdragers. De directeur van het Bureau Nationale ombudsman heeft
deze profielschets bij brief van 21 januari 1999 onder de aandacht gebracht
van de Voorzitter van de Tweede Kamer, de vice-president van de
Raad van State, de president van de Hoge Raad en de president van de Algemene
Rekenkamer, met het verzoek daarmee rekening te houden. 2.2.2.2 Nevenfuncties ambtsdragers Nevenfuncties Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– Consultant to the Board of Directors (sinds 29 oktober 1998; tot
die datum: president) van het International Ombudsman Institute;– voorzitter van het bestuur van de Nederlandse Onderzoekschool
voor de Bestuurskunde;– vice-voorzitter/secretaris van het bestuur van het Wereld Natuur
Fonds;– lid van het Curatorium van het Institute of Social Studies. Nevenfuncties substituut-ombudsmanDe substituut-ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te Rotterdam;– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage;– raadsheer-plaatsvervanger in het gerechtshof te Amsterdam;– juridisch adviseur van de Stichting Kleinnood te 's-Gravenhage. 2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieIn 1998 hebben vijftien medewerkers de dienst verlaten. In dezelfde periode
zijn zestien nieuwe medewerkers aangetrokken.De toegewezen personeelsformatie voor 1998 bedroeg, evenals in 1997, 90
plaatsen. De feitelijke bezetting van het Bureau Nationale ombudsman was op
31 december 1998: 104 medewerkers (zie tabel 1); het aantal medewerkers omgerekend
in fulltime equivalenten: 92,30 (zie tabel 2).Op 31 december 1998 was het aandeel van de personeelsformatie dat, in
de vorm van onderzoekers, direct is ingezet voor de onderzoektaak 60% (1997:
63,8%). Van alle medewerkers werkte 37,5% in deeltijd (1997: 41,9%). Het aantal
vrouwelijke medewerkers was 58,7% van het totaal (1997: 61,9%). Tabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd*  manvrouwtotaal <100% 100% totaal<100% 100% totaal <100% 100% totaalSituatie per 31-12-1998          Ondersteunend11112201131212243Onderzoek22931161430184361Totaal340433625613965104Situatie per 31-12-1997          Ondersteunend1910181129192039Onderzoek32730221436254166Totaal436404025654461105* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in fulltime
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoekers en ondersteuning*  31-12-199831-12-1997Onderzoekers55,4759,18 Ondersteuning36,8333,60Totaal92,3092,78* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman ZiekteverzuimHet ziekteverzuim bij de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
was 3,5% (exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof en inclusief langdurig
zieken). In 1997 was het ziekteverzuim 2,98%. Zwangerschaps-, bevallings- en ouderschapsverlof; kinderopvangIn 1998 hebben vier medewerkers gebruik gemaakt van de mogelijkheid van
zwangerschaps- en bevallingsverlof en vijf medewerkers van de regeling voor
betaald ouderschapsverlof. Voor medewerkers die daaraan behoefte hadden (14),
zijn kinderopvangplaatsen gekocht in diverse gemeenten. Opleiding, vorming en loopbaanbegeleidingIn 1998 is een bedrag van f 165 790 uitgetrokken voor deskundigheidsbevordering
en loopbaanbegeleiding. Ten opzichte van 1997 (f 112 454) betekende
dit een stijging met 47,5%. Het gaat om 1,7% (1997: 1,2%) van de personele
uitgaven. Georganiseerd overlegEr vond negenmaal overleg plaats tussen de directeur van het Bureau Nationale
ombudsman en de ondernemingsraad. Onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen,
waren onder andere: de voorgenomen reorganisatie van de onderzoekafdelingen
en de daarbij te hanteren personele herschikkingsprocedure; de reorganisatie
van de afdeling Informatievoorziening en Centrale Administratie en de afdeling
Facilitaire dienst; de invulling van de 36-urige werkweek in 1999; de invoering
van de Wet Samen; de afkoop van verlofuren in 1999; het houden van een arbeidstevredenheidsonderzoek;
het houden van een telefonisch bereikbaarheidsonderzoek; de vervanging van
koffie- en theeronden door automaten; het aantrekken van een trainee; de profielschets
met het oog op de benoeming van een nieuwe Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman en de directeur voerden twee keer overleg met vertegenwoordigers
van de ambtenarencentrales. Onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen waren
onder andere: de nieuwe regeling van het georganiseerd overleg; de herbezetting
in het kader van de 36-urige werkweek; de uitwerking van in het Sectoroverleg
Rijkspersoneel overeengekomen arbeidsvoorwaarden; de voorgenomen reorganisatie
van de onderzoekafdelingen. 2.3.2 FinanciënVoor het begrotingsjaar 1998 werd aan de Nationale ombudsman aanvankelijk,
inclusief de middelen bestemd voor post-actieven en exclusief de loonbijstellingen,
een budget toegekend van f 11 783 000.Inclusief de bij eerste en tweede suppletoire begroting beschikbaar gestelde
middelen, waaronder aan eigen bijdragen van provincies, gemeenten en waterschappen
een bedrag van f 195 000, bedroeg het budget van de
Nationale ombudsman in 1998 f 12 596 000 (1997: f 13 767 000).
Als het incidentele automatiseringsbudget (f 376 000) buiten beschouwing
wordt gelaten, dan is, voorzover begin 1999 viel te overzien, in 1998 f 9 872 000
(79%) besteed aan personele uitgaven en f 2 601 000 (21%) aan
materiële uitgaven. 2.3.3 Organisatie OrganisatieveranderingenHet jaar 1998 heeft in het teken gestaan van uitgebreid intern overleg
over wijzigingen in de structuur van het Bureau Nationale ombudsman. Dit kent
al vele jaren drie onderzoekafdelingen. In december werd overeenstemming bereikt
over een aantal veranderingen van structuur en werkwijze.Al vele jaren kent het Bureau Nationale ombudsman een organisatorische
scheiding tussen de openingstoetsing enerzijds en het verdere onderzoek anderzijds.
De desbetreffende verdeling over aparte afdelingen zal voor een deel van het
werkterrein van de Nationale ombudsman worden beëindigd, door al deze
werkzaamheden te integreren binnen eenzelfde afdeling. Het betreft hier de
volgende gebieden: vreemdelingenzaken, IBG, Ministerie van Financiën,
Arbeidsvoorziening, waterschappen, provincies en gemeenten. Er is daarnaast
gekozen voor verkleining van de omvang van de afdelingen, door het vormen
van een vierde afdeling. Verder zal binnen de afdelingen zoveel mogelijk worden
gewerkt met (resultaatgerichte) samenwerkingsverbanden (clusters van ten hoogste
zeven onderzoekers).Tot slot zal, om de afstemming tussen de afdelingen te verbeteren, de
plaatsvervangend directeur worden belast met de coördinatie tussen hen.Het is de bedoeling om de aanpassingen in te voeren in de loop van 1999.Op 1 oktober is van de afdeling Informatievoorziening en Centrale Administratie
(ICA) het centrale administratiedeel (registreren en archiveren) ondergebracht
bij de Facilitaire dienst. De naamgeving van afdeling ICA is daarbij tevens
aangepast, in afdeling Informatie- en Communicatietechnologie (ICT).Met ingang van 1 november is de samenstelling van het Managementteam (MT)
veranderd. Bestond het MT voorheen uit elf leden en stafmedewerkers, het MT
nieuwe stijl bestaat voortaan uit de directeur en de hoofden van de onderzoekafdelingen,
met ondersteuning van een stafmedewerker. De vergaderfrequentie is overgegaan
van maandelijks in wekelijks. BedrijfsvoeringDe raming van de instroom was begin 1997, bij de begrotingsvoorbereiding
voor het jaar 1998, aanvankelijk gesteld op 7700 klachten, met een daarmee
overeenkomende formatie voor het Bureau Nationale ombudsman van 97.67 ftes.
Omdat de instroom van klachten over de IND zich op dat moment nog neerwaarts
ontwikkelde, is de raming voor 1998 uiteindelijk gesteld op 7000 klachten,
en 90 ftes. De daarmee overeenstemmende financiële middelen zijn vervolgens
beschikbaar gesteld.In 1998 zijn echter, als gevolg van de sterke aanwas van klachten over
de IND, uiteindelijk 8437 klachten ontvangen. De gevolgen van deze sterke
stijging konden niet meer worden meegenomen in de middelentoewijzing voor
1998. Daardoor heeft de bedrijfsvoering in 1998 onder druk gestaan.De overgang van het oude automatiseringssysteem naar de eind 1997 geïnstalleerde
nieuwe infrastructuur en programmatuur is begonnen op de eerste werkdag van
1998. Het in gebruik nemen van een geheel nieuwe tekstverwerkingsomgeving
is nagenoeg probleemloos en volgens plan verlopen. Het oude systeem
is, nadat ook andere programmas waren geconverteerd, halverwege 1998 definitief
afgekoppeld en verwijderd. Inmiddels is begonnen met de uitbouw van de mogelijkheden
die het nieuwe systeem biedt.In oktober 1998 is een onderzoek begonnen naar de interne communicatie
van het Bureau Nationale ombudsman. Aanleiding hiervoor waren de groei van
het Bureau, veranderingen in de werkwijze, de op handen zijnde reorganisatie
en de uitkomsten van een arbeidstevredenheidsonderzoek. Het onderzoek wordt
uitgevoerd als afstudeerproject, door een student Communicatiewetenschap aan
de Katholieke Universiteit Nijmegen, en wordt afgerond in juni 1999. 2.3.4 HuisvestingHet begin 1998 vastgestelde ontwerp van de herhuisvesting van de Nationale
ombudsman in het kantoorpand aan de Bezuidenhoutseweg 151 is in 1998 in detail
uitgewerkt. De renovatie van het pand begint in de loop van 1999. De geplande
datum voor de verhuizing naar het pand is inmiddels verschoven van de eerste
helft naar de tweede helft van het jaar 2000. Aan een kunstenaar is een opdracht
verstrekt voor het ontwerpen van een kunstuiting aan de voorzijde van het
pand. 3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenIn 1998 zijn 8437 verzoekschriften ontvangen, tegenover 7210 in 1997.
Dit betekent een sterke stijging, van 17%. Het aantal verzoekschriften lag
niet eerder zo hoog; ten opzichte van het eerdere «topjaar» 1996,
met 7694 verzoekschriften, bedraagt de stijging nog 9,7%. De sterke stijging
komt voor rekening van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het
Ministerie van Justitie. Het aantal verzoekschriften op dit gebied was 2352,
tegenover 764 in 1997 en 1164 in 1996, een stijging van 207,8% respectievelijk
102,1%. Het gaat hier om 27,9% van de totale instroom over 1998.Het aantal afgedane verzoekschriften is 8299, tegenover 7407 in 1997.
Dit is een stijging van 12%. De sterke toename van het aantal ontvangen verzoekschriften
is niet gepaard gegaan met uitbreiding van de personeelsformatie van het Bureau
Nationale ombudsman. Ondanks de aanzienlijke toename van het aantal afgedane
zaken kon niet worden voorkomen dat de werkvoorraad steeg, van 1317 op 1 januari
1998 tot 1455 op 1 januari 1999, een stijging van 10,5%.Tabel 1a geeft een overzicht van de aantallen te behandelen en afgedane
verzoekschriften over 1998 en 1997. Tabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Totalenin behandeling per 1 januari 19981 317 19971 514 ontvangen + 8 437 + 7 210te behandelen  9 754 8 724 afgedaan – 8 299 – 7 407in behandeling per 1 januari 19991 45519981 317** In tabel 1a in hoofdstuk 3 van het Jaarverslag 1997 (blz. 69) is als
werkvoorraad per 1 januari 1998 het getal 1344 genoemd. Naderhand is een correctie
nodig gebleken ter grootte van 27 verzoekschriften.In 1998 zochten 14 090 personen telefonisch contact met het Bureau
Nationale ombudsman (zie hoofdstuk 6, § 6.5, tabel 7), tegenover
14 955 in 1997, een daling van 5,8%.Alles bijeen wendden in 1998 22 527 personen zich telefonisch of
schriftelijk tot de Nationale ombudsman.Van de in 1998 ontvangen verzoekschriften zijn in de loop van het jaar
6429 ingedeeld bij één van de bestuursorganen binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman. Grafiek 1b geeft een overzicht van dit aantal
van 6429 verzoekschriften, ingedeeld per gebied. De bestuursorganen in grafiek 1b zijn in te delen in vier categorieën:– ministeries: 4392 verzoekschriften (68,3%; 1997: 57,7%);– zelfstandige bestuursorganen (inclusief pbo): 1300 verzoekschriften
(20,2%; 1997: 25,3%);– politie: 532 verzoekschriften (8,3%; 1997: 12,1%);– lagere publiekrechtelijke lichamen: 200 verzoekschriften (3,1%;
1997: 4,7%).Binnen de categorie zelfstandige bestuursorganen lagen de meeste verzoekschriften
op het terrein van de uitvoeringsinstellingen voor de sociale zekerheid (Lisv:
449; SVB: 166). Op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen betrof
het de Informatie Beheer Groep (met inbegrip van de OV-Studentenkaart BV),
met 264 verzoekschriften, en de Dienst Omroepbijdragen, met 107 verzoekschriften.Het grootste aandeel in grafiek 1b hebben de volgende gebieden:– Justitie (45%);– Sociale Zaken en Werkgelegenheid (11,1%);– Financiën (9,6%);– Politie (8,2%).Het Ministerie van Justitie torent hoog uit boven alle andere gebieden,
met 2800 verzoekschriften (63,8% van alle verzoekschriften die betrekking
hebben op de ministeries; 1997: 42,8%). Ten opzichte van 1997 deed zich een
stijging voor van 131,6%.Zoals al opgemerkt, is dit toe te schrijven aan de sterke stijging van
het aantal klachten over de IND. Het aantal IND-klachten bedroeg 2352, 36,6% van het totaal aantal van 6429 verzoekschriften uit grafiek 1b. over
1998, en 27,9% van de totale instroom over 1998 van 8437 verzoekschriften.
De overeenkomstige cijfers over 1997 waren 15,7% respectievelijk 10,6%.Het uitzonderlijk grote aandeel van de IND-klachten in de cijfers bij
de Nationale ombudsman over 1998 heeft zijn doorwerking op de cijferopstellingen
die hierna volgen, zowel wat betreft de verhoudingen binnen cijferopstellingen
over 1998, als wat betreft de vergelijking met overeenkomstige cijferopstellingen
over 1997. Waar nodig, zal aan dit punt aandacht worden besteed in de desbetreffende
toelichting.Naast de IND deed zich ook op enkele andere gebieden een stijging voor
van de instroom ten opzichte van 1997, namelijk Buitenlandse Zaken (225%);
gemeenten (76%); sociale zekerheid (32,5%). Daar tegenover stond een relatief
sterke daling van de instroom op de terreinen Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(64,8%); Verkeer en Waterstaat (44,6%); arbeidsvoorzieningsorganisatie (41,6%);
waterschappen (40,5%); Informatie Beheer Groep (28,5%); Financiën (18,7%);
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (18,4%). 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenIn 1998 zijn 8299 verzoekschriften afgehandeld. De afgedane zaken zijn te verdelen in drie categorieën:1. buitenwettelijke verzoekschriften (betreffen instanties die, op grond
van artikel 1a van de Wet Nationale ombudsman (verder WNo), niet vallen binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman): 19,2% (1997: 26%);2. binnenwettelijke verzoekschriften die (na toetsing aan artikel 16 en
14 van de WNo) niet in aanmerking kwamen voor onderzoek: 42,1% (1997: 48,9%);3. binnenwettelijke verzoekschriften die in onderzoek zijn genomen en
vervolgens zijn afgedaan: 38,7% (1997: 25,1%).Grafiek 2 vertoont een beeld over 1998 dat sterk is verschoven ten opzichte
van dat over 1997 (en dat ook de jaren daarvoor tamelijk stabiel was). In
de eerste plaats is het aandeel van de buitenwettelijke verzoekschriften
voor het eerst duidelijk gedaald, van 26% in 1997 (1996: 24,1%) naar 19,2%.
Ook in absolute zin is die daling zichtbaar: van 1920 naar 1597 verzoekschriften.Tegelijk steeg het aandeel van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek,
van 25,1% in 1997 (1996: 28,2%) naar 38,7%. Bezien vanuit het perspectief
van de burger is het verheugend dat het aandeel van de zaken waarin hij moest
worden teleurgesteld in zijn verwachting dat zijn klacht zou leiden tot onderzoek
duidelijk is afgenomen.Elk jaar leiden veel klachten niet tot onderzoek als uitkomst van de toetsing
aan de bepalingen in artikel 16 van de WNo over de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van de betreffende gedraging en artikel 14 van de WNo
over de ontvankelijkheid van de klager (zie voor deze toetsing nader: hoofdstuk
6). Dit was ook het geval in 1998. Bij de behandeling van de 8299 afgedane
zaken waren in verhouding de belangrijkste afwijzingsgronden uit deze twee
artikelen:– de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot
die van de rechter: alles bijeengenomen 10,6% (1997: 15,1%);– kenbaarheidsvereiste: 9% (1997: 10,7%);– kennelijk ongegrond: 6% (1997: 5,8%);– kennelijk onvoldoende belang: 6% (1997: 2,1%);– overschrijding van de jaartermijn of onvolledigheid van het verzoekschrift:
5,8% (1997: 7,3%).Het aantal klachten dat is afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek bedraagt 3207. Daarvan hebben 601 (18,7%; 1997: 33,4%) geleid
tot een rapport. Dat is 7,2% van alle 8299 afgedane zaken. Het aantal rapporten
bedroeg 599 (1997: 608).Het grootste deel van de genoemde 3207 verzoekschriften – 2606 (81,3%) –
betreft zaken die in aanmerking waren gebracht voor onderzoek, maar waarbij
het onderzoek tussentijds werd beëindigd, zonder het uitbrengen van een
rapport. Dit is 31,4% van alle 8299 afgedane zaken. Het aantal van deze zaken
is meer dan verdubbeld ten opzichte van 1997 (1232). Deze stijging betreft
met name de klachten over de IND. Naast de genoemde 2606 zaken zijn nog 170
zaken al direct na binnenkomst afgedaan via interventie door Afdeling I.In 2504 zaken van de genoemde 2606 zaken werd het onderzoek tussentijds
beëindigd door de Nationale ombudsman. Daarvan werden 1570 zaken ter
behandeling overgedragen aan de IND. Dit gebeurde volgens de daarover afgesproken
procedure, waarvan de afloop wordt bewaakt door de Nationale ombudsman, die
eventueel verdere stappen neemt als hij daarvoor reden ziet (zie verder hoofdstuk
10, § 10A.2.1.2). In 436 gevallen werd de zaak gesloten na interventie
en in 333 zaken nadat de Nationale ombudsman al verder onderzoek had gedaan.
In beide situaties vond de Nationale ombudsman reden voor beëindiging
van zijn werkzaamheden omdat het betrokken bestuursorgaan inmiddels voldoende
aan de klacht was tegemoet gekomen (zodat alsnog de situatie van artikel 14c
WNo zich voordeed). Verder werd in 102 gevallen het onderzoek tussentijds
beëindigd op initiatief van de klager; twee van de drie keer gebeurde
dit omdat het bestuursorgaan hen intussen alsnog tegemoet was gekomen.Alles bijeen geldt voor ruim negen van de tien gevallen binnen de verzameling
van 2606 afgedane zaken dat er geen aanleiding meer was voor verdere actie
van de kant van de Nationale ombudsman omdat het betrokken bestuursorgaan
de klager intussen voldoende tegemoet was gekomen. Voor de effectiviteit van
het werk van de Nationale ombudsman is dit een belangrijk gegeven. 3.2.2 Onderzoek uit eigen bewegingIn 1998 heeft de Nationale ombudsman één onderzoek voltooid
dat was gebaseerd op de bevoegdheid van artikel 15 van de WNo,
en dat was geopend in 1997. Het betrof de totstandkoming en het gebruik van
individuele ambtsberichten in asielzaken, met als betrokken bestuursorganen
de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister (Staatssecretaris) van Justitie.
Het betreffende rapport (98/350) wordt behandeld in hoofdstuk 9, § 9.1.4.Verder heeft de Nationale ombudsman op grond van de bevoegdheid van artikel
15 van de WNo op 29 mei 1998 een onderzoek geopend naar de gang van zaken
rond de ongevallen met de AP-23 mijn in 1983 en 1984, met de Minister van
Defensie als betrokken bestuursorgaan. Aanleiding tot dit onderzoek was een
desbetreffend verzoek van de vaste Commissie voor Defensie uit de Tweede Kamer
(zie nader hoofdstuk 14, § 14.1). Het onderzoek zal worden voltooid
in 1999. 3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenHierna volgen twee grafieken met een overzicht van de doorlooptijden van
alle zaken, respectievelijk van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek.
 Grafiek 3a laat zien dat van alle afgedane zaken 69,4% is afgehandeld
binnen vier weken, tegenover 62,3% in 1997. Hier is vooral het effect zichtbaar
van de IND-klachten, waarvan het overgrote deel op zeer korte termijn na binnenkomst
kon worden afgedaan. Binnen acht weken is 82,9% afgedaan, en binnen een half
jaar 92,6%.Grafiek 3b betreft de zaken die zijn afgedaan na in aanmerking te zijn
gebracht voor onderzoek. Ook hier is het genoemde effect zichtbaar van de
IND-klachten: 52,8% van de 3207 zaken uit grafiek 3b is afgedaan binnen vier
weken, en 64,2% binnen acht weken (1997: 22% respectievelijk 36,6%).Wanneer een zaak wordt afgedaan met een onderzoek dat leidt tot een rapport
vergt dat meer tijd. In totaal 611 zaken (1997: 589) werden afgedaan na een
doorlooptijd van meer dan een half jaar, 384 (1997: 389) na meer dan veertig
weken, en 272 (1997: 237) na meer dan een jaar. Op 1 januari 1999 waren 227
zaken in behandeling die ouder waren dan zes maanden (1 januari 1998: 294
zaken).Deze situatie is niet bevredigend. Uiteraard vergt onderzoek de nodige
tijd, door de activiteiten die nodig zijn voor de waarheidsvinding, de toepassing
van hoor en wederhoor en het wettelijke vereiste van het uitbrengen van een
verslag van bevindingen. Dit neemt niet weg dat voor dit deel van het werk
de doorlooptijden in 1998, algemeen bezien, te lang waren. Dit vindt zijn
oorzaak in de omstandigheid dat de personele sterkte van het Bureau Nationale
ombudsman is achtergebleven bij de groei en de omvang van de instroom. Bij
het opstellen, in februari 1998, van de raming voor de begroting 1999 is,
gelet op de instroom over 1997 van 7210 klachten, nog uitgegaan
van een raming van de instroom over 1998 van 7000 klachten. Het voor 1998
toegekende budget was afgestemd op een instroom van 7046 klachten over 1998.
De toegestane personeelsformatie voor 1998 bleef met 90 plaatsen gelijk aan
die voor 1997.Het stemt tot tevredenheid dat niettemin het aantal zaken dat in 1998
is afgedaan ten opzichte van 1997 is toegenomen met bijna 900. Dit neemt niet
weg dat het niet mogelijk is gebleken om de stijging van de instroom ten volle
op te vangen en daar bovenuit ook nog de omvang van de voorraad zaken die
in onderzoek waren te verkleinen. Evenals in voorgaande jaren is ook in 1998
voorrang gegeven aan een snelle afhandeling van zaken door Afdeling I (toetsing
op bevoegdheid en ontvankelijkheid) en van de zaken die in aanmerking kwamen
voor interventie. Dit streven was succesvol, maar ging onvermijdelijk enigszins
ten koste van de behandeling van de zaken die moesten worden afgedaan met
een rapport. Het aantal rapporten uit 1998 was nagenoeg gelijk aan dat over
1997. Daar komt bij dat een zekere voorrang is gegeven aan het voltooien van
de zaken die het langst in onderzoek waren. Verder betreft een relatief groot
deel van de rapporten uit 1998 klachten op het terrein van de politie (zie
hierna, § 3.4), waar het onderzoek doorgaans meer tijd vergt dan
dat op de andere terreinen. Ook dat alles heeft zijn doorwerking op de cijfers
in grafiek 3b. 3.4 Afgedane zaken per gebied De gebieden met in verhouding de meeste rapporten zijn:Politie: 193 (29,3%); Justitie: 136 (20,7%); Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
106 (16,1%; het betreft hier vooral de uitvoeringsinstellingen sociale zekerheid,
met 67 rapporten, en de arbeidsvoorzieningsorganisatie, met 36 rapporten)
en Financiën: 82 (12,5%). Justitie heeft veruit het grootste aandeel – 67,6% – in de
zaken die zijn afgedaan zonder rapport. Opnieuw moet hier als verklaring de
instroom op het terrein van de IND worden genoemd. Van de 2119 zaken op het
terrein van Justitie die de Nationale ombudsman in 1998 heeft afgedaan nadat
zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek, is 93,6% afgedaan zonder
rapport (1997: 77%). 3.5 De conclusie van de Nationale ombudsmanIn zijn rapporten toetste de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
aan de behoorlijkheidsnorm uit artikel 26, eerste lid van de WNo (zie hierna,
§ 3.6). Op grond van deze beoordeling wordt vervolgens geconcludeerd
of de klacht al dan niet gegrond is. Wanneer de feiten niet voldoende konden
vastgesteld, moest de Nationale ombudsman zich van een dergelijke beoordeling
onthouden.Grafiek 5 bevat een overzicht van de conclusies in de 599 rapporten uit
1998. Zaken die worden afgedaan via interventie leiden niet tot een conclusie
over de gegrondheid van de klacht. De ervaring leert dat het in die gevallen
over het algemeen gaat om klachten die gegrond zouden zijn verklaard indien
het wel zou zijn gekomen tot een rapport.In grafiek 5 zijn niet de 496 zaken opgenomen waarin de klacht al bij
de toetsing direct na ontvangst kennelijk ongegrond is verklaard (zie hoofdstuk
6, § 6.3.3.1). In 140 rapporten werd de klacht geheel gegrond verklaard, een aandeel
van 23,4% (1997: 28,6%). In 186 rapporten was de klacht geheel niet gegrond,
een aandeel van 31,1% (1997: 29,4%). De rubrieken 2,4, 6 en 7 betreffen de
376 rapporten waarin de klacht geheel of op één of meer onderdelen
gegrond werd verklaard, een aandeel van 62,8% (1997: 67,5%). De rubrieken
3,4, 5, en 6 betreffen de 405 rapporten waarin de klacht op één
of meer onderdelen niet gegrond was, een aandeel van 67,6% (1997: 66,6%). 3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman heeft de behoorlijkheidsnorm uit artikel 26, eerste
lid van de WNo uitgewerkt in een aantal vereisten van behoorlijkheid (zie
bijlage 5 bij dit jaarverslag). De klachten bij de Nationale ombudsman kunnen
worden herleid tot deze vereisten. Dit betekent dat de scores op deze vereisten
inzicht geven in de problemen met de overheid die aanleiding gaven tot een
klacht bij de Nationale ombudsman.Grafiek 6a bevat een overzicht van het gebruik van de beoordelingscriteria
in de 599 rapporten uit 1998. In totaal is 1466 keer een beoordeling gegeven,
een gemiddelde per rapport van 2,4 (1997: 2,4). Tabel 6b bevat een vergelijkbaar
overzicht voor de zaken die in aanmerking kwamen voor onderzoek maar niet
hebben geleid tot een rapport. De gegevens uit deze beide overzichten
zijn de basis voor een beschouwing in hoofdstuk 1 over de meest voorkomende
problemen in 1998. 3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a bevat een overzicht van de beoordelingen door de Nationale
ombudsman in de 599 rapporten uit 1998. De informatie in grafiek 6a kent twee ingangen: 1. de verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriaZoals in voorgaande jaren hebben ook in 1998 de verschillende vereisten
in de rubriek zorgvuldigheid (rubriek 7) het grootste aandeel: 54,8% (1997:
53,6%). Dit betreft met name de vereisten van actieve informatieverstrekking
en van voortvarendheid. In 1998 zijn de volgende vereisten in verhouding het meest aan de orde
geweest:– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 18,6%;– actieve informatieverstrekking: 16%;– belangenafweging/redelijkheid: 15,2%– voortvarendheid: 10,9%– correctheid van bejegening: 8,7%;– actieve informatieverwerving: 5,8%.Deze vereisten beslaan 75% van alle keren dat een beoordelingscriterium
is gebruikt. 2. het oordeel per beoordelingscriteriumVan alle 1466 keren dat een beoordelingscriterium is gebruikt, luidt het
oordeel voor 46,9% «behoorlijk» (1997: 45,2%) en voor 43,7% «niet
behoorlijk» (1997: 48,5%). Het beeld krijgt meer reliëf wanneer
de scores op de afzonderlijke vereisten worden bezien. Zo is het aandeel van
het oordeel «behoorlijk» voor het vereiste van belangenafweging/redelijkheid
75,7%, en voor dat van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften
57%. Daartegenover staat voor het oordeel «niet behoorlijk» bij
het vereiste van voortvarendheid een score van 80%, en bij dat van actieve
informatieverstrekking van 54,7%. 3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenOok voor de zaken die tussentijds worden afgedaan, wordt vastgelegd welke
van de vereisten van behoorlijkheid aan de orde waren. Tabel 6b vormt daarvan
de neerslag. Tabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* **  1998 1997  Totaal%Totaal%1.  Grondrechten70,260,4 2. 
 Algemeen verbindende voorschriften133 3,718310,83.  Belangenafweging/redelijkheid 1464,11599,4 4.  Rechtszekerheid 116 3,3 58 3,55.  Gelijkheid 40,1 4 0,2 6. 
 Motivering 36 1,0 17 1,0 7.  Zorgvuldigheid
(totaal) 3 133 87,61 262 74,7 7.1.
Voortvarendheid (in behandeling; bij herstel fout) 2 49569,874544,17.2. Actieve informatieverstrekking 3128,7271 16,17.3. Actieve informatieverwerving 94 2,6 37 2,27.4. Administratieve nauwkeurigheid 94 2,61176,97.5. Toereikendheid admin./organisatorische voorzieningen310,919 1,1 7.6. Toereikendheid fysieke voorzieningen12 0,3 7 0,4 7.7. Correctheid bejegening 451,325 1,5 7.8. Respect/oog voor bescherming persoonlijke
levenssfeer 2 0,1 40,2 7.9.
Overige 48 1,3 37 2,2 Totaal3 5751001 689100* De redenen zijn afgeleid uit de lijst met beoordelingscriteria zoals
die wordt gebruikt in de rapporten. Bij één onderzoek kan meer
dan één reden van toepassing zijn** Bij verzoekschriften die voor behandeling worden doorgegeven aan de
IND werden vóór 1998 geen beoordelingscriteria vastgelegd. Vanaf 1998
zijn voor deze verzoekschriften ook beoordelingscriteria vastgelegdVeruit de meeste van de scores in tabel 6b betreffen het vereiste van
voortvarendheid. Ook in de score op dit punt is het effect zichtbaar van het grote aantal IND-klachten, die voor het grootste deel betrekking
hadden op lange behandelingsduur. 3.6.4 De meest voorkomende problemen in de afgedane zakenSamenvoeging van de scores uit grafiek 6a en tabel 6b levert het aantal
scores op voor elk van de beoordelingscriteria, en een totaal aantal scores
van 5041 (zie voor een kanttekening daarbij: Jaarverslag 1995, blz. 24). Daarbinnen
hebben de volgende vier vereisten het grootste aandeel:– voortvarendheid: 52,7% (1997: 30,3%);– actieve informatieverstrekking: 10,8% (1997: 15,8%);– overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 8% (1997:
15,3%);– belangenafweging/redelijkheid: 7,3% (1997: 12,4%).Bij elkaar beslaan de scores op deze vier vereisten 78,8% van het totaal
van de 5041 registraties. Verder hebben de vereisten van actieve informatieverwerving
en van rechtszekerheid elk een aandeel van 3,6%, en heeft het vereiste van
correctheid van bejegening een aandeel van 3,4%.Voor de goede orde wordt opgemerkt dat het hier gaat om scores op de verschillende
vereisten van behoorlijkheid. Deze vereisten kunnen worden gezien als een
gemeenschappelijke noemer voor de redenen van burgers voor het indienen van
een klacht bij de Nationale ombudsman. In die zin vormen de scores een indicatie
van problemen met de overheid zoals de klagers die ondervonden. Uit grafiek
6a komt overigens naar voren dat er duidelijke verschillen zijn in de mate
waarin de Nationale ombudsman de klager volgde in zijn klacht. 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsmanIn hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman in 1998. Deze effecten kunnen zich langs verschillende
wegen voordoen: a. InterventieHiervoor, in § 3.2.1, is ingegaan op de zaken die in aanmerking
waren gebracht voor onderzoek, maar waarin het onderzoek, in enig stadium
voordat het was voltooid, tussentijds werd beëindigd. Aangegeven dat
in ruim negen van de tien gevallen sprake was van een voor de klager positief
effect. b. «Met instemming»Het komt voor dat het betrokken bestuursorgaan tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman een maatregel neemt naar aanleiding van de klacht,
zonder dat dit aanleiding geeft om het onderzoek vervolgens tussentijds te
beëindigen. In zo'n geval kan de Nationale ombudsman reden zien om in
het rapport, na de conclusie, op te merken dat hij «met instemming»
heeft kennis genomen van die maatregel. Dit gebeurde in 1998 in 29 rapporten
(4,8%). c. AanbevelingIn 1998 is in 53 rapporten een aanbeveling gedaan (8,8%; 1997: 9,5%).
Grafiek 7a bevat daarvan een overzicht. In de 53 rapporten met een aanbeveling
ging het 39 keer om een aanbeveling ten behoeve van de klager, en negentien
keer om een algemene maatregel. Uit tabel 7b blijkt dat het betrokken bestuursorgaan op 1 januari 1999
in 37 gevallen op de aanbeveling had gereageerd. De aanbevelingen werden steeds
opgevolgd. Op 8 februari 1999 was intussen een reactie ontvangen op vijf van
de per 1 januari 1999 nog openstaande aanbevelingen in de overige twintig
gevallen. Ook deze aanbevelingen werden alle opgevolgd.In 1997 zijn aanbevelingen gedaan in 58 rapporten. Van de 25 aanbevelingen
uit 1997 die op 1 januari 1998 nog openstonden, waren op 1 januari 1999 in
twee gevallen de dossiers nog niet gesloten. Deze laatste twee aanbevelingen
uit 1997 werden echter nog voor 8 februari 1999 opgevolgd. De overige per
1 januari 1998 nog openstaande aanbevelingen uit 1997 waren in de loop van
1998 al opgevolgd. Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling*  12345totaalaantal rapporten 1998     53        gebied**             Buitenlandse Zaken1–1–13Justitie232–613 Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties––––11Defensie1––––1Financiën531–413 Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij1––––1Sociale Zaken en Werkgelegenheid––––11Politie121–26 Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen––1––1Huurcommissies––––11Dienst Wegverkeer––––11Landelijk instituut sociale verzekeringen441–211CBA––1–12 Pensioen-
en Uitkeringsraad––1––1Gemeenten1––––1* Stand van zaken per 1 januari 1999** Eén rapport kan betrekking hebben op meer dan één
bestuursorgaan Legenda tabel 7b1 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: gevraagde actie (excl.
2)2 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: schadevergoeding3 = opvolgen aanbeveling inzake algemene maatregel4 = niet opvolgen5 = resultaat nog niet bekend 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van indieners van verzoekschriften
 Voorzover dat uit het verzoekschrift kon worden opgemaakt, werd in 1011
zaken de klacht ingediend door een intermediair. Dit is 12% van de totale
instroom van 8437 zaken (1997: 10,8%). Onder de intermediairs steeg het aandeel
van advocaten licht, van 41,6% naar 45,4%. Er viel ook een lichte stijging
waar te nemen van het aantal zaken dat werd ingediend door belastingconsulenten/administratiekantoren,
van 138 naar 204. Anders dan in voorgaande jaren was het aandeel van de klagers uit de drie
Randstadprovincies (44,15) ongeveer gelijk aan dat binnen de bevolking als
geheel, zodat niet langer sprake was van oververtegenwoordiging. Wellicht
doet zich ook hier het effect voor van de IND-klachten, voorzover zij afkomstig
zijn van asielzoekers die in grote aantallen gehuisvest zijn buiten de Randstad.
«Onbekend» betreft met name verzoekschriften van asielzoekers
die zijn ingediend via een intermediair, en waarvan niet duidelijk was waar
betrokkenen hun verblijfsplaats hadden. 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectenDit hoofdstuk bevat een overzicht van de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman zoals deze zich voordoen in de vorm van actie van de kant
van de overheid. Van die actie kan sprake zijn in de volgende stadia. a. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van een klacht:Verzoekschriften die binnenkomen bij de Nationale ombudsman worden door
Afdeling I beoordeeld op bevoegdheid en ontvankelijkheid (zie hoofdstuk 6).
Het komt voor dat medewerkers van Afdeling I in dat kader telefonisch contact
zoeken met de desbetreffende overheidsinstantie, met name wanneer de klacht
betrekking heeft op de lange behandelingsduur van een verzoek/aanvraag, of
anderszins op het uitblijven van actie.Telefonisch verkregen informatie over de stand van zaken is dan soms al
toereikend om de indiener van een klacht tevreden te stellen. Wanneer door
deze interventie het probleem dat aanleiding vormde voor het indienen van
de klacht is weggenomen, is er geen reden meer om een onderzoek in te stellen.In 1998 heeft Afdeling I op deze wijze in 170 zaken geïntervenieerd. b. tijdens een onderzoek van de Nationale ombudsman:In 1998 werd in 2606 zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In
negen van de tien gevallen gebeurde dit nadat de Nationale ombudsman de zaak
succesvol had behandeld via de interventiemethode. Van deze methode wordt
met name gebruik gemaakt bij klachten die hun aanleiding vinden in het feit
dat de klager geen succes had in zijn streven naar contact met het desbetreffende
bestuursorgaan, of bij klachten waarvan behandeling geen uitstel kan dulden.Het komt voor dat een bestuursorgaan in de loop van het onderzoek aangeeft
maatregelen te hebben getroffen (of te zullen treffen), terwijl de Nationale
ombudsman geen reden ziet om daarna het onderzoek tussentijds te beëindigen,
zodat hij het afsluit met een rapport. In 1998 werd in 29 rapporten (4,8%
van het totaal aantal uitgebrachte rapporten, 1997: 54; 8,9%) de zinsnede
opgenomen dat de Nationale ombudsman met instemming kennis had genomen van
een door een bestuursorgaan getroffen maatregel (zie ook hoofdstuk 3, § 3.7). c. na afloop van een onderzoek van de Nationale ombudsman:De Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om aanbevelingen te doen.
In 1998 is dat gebeurd in 53 rapporten, 8,8% van het totaal aantal van 599
uitgebrachte rapporten (1997: 58; 9,5%). In 37 gevallen was aan het einde
van 1998 al een reactie van het bestuursorgaan op de aanbeveling ontvangen.
Deze aanbevelingen zijn allemaal opgevolgd (zie in dit verband ook hoofdstuk
3, § 3.7, grafiek 7a en 7b).Zoals in hoofdstuk 3, § 3.7 is geschreven, zijn er twee soorten
aanbevelingen: aanbevelingen die zijn gericht op het nemen van een maatregel
ten gunste van de desbetreffende verzoeker, en aanbevelingen die zijn gericht
op het nemen van maatregelen met een meer structureel karakter, met als doel
om soortgelijke gedragingen in de toekomst te voorkomen. Deze tweedeling geldt
overigens ook voor actie die de overheid in bepaalde gevallen al onderneemt
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman.In 1998 was in 38 gevallen de aanbeveling gericht op de individuele zaak
van een verzoeker, achttien keer was de aanbeveling algemeen/preventief van aard, en één rapport bevatte een combinatie van
beide (zie hoofdstuk 3, § 3.7, grafiek 7a). Voor de goede orde wordt
opgemerkt dat het meermalen voorkomt dat verschillende burgers klagen over
steeds dezelfde soort gedraging. Wanneer die gedraging aanleiding geeft tot
het doen van een aanbeveling, wordt er in de regel mee volstaan die aanbe-
veling op te nemen in het eerste rapport dat de Nationale ombudsman over de
desbetreffende soort gedraging uitbrengt, en wordt deze niet herhaald in volgende,
gelijksoortige zaken.Van de 37 gevallen waarin al in 1998 een reactie van het betrokken bestuursorgaan
werd ontvangen, ging het 28 keer om een aanbeveling ten behoeve van de verzoeker.
In twaalf van deze zaken was schadevergoeding aan de orde. d. onafhankelijk van een onderzoek van de Nationale ombudsman:Soms komt de overheid al tot actie zonder dat de Nationale ombudsman een
onderzoek heeft ingesteld. Dat kan het geval zijn wanneer een burger laat
weten dat hij het voornemen heeft om naar de Nationale ombudsman te gaan.Daarnaast kan de overheid ook tot actie komen wanneer een burger, in het
kader van het (anticiperen op het) kenbaarheidsvereiste van de Wet Nationale
ombudsman, de klacht eerst voorlegt aan de betrokken ambtenaar of instantie.
Dat vereiste is juist ook bedoeld om de overheid de gelegenheid te geven zelf
een probleem met een burger op te lossen. De burger die het aangaat komt in
zo'n geval niet (meer) bij de Nationale ombudsman. Dit betekent overigens
dat hier geen gegevens kunnen worden verstrekt over deze vorm van actie door
de overheid, die duidelijk is gerelateerd aan het bestaan van de Nationale
ombudsman als voorziening. Het is de Nationale ombudsman echter uit signalen
van burgers bekend dat de hier bedoelde vorm van actie regelmatig voorkomt. Ten slotte kan de overheid ook in vragen van de Nationale ombudsman op
een bepaald terrein in lopende individuele klachtonderzoeken reden zien tot
actie om te komen tot een meer structurele aanpak van problemen op dat terrein
waaruit steeds weer klachten voortkomen. Een voorbeeld daarvan is het onderzoek
dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft laten instellen naar de problematiek
van de legalisatie en verificatie van documenten op de ambassades in de zogenoemde
probleemlanden. Aan het besluit tot dat onderzoek lagen onder meer vragen
van de Nationale ombudsman ten grondslag. Het onderzoek bevestigde knelpunten
die ook de Nationale ombudsman had gesignaleerd, en gaf de Minister intussen
aanleiding tot het aankondigen van maatregelen ter verbetering (zie hoofdstuk
9, § 9.3.1). 4.2 Actie door de overheidHieronder wordt een selectie weergegeven van maatregelen van bestuursorganen
vooral naar aanleiding van interventies en aanbevelingen van de Nationale
ombudsman. Het gaat daarbij ook om rapporten uit 1997, waar in 1998 op werd
gereageerd. De maatregelen zijn geordend per aandachtsgebied.In de desbetreffende hoofdstukken van deel III komen de meeste maatregelen
overigens opnieuw – en vaak uitgebreider – aan de orde, maar dan
binnen het kader van de behandeling van rapporten per bestuursorgaan. 4.2.1 Op het gebied van de politieHet regionale politiekorps Utrecht heeft een verzoeker alsnog in de gelegenheid
gesteld aangifte te doen van diefstal uit zijn kamer (rapport 98/34; met aanbeveling). Het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond heeft op aanbeveling van
de Nationale ombudsman in drie gevallen een schadevergoeding betaald aan verzoekers
die extra kosten hadden moeten maken doordat het politiekorps op enigerlei
wijze in gebreke was gebleven bij de afhandeling van de diefstal van hun auto
(rapporten 97/389, 97/498, 98/317; alle met aanbeveling).Ook heeft het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond schade vergoed
aan een verzoeker wiens auto ten onrechte in beslag was genomen (rapport 98/518;
met aanbeveling).Het regionale politiekorps Haaglanden zal in het geval een vreemdeling
zijn verzoek om een verblijfsvergunning wenst in te trekken steeds het daartoe
voorgeschreven formulier (D37) gebruiken (rapport 98/436; met aanbeveling).Met instemming heeft de Nationale ombudsman kennis genomen van de aanpassing
van het geautomatiseerde systeem waarmee de politie gegevens van verkeersovertredingen
verwerkt (TOBIAS). Door de wijziging van het systeem is bij de invoer van
gegevens controle mogelijk op enerzijds de datum en het tijdstip van de overtreding
en anderzijds de datum en het tijdstip van de afgifte van het kentekenbewijs
van het betrokken voertuig (rapport 98/261). 4.2.2 Op het gebied van Buitenlandse ZakenIn 1998 heeft de Nationale ombudsman veel klachten ontvangen over Nederlandse
ambassades wat betreft de informatieverstrekking over en de behandelingsduur
van verzoeken tot legalisatie en verificatie van documenten. In het merendeel
van die zaken kon door tussenkomst van de Nationale ombudsman worden bereikt
dat de verzoekers alsnog een beslissing op hun verzoek kregen of de door hen
gewenste informatie ontvingen (interventies).De Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie
hebben in een gezamenlijke reactie laten weten dat zij de aanbeveling overnemen
die werd gedaan in het zogenoemde ambtsberichtenrapport, dat de Nationale
ombudsman uitbracht naar aanleiding van een onderzoek uit eigen beweging naar
de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten in asielzaken
door het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) van het Ministerie van Justitie.De aanbeveling luidde in algemene zin om maatregelen te treffen met het
oog op het bevorderen van de kwaliteit van individuele ambtsberichten in asielzaken,
en om daartoe de procedure met betrekking tot de totstandkoming en het gebruik
van deze ambtsberichten aan te passen. De aanbeveling werd ten aanzien van
de Minister van Buitenlandse zaken op negen punten, en ten aanzien van de
Staatssecretaris van Justitie op drie punten gespecificeerd.De Minister van Buitenlandse Zaken heeft toegezegd de zogenoemde Vuistregels
1997 (interne richtlijnen voor ambtenaren van de afdeling Asiel- en Migratiezaken
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken) alsmede de bundel Consulaire voorschriften
1998 aan te passen op onder meer de volgende punten:– het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaat alleen over tot onderzoek
in een individuele asielzaak na overleg en afstemming met de IND;– wanneer de vertrouwenspersoon in het betrokken land derden inschakelt
bij het onderzoek, wordt de Chef de Poste erbij betrokken;– de vragen die het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Post voorlegt, worden op zodanige wijze geformuleerd dat zij recht doen
aan de reikwijdte en strekking van de vraagstelling van de IND;– de Posten zullen erop toezien dat de vertrouwenspersonen in hun
rapportage steeds inzicht kunnen geven in hun bronnen en de door hen gebruikte
onderzoeksmethoden en technieken;– wanneer in een ambtsbericht informatie wordt opgenomen die afkomstig
is van één bron en die afwijkt van de door de asielzoeker verstrekte
informatie, worden geen stellige conclusies getrokken;– de Posten zullen de resultaten van een door een vertrouwenspersoon
uitgevoerd onderzoek steeds kritisch bezien; in een individueel ambtsbericht
wordt alleen relevante informatie weggelaten wanneer daarvoor een dringende
en toereikende reden bestaat.Voorts zal de Minister van Buitenlandse Zaken ernaar streven dat de Posten
met meer dan één vertrouwenspersoon samenwerken, en dat de communicatie
tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de IND wordt verbeterd, met
name waar het betreft de terugkoppeling van het resultaat dat het ambtsbericht
heeft gehad in de asielzaak.De Staatssecretaris van Justitie zal een nieuwe werkinstructie voor de
IND laten verschijnen waarin is vastgelegd dat bij een verzoek van de IND
om een ambtsbericht duidelijk moet zijn aangegeven op welke specifieke vragen
het ambtsbericht zich moet richten.Voorts zal de Staatssecretaris van Justitie waarborgen dat een uitgebracht
ambtsbericht te allen tijde onmiddellijk na ontvangst door de IND voor commentaar
wordt voorgelegd aan de betrokken asielzoeker.Ten slotte heeft ook de Staatssecretaris van Justitie toegezegd dat de
communicatie tussen de IND en het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal worden
verbeterd, met name waar het betreft de terugkoppeling van het resultaat van
het ambtsbericht in de asielprocedure (rapport 98/350; met aanbeveling; zie
hoofdstuk 9, § 9.2.4). 4.2.3 Op het gebied van JustitieDe Staatssecretaris van Justitie heeft in § 4.2.4. van hoofdstuk
A6 van de Vreemdelingencirculaire de tekst aangepast waar het betreft het
begrip tweede voorlopige voorziening (rapport 97/478; met aanbeveling). De Minister van Justitie heeft op aanbeveling van de Nationale ombudsman
een schadevergoeding betaald aan een verzoeker in wiens woning bij een huiszoeking
lichtschakelaars waren beschadigd, en aan een verzoeker die ten onrechte stond
geregistreerd in het opsporingsregister (rapporten 98/78 en 98/274; beide
met aanbeveling).Op aanbeveling van de Nationale ombudsman heeft de Minister van Justitie
de folder «Voegen in het strafproces», die aan slachtoffers van
delicten wordt uitgereikt, aangepast. In de folder is nu ook informatie opgenomen
over:– de mogelijkheid dat ter terechtzitting aan de benadeelde partij
wordt gevraagd een toelichting te geven op zijn vordering;– het afzonderlijke hoger beroep van de benadeelde partij, in het
bijzonder het feit dat hiervoor de regels van de civiele procedure van toepassing
zijn (hetgeen tot gevolg heeft dat dit beroep moet worden ingesteld door een
advocaat).De Minister van Justitie heeft in de folder verder de termijn van hoger
beroep opgenomen (rapport 98/98; met aanbeveling).Het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) heeft op aanbeveling
van de Nationale ombudsman zijn werkwijze aangepast in zaken waarin een alimentatieplichtige
de alimentatie bij vooruitbetaling is verschuldigd. Het LBIO zal er in die
gevallen voortaan van uitgaan dat wanneer de alimentatieplichtige
de alimentatie niet op de eerste dag van de maand heeft voldaan, er sprake
is van een achterstand (rapport 98/273; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Justitie en de Minister van Buitenlandse Zaken
hebben in een gezamenlijke reactie laten weten dat zij vrijwel volledig de
aanbeveling overnemen die werd gedaan in het zogenoemde ambtsberichtenrapport,
dat door de Nationale ombudsman werd uitgebracht naar aanleiding van een onderzoek
uit eigen beweging naar de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten
in asielzaken door het Ministerie van Buitenlandse zaken en de IND (rapport
98/350; met aanbeveling; zie hierboven, § 4.2.2).De Minister van Justitie heeft mogelijk gemaakt dat vrouwelijke buitengewoon
opsporingsambtenaren de naam van hun echtgenoot kunnen laten vermelden op
het aan hen verstrekte legitimatiebewijs (interventie).Familieleden van een gedetineerde in het huis van bewaring te Arnhem brachten
diens gezondheidstoestand onder de aandacht van de Nationale ombudsman.Deze legde de situatie van de gedetineerde voor aan de Minister van Justitie,
met het verzoek de gezondheidssituatie van betrokkene nogmaals grondig te
bezien. Een en ander leidde ertoe dat de gedetineerde alsnog kon worden opgenomen
op de forensische observatie- en begeleidingsafdeling (FOBA) van het huis
van bewaring Het Veer te Amsterdam (interventie).Een verzoekster klaagde erover dat het Ministerie van Justitie haar en
haar minderjarige dochter niet had gehoord naar aanleiding van het verzoek
tot naamswijziging van haar echtgenoot. Deze had haar inmiddels verlaten,
maar was nog geen procedure tot echtscheiding begonnen. De minderjarige dochter
was geconfronteerd met een door haar niet gewenste naamswijziging.Na tussenkomst van de Nationale ombudsman deed de Minister van Justitie
de toezegging dat de procedure tot naamswijziging zou worden aangepast in
die zin dat voortaan in dit soort gevallen steeds de zienswijze van de betrokken
minderjarige en de andere ouder zal worden gevraagd (interventie). 4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenUSZO-Groningen heeft in tien gevallen waarin een klacht via interventie
werd opgelost de toezegging gedaan dat indien de betrokkene door het handelen
van USZO nadeel zou hebben ondervonden, dit nadeel zou worden vergoed.Verder heeft USZO-Groningen afgezien van de eis tot directe betaling van
een schuld, en in plaats daarvan een betalingsregeling aangeboden. Ook zag
USZO-Groningen af van de invordering van wettelijke rente (rapport 98/347).Alle dertig in onderzoek genomen klachten over de productgroep Studiefinanciering
van de Informatie Beheer Groep (IBG) werden via interventie tot een bevredigende
oplossing gebracht. Hier volgen enkele voorbeelden van de resultaten van die
interventies.De IBG besloot in een geval waarin het niet mogelijk bleek om de inkomensgegevens
te verkrijgen van een in Suriname verblijvende vader alsnog de hardheidsclausule
toe te passen en de studiefinanciering voor de kinderen los te koppelen van
het inkomen van de vader. Een aantal malen werd de vordering wegens teveel betaalde studiefinanciering
ingetrokken. Ook werden invorderingskosten en rente gerestitueerd.In een aantal gevallen was, als gevolg van onjuiste (telefonische) informatieverstrekking
door de IBG, onbedoeld een kleine studieschuld blijven openstaan. De IBG heeft
deze schulden doorgehaald en toegezegd dat dit probleem zich in de nabije
toekomst niet meer zou voordoen ten gevolge van een aanpassing van het opvraagsysteem
van de IBG (interventies).Een klacht over de OV-Studentenkaart BV werd opgelost met een andere interpretatie
van de inkomensgegevens, die leidde tot halvering van de vordering (interventie).De Nationale ombudsman heeft naar aanleiding van klachten over de productgroep
Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld van de IBG een aantal interventies
gepleegd. Het ging daarbij veelal om de invordering van lesgeld. Hier worden
enige voorbeelden van de resultaten van die interventies gegeven.De procedure voor het machtigen tot inning van het lesgeld in drie termijnen
zal worden geëvalueerd en bijgesteld. Twee keer werd alsnog betaling
in termijnen toegestaan. In een ander geval werd de inning van het lesgeld
gestaakt. Weer een andere invorderingsprocedure werd stopgezet wegens zeer
bijzondere medische omstandigheden.Verder betaalde de IBG in één geval alle invorderingskosten
terug, omdat de door de IBG ingeschakelde deurwaarder niet juist had gehandeld.
De IBG liet weten niet meer van zijn diensten gebruik te zullen maken.Voorts kende de IBG in één zaak uit overwegingen van coulance
een tegemoetkoming in de studiekosten alsnog toe (interventies).Op het terrein van de Dienst Omroepbijdragen (DOB) werden diverse interventies
verricht. Daarbij werden door de DOB brieven alsnog beantwoord, werd het ten
onrechte in rekening brengen van administratiekosten hersteld, werden aanmaningskosten
kwijtgescholden en werd een verzoek tot teruggaaf van de provinciale televisie-opslag
alsnog gehonoreerd (interventies). 4.2.5 Op het gebied van FinanciënDe Belastingdienst had naar het oordeel van de Nationale ombudsman «niet
behoorlijk» gehandeld door tot executoriale verkoop over te gaan van
een inboedel waarop beslag was gelegd. De Staatssecretaris van Financiën
bood verzoekster uiteindelijk een aanzienlijk hogere schadevergoeding aan
(f 32 400) dan het aanvankelijke aanbod van f 7500 (rapport
98/448; met aanbeveling).De Staatssecretaris van Financiën heeft alsnog de kosten vergoed
van een huurauto voor de tijd dat ten onrechte beslag was gelegd op de eigen
auto. De Nationale ombudsman reageerde met instemming op dat besluit (rapport
98/566).De Belastingdienst had in verband met de gang van zaken rond de voorlopige
aanslagregeling vennootschapsbelasting 1994 aan belanghebbende een bedrag
aan coulancerente toegekend onder aftrek van een fictief rentevoordeel. De
Nationale ombudsman stelde vast dat er geen sprake was van een (fictief) genoten
rentevoordeel. De Staatssecretaris van Financiën betaalde de volledige
coulancerente alsnog uit (rapport 98/283; met aanbeveling). In drie zaken die betrekking hadden op rente- en schadevergoeding heeft
de Nationale ombudsman het onderzoek tussentijds beëindigd. In twee gevallen
gebeurde dit omdat de Staatssecretaris van Financiën alsnog overging
tot uitbetaling van de verlangde rentevergoeding, en in het derde geval omdat
de Staatssecretaris van Financiën tijdens het onderzoek het door hem
aangeboden schadevergoedingsbedrag had verdubbeld (interventies).In één geval werd het onderzoek op voorstel van de desbetreffende
verzoekster beëindigd, nadat de Belastingdienst alsnog een belastingteruggave
aan haar had overgemaakt (interventie).Naar aanleiding van vragen van de Nationale ombudsman liet de Belastingdienst
tijdens één onderzoek weten dat een ambtshalve opgelegde aanslag
inkomstenbelasting zou worden vernietigd, omdat degene aan wie deze aanslag
was opgelegd buiten haar schuld nooit een aanslagbiljet had ontvangen (rapport
98/494).Op een uitkering van een verzoeker die in het buitenland woonde, had de
inhoudingsplichtige, in dit geval de Sociale Verzekeringsbank (SVB), premies
volksverzekeringen ingehouden. Deze premies konden in eerste instantie niet
worden aangemerkt als premies voor een vrijwillige verzekering. Volgens de
Belastingdienst was restitutie van die betaalde premies niet meer mogelijk,
omdat de termijn voor het indienen van een T-biljet inmiddels was verstreken.
Op basis van informatie die door de Nationale ombudsman bij de SVB werd ingewonnen,
bleek dat verzoeker zich alsnog bij de SVB kon aanmelden als vrijwillig verzekerde
over de buitenlandse periode, en dat de ingehouden premies alsnog konden worden
aangemerkt als premies voor een vrijwillige verzekering (interventie).In een aantal rapporten heeft de Nationale ombudsman aangegeven langs
welke lijn de vraag dient te worden beantwoord of de Belastingdienst, in geval
van storting op een onjuist rekeningnummer, bevrijdend heeft betaald. De Nationale
ombudsman is van oordeel dat op de Belastingdienst een onderzoekplicht rust
waaraan moet zijn voldaan voordat een dergelijke betaling als bevrijdend kan
worden aangemerkt. Intussen zijn twee aanbevelingen met betrekking tot deze
materie opgevolgd (rapporten 98/525 en 98/553; met aanbevelingen).De Nationale ombudsman heeft in een tweetal zaken met betrekking tot storting
op een verkeerd rekeningnummer het onderzoek beëindigd zonder een rapport
uit te brengen, in het ene geval omdat de Belastingdienst het bedrag van een
teruggaaf alsnog had gestort op een rekening van verzoekster, en in het andere
geval omdat de Belastingdienst een schadeloosstelling had toegezegd ter grootte
van het op de onjuiste rekening gestorte bedrag (interventies).Een zogenaamde «Vamil-melding» werd door de Staatssecretaris
van Financiën alsnog als tijdig aangemerkt (rapport 98/478; met aanbeveling).De Belastingdienst heeft zijn excuses aangeboden voor het feit dat ambtenaren
tijdens een boekenonderzoek ten onrechte vooraf het standpunt hadden ingenomen
dat door de ondernemer omzet was verzwegen (interventie).De Belastingdienst heeft de dagtekening van voorlopige aanslagen vermogensbelasting
bij wijze van tegemoetkoming gewijzigd, omdat was verzuimd verzoeker tijdig
en uitvoerig te informeren over de nieuwe wijze van dagtekening van aanslagen.
Er was een zogenaamde flexibele dagtekening ingevoerd, terwijl
voordien aanslagen altijd werden gedateerd op de laatste dag van de maand
(interventie).In drie gevallen waarin werd geklaagd over door de Belastingdienst uitgevoerde
verrekeningen is het onderzoek voortijdig afgesloten, omdat de Belastingdienst
op toereikende wijze aan de klacht was tegemoet gekomen (interventies).Eén verzoeker is door de Belastingdienst in de gelegenheid gesteld
de door hem gestelde kosten van huishoudelijke hulp aan te tonen, waarna zijn
beroepschrift tegen de vastgestelde betalingscapaciteit opnieuw zou worden
beoordeeld (rapport 98/46; met aanbeveling).De Belastingdienst heeft een verzoeker het restant van de gemaakte invorderingkosten
kwijtgescholden, nadat de Nationale ombudsman had geoordeeld dat verzoeker
ten onrechte niet tevoren op de hoogte was gesteld van het besluit om de hem
opgelegde aanslag direct invorderbaar te verklaren (rapport 98/158; met aanbeveling).In drie gevallen van klachten over dwanginvordering heeft de Nationale
ombudsman het onderzoek voortijdig beëindigd, omdat met de door de Belastingdienst
genomen actie voldoende aan de klacht was tegemoet gekomen (interventies).De Belastingdienst had een verzoekster aansprakelijk gesteld op basis
van een civielrechtelijke bepaling, met voorbijgaan aan de mogelijkheid om
de aansprakelijkstelling te baseren op een fiscale regeling, die verzoekster
een disculpatiemogelijkheid bood. De Staatssecretaris van Financiën heeft
verzoekster alsnog in de gelegenheid gesteld om aan te tonen dat de disculpatiemogelijkheid
op haar van toepassing was (rapport 98/9; met aanbeveling).In twaalf zaken over het Centraal bureau motorrijtuigenbelasting werden
de problemen tijdens het onderzoek opgelost. Daarbij ging het om kwesties
als het uitblijven van de beslissing op een bezwaarschrift, het onvoldoende
beantwoorden van vragen, slechte telefonische bereikbaarheid, het niet beantwoorden
van brieven, en het vertraagd uitbetalen van een teruggaaf (interventies).Naar aanleiding van een onderzoek naar de informatieverstrekking over
kampeerauto's erkende de Staatssecretaris van Financiën dat belastingplichtigen
behoefte hebben aan een aantal vaststaande objectieve criteria met betrekking
tot het uiterlijk en de inrichting en de overige eisen voor kampeerauto's.
Hij was daarom voornemens om nadere criteria hiervoor vast te leggen in het
Uitvoeringsbesluit Motorrijtuigenbelasting 1994 (rapport 98/580).De Staatssecretaris van Financiën liet de Nationale ombudsman tijdens
een onderzoek weten dat de douane de schade zou vergoeden die aan verzoekers
eigendommen was ontstaan (interventie).De Staatssecretaris van Financiën zegde toe zijn medewerking te verlenen
aan het tot stand brengen van een wand op de scheiding van de woning van verzoeker
en die van zijn buurman (rapport 98/108; met aanbeveling).De Minister van Financiën heeft een verzoek tot vergoeding van schade
aan een dashboardkastje en een bumper van een auto heroverwogen en verzoekster
alsnog schadeloos gesteld (rapport 98/294; met aanbeveling). 4.2.6 Op het gebied van DefensieDe Minister van Defensie heeft zich met een verzoeker verstaan over de
schade die hij had geleden doordat zijn bagage in het ongerede was geraakt
(rapport 98/389; met aanbeveling).Naar aanleiding van de aanbevelingen van de Nationale ombudsman in de
zaak van de Herculesramp heeft de Minister van Defensie de «werkgroep
calamiteitenplannen» geadviseerd tot de vaststelling van een Aanwijzing
Secretaris-Generaal met betrekking tot de nazorg jegens nabestaanden/familie
van slachtoffers van rampen of zware ongevallen bij Defensie. Voorts zijn
inmiddels 22 van de 30 individuele schadeclaims in deze zaak afgehandeld;
over de resterende acht claims zijn de onderhandelingen nog gaande (rapport
97/480; met aanbeveling). 4.2.7 Op het gebied van Verkeer en WaterstaatDe Dienst Wegverkeer (RDW) heeft er zorg voor gedragen dat klanten die
telefonisch om een herkeuring verzoeken, worden gewezen op het recht om bezwaar
of administratief beroep in te stellen, alsmede op de eis dat dit schriftelijk
dient te gebeuren. Tevens zal het APK-formulier zodanig worden aangepast dat
daarop de beroepsmogelijkheden worden vermeld. De RDW onderzoekt verder nog
op welke wijze inhoud kan worden gegeven aan de verplichting om klanten in
dit soort gevallen een ontvangstbevestiging te zenden en nadere schriftelijke
informatie te verstrekken (rapport 98/183; met aanbeveling).Verder heeft de RDW in één geval alsnog een gemotiveerde
beslissing genomen op de schadeclaim van de verzoeker. Ook werden aan betrokkene
excuses aangeboden voor het niet tijdig beantwoorden van zijn brieven (interventie). 4.2.8 Op het gebied van Economische ZakenDe Kamer van Koophandel Centraal-Gelderland was bereid alsnog een beslissing
te nemen over de vergoeding van kosten van een adviseur, die was ingeschakeld
bij de bezwaarprocedure tegen een beslissing van de Kamer van Koophandel.
Daarbij zou de door verzoekster ingezonden kostenspecificatie worden betrokken
(interventie). 4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij heeft een beslissing
op een bezwaarschrift opnieuw bezien, en de betrokken verzoeker over de uitkomst
van deze heroverweging geïnformeerd. Verzoeker krijgt alsnog een invoervergunning
voor een bepaalde zending reptielen (rapport 98/502; met aanbeveling).Staatsbosbeheer, regio Friesland, zegde toe een verzoeker in de toekomst
op de hoogte te stellen van alle interne vacatures (interventie). 4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en WerkgelegenheidHet Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA) zal er voortaan
op toezien dat medewerkers die zijn belast met de behandeling van bezwaarschriften,
lopende een bezwaarschriftenprocedure geen uitspraken doen jegens derden over
de mogelijke uitkomst van die procedure (rapport 98/245; met aanbeveling). Het CBA draagt er zorg voor dat de regionaal directeuren voor de arbeidsvoorziening
in ontslagzaken waarin geen verweer van de betrokken werknemer is ontvangen
in beginsel pas tot besluitvorming overgaan nadat is gecontroleerd of de betrokken
werknemer kennis heeft gekregen van de ontslagaanvraag en daadwerkelijk in
de gelegenheid is geweest om daarop te reageren (rapport 97/526; met aanbeveling).Het Arbeidsbureau Amsterdam heeft de kosten van een opleiding voor een
verzoeker voor eigen rekening genomen (interventie).Het Landelijk instituut sociale verzekeringen heeft USZO-Heerlen opgedragen
om klachten van verzoekers alsnog te behandelen, en eventueel nadeel als gevolg
van verzuim van USZO-Heerlen te vergoeden, dan wel verzoekers daarover te
informeren (rapporten 98/62, 98/189, 98/230; alle met aanbeveling).USZO-Heerlen zal zich inspannen een oplossing te bereiken voor die cliënten
die als gevolg van registratiefouten bij USZO-Heerlen in problemen zijn geraakt
met andere overheidsinstanties (rapport 98/429; met aanbeveling).Verder heeft USZO-Heerlen toegezegd een verzoeker alsnog een toereikend
antwoord te geven op zijn vragen (rapport 98/346; met aanbeveling).Gak Nederland BV zal niet meer in een standaardbrief de mededeling opnemen
dat het verstrekken van onjuiste informatie of het achterhouden van informatie
in ernstige gevallen zal leiden tot strafrechtelijke vervolging. De beslissing
om hiertoe over te gaan ligt bij het Openbaar Ministerie (interventie).Gak Nederland BV heeft zijn registratiesysteem zodanig aangepast dat het
voortaan ook diakritische tekens en namen met meer dan 18 tekens kan verwerken
(rapport 98/325).Voorts heeft Gak Nederland BV de kosten verbonden aan de uitvaardiging
en betekening van een dwangbevel aan een verzoeker gerestitueerd (rapport
98/140; met aanbeveling).Cadans heeft alsnog een door een werkgever ingediend reïntegratieplan
aangemerkt als een ziekmelding, zodat de termijn van de loondoorbetalingsverplichting
niet onnodig werd verlengd (rapport 98/426; met aanbeveling).Een aantal interventies naar aanleiding van klachten over de uitvoeringsorganen
van de sociale zekerheid leidde ertoe dat het betrokken bestuursorgaan erkende
dat het niet juist had gehandeld, en dat het vervolgens de desbetreffende
verzoeker alsnog tegemoet kwam en verontschuldigingen aanbood voor de gang
van zaken. Daarbij kwamen onderwerpen aan de orde als: de vermelding van onjuiste
gegevens op een toegezonden acceptgiro, het schorsen van een uitkering zonder
voorafgaande waarschuwing, het toepassen van de onjuiste tariefgroep, en problemen
rond terugbetalingsregelingen en de indiening van inkomensgegevens (interventies).Een aantal klachten over de uitwerking van de «Regeling Ziekenfondsraad
subsidiëring persoonsgebonden budget 1998» (PGB-regeling 1998)
werd via interventie afgedaan. De SVB nam alsnog de bezwaren van verzoeker
weg. 4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en SportDe Pensioen- en Uitkeringsraad heeft uitvoering gegeven aan zijn wettelijke
plicht tot publicatie van beleidsregels en heeft de toezegging gedaan de opvolger
van verzoekster als pleitbezorger voor Wuv/Wubo-cliënten in Israël
zijn boeken met beleidsrichtlijnen ter zake van de wetstoepassing volledig
ter beschikking te stellen, voor zover deze daar om zou vragen (rapport 98/208;
met aanbeveling).Naar aanleiding van een klacht over het College ter beoordeling van geneesmiddelen
met betrekking tot een door verzoekster aan dat College voorgelegde vraag
over conserveringsmiddelen in insuline, is door de Nationale ombudsman een
onderzoek ingesteld. Daaruit bleek dat een Deens bedrijf op kleine schaal
insuline zonder conserveringsmiddelen vervaardigt en dat deze insuline aan
verzoeksters apotheker kon worden geleverd. Daarmee waren verzoeksters problemen
opgelost (interventie). 4.2.12 Op het gebied van de waterschappenHet dagelijks bestuur van de Unie van Waterschappen volgt de aanbevelingen
van de Nationale ombudsman in het Jaarverslag 1997, blz. 393. Deze aanbevelingen
zagen op het gebruik van de wettelijke termijn voor de behandeling van bezwaarschriften,
de uitleg van de regelingen die gelden op het terrein van de invordering,
en het vraagstuk van de verdeling van de bewijslast en het risico bij het
verzenden van stukken per gewone post.Er is ook op het gebied van de waterschappen meermalen succesvol geïntervenieerd.
Dat betrof bijvoorbeeld zaken waarin alsnog een beslissing op een bezwaarschrift
werd genomen, waarin ten onrechte ingehouden invorderingskosten werden terugbetaald,
alsnog kwijtschelding werd verleend of een schadevergoeding werd uitgekeerd,
en een zaak waarin de toezegging werd gedaan om een bepaalde vaart regelmatig
van een teveel aan planten te zullen ontdoen (interventies). 4.2.13 Op het gebied van de provinciesDe provincie Zuid-Holland heeft toegezegd een verzoeker volledig te informeren
over de voortgang van de privatisering van het object waar hij werkte (interventie). 4.2.14 Op het gebied van de gemeentenDe gemeente Apeldoorn zal voortaan, bij verzoeken om informatie, in voorkomende
gevallen niet volstaan met te verwijzen naar het aanhangig zijn van een beroepsprocedure,
maar de afweging maken of beantwoording van de vragen de procesgang zal benadelen.
Indien dat niet het geval is, zal de gemeente de vragen beantwoorden. Wordt
geoordeeld dat de procesgang wel zal worden benadeeld, dan zal de gemeente
de burger schriftelijk en gemotiveerd meedelen dat en waarom niet op de vragen
kan worden ingegaan (interventie).De gemeente Enschede heeft de behandeling van een bezwaarschrift weer
opgenomen en verzoeker in dat kader gehoord (interventie).De gemeente Gorinchem heeft de kwestie van de verplaatsing van een aantal
parkeerplaatsen opnieuw ter hand genomen en de haalbaarheid van een mogelijke
oplossing bestudeerd. De gemeente heeft toegezegd hierover een beslissing
te nemen (interventie). De gemeente Heusden heeft een put verplaatst die aanvankelijk precies
voor verzoekers inrit was aangebracht (interventie).De gemeente Leiderdorp heeft verzoekers vragen met betrekking tot zijn
aanslag onroerende zaakbelasting schriftelijk beantwoord (interventie).De gemeente Nijkerk heeft alsnog gereageerd op verzoekers klachten over
de hoogte van de verkeersdrempels die in de omgeving van zijn woning waren
aangelegd (interventie).De gemeente Oegstgeest heeft naar aanleiding van een onderzoek door de
Nationale ombudsman alsnog op korte termijn een definitieve beslissing genomen
op een verzoek tot verkoop van een stukje snippergroen (rapport 98/253; met
aanbeveling). 5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Tweede Kamer der Staten-GeneraalOp 18 maart 1998 werd het Jaarverslag 1997 aangeboden aan de voorzitter
van de Tweede Kamer. Op 28 mei vond het gebruikelijke overleg plaats naar
aanleiding van het jaarverslag met de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken.
Het Jaarverslag 1997 werd door de Tweede Kamer behandeld op 17 juni.De Commissie voor de Verzoekschriften nodigde de Nationale ombudsman uit
voor overleg, op 9 april en 12 november. Leden van de vaste Commissie voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties brachten op 25 november een bezoek
aan het Bureau Nationale ombudsman.De vaste Commissie voor Defensie voerde op 31 maart en 7 april overleg
met de Nationale ombudsman. Dit leidde tot een verzoek van de Commissie aan
de Nationale ombudsman van 15 april om een onderzoek te verrichten naar de
gang van zaken rond de ongevallen met de AP-23 mijn in 1983 en 1984 (zie verder
hoofdstuk 14, § 14.1). 5.2 Bestuursorganen; andere instantiesDe Nationale ombudsman belegde drie bijeenkomsten voor het jaarlijkse
overleg met de contactambtenaren: op 21 april voor de politie, op 22 april
voor de ministeries en de zelfstandige bestuursorganen en op 17 november voor
de decentrale overheden.Op 26 mei vond het jaarlijkse overleg plaats met de gemeentelijke ombudsmannen.Op 11 maart werd de Nationale ombudsman ontvangen in de Defensieraad,
voor overleg naar aanleiding van rapport 97/480, over het optreden van de
defensieorganisatie na de ramp met het Herculesvliegtuig op 15 juli 1996,
en de wijze waarop vanuit Defensie op dit rapport was gereageerd.Op 16 april werden de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman ontvangen
in de vergadering van hoofdofficieren van justitie. De Nationale ombudsman
bracht op 30 maart een werkbezoek aan de politie in Amsterdam en op 30 oktober
een kort werkbezoek aan de Nederlandse ambassade in Islamabad, Pakistan. Verder
waren er besprekingen met (vertegenwoordigers van) een aantal andere bestuursorganen.Op 12 november ontving de Nationale ombudsman de gouverneur van Aruba,
mr. O. Koolman. 5.3 Voorlichting 5.3.1 Voorlichtingsbeleid; onderzoekenElke burger die een klacht heeft over de overheid zou de weg moeten weten
naar de Nationale ombudsman. Of burgers de Nationale ombudsman ook daadwerkelijk
bereiken, hangt allereerst af van de vraag of zij bekend zijn met het bestaan
van de Nationale ombudsman. Dit punt raakt het voorlichtingsbeleid van de
Nationale ombudsman in algemene zin.Het algemeen bekendheid geven aan het bestaan van de klachtmogelijkheid
bij de Nationale ombudsman is een belangrijk doel van dit voorlichtingsbeleid.
Burgers zullen immers op de hoogte moeten zijn van het bestaan en de functie
van de Nationale ombudsman voordat zij, als zij daar aanleiding voor zien,
gebruik kunnen maken van hun recht om een klacht in te dienen. De Nationale
ombudsman ziet het dan ook als een permanente taak om te werken aan het bevorderen
van de bekendheid in onze samenleving van de Nationale ombudsman
als voorziening voor de behandeling van klachten tegen de overheid.Naast de gerichtheid op het «algemeen publiek» kent het voorlichtingsbeleid
van de Nationale ombudsman specifieke doelgroepen, zoals intermediaire instanties
als Bureaus voor rechtshulp en voor Sociaal Raadslieden, (ambtenaren van)
bestuursorganen en wetenschapsbeoefenaren.De Nationale ombudsman heeft besloten om bijzondere aandacht te geven
aan methoden en mogelijkheden om de voorlichting aan burgers verder te verbeteren.
Met het oog daarop is in 1998 een drietal onderzoeken verricht die ten doel
hadden om gegevens te verkrijgen over het effect van het tot dusverre gevoerde
voorlichtingsbeleid. Intussen is een begin gemaakt met de analyse van de onderzoekgegevens,
en met daaruit voortvloeiende planvorming en activiteiten.De voorlichting aan het «algemeen publiek» heeft tot nog toe
voornamelijk vorm gekregen door de inzet van «free publicity».
Concreet betekent dit dat informatie wordt aangeboden aan de regionale en
landelijke nieuwsmedia waardoor de aandacht wordt gevestigd op het werk van
de Nationale ombudsman. Verder verschijnt al vele jaren wekelijks een column
in de Telegraaf, vindt verspreiding van folders en brochures plaats, en wordt
intussen informatie over de Nationale ombudsman opgenomen in diverse gidsen
en almanakken.Om nader inzicht te krijgen in de bekendheid van de Nationale ombudsman
en van zijn functie, is in 1998 een drietal onderzoeken uitgevoerd. Deze hadden
betrekking op respectievelijk het profiel van de klagers bij de Nationale
ombudsman en hun informatiezoekgedrag, de bekendheid van de Nationale ombudsman
onder de Nederlandse bevolking in het algemeen, en de bekendheid van de gemeentelijke
functie van de Nationale ombudsman bij inwoners van gemeenten die zijn aangesloten
bij de Nationale ombudsman.Hieronder worden de uitkomsten van elk van deze onderzoeken kort weergegeven.
In hoofdstuk 1, § 1.3, wordt ook ingegaan op een aantal conclusies
uit de onderzoeken op het punt van de bekendheid van de Nationale ombudsman
en de verwarring bij burgers rond het begrip «ombudsman», en op
de betekenis van deze conclusies voor het voorlichtingsbeleid van de Nationale
ombudsman. Onderzoek «De Klacht Weg»Enige jaren geleden zijn twee onderzoeken verricht (Timmer/Niemeijer uit
1994 en Jacobs-Wessels uit 1994, zie nader: bijlage 4.2) die onder meer waren
gericht op de ervaringen en opvattingen van klagers bij de Nationale ombudsman.
Het toen verkregen beeld is nu geactualiseerd door het onderzoek De Klacht
Weg. Dit onderzoek was gericht op de volgende vragen: wie wenden zich
schriftelijk of telefonisch tot de Nationale ombudsman (profiel klager); met
welk type klacht; via welke kanalen (intermediaire organisaties, voorlichtingsactiviteiten,
kennissen/familie e.d.) hebben zij de Nationale ombudsman weten te vinden?De uitkomsten zijn in juni 1998 beschikbaar gekomen. Ten behoeve van de
beantwoording van een vraag, gesteld tijdens de behandeling van het Jaarverslag
1997, van het lid van de Tweede Kamer mevrouw dr. M. Bussemaker over het profiel
van de klagers bij de Nationale ombudsman heeft de Nationale ombudsman de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bij brief van 12 augustus
1998 geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek De Klacht
Weg.Enkele uitkomsten zijn:– verdeling man/vrouw: vergeleken met eerdere onderzoeken is met
name op het punt van het geslacht enige verschuiving opgetreden. Waar
in de eerdere onderzoeken werd geconstateerd dat in verhouding tot de Nederlandse
bevolking als geheel vooral mannen bij de Nationale ombudsman klaagden (driekwart
van de klagers was man), is in het jongste onderzoek een verschil op dit punt
bijna verdwenen;– leeftijdopbouw: de klagers zijn over alle leeftijdscategorieën
verdeeld. Vergeleken met de Nederlandse bevolking als geheel vallen zij die
schriftelijk een klacht indienen iets meer in de oudere leeftijdscategorieën,
en zij die bellen juist minder vaak;– herkomst: het aandeel van de klagers (of hun ouders) van allochtone
herkomst is iets hoger dan dat in de bevolking als geheel (in dit verband
verdient de aandacht dat het aandeel van de klachten van asielzoekers in de
instroom bij de Nationale ombudsman als geheel aanzienlijk is);– opleidingsniveau: de klagers zijn over alle opleidingscategorieën
verdeeld. Hoger opgeleiden zijn oververtegenwoordigd (Nederlandse beroepsbevolking
30%; klagers 44%). Wat betreft het aandeel van de laagste opleidingscategorie
is er overigens nauwelijks verschil met de beroepsbevolking als geheel;– werksituatie: de verdeling onder de klagers tussen de categorieën
betaald werk/geen betaald werk vertoont geen opmerkelijke verschillen met
de Nederlandse bevolking als geheel;– inkomenssituatie: bij de klagers is de hoogste inkomenscategorie
(boven f 6 000) oververtegenwoordigd (Nederlandse beroepsbevolking
13%; klagers telefonisch 25%). Wat betreft de laagste inkomenscategorie is
het verschil met de Nederlandse beroepsbevolking als geheel beperkter (Nederlandse
beroepsbevolking 36%; klagers telefonisch 29%).Uit het onderzoek komt naar voren dat het merendeel van de personen die
zich telefonisch of schriftelijk tot de Nationale ombudsman wendden, dat deed
op eigen initiatief, zonder te zijn doorverwezen door een intermediaire instantie
als een Bureau voor rechtshulp of een Bureau Sociaal Raadslieden. Wanneer
de respondenten zich al lieten verwijzen, gebeurde dat veelal door kennissen,
buren of familie. Deze uitkomsten wijzen erop dat intermediaire kaders een
bescheiden rol spelen wanneer burgers op zoek gaan naar een oplossing voor
hun probleem of hun klacht. Dit onderstreept nog eens het belang van een breed
ingezette publieksvoorlichting over de Nationale ombudsman en zijn functie.
Tegelijk heeft dit de Nationale ombudsman aanleiding gegeven tot hernieuwing
van de voorlichtingsactiviteiten gericht op de intermediaire kaders.Uit het onderzoek bleek verder dat bijna de helft van de respondenten
weet dat er naast de Nationale ombudsman ook andere ombudsmannen zijn. De
belangrijkste die werd genoemd, was het instituut van de gemeentelijke ombudsman.
De tweede antwoordcategorie omvatte ombudsmannen als de Stichting de Ombudsman,
de vakantieman, de televisieombudsman. Gevraagd naar het verschil tussen de
Nationale ombudsman en de Stichting de Ombudsman dacht slechts 16% van de
telefonische klagers (aan de schriftelijke klagers is deze vraag niet gesteld)
dit verschil te kennen. Zij gaven doorgaans aan dat de Nationale ombudsman
verantwoordelijk is voor overheidszaken, en de ander voor consumentenzaken. Onderzoek naar de landelijke bekendheid van de Nationale
ombudsmanDe laatste meting van de bekendheid van de Nationale ombudsman dateert
van begin 1995, kort na een Postbus 51-campagne waarbij, in november-december
1994, een mix aan communicatiemiddelen is ingezet. Gevraagd naar een instantie
waar men terecht kan met klachten over de overheid antwoordde 28% van de Nederlandse
bevolking toen spontaan «de Nationale ombudsman». In het Jaarverslag
1995 (blz. 13) is ingegaan op deze uitkomst. Om de gegevens te
actualiseren, is eind 1998 een telefonische enquête gehouden. De onderzoekgegevens
zijn in januari 1999 beschikbaar gekomen en zijn kort samengevat de volgende.De spontane bekendheid van de Nationale ombudsman was 17%. Verder antwoordde
24% van de respondenten spontaan «de ombudsman» op de vraag waar
men kan klagen over de overheid. Bij achterstandsgroepen lag de bekendheid
duidelijk lager: 11% noemde spontaan de Nationale ombudsman, 17% «de
ombudsman».Vergeleken met 1995 lijkt de spontane bekendheid aldus te zijn gedaald.
Hierbij past echter een kanttekening wat betreft de vergelijkbaarheid van
de vraagstelling in beide onderzoeken. In het onderzoek in 1995 was namelijk
niet voorzien in een aparte antwoordcategorie «een ombudsman».
Dit betekent dat er rekening mee moet worden gehouden dat in dat onderzoek
de antwoordcategorie «Nationale ombudsman», voor een niet meer
te achterhalen deel, reacties zal bevatten die anders bij een aparte categorie
«een ombudsman» terecht zouden zijn gekomen.Op het punt van achtergrondkenmerken als geslacht, leeftijd, opleiding,
inkomenssituatie en woonplaats komt uit het onderzoek van 1998 het volgende
beeld naar voren:– verdeling man/vrouw: mannen noemen bijna twee keer zo vaak spontaan
«de Nationale ombudsman» of «de ombudsman» als vrouwen
(23% en 31%, tegen 12% en 18%);– leeftijdopbouw: vooral personen in de leeftijdsgroepen 35–54
jaar en 55–64 jaar noemen vaker «de Nationale ombudsman»
of «de ombudsman»;– opleidingsniveau: de factor opleiding heeft duidelijk effect op
de bekendheid met de Nationale ombudsman. 27% van de hoger opgeleiden, en
21% van de middelbaar opgeleiden noemt spontaan «de Nationale ombudsman»
(42% respectievelijk 19% noemt «de ombudsman»). Van de lager opgeleide
respondenten noemt slechts 4% spontaan «de Nationale ombudsman»
en 16% «de ombudsman»;– inkomenssituatie: 21% van de respondenten met een hoger inkomen
(meer dan f 6 000,–) noemt spontaan «de Nationale ombudsman»
(37% «de ombudsman»). Bij de middeninkomens is dat 20% respectievelijk
24%, en bij de lagere inkomens 7% respectievelijk 13%;– regio: er is een duidelijk verschil tussen de spontane bekendheid
van de Nationale ombudsman bij respondenten uit de grote steden (volgens de
onderzoekmethodiek Amsterdam, Rotterdam en Den Haag) en de regio's West, Noord,
Zuid en Oost. 24% van de respondenten uit de grote steden noemt spontaan «de
Nationale ombudsman» (35%: «de ombudsman»), tegen gemiddeld
15% in de regio's (23%: «de ombudsman»).Aan de respondenten die de Nationale ombudsman niet spontaan hebben genoemd,
is gevraagd of zij wel eens hadden gehoord van de Nationale ombudsman. Op
deze vraag naar de passieve naamsbekendheid reageerde 95% van de Nederlandse
bevolking als geheel, en 90% van de respondenten uit de achterstandgroepen
bevestigend. Op dit punt is er geen verschil met het onderzoek uit 1995.In het onderzoek is tevens een aantal vragen gesteld dat betrekking heeft
op de kennis over de Nationale ombudsman. Zo is gevraagd of er naast de Nationale
ombudsman nog andere ombudsmannen zijn. Ongeveer tweederde van de respondenten
dacht dat dit niet het geval is. Degenen die wel meenden andere ombudsmannen
te kennen, noemden vooral de gemeentelijke ombudsman.Wat betreft de kennis van de verschillende werkvelden van de Nationale
ombudsman gaf gemiddeld 62% van de respondenten het juiste antwoord op een
aantal voorgelegde klachtsituaties. Ook hier doet de factor opleiding
zich gelden: hoger opgeleiden bleken beter op de hoogte dan lager opgeleiden.
Verder is er ook hier een onderscheid wat betreft de factor leeftijd, in die
zin dat de groep tussen 35–54 jaar het beste op de hoogte bleek. Tot
slot bleken mannen beter op de hoogte dan vrouwen.De associaties die de respondenten hadden bij «de Nationale ombudsman»
zijn onderzocht door hun een aantal stellingen voor te leggen. Het merendeel
bleek de stelling te onderschrijven dat de Nationale ombudsman een betrouwbare
instantie is, die klachten tot op de bodem uitzoekt. Op de stelling «De
Nationale ombudsman staat als een rechter boven de partijen», en de
stelling «De Nationale ombudsman is er alleen voor heel belangrijke
klachten» waren de reacties meer verdeeld. Bij de achterstandsgroepen
is een vergelijkbaar beeld te zien. Onderzoek naar de bekendheid van de gemeentelijke functie
van de Nationale ombudsmanWil de Nationale ombudsman zijn (relatief) nieuwe functie op het terrein
van de gemeenten goed vervullen, dan is een voorwaarde dat de burgers en relevante
doelgroepen uit de betreffende gemeenten hem weten te vinden.In 1998 is uitvoering gegeven aan het communicatieplan dat is opgesteld
naar aanleiding van de ervaringen die zijn opgedaan in het proefproject met
de eerste zeven aangesloten gemeenten. Een belangrijk uitgangspunt daarbij
is dat de voorlichting zoveel mogelijk gebeurt in samenwerking met de desbetreffende
gemeente. Daarbij kan het traject van de interne en de externe klachtbehandeling
naar de burgers toe als één geheel worden gepresenteerd.Onderdelen van het plan waren onder meer de verspreiding van folders op
relevante punten in de gemeente, regelmatige informatie via de gemeentelijke
media en ook via de lokale/regionale pers (waaronder de gemeentepagina in
bijvoorbeeld huis-aan-huisbladen), een standaardverwijzing naar de Nationale
ombudsman in klachtafdoeningsbrieven van de gemeente, en voorlichtingsbijeenkomsten
ten behoeve van lokale intermediaire organisaties, zoals Bureaus voor Rechtshulp
of Sociaal Raadslieden. Deze bijeenkomsten zijn gehouden in Apeldoorn, Steenwijk
en Roermond. Naast de externe voorlichting is ook de interne communicatie,
binnen de gemeentelijke organisatie, een onderdeel van het communicatieplan.
Zo zijn bijdragen geleverd aan interne bijeenkomsten over klachtbehandeling
in een aantal van de aangesloten gemeenten.De Nationale ombudsman heeft bij de colleges van burgemeester en wethouders
van de gemeenten die in 1998 waren aangesloten aandacht gevraagd voor het
belang van een goede voorlichting. De gemeenten zijn daarbij voorzien van
alle noodzakelijke informatie, met name ondersteunend voorlichtingsmateriaal
van de Nationale ombudsman. Tevens is hun het aanbod gedaan om ook «op
maat» ondersteuning te bieden.Op 30 januari 1998 heeft Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse Zaken
de evaluatie van het proefproject aansluiting gemeenten bij de Nationale ombudsman
aan de Tweede Kamer gestuurd. Deze evaluatie liet zien dat de inzet van het
instrument voorlichting door de betrokken gemeenten zeer divers was, en niet
in alle gevallen structureel plaatsvond.In aansluiting op de evaluatie van het proefproject heeft de Nationale
ombudsman van december 1997 tot en met februari 1998, als onderdeel van een
bredere stadsmonitor, een bekendheidsonderzoek laten uitvoeren in vier van
de zeven gemeenten die zich op 1 juli 1996, in het kader van het proefproject,
hadden aangesloten bij de Nationale ombudsman. Via een steekproef is onderzocht
of inwoners van deze vier gemeenten op de hoogte waren van het feit dat men
met een klacht over de gemeente nu ook bij de Nationale ombudsman terecht
kan. De uitkomst was dat na ruim anderhalf jaar gemiddeld slechts 7% van de
inwoners – spontaan – wist dat men met een klacht
over hun gemeente bij de Nationale ombudsman terecht kan. Slechts eenvijfde
van de respondenten die spontaan de landelijke functie van de Nationale ombudsman
noemden, en die dus als goed geïnformeerd konden worden beschouwd, wist
dat de Nationale ombudsman ook klachten over hun gemeente behandelt.Uit dit onderzoek is de conclusie getrokken dat in die gemeenten die het
aangaat verdere intensivering van de voorlichting over de functie van de Nationale
ombudsman noodzakelijk is. De Nationale ombudsman heeft met het oog daarop
in oktober 1998 de colleges van burgemeester en wethouders van deze gemeenten
uitgenodigd om de voorlichting zo actief mogelijk te (blijven) inzetten, en
waar mogelijk extra activiteiten te ondernemen. Daarnaast heeft de Nationale
ombudsman de betrokken gemeenten verzocht hem te informeren over hun voorlichtingsactiviteiten.
Het onderwerp is verder aan de orde gesteld tijdens het jaarlijkse overleg
met de contactambtenaren van gemeenten en provincies, op 17 november
1998. In 1999 zal, mede naar aanleiding van de reacties van de gemeenten,
worden besloten of er voor de Nationale ombudsman reden is om de voorlichting
aan burgers van de aangesloten gemeenten ook zelf meer actief ter hand te
nemen. 5.3.2 Overige activiteiten InternetDe bouw van de website van de Nationale ombudsman is begin 1998 afgerond.
De site is uitgebreid getest, en op 18 maart 1998, tegelijk met het Jaarverslag
1998, gepresenteerd. De site richt zich vooralsnog voornamelijk op de professionele
doelgroepen van de Nationale ombudsman, zoals (medewerkers van) bestuursorganen,
intermediaire organisaties, wetenschapsbeoefenaren en vakpers. De site is
echter algemeen toegankelijk, en biedt ook praktische informatie over de klachtmogelijkheid
bij de Nationale ombudsman. De belangrijkste informatie is ook in het Engels
op te vragen.Wekelijks wordt de site geactualiseerd, met overzichten van uitgekomen
rapporten en eventueel ander nieuws. Het gebruik van de website stijgt voortdurend.
Inmiddels is er sprake van ruim honderd bezoekers per dag. De meest bezochte
onderdelen van de site zijn nieuws, rapporten, jaarverslag en de publieksinformatie
over klagen.In 1998 zijn voorbereidingen getroffen om ook het jurisprudentiesysteem
van de Nationale ombudsman op de site onder te brengen. Het doel is om de
mogelijkheid te bieden om in een database met een bepaald zoeksysteem op trefwoord
te zoeken naar rapporten van de Nationale ombudsman. Voor het op internet
plaatsen van deze database is in het kader van overheidsbrede aandacht voor
wet- en regelgeving op internet een subsidieaanvraag ingediend bij het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van het «Project
ter verbetering van de toegankelijkheid van wet- en regelgeving en parlementaire
documenten door middel van elektronische publicatie hiervan»; deze aanvraag
is gehonoreerd. Dit maakt het mogelijk om in de eerste helft van 1999 het
jurisprudentiesysteem, en daarmee de meest belangwekkende rapporten van de
Nationale ombudsman, via internet direct extern toegankelijk te maken.Tevens is in 1998 begonnen met het onderzoeken van de mogelijkheid voor
het indienen van een klacht per e-mail. In 1999 zal daarover een beslissing
worden genomen. VoorlichtingsactiviteitenZoals hiervoor al is aangegeven, heeft in 1998 in het communicatiebeleid
het verder bevorderen van de bekendheid van de Nationale ombudsman bij
de burger centraal gestaan. Uiteraard hebben daarnaast de reguliere voorlichtingsactiviteiten
doorgang gevonden. Bij een aantal rapporten, zoals dat over de totstandkoming
van individuele ambtsberichten in het kader van de procedure van behandeling
van asielaanvragen (rapport 98/350, zie hoofdstuk 10, § 10A.2.6)
en over het optreden van politie en justitie in het kader van de Eurotop (rapport
98/505, zie hoofdstuk 7, § 7A.15), is specifieke aandacht gevraagd
van de media. Het Jaarverslag 1997 werd gepresenteerd op een persconferentie
op 18 maart 1998. Ook is bij de media de aandacht gevestigd op de sterke stijging
van het aantal klachten bij de Nationale ombudsman over de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (IND).Verder is in het najaar van 1998 een proef genomen met de plaatsing van
een redactionele kwart pagina en een advertentie in de huis-aan-huisbladen
van twee gemeenten. Het doel daarvan was om, via een steekproef, inzicht te
verkrijgen in het verschil in bereik van deze typen advertenties.Verder is in december landelijk een redactionele kwart pagina in huis-aan-huisbladen
geplaatst.Ook in 1998 heeft de Nationale ombudsman weer een aantal columns over
de normen van de Nationale ombudsman aangeboden aan de korpsbladen van de
regionale politiekorpsen; ook werden enkele columns geschreven voor enkele
andere interne bladen van bestuursorganen. Ook met die activiteiten is beoogd
een bijdrage te leveren aan het uitdragen van het werk en van de normen van
de Nationale ombudsman.Verder is de brochure De Nationale ombudsman. Een korte schets
herzien, met name naar aanleiding van de ingrijpende wijziging van de Wet
Nationale ombudsman die op 30 juni 1998 van kracht werd. De vijfde druk van
de brochure verscheen in juli, de Engelse vertaling in september. Ook de publieksfolder
werd herzien. 5.4 Buitenlandse betrekkingenOok in 1998 werden de internationale contacten mede bepaald door het feit
dat Nationale ombudsman M. Oosting president was van het International Ombudsman
Institute (IOI), de wereldorganisatie van ombudsmaninstituten. Op 28 oktober
heeft hij deze functie neergelegd, na haar vier jaar te hebben bekleed. Ook
in 1998 was de Nationale ombudsman editor van de Newsletter for European Ombudsmen,
die drie keer verscheen. Intussen is deze taak, na vijf jaar, eveneens overgedragen.Op het Bureau Nationale ombudsman werden onder meer de volgende buitenlandse
bezoekers ontvangen:– dr M. Schutte, plaatsvervanger van de Public Protector van Zuid-Afrika,
voor een korte werkstage;– de heer Tanvir Nawaz Khan, Secretary General van de Commonwealth
Society van Bangladesh;– mevrouw Sonia Montana, assistent Ombudsman van Bolivia;– Norwegian Committee for Monitoring of Intelligence, Surveillance
and Security Services.Verder had de Nationale ombudsman een ontmoeting met mevrouw Florence
Mumba, rechter in het International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia,
en voordien de Ombudsman van Zambia.Eind november 1998 arriveerde mr. Kenneth Dambruck, ambtenaar van de Nederlandse
Antillen, voor een werkstage van een aantal maanden, ten behoeve van de voorbereiding
van de instelling van het ombudsmaninstituut voor de Nederlandse Antillen. Nationale ombudsman M. Oosting ondernam, deels ook in zijn hoedanigheid
van President van het IOI, de volgende buitenlandse activiteiten:– deelname, met voordracht, aan het colloquium «Lavenir de
la Médiation», ter gelegenheid van de viering van het 25-jarig
bestaan van het Franse ombudsmaninstituut, op uitnodiging van de Médiateur
de la République, 5 en 6 februari;– deelname, met voordracht, aan de «3rd Asian Ombudsman Conference»
in Macau, op uitnodiging van dr Luís de Mendonça Freitas, High
Commissioner against Corruption and Administrative Illegality van Macau, 4–6 mei;– deelname, met voordracht, aan de regionale conferentie voor de
ombudsmaninstituten van centraal, oostelijk en zuidelijk Afrika in Kampala,
Oeganda, op uitnodiging van dr Jotham Tumwesigye, de Ombudsman van Oeganda,
24–26 augustus;– deelname aan de «6th Round Table with European Ombudsmen»,
georganiseerd door de Raad van Europa in samenwerking met de Ombudsman van
Malta, Malta, 6–9 oktober;– deelname aan de jaarlijkse vergadering van de Board of Directors
van het International Ombudsman Institute in Islamabad, Pakistan, 26–29 oktober;– deelname aan een Workshop ten behoeve van het net ingestelde ombudsmaninstituut
van Griekenland, op uitnodiging van Mr Nikiforos Diamandouros, de Ombudsman
van Griekenland, Athene, 10–11 december.Mr. H. J. I. M. de Rooij, plaatsvervangend directeur van het Bureau Nationale
ombudsman, nam deel aan de «international conference on the establishment
of an Ethiopian Human Rights Commission and the institution of Ombudsman»,
Addis Ababa, Ethiopië, 18–22 mei. 5.5 Voordrachten; publicaties VoordrachtenNationale ombudsman M. Oosting hield, naast de hiervoor genoemde voordrachten
in het buitenland, een inleiding over het openbaar bestuur in Nederland, op
het Duits-Nederlands congres over openbaar bestuur in het kader van de viering
van de Vrede van Münster, in Münster, 26 november. Verder hield
hij een voordracht bij de opening van het academisch jaar voor de juridische
faculteit van de Universiteit Utrecht, en voordrachten op studentencongressen
in Leiden en Enschede. De Nationale ombudsman en medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman hielden ook in 1998 bij verschillende gelegenheden een
voordracht over het werk van de Nationale ombudsman. PublicatiesOok in 1998 werd weer een groot aantal rapporten van de Nationale ombudsman,
al dan niet verkort of geannoteerd, gepubliceerd in jurisprudentieperiodieken
of -rubrieken (zie voor een overzicht van vindplaatsen bijlage 3.2).Op 2 september promoveerde mr A. S. I. Brouwer aan de Universiteit Utrecht
op het proefschrift Met recht behoorlijk ingesloten. Een analyse
van de uitspraken van de Nationale ombudsman op detentierechtelijk terrein
van 1988–1997.Sdu Uitgevers kwam in 1998 met een herdruk van het boek van W. Daniëls
Correspondentiewijzer, dat in 1995 was verschenen in de «Wijzerreeks»,
onder de titel Correspondentiewijzer voor de overheid. Normen van
de Nationale ombudsman. De Rijksarchiefdienst heeft op het Bureau Nationale ombudsman een institutioneel
onderzoek uitgevoerd in het kader van het Project Invoering Verkorting Overbrengingstermijn
(PIVOT). Het onderzoek moest leiden tot een basis voor beslissingen met betrekking
tot de archiefselectie, en is uitgevoerd door drs R. J. B. Hageman.
Het rapport van het onderzoek verscheen als nummer 56 in de PIVOT-reeks van
de Rijksarchiefdienst. Een verkorte versie is uitgebracht als eigen uitgave
van het Bureau Nationale ombudsman, onder de titel Behoorlijk behandeld. Een institutioneel onderzoek naar actoren en handelingen op het terrein
van de Nationale ombudsman in de periode (1964) 1982–1997.Verder verschenen:– Marten Oosting, Le Médiateur dans une perspective mondiale,
in: La Médiation: Quel avenir? Actes du colloque des 5 et
6 février 1998, 25e Anniversaire du Médiateur
de la République Française, blz. 48–55;– M. Oosting, De overheid in 1997, beoordeeld door de Nationale
ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, april/mei 1998, jrg. 52,
nr. 2, blz. 90–105;– Marten Oosting, Universal government obligations and the protection
afforded by the Ombudsman, in: Reflections on the Universal Declaration
of Human Rights. A fiftieth Anniversary Anthology, published under the
auspices of the Netherlands Ministry of Foreign Affairs, The Hague, Boston,
London, 1998, blz. 223–229;– Marten Oosting, The independent Ombudsman in a democracy,
governed by the rule of law, International Ombudsman Institute, Occasional
Paper 66, Edmonton, Alberta (Canada), september 1998 (Franse versie gepubliceerd
als occasional paper 67);– Marten Oosting, The Annual Report of the Ombudsman, in: International
Ombudsman Institute and Linda C. Reif eds. The International Ombudsman
Yearbook, volume 2, 1998, The Hague, London, Boston, 1998, blz. 86–97;– Marten Oosting, Normering van de overheid (voordracht
bij de academische zitting, ter gelegenheid van de opening van het academiejaar
1997–1998, Eindhoven, 7 oktober 1997, over «Beginselen van
behoorlijk bestuur in Europa»), Stichting BeNeLux-Universitair Centrum
voor Wetenschap en Cultuur in Europa, 1998;– Marc Hertogh and Marten Oosting, Introduction: The Ombudsman and
the Quality of Government, in: The European Yearbook of Comparative Government
and Public Administration, Vol. III/1996, Joachim Jens Hesse and Theo
A. J. Toonen eds., Baden-Baden, 1997, blz. 259–269.Een overzicht van publicaties van Nationale ombudsman M. Oosting sinds
zijn aantreden op 1 oktober 1987, en van een aantal andere publicaties
over (aspecten van het werk van) de Nationale ombudsman is opgenomen in bijlage
4. DEEL III BEELD VAN HET IN 1998 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 InleidingDe artikelen 1a en 16 van de Wet Nationale ombudsman (hierna WNo) stellen
grenzen aan de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot onderzoek. Daarnaast
bevat artikel 14 van de WNo een aantal ontvankelijkheidsbepalingen. Toepassing
van deze bepalingen leidt ertoe dat niet alle verzoekschriften die de Nationale
ombudsman ontvangt voor onderzoek in aanmerking komen.Het is de taak van Afdeling I om de ontvangen verzoekschriften te toetsen
op bevoegdheid van de Nationale ombudsman en ontvankelijkheid van de verzoeker.
Verzoekschriften die in aanmerking komen voor onderzoek worden ter verdere
behandeling doorgeleid naar de Afdelingen II en III. Komt een verzoekschrift
niet in aanmerking voor onderzoek, dan wordt de betrokken verzoeker daarvan
schriftelijk in kennis gesteld, waar mogelijk met een verwijzing naar de instantie
waarbij hij wel terecht kan met zijn klacht. De taak van Afdeling I bestaat
verder uit het behandelen van alle telefonisch naar voren gebrachte klachten
en verzoeken om informatie.In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van het werk van Afdeling I. Paragraaf 6.2
geeft een cijfermatig overzicht. In § 6.3 wordt nader ingegaan op
de toetsing van de verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid. Vervolgens
wordt in § 6.4 aandacht besteed aan de verzoekschriften die geen
betrekking hebben op bestuursorganen in de zin van de WNo (de zogenaamde buitenwettelijke
verzoekschriften). Tot slot wordt in § 6.5 kort ingegaan op de telefonisch
ontvangen klachten en verzoeken om informatie. 6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van de verzoekschriften
op Afdeling IDe Nationale ombudsman ontving in 1998 8437 verzoekschriften. Dit betekent
een flinke stijging, van 1227 (17%), ten opzichte van 1997 (7210). Deze stijging
van de instroom is met name het gevolg van de aanzienlijke toename van het
aantal klachten over de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie
van Justitie. Tabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand  19941995199619971998 januari414750664660557februari354713657710623 maart483744734649639april593572651598597 mei451645653564594juni434558640564659 juli368548703676857augustus437549621437662 september430579580519896oktober486577641630863 november749650599617765december691488551586725 Totaal58907373769472108437Van de 8299 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1998 heeft
afgehandeld, is in 5092 gevallen een brief geschreven waarin de verzoeker
werd meegedeeld en uitgelegd dat zijn klacht niet in aanmerking kwam voor onderzoek. De overige verzoekschriften (3207) zijn afgehandeld
nadat zij in onderzoek waren gegeven aan Afdeling II en III.Op 1 januari 1999 had Afdeling I een werkvoorraad van 704 verzoekschriften
(1 januari 1998: 583). Hiervan waren 310 al op bevoegdheid en ontvankelijkheid
getoetst. Een beslissing over het al dan niet instellen van een onderzoek
kon echter nog niet worden genomen, omdat er nog niet voldoende informatie
aanwezig was, of omdat nog niet was voldaan aan het kenbaarheidsvereiste.In 1998 behandelde Afdeling I 14 090 telefonische verzoeken om informatie.
In vergelijking met 1997 (14 955 telefonische verzoeken) betekent dit
een daling van 5,8%. Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften     1998%1997%1.Buitenwettelijke verzoekschriften:       geen onderzoek,
op grond van        art. 1a1 592       art.
30  5        1 59719,21 92026,0        2.Binnenwettelijke verzoekschriften:       a.Geen
onderzoek, op grond van        art. 16892       art.
142 235       art. 1322       kennisgevingen64      overige (ingetrokken/non-respons)+   282        3 49542,13 609 48,9         b.Via onderzoek afgedaan door Afd. II
en III  + 3 207 38,71 85125,1Totaal 8 2991007 380100Het aantal afgedane buitenwettelijke verzoekschriften (deze verzoekschriften
hebben geen betrekking op bestuursorganen in de zin van de WNo) bedroeg in
1998 1597; dit is 19,2% van het totaal afgedane zaken (1997: 26%).Het aantal op bevoegdheid en ontvankelijkheid beoordeelde verzoekschriften
dat betrekking had op instanties die wel vallen binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman, de binnenwettelijke verzoekschriften, bedroeg in 1998
6702. Daarvan leidden er 3495 (52,1%) niet tot onderzoek door de Afdelingen
II en III (1997: 66,1%). De reden daarvoor was in 25,5% van deze 3495 zaken
(1997: 27,1%) dat één van de criteria van artikel 16 van de
WNo van toepassing was, en bij 63,9% (1997: 61,8%) dat één van
de omstandigheden van artikel 14 van de WNo aan de orde was.Bezien over alle 8299 in 1998 afgehandelde verzoekschriften, leidde 10,7%
(1997: 13,3%) niet tot een onderzoek op grond van de toepassing van artikel
16, en 26,9% (1997: 30,2%) niet op grond van artikel 14. Uit grafiek 3 kan worden opgemaakt dat Afdeling I 94,5% van de verzoekschriften
heeft afgedaan binnen acht weken; 79,8% werd binnen vier weken afgedaan. 6.3 De toetsing van de verzoekschriftenIn deze paragraaf wordt nader ingegaan op de artikelen 1a, 16 en 14 van
de WNo. Zoals in de inleiding al is aangegeven, zijn dit de bepalingen aan
de hand waarvan de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid
van de verzoeker worden getoetst. 6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Het intrekken van het AanwijzingsbesluitIn hoofdstuk 2, § 2.1.3 van dit jaarverslag wordt ingegaan op
het intrekken, per 30 juni 1998, van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo. In plaats van dit besluit is nu in onderdeel e van artikel 1a,
lid 1 van de WNo bepaald dat de WNo van toepassing is op de gedragingen van
«andere bestuursorganen, voorzover niet bij algemene maatregel van bestuur
uitgezonderd». Daarmee is het gesloten systeem van enumeratieve aanwijzing,
via het Aanwijzingsbesluit, vervangen door een open systeem. Dit betekent
dat het aan de Nationale ombudsman is om te bepalen of een instantie waarover
hij een klacht ontvangt een (al dan niet zelfstandig) bestuursorgaan is, dan
wel of deze werkzaam is onder de verantwoordelijkheid van een
bestuursorgaan. Besluitvorming op dit punt wordt afgestemd op de bestuursrechtelijke
jurisprudentie.Uitgangspunt bij de beoordeling of een instantie kan worden aangemerkt
als een bestuursorgaan is artikel 1:1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Daarin is bepaald dat onder bestuursorgaan moet worden verstaan:a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld,
ofb. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.Artikel 1a, lid 1, onderdeel a van de WNo wijst de Ministers aan als bestuursorgaan.
Als de gedraging van de instantie waarover wordt geklaagd kan worden toegerekend
aan een minister merkt de Nationale ombudsman de betrokken minister aan als
bestuursorgaan, en niet de instantie zelf. Beslissingen van de Nationale ombudsman over zijn bevoegdheidHierna wordt een overzicht gegeven van beslissingen die de Nationale ombudsman
naar aanleiding van ontvangen verzoekschriften en gelet op artikel 1:1 Awb
heeft genomen ten aanzien van zijn bevoegdheid:– De Nationale ombudsman acht zich bevoegd om gedragingen te onderzoeken
van ziekenfondsen en particuliere zorgverzekeraars, voorzover deze zijn belast
met de uitvoering van de Ziekenfondswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.
Bij de uitvoering van deze wetten hebben zij immers de bevoegdheid om eenzijdig
de rechtspositie van burgers vast te stellen, zodat kan worden gesproken van
het uitoefenen van openbaar gezag.– Van het uitoefenen van openbaar gezag is eveneens sprake wanneer
het gaat om de wijze waarop gezinsvoogdij-instellingen uitvoering geven aan
de maatregel van ondertoezichtstelling van minderjarigen. Boek 1 van het Burgerlijk
Wetboek kent immers aan de gezinsvoogdij-instelling verschillende bevoegdheden
toe (zie bijvoorbeeld artikel 258, lid 1, waarin is bepaald dat de gezinsvoogdij-instelling
schriftelijke aanwijzingen kan geven betreffende de verzorging en opvoeding
van de minderjarige, en het tweede lid van dit artikel dat bepaalt dat de
met het gezag belaste ouder en de minderjarige deze aanwijzingen dienen op
te volgen). Klachten over gedragingen die met deze taakuitvoering verband
houden, komen dan ook in beginsel voor onderzoek door de Nationale ombudsman
in aanmerking.– De Stichting Reclassering Nederland dient te worden aangemerkt
als een bestuursorgaan voorzover het gaat om het aanwijzen van reclasseringswerkers
en het erkennen van instellingen om onder de verantwoordelijkheid van de Stichting
Reclassering Nederland werkzaam te zijn. In zoverre oefent deze stichting
openbaar gezag uit en valt zij onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman.– Naar aanleiding van een klacht over het optreden van een medewerker
van een bureau voor rechtshulp liet de Nationale ombudsman betrokkene weten
dat hij zich niet bevoegd achtte deze klacht in behandeling te nemen. Een
bureau voor rechtshulp valt onder de Stichting rechtsbijstand (zie artikel
18, lid 3 van de Wet op de rechtsbijstand). Deze stichting is een privaatrechtelijke
rechtspersoon, en niet een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld.
Van dit laatste is, gelet op de wetsgeschiedenis van artikel 1:1 Awb, alleen
sprake als het gaat om een rechtspersoon waarop artikel 1, Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek oog heeft. Verder kan niet worden gezegd dat een medewerker
van een bureau voor rechtshulp bij het verlenen van rechtshulp aan cliënten
op enigerlei wijze openbaar gezag uitoefent.– Niet als bestuursorgaan kan worden aangemerkt het Centraal Administratie
Kantoor Bijzondere Zorgkosten b.v. te Den Haag (CAK). Het CAK
is, als rechtspersoon met volledige rechtsbevoegdheid, belast met de vaststelling
en inning van de wettelijke eigen bijdragen ingevolge de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ), en is daartoe door de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport aangewezen (zie artikel 16 van de AWBZ en de Beschikking aanwijzing
administratie-instellingen bijzondere ziektekostenverzekering van 17 april
1998 (Stcrt. 1998, 78). Het CAK is niet krachtens publiekrecht ingesteld,
en kan in die zin dan ook niet als bestuursorgaan worden aangemerkt. Evenmin
kan worden gezegd dat het CAK met openbaar gezag is bekleed, hoewel tegen
de beslissingen waarmee de eigen bijdrage wordt vastgesteld bezwaar en beroep
openstaat. Het CAK voert zijn taak namelijk uit hetzij namens de ziekenfondsen,
de ziektekostenverzekeraars en de uitvoerende organen, hetzij namens de Ziekenfondsraad
(zie de artt. 4 tot en met 7 van het Administratiebesluit Bijzondere Ziektekosten).
Het CAK handelt daarmee als gemandateerde, en is niet zelf met openbaar gezag
bekleed. Als verantwoordelijk bestuursorgaan moet dan ook de desbetreffende
zorgverzekeraar worden aangemerkt.– Naar aanleiding van een klacht over een gedraging van de Stichting
Centraal Bureau voor Genealogie te Den Haag moest de betrokken verzoeker worden
meegedeeld dat de Nationale ombudsman terzake niet bevoegd is. Vastgesteld
werd dat genoemde stichting geen bestuursorgaan in de zin van de Wet Nationale
ombudsman is en dat gedragingen van deze stichting evenmin rechtstreeks kunnen
worden toegerekend aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.– Een klacht van een verzoekster die was afgewezen voor het volgen
van de huisartsopleiding heeft geleid tot de beslissing om de selectiecommissie
van de afdeling Huisartsopleiding bij de Rijksuniversiteit Leiden en de Beroepscommissie
Toelatingsprocedure Huisartsopleiding van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij
tot bevordering der Geneeskunst (KNMG) aan te merken als bestuursorgaan. De
regeling van de opleiding (met inbegrip van de toelating tot de opleiding)
en de registratie van huisartsen is in handen gelegd van de krachtens privaatrecht
ingestelde rechtspersoon KNMG, een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid.
De desbetreffende regelgeving is neergelegd in de statuten en reglementen
van (organen van) de KNMG. Deze regelgeving is niet slechts van toepassing
op leden van de KNMG, maar op een ieder die praktijk wil uitoefenen als huisarts.
Ingevolge de desbetreffende regelingen zijn onder meer colleges ingesteld
die bevoegd zijn om te beslissen over de individuele selectie voor de huisartsopleiding
en, in beroep, over de procedure die bij een individuele selectie is gevolgd.
Met deze beslissingen, die bepalend kunnen zijn voor de mogelijkheid om als
huisarts werkzaam te zijn, wordt eenzijdig de rechtspositie van burgers vastgesteld.
Het met succes gevolgd hebben van de huisartsopleiding is immers een voorwaarde
om te kunnen worden ingeschreven in het register van erkende huisartsen van
de KNMG. Inschrijving in dit register is op grond van diverse wettelijke voorschriften
een vereiste om als huisarts te kunnen praktiseren.Hoewel de regelingen met betrekking tot de opleiding en registratie van
huisartsen privaatrechtelijk zijn vormgegeven, betreffen zij onmiskenbaar
een publieke taak die in beginsel de overheid aangaat. De overheid heeft deze
taak echter overgelaten aan de KNMG en aan op grond van regelingen van de
KNMG in het leven geroepen organen. De wettelijke basis voor het toekennen
van de desbetreffende bevoegdheden aan de KNMG en de hiervoor bedoelde organen
is opmerkelijk smal. Deze is thans met name af te leiden uit artikel 14 van
de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). Overigens
bestaat over het overlaten van de regeling van medische specialismen
aan organisaties van beroepsbeoefenaren wel maat- schappelijke overeenstemming.
Uit de geschiedenis van de Wet BIG blijkt dat dit overlaten ook de instemming
had van de Staten-Generaal.Betrokkenheid van de overheid bij de regeling van medische specialismen
komt onder meer tot uitdrukking waar voor het merendeel van de desbetreffende
regelingen van organisaties van beroepsbeoefena- ren (zoals de KNMG) is bepaald
dat deze de goedkeuring van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
behoeven. Overigens zijn ook al vóór de inwerkingtreding van
de Wet BIG de desbetreffende regelingen van de KNMG tot stand gekomen in overleg
met de minister onder wie volksgezondheid ressorteert.De Nationale ombudsman is, gelet op het voorgaande, tot het oordeel gekomen
dat de instanties waarover de desbetreffende verzoekster haar klacht heeft
ingediend – de selectiecommissie en de beroepscommissie – openbaar
gezag uitoefenen en daarom moeten worden aangemerkt als bestuursorganen in
de zin van artikel 1:1, eerste lid, aanhef en onder b, van de Algemene wet
bestuursrecht. De Wet Nationale ombudsman is op deze bestuursorganen van toepassing.– Ook gerechtsdeurwaarders worden, voor zover zij ambtshandelingen
verrichten, door de Nationale ombudsman aangemerkt als bestuursorgaan. Zij
zijn bij die taakuitoefening immers met openbaar gezag bekleed. Aangezien
gerechtsdeurwaarders niet van de werking van de WNo zijn uitgezonderd, is
de Nationale ombudsman sinds de op30 juni 1998 in werking getreden wijziging
van de WNo (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.1) bevoegd om hun gedragingen
te onderzoeken voor zover het gaat om de uitvoering van taken die tot het
domeinmonopolie van de gerechtsdeurwaarder behoren: het uitbrengen van exploiten,
de tenuitvoerlegging van vonnissen en akten, en gerechtswerkzaamheden. Wat
deze gerechtswerkzaamheden betreft, is de Nationale ombudsman overigens alleen
bevoegd voor zover deze werkzaamheden niet onder verantwoordelijkheid van
een rechter worden verricht. Op werkzaamheden van deurwaarders die niet tot
hun ambtelijke taken kunnen worden gerekend, zoals bijvoorbeeld de uitoefening
van het incassobedrijf en het verlenen van rechtsbijstand, is de WNo niet
van toepassing.Voor de goede orde moet hierbij worden aangetekend dat de Nationale ombudsman
in het verleden gerechtsdeurwaarders niet als bestuursorgaan heeft aangemerkt,
maar als ambtenaar werkzaam onder verantwoordelijkheid van de Minister van
Justitie. In het Deurwaardersreglement is bepaald dat het Algemeen Rijksambtenarenreglement
(ARAR) gedeeltelijk op gerechtsdeurwaarders van toepassing is, dat de Minister
van Justitie voor deurwaarders als bevoegd gezag fungeert en – kort
gezegd – de president van de rechtsbank als diensthoofd. Gelet op dit
laatste is destijds geconcludeerd dat op ambtelijke gedragingen van deurwaarders
toezicht wordt uitgeoefend door de rechterlijke macht, zodat de Nationale
ombudsman, ingevolge het bepaalde in – thans – artikel 16, aanhef
en onder g, WNo, niet bevoegd werd geacht naar deze gedragingen een onderzoek
in te stellen. Bij nadere overweging moet worden geoordeeld dat deze redenering
geen stand kan houden. De formele regeling van de ambtenarenstatus van gerechtsdeurwaarders
in het verouderde Deurwaardersreglement geeft immers al lang geen juist beeld
van de feitelijke gezagsverhouding waaronder de gerechtsdeurwaarder zijn ambtelijke
werkzaamheden verricht. Daarnaast moet bij nader inzien worden geoordeeld
dat het werken onder een rechter als diensthoofd niet een omstandigheid is
waarop de bepaling in de WNo die thans is ondergebracht in artikel 16, aanhef
en onder g, van toepassing is.Overigens waren gerechtsdeurwaarders destijds niet aangewezen als bestuursorganen
waarop de WNo van toepassing was, zodat de Nationale ombudsman
hoe dan ook indertijd niet bevoegd was gedragingen van deurwaarders te onderzoeken. Overige zakenDe Nationale ombudsman is niet bevoegd om gedragingen van rechters te
onderzoeken en te beoordelen. Ingevolge artikel 1:1, tweede lid onder c van
de Awb worden onafhankelijke, bij wet ingestelde organen die met rechtspraak
zijn belast niet aangemerkt als bestuursorgaan. Dit betekent onder meer dat
de Nationale ombudsman zich niet bevoegd acht ten aanzien van (leden van)
de regionale tuchtcolleges en het centrale tuchtcollege voor de gezondheidszorg.
Voorzover het de toepassing betreft van de WNo moeten deze instanties worden
geacht deel uit te maken van de rechterlijke macht. In dit verband is van
belang dat, ingevolge artikel 60 van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg, de klachtenregeling van artikel 14a van de Wet op de rechterlijke
organisatie van toepassing is op leden van de regionale tuchtcolleges en het
centrale tuchtcollege. Gedragingen waarop de rechterlijke macht toezietDe Nationale ombudsman is niet bevoegd ten aanzien van gedragingen waarop
de rechterlijke macht toeziet. Tot 30 juni 1998 was dit neergelegd in artikel
1a, lid 2 van de WNo. Per genoemde datum is deze bepaling overgebracht naar
artikel 16 (het nieuwe onderdeel g). Voor nadere toelichting op deze wetswijziging
wordt eveneens verwezen naar hoofdstuk 2, § 2.1.2.1. 6.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1InleidingIndien de Nationale ombudsman op zichzelf bevoegd is ten aanzien van de
instantie waarover wordt geklaagd, dient vervolgens te worden nagegaan of
de Nationale ombudsman ook bevoegd is ten aanzien van de gedraging van deze
instantie waarover wordt geklaagd. Ingevolge artikel 16 WNo is de Nationale
ombudsman in een aantal gevallen/aangelegenheden niet bevoegd onderzoek te
doen. 6.3.2.2Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien van
algemeen verbindende voorschriften (artikel 16, onder b)De Nationale ombudsman ontving in 1998 156 klachten over de inhoud van
algemeen verbindende voorschriften. Dit is 17,5% van de verzoekschriften die
op grond van artikel 16 WNo niet in onderzoek werden genomen (1997: 14,3%).
De betrokken verzoekers worden in het algemeen verwezen naar de desbetreffende
vaste commissie uit de Tweede Kamer, naar een politieke partij van hun voorkeur
die in de Tweede kamer is vertegenwoordigd, of naar de Minister of Staatssecretaris
die het aangaat.Een niet onaanzienlijk deel van bedoelde klachten was afkomstig van uitkeringsgerechtigden.
Zij klaagden erover dat hun netto-uitkering per 1 januari 1998 lager
was dan in 1997, ondanks het feit dat, zo lieten zij veelal verontwaardigd
weten, de regering had beloofd dat niemand aan koopkracht zou verliezen. De
Nationale ombudsman deelde betrokkenen mee dat hij zich niet met deze kwestie
mocht bemoeien, omdat een en ander rechtstreeks voortvloeide uit de (gewijzigde)
belasting- en sociale verzekeringswetgeving per 1 januari 1998. Overigens
raakt deze materie ook een andere afschrijfgrond van artikel 16, namelijk
onderdeel a. Daarin is bepaald dat de Nationale ombudsman niet bevoegd is
tot onderzoek indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid.
De Nationale ombudsman kon de betrokken verzoekers wel meedelen
dat het kabinet had besloten om enige reparatiemaatregelen te treffen.In 1998 werd met name over de volgende wettelijke regelingen geklaagd:– de Mediawet en het Mediabesluit. Per 1 juli 1998 is in artikel
118 van de Mediawet bepaald dat de omroepbijdrage jaarlijks bij vooruitbetaling
is verschuldigd. In artikel 48 van het Mediabesluit is geregeld dat betaling
van de omroepbijdrage A in twee of vier termijnen alleen mogelijk is wanneer
de Dienst omroepbijdragen is gemachtigd tot automatische incasso. De Nationale
ombudsman ontving een flink aantal klachten over deze verandering. Betrokkenen
waren het er niet mee eens dat niet langer per halfjaar of kwartaal met een
acceptgiro kon worden betaald; zij hadden grote bezwaren tegen het verlenen
van een machtiging;– de Uitkeringswet tegemoetkoming twee tot vijfjarige diensttijd
veteranen. Daarin is, in artikel 2, lid 3, onder meer bepaald dat «niet
voor een uitkering in aanmerking komt de militair voor wie recht of uitzicht
bestaat op financiële compensatie van de tijd doorgebracht in werkelijke
dienst met enig pensioen». Omdat hun aanvraag om die reden was afgewezen,
vroegen de betrokken veteranen aan de Nationale ombudsman om zijn invloed
aan te wenden, opdat deze bepaling zou worden gewijzigd. De Nationale ombudsman
moest betrokkenen echter teleurstellen in hun verwachting;– de Huursubsidiewet. De klachten betroffen met name dat het bedrag
dat men maximaal aan huur mag betalen om voor huursubsidie in aanmerking te
komen werd bevroren op f 1 085. Dit betekende dat personen die voorheen
wel voor huursubsidie in aanmerking kwamen, als gevolg van een huurverhoging
ineens geen recht meer hadden op huursubsidie. Overigens is deze bepaling
in de loop van 1998 weer ingetrokken;– de Wet boeten, maatregelen en terug- en invordering sociale zekerheid.
Geklaagd werd over het strenge karakter van deze wet. 6.3.2.3Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (artikel
16, onder c)De Nationale ombudsman is niet bevoegd een onderzoek in te stellen zolang
ten aanzien van de gedraging waarover wordt geklaagd een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening openstaat, of ingevolge een dergelijke
voorziening een procedure aanhangig is. De Nationale ombudsman is, ingevolge
het bepaalde in artikel 16, onder e WNo, overigens blijvend onbevoegd wanneer
een dergelijke procedure eindigt in een rechterlijke uitspraak.In 1998 betrof 60,8% van de zaken die niet tot onderzoek leidden
onderdeel c van artikel 16 (1997: 70,1%). Enkele voorbeeldenIn een zaak werd erover geklaagd dat het Ministerie van Defensie geen
medewerking wenste te verlenen aan de overdracht van pensioenaanspraken aan
de Stichting Pensioenfonds Abp. Verzoeker had dit van genoemde stichting vernomen.
Tegen een dergelijke beslissing van de Minister van Defensie staat echter
bezwaar en beroep open. Dit betekent dat de Nationale ombudsman niet bevoegd
is terzake een onderzoek in te stellen.In een andere zaak klaagde verzoeker erover dat het arbeidsbureau hem
had meegedeeld dat de dienstverlening aan hem zou worden beëindigd. De
Nationale ombudsman moest betrokkene berichten dat hij hem niet van dienst
kon zijn. Verzoeker kon namelijk tegen het ontvangen besluit bezwaar aantekenen
en vervolgens, ingevolge artikel 93 van de Arbeidsvoorzieningswet,
beroep instellen bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.Een verzoeker in de provincie Drenthe was het er niet mee eens dat de
Dienst omroepbijdragen (DOB) hem geen ontheffing wilde verlenen voor de provinciale
televisieopslag. Ook hier bleek dat sprake is van een besluit in de zin van
de Awb, waartegen bezwaar en beroep mogelijk is. De DOB liet weten verzoekers
brief alsnog als een bezwaarschrift in behandeling te nemen, en zegde de Nationale
ombudsman toe om voortaan in beslissingen inzake het niet-verlenen van ontheffing
van de provinciale televisieopslag mededeling te doen over de mogelijkheid
van het maken van bezwaar of, als het gaat om een beslissing op een bezwaarschrift,
het instellen van beroep bij de bestuursrechter. 6.3.2.4 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ingeval van
rechterlijke uitspraak (artikel 16, onder e)De Nationale ombudsman is niet bevoegd een onderzoek in te stellen of
voort te zetten indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie
een uitspraak is gedaan. Dit deed zich in 1998 in 77 gevallen voor; dat is
8,6% van de verzoekschriften die op grond van artikel 16 WNo niet in onderzoek
werden genomen (1997: 6,6%).Vermeldenswaard is het volgende geval. Verzoeker klaagde erover dat personeel
van de Penitentiaire Inrichting Lelystad een aantal aan hem geadresseerde
brieven had geopend, die verzoekers vader bij zich had op het moment dat deze
werd aangehouden voor het ondergaan van detentie. Tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman bleek dat verzoekers vader over het openen van de brieven
beklag had gedaan ingevolge artikel 51 e.v. van de Beginselenwet gevangeniswezen.
De beroepscommissie uit de sectie gevangeniswezen van de Centrale Raad voor
de Strafrechtstoepassing (CRS) had het door de vader ingestelde beroep tegen
de beschikking van de beklagcommissie ongegrond verklaard, waarmee de eerdere
beslissing van de beklagcommissie om het beklag ongegrond te verklaren, werd
bekrachtigd. Omdat de klacht van verzoeker al onderwerp was geweest van de
beklagprocedure en de beroepscommissie uit de sectie gevangeniswezen van de
CRS (die voor de toepassing van de WNo volgens vast beleid van de Nationale
ombudsman wordt aangemerkt als een rechterlijke instantie) daarover een eindbeslissing
had gegeven, moest de Nationale ombudsman verzoeker meedelen dat op grond
van artikel 16, onder e WNo het onderzoek niet zou worden voortgezet. 6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingAls een verzoekschrift de toetsing aan artikel 1a en artikel 16 WNo heeft
doorstaan, zodat de Nationale ombudsman bevoegd is om een onderzoek in te
stellen, bestaat er in beginsel een onderzoekplicht. Die verplichting is er
echter niet als zich één van de omstandigheden voordoet die
zijn genoemd in artikel 14 WNo. In zo'n geval kan de Nationale ombudsman besluiten
om van onderzoek af te zien. Vast beleid is om dan geen onderzoek in te stellen,
tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden die een afwijking van dit vaste
beleid rechtvaardigen. Dit vaste beleid wordt echter niet toegepast ten aanzien
van artikel 14, onder f, zoals dat luidt sinds de wetswijziging van 30 juni
1998 (zie hierna, § 6.3.3.4).Artikel 14 heeft door genoemde wetswijziging overigens meer veranderingen
ondergaan (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.1). In § 6.2 is al vermeld dat 26,9% van de 8299 verzoekschriften
die de Nationale ombudsman in 1998 heeft afgedaan niet in onderzoek is genomen
omdat één van de omstandigheden van artikel 14 WNo zich voordeed.
Het meest toegepast werd onderdeel a (termijnoverschrijding of onvolledigheid
van het verzoekschrift), b (kennelijke ongegrondheid), c (onvoldoende belang)
en i (kenbaarheidsvereiste). 6.3.3.2 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (artikel
14, onder b)Artikel 14, onder b WNo betreft de situatie dat de Nationale ombudsman
al op voorhand, op basis van de op dat moment bekende gegevens en gezien de
wetgeving die op de kwestie van toepassing is, en dus zonder het instellen
van een onderzoek, een oordeel kan geven over de gedraging waarover wordt
geklaagd. In 1998 werd artikel 14, onder b als afschrijvingsgrond toegepast
in 22,2% van de 2235 verzoekschriften die zijn afgehandeld op grond van artikel
14 (1997: 19,4%).Een voorbeeld is het geval waarin de verzoeker erover klaagde dat het
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) te Leeuwarden de door hem aangeboden
Eurocheque niet had geaccepteerd. Hij had de cheque aangeboden
ter voldoening aan het vereiste van de zekerheidstelling voor de behandeling
van zijn beroepschrift dat hij bij de kantonrechter had ingediend ingevolge
de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv).
Ingevolge artikel 11, lid 3 Wahv moet de zekerheid worden gesteld hetzij door
middel van de toegezonden acceptgirokaart, hetzij anderszins door storting
op de rekening van het CJIB. Daarmee is het afgeven van een (Euro)cheque als
zekerheid uitgesloten. Omdat niets op de handelwijze van het CJIB viel aan
te merken, liet de Nationale ombudsman betrokkene weten geen aanleiding te
zien om een onderzoek in te stellen. 6.3.3.3 Geen of onvoldoende belang bij een onderzoek (artikel
14, onder c)Bij artikel 14, onder c gaat het enerzijds om zaken waarin door interventie
het belang van verzoeker bij een onderzoek door de Nationale ombudsman is
komen te vervallen (zie ook het Jaarverslag 1997, blz. 105–106). In
1998 betrof dit 170 zaken (1997: 154).Anderzijds doen zich ook kwesties voor waarin, om andere redenen, moet
worden geconcludeerd dat er geen belang bij onderzoek bestaat, of het gewicht
van de gedraging onvoldoende is. In 1998 ging het bij toepassing van onderdeel
c om 14,4% van de 2235 zaken die werden afgedaan op grond van artikel 14 (1997:
13,8%). Enkele voorbeeldenVerzoeker klaagde erover dat het Gak de portokosten niet vergoedde die
hij jaarlijks moest maken voor het terugsturen van een vragenformulier ten
behoeve van zijn arbeidsongeschiktheidsuitkering. Het Gak had verzoeker laten
weten dat uitvoeringsorganisaties voor de sociale zekerheid hun kosten streng
dienen te bewaken, en dat dientengevolge was besloten tot de door verzoeker
gewraakte «wellicht minder sympathieke spelregels».De Nationale ombudsman besloot geen onderzoek in te stellen en achtte
daarbij het volgende van belang. De door het Gak gevraagde informatie was
nodig voor een correcte uitvoering van verzoekers arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Daarbij was het niet teveel gevraagd wanneer verzoeker éénmaal
per jaar een gering bedrag aan kosten voor een te verzenden formulier betaalde.
Deelname aan het maatschappelijk en economisch verkeer brengt nu eenmaal bepaalde
kosten met zich mee. De door verzoeker gemaakte kosten voor het terugzenden
van een formulier maakten daar deel van uit. De Nationale ombudsman achtte
het niet onredelijk dat die kosten voor rekening van verzoeker kwamen.Een ander geval betrof het volgende. Verzoeker uitte zijn ongenoegen over
het feit dat het door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en het Korps
landelijke politiediensten opgezette samenwerkingsverband op het terrein van
de verkeersinformatie een Engelstalige naam had gekregen, namelijk Traffic
Information Centre (ook wel aangeduid als: TIC-Nederland). Verzoeker vroeg
zich af waarom er voor deze Nederlandse instelling geen Nederlandse naam beschikbaar
was.De Nationale ombudsman liet verzoeker weten dat hij begrip kon opbrengen
voor diens ergernis over de Engelstalige naam. Met hem was hij van mening
dat niet kon worden ingezien waarom geen Nederlandse naam aan de instelling
had kunnen worden gegeven. Toch zag de Nationale ombudsman onvoldoende aanleiding
om een onderzoek in te stellen. Hij wees er daarbij op dat, zoals ook het
hoofd van TIC-Nederland al aan verzoeker had laten weten, de naam TIC-Nederland
inmiddels ingeburgerd was geraakt in de verkeerstechnische wereld. Daarbij
kwam dat de Nationale ombudsman niet de bevoegdheid heeft om een bestuursorgaan
te gelasten (hetgeen verzoeker had gevraagd) om een andere naam te kiezen. 6.3.3.4 Wettelijk geregelde klachtvoorziening (artikel
14, onder f)Met de wetswijziging van 30 juni 1998 is een nieuw onderdeel f opgenomen
in artikel 14 WNo. Daarin is bepaald dat de Nationale ombudsman niet verplicht
is tot onderzoek indien de klacht ingevolge een wettelijk geregelde klachtvoorziening
bij een onafhankelijke klachtinstantie in behandeling is of daardoor is afgedaan.
In hoofdstuk 2, § 2.1.2.1 is al uiteengezet dat daarmee het begrip
wettelijk geregelde klachtvoorziening is onttrokken aan het begrip wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening. Dit laatste begrip heeft
voortaan dan ook alleen betrekking op die bestuursrechtelijke voorzieningen
die leiden tot een rechtens bindende beslissing.Een en ander betekent voor de toetsingspraktijk van de Nationale ombudsman
dat artikel 16, onder c WNo (de Nationale ombudsman is niet bevoegd tot onderzoek
wanneer bezwaar of beroep mogelijk is), en artikel 14, onder g WNo (de Nationale
ombudsman is niet verplicht tot onderzoek wanneer geen (volledig) gebruik
is gemaakt van de mogelijkheid van bezwaar en beroep), niet meer van toepassing
zijn op wettelijk geregelde klachtvoorzieningen.Het nieuwe onderdeel f van artikel 14 WNo is alleen van toepassing wanneer
een onafhankelijke klachtinstantie de desbetreffende klacht in behandeling
heeft of heeft afgedaan. Dit leidt ertoe dat de Nationale ombudsman in beginsel
verplicht is een onderzoek in te stellen in het geval dat de verzoeker ervoor
kiest om geen gebruik te maken van een voor hem openstaande wettelijk geregelde
klachtvoorziening bij een onafhankelijke instantie, of wanneer zo'n voorziening
heeft opengestaan en hij daarvan geen gebruik heeft gemaakt. Wil onderzoek
aan de orde zijn, dan zal de verzoeker wel aan het kenbaarheidsvereiste van
artikel 14, onder i, hebben moeten voldaan.Het voorgaande deed zich voor in een zaak waarin werd geklaagd over een
gedraging van de Raad voor de Kinderbescherming. Verzoeker had zijn klacht
wel voorgelegd aan de directeur van de betrokken raad (en had daarmee voldaan
aan het kenbaarheidsvereiste), maar had zich vervolgens niet gewend tot de
bevoegde Klachtencommissie. Deze procedure wordt aangemerkt als een wettelijk
geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke klachtinstantie (zie het
Besluit klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming van 24 juni 1996).
Gelet op het nieuwe onderdeel f van artikel 14 WNo nam de Nationale ombudsman
de klacht in onderzoek.Wanneer een verzoeker zich wel wendt tot een onafhankelijke klachtinstantie
(behalve de procedure bij de Klachtencommissie voor de Raden voor de Kinderbescherming
kan worden gedacht aan een procedure bij de Registratiekamer), dan zal de
Nationale ombudsman, gebruikmakend van de hem in artikel 14, onder f WNo gegeven
discretionaire bevoegdheid, behoudens bijzondere omstandigheden geen onderzoek
instellen zolang die instantie de zaak nog in behandeling heeft. Daarna kan
de verzoeker bij de Nationale ombudsman terugkomen. De Nationale ombudsman
is dan niet verplicht om een onderzoek in te stellen. Kennisneming van de
klachtafdoening door de klachtinstantie kan hem doen besluiten dat er onvoldoende
aanleiding is voor een onderzoek.Deze conclusie zal echter niet te snel worden getrokken. De burger die
niet tevreden is over de wijze waarop een (al dan niet onafhankelijke) klachtinstantie
zijn klacht heeft behandeld, heeft in beginsel recht op een oordeel van de
Nationale ombudsman. Gelet daarop zou het te ver voeren wanneer de Nationale
ombudsman, als algemene externe klachtvoorziening ten aanzien van gedragingen
van overheidsinstanties, het onderzoeken en beoordelen van gedragingen voor
een bepaald deelterrein vrijwel geheel zou overlaten aan een
op dat deelterrein werkzame gespecialiseerde externe klachtvoorziening.In zoverre wordt wat betreft het nieuwe onderdeel f van artikel 14 WNo
dan ook een algemene uitzondering gemaakt op het vaste beleid om geen onderzoek
in te stellen wanneer één van de onderdelen van artikel 14 WNo
van toepassing is, en alleen een uitzondering te maken op dit vaste beleid
als zich bijzondere omstandigheden voordoen. 6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenWanneer een verzoekschrift geen betrekking heeft op een instantie die
een bestuursorgaan in de zin van de WNo is, wordt het aangemerkt als buitenwettelijk.
Het aantal afgehandelde buitenwettelijke verzoekschriften was in 1998 19,2%
van het totaal afgehandelde verzoekschriften (1997: 26%). Tabel 7 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied*   1998%1997A Overheid:    1. Gemeenten        a. huisvesting102       b. bijstand c.a. 129       c. heffingen/belastingen112       d. overige 157      50031,3 2. Lagere overheden overig        a. gemeenschappelijke regelingen 10,1      3. Rechterlijke macht  1016,3  4. Inhoud
wettelijke regelingen  925,8  5. Diversen (overheid
in zijn algemeenheid, onduidelijk geschrift)  1086,8      B Niet-overheid:    Overige ( o.a. consumentenzaken 795 49,7  verzekeringen, arbeids-, huur- e.a. civielrechtelijke
kwesties)      1 5971001 920* Eén verzoekschrift kan betrekking hebben op meer dan één
aandachtsgebiedDe onderwerpen die werden aangesneden in de buitenwettelijke verzoekschriften
zijn, zoals elk jaar, zeer divers. De klachten en verzoeken om informatie
hadden onder meer betrekking op arbeidsrechtelijke problemen, consumentenzaken,
huurrecht, familierecht en medische kwesties. Zo werd een aantal brieven ontvangen
met klachten over de wachttijden voor thuiszorg. Al deze brieven worden op
Afdeling I met zorg behandeld. Waar mogelijk wordt de betrokkene verwezen
naar de instantie die hem of haar wellicht wel van dienst kan zijn. Daarbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de geschillencommissies die ressorteren
onder de Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken, gemeentelijke
ombudslieden, de Ombudsman Verzekeringen en de Stichting de Ombudsman te Hilversum. GemeentenOok in 1998 had weer een in verhouding groot aantal van de buitenwettelijke
verzoekschriften betrekking op gemeenten die niet onder de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman vallen (31,3%; 1997: 31,1%).Het ging daarbij met name over de volgende onderwerpen:– de behandelingsduur van bezwaarschriften tegen beschikkingen ingevolge
de Wet waardering onroerende zaken;– de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de Wet voorzieningen
gehandicapten;– het niet-optreden naar aanleiding van illegale verbouwingen;– het afwijzen van verzoeken om kwijtschelding van gemeentelijke
belastingen en heffingen;– de Algemene bijstandswet, waaronder het niet in aanmerking komen
voor bijzondere bijstand. 6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 8 Overzicht telefonische verzoeken om inlichten Verdeling
naar onderwerp 1998 1997I. Buitenwettelijk         A Overheid:         1. Gemeenten        a. huisvesting325      
b. bijstand c.a.416       c. heffingen/belastingen 307     d. overige 1 116      2 164        2.
Lagere overheden overig gemeenschappelijke regelingen 10       3. Rechterlijke macht 287        B Niet-overheid:         Overige ( o.a. consumentenzaken, verzekeringen, arbeids-,
huur- e.a. civielrechtelijke kwesties) 4 874      7 3357 825     II. Binnenwettelijk         1. Politie/openbaar
ministerie  1 139   2. Belastingdienst  746  3. Ministerie van Justitie (behalve O.M.)  835   4. Informatie
Beheer Groep  868   5. Bestuursorganen belast met uitvoering
sociale zekerheidswetgeving 1265   6. Waterschappen 85   7. Universiteiten/hogescholen  50   8.
Provincies  11   9. Gemeenten  81   10. Overige
verzoeken  1 675      6 7557 130Totaal 14 090 14 955De Nationale ombudsman ontving in 1998 14 090 telefonische klachten
en verzoeken om informatie (1997: 14 955).In de telefoongesprekken met verzoekers bezien de medewerkers van Afdeling
I, op basis van de verstrekte informatie, zoveel als mogelijk of de klacht
in aanmerking komt voor onderzoek. Indien dit het geval is, of wanneer twijfel
bestaat ten aanzien van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid
van de verzoeker, wordt hem of haar gevraagd om de klacht schriftelijk in
te dienen. In de overige gevallen wijzen de medewerkers erop dat de klacht
niet voor onderzoek in aanmerking komt en verwijzen zij, waar mogelijk, de
betrokkene naar een andere instantie of naar een te volgen procedure. 7 POLITIE EN OPENBAAR MINISTERIE 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfers CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van de politie bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht.
Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  345 Ontvangen
in 1998  + 532Te behandelen877  Afgedaan     1) niet in onderzoek 432   2) onderzoek      a. rapport193 – 725  
b. tussentijds beëindigd100293 In
behandeling per 01/01/99  152Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de politie
bedroeg 532, een daling van 9,8% ten opzichte van 1997 (590). Deze 532 zaken
vormen 6,3% van alle 8437 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1998
ontving.Het aantal afgedane zaken op dit terrein bedroeg 725 (1997: 731). Deze
725 zaken betreffen 10,8% van de 6702 binnenwettelijke verzoekschriften die
in 1998 werden afgedaan. Daarmee staat de politie op de derde plaats, na het
Ministerie van Justitie (41,9%) en het Ministerie van Financiën (12,4%).Van de 725 afgedane zaken werden 293 (40,4%) afgedaan na in onderzoek
te zijn genomen. Deze 293 zaken vormen 9,1% van de 3207 zaken die de Nationale
ombudsman in 1998 afdeed nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek.
Daarmee komt de politie op de tweede plaats, na het Ministerie van Justitie
(65,1%). Over de politie werden 193 rapporten uitgebracht (1997: 166), 32,2%
van de 599 rapporten uit 1998. In 45,9% van de keren dat daarin een gedraging
werd beoordeeld, luidde het oordeel «behoorlijk», in 38,7% «niet
behoorlijk».Wat betreft de beoordelingscriteria was het vereiste van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften aan de orde in 28,1% van de oordelen
in de rapporten, het vereiste van belangenafweging/redelijkheid in 13,5% en
het vereiste van correctheid van bejegening in 12,8%. 7A.1.2 Praktijkcontacten Inbreng van de Nationale ombudsman in de cursus voor hulpofficieren
van justitieSinds 1996 levert de Nationale ombudsman een bijdrage aan de door het
Landelijk Selectie- en Opleidingscentrum Politie georganiseerde verplichte
cursus voor hulpofficieren van justitie (zie daarvoor ook Jaarverslag 1996,
blz. 116 en 117).Medewerkers en een oud-medewerker van het Bureau Nationale ombudsman
hebben daartoe in 1998 117 inleidingen verzorgd over de Nationale ombudsman
en zijn werk.Over een periode van drie jaar heeft een groot aantal hulpofficieren van
justitie deelgenomen aan de cursus, die wordt afgesloten met de verstrekking
van een certificaat aan de politieambtenaar. Sinds 1 april 1998 kunnen alleen
gecertificeerde politieambtenaren optreden als hulpofficier van justitie.Naar verwachting zal de cursusfrequentie in 1999 aanzienlijk afnemen,
omdat inmiddels het grootste deel van de doelgroep de cursus heeft gevolgd.
Daarmee zal ook het beslag dat voor dit doel is gelegd op de capaciteit van
het Bureau Nationale ombudsman evenredig verminderen. Hoewel dit beslag aanzienlijk
was, kijkt de Nationale ombudsman met voldoening terug op de geleverde inspanningen.
Door de bijdrage aan de cursus is bij enige duizenden (leidinggevende) politieambtenaren
de kennis van de Nationale ombudsman en van diens betekenis voor de praktijk
van het politiewerk bevorderd. Bezoeken aan politiekorpsenDe Nationale ombudsman bracht op 30 maart een bezoek aan de politie te
Amsterdam.Medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman hebben in 1998 inkijkstages
verricht bij de regionale politiekorpsen Hollands Midden en Rotterdam-Rijnmond.
In het laatste geval vond een oriëntatie plaats op grootschalig politieoptreden
bij een zogenaamde risicowedstrijd in het betaalde voetbal. De Nationale ombudsman
beschouwt het als waardevol dat, buiten de contacten met de politie die worden
onderhouden naar aanleiding van zijn onderzoeken, medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman in de gelegenheid worden gesteld om langs die weg voeling
te hebben met de politiepraktijk. ColumnsOok in 1998 heeft de Nationale ombudsman weer een reeks van columns aangeboden
aan de korpsbladen. Uit onderzoek is gebleken dat deze columns worden gewaardeerd;
ze geven duidelijk en beknopt informatie over onderwerpen uit de politiepraktijk
zoals die in het werk van de Nationale ombudsman aan de orde komen. 7A.1.3 Veiligheid bij het overbrengen van verdachten na
aanhoudingIn het werk van de Nationale ombudsman komt met een zekere regelmaat het
vraagstuk aan de orde van de veiligheid van de betrokken politieambtena(a)r(en)
wanneer een verdachte is aangehouden die vervolgens moet worden overgebracht
naar het politiebureau om te worden voorgeleid. In dit verband rees voor deze
situatie de vraag naar de onderlinge verhouding van de bevoegdheid tot het
gebruik van handboeien en tot het fouilleren. Dit gaf aanleiding om hier aan
dit onderwerp enige aandacht te besteden. Daartoe zal hieronder worden ingegaan
op de vraag of verruiming van de bevoegdheid tot het verrichten van een veiligheidsfouillering
de noodzaak tot het gebruik van handboeien zal verminderen. Veiligheidsrisico's: boeien, fouillerenHet overbrengen ter voorgeleiding van een aangehouden verdachte naar een
politiebureau kan veiligheidsrisico's inhouden voor de betrokken opsporingsambtenaren,
voor de verdachte zelf of voor omstanders. Het is dan ook van belang dat de
betrokken opsporingsambtenaren maatregelen kunnen treffen om een veilige overbrenging
zoveel mogelijk te waarborgen. Cruciale bevoegdheden in dit verband zijn die
tot het aanleggen van handboeien en tot het uitvoeren van een
veiligheidsfouillering.Risico's voor de veiligheid die uitgaan van de verdachte kunnen in veel
gevallen effectief worden verminderd door hem handboeien om te doen.Het aanleggen van handboeien vormt echter een inbreuk op de grondwettelijk
beschermde lichamelijke integriteit van de betrokken persoon. Een dergelijke
inbreuk is alleen toelaatbaar wanneer die op goede gronden berust, en in die
zin onvermijdelijk is. Daarom is een uitvoeringspraktijk waarbij het boeien
van een aangehouden verdachte voor de overbrenging standaard plaatsvindt,
niet juist. In elk individueel geval dient te worden overwogen of de feiten
en omstandigheden het gebruik van handboeien rechtvaardigen.Deze norm is neergelegd in artikel 22 van de Ambtsinstructie voor de politie,
de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar. Ingevolge
deze bepaling kan een opsporingsambtenaar een persoon die rechtens van zijn
vrijheid is beroofd ten behoeve van het vervoer handboeien aanleggen, indien
de feiten of omstandigheden dit redelijkerwijs vereisen met het oog op gevaar
voor ontvluchting, dan wel met het oog op gevaar voor de veiligheid of het
leven van de persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, van de ambtenaar
of van derden.Deze feiten of omstandigheden kunnen betreffen: het gedrag van de betrokkene,
aanwezige kennis over eerder gevaarveroorzakend gedrag van die persoon, de
aard of de ernst van het strafbare feit op grond waarvan de vrijheidsbeneming
heeft plaatsgevonden, en de omstandigheden waaronder de overbrenging plaatsvindt,
zoals de inrichting van de auto. Wanneer zich niet één van de genoemde feiten of omstandigheden
voordoet, is de opsporingsambtenaar niet bevoegd tot het aanleggen van handboeien.
Dit betekent dat alleen een intuïtief gevoel dat sprake zou kunnen zijn
van een veiligheidsrisico niet voldoende is als grondslag voor het boeien.Een andere maatregel waarmee de veiligheid bij de overbrenging van een
aangehouden verdachte kan worden gediend, is die van de veiligheidsfouillering.
Ook deze maatregel houdt een inbreuk in op de lichamelijke integriteit. Op
grond van artikel 8, derde lid, van de Politiewet 1993 is een politieambtenaar
bevoegd tot het onderzoek aan de kleding van personen bij de uitoefening van
een hem wettelijk toegekende bevoegdheid of bij een handeling ter uitvoering
van de politietaak, indien uit feiten of omstandigheden blijkt dat een onmiddellijk
gevaar dreigt voor hun leven of veiligheid, die van de ambtenaar zelf of van
derden en dit onderzoek noodzakelijk is ter afwending van dit gevaar. De maatregel
bestaat uit het met de hand aftasten van de kleding van de betrokkene. Het
gaat daarbij om het zoeken naar gevaarlijke voorwerpen. Ook hier geldt dat
het risico moet blijken uit objectiveerbare omstandigheden, en dat alleen
intuïtie van de betrokken ambtenaar niet voldoende is als reden om van
de bevoegdheid tot fouilleren gebruik te maken.Het gegeven dat het alleen onder de genoemde omstandigheden is toegestaan
een veiligheidsmaatregel te treffen, brengt mee dat niet in alle situaties
waarin een aangehouden verdachte moet worden overgebracht elk veiligheidsrisico
kan worden uitgesloten. Dit levert een spanningsveld op in de uitoefening
van het politiewerk. Dit kan ertoe leiden dat vanuit het streven naar een
zo groot mogelijke veiligheid van betrokken ambtenaren, verdachte en omstanders,
in de praktijk wordt gekozen voor de meest veilige oplossing: het standaard
boeien van een verdachte vóór de overbrenging, ongeacht de vraag
of één van de hiervoor genoemde omstandigheden
zich voordoet. Dit kan echter betekenen dat de handboeien worden gebruikt
in strijd met de Ambtsinstructie. Een voorbeeldVan de risico's die zich in de praktijk van het politiewerk kunnen voordoen,
legde een politieambtenaar van het wijkbureau Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam
de Nationale ombudsman het volgende treffende voorbeeld voor.In 1996 werd aan hem tijdens een surveillance portofonisch doorgegeven
dat een man had getracht een vals biljet van DM 100 uit te geven in een winkel
in een drukke winkelstraat. Aan de hand van het opgegeven signalement traceerde
de politieambtenaar de man, die in het gezelschap was van een vrouw, in een
winkel. Nadat was waargenomen dat de man weer trachtte te betalen met een
vals biljet van DM 100, hield de politieambtenaar, samen met een ongewapende
politieambtenaar in opleiding, de man en de vrouw aan in een nabijgelegen
restaurant op het Damrak. Na de verdachten de reden van aanhouding te hebben
meegedeeld, geleidden de politieambtenaren hen, in afwachting van hun overbrenging
naar het politiebureau, naar buiten, waar het toen zeer druk was. De man was
rustig, en zei niet te begrijpen dat hij werd verdacht van het uitgeven van
vals geld. De vrouw was geëmotioneerd.De betrokken ambtenaar concludeerde dat niet werd voldaan aan de wettelijke
eisen voor het uitvoeren van een veiligheidsfouillering, omdat er geen sprake
was van een uit objectiveerbare omstandigheden blijkend onmiddellijk gevaar.
Hij stelde voorts vast dat zich evenmin feiten of omstandigheden voordeden
die, objectief bezien, het aanleggen van handboeien rechtvaardigden. Hij zag
derhalve af van het fouilleren of boeien. Hij had daarbij echter een uitgesproken
onveilig gevoel.Na de overbrenging naar het politiebureau werd een insluitingsfouillering
verricht. Bij de man werd onder in de broekspijp een schietklaar vuurwapen
aangetroffen. Voorts bleek dat de man bij zijn aanhouding een valse naam had
opgegeven, en dat hij verschillende strafrechtelijke antecedenten had. Hij
was onder meer veroordeeld wegens doodslag en verkrachting, en hij was gesignaleerd
voor een levensdelict. Hij stond bekend als vuurwapengevaarlijk. Bij de signalering
was vermeld dat hij moest worden aangehouden door een aanhoudingsteam. Bij
een vorige aanhouding had hij verklaard in het vervolg direct te zullen schieten
op politieambtenaren.Het door de Amsterdamse politie aangedragen voorbeeld maakt duidelijk
dat een gewetensvolle naleving van de regels die zijn gesteld voor het gebruik
van de bevoegdheid tot het aanleggen van handboeien of tot een veiligheidsfouillering
kan leiden tot situaties waarin, naar achteraf moet worden vastgesteld, sprake
was van ernstige risico's.Het voorbeeld onderstreept dat de politie zich in de uitvoeringspraktijk
ziet geplaatst voor de soms lastige keuze tussen het waarborgen van een zo
groot mogelijke (eigen) veiligheid en het in acht nemen van de grenzen van
haar bevoegdheden op het punt van de veiligheidsfouillering en het aanleggen
van handboeien voor het transport van verdachten. Aanpassing van de regelgeving?Wanneer de regeling van de beide bevoegdheden nader wordt bezien, trekt
het de aandacht dat voor het besluit tot fouilleren zwaardere eisen gelden
dan voor dat tot het gebruik van handboeien. Bovendien is fouilleringsbevoegdheid
geregeld in een zwaardere regeling, namelijk de Politiewet zelf. Dat contrasteert
met de wijze waarop de beide maatregelen, met elkaar vergeleken, door de aangehouden
verdachte zullen worden beleefd. Naar immers mag worden aangenomen, zal een veiligheidsfouillering direct na een aanhouding door de betrokkene
veelal als minder belastend worden ervaren dan het aanleggen van handboeien.
Weliswaar worden beide maatregelen op zichzelf veelal als onplezierig ervaren,
maar een fouillering neemt slechts enkele ogenblikken in beslag, terwijl na
het aanleggen van handboeien de verdachte meestal gedurende de gehele periode
tussen aanhouding en voorgeleiding geboeid blijft. Bovendien houdt het gebruik
van handboeien een zeker risico in op verwonding, hetzij veroorzaakt door
de handboeien zelf, hetzij doordat de betrokkene de handen niet kan gebruiken
ter afwering van een val en dergelijke.Dit geeft aanleiding tot de vraag of er geen reden is om de voorwaarden
voor het verrichten van een fouillering direct na een aanhouding te verruimen.
Die vraag heeft hier vooral betekenis voorzover door een dergelijke verruiming
zou kunnen worden tegemoetgekomen aan het begrijpelijke gevoel van onveiligheid
bij uitvoerende politieambtenaren waar het gaat om de overbrenging van aangehouden
verdachten. Daarnaast zou een eventuele uitbreiding van het aantal situaties
waarin het is toegestaan een aanhoudingsfouillering toe te passen temeer van
betekenis kunnen zijn wanneer daardoor het aantal gevallen zou afnemen waarin
de behoefte wordt gevoeld tot het aanleggen van handboeien, en waarin daartoe
ook daadwerkelijk wordt overgegaan.Gedacht zou kunnen worden aan het verlenen aan politieambtenaren van de
bevoegdheid tot het verrichten van een «aanhoudingsfouillering»,
dat wil zeggen de bevoegdheid om elke aangehouden verdachte te fouilleren
met het oog op een veilige overbrenging ter voorgeleiding. Het zou daarbij
met name gaan om het controleren van de verdachte op de aanwezigheid van vuur-,
slag- of steekwapens en voorwerpen die bestemd zijn om een weerloosmakende
of soortgelijke stof te verspreiden. Dit betekent dat het fouilleren beperkt
zou kunnen blijven tot een betrekkelijk oppervlakkig aftasten van de verdachte.
Voor zo'n aanhoudingsfouillering zou dan niet de voorwaarde moeten gelden
die wel van toepassing is op de veiligheidsfouillering als bedoeld in artikel
8, derde lid, van de Politiewet 1993, namelijk dat sprake moet zijn van een
uit objectiveerbare feiten of omstandigheden blijkend veiligheidsrisico. Het
zou van de inschatting van de situatie door de betrokken politieambtenaar
afhangen of deze in een bepaald geval overgaat tot het daadwerkelijk gebruik
van de bevoegdheid tot de aanhoudingsfouillering. Daarbij zouden dan eventueel
ook, anders dan nu het geval is, intuïtieve overwegingen van deze ambtenaar
een rol kunnen spelen.Een dergelijke verruiming van de bevoegdheid tot het fouilleren van de
aangehouden verdachte kan ertoe leiden dat bepaalde veiligheidsrisico's worden
uitgesloten, doordat aldus kan worden vastgesteld dat de verdachte geen gevaarlijke
voorwerpen met zich draagt, of doordat hij daarvan zo nodig kan worden ontdaan.
In althans een aantal gevallen kan dat ertoe leiden dat er niet langer reden
behoeft te worden gezien tot het aanleggen van handboeien.Bezien vanuit het perspectief van de aangehouden verdachte levert dat
een verbetering op omdat het fouilleren zal worden ervaren als een lichtere
maatregel dan het geboeid overbrengen.Het vervallen van de bijzondere eisen zou overigens niet behoeven te betekenen
dat de bevoegdheid tot de aanhoudingsfouillering in alle gevallen ook daadwerkelijk
wordt gebruikt. Het zou wel betekenen dat er geen bijzondere motiveringseisen
zouden gelden voor het besluit om over te gaan tot een aanhoudingsfouillering.
Daarmee zou de uitvoerende politieambtenaar op dat punt een zeer ruime discretionaire
bevoegdheid krijgen. Deze bevoegdheid zal in de praktijk hooguit haar grens
vinden daar waar buiten elke twijfel is dat de aanhoudingsfouillering
geen enkel redelijk doel dient.Voor de opsporingsambtenaar betekent de verruiming van de fouilleringsbevoegdheid
dat hij ook op grond van een niet objectiveerbaar gevoel van onveiligheid
een veiligheidsmaatregel kan treffen zonder dat – anders dan nu –
voor het besluit daartoe een bijzondere motiveringseis geldt.Het behoeft geen betoog dat de bevoegdheid tot het verrichten van een
aanhoudingsfouillering niet mag worden aangewend voor een ander doel dan het
waarborgen van een veilige overbrenging van de aangehouden verdachte. Met
name kan de aanhoudingsfouillering niet worden gebruikt voor opsporingsdoeleinden,
zoals ook de veiligheidsfouillering daarvoor niet mag worden gebruikt.In dit kader is van belang dat de bevoegdheid tot het verrichten van een
aanhoudingsfouillering, anders dan de bevoegdheid tot het verrichten van een
veiligheidsfouillering, alleen zou mogen worden toegepast jegens een persoon
die is aangemerkt als verdachte. Ook de bevoegdheid om te fouilleren met een
strafvorderlijk doel mag alleen worden toegepast ten aanzien van verdachten,
zij het dat daarvoor ingevolge artikel 56 van het Wetboek van Strafvordering
de verzwaarde eis geldt dat sprake moet zijn van ernstige bezwaren.In artikel 20 van de Ambtsinstructie voor de politie is vastgelegd dat
een onderzoek aan de kleding zoveel mogelijk wordt uitgevoerd door een ambtenaar
van hetzelfde geslacht als degene die aan het onderzoek wordt onderworpen.
Het ligt voor de hand deze voorwaarde ook te verbinden aan de bevoegdheid
tot het verrichten van een aanhoudingsfouillering.Voor de goede orde wordt opgemerkt dat een verruiming van de fouilleringsbevoegdheid
de bevoegdheid als zodanig tot het gebruik van handboeien onaangetast laat.
Zo zal het in de praktijk kunnen gebeuren dat de betrokken politieambtenaar
besluit tot een aanhoudingsfouillering, terwijl hij daarna, ongeacht de uitkomst
van die fouillering, ook reden ziet voor het aanleggen van handboeien. Ook
kan de situatie rechtvaardigen dat direct wordt overgegaan tot het aanleggen
van handboeien, zonder (ook) te fouilleren.De Nationale ombudsman geeft het voorgaande in overweging aan hen die
verantwoordelijk zijn voor de wetgeving op dit terrein. Het verdient in dit
verband tevens overweging om niet alleen de bevoegdheid tot fouilleren –
namelijk de veiligheidsfouillering en de hiervoor voorgestelde aanhoudingsfouillering –
te regelen in de Politiewet, maar om ook de bevoegdheid tot het aanleggen
van handboeien op te nemen in de Politiewet zelf. 7A.2 Toepassing van bepalingen betreffende de verdachteIn 1998 verschenen twintig rapporten (1997: 5) waarin de Nationale ombudsman
een oordeel geeft over de toepassing van bepalingen betreffende de verdachte
zoals neergelegd in de artikelen 27, 28 en 29 van het Wetboek van Strafvordering
(Sv.).In vier gevallen was de klacht gegrond en in twaalf gevallen niet gegrond.
Verder was de klacht in twee gevallen deels gegrond, deels niet gegrond. Twee
keer werd geen oordeel gegeven.De vraag of de politie iemand op grond van artikel 27 Sv. al dan niet
terecht als verdachte had aangemerkt, komt ook een aantal keren aan de orde
in het kader van de beoordeling van (de rechtmatigheid van) de aanhouding
(zie § 7A.3). Het verhoor van de verdachteTien van de in 1998 uitgebrachte rapporten hebben (onder meer) betrekking
op het verhoor van de verdachte door de politie. In vier gevallen was de betreffende
klacht (deels) gegrond.In rapport 98/210 is aan de orde het recht van een verdachte op een afschrift
van het proces-verbaal van zijn verhoor. De Nationale ombudsman is van oordeel
dat de politie de verdachte een kopie van diens verklaring behoort te verstrekken,
en niet ermee kan volstaan de verdachte daarvoor te verwijzen naar het openbaar
ministerie. Een uitgebreide bespreking van dit rapport, met een aanbeveling
van de Nationale ombudsman aan de Minister van Justitie, is opgenomen in § 7A.10.2. 7A.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenIn 36 van de in 1998 uitgebrachte rapporten (1997: 24) komt de toepassing
van vrijheidsbenemende dwangmiddelen door de politie aan de orde. Staande houden en aanhoudenAchtentwintig van de rapporten over vrijheidsbenemende dwangmiddelen hebben
(mede) betrekking op de dwangmiddelen staande houden en aanhouden. In achttien
gevallen was de klacht niet gegrond, in acht gevallen gegrond. In één
geval achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.
Eén keer werd geen oordeel gegeven.In zes gevallen is onderzocht of een verdachte bij de aanhouding was geïnformeerd
over de reden van zijn aanhouding. Tweemaal was de klacht daarover gegrond,
driemaal niet gegrond. In één geval kon de Nationale ombudsman
geen oordeel geven.In de zaak die leidde tot rapport 98/488 was sprake van een aanhouding
buiten heterdaad op bevel van de officier van justitie te Haarlem. De aanhouding
was verricht door politieambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland.
De officier van justitie had het betreffende bevel afgegeven naar aanleiding
van informatie die hij had gekregen van ambtenaren van het regionale politiekorps
Kennemerland, die op hun beurt weer door de betrokken ambtenaren uit Amsterdam
waren geïnformeerd.De Nationale ombudsman stelde in de eerste plaats vast dat artikel 54
Sv. een regeling geeft voor de aanhouding buiten heterdaad. Ingevolge het
eerste lid van dat artikel kan de officier van justitie in zo'n geval de aanhouding
van de verdachte bevelen. In de regel zal, zoals ook in deze zaak, aan zo'n
bevel een desbetreffend verzoek van de politie zijn voorafgegaan. De Nationale
ombudsman overwoog dat het bevel de opsporingsambtenaar de bevoegdheid geeft
tot aanhouding buiten heterdaad die hij anders, ingevolge het derde lid van
artikel 54, alleen zou hebben als het optreden van een (hulp)officier van
justitie niet kan worden afgewacht. Van een opsporingsambtenaar mag in beginsel
worden verwacht dat hij het genoemde bevel van de officier van justitie ten
uitvoer legt. Dit neemt echter niet weg dat hij ook dan in zoverre een eigen
verantwoordelijkheid heeft dat hij, als hem intussen feiten of omstandigheden
ter kennis zijn gekomen die, waren zij eerder bekend geweest, niet of vermoedelijk
niet tot het aanhoudingsbevel zouden hebben geleid, met de officier van justitie
contact behoort op te nemen over de betekenis van deze feiten of omstandigheden
voor de uitvoering van het gegeven bevel. Daarbij moet met name worden gedacht
aan feiten en omstandigheden die van belang zijn voor het eerdere besluit
om de aan te houden persoon aan te merken als verdachte. Immers, de rechtmatigheid
van een aanhouding vereist dat de aan te houden persoon kan worden aangemerkt
als verdachte, als bedoeld in artikel 27, eerste lid Sv.In dit geval hadden de betrokken politieambtenaren van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland verzoeker, nog voordat zij hem formeel hadden aangehouden,
op het politiebureau een aantal vragen gesteld. Verzoekers verhaal leidde
ertoe dat de betrokken politieambtenaren de indruk kregen dat verzoeker niet
de dader kon zijn. Dit was van groot belang voor hun verdere optreden jegens
verzoeker. Immers, op dat moment namen hun bevindingen de grondslag voor de
verdenking van verzoeker weg; er was tenminste reden ontstaan voor ernstige
twijfel op dat punt. Dit gaf hun aanleiding voor overleg met hun collega's
van het regionale politiekorps Kennemerland te Haarlem over de tenuitvoerlegging
van het bevel. De politie te Haarlem wenste in reactie daarop dat verzoeker
toch werd aangehouden, voor een eventuele confrontatie met de aangever. De
politie te Haarlem heeft op dat moment niet eerst de aanvullende informatie
vanuit Amsterdam teruggekoppeld naar de officier van justitie in Haarlem.
Evenmin is gebleken dat zij toen aan de politieambtenaren uit Amsterdam heeft
laten weten dat zij wel contact had opgenomen met het openbaar ministerie.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de politieambtenaren te Amsterdam
zich er in die situatie van hadden moeten vergewissen dat de wens tot aanhouding –
na kennisneming van de nadere informatie – ook door de officier van
justitie te Haarlem werd gehandhaafd. Het was immers de officier van justitie
die, als daartoe bevoegd gezag, het bevel tot aanhouding had gegeven. Uit
het onderzoek van de Nationale ombudsman volgde dat de politie te Amsterdam
zich daarvan niet had vergewist. Niettemin hebben de betrokken politieambtenaren
verzoeker, die was opgehouden, vervolgens aangehouden.De Nationale ombudsman achtte deze gang van zaken onjuist. Gelet op hun
hiervoor aangeduide eigen verantwoordelijkheid, en gezien de intussen verkregen
informatie, hadden de politieambtenaren verzoeker niet mogen aanhouden zonder
nader contact met de officier van justitie. Daarbij zouden zij hebben kunnen
overwegen om verzoeker, nu die hun bekend was, op dat moment niet langer op
te houden, in afwachting van het contact met de officier van justitie.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging van het regionale
politiekorps Amsterdam-Amstelland «niet behoorlijk». Dwangmiddelen ter identificatieIn twee rapporten (98/315 en 98/533) komt het gebruik van dwangmiddelen
ter identificatie – in de vorm van het nemen van foto's van verzoekers –
aan de orde. In beide gevallen was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Ophouden voor verhoor en inverzekeringstellingIn zestien rapporten over vrijheidsbenemende dwangmiddelen komt het ophouden
voor verhoor en de inverzekeringstelling aan de orde. Vijf keer was de klacht
gegrond, elf keer niet gegrond.In acht gevallen was de klacht (mede) gericht op de duur van het ophouden
voor verhoor en/of de inverzekeringstelling. In twee van die gevallen achtte
de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Eén van die twee zaken betreft de zaak die leidde tot rapport 98/269.
In die zaak was op 19 april 1996 bij het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
aangifte gedaan van seksueel misbruik in de periode 1983 tot en met 1987 door
onder meer verzoeker. Verzoeker was ter zake aangehouden en ingesloten op
het politiebureau. Verzoeker had er onder meer over geklaagd dat de politie onvoldoende rekening
had gehouden met zijn leeftijd en gezondheidstoestand. Voor de beoordeling
van dat klachtonderdeel was onder meer het volgende van belang. Uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman was naar voren gekomen dat de door X, de aangever,
de moeder van X en de oma van X afgelegde verklaringen voldoende grond boden
voor een redelijk vermoeden van schuld jegens verzoeker. De politie had dan
ook voorafgaand aan de aanhouding van verzoeker voldoende onderzoek verricht
om die aanhouding te kunnen rechtvaardigen. Voorts was het, gelet op de aard
van het delict en het belang van het opsporingsonderzoek, te billijken dat
de politie verzoeker niet eerst had uitgenodigd om over de zaak te komen praten,
maar contact had opgenomen met de officier van justitie om met hem over de
aanhouding van verzoeker te overleggen. Toen de officier van justitie een
bevel tot aanhouding en insluiting voor verhoor had gegeven, was het terecht
dat de politie dit bevel vervolgens had uitgevoerd.Gelet op verzoekers leeftijd, ruim 88 jaar, had de politie verzoeker niet
ingesloten in een politiecel op het districtsbureau, maar in een cel op de
arrestantenafdeling van het hoofdbureau van politie te Rotterdam. De verzorging
van arrestanten is daar professioneler en er kan direct een beroep worden
gedaan op de aanwezige korpsarts. In zoverre had de politie voldoende rekening
gehouden met verzoekers leeftijd en gezien diens leeftijd wellicht niet optimale
gezondheidstoestand.Tijdens zijn insluiting op 6 en 7 mei 1996 was verzoeker tweemaal
verhoord. De verhoren vonden plaats op 6 mei 1996 omstreeks 10.20 uur
en omstreeks 20.38 uur. Omstreeks 13.15 uur werd verzoeker voorgeleid voor
de hulpofficier van justitie, waarna hij in verzekering werd gesteld.Aangenomen moet worden dat verzoeker in het belang van het onderzoek een
aantal malen diende te worden verhoord. Dat tussen de twee verhoren enige
tijd verstreek, werd gerechtvaardigd door het feit dat behalve verzoeker nog
twee verdachten waren ingesloten voor verhoor. De verhoren met deze verdachten
vonden op 6 mei 1996 plaats om omstreeks 10.00 uur, 13.00 uur en 16.30
uur. Ook werd op 6 mei 1996 getracht nader bewijsmateriaal te verzamelen,
door het doen van huiszoeking bij de twee andere verdachten en de inbeslagname
daarbij van onder meer videobanden.De Nationale ombudsman kon echter niet inzien om welke redenen en met
welk doel verzoeker moest worden ingesloten voor de nacht. Nu de andere verdachten
bleven ingesloten en de videobanden in beslag waren genomen, was er geen of
onvoldoende reden om te vrezen dat het onderzoek zou worden belemmerd door
het heenzenden van verzoeker voor de nacht. Verzoekers hoge leeftijd en gezondheidstoestand
hadden voor de politie dan ook aanleiding moeten zijn hem niet voor de nacht
in te sluiten, maar naar huis te laten gaan en, zo dit nog nodig bleek, de
volgende dag op te roepen voor nader verhoor. Het was niet juist dat dit niet
is gebeurd. In zoverre achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
dan ook «niet behoorlijk». 7A.4 Overige dwangmiddelen 7A.4.1 BinnentredenHet onderwerp binnentreden kwam in 1998 in negen rapporten aan de orde
(1997: 8). In één geval was de klacht deels gegrond, en kon
deels geen oordeel worden gegeven, in twee gevallen was de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond. In de overige zes gevallen was de klacht niet gegrond. Binnentreden ter hulpverlening en zonder toestemmingIn de zaak die leidde tot rapport 98/474 begeleidde de politie verzoekers echtgenote om enkele persoonlijke spullen uit de woning van haar
en verzoeker te halen, nadat zij 's nachts de woning had verlaten in verband
met een echtelijke ruzie. Verzoeker klaagde erover dat de politieambtenaren
zijn woning hadden betreden, ondanks het feit dat hij hen had meegedeeld dat
hij hen niet wenste binnen te laten.De Nationale ombudsman overwoog dat niet zonder meer was gebleken dat
verzoekers echtgenote de politieambtenaren expliciet toestemming had gegeven.
Iedere bewoner kan echter een derde de toegang tot een gemeenschappelijke
woning ontzeggen, ook al geeft een andere bewoner toestemming. Gegeven de
weigering van verzoeker konden de politieambtenaren er in dit geval niet van
uitgaan dat zij toestemming hadden tot binnentreden. Voor binnentreden zonder
toestemming is een schriftelijke machtiging nodig. De politie had deze niet
bij zich. Het vereiste van een schriftelijke machtiging vervalt indien ter
voorkoming of bestrijding van ernstig of onmiddellijk gevaar voor de veiligheid
van personen terstond in de woning moet worden binnengetreden. Van een dergelijk
gevaar en daarmee ook van noodzaak tot hulpverlening was in dit geval echter
geen sprake, zeker niet nu verzoekers echtgenote zich niet in de woning bevond.
De klacht was op dit punt gegrond. Binnentreden zonder toestemmingIn de zaak die leidde tot rapport 98/289 (AB 1998, nr. 358) waren twee
politieambtenaren naar de woning van verzoekster gegaan om haar zoon aan te
houden. Verzoekster noch de zoon waren op dat moment aanwezig. Na aanbellen
had een andere zoon van verzoekster, die toen veertien jaar was, de deur open
gedaan. De politie was vervolgens uitsluitend op basis van diens toestemming
de woning binnengetreden.De Nationale ombudsman overwoog dat ook minderjarige bewoners toestemming
kunnen verlenen aan politieambtenaren om hun woning te betreden. Politieambtenaren
mogen de toestemming van een minderjarige echter slechts als rechtsgeldig
beschouwen indien hun blijkt dat de minderjarige tot adequate wilsvorming
in staat is, en voldoende inzicht heeft in de situatie om het betreden van
de woning te weigeren of toe te staan. De Nationale ombudsman was van oordeel
dat verzoeksters zoon voldoende inzicht had om de situatie te beoordelen,
zijn wil te vormen en kenbaar te maken en dat dit de politieambtenaren was
gebleken uit de houding en het gedrag van de zoon. De politieambtenaren hadden
dan ook niet onjuist gehandeld door verzoeksters zoon uitdrukkelijk te verzoeken
om toestemming om de woning te betreden. Nu ook was komen vast te staan dat
de politieambtenaren deze toestemming uitdrukkelijk hadden gekregen van de
zoon, waren zij bevoegd de woning te betreden. Het was niet onjuist dat zij
van die bevoegdheid gebruik hadden gemaakt. De Nationale ombudsman was van
oordeel dat de gedraging «behoorlijk» was. 7A.4.2 Huiszoeking en doorzoeken auto'sIn 1998 verschenen zes rapporten over het onderwerp huiszoeking. In één
geval was de klacht gegrond en in twee gevallen was de klacht niet gegrond.
In de overige drie gevallen kon op dit punt geen oordeel worden gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 98/377 ontving de politie een tip dat
verzoeker op een bepaalde datum en vanaf een bepaald adres een container met
verdovende middelen zou verzenden naar Canada. Op de betreffende datum vond
met toestemming van de officier van justitie een spoedhuiszoeking plaats op
het terrein van verzoeker. Er werden geen verdovende middelen aangetroffen.De Nationale ombudsman overwoog dat aan de tip die de politie had ontvangen
jegens verzoeker een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar
feit kon worden ontleend, zodat de politie mocht overgaan tot opsporingshandelingen,
zoals observatie. De omstandigheid dat de tip mogelijk anoniem was, deed daaraan
niet af. Ook aan een dergelijke tip mag een redelijk vermoeden van schuld
worden ontleend. Dat geldt met name wanneer de anonieme tipgever concrete
aanwijzingen geeft over de (vermoedelijke) plaats, de (vermoedelijke) pleger,
het (vermoedelijke) tijdstip en de (vermoedelijke) aard van het strafbare
feit. In dit geval bevatte de tip dergelijke informatie. Tijdens de observatie
werd een deel van de informatie van de tipgever bevestigd. De politie had
niet onjuist gehandeld door hierin aanleiding te vinden om de officier van
justitie te benaderen met de vraag of tot huiszoeking mocht worden overgegaan.
Toen die toestemming eenmaal was gegeven, mocht de politie tot die huiszoeking
overgaan. De klacht was op dit punt niet gegrond. 7A.4.3 Handboeien en fouilleren a. HandboeienHet gebruik van handboeien kwam in 1998 in 27 rapporten aan de orde. In
vijf daarvan ging het uitsluitend om de wijze waarop was geboeid. In 22 van
de 27 rapporten werd de beslissing van de politie om handboeien aan te leggen
beoordeeld. In vier van deze 22 rapporten werd tevens een oordeel gegeven
over de wijze waarop het gebruik van de handboeien had plaatsgevonden.Van de 22 klachten over de beslissing van de politie de handboeien te
gebruiken, waren er tien niet gegrond, tien gegrond, één klacht
deels gegrond en niet gegrond en één klacht was deels niet gegrond,
terwijl over het andere deel van de klacht geen oordeel kon worden gegeven. Geboeid in een politiecelIn drie zaken klaagden verzoekers erover dat politieambtenaren hen geboeid
in een politiecel hadden laten verblijven. De Nationale ombudsman stelde bij
zijn beoordeling daarvan in de eerste plaats steeds het volgende:«Het aanleggen van handboeien betekent een inbreuk op het grondrecht
van de integriteit van het lichaam. Uitgangspunt zal moeten zijn dat tijdens
het verblijf van een arrestant in een politiecel of ophoudruimte het (voortgezet)
gebruik van handboeien niet behoort plaats te vinden. Immers, anders dan kan
gelden voor de situatie van de aanhouding en het daar op volgende vervoer
van de arrestant, mag in beginsel ervan worden uitgegaan dat iemand van wie
de vrijheid is ontnomen en die wordt ingesloten in een cel of een ophoudkamer,
al door die insluiting zelf op een zodanige wijze onder controle is geplaatst
dat er geen toereikende reden meer bestaat voor het gebruik van handboeien.
Dit neemt niet weg dat er in zeer bijzondere gevallen reden kan zijn voor
een uitzondering op dit uitgangspunt.In dit verband kan aanknoping worden gezocht bij de omstandigheden zoals
die zijn genoemd in artikel 22 van de Ambtsinstructie, betreffende het gebruik
van handboeien ten behoeve van het vervoer van een arrestant. Met name moet
dan worden gedacht aan de situatie dat een reëel risico bestaat dat de
persoon die wordt of is ingesloten zichzelf letsel toebrengt of het leven
van zichzelf in gevaar brengt, of dat hij, op het moment dat hij ongeboeid
in de cel of ophoudruimte wordt geplaatst, anderen letsel toebrengt of het
leven van anderen in gevaar brengt.Voorzover de betreffende politieambtenaar zou oordelen dat een dergelijke
situatie zich voordoet, mag worden verwacht dat hij, alvorens hij eventueel
overgaat tot het gebruik van handboeien (of tot het laten voortduren van het
gebruik daarvan), eerst nagaat of zich een minder vergaand alternatief voordoet
om het bedoelde risico of gevaar af te wenden of te beperken, zoals insluiting
in een dronkemanscel, permanente camera-observatie, of overdracht
van de arrestant aan een collega die nieuw staat ten opzichte van de ingeslotene.Verder mag worden verwacht dat deze politieambtenaar zijn desbetreffende
oordeel onverwijld ter toetsing voorlegt aan een meerdere, bij voorkeur de
hulpofficier van justitie, voorzover niet al direct kan worden overgegaan
tot voorgeleiding van de arrestant voor deze functionaris.»In het geval dat leidde tot rapport 98/206 was er sprake van een verzoeker
die, op het politiebureau aangekomen, agressief en emotioneel gedrag vertoonde.
Gelet daarop was het niet onjuist dat de politie had geoordeeld dat er reden
was voor het treffen van een maatregel die erop was gericht om dit gedrag
op enigerlei wijze te beheersen. Uit het onderzoek waren echter geen concrete
aanwijzingen naar voren gekomen op grond waarvan was gebleken dat zich één
van de hiervoor genoemde bijzondere omstandigheden had voorgedaan. Voor zover
zich overigens één van deze omstandigheden zou hebben voorgedaan,
had mogen worden verwacht dat de zaak onverwijld aan de hulpofficier van justitie
was voorgelegd. Dit was niet gebeurd. Voorts was niet gebleken dat de politie
had gezocht naar een mogelijkheid tot het beheersen van verzoekers gedrag
die minder ver ging dan het gebruik van handboeien tijdens de insluiting.
De klacht was op dit punt daarom gegrond. b. FouillerenIn negen rapporten gaf de Nationale ombudsman een oordeel over fouilleren.
In zes daarvan werd de beslissing om te fouilleren beoordeeld. In deze rapporten
was de klacht in vijf gevallen niet gegrond en in één geval
gegrond. In drie rapporten stond de wijze van fouillering ter beoordeling.
Eén klacht was gegrond, één klacht niet gegrond, terwijl
over één klacht geen oordeel kon worden gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 98/364 had de politie de cafetaria van
verzoeker doorzocht en was zij een onderzoek aan lichaam en kleding van de
aanwezigen begonnen, kort nadat zij de cafetaria had betreden.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie, op grond van op heterdaad
verrichte aanhoudingen van enkele verdachten van overtreding van de Opiumwet
in de omgeving van de cafetaria en van haar eigen observaties, redelijkerwijs
kon vermoeden dat vanuit de cafetaria van verzoeker overtredingen van de Opiumwet
werden gepleegd. Gelet op deze bevindingen van de politie rustte er dan ook
een zekere verdenking op de aanwezigen in de cafetaria. Voorts was er sprake
van een zekere spoedeisendheid bij het onderzoek naar de aanwezigheid van
verdovende middelen in de cafetaria. Daardoor kon van de politie niet worden
gevergd dat zij voor elke aanwezige voorafgaand aan het onderzoek aan lichaam
en kleding eerst diens mogelijke betrokkenheid bij handel en gebruik in verdovende
middelen zou nagaan. In dit verband was mede van belang dat het aantal aanwezigen
naast verzoeker beperkt was, namelijk tien personen. Ten aanzien van alle
aanwezigen in de cafetaria was daarmee sprake van ernstige bezwaren als bedoeld
in artikel 9, tweede lid Opiumwet. De ambtenaren waren dan ook bevoegd om
hen allen aan lichaam en kleding te onderzoeken. De onderzochte gedraging
was «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 98/175 was sprake van een melding bij
de politie van een massale vechtpartij in een discotheek. De politie begaf
zich ter plaatse en hoorde dat enige werknemers met een pistool waren bedreigd.
De discotheek werd vervolgens ontruimd, waarbij de politie iedere discoganger
fouilleerde. Zij hield ieder aan die zich met geweld verzette tegen haar optreden
of in elk geval daaraan niet wilde meewerken. Dit deed de vraag rijzen of
de politie in redelijkheid kon besluiten een veiligheidsfouillering toe te
passen op alle personen die de discotheek moesten verlaten.
Voor de beoordeling daarvan achtte de Nationale ombudsman het volgende van
belang.Ingevolge het bepaalde in artikel 8, derde lid van de Politiewet is een
veiligheidsfouillering alleen toegestaan indien uit feiten en omstandigheden
blijkt van een onmiddellijk dreigend gevaar voor leven of veiligheid van de
politieambtenaar of van derden, en de fouillering noodzakelijk is ter afwending
van dit gevaar.Bij de politie was bekend dat een man had gedreigd met een pistool dat
hij van een vriend had gekregen. Verder was een signalement van de vermoedelijke
dader bekend en was aangegeven dat hij zich bevond in een kring van Marokkanen.
De politie kon oordelen dat sprake was van een onmiddellijk dreigend gevaar
voor leven of veiligheid van politieambtenaren en derden. In zoverre was er
zeker reden tot het gebruik van de bevoegdheid tot fouilleren. De Nationale
ombudsman overwoog vervolgens dat de betrokken politieambtenaren bij dit gebruik
een onjuiste afweging hadden gemaakt door alle bezoekers van de discotheek –
ongeveer 150 personen – bij het naar buiten gaan te fouilleren.Gelet op het gegeven duidelijke signalement van de vermoedelijke dader
en de aanduiding van de groep waarin hij zich bevond, kon de politie in redelijkheid
niet tot het oordeel komen dat het ter afwending van het genoemde gevaar noodzakelijk
was om alle bezoekers van de discotheek te fouilleren. Verwacht had mogen
worden dat de fouillering zich had gericht op degenen die voldeden aan het
signalement. Voorts was er reden geweest om ook de personen uit de aangegeven
kring waarin de verdachte zich bevond te fouilleren. Dit betekende dat het
besluit om zonder dergelijk onderscheid alle personen die de discotheek moesten
verlaten te fouilleren in strijd was met artikel 8, derde lid, van de Politiewet.Ten aanzien van de aanhouding overwoog de Nationale ombudsman dat uit
het voorgaande voortvloeide dat een weigering tot medewerking door hen die
niet voldeden aan het signalement en die evenmin behoorden tot de genoemde
kring om mee te werken aan, of verzet van die personen tegen de fouillering
geen strafbaar feit kon opleveren. Verzoekers behoorden, naar niet was weersproken,
niet tot de hiervoor bedoelde categorie. Daarom had hun gedrag niet mogen
leiden tot hun aanhouding. De onderzochte gedraging was op het punt van de
aanhouding «niet behoorlijk». 7A.4.4 InbeslagnemingIn 1998 verschenen vier rapporten over het onderwerp inbeslagneming. In
twee gevallen was de klacht niet gegrond, in één geval was de
klacht gegrond en in één geval was de klacht deels gegrond en
deels niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/518 achtte de Nationale ombudsman
de klacht over inbeslagneming van een auto die niet als verzekerd stond geregistreerd
in het Centraal Register van de RDW (Dienst Wegverkeer) gegrond (zie ook § 7A.19). 7A.5 Politieoptreden en vrijwilligheidIn 1998 verscheen één rapport (98/48) over een geval waarin
de politie een beroep deed op de vrijwillige medewerking van een burger in
het kader van een door de politie ingesteld onderzoek. De politie had haar
drie maal als getuige gehoord in verband met een onderzoek naar enige roofovervallen.
Verzoekster klaagde er over dat politieambtenaren hun herhaalde toezeggingen
dat haar identiteit geheim zou blijven niet waren nagekomen.Vast stond dat verzoekster tijdens alle verhoren te kennen had gegeven dat zij anoniem wilde blijven. Zij had als reden daarvoor onder andere
aangegeven de vrees dat haar man er achter zou komen dat zij escortwerk had
gedaan. De politieambtenaren hebben ontkend dat zij toezeggingen hadden gedaan,
of de indruk hadden gewekt dat verzoeksters anonimiteit was gewaarborgd. Een
van hen zei verzoekster te hebben laten weten dat zij geen bedreigde getuige
was.De Nationale ombudsman gaf gelet op de tegenover elkaar staande verklaringen
geen oordeel over de vraag of al dan niet (impliciet) een toezegging aan verzoekster
was gedaan.Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman het volgende:De regeling van artikel 226a van het Wetboek van Strafvordering (Sv.)
houdt onder meer in dat de rechter-commissaris, op vordering van de officier
van justitie dan wel op verzoek van de getuige, kan bevelen dat bij het verhoor
van een getuige diens identiteit verborgen blijft als de getuige zich zodanig
bedreigd kan achten dat, naar redelijkerwijze moet worden aangenomen, voor
de ontwrichting van het gezinsleven van die getuige moet worden gevreesd.
Blijkens de desbetreffende Memorie van Toelichting bestaat een reëel
gevaar voor ontwrichting van het gezinsleven indien de bedreiging betrekking
heeft op openbaarmaking van voor andere gezinsleden schokkende gegevens, zoals
incestueuze of buitenechtelijke relaties.Het voorgaande betekende dat in dit geval de bedreiging van verzoekster
kon worden aangemerkt als een bedreiging in een door artikel 226a Sv. beschermd
belang. Daarnaast viel het delict in kwestie, roofoverval dan wel diefstal
met geweldpleging, onder de feiten als bedoeld in artikel 342 Sv. De ernst
van het feit behoort overigens in beginsel pas een rol te spelen in het stadium
van de bewijsbeslissing; ook bij een delict van minder ernstige aard kan immers
sprake zijn van een reële bedreiging in beschermde belangen op grond
waarvan een getuige anoniem dient te blijven. In zoverre was de mededeling
die de betrokken politieambtenaar volgens zijn verklaringen aan verzoekster
had gedaan, dat zij geen bedreigde getuige was dan wel niet anoniem kon blijven,
niet juist.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat de politie, in gevallen waarin
een getuige in verband met bedreigingen om anonimiteit verzoekt, contact dient
op te nemen met de officier van justitie. Deze beslist namelijk primair over
de noodzaak om bij de rechter-commissaris in strafzaken een vordering in te
stellen tot het anoniem horen van een getuige. Indien het verzoek niet kan
worden gehonoreerd, dient de politie uitdrukkelijk te vragen of de getuige
niettemin (verder) wil verklaren. In zo'n geval behoort zij er op te wijzen
dat daartoe geen verplichting bestaat. De politie kan hier zo nodig, ter informatie,
aan toevoegen dat de officier van justitie een vordering gerechtelijk vooronderzoek
kan instellen, dat een getuige die in het kader van een gerechtelijk vooronderzoek
voor de rechter-commissaris wordt gedagvaard een verschijning- en verklaringsplicht
heeft, en dat de kans dat de rechter-commissaris het verzoek om anonimiteit
zal honoreren gering is. Het is dan aan de getuige om te beslissen om te verklaren
voor de politie, waarbij zijn naam via het proces-verbaal van die verklaring
mogelijk aan een verdachte bekend wordt, dan wel om eventueel het verzoek
om anonimiteit voor te leggen aan de rechter-commissaris. 7A.6 Geweldgebruik 7A.6.1 ArrestatieteamIn 1998 verschenen geen rapporten waarin de inzet van een arrestatieteam
het onderwerp van de klacht was. 7A.6.2 VuurwapengebruikKlachten over vuurwapengebruik hebben in 1998 in één zaak
tot een rapport (98/550; verder besproken in § 7A.13.3) geleid.
In deze zaak had verzoeker er onder meer over geklaagd dat een ambtenaar van
de regiopolitie Brabant-Noord hem met een vuurwapen had bedreigd.De Nationale ombudsman vond voldoende vast staan dat verzoeker de betreffende
politieambtenaar met een glasscherf had bedreigd en achtte het voldoende aannemelijk
dat deze politieambtenaar door de aanwezigheid van vele omstanders onvoldoende
vluchtmogelijkheden had gehad. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat
er onder die omstandigheden voor de politieambtenaar sprake was geweest van
een zodanige directe en ernstige bedreiging dat het niet onjuist was dat hij,
bij wijze van noodweer als bedoeld in artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht,
had besloten tot het trekken van zijn vuurwapen en dat te richten op verzoeker,
om aldus te trachten hem van zich af te houden. De Nationale ombudsman achtte
de onderzochte gedraging op dit punt dan ook «behoorlijk».Vuurwapengebruik komt verder aan de orde in rapport 98/400 (zie direct
hierna, § 7A.6.3). 7A.6.3 Diensthond/wapenstok/fysiek geweldPolitieambtenaren zijn bevoegd in de rechtmatige uitoefening van hun bediening
geweld te gebruiken indien het door hen beoogde doel alleen daardoor kan worden
bereikt en indien het belang van het doel het gebruik van geweld rechtvaardigt.
Het daadwerkelijk gebruik van geweld door de politie moet in overeenstemming
zijn met de vereisten van subsidiariteit en proportionaliteit.In 40 rapporten uit 1998 kwamen verschillende vormen van geweldgebruik
door de politie aan de orde (1997: 18). In 21 gevallen werd de klacht niet
gegrond verklaard, en in acht gevallen gegrond. De Nationale ombudsman kwam
in vier zaken tot de conclusie dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
was. In twee rapporten was de klacht voor een deel niet gegrond, terwijl voor
het overige deel geen oordeel kon worden gegeven, en in twee rapporten was
de klacht deels gegrond en kon over het andere deel geen oordeel worden gegeven.
Verder kwam de toepassing van geweld aan de orde in twee zaken waarin de Nationale
ombudsman zich op dit punt van een oordeel moest onthouden. In één
geval luidde de conclusie dat de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
was en kon voor het overige deel geen oordeel worden gegeven.Een klacht over de inzet van een politiehond was de aanleiding tot rapport
98/248. Verzoeker klaagde erover dat hij na het verlaten van een feestgelegenheid
te 's-Gravenhage zonder enige aanleiding en ook zonder waarschuwing vooraf
was gebeten door een politiehond van het regionale politiekorps Haaglanden.Ingevolge artikel 8 van de Politiewet dient de daadwerkelijke inzet van
een diensthond, evenals iedere andere geweldstoepassing door de politie, in
overeenstemming te zijn met de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.
Aan het gebruik van geweld moet bovendien zo mogelijk een waarschuwing vooraf
gaan.Volgens de Nationale ombudsman stond vast dat op het door verzoeker bezochte
feest de gemoederen zodanig verhit waren geraakt, dat een massale vechtpartij
tussen twee groepen feestgangers op straat direct voor de feestzaal dreigde.
Door tussenkomst van enige politieambtenaren kon echter worden voorkomen dat
de twee groepen, elk bestaand uit zo'n dertig à veertig personen, daadwerkelijk
met elkaar slaags raakten. De Nationale ombudsman nam verder als vaststaand aan dat verzoeker en
minimaal twee van zijn drie metgezellen de politieambtenaren hadden gehinderd
bij hun poging een massale vechtpartij tussen de twee groepen feestgangers
te voorkomen. Een en ander was voorts geëscaleerd tot een handgemeen
tussen verzoeker en zijn metgezellen en enige van de betrokken ambtenaren.
Een inmiddels ter plaatse gearriveerde politiehondengeleider had verzoeker
tenminste tweemaal gesommeerd de plaats te verlaten. Toen verzoeker niet voldeed
aan deze sommeringen had de hondengeleider zijn politiehond opdracht gegeven
verzoeker te bijten. De hond had daarop verzoeker in zijn been gebeten. Direct
daarna had de hond, op commando, verzoeker weer losgelaten.De Nationale ombudsman overwoog dat wanneer de politie in het kader van
een (grootschalig) politieoptreden ter handhaving van de openbare orde geweld
gebruikt, daaraan risico's zijn verbonden. De politie dient in dat verband
bij de inzet van een politiehond rekening te houden met het ervaringsgegeven
dat een hond niet (altijd) in staat is om onderscheid te maken tussen personen
die wel of niet in aanmerking komen om te worden gebeten. De Nationale ombudsman
gaf voorts aan dat dit het grote belang onderstreept van een duidelijke waarschuwing
aan alle aanwezigen om zich van de plaats te verwijderen. Daarnaast komt echter
aan de burger die – al dan niet bedoeld – wordt geconfronteerd
met een dergelijk politieoptreden een zekere eigen verantwoordelijkheid toe
waar het betreft (het vermijden van) het risico om betrokken te raken bij
eventueel geweldgebruik. De Nationale ombudsman merkte op dat in dit verband
van die burger mag worden verwacht dat hij zich, zo enigszins mogelijk, van
de plaats van het (mogelijke) politieoptreden verwijdert, ongeacht de vraag
of de politie daar al dan niet om vraagt. De Nationale ombudsman achtte in dit geval voldoende gebleken dat de omstandigheden
van dien aard waren dat deze geweldstoepassing als zodanig rechtvaardigden,
terwijl ook overigens aan de vereisten voor inzet van de politiehond was voldaan.
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging daarmee «behoorlijk».Vermeldenswaard is ook rapport 98/400. In deze zaak had verzoeker getracht
om zich aan zijn aanhouding te onttrekken door in zijn auto weg te rijden.
Ambtenaren van het regionale politiekorps Haaglanden hadden verzoeker daarop
achtervolgd. Uiteindelijk had de politie verzoeker klemgereden en alsnog aangehouden.
Verzoeker klaagde over het geweldgebruik door de politie bij zijn aanhouding.De Nationale ombudsman nam als vaststaand aan dat de politieambtenaren
hun auto dwars op de weg hadden gezet en verzoeker hierdoor tot stoppen hadden
gedwongen. Verzoeker had zijn auto op een paar meter afstand van hun auto
stilgezet, en ongeveer tien politieauto's waren achter verzoekers auto gestopt.
Vervolgens hadden de politieambtenaren hun dienstvuurwapen ter hand genomen
en de zogenoemde uitpraatprocedure ten aanzien van de bestuurder toegepast.
Deze procedure is onderdeel van de benaderingstechniek gevaarlijke verdachten.
Op grond van artikel 1, derde lid, en artikel 7, eerste lid, van hun Ambtsinstructie
zijn politieambtenaren onder meer bevoegd tot het (dreigen met) het gebruik
van een vuurwapen wanneer zij reden hebben om aan te nemen dat de verdachte
een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd vuurwapen bij zich heeft en dit
tegen personen zal gebruiken. De hiervoor bedoelde uitpraatprocedure schrijft
voor dat politieambtenaren luid en duidelijk waarschuwen dat bij elke verdachte
beweging onmiddellijk wordt geschoten, dat de bestuurder de motor van zijn
voertuig moet afzetten, met de handen omhoog naar buiten moet komen, en moet
knielen.De Nationale ombudsman overwoog dat de politieambtenaren, gelet op de
wijze waarop verzoeker had getracht aan zijn aanhouding te ontkomen door te
dreigen met een op een handgranaat gelijkende aansteker, er uit
veiligheidsoverwegingen toe hadden kunnen overgaan om hem te benaderen als
gevaarlijke verdachte. Zij behoefden niet te weten dat het wapen waarmee verzoeker
dreigde te gooien geen handgranaat was, maar een aansteker. Kennelijk was
deze aansteker ook van dichtbij niet van een handgranaat te onderscheiden,
aangezien de Explosieven Opruimingsdienst was gevraagd om ter plaatse een
onderzoek in te stellen. De Nationale ombudsman overwoog voorts dat de betrokken
ambtenaren bevoegd waren geweest om te dreigen met een vuurwapen en ook om
dit vuurwapen eventueel daadwerkelijk te gebruiken.De Nationale ombudsman achtte het verder aannemelijk dat verzoeker, nadat
hij zijn auto had verlaten, niet had meegewerkt aan zijn aanhouding, doordat
hij geen gevolg had gegeven aan het bevel te knielen, en had geprobeerd weg
te lopen. De betrokken ambtenaren waren dan ook bevoegd geweest geweld te
gebruiken teneinde verzoeker aan te houden. De Nationale ombudsman merkte
op dat de politie er, gelet op de gehanteerde uitpraatprocedure zelfs toe
had kunnen overgaan te schieten. In plaats daarvan hadden drie betrokken ambtenaren
verzoeker met een aantal gerichte trappen en stoten tegen de grond gewerkt,
om hem zo snel mogelijk onder controle te krijgen en zo te voorkomen dat hij
de vermeende handgranaat kon gebruiken. Gelet op het risico daartoe zoals
de politieambtenaren dit op dat moment konden ervaren, achtte de Nationale
ombudsman dit geweldgebruik noodzakelijk.Gelet op de aard van verzoekers verwondingen was niet gebleken dat de
betrokken ambtenaren bij het onder controle brengen van verzoeker meer geweld
hadden gebruikt dan in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs noodzakelijk
was geweest. De Nationale ombudsman achtte het eerder aannemelijk dat verzoekers
verwondingen waren veroorzaakt doordat hij naar de grond was gebracht. De
klacht over het geweldgebruik was niet gegrond.Over het drukken van een knie in de nek van een arrestant merkte de Nationale
ombudsman in rapport 98/425 op dat een dergelijke handelwijze een gerede kans
heeft op letsel. In dit geval waren de omstandigheden niet zodanig dat deze
vorm van geweldgebruik te rechtvaardigen was. De onderzochte gedraging was
«niet behoorlijk».Geweldgebruik door buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA' s) kwam aan
de orde in de zaak die leidde tot rapport 98/491.In deze zaak had verzoekster geklaagd over het gewelddadig optreden van
drie ambtenaren van het gemeentevervoerbedrijf Amsterdam (GVB) tegen een bij
haar werkzame vrachtwagenchauffeur. In verband met het afleveren van goederen
wilde de chauffeur gebruik maken van een laad- en loshaven voor het hoofdkantoor
van het GVB in de binnenstad van Amsterdam. Tussen de chauffeur en de betrokken
ambtenaren was een discussie ontstaan over het op die laad- en loshaven geplaatste
dienstvoertuig. Nadat een van de ambtenaren het dienstvoertuig zodanig had
verplaatst dat de chauffeur ook zijn vrachtauto op de laad- en loshaven kon
plaatsen, wilde de chauffeur van de vrachtauto zijn voertuig inparkeren. Dit
gebeurde op een zodanige wijze dat een van de betrokken ambtenaren letterlijk
in het nauw, namelijk tussen de beide voertuigen, raakte, waarbij hij werd
geraakt door een buitenspiegel van de vrachtauto. Een en ander vormde voor
de betrokken ambtenaren aanleiding de chauffeur van de vrachtauto met geweld
uit zijn cabine te trekken, waarna zij de chauffeur aanhielden op verdenking
van poging tot doodslag en hem handboeien aanlegden. Bij de aanhouding was
de bril van de chauffeur gesneuveld.De Nationale ombudsman kon er begrip voor opbrengen dat de door de spiegel
geraakte ambtenaar zich door het rijgedrag van de chauffeur bedreigd had gevoeld
en dat een en ander een heftige emotionele reactie bij hem teweeg had gebracht.
De Nationale ombudsman overwoog echter dat ook in dergelijke
omstandigheden BOA' s de nodige behoedzaamheid en terughoudendheid dienen
te betrachten in hun optreden. Zij moeten er ook steeds scherp op letten zelfs
niet de schijn te wekken dat zij hun bevoegdheden als BOA gebruiken in situaties
die feitelijk buiten hun bevoegdheid vallen. De betrokken BOA' s waren niet
bevoegd om een aanhouding te verrichten ter zake van een delict als poging
tot doodslag. Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat de feiten en omstandigheden
van dit geval hoe dan ook onvoldoende basis vormden voor een verdenking van
poging tot doodslag. De betrokken BOA' s waren dan ook niet bevoegd geweest
om de chauffeur aan te houden. Een en ander betekent dat de betrokken BOA'
s ook niet bevoegd waren om geweld tegen de chauffeur te gebruiken om de aanhouding
te effectueren, en dat zij evenmin bevoegd waren geweest de man handboeien
aan te leggen. De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk».Het dreigen met een wapenstok kwam nog aan de orde in rapport 98/533.
In deze zaak was een lawaaidemonstratie bij een politiebureau te 's-Gravenhage
aanleiding voor het politieoptreden. De demonstratie had plaatsgevonden uit
protest tegen een aantal arrestaties die de regiopolitie Haaglanden had verricht
tijdens rellen in de avond dat de gemeenteraad van 's-Gravenhage vergaderde
over het al dan niet slopen van een kraakpand. De politie had op een gegeven
moment besloten de demonstratie te beëindigen en had daartoe een linie
gevormd. Verzoeker wilde door de linie heen en was teruggedrongen. De wapenstok
was daarbij in de hand gehouden.De Nationale ombudsman merkte op dat wat betreft de wapenstok niet kon
worden geoordeeld dat het in de gegeven omstandigheden onnodig provocerend
was geweest om deze in de hand te houden. Hij achtte het aannemelijk dat daarmee
ook was gedreigd, toen verzoeker zich niet had verwijderd. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat de politie in een geval waarin iemand niet voldoet aan
diverse bevelen zich te verwijderen in redelijkheid kan dreigen met een wapenstok,
teneinde het bevel kracht bij te zetten, nu het alternatief is dat de politie
tot aanhouding overgaat of daadwerkelijk geweld toepast. De onderzochte gedraging
werd dan ook «behoorlijk» geacht. 7A.7 ControlebevoegdhedenIn 1998 verschenen twee rapporten (mede) naar aanleiding van klachten
over de uitoefening van controlebevoegdheden door de politie. De Nationale
ombudsman achtte de klacht in beide gevallen niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/146 klaagde verzoeker, die bewoner
was van een woonwagencentrum in Zoetermeer, erover dat door de manier waarop
ambtenaren van het regionale politiekorps Haaglanden de surveillances uitvoerden
inbreuk was gemaakt op de privacy van de bewoners van het woonwagencentrum.
Hij klaagde onder meer over de frequentie waarmee het toezicht werd uitgeoefend.De Nationale ombudsman bracht naar voren dat artikel 2 van de Politiewet
1993 bepaalt dat de politie onder meer tot taak heeft de daadwerkelijke handhaving
van de rechtsorde en dat het hierbij enerzijds gaat om repressieve ordehandhaving,
het optreden tegen een ordeverstoring, en anderzijds om preventieve ordehandhaving,
het daadwerkelijk voorkomen van ordeverstoringen. De preventieve ordehandhaving
door de politie gebeurt onder meer door middel van surveillance. De Nationale
ombudsman vond het, gezien de in het verleden opgedane ervaringen met strafbare
feiten, begrijpelijk dat het lokale driehoeksoverleg had besloten om het woonwagencentrum
in de dagelijkse surveillanceroute op te nemen, om zo te bevorderen dat herhaling
van de geconstateerde misstanden werd voorkomen. Vaststond dat het regionale
politiekorps Haaglanden voorafgaand aan het overheidsoptreden
waarover was geklaagd, gedurende een (jaren)lange periode geen surveillanceactiviteiten
had uitgevoerd bij het woonwagencentrum.Tegen die achtergrond bezien, achtte de Nationale ombudsman het niet onbegrijpelijk
dat de bewoners zich door het surveilleren op zich, ongeacht de frequentie
daarvan, al snel in hun persoonlijke levenssfeer voelden aangetast. Hij achtte
het voorts aannemelijk dat ambtenaren van het regionale politiekorps Haaglanden
het woonwagencentrum maximaal drie maal per etmaal ter surveillance bezochten.
Deze frequentie was niet dusdanig dat geoordeeld zou moeten worden dat verzoeker
en de overige bewoners van het woonwagencentrum daardoor op een onacceptabele
wijze in hun privacy werden beperkt. De onderzochte gedraging werd op dit
punt dan ook «behoorlijk» geacht.Rapport 98/241 behandelt de klacht van een eigenares en een medewerker
van een café dat voornamelijk werd bezocht door personen met een Turkse
afkomst. Verzoekers klaagden erover dat de regiopolitie Brabant Zuid-Oost
het café in Eindhoven overdreven streng controleerde, mede in vergelijking
met andere cafés in Eindhoven. Zij verweten de politie ook een discriminerend
beleid ten opzichte van de Turkse gemeenschap.De Nationale ombudsman wees erop dat op basis van onder meer de Drank-
en Horecawet en de Algemene Politieverordening in de gemeente Eindhoven de
Beleidsnotitie Horeca Stappenplan (verder: stappenplan) was opgesteld. De
politie had in deze zaak volgens het stappenplan gerichte controles uitgevoerd
op de naleving van het sluitingsuur van het café. Volgens de Nationale
ombudsman was niet gebleken dat het optreden van de politie tegen het overtreden
van het sluitingsuur enig verband had gehouden met het feit dat verzoeker
of de bezoekers van het café van Turkse afkomst zijn. Met de korpsbeheerder
en de hoofdofficier van justitie achtte de Nationale ombudsman het niet onjuist
dat de politie ter voorkoming van overtreding van het sluitingsuur het café
conform het stappenplan aan meer controles had onderworpen. Dat zij daartoe
rond het sluitingsuur ter voorkoming van overtreding van het sluitingsuur
voor het café post had gevat, was ook niet onjuist. De onderzochte
gedraging werd «behoorlijk» geacht. 7A.8 PolitiecellenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 28 rapporten (1997: 11) uit die
(mede) betrekking hebben op de handelwijze van de politie ten aanzien van
personen die zich in politiecellen bevonden. De klachten betroffen met name
de verzorging in een politiecel, de registratie daarvan, de insluitingsfouillering,
het niet (tijdig) informeren van familieleden en het waarschuwen van een arts.
In vijf gevallen werd de klacht niet gegrond geacht, en in drie gevallen gegrond.
Deels gegrond en deels niet gegrond was de klacht in zes rapporten, en in
zes zaken kon de Nationale ombudsman over de gedraging op dit punt geen oordeel
geven. In vier rapporten werd de klacht ten dele niet gegrond geacht, terwijl
over het andere deel geen oordeel kon worden gegeven, en in twee zaken was
de klacht deels gegrond en werd over het andere deel geen oordeel gegeven.
In twee andere rapporten luidde de conclusie dat de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond was, en werd over een ander deel geen oordeel gegeven.Ook hier is rapport 98/206 het vermelden waard (zie ook § 7A.4.3).
Ten aanzien van geboeid verblijf in een politiecel overwoog de Nationale ombudsman
in dit rapport dat tijdens het verblijf van een arrestant in een politiecel
of ophoudruimte in beginsel het (voortgezet) gebruik van handboeien niet behoort
plaats te vinden. Niettemin kan er volgens de Nationale ombudsman
in zeer bijzondere gevallen reden zijn voor een uitzondering op dit uitgangspunt.
In dit rapport wordt een aantal mogelijke omstandigheden genoemd en verbindt
de Nationale ombudsman tevens enkele voorwaarden aan het besluit tot het (laten
voortduren van het) gebruik van handboeien in een cel.In de zaak waarover rapport 98/361 handelt, was verzoeker in verzekering
gesteld op grond van artikel 124 van het Wetboek van Strafvordering. Dit artikel
bepaalt dat indien iemand tijdens het plegen van ambtsverrichtingen voor de
handhaving van de orde door een ambtenaar de orde verstoort of op enigerlei
wijze hinderlijk is, de betrokken ambtenaar, na hem zonodig te hebben gewaarschuwd,
kan bevelen dat hij zal vertrekken en, ingeval van weigering, hem kan doen
verwijderen en tot de afloop van de ambtsverrichtingen in verzekering kan
doen houden.Verzoeker klaagde onder meer over zijn verzorging tijdens het verblijf
in de ophoudkamer. Over de verzorging die hem in de ophoudkamer ten deel was
gevallen, waren geen gegevens bekend. Er waren geen insluitingsformulieren
opgemaakt, omdat er, aldus de verklaring van de beide politieambtenaren, «juridisch
niet kon worden gesproken van een insluiting».Dit standpunt achtte de Nationale ombudsman niet houdbaar. Verzoeker was
weliswaar niet aangehouden ter zake van een strafbaar feit, maar in verzekering
gesteld op grond van artikel 124 van het Wetboek van Strafvordering. Daarmee
was er, ook juridisch, naar het oordeel van de Nationale ombudsman wel degelijk
sprake van een insluiting. Van verzoeker hadden dan ook in elk geval die gegevens
moeten worden geregistreerd die onontbeerlijk waren in verband met de zorg
gedurende de periode dat hij was ingesloten. Ook golden ten aanzien van verzoeker
tijdens zijn insluiting de in artikel 32 van de Ambtsinstructie gestelde eisen
voor medische verzorging.De Nationale ombudsman bracht naar voren dat er, gelet op het geweld dat
jegens verzoeker was toegepast, rekening mee had moeten worden gehouden dat
verzoeker door dit geweld letsel had opgelopen. Het had daarom voor de hand
gelegen dat de politieambtenaren over de toestand van verzoeker overleg hadden
gepleegd met een arts. Dat de politieambtenaren geen arts hadden gewaarschuwd,
vond de Nationale ombudsman dan ook niet juist, zodat de onderzochte gedraging
in zoverre «niet behoorlijk» was.Het (laten) informeren van familieleden over de insluiting van een persoon
is onder meer aan de orde in rapport 98/524. Artikel 27 van de Ambtsinstructie
bepaalt dat, voor zover het bepaalde in het Wetboek van Strafvordering zich
hiertegen niet verzet, de ambtenaar een familielid of huisgenoot van de ingeslotene
zo spoedig mogelijk op de hoogte stelt van de insluiting. Is de ingeslotene
minderjarig, dan doet de ambtenaar dit uit eigen beweging, indien de ingeslotene
meerderjarig is, doet de ambtenaar dit slechts op verzoek van de ingeslotene.In dit geval was de ingeslotene meerderjarig. In het onderzoek van de
Nationale ombudsman was niet komen vast te staan of verzoeker daadwerkelijk
had gevraagd of hij met zijn familie mocht telefoneren. De standpunten van
verzoeker en de korpsbeheerder stonden op dit punt tegenover elkaar, terwijl
niet was gebleken van feiten of omstandigheden op grond waarvan de ene lezing
aannemelijker was dan de andere. De Nationale ombudsman kon daarom op dit
punt geen oordeel geven.Overigens merkte Nationale ombudsman op dat er in dit geval een strafvorderlijk
belang had bestaan bij het voorkomen van contact tussen verzoeker en zijn
familie. Verzoeker had namelijk een alibi opgegeven dat alleen kon worden
bevestigd door twee van zijn familieleden. Een tussentijds contact tussen
verzoeker en zijn familie zou daarmee aan de waarheidsvinding in de weg hebben
kunnen staan. Ten slotte wordt hier rapport 98/563 besproken. In de zaak die tot dit
rapport leidde, klaagde verzoeker er onder meer over dat ondanks het feit
dat hij op het politiebureau te Leeuwarden 's nachts al om een arts had gevraagd,
deze pas de volgende ochtend omstreeks 11.00 uur was gekomen.De Nationale ombudsman overwoog in het algemeen dat de politie in beginsel,
zodra een ingeslotene om medische hulp vraagt, zo snel mogelijk een arts moet
waarschuwen. De politie dient in dit verband grote terughoudendheid te betrachten
bij de beoordeling of een arrestant medische problemen voorwendt. Bij twijfel
moet een arts worden ingeschakeld.In dit geval kon de Nationale ombudsman geen oordeel geven over de vraag
of verzoeker 's nachts al om een arts had gevraagd. Wel stond vast dat verzoeker
's ochtends na aanvang van de dienst van de arrestantenbewaarder een verzoek
om medische hulp had gedaan, en wel kort na 07.15 uur. De Nationale ombudsman
achtte aannemelijk dat kort na 09.00 uur naar de GGD was gebeld. De betrokken
arrestantenbewaarder kon, daarnaar gevraagd, niet aangeven hoe laat precies
was gebeld met de GGD-arts, omdat dergelijke tijdstippen niet werden vastgelegd.
Verzoeker was omstreeks 11.30 uur door een GGD-arts bezocht.De Nationale ombudsman oordeelde dat de regiopolitie Friesland geen verwijt
kon worden gemaakt van de late aankomst van de GGD-arts op het politiebureau,
nu zij daarvoor immers geen verantwoordelijkheid draagt. Ook overigens kon
niet worden geoordeeld dat de politie ten aanzien van het waarschuwen van
de arts onjuist had gehandeld. De Nationale ombudsman achtte hiervoor van
belang dat volgens de politie (slechts) in dringende gevallen meteen een arts
wordt gebeld, terwijl als daarvan geen sprake is, wordt gebeld aan het begin
van de kantooruren (09.00 uur). Een dergelijke praktijk geeft naar het oordeel
van de Nationale ombudsman geen reden tot kritiek, mits in redelijkheid buiten
twijfel is dat er inderdaad niet sprake is van een situatie waarin direct
de komst van een arts geboden is. In dit geval was niet gebleken dat verzoeker
zodanige medische hulp behoefde dat niet kon worden gewacht met het waarschuwen
van de arts tot het begin van de kantooruren. De Nationale ombudsman achtte
de onderzochte gedraging dan ook «behoorlijk».Voorts merkte de Nationale ombudsman nog op dat het niet-registreren van
het tijdstip waarop de arts is gewaarschuwd niet in overeenstemming is met
de al in 1991 door de Nationale ombudsman geformuleerde vereisten voor een
goede arrestantenregistratie. Artikel 12 van de in 1994 in werking getreden
Regeling politiecellencomplex bevat echter niet de verplichting om dergelijke
tijdstippen te noteren. Dit gaf de Nationale ombudsman reden om dit rapport
van 17 december 1998 onder de aandacht te brengen van de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en hem in overweging te geven om de Regeling
politiecellencomplex in deze zin aan te passen. Bij het afsluiten van het
jaarverslag was hierop nog geen reactie ontvangen. 7A.9 LegitimatieIn 1998 verschenen drie rapporten waarin het niet noemen van de naam dan
wel kledingnummer door een politieambtenaar mede onderwerp van de klacht was.
In twee gevallen was de klacht gegrond, terwijl de Nationale ombudsman zich
in de derde zaak moest onthouden van het geven van een oordeel. 7A.10 InformatieHet vastleggen en verstrekken van informatie door politieambtenaren kwam
in 1998 in 46 rapporten aan de orde (1997: 37; 1996: 21). In dit aantal zijn
niet begrepen de rapporten die betrekking hebben op klachten over de wijze
waarop de politie verkeersongevallen heeft geregistreerd. Die rapporten worden
hierna behandeld (zie § 7A.14). 7A.10.1 Vastleggen van informatieIn veertien rapporten kwam het vastleggen van informatie aan de orde.
In zes van die rapporten kwam de Nationale ombudsman niet toe aan het geven
van een oordeel. In de acht andere zaken werd de klacht tweemaal gegrond geacht
en viermaal niet gegrond. Eénmaal was de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond. In het laatste geval was de klacht deels niet gegrond en kon
over een ander deel geen oordeel worden gegeven.Dat de Nationale ombudsman in zes zaken niet een oordeel heeft gegeven,
heeft te maken met het feit dat er op dit punt niet door de betrokkenen was
geklaagd over het vastleggen van informatie, maar over het feitelijke politieoptreden.
In het onderzoek naar zo'n klacht stuit de Nationale ombudsman regelmatig
op het verschijnsel dat politieambtenaren hun optreden onvoldoende of niet
hebben vastgelegd. De Nationale ombudsman komt dan niet aan een oordeel toe,
maar wijdt in dergelijke gevallen vaak een overweging ten overvloede aan dit
punt.In de desbetreffende rapporten betreft dit onder meer het niet of onvoldoende
vastleggen van: geweldgebruik (tweemaal), arrestantenverzorging (tweemaal),
afspraken met een informant, veiligheidsfouillering en aanhouding op grond
van de Vreemdelingenwet alsmede het niet op schrift stellen van verklaringen
die zijn afgelegd in het kader van de klachtbehandeling.De Nationale ombudsman achtte het niet vastleggen van de desbetreffende
informatie niet juist. 7A.10.2 Verstrekken van informatieHet (niet of onvoldoende) verstrekken van informatie kwam in 1998 in 38
rapporten ter sprake. Dertienmaal werd de klacht gegrond geacht; in achttien
zaken was de klacht niet gegrond. Twee keer was de klacht deels gegrond en
deels niet gegrond, terwijl in vijf zaken geen oordeel kon worden gegeven.Klachten over informatieverstrekking komen voor in veel variëteiten.
Hieronder wordt een aantal voorbeelden behandeld. Verstrekken van informatie aan de verdachteIn de zaak die leidde tot rapport 98/210 vroeg verzoekers gemachtigde,
advocaat te Amsterdam, op het politiebureau Meer en Vaart te Amsterdam aan
een ambtenaar van de FIOD om inzage in de eerder die dag door haar cliënt
afgelegde verklaring. Dit werd haar door de betrokken ambtenaar van de FIOD
geweigerd. Raadpleging van het plaatsvervangend hoofd van de FIOD te Amsterdam
en de verantwoordelijke officier van justitie te Amsterdam, leidde niet tot
een andere beslissing op het verzoek om inzage. De Nationale ombudsman achtte
de ter zake ingediende klacht gegrond.De Nationale ombudsman was van oordeel dat artikel 31 onder a van het
Wetboek van Strafvordering, dat (onder meer) bepaalt dat de verdachte kennisneming
van processen-verbaal van zijn verho(o)r(en) niet mag worden onthouden, onvoorwaardelijk
is geformuleerd. Gelet hierop is een dergelijk proces-verbaal onder geen enkele
omstandigheid een stuk waarvan de kennisneming aan de verdachte zelf of –
gelet op artikel 51 Sv. – aan diens raadsman mag worden
onthouden. De Nationale ombudsman wees er in dit verband op dat artikel 31
Sv. in 1926 is inge- voegd in het Wetboek van Strafvordering op aandrang van
de Commissie van Voorbereiding uit de Tweede Kamer, die «de rechten
van de verdachte ten aanzien van kennisneming van de processtukken (...) niet
voldoende gewaarborgd» achtte door artikel 30 Sv. Hieruit volgt (eveneens)
dat deze bepaling is geschreven in het belang van de verdachte. De strekking
van artikel 31 onder a Sv. is dat aan de verdachte geen stukken mogen worden
onthouden waarvan hij de inhoud toch al kent.Voorts was de Nationale ombudsman van oordeel dat het voorschrift zich
richt tot eenieder die in een bepaalde fase van een strafrechtelijk onderzoek
in staat moet worden geacht een verdachte of diens raadsman van een proces-verbaal
van een eigen verklaring kennis te laten nemen, en dat het zich dus niet specifiek
richt tot het openbaar ministerie. De Nationale ombudsman wees het door de
betrokken officier van justitie aangehangen standpunt, dat er een koppeling
is tussen artikel 30 en 31 Sv. in die zin dat kennisneming van de in artikel
31 onder a Sv. bedoelde processen-verbaal slechts mogelijk is na toestemming
van het openbaar ministerie, dan ook af. Een dergelijke koppeling vindt immers
geen steun in de tekst van de wet.In de reacties op de klacht van de FIOD en de plaatsvervangend hoofdofficier
van justitie te Amsterdam zag de Nationale ombudsman aanleiding tot een aanbeveling
aan de verantwoordelijke bestuursorganen. De Staatssecretaris van Financiën
en de Minister van Justitie werd in overweging gegeven, voor zoveel nodig,
te bevorderen dat het beleid van de FIOD en het openbaar ministerie inzake
de kennisneming van processen-verbaal van eigen verklaringen van verdachten
in overeenstemming wordt gebracht met de geldende wettelijke regelingen. In
dit verband wordt opgemerkt dat ingevolge het bepaalde in artikel 51 Sv. onder
kennisneming van stukken niet alleen inzage wordt verstaan, maar ook het ontvangen
van een afschrift.In reactie op deze aanbeveling deelde de Minister van Justitie de Nationale
ombudsman bij brief van 14 januari 1999 onder meer het volgende mee:«Ik deel met het College (het college van Procureurs-generaal; N.o.)
uw zienswijze dat artikel 31 sub a WvSv een verdachte of diens raadsman een
onvoorwaardelijk en ongeclausuleerd recht geeft om hen kennis te laten nemen
van de tekst van de door de verdachte tijdens zijn verhoor afgelegde verklaring.
Het College heeft dan ook bij brief van 9 september jl. aan de (fungerend)
hoofdofficieren van justitie verzocht om de interpretatie van artikel 31 sub
a Wetboek van Strafvordering onder de aandacht te brengen van hun parketmedewerkers
en van de onder de hoofdofficieren vallende opsporingsdiensten, voor zover
deze betrekking heeft op het recht tot kennisneming van het proces-verbaal
van verhoor door de verdachte en diens raadsman.»Over de vraag of het onvoorwaardelijk recht van de verdachte of diens
raadsman op kennisneming van de verklaring die de verdachte heeft afgelegd
tijdens zijn verhoor zich ook uitstrekt tot het ontvangen van een afschrift
van deze verklaring was de correspondentie van de Nationale ombudsman met
de Minister van Justitie ten tijde van het afsluiten van dit jaarverslag nog
niet afgesloten. Informatieverstrekking in het kader van slachtofferhulpDe zogenoemde Wet Terwee (de artikelen 51a tot en met 51f van het Wetboek
van Strafvordering) en de Richtlijn Slachtofferzorg geven het slachtoffer
van een strafbaar feit een recht op informatie over de stand van zaken in
de opsporing en vervolging van de verdachte. De bespreking van rapporten op
dat terrein is hierna opgenomen (zie § 7A.13.1). Een hieraan verwante kwestie is aan de orde in rapport 98/581.Verzoeker in die zaak had in 1991 aangifte gedaan van diefstal van schilderijen
uit zijn woning. Vele jaren later ontdekte hij bij toeval een van zijn schilderijen
in een catalogus van een kunsthandel. Hij wendde zich daarop tot het regionale
politiekorps Hollands Midden, met het verzoek om beslag te leggen op het schilderij
en de overige schilderijen op te sporen. De politie stelde wel een onderzoek
in, maar legde geen beslag op het schilderij.Drie maanden na verzoekers melding sloot de politie in overleg met de
officier van justitie het opsporingsonderzoek af zonder resultaat. Verzoeker
werd hierover echter pas negen maanden later geïnformeerd. De Nationale
ombudsman achtte dat niet juist. Verzoeker verzocht de politie nadien in diverse
brieven om hem gedetailleerde informatie te verstrekken over het opsporingsonderzoek.
De politie beantwoordde die brieven van verzoeker onvoldoende. Dat was voor
de Nationale ombudsman aanleiding om de beheerder van het regionale politiekorps
Hollands Midden de aanbeveling te doen om verzoeker door de politie te laten
uitnodigen voor een gesprek over de bij hem levende vragen over het opsporingsonderzoek
naar de van hem ontvreemde schilderijen. De korpsbeheerder reageerde op de
aanbeveling bij brief van 19 januari 1999. Hierin liet hij de Nationale ombudsman
onder meer weten bereid te zijn tot een gesprek met verzoeker. De Nationale
ombudsman stelde verzoeker hiervan in kennis. Informatieverstrekking aan derdenOp dit punt werd er onder meer geklaagd over de informatieverstrekking
door de politie aan de nieuwsmedia, de Raad voor de Kinderbescherming, een
arts, een maatschappelijk werker en een kantonrechter.In de zaak die leidde tot rapport 98/363 constateerde de Nationale ombudsman
dat het regionale politiekorps Hollands Midden een persbericht had uitgegeven
over de aanhouding van verzoekster waarin ook de straat werd genoemd waarin
zij woonde. Daarmee was de politie naar het oordeel van de Nationale ombudsman
te ver gegaan, nu de eigen persregeling van het korps Hollands Midden bepaalt
dat van aangehouden personen alleen het geslacht, de leeftijd en de woonplaats
aan de nieuwsmedia worden verstrekt.In een andere zaak (zie ook § 7A.4.1) was het volgende aan de
orde.Verzoekers echtgenote had naar aanleiding van een huwelijkscrisis de echtelijke
woning verlaten. Zij vroeg vervolgens om hulp bij de politie om een aantal
persoonlijke spullen uit de woning te halen. De politie verleende assistentie
en in dat kader werd verzoeker aangehouden en in het politiebureau ingesloten.
De politie besloot vervolgens een psychiater van de RIAGG te waarschuwen.
Op basis van het door deze psychiater gegeven advies gaf de burgemeester later
die dag een last af tot inbewaringstelling van verzoeker. In zijn advies had
de psychiater vermeld dat verzoeker zijn echtgenote had gegijzeld en mishandeld
en haar en de kinderen had opgesloten totdat de politie hem had overmeesterd.
Verzoeker klaagde er onder meer over dat de politie een dergelijke mededeling
aan de psychiater had gedaan.De Nationale ombudsman stelde in rapport 98/474 vast dat de politie niet
strafvorderlijk was opgetreden, maar ter hulpverlening. Verzoekers echtgenote
ontkende dat zij tegen de politie had gezegd dat verzoeker haar had gegijzeld
en mishandeld. Wel had zij gezegd dat het een hectische nacht was geweest
en dat zij bang was geweest.De politie had geen onderzoek gedaan naar de mogelijk door verzoeker gepleegde
strafbare feiten. Zij had verzoeker noch zijn echtgenote gehoord. In de visie
van de Nationale ombudsman betekende dit dat de politie ter zake geen gefundeerd
standpunt had kunnen vormen. In die situatie had zij zich moeten
onthouden van strafrechtelijk kwalificerende uitlatingen naar de psychiater.
Verzoeker was in bewaring gesteld op grond van de verklaring van de psychiater.
De Nationale ombudsman achtte het aannemelijk dat de psychiater de bewuste
mededeling had gedaan omdat de politie zich in een dergelijke, strafrechtelijk
kwalificerende zin tegen hem had uitgelaten. De onderzochte gedraging was
op dit punt dan ook «niet behoorlijk.» 7A.11 Optreden naar aanleiding van aangiften en meldingenHet aantal rapporten uit 1998 met een oordeel over politieoptreden naar
aanleiding van een aangifte en/of een melding bedraagt 50 (1997: 39).In 21 gevallen was de klacht niet gegrond en in elf gevallen gegrond;
in één geval kon geen oordeel worden gegeven. Twaalf maal werd
de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. In vier van die gevallen
kon daarnaast over één onderdeel van de klacht geen oordeel
worden gegeven. In twee zaken was de klacht deels gegrond en kon deels geen
oordeel worden gegeven. In de laatste twee zaken was de klacht deels niet
gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven. Soort zakenDe ervaring heeft geleerd dat klachten van burgers op dit terrein kunnen
worden onderverdeeld in drie hoofdcategorieën.De eerste categorie betreft de klacht dat de politie niet heeft gereageerd
op een melding. Meestal betreft het de klacht dat de politie naar aanleiding
van de (telefonische) melding niet ter plaatse wilde komen. Een dergelijke
klacht was in 1998 achtmaal het onderwerp van een rapport.De Nationale ombudsman heeft er begrip voor dat de politie niet steeds
op een melding van een burger kan reageren. Hij toetst het politieoptreden
op dit punt aan het uitgangspunt dat de politie prioriteiten dient te stellen
bij het nemen van een beslissing om wel of niet te reageren op een melding
of een verzoek van een burger om controle of bijstand. De politie dient daartoe
een aantal factoren tegen elkaar af te wegen, zoals de ernst en de spoedeisendheid
van de betreffende melding, de capaciteit van de politie op dat moment, het
aantal overige meldingen en het belang daarvan en de overige werkzaamheden.De tweede categorie wordt gevormd door de klacht dat de politie heeft
geweigerd een aangifte op te nemen. Daarover heeft de Nationale ombudsman
in 1998 zestienmaal een oordeel uitgesproken. In elf van die zaken werd de
klacht (deels) gegrond geacht, viermaal was de klacht niet gegrond en driemaal
kon (deels) geen oordeel worden gegeven.De Nationale ombudsman hanteert bij de beoordeling van klachten over het
niet opnemen van een aangifte als uitgangspunt dat politieambtenaren op grond
van het bepaalde in artikel 163 van het Wetboek van Strafvordering verplicht
zijn een aangifte op te nemen, tenzij al op voorhand en zonder nader onderzoek
duidelijk is dat er geen sprake is van een strafbaar feit. Ook de visie van
een politieambtenaar dat het strafbare feit waarvan aangifte wordt gedaan
niet is te bewijzen, ontheft hem niet van de plicht de aangifte op te nemen.
Het opnemen van een aangifte staat overigens los van het verdere vervolg dat
aan de aangifte wordt gegeven.De laatste categorie, en in aantal de grootste, betreft klachten over
de wijze waarop de politie heeft gehandeld in het opsporingsonderzoek naar
aanleiding van de opgenomen aangifte of melding. Een dergelijke klacht werd
in 1998 33 maal beoordeeld. Klachten op dit terrein betreffen vooral het niet,
gebrekkig of onvoldoende voortvarend instellen van een opsporingsonderzoek. InterventiesDoor middel van interventie slaagde de Nationale ombudsman er in op dit
terrein een aantal zaken tot een goede afloop te brengen. Vier klachten van
verzoekers over het feit dat de politie geen aangifte wenste op te nemen,
werden opgelost doordat de politie na interventie door een medewerker van
het Bureau Nationale ombudsman alsnog de aangifte opnam. Vijfmaal werden verzoekers
die erover klaagden dat de politie hen niet had geïnformeerd over de
stand van zaken in het vervolg op hun aangifte, alsnog geïnformeerd nadat
de Nationale ombudsman over de klacht contact had opgenomen met de politie. RapportenDe wijze waarop de politie te Rotterdam had gehandeld nadat zij de gestolen
auto van verzoeker had aangetroffen, vormt het onderwerp van rapport 98/317.
De betrokken ambtenaren hadden verzuimd om in het bedrijfsprocessensysteem
van de politie na te gaan of de auto daarin was geregistreerd, waardoor verzoeker
te laat erover werd geïnformeerd dat zijn auto was teruggevonden. Hij
had toen al een andere auto gekocht.De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat de politie vervolgens
verzoekers schadeclaim had afgewezen en deed de aanbeveling om dat besluit
te heroverwegen (zie voor een meer uitgebreide bespreking van deze zaak § 7A.19).Politieoptreden naar aanleiding van de melding van verzoeker van inbraak
in en beschadiging van zijn auto is aan de orde in rapport 98/337 (AB 1998,
359).Verzoeker meldde de inbraak en beschadiging telefonisch aan het regionale
politiekorps Groningen. Hij verzocht de politie om ter plaatse te komen.De politie gaf aan niet ter plaatse te zullen komen en verzocht verzoeker
om naar het politiebureau te komen om daar aangifte te doen. Toen verzoeker
bij het bureau kwam, werd weliswaar de aangifte opgenomen, maar deelde een
politieambtenaar hem ook mee dat de politie geen verder onderzoek kon doen,
aangezien verzoeker in de auto had gereden en zo de eventuele sporen had gewist.
Enkele maanden later verhoorde de politie twee verdachten in deze zaak en
maakte zij proces-verbaal op. Dit proces-verbaal werd bijna twee maanden na
het verhoor van de verdachten voorgelegd aan een zogenoemde filteraar van
het arrondissementsparket te Groningen. Deze «filteraar» heeft
tot taak zaken op haalbaarheid te beoordelen voordat die worden ingezonden
aan het parket. De politie had de filteraar geadviseerd de zaak te seponeren
wegens onvoldoende bewijs en omdat de zaak te lang was blijven liggen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman gaf de politie aan dat
het feit dat politieambtenaren niet ter plaatse waren gegaan, was gebaseerd
op de «regelgeving». Op een daartoe strekkende vraag van de Nationale
ombudsman liet de politie weten dat daarmee werd gedoeld op informele interne
werkafspraken die alleen summier op papier staan.De Nationale ombudsman overwoog dat de enkele verwijzing naar die interne
afspraken, die niet kunnen worden gezien als regelgeving, het niet reageren
op de melding niet kon rechtvaardigen of verklaren. Nu uit het onderzoek ook
geen andere feiten of omstandigheden waren gebleken op grond waarvan de onderzochte
gedraging was te verklaren en verzoekers melding ook niet van onbeduidend
belang was, was er geen aanleiding om de weigering van de politie ter plaatse
te komen te billijken. Ook de mededeling van een politiefunctionaris dat er
geen onderzoek aan de auto kon worden verricht omdat verzoeker in de auto
had gereden, achtte de Nationale ombudsman niet juist. Zo'n mededeling kan
gemakkelijk als een verwijt worden opgevat, terwijl de politie zelf verzoeker
had verzocht om naar het bureau te komen en had geweigerd ter plaatse te komen. Ten slotte achtte de Nationale ombudsman de termijn van bijna twee maanden
tussen het laatste verhoor van de verdachten en het moment waarop de zaak
werd voorgelegd aan de «filteraar» te lang, gelet op het bepaalde
in de artikelen 152, 153 en 155 van het Wetboek van Strafvordering. Bovendien
had de politie in strijd gehandeld met de door haar zelf gehanteerde inzendingtermijn
van dertig dagen. Een tekort aan personeel, zoals door de politie was aangevoerd,
kon een en ander wel verklaren, maar niet rechtvaardigen.De weigering van de politie te Utrecht om een aangifte op te nemen, vormt
onder meer het onderwerp in rapport 98/34. Verzoeker in die zaak bewoonde
een kamer. Ambtenaren van de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps
Utrecht waren met een machtiging verzoekers afgesloten kamer binnengetreden,
op zoek naar een derde van wie werd vermoed dat deze zich op verzoekers kamer
schuil hield. De derde werd echter niet aangetroffen en de ambtenaren verlieten
verzoekers kamer, echter zonder dat deze weer deugdelijk werd afgesloten.Verzoeker constateerde later dat diverse eigendommen van zijn kamer waren
ontvreemd en wilde aangifte doen van diefstal. Hij bezocht daartoe diverse
malen een politiebureau, maar politieambtenaren weigerden de aangifte op te
nemen.De Nationale ombudsman achtte dat niet juist en wees daarbij op de plicht
van politieambtenaren in artikel 163 van het Wetboek van Strafvordering om
een aangifte op te nemen. Hij deed in het rapport daarom de aanbeveling aan
de beheerder van het regionale politiekorps Utrecht het daarheen te leiden
dat verzoeker alsnog in de gelegenheid zou worden gesteld aangifte te doen
van diefstal. Bij brief van 6 april 1998 deelde de korpsbeheerder mee dat
de aangifte van verzoeker op 31 maart 1998 alsnog was opgenomen. 7A.12 BejegeningIn 1998 bracht de Nationale ombudsman 54 rapporten uit waarin (mede) een
oordeel werd gegeven over bejegening door politieambtenaren (1997: 38). De
Nationale ombudsman diende 37 maal een oordeel te geven over uitlatingen van
politieambtenaren; de houding van de betrokken politieambtenaren was 20 maal
voorwerp van onderzoek.Bij klachten over bejegening is het soms niet mogelijk om vast te stellen
wat zich precies heeft voorgedaan. Het gaat dan vaak om klachten over gesprekken
tussen politieambtenaren en een burger waarbij geen getuigen aanwezig waren
en waarbij de lezingen van betrokkenen over hetgeen er is gezegd tegenover
elkaar staan. Indien in zo'n geval geen feiten of omstandigheden zijn aan
te wijzen die de ene lezing aannemelijker maken dan de andere lezing, moet
de Nationale ombudsman zich onthouden van het geven van een oordeel. In 1998
deed dit zich in 28 zaken voor. In vijf van die zaken was de klacht op een
ander aspect niet gegrond en in vier zaken gegrond. In acht zaken was de klacht
gegrond, terwijl in vijftien zaken de klacht niet gegrond was. Ten slotte
was de klacht in drie zaken deels gegrond en deels niet gegrond. De Nationale ombudsman heeft in 1998 vijfmaal een oordeel moeten geven
over de klacht van een burger dat een politieambtenaar hem of haar had getutoyeerd.
Rapport 98/198 betreft een van die zaken. In die zaak was verzoeker (51 jaar)
nogal opvliegend en driftig het politiebureau binnengekomen, om aangifte te
doen van het feit dat hij was gebeten door een pitbullterriër. De betrokken
politieambtenaar had lang met verzoeker gesproken en had getracht om hem op
zijn gemak te stellen. Daarbij had hij verzoeker getutoyeerd. Verzoeker klaagde
daar later over. In het rapport wijdde de Nationale ombudsman allereerst de
volgende algemene beschouwing aan tutoyeren van burgers door
politieambtenaren:«In het maatschappelijk verkeer gelden bepaalde beleefdheidsnormen.
In zijn externe contacten behoort een ambtenaar deze normen in acht te nemen,
zoals hij, omgekeerd, mag verwachten dat degene met wie hij contact heeft
datzelfde zal doen.Als algemeen gebruikelijke beleefdheidsnorm geldt in elk geval dat volwassen
personen in een zakelijk contact elkaar in beginsel niet tutoyeren, tenzij
zij elkaar (goed) kennen, of het tutoyeren door de één, in de
gegeven situatie, gebeurt met de kennelijke instemming van de ander. Bij het
naleven van die norm in de praktijk kunnen verschillende factoren een rol
spelen, zoals de leeftijd van elk van de betrokken partijen en een eventueel
leeftijdsverschil tussen hen, en de vraag of sprake is van een eerste contact
of van een herhaalde ontmoeting.Wanneer tussen volwassen personen wel wordt getutoyeerd, veronderstelt
de beleefdheid dat dit tutoyeren, ongeacht wie daartoe het initiatief nam,
in beginsel gebeurt op basis van wederkerigheid. Daardoor wordt elk risico
voorkomen dat het tutoyeren, ook al zou dat onbedoeld zijn, in het contact
een element brengt van ongelijkwaardigheid. Door zijn informaliteit zal tutoyeren
op zichzelf afstandverkleinend kunnen werken. Wanneer echter wordt getutoyeerd
op basis van eenzijdigheid, zal dit door de ander kunnen worden ervaren als
afstandvergrotend.Overigens kan zich ook de omgekeerde situatie voordoen, waarin het gebruik
van de aanspreekvorm «u» door de aldus aangesproken persoon wordt
ervaren als een poging afstand te scheppen of te vergroten, of waarin die
aanspreekvorm anderszins als niet passend wordt ervaren. Een en ander zal
echter steeds moeten worden beoordeeld in de context van het specifieke contact.Het voorgaande heeft bijzondere betekenis voor situaties waarin sprake
is van contact tussen personen die zich ten opzichte van elkaar niet in een
gelijke positie bevinden, dan wel van een contact dat niet (geheel) berust
op vrijwilligheid van weerskanten.Een dergelijke situatie kan zich zeker ook voordoen bij de uitoefening
van de politietaak, bijvoorbeeld wanneer een politieambtenaar te maken heeft
met een verdachte, een slachtoffer of een persoon die aangifte wil doen. Veelal
zal dan ook sprake zijn van een zekere mate van afhankelijkheid van de betrokkene
ten opzichte van de politie.In die omstandigheid zal de politieambtenaar ervoor moeten waken dat hij
de hiervoor bedoelde ongelijkheid en afhankelijkheid accentueert of versterkt.
Een desbetreffend risico kan zich voordoen wanneer hij de ander tutoyeert
zonder diens kennelijke instemming, terwijl die ander zich niet vrij voelt
om daar tegen in te gaan, of om op zijn beurt eveneens te tutoyeren. Daarom
zal de politieambtenaar er goed aan doen om, zekerheidshalve, niet te gauw
aan te nemen dat de ander wel zal instemmen met het tutoyeren, en om op dit
punt terughoudendheid te betrachten. Informele omgangsvormen binnen de politieorganisatie
behoren niet als vanzelf te worden gevolgd in externe contacten. Dit betekent
dat de betrokken politieambtenaar er goed aan doet om niet te gauw of te gemakkelijk
aan te nemen dat de aanspreekvorm «u» door de zo aangesproken
persoon zal worden ervaren als ongepast, om vervolgens daarin een rechtvaardiging
te zien om betrokkene te tutoyeren.Voor zover een politieambtenaar de ander op zijn gemak wil stellen, en
een goede atmosfeer wil bevorderen voor het contact, zal hij zich ervan bewust
moeten zijn dat een dergelijk – op zichzelf positief te waarderen –
streven niet direct verlangt dat hij ertoe overgaat die ander te tutoyeren.»De Nationale ombudsman overwoog vervolgens dat het zeer wel mogelijk was
dat de betrokken politieambtenaar was overgegaan tot het tutoyeren van
verzoeker vanuit de bedoeling om mede daardoor de verstandhouding met hem
te bevorderen, in het belang van het opnemen van de aangifte. Niettemin was
de Nationale ombudsman, gelet op de hiervoor weergegeven algemene overwegingen,
van oordeel dat de betrokken politieambtenaar ervan had moeten afzien om verzoeker,
destijds 51 jaar oud, te tutoyeren, nu was gebleken dat verzoeker daar niet
op enig moment duidelijk toestemming voor had gegeven. Het feit dat verzoeker
zich, kennelijk, niet tegen het tutoyeren had verzet, deed aan het voorgaande
niet af. De onderzochte gedraging was in zoverre dan ook «niet behoorlijk». 7A.13 Hulpverlening 7A.13.1 SlachtofferhulpIn 1998 verschenen vier rapporten waarin (onder meer) hulpverlening door
de politie aan slachtoffers van strafbare feiten aan de orde komt. In één
geval was de klacht gegrond, in de overige drie gevallen niet gegrond.In dit verband is de op 1 april 1995 inwerking getreden Wet Slachtofferzorg
(ook bekend als Wet Terwee) van belang (zie ook Jaarverslag 1995, blz. 166).
Met behulp van deze wet wordt beoogd de positie van het slachtoffer in het
strafrecht te verbeteren.Op grond van de door het College van procureurs-generaal op 22 maart
1995 vastgestelde «Richtlijn slachtofferzorg bij landelijke inwerkingtreding
Wet Terwee» heeft de politie op dit punt onder meer de taak behulpzaam
te zijn bij het tot stand brengen van een schaderegeling tussen dader en slachtoffer.In de zaak die leidde tot rapport 98/486 klaagde verzoekster er onder
meer over dat de politie haar geen informatie had gegeven over slachtofferhulp,
nadat zij in verband met huisvredebreuk was weggevoerd uit de woning van haar
broer.De klacht was niet gegrond, omdat de politie verzoekster in redelijkheid
niet als slachtoffer van een strafbaar feit had behoeven aan te merken en
om die reden haar niet op de mogelijkheid van slachtofferzorg had behoeven
te wijzen.In de zaak die leidde tot rapport 98/492 klaagde verzoeker er onder meer
over dat de politie had geprobeerd hem over te halen tot het betalen van een
schadevergoeding aan de wederpartij, waardoor hij naar zijn mening schuld
zou hebben erkend.De Nationale ombudsman oordeelde dat de politie overeenkomstig de richtlijnen
had gehandeld door het schadevergoedingsverzoek van het slachtoffer aan verzoeker
over te brengen. Hij achtte het politieoptreden op dit punt «behoorlijk». 7A.13.2 BurenruziesNet als in 1997 en voorgaande jaren diende de Nationale ombudsman zich
ook in 1998 enige malen uit te spreken over politieoptreden bij conflicten
die hun oorsprong vonden in problemen van verzoekers met hun buren. Er verschenen
hierover acht rapporten (1997: 2). In één geval was de klacht
gegrond en in vier gevallen niet gegrond. In drie gevallen was de klacht deels
niet gegrond, terwijl over een ander deel van de gedraging geen oordeel werd
gegeven. De Nationale ombudsman heeft als vast uitgangspunt dat in het geval van
burenconflicten het accent van het politieoptreden zoveel mogelijk behoort
te liggen op bemiddeling, preventie en hulpverlening.Als de situatie echter na herhaalde bemiddelingspogingen toch escaleert
en sprake is van – een gerechtvaardigde verdenking van – het plegen
van strafbare feiten, behoort het tot de taak van de politie om repressief
op te treden en naar aanleiding van een door één van de partijen
gedane aangifte een behoorlijk onderzoek in te stellen.De hier te bespreken rapporten 98/373 en 98/374 staan in direct verband
met elkaar.Rapport 98/373 betreft een klacht van de heer X, een inwoner van Breda,
over de regiopolitie Midden- en West-Brabant. Nadat verzoekers echtgenote
bij de politie aangifte had gedaan van seksueel misbruik van haar minderjarige
dochter, ontstond het vermoeden dat ook een ander kind in de buurt slachtoffer
was geweest van seksueel misbruik. Onder meer omdat de ouders van dat kind
weigerden aangifte te doen, ontstond een conflict tussen verzoeker en de desbetreffende
familie Y.Verzoeker had er onder meer over geklaagd dat de politie zich door diverse
gedragingen en uitlatingen, in zijn nadeel, partijdig had opgesteld in het
conflict tussen de beide gezinnen. Met name klaagde hij erover dat politieambtenaren
hem in uniform in zijn woning hebben bezocht, waarbij zij hem, in aanwezigheid
van zijn kinderen, hadden beschuldigd van het verspreiden van laster over
de familie Y.De Nationale ombudsman achtte de handelwijze van de politie op dit punt
«behoorlijk», omdat er onder de omstandigheden van het geval voor
de politieambtenaren geen bijzondere reden was geweest om te verwachten dat
zij niet in uniform hadden mogen verschijnen. Met betrekking tot de aanwezigheid
van de kinderen bij het gesprek, overwoog de Nationale ombudsman dat voldoende
aannemelijk was dat de politieambtenaren verzoeker uitdrukkelijk hadden gevraagd
om de kinderen weg te sturen uit de kamer. Op het punt van de beschuldiging
van het verspreiden van laster onthield de Nationale ombudsman zich van een
oordeel.Ook had verzoeker er over geklaagd dat de politie zich partijdig had opgesteld,
door medewerking te verlenen aan een buurtbijeenkomst naar aanleiding van
het beweerde seksueel misbruik van het kind van de familie Y.De Nationale ombudsman oordeelde dat de politie er, vanuit een oogpunt
van actieve informatieverstrekking en vanuit het oogpunt van het voorkomen
van escalatie van het ontstane conflict, juist aan had gedaan een bijeenkomst
te organiseren om de buurtbewoners een toelichting te geven op het lopende
politieonderzoek.Met betrekking tot verzoekers klacht dat een of meer bij het conflict
betrokken ambtenaren van de regiopolitie Midden- en West-Brabant privé-contacten
had(den) onderhouden met de familie Y, was uit het onderzoek gebleken dat
de door verzoeker bedoelde politieambtenaar zich niet had beziggehouden met
het opsporingsonderzoek naar het seksueel misbruik van verzoekers dochter.
Ook was niet gebleken van enige invloed van de genoemde privé-contacten
op het opsporingsonderzoek. Van mogelijke privé-contacten van andere
politieambtenaren was de Nationale ombudsman niet gebleken. De Nationale ombudsman
overwoog echter dat van de desbetreffende politieambtenaar wel had mogen worden
verwacht dat hij met de dagelijkse leiding van het bij deze zaak betrokken
politiebureau vooraf overleg zou hebben gepleegd over zijn contacten met de
omgeving van de familie X in zijn vrije tijd, dit om zelfs maar de schijn
van partijdigheid te voorkomen.Rapport 98/374 betreft een klacht van de ook in rapport 98/373 genoemde
familie Y over de regiopolitie Midden- en West-Brabant. De familie Y werd benaderd door de heer X, verzoeker in de zaak van rapport
98/373, met de mededeling dat X, wiens dochter seksueel was misbruikt door
een buurtgenoot, meende dat ook de minderjarige zoon van de familie Y door
dezelfde buurtgenoot seksueel was misbruikt.Echtpaar Y, bevriend met de door X genoemde buurtgenoot, kon dit niet
zonder meer geloven. Om die reden weigerden zij, ook na enige gesprekken met
de politie over de gerezen verdenkingen, aangifte te doen. Dit leidde tot
spanningen in de buurt omdat een aantal buurtgenoten, onder wie de familie
X, het niet eens was met de beslissing van de familie Y om geen aangifte te
doen.Verzoekers hebben er onder meer over geklaagd dat de politie sterke druk
op hen heeft uitgeoefend om aangifte te doen van seksueel misbruik van hun
zoon, terwijl zij ervan overtuigd waren dat hun zoon niet was misbruikt.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat niet valt in te zien
om welke reden verzoekers was gevraagd aangifte te doen, nu de familie X al
aangifte had gedaan en verzoekers zelf daarvoor (nog) geen reden hadden gezien.
De Nationale ombudsman oordeelde over dit punt dat de politie door er onder
de gegeven omstandigheden bij verzoekers op aan te dringen om aangifte te
doen, en door aan de familie X te melden dat verzoeker nog geen aangifte wilde
doen, had bijgedragen aan de problemen tussen verschillende groepen buurtgenoten
in de woonomgeving van verzoekers. 7A.13.3 OverigIn 1998 verschenen acht rapporten op het terrein van hulpverlening door
de politie die geen betrekking hebben op de in de vorige twee paragrafen besproken
onderwerpen.In vijf gevallen was de klacht niet gegrond, in de overige drie gevallen
gegrond.Opmerkelijk is de zaak die leidde tot rapport 98/550 (zie ook § 7A.5.3).Verzoeker, een Iraanse asielzoeker, had te horen gekregen dat hij zou
worden teruggestuurd naar Iran. Vervolgens was hij geheel overstuur geraakt,
waarbij hij zichzelf had verwond en vernielingen had aangericht aan het interieur
van het asielzoekerscentrum (AZC). De door het personeel van het AZC gewaarschuwde
ambtenaren van het regionale politiekorps Brabant-Noord trachtten aanvankelijk
verzoeker, nog steeds geheel overstuur, te kalmeren. Toen die poging niets
opleverde, pakten de politieambtenaren verzoeker vast, om hem tegen zichzelf
in bescherming te nemen. Verzoeker klaagde er onder meer over dat de politieambtenaren
op een disproportioneel gewelddadige wijze tegen hem waren opgetreden door –
onder meer – op ruwe wijze zijn gewonde arm op zijn rug te draaien.De Nationale ombudsman stelde vast dat het politieoptreden had plaatsgevonden
in het kader van de hulpverleningstaak. Hij overwoog dat de betrokken politieambtenaren,
gezien de door hen aangetroffen situatie – verzoeker bloedde hevig uit
een arm – en gelet op verzoekers gemoedstoestand, op zichzelf terecht
hadden geoordeeld dat er reden was om op te treden in het kader van hun hulpverleningstaak.
Voor de beoordeling van het politieoptreden was van belang dat verzoeker op
het moment dat de politieambtenaren hem vastpakten niet voor rede vatbaar
was, niet benaderbaar was, nog bij bewustzijn was en ook te kennen had gegeven
geen verzorging nodig te hebben, terwijl bovendien de ambulance al onderweg
was. De Nationale ombudsman kon wel begrip opbrengen voor de beslissing van
de politieambtenaren om in te grijpen. Echter, in dit geval was (nog) geen
sprake geweest van een situatie die hen direct noodzaakte om verzoeker beet
te pakken, om hem aldus te dwingen zich onder medische behandeling te stellen. Verder overwoog de Nationale ombudsman dat de manier van beetpakken, waarbij
de politieambtenaren hadden getracht verzoekers armen op zijn rug te draaien,
moest worden aangemerkt als een vorm van uitoefening van geweld. Het gebruik
van geweld bij politieoptreden in het kader van haar hulpverlenende taak is
toelaatbaar wanneer zich een zodanig conflict voordoet dat de plicht tot hulpverlening
zwaarder weegt dan de verplichting wettelijke vrijheden te respecteren. Die
situatie deed zich in dit geval echter niet voor. De onderzochte gedraging
was op dit punt «niet behoorlijk».Rapport 98/540 gaat over het volgende. Verzoeker had er over geklaagd
dat ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland op 13 augustus
1997 voor zijn flat zonder reden een Pools meisje, dat bij hem logeerde, samen
met zijn hond had meegenomen.Uit het onderzoek was gebleken dat de moeder van het minderjarige meisje
kort daarvoor in Polen aangifte had gedaan van vermissing van het meisje.
De politie had via de Poolse ambassade het verzoek gekregen om een onderzoek
in te stellen naar de verblijfplaats van het meisje. Bij de aangifte had de
moeder ook te kennen gegeven dat haar dochter op 13 augustus 1997 waarschijnlijk
enige tijd op het adres van verzoeker zou verblijven. Toen het meisje op genoemd
tijdstip inderdaad ter plaatse werd aangetroffen, werd zij door de politie
meegenomen.De Nationale ombudsman overwoog dat de uit Polen verkregen informatie
naar objectieve maatstaven gemeten voldoende aanleiding had gegeven voor een
verdenking ter zake van overtreding van de artikelen 279 (onttrekking van
een minderjarige aan het wettig gezag), 280 (verbergen of het aan de nasporingen
van politie en justitie onttrekken van zo'n minderjarige) en/of 282 (opzettelijke
vrijheidsberoving) van het Wetboek van Strafrecht. Met het oog hierop hadden
justitie en politie in redelijkheid kunnen beslissen om het meisje uit de
omgeving van verzoeker, de verdachte, weg te halen.De Nationale ombudsman overwoog verder dat het bovendien aannemelijk was
dat de politie het meisje ook had meegenomen in het kader van de hulpverleningstaak,
in die zin dat daardoor overdracht aan het wettig gezag, de ouders van het
meisje, kon plaatsvinden. De onderzochte gedraging was daarmee «behoorlijk». 7A.14 Politieoptreden en verkeer 7A.14.1 AanrijdingenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 zes rapporten uit waarin het optreden
van de politie naar aanleiding van aanrijdingen aan de orde komt. In twee
gevallen was de klacht niet gegrond en in vier gevallen deels gegrond en deels
niet gegrond. Invullen registratieformulierIngevolge de Richtlijn verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen van
10 mei 1995, in werking getreden op 1 juli 1995 (Stcrt. 1995, 122), zendt
de politie zowel van verkeersongevallen waarvan proces-verbaal zal worden
opgemaakt als van verkeersongevallen die alleen worden geregistreerd een registratieformulier
aan het Verbond voor Verzekeraars (voorheen de NVVA; Nederlandse Vereniging
van Automobielassuradeuren).Bij verkeersongevallen waarbij meer dan licht letsel of meer dan zeer
lichte schade is veroorzaakt, dient een registratieformulier te worden opgemaakt.
In die gevallen is ook het onderzoek door de politie naar het ongeval niet
uitgebreid, omdat de afwikkeling van het ongeval in de regel civielrechtelijk
plaatsvindt, via de verzekeringsmaatschappijen van betrokkenen. Zo wordt in
die gevallen in de regel geen diepgaand onderzoek gedaan naar
zogenoemde stille getuigen (zoals krassporen op het wegdek, rem-, schuif-
of slipsporen, glasscherven, lakschilfers).Op het registratieformulier is een beperkte ruimte beschikbaar voor een
situatieschets. In de regel wordt op die plaats een schets gemaakt waaruit
de plaats van het ongeval, de verkeerssituatie en de richting van de voertuigen
blijken. Er worden voor zo'n schets in het algemeen geen metingen verricht.Rapport 98/328 betreft een klacht over het regionale politiekorps Noord-
en Oost-Gelderland. Verzoeker raakte op 23 januari 1997 betrokken bij een
aanrijding tussen twee personenauto's in de gemeente Elburg. Hij kwam van
rechts uit een zijweg van een voorrangsweg. Verzoekers auto stond stil ongeveer
één meter over de zogenoemde haaientanden van de voorrangsweg,
toen mevrouw P. hem aanreed. Mevrouw P. reed op de voorrangsweg en kwam voor
verzoeker van links. De weg waarop mevrouw P. reed, maakt op de plaats van
de aanrijding een bocht naar links gezien vanuit haar rijrichting. Mevrouw
P. had dan ook ofwel naar links moeten afbuigen om de voorrangsweg te vervolgen,
ofwel naar rechts moeten afslaan. Zij reed echter rechtdoor tegen de auto
van verzoeker aan. Politieambtenaren van de regiopolitie Noord- en Oost-Gelderland
kwamen ter plaatse en maakten van de aanrijding een registratieformulier op,
waarin zij een omschrijving gaven van het ongeval. Verzoeker achtte onder
meer de omschrijving dat P. rechtsaf sloeg doordat zij de bocht te ruim nam
onjuist. Voorts was volgens verzoeker de omschrijving dat de aanrijding plaatsvond
op de rechterrijstrook van de zijweg niet juist. Hij verzocht de politie om
deze omschrijving te wijzigen. De politie wijzigde in eerste instantie het
formulier niet.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman wijzigde de politie alsnog
het registratieformulier, met een proces-verbaal waarin een nieuwe omschrijving
van het ongeval werd gegeven. Verzoeker achtte ook deze omschrijving onjuist,
omdat de omschrijving dat P. rechtsaf sloeg en de bocht te ruim had genomen,
was gehandhaafd.De Nationale ombudsman overwoog over het invullen van het registratieformulier
dat conclusies van de politie gebaseerd moeten zijn op vaststaande feiten,
of eventueel op de bijzondere wetenschap van degene die het formulier invult.
Wanneer onvoldoende vaststaat wie schuldig is aan het ongeval, verdient het
aanbeveling dat in het registratieformulier de lezingen van elk van de betrokken
partijen – kort – worden weergegeven. De Nationale ombudsman achtte
verzoekers kritiek terecht en oordeelde op grond van de onderzoekgegevens
dat mevrouw P. wel van plan was geweest om rechts af te slaan, maar dat zij
deze bocht niet daadwerkelijk had genomen. Voorts waren de vermeldingen in
het registratieformulier dat P. rechtsaf sloeg en dat zij mogelijk rechtdoor
was gereden, onderling tegenstrijdig. De politie had in reactie op de klacht
bovendien zelf laten weten dat P. rechtdoor was gereden. De politie had daarom
ook moeten vermelden dat mevrouw P. had verklaard dat zij rechtsaf had willen
slaan, maar dat de politie had geconstateerd dat mevrouw P. deze manoeuvre
niet had uitgevoerd.Voorts overwoog de Nationale ombudsman over het gewijzigde registratieformulier
het volgende. In dit formulier was vermeld dat het mogelijk was dat mevrouw
P. was geschrokken van verzoekers auto. Ook een dergelijke vermelding was
niet juist, omdat dit slechts een veronderstelling was. Mevrouw P. had dit
immers niet meegedeeld, en had dit ook niet als reden voor de aanrijding aangevoerd.
Bovendien vormde dit geen verklaring voor het feit dat zij niet rechtsaf was
geslagen, zoals zij had verklaard te willen doen, nu verzoeker op generlei
wijze haar rijbaan om rechtsaf te slaan had geblokkeerd.Het was echter juist dat de politie naderhand uit de eerste omschrijving
van het ongeval de zin had weggelaten dat waarschijnlijk ook een aanrijding
zou hebben plaatsgevonden indien de tegenpartij niet plotseling rechtsaf was
geslagen. Ook deze zin betrof immers een veronderstelling, zodat die eveneens
niet thuishoorde in het registratieformulier.In rapport 98/484 gaf de Nationale ombudsman een oordeel over een klacht
dat in het registratieformulier niet uitdrukkelijk was vermeld dat verzoeker
niet schuldig was aan de aanrijding tussen hem en een fietser die plotseling
de weg was overgestoken. De Nationale ombudsman overwoog dat doorgaans de
schuldige aan de aanrijding in het registratieformulier wordt aangeduid met
14.1. en de overige betrokkenen worden aangeduid met 14.2 en opvolgende nummers.
Omdat verzoeker in het registratieformulier was aangeduid met 14.2, was voldoende
tot uitdrukking gebracht dat hij niet de veroorzaker van het ongeval was geweest.De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt niet gegrond. Opmaken proces-verbaalIn de hiervoor genoemde Richtlijn verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen
staat onder meer vermeld dat van een verkeersongeval steeds proces-verbaal
dient te worden opgemaakt wanneer uit een oogpunt van verkeersveiligheid sprake
is van een ernstige overtreding van de verkeerswetgeving, waarbij in de gegeven
situatie de verdachte een ontoelaatbare mate van voorzienbaar gevaar heeft
doen ontstaan. Ook dient de politie op grond van deze richtlijn onder meer
een proces-verbaal van het verkeersongeval op te maken wanneer het verkeersongeval
de dood van een der betrokkenen tot gevolg heeft en wanneer het verkeersongeval
letsel tot gevolg heeft waardoor enige betrokkene in het ziekenhuis een medische
behandeling moet ondergaan, behoudens die gevallen waarin er slechts één
slachtoffer is en is komen vast te staan dat dit slachtoffer de enige verdachte
is.In rapport 98/380 gaf de Nationale ombudsman een oordeel over het vastleggen
van informatie naar aanleiding van een verkeersongeval. In deze zaak was verzoeker
op 10 mei 1997 betrokken bij een verkeersongeval, waarbij hij in botsing kwam
met een auto die van rechts was gekomen. Ambtenaren van het regionale politiekorps
Noord- en Oost-Gelderland maakten ter zake een proces-verbaal op tegen verzoeker.
Verzoeker was van mening dat de wegsituatie op de plaats van de aanrijding
niet duidelijk was. Volgens hem was er sprake van een uitritsituatie. De officier
van justitie seponeerde de strafzaak tegen verzoeker, omdat hij op grond van
foto's tot de conclusie was gekomen dat de wegsituatie onduidelijk was. Verzoeker
klaagde erover dat de politieambtenaren een te stellig en onvolledig proces-verbaal
hadden opgemaakt.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport onder meer dat politieambtenaren
naast belastende informatie ook ontlastende informatie in een proces-verbaal
dienen op te nemen. Dit houdt in dat een onduidelijke situatie niet alleen
moet blijken uit de verklaringen van betrokkenen, maar ook uit de in het proces-verbaal
opgenomen bevindingen van de politie, zodat een officier van justitie en eventueel
een rechter zich een juist oordeel kan vormen over de wegsituatie. Dit was
ten onrechte niet gebeurd.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat in het registratieformulier
van de aanrijding was vermeld waar de auto van de andere bestuurder zich ten
tijde van het ongeval had bevonden, en dat niet was vermeld waar die auto
zich voor het ongeval had bevonden. Dit was in strijd met de handleiding voor
het opmaken van een registratieformulier. Rapport 98/390 betreft een klacht over het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond.
Verzoeker, rij-instructeur, reed op 3 oktober 1996 in zijn auto op de rijksweg
A4 ter hoogte van Rotterdam. Mevrouw R., zijn leerlinge, was op dat moment
de feitelijke bestuurster van de auto. Zij raakten op de snelweg betrokken
bij een aanrijding waarbij mevrouw R. gewond raakte en naar het ziekenhuis
moest worden overgebracht.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie, in plaats van in eerste
instantie te volstaan met het opmaken van een registratieformulier, op grond
van de Richtlijn verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen meteen proces-verbaal
had moeten opmaken. Naar aanleiding van verzoekers klacht heeft de politie
alsnog proces-verbaal van de aanrijding opgemaakt. 7A.14.2 Politie en de Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriftenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 vier rapporten uit waarin politieoptreden
in het kader van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(WAHV) aan de orde komt. In alle gevallen was de klacht gegrond (zie ook hoofdstuk
7B, § 7B.7, over het openbaar ministerie en de WAHV).Rapport 98/261 betreft een klacht over de elektronische gegevensuitwisseling
tussen het regionale politiekorps Utrecht, de Dienst Wegverkeer (RDW) en het
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) te Leeuwarden voor het opstellen
van beschikkingen op grond van de WAHV, waarbij geen rekening was gehouden
met de vraag op wiens naam op het tijdstip van de gedraging het kenteken in
het kentekenregister was ingeschreven. Verzoekers waren eigenaar van een autodemontagebedrijf
dat gemiddeld vijftig autowrakken per maand kocht. Ten behoeve van de overschrijvingen
van de kentekenbewijzen beschikken zij over een directe computerverbinding
met de RDW. Verzoekers ontvingen ten minste vijf beschikkingen voor verkeersovertredingen
die waren gepleegd met de auto's die zij hadden gekocht en waarvan het kenteken
op hun naam was overgeschreven. De verkeersovertredingen hadden alle plaatsgevonden
op de datum waarop de auto's aan verzoekers waren verkocht. Het tijdstip van
de overtreding lag echter telkens vóór het tijdstip waarop de
koop van de auto's en de overschrijving van het kenteken hadden plaatsgevonden.
Verzoekers vonden het niet juist dat zij bij iedere beschikking beroep moesten
instellen om de beschikking ongedaan te laten maken. Bij het vragen van informatie
bij de politie en het CJIB verwezen deze instanties naar elkaar. Verzoekers
vroegen zich af waarom de politie niet bij de RDW informatie kon inwinnen
over het tijdstip van overschrijven van een kenteken.De gegevensuitwisseling tussen de betrokken instanties voor het opstellen
van WAHV-beschikkingen vindt op de volgende wijze plaats. De politie brengt
de gegevens van de beschikking in in het zogenoemde TOBIAS-systeem. Vervolgens
vraagt zij de voertuiggegevens en de tenaamstelling van de kentekens via een
datacommunicatiesysteem na bij de RDW. Daarna geeft de politie de gegevens
van de beschikking inclusief de voertuiggegevens, na controle, met behulp
van een ander datacommunicatiesysteem door aan het CJIB. Het CJIB maakt vervolgens
de beschik- kingen aan en zorgt voor de verzending ervan.De Nationale ombudsman oordeelde dat in het systeem van de elektronische
gegevensuitwisseling in zoverre een gebrek was te constateren dat bij de invoer
van de gegevens door de politie niet automatisch een signalering plaatsvond
indien de datum van de WAHV-gedraging gelijk was aan de datum van tenaamstelling
van het kentekenbewijs, maar het tijdstip van de tenaamstelling was gelegen
ná het tijdstip van de overtreding waarvoor de WAHV-beschikking moest
worden opgesteld. Degene die de gegevens invoerde, diende in deze gevallen
derhalve extra alert te zijn en zelf het initiatief te nemen
om de historische gegevens na te vragen bij de RDW. Hierbij werd wel eens
in strijd met de vereiste zorgvuldigheid gehandeld.Naar aanleiding van het onderzoek van de Nationale ombudsman is het TOBIAS-systeem
in die zin gewijzigd dat er een automatische signalering verschijnt wanneer
de politie de gegevens onjuist verwerkt. De Nationale ombudsman heeft met
instemming kennisgenomen van de aanpassing van het TOBIAS-systeem.De zaak die leidde tot rapport 98/423 betrof een klacht van een verzoeker
van Duitse nationaliteit over het optreden van het regionale politiekorps
Utrecht. Op 12 juli 1995 werd met verzoekers auto in Nederland een snelheidsovertreding
gepleegd. Op grond van de WAHV werd verzoeker via een aan zijn adres in Duitsland
toegezonden beschikking een sanctie opgelegd. Verzoeker betaalde de sanctie
noch de verhogingen, waarna hij werd opgenomen in het Nederlandse opsporingsregister
(OPS). Op 23 mei 1996 bezochten politieambtenaren van het regionale politiekorps
Utrecht verzoeker in een hotel in Breukelen. Zij verzochten hem het sanctiebedrag
inclusief de verhogingen te betalen. De politieambtenaren konden verzoeker
niet meedelen waarop de sanctie betrekking had. Zij deelden hem toen mee dat
een van de mogelijkheden bij niet-betalen inbewaringstelling van zijn voertuig
zou zijn. Verzoeker klaagde er over dat deze wijze van optreden buitenproportioneel
was.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat ten aanzien van
verzoeker in het OPS stond aangetekend dat alleen een voorlopige maatregel
conform artikel 32 WAHV tegen hem kon worden toegepast. Dit betrof de inbewaringstelling
van het door verzoeker bestuurde voertuig. In artikel 32 is echter de beperking
opgenomen dat de voorlopige maatregel alleen dan kan worden toegepast, indien
aan de in artikel 31 WAHV omschreven vordering tot betaling van de openstaande
sanctie niet wordt voldaan. Deze vordering kan worden gedaan door een bevoegde
ambtenaar die bij de uitoefening van zijn toezichthoudende taak in het kader
van de WAHV een betrokkene staande houdt. Daarvan was in dit geval echter
geen sprake geweest. De politieambtenaren hadden verzoeker namelijk niet staande
gehouden bij de uitoefening van hun toezichthoudende taak in het kader van
de WAHV, maar hem benaderd naar aanleiding van de signalering in het OPS.
Ten aanzien van verzoeker kon in deze situatie dan ook niet de voorlopige
maatregel van artikel 32 WAHV worden toegepast. Het enige dat de politieambtenaren
hadden mogen doen, was verzoeker erop wijzen dat van hem nog een boete met
verhogingen openstond, en hem verzoeken deze te betalen. Bij niet-betaling
door verzoeker mochten zij ten aanzien van hem geen voorlopige maatregel toepassen.
Het was dan ook niet juist dat zij aan verzoeker hebben meegedeeld dat zij
bij niet-betaling zijn voertuig ter verzekeringstelling in bewaring konden
stellen.Ten aanzien van de klacht dat de politieambtenaren niet konden meedelen
waarvoor de sanctie was opgelegd, bleek uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman dat de politieambtenaren gebruik hadden gemaakt van de informatie
zoals die stond vermeld op het uittreksel uit het opsporingsregister. Daarop
was ook een feitcode aangegeven. Deze feitcode had evenwel betrekking op het
jaar 1995, het jaar waarin de desbetreffende overtreding was begaan. Deze
feitcodes stonden aangegeven in het zogenoemde feitenboekje, dat intussen
was herzien. Op het moment van inning van het sanctiebedrag beschikten de
betrokken ambtenaren alleen over het feitenboekje uit het jaar 1996, en was
de bewuste feitcode uit het jaar 1995 niet meer van toepassing op de betreffende
overtreding. Als gevolg hiervan konden zij verzoeker niet de gevraagde informatie
geven.De Nationale ombudsman was van oordeel dat personen die staan gesignaleerd
in het opsporingsregister in verband met een administratiefrechtelijke
sanctie ervan mogen uitgaan dat zij adequaat worden geïnformeerd omtrent
de vraag voor welke overtreding de sanctie is verschuldigd. Hij wees in dit
verband bij wijze van analogie op hetgeen in het EVRM en het IVBPR is bepaald
omtrent de informatieverstrekking bij een aanhouding.Rapport 98/477 betreft een klacht over een gedraging van het regionale
politiekorps Amsterdam-Amstelland. Politieambtenaren van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland te Aalsmeer hadden op 2 september 1997 verzoeksters 16-jarige
zoon na staandehouding gesommeerd op zijn snorfiets achter de politieauto
aan naar het bureau te rijden, terwijl haar zoon niet in het bezit was van
een geldig bromfietscertificaat en bovendien werd vermoed dat de snorfiets
was opgevoerd. Voorts had de politie verzoeksters zoon een afstandsverklaring
laten ondertekenen voor deze snorfiets en afgesproken dat een boete dan achterwege
zou blijven. Pas op het politiebureau was het de politie gebleken dat verzoeksters
zoon niet over een bromfietscertificaat beschikte. De politie deelde toen
mee dat hij hiervoor een proces-verbaal zou krijgen en dat er bovendien een
technisch onderzoek zou plaatsvinden aan de snorfiets. Vervolgens deelde de
politie aan verzoeksters zoon mee dat de bekeuring waarschijnlijk wel hoger
zou zijn dan de waarde van de snorfiets, waarop de zoon voorstelde afstand
te doen van de snorfiets, in ruil voor het achterwege laten van een bekeuring.
De politie ging akkoord en maakte een afstandsverklaring op, die de zoon ondertekende.De Nationale ombudsman overwoog dat op het moment dat de zoon aan de politie
zijn voorstel deed niet zeker was of het rijden op een – vermoedelijk –
opgevoerde snorfiets een gedraging was die de politie op grond van de WAHV
zelfstandig mocht afhandelen, dan wel of het een feit betrof waarvoor de officier
van justitie moest dagvaarden, zodat de politie proces-verbaal moest opmaken.
Het vermogen van de snorfiets was immers nog niet bepaald en de uitslag van
de desbetreffende test zou bepalend zijn voor de vraag of deze zaak bestuursrechtelijk
dan wel strafrechtelijk moest worden afgehandeld. De politie had daarom (nog)
niet op het voorstel van verzoeksters zoon mogen ingaan.De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt gegrond. 7A.14.3 OverigDe Nationale ombudsman bracht in 1998 vijf rapporten uit waarin politieoptreden
in het kader van de overige regelgeving met betrekking tot het verkeer aan
de orde komt. In twee gevallen was de klacht niet gegrond en in één
geval gegrond. Eén klacht was deels gegrond en deels niet gegrond.
Eén klacht was deels niet gegrond, terwijl over een ander deel van
de klacht geen oordeel kon worden gegeven.Artikel 160, vierde lid van de Wegenverkeerswet 1994 (Wvw) bepaalt onder
meer dat opsporingsambtenaren bevoegd zijn zich te vergewissen van de naleving
van de bij of krachtens die wet vastgestelde voorschriften en zo nodig een
voertuig ten aanzien waarvan zij een onderzoek wensen in te stellen naar een
nabij gelegen plaats te doen voeren.De zaak die leidde tot rapport 98/82 betrof een auto die in brand was
geraakt. De ter plaatse geroepen politieambtenaren van het regionale politiekorps
Hollands Midden wilden deze auto naar het politiebureau overbrengen voor een
technisch onderzoek op grond van artikel 160 Wvw. Verzoeker verzette zich
tegen de overbrenging van de auto, wat leidde tot geweldgebruik van de betrokken
politieambtenaren tegen verzoeker.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de enkele omstandigheid dat
er brand in de auto had gewoed niet voldoende was om te concluderen dat de
auto moest worden meegenomen voor een technisch onderzoek. De politieambtenaren
waren derhalve niet bevoegd tot het instellen van zo'n onderzoek.
Dit leidde voorts tot het oordeel van de Nationale ombudsman dat de politieambtenaren
niet bevoegd waren geweld te gebruiken tegen verzoeker.De Nationale ombudsman oordeelde in de zaak die leidde tot rapport 98/518
over het accepteren van een zogenoemde «groene kaart» als bewijs
van verzekerd zijn van een motorrijtuig. Een ambtenaar van het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond hield verzoeker staande en constateerde dat verzoekers
motorrijtuig in het Centraal Register WAM (Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen) van de Dienst Wegverkeer als niet verzekerd stond geregistreerd.
Verzoeker toonde de politieambtenaar de «groene kaart» waarop
was vermeld dat het motorrijtuig was verzekerd. De politieambtenaar nam hiermee
geen genoegen en vorderde dat verzoeker op grond van artikel 34 WAM met behulp
van een verklaring van zijn verzekeraar aantoonde dat het motorrijtuig wel
was verzekerd. Hij nam verzoekers motorrijtuig vervolgens in beslag. Verzoeker
klaagde er in de eerste plaats over dat geen genoegen was genomen met de «groene
kaart».De Nationale ombudsman oordeelde dat de verzekeraar de «groene kaart»
verstrekt aan de verzekerde na afsluiting van de verzekering. De «groene
kaart» bewijst op zichzelf niet dat op het moment van controle ook daadwerkelijk
is voldaan aan de verzekeringsplicht. De verzekering kan immers tussentijds
zijn beëindigd. De betrokken politieambtenaar kon daarom in redelijkheid
besluiten verzoekers «groene kaart» niet te accepteren als bewijs
van verzekering van zijn auto.Voorts klaagde verzoeker er over dat zijn auto in beslag was genomen.
De terzake van toepassing zijnde richtlijnen bepalen dat terughoudend gebruik
dient te worden gemaakt van het middel van inbeslagneming. De reden daarvoor
is dat het WAM-register in zekere mate vervuild en onvolledig is.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekers stellige ontkenning van
het niet-verzekerd zijn voor de betrokken politieambtenaar aanleiding had
moeten zijn om nader onderzoek te verrichten. Hiertoe had hij verzoeker kunnen
voorstellen om op basis van vrijwilligheid mee te komen naar het politiebureau,
of hem kunnen vergezellen naar zijn woning, voorzover deze woning niet ver
van de plek van staandehouding lag. Daar had de politieambtenaar verzoeker
in de gelegenheid kunnen stellen de verzekeringspolis en de daarop betrekking
hebbende betalingsbewijzen te tonen. Omdat niet was gebleken van enige inspanning
door de politie in de richting van dergelijk nader politieonderzoek oordeelde
de Nationale ombudsman dat ten aanzien van de inbeslagneming niet de vereiste
terughoudendheid in acht was genomen.Verzoeker toonde na de inbeslagneming de politie alsnog de verzekeringspolis
en betalingsafschriften. De politie weigerde toen echter de auto mee te geven,
omdat zij een bevestiging van verzoekers verzekeraar overgelegd wilde zien
alvorens over te gaan tot teruggave van de auto.De Nationale ombudsman keurde dat af, omdat met de bewuste bescheiden
voldoende werd aangetoond dat de auto was verzekerd en omdat voorafgaande
aan een inbeslagneming deze bescheiden wél als bewijs van verzekering
worden geaccepteerd.De aanbeveling van de Nationale ombudsman tot het alsnog vergoeden van
de taxikosten die verzoeker had gemaakt in verband met de inbeslagname werd
opgevolgd. 7A.15 Openbare ordeIn 1998 zijn drie rapporten verschenen die (deels) betrekking hebben op
het optreden van de politie in het kader van de handhaving van de openbare
orde. In twee gevallen was de klacht niet gegrond (zie hierna, onder 7A.15.2). In één geval was de klacht deels gegrond, en deels niet
gegrond (zie hierna onder 7A.15.1). 7A.15.1 EurotopRapport 98/505 is uitgebracht naar aanleiding van de klacht van het Autonoom
Centrum en Buro Jansen & Janssen te Amsterdam over het optreden van politie
en justitie in het kader van de Eurotop die in juni 1997 in Amsterdam is gehouden.
De belangrijkste elementen van dit rapport worden hierna weergegeven. Aanleiding, bevoegdheid en onderzoekOp maandag 16 en dinsdag 17 juni 1997 vond in Amsterdam een vergadering
plaats van de Europese Raad. In verband met deze Eurotop waren uitgebreide
politiemaatregelen genomen om de veiligheid te garanderen van onder meer de
buitenlandse delegaties en de duizenden journalisten, en ter handhaving van
de openbare orde. Er was een speciale politieorganisatie gevormd, onder leiding
van een tweetal algemene commandanten van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland.
Samen met een tweetal operationele politiecommandanten coördineerden
zij de maatregelen vanuit de zogenoemde Uniform Commandokamer (UCK). De UCK
stond in directe verbinding met een beleidscentrum, dat werd gevormd door
vertegenwoordigers van de leden van het Amsterdamse driehoeksoverleg.De driehoek, verantwoordelijk voor veiligheid en openbare orde, hanteerde
als voornaamste uitgangspunt dat de Eurotop ongestoord diende te verlopen.
Daarnaast werd ernaar gestreefd de demonstratievrijheid zo min mogelijk te
beperken.In de dagen voorafgaand aan en tijdens de Eurotop vonden vele demonstraties
plaats. In het kader daarvan verrichtte de politie bij verschillende gelegenheden
een aantal aanhoudingen.Het Autonoom Centrum en het Buro Jansen & Janssen te Amsterdam verzamelden
een groot aantal klachten naar aanleiding van het politieoptreden in verband
met de Eurotop. De klachten betroffen onder meer de bovengenoemde aanhoudingen,
de omstandigheden waaronder de daarop gevolgde inverzekeringstelling ten uitvoer
was gelegd en de uitzetting uit Nederland van uit het buitenland afkomstige
demonstranten.Autonoom Centrum en Buro Jansen & Janssen stelden aan de hand van
de klachten een zwartboek samen, en dienden namens de betrokkenen een klacht
in bij de burgemeester van Amsterdam, de Minister van Justitie en de Nationale
ombudsman.Naar aanleiding van overleg met de burgemeester van Amsterdam, de Minister
van Justitie en verzoekers besloot de Nationale ombudsman om, alvorens een
eventueel onderzoek in te stellen, eerst de burgemeester/korpsbeheerder en
de Minister, als meest betrokken bestuursorganen, de gelegenheid te geven
om zelf een oordeel te geven over de klachten.De Commissie voor de Politieklachten Amsterdam-Amstelland adviseerde de
burgemeester eind november 1997. Naar aanleiding daarvan brachten de leden
van de driehoek een Evaluatie van het politieoptreden uit, waarin zij hun
gezamenlijk standpunt weergaven over het politieoptreden in verband met de
Eurotop.De Minister van Justitie stelde een commissie in om de klachten te onderzoeken
over de opvang van de in verzekering gestelde arrestanten. Deze Commissie
Balkema bracht eind december 1997 verslag uit. Op 21 januari 1998 maakte de
regering haar standpunt over de arrestantenopvang bekend. Vervolgens stelde de Nationale ombudsman op 28 januari 1998, op hernieuwd
verzoek van het Autonoom Centrum en het Buro Jansen & Janssen, een onderzoek
in. Bij het onderzoek werden niet de onderdelen betrokken ten aanzien waarvan
het driehoeksoverleg in zijn Evaluatie de klacht gegrond had geacht. Voorts
besloot de Nationale ombudsman, toen de beheerder van het regionale politiekorps
Amsterdam-Amstelland (de burgemeester van Amsterdam) een aantal individueel
bij hem ingediende klachten over de Eurotop gegrond had verklaard, de desbetreffende
klachtonderdelen eveneens buiten beschouwing te laten.Op 27 mei 1998 besloot de Nationale ombudsman dat hij zich van een oordeel
zou onthouden over de klachtonderdelen die betrekking hebben op gedragingen
waarover intussen een rechterlijk oordeel was gevraagd. Dit betreft met name
de arrestaties op verdenking van lidmaatschap van een criminele organisatie,
en de daarop gevolgde inverzekeringstelling.Verder heeft het onderzoek van de Nationale ombudsman zich in zoverre
beperkt tot hoofdlijnen, dat niet is ingegaan op individuele gevallen.In het kader van het onderzoek werd de burgemeester van Amsterdam/de korpsbeheerder
van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland, de Minister van Justitie,
de Minister van Binnenlandse Zaken (en Koninkrijksrelaties) en de Minister
van Defensie gevraagd om op de klacht te reageren, en om de benodigde informatie
te verstrekken. Voorts werd een 24-tal betrokkenen gehoord, onder wie de leden
van het driehoeksoverleg, hun vertegenwoordigers in het beleidscentrum, de
algemeen commandanten en de operationeel commandanten. Beoordeling a. De Italiaanse trein – het noodbevelIn de middag van 14 juni 1997, de zaterdag vóór het begin
van de Eurotop, vond in het centrum van Amsterdam de zogenoemde Werklozendemonstratie
plaats, waaraan tenminste 30 000 personen uit vele landen van Europa
deelnamen.Aan het eind van de ochtend van 14 juni 1997 had het beleidscentrum berichten
van de spoorwegpolitie ontvangen dat een trein uit Italië op weg was
naar Amsterdam, waarin zich zogenoemde chaoten bevonden die in de trein ernstige
vernielingen hadden aangericht.De Nationale ombudsman oordeelde dat het beleidscentrum naar aanleiding
van die informatie in redelijkheid kon overgaan tot het voorbereiden van een
door de burgemeester te geven noodbevel. Wanneer zou blijken dat daadwerkelijk
op grote schaal vernielingen waren aangebracht, kon in redelijkheid worden
aangenomen dat daarmee het risico bestond dat de inzittenden, die voornemens
waren om deel te nemen aan de Werklozendemonstratie, in het kader van die
demonstratie zouden trachten de orde te verstoren. Ook kon aannemelijk worden
geacht dat de politie, onder meer gelet op de al benodigde politie-inzet bij
de demonstratie en te verwachten ordeverstoringen tijdens de demonstratie,
eventuele extra ordeverstoringen niet meer met gewone middelen zou kunnen
tegengaan.De burgemeester ondertekende in het begin van de middag een mandaatbesluit,
waarin hij de algemeen commandant opdroeg om zo nodig een noodbevel te geven.
De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat dit besluit echter niet
voldeed aan de te stellen eisen, omdat het niet voldoende specifiek aangaf
in welke situatie een noodbevel moest worden gegeven. Daarmee had de burgemeester
de politie op dit punt teveel beoordelingsruimte gelaten.De Nationale ombudsman oordeelde voorts dat het beleidscentrum in redelijkheid
kon besluiten dat de inzittenden van de Italiaanse trein na aankomst
op het Centraal Station te Amsterdam in eerste instantie moesten worden opgehouden
in de trein, totdat had kunnen worden vastgesteld of er vernielingen waren
aangericht, en zo ja, welke personen daarvoor verantwoordelijk konden worden
gesteld. Het duurde echter veel te lang totdat met name ten aanzien van de
laatste groep Italianen – 150 personen – was besloten op welke
wijze zou worden opgetreden. Intussen waren deze Italianen gedurende drie
uren opgehouden geweest in de trein, zonder dat voor deze inperking van hun
recht op bewegingsvrijheid nog een wettelijke grondslag bestond.Aan het eind van de middag besloot het beleidscentrum de opgehouden Italianen
over te brengen naar de penitentiaire inrichting Over-Amstel, om zo de druk
op het Centraal Station te verminderen. De Nationale ombudsman overwoog op
dit punt dat op dat moment nog niemand van de opgehouden Italianen was aangehouden,
en dat evenmin al was besloten of een noodbevel zou worden gegeven. De voor
insluiting vereiste wettelijke grondslag ontbrak dan ook, zodat het besluit
tot insluiting niet mocht worden genomen. Daarmee was het eveneens onjuist
dat de betrokkenen werden geboeid. De Nationale ombudsman merkte daarbij op
dat het daarna alsnog wel gegeven noodbevel evenmin een wettelijke grondslag
verschafte voor insluiting. Op grond van een noodbevel kan namelijk wel de
bewegingsvrijheid worden ingeperkt, maar mag iemand niet van zijn vrijheid
worden beroofd.Aan het begin van de avond werd besloten tot daadwerkelijke toepassing
van de noodbevelbevoegdheid. Hoewel de burgemeester in zijn mandaatbesluit
de algemeen commandant had gemachtigd, werd het besluit genomen door het beleidscentrum,
op advies van de algemeen commandant. Het beleidscentrum stelde – naar
het oordeel van de Nationale ombudsman terecht – vast dat tegen de Italianen
niet strafrechtelijk kon worden opgetreden, en besloot het optreden jegens
de Italiaanse treinreizigers te brengen onder de werking van de noodbevelbevoegdheid. De Nationale ombudsman overwoog dat het beleidscentrum echter had nagelaten
om zich voldoende te informeren over de precieze omstandigheden die volgens
de algemeen commandant aanleiding konden en moesten geven tot het gebruik
van de noodbevelbevoegdheid. Omdat de burgemeester in zijn mandaatbesluit
niet had aangegeven in welke situatie een noodbevel moest worden gegeven,
had het beleidscentrum de beoordeling op dit punt niet mogen overlaten aan
de politie.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman heeft het beleidscentrum mede
daardoor niet onderkend dat de inmiddels gewijzigde omstandigheden geen aanleiding
meer konden vormen voor het toepassen van de noodbevelbevoegdheid. De Werklozendemonstratie
was namelijk inmiddels al afgelopen, en intussen had voldoende kunnen worden
vastgesteld dat de schade in de trein, en overigens ook het gedrag van de
150 Italianen, in redelijkheid niet konden leiden tot een gegronde vrees voor
ernstige wanordelijkheden. Een en ander betekende dat het beleidscentrum ten
onrechte geen aanleiding heeft gezien om de aanvankelijk gekozen beleidslijn,
inhoudende dat moest worden overgegaan tot het toepassen van de noodbevelbevoegdheid
wanneer strafvorderlijk optreden niet mogelijk bleek, niet langer te volgen,
en om af te zien van het geven van een noodbevel. Overigens is een daadwerkelijk
noodbevel niet gegeven.De Nationale ombudsman was voorts van oordeel dat het beleidscentrum ten
onrechte niet heeft onderkend dat het in dit geval de burgemeester had moeten
betrekken bij de uiteindelijke besluitvorming op dit punt. De – zware –
noodbevelbevoegdheid is geattribueerd aan de burgemeester; met mandatering
daarvan moet terughoudend worden omgegaan. In dit geval ging
het om een ingrijpende openbare ordemaatregel, waartoe de burgemeester zelf
had moeten kunnen beslissen.Overigens maakte de Nationale ombudsman ook, in verband met de verantwoordelijkheid
van de burgemeester als bevoegd gezag voor de noodbevelbevoegdheid, kritische
opmerkingen over de afstandelijkheid waarvoor de burgemeester van Amsterdam
had gekozen. b. De Italiaanse trein – het uitzettenNadat op de 150 Italianen de noodbevelbevoegdheid van toepassing was verklaard,
vroeg het beleidscentrum de IND om medewerking bij het uitzetten van die groep.
Het beleidscentrum deelde de IND daarbij mee dat het ging om een groep die
de openbare orde had verstoord, en die niet in de stad, of buiten de stad,
kon worden losgelaten zonder grote risico's voor (verdere) verstoring van
de openbare orde. Het beleidscentrum gaf bovendien aan dat er voor dit probleem
maar één oplossing was: de Italianen over de grens zetten, door
hen onder bewaking te laten terugreizen met de treinen waarmee ze ook waren
aangekomen, op de voor die terugreis al geplande tijdstippen op die avond.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman heeft het beleidscentrum met
deze schets de IND niet een juiste voorstelling van zaken gegeven.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport voorts dat de IND pas bij
de plannen tot uitzetting is betrokken toen er nog maar nauwelijks tijd was
om de daartoe benodigde besluitvorming adequaat te laten plaatsvinden. Dit
had kunnen worden voorkomen wanneer het beleidscentrum de IND tijdig bij zaak
had betrokken. Het is naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet juist
dat de IND niet al veel eerder op de dag is benaderd, toen het voornemen tot
uitzetting opkwam. Overigens achtte de Nationale ombudsman het eveneens onjuist dat het Amsterdamse
driehoeksoverleg en het Landelijk Coördinatie Centrum de IND niet hebben
betrokken bij de voorbereiding van de Eurotop. Doordat dit is nagelaten, is
de IND niet in staat geweest om tijdig aan te geven welke mogelijkheden het
vreemdelingenrecht wel en niet biedt in het kader van de handhaving van de
openbare orde, met als gevolg dat die informatie niet in de voorbereiding
is betrokken.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was er aan het begin van de
avond geen reden meer om verder op te treden jegens de 150 opgehouden Italianen,
en dus ook niet om hen uit te zetten uit Nederland. De IND moest en mocht
echter afgaan op de informatie die het beleidscentrum had verstrekt. De IND
besloot tot het verstrekken van een mondelinge collectieve last tot uitzetting.
Afgaande op de informatie van het beleidscentrum concludeerde de IND dat de
Italianen de openbare orde hadden verstoord. De IND paste daarop de algemene
regel uit de Vreemdelingenwet toe dat een vreemdeling niet langer recht heeft
op verblijf in Nederland als hij de openbare orde heeft verstoord.De IND leidde uit de omstandigheden, zoals geschetst door het beleidscentrum,
af dat het onvermijdelijk was om voorbij te gaan aan het vereiste dat bij
uitzetting een individuele vreemdelingenrechtelijke toetsing plaatsvindt.
Daarom is niet nagegaan of er Italianen waren die een bijzonder verblijfsrecht
hadden. In feite zijn zelfs de persoonlijke gegevens en de nationaliteit van
de betrokkenen niet nagegaan. De IND had van het beleidscentrum begrepen dat
er eenvoudig geen tijd was voor individuele toetsing en voor het uitschrijven
van lasten tot uitzetting. Daarom heeft hij gemeend te moeten volstaan met
het, zonder voorafgaand onderzoek, verstrekken van een collectieve, mondelinge
last. Achteraf heeft de IND zich op dit punt beroepen op overmacht.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat de dienstdoende piketfunctionaris
van de IND inderdaad door het beleidscentrum voor een dilemma
is geplaatst. Hij werd voor de keuze gesteld om ofwel medewerking te verlenen
aan de voorgenomen uitzetting, met als consequentie dat niet kon worden voldaan
aan een aantal formele vereisten uit de vreemdelingenwetgeving, ofwel geen
medewerking te verlenen, met als consequentie dat zich risico's voor de openbare
orde zouden kunnen voordoen. Gelet op de belangen die hij in de afweging heeft
betrokken, was het op zichzelf niet onbegrijpelijk dat hij heeft gekozen voor
de eerste optie.De piketfunctionaris van de IND had naar de mening van de Nationale ombudsman
echter, nu hem een zeer ongebruikelijk geval was voorgelegd, waarbij een oplossing
werd verlangd die alleen kon worden geboden wanneer zou worden voorbij gegaan
aan wettelijke vormvereisten, moeten onderkennen dat de desbetreffende besluitvorming
de grenzen van zijn mandaat zou overschrijden. Daarom had mogen worden verwacht
dat hij zich had verstaan met de hoogste ambtelijke leiding, in plaats van
zelf een besluit te nemen.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat ook had moeten worden onderkend
dat het vreemdelingenrecht aan EU-onderdanen een bijzondere positie toekent.
Zo is op EU-onderdanen niet de algemene regel van toepassing dat het verblijfsrecht
vervalt bij verstoring van de openbare orde. Voor hen geldt een strenger criterium,
namelijk of sprake is van een zogenoemde actuele bedreiging van de openbare
orde. De IND had moeten toetsen aan dit laatste criterium. Dat is niet gebeurd.
Ook is ten onrechte voorbijgegaan aan de wettelijke eis dat EU-onderdanen
pas kunnen worden uitgezet nadat aan hen op aanwijzing van de Staatssecretaris
van Justitie een schriftelijke weigering van verdere toegang is verstrekt,
waartegen een rechtsmiddel openstaat. De betrokken Italianen zijn daarvan
niet op de hoogte gesteld, doordat aan hen geen weigering is verstrekt.Ten slotte had naar het oordeel van de Nationale ombudsman moeten worden
onderkend dat EU-onderdanen, wanneer is vastgesteld dat zij niet (meer) in
Nederland mogen verblijven, in beginsel vier weken de gelegenheid behoren
te krijgen om vrijwillig te vertrekken, en niet mogen worden uitgezet zolang
niet is beslist op een ingesteld bezwaar/beroep tegen de schriftelijke weigering.
Hiervan kan alleen worden afgeweken in zogenoemde dringende gevallen. Dat
vraagt dan echter een afzonderlijke, daarop gerichte toetsing. Overigens had
bij zo'n toetsing moeten worden geconcludeerd dat de 150 Italianen gewoon
de gelegenheid hadden moeten krijgen om later die avond terug te reizen met
de trein waarmee ze waren gekomen.De groep van 150 Italianen is vanuit de penitentiaire inrichting Over-
Amstel teruggeleid naar één van de Italiaanse treinen, en samen
met de overige Italianen naar de grens met Duitsland vervoerd. De grens werd
echter niet op tijd bereikt, zodat pas de volgende ochtend verder kon worden
gereisd. Dit is naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet verwijtbaar
aan het beleidscentrum, dat alle moeite heeft gedaan om de uitzetting te bespoedigen.
De vertraging ontstond voor een belangrijk deel doordat inzittenden (herhaaldelijk)
aan de noodrem trokken. Er was echter geen sprake van vermijdbare hiaten in
de in acht te nemen voortgaande beweging naar de grens.Vanaf een zeker moment vond echter vermenging plaats van de groep van
150 Italianen met de andere Italianen. De politie heeft, met medeweten van
het beleidscentrum, niet volhard in het inkapselen van de groep op wie de
last tot uitzetting betrekking had. Uit een oogpunt van beheersbaarheid is
dit begrijpelijk. Feitelijk is daarmee echter wel de bewegingsvrijheid beperkt
van alle Italianen. In zoverre is naar het oordeel van de Nationale
ombudsman ook onjuist gehandeld ten aanzien van al degenen die niet behoorden
tot de groep van 150. c. Het uitzetten van buitenlandse artikel 140-arrestantenDe Nationale ombudsman heeft in het rapport de arrestaties tijdens de
Eurotop op grond van verdenking van lidmaatschap van een criminele organisatie
niet beoordeeld, evenmin als de daarop gevolgde inverzekeringstelling. Wel
heeft hij een oordeel kunnen geven over de uitzetting van de buitenlanders
onder deze arrestanten. Hij overwoog daarover in het rapport het volgende.De IND werd om medewerking aan de uitzetting verzocht tijdens een bijeenkomst
op maandag 16 juni 1997, de eerste dag van de eigenlijke vergadering van de
Europese raad. Het idee om daarbij, zoals bij de Italianen, gebruik te maken
van een collectieve last, wees de IND af.De IND stelde aan de hand van dossieronderzoek vast dat 92 van de arrestanten
een buitenlandse nationaliteit bezaten, en niet in het bezit waren van een
bijzonder verblijfsrecht; 85 van hen waren EU-onderdaan. Ten aanzien van deze
92 personen verstrekte de IND een individuele schriftelijke last. Uit het
feit dat de politie de betrokkenen had aangemerkt als verdachte van lidmaatschap
van een criminele organisatie leidde de IND, zonder nader onderzoek ter zake,
af dat ten aanzien van hen sprake was van verstoring van de openbare orde.
De IND concludeerde dat daarmee was voldaan aan één van de criteria
in de Vreemdelingenwet voor uitzetting van een vreemdeling.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat de IND hierbij ten onrechte
geen onderscheid heeft gemaakt tussen de 85 EU-onderdanen en de zeven overige
vreemdelingen. Evenals bij de 150 Italianen was gebeurd, heeft de IND ook
in dit geval niet onderkend dat ten aanzien van EU-onderdanen zwaardere eisen
gelden voor een eventuele uitzetting. Nagelaten is te toetsen of elk van de
85 EU-onderdanen een actuele bedreiging van de openbare orde vormde. Dit betekent
dat het besluit tot het verstrekken van de lasten tot uitzetting van deze
arrestanten gebaseerd was op ontoereikend onderzoek, en daarmee op een onjuiste
grond.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat wanneer op de juiste wijze
zou zijn geconcludeerd dat de buitenlandse arrestanten, voor zover het EU-onderdanen
waren, een actuele bedreiging voor de openbare orde vormden, de Staatssecretaris
van Justitie, zoals ook ten aanzien van de 150 Italianen had moeten gebeuren,
door middel van een aanwijzing had moeten bepalen dat deze 85 EU-onderdanen
niet langer verblijfsrecht in Nederland hadden. Op grond van zo'n aanwijzing
had dan aan hen een schriftelijke weigering van verdere toegang kunnen worden
gegeven. Tegen die weigering hadden betrokkenen vervolgens een rechtsmiddel
kunnen aanwenden. Pas na de aanwijzingen en de weigeringen hadden de lasten
tot uitzetting kunnen worden verstrekt. Het zonder meer verstrekken van deze
lasten was derhalve niet juist. Bovendien is door het achterwege laten van
een schriftelijke weigering feitelijk ook aan deze buitenlandse arrestanten
een rechtsmiddel onthouden.Wanneer is vastgesteld dat een vreemdeling het land moet verlaten, is
het uitgangspunt dat een termijn wordt gegund voor vrijwillig vertrek. Zoals
ook al is opgemerkt onder b., geldt ten aanzien van EU-onderdanen dat zij
in beginsel aanspraak hebben op een termijn van vier weken voor vrijwillig
vertrek. In elk geval moet uitzetting van EU-onderdanen achterwege blijven
zolang een beroep loopt tegen een schriftelijke weigering. Hiervan kan alleen
worden afgeweken in zogenoemde dringende gevallen. De IND heeft echter niet
onderzocht of daarvan sprake was. Bij het verstrekken van de lasten is niet
aangegeven dat, en zo ja waarom, kon worden afgeweken van de termijn van vier
weken voor vrijwillig vertrek. Indien op dit punt wel een afweging
was gemaakt, had overigens de conclusie moeten luiden dat zich geen dringend
geval voordeed. Op het moment van het daadwerkelijke uitzetten was de Eurotop
immers al afgelopen, zodat het kader waarin zich eventuele bedreigingen voor
de openbare orde zouden kunnen voordoen niet meer bestond.Al met al is naar het oordeel van de Nationale ombudsman ook bij de vraag
of de buitenlandse arrestanten een termijn voor vrijwillig vertrek moest worden
gegund ten onrechte buiten beschouwing gebleven dat EU-onderdanen een bijzondere
rechtspositie hebben in het vreemdelingenrecht. d. Slotoverweging; aanbevelingDe Nationale ombudsman geeft in het rapport in een slotoverweging aan
dat de hoofddoelstelling van de Amsterdamse driehoek van een ongestoorde Eurotop
is verwezenlijkt, maar dat de inzet van middelen om dat doel te bereiken in
een aantal opzichten de toets der kritiek niet kan doorstaan. Samengevat gaat
het om de volgende punten.Een groep van 150 Italiaanse treinreizigers is te lang opgehouden zonder
rechtsgrond. Deze groep is vervolgens ten onrechte de toegang tot Amsterdam
ontzegd. Dit is gebeurd op grond van onjuist gebruik van de noodbevelbevoegdheid
van de burgemeester. De Italiaanse treinreizigers zijn overgebracht naar de
penitentiaire inrichting zonder dat er een rechtsgrond voor insluiting was.
Bovendien is deze groep daarna uitgezet uit Nederland zonder dat was voldaan
aan de voorwaarden uit de vreemdelingenwetgeving voor uitzetting van hen,
als EU-onderdaan. Blijkens uitspraken van de arrondissementsrechtbank te Amsterdam
(waartegen overigens hoger beroep is ingesteld), is een grote groep personen
ten onrechte aangehouden als verdachte van lidmaatschap van een criminele
organisatie, en in verzekering gesteld tot het eind van de Eurotop. Tot deze
groep behoorden 85 EU-onderdanen. Ook zij zijn uitgezet uit Nederland zonder
dat daarbij is voldaan aan de voorwaarden daarvoor uit de vreemdelingenwetgeving.De Nationale ombudsman geeft in dit verband aan dat in een aantal situaties
spanning heeft bestaan tussen enerzijds de effectiviteit en anderzijds de
rechtmatigheid van het optreden ter handhaving van de openbare orde tijdens
de Eurotop. Bij het maken van keuzen lijkt in voorkomende gevallen het beperken
van risico's voorop te hebben gestaan, en lijkt de juridische houdbaarheid
van de daarvoor ingezette middelen niet doorslaggevend te zijn geacht. In
zoverre zou men kunnen zeggen dat het doel de middelen heeft geheiligd.Daar komt bij dat de betrokken functionarissen niet in alle gevallen een
goed inzicht hebben gehad in het voor hun optreden geldende juridische kader.
Ook is tevoren niet op alle punten ten volle overdacht en uitgewerkt welke
maatregelen konden worden genomen in het geval zich – voorzienbare –
bijzondere moeilijkheden zouden voordoen. Dat had tot gevolg dat op enkele
belangrijke momenten moest worden teruggevallen op improvisatie.Met het oog op eventuele toekomstige grootschalige evenementen –
zoals het Europese kampioenschap voetbal in het jaar 2000 – meent de
Nationale ombudsman dat het – zowel uit een oogpunt van effectiviteit
als van legitimiteit van het overheidsoptreden – van belang is dat goed
in het oog wordt gehouden welke voorwaarden gelden voor het gebruik, in het
kader van de handhaving van de openbare orde, van de noodbevelbevoegdheid
op grond van de Gemeentewet, alsmede van bevoegdheden op grond van het strafrecht
en het vreemdelingenrecht en welke beperkingen daaruit voortvloeien. De Nationale
ombudsman acht het daarom van belang dat lering wordt getrokken uit de ervaringen
van de Eurotop. Wat betreft die ervaringen kan bij een volgende
gelegenheid geen beroep meer worden gedaan op het argument dat sprake was
van onvoorziene situaties, zodat improvisatie, desnoods tegen de wet in, onvermijdelijk
was.In dit verband heeft de Nationale ombudsman de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Justitie gezamenlijk aanbevolen
om, in onderlinge afstemming, het rapport te betrekken bij de voorbereiding
van beleid in algemene zin inzake overheidsoptreden bij grootschalige evenementen,
een en ander ook in goede afstemming met de andere autoriteiten die op dat
gebied een verantwoordelijkheid (kunnen) hebben, en om te laten weten tot
welke conclusie een en ander heeft geleid. Bij het afsluiten van dit jaarverslag
was op deze aanbeveling nog geen reactie ontvangen. 7A.15.2 Overige rapportenRapport 98/287 betreft een klacht over het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland.
Verzoekers hadden er bezwaar tegen dat ambtenaren van dit korps ter handhaving
van de openbare orde waren opgetreden in de omgeving van hun woning, terwijl
de problemen die aanleiding hadden gegeven tot dat optreden, zich huns inziens
hadden voorgedaan in en rondom het onder hun woning gelegen winkelcentrum.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam echter naar voren dat ook
de omstandigheden rondom de winkel van verzoekers zodanig waren geweest dat
een verscherpt politieoptreden aldaar gerechtvaardigd was geweest.Rapport 98/52 betreft een klacht over een gedraging van het regionale
politiekorps Noord-Holland-Noord. De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport
onder meer dat de politie in redelijkheid tot het oordeel had kunnen komen
dat de locatie in Hoorn waar op 15 augustus 1997 een groot vuurwerk zou worden
ontstoken met het oog op de veiligheid van voetgangers diende te worden afgesloten
voor motorvoertuigen.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat een dergelijke afzetting op
zichzelf nog niet rechtvaardigde dat ook de toegang tot die locatie werd ontzegd
aan journalisten met een motorvoertuig. Voor de politie was er alleen een
toereikende reden om dat te doen indien en voor zover de politie door toelating
van de betrokken journalist met een motorvoertuig op onaanvaardbare wijze
zou zijn gehinderd in haar taakuitoefening, en/of wanneer door de toelating
onaanvaardbare veiligheidsrisico's in het geding zouden zijn geweest.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie in dit geval in redelijkheid
tot het oordeel had kunnen komen dat sprake was van een onaanvaardbaar veiligheidsrisico. 7A.16 Vreemdelingendiensten 7A.16.1 Algemeen RapportenIn 1998 zijn twaalf rapporten uitgebracht die (deels) betrekking hebben
op vreemdelingendiensten (1997: 16). Vier keer betrof het een klacht over
een gedraging van de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Utrecht,
drie keer van het regionale politiekorps Haaglanden, en een keer van respectievelijk
de regionale politiekorpsen Amsterdam-Amstelland, Gelderland-Midden, Brabant-Noord,
Limburg-Zuid, en Flevoland.In vier gevallen was de klacht ten aanzien van de desbetreffende vreemdelingendienst
niet gegrond, en in vijf gevallen gegrond. In twee gevallen was de klacht
deels gegrond, en deels niet gegrond. Een keer was de klacht deels gegrond,
terwijl over het resterende deel geen oordeel kon worden gegeven.
Ten slotte was de klacht in één geval deels gegrond en deels
niet gegrond, terwijl over het resterende deel geen oordeel kon worden gegeven.Daarnaast is een rapport uitgebracht over een gedraging van ambtenaren
van het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant, niet behorend tot
de vreemdelingendienst van dit korps, waarbij gebruik is gemaakt van vreemdelingenrechtelijke
bevoegdheden (rapport 98/29; zie hierna). De klacht was niet gegrond.Eén van de genoemde rapporten over een gedraging van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Utrecht betreft niet het gebruikmaken van vreemdelingenrechtelijke
bevoegdheden (rapport 98/34; zie voor een bespreking onder § 7A.11). InterventiesIn 1998 is slechts een viertal klachten over vreemdelingendiensten afgedaan
door interventie. In 1997 bedroeg dat aantal nog vijfendertig. Dit jaar deden
zich bij de vreemdelingendiensten geen structurele knelpunten voor in de uitvoeringspraktijk
als gevolg van tekorten in de organisatie. 7A.16.2. Enkele zaken Vreemdelingenrecht en lokaalvredebreukIn het al genoemde rapport 98/29 komt onder meer aan de orde dat ambtenaren
van het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant verzoeker, een Liberiaan,
hebben onderworpen aan vreemdelingenrechtelijke maatregelen, toen hij weigerde
een winkel te verlaten na een conflict met de bedrijfsleider. De betrokken
ambtenaren vroegen hem om inzage in zijn identiteitsbewijs en informeerden
naar zijn verblijfsstatus. Verzoeker kon zijn identiteitsbewijs niet direct
tonen, en bood aan daarin inzage te geven in zijn nabijgelegen woning. De
betrokken ambtenaren hielden hem echter aan.De Nationale ombudsman overwoog dat artikel 19, eerste lid, van de Vreemdelingenwet
ambtenaren die zijn belast met vreemdelingentoezicht de bevoegdheid geeft
personen staande te houden ter vaststelling van hun identiteit, nationaliteit
en verblijfsstatus, wanneer er concrete aanwijzingen bestaan voor illegaal
verblijf. In dit geval was echter geen sprake van aanwijzingen voor illegaal
verblijf, zodat de ambtenaren niet bevoegd waren geweest om verzoeker in het
kader van het vreemdelingenrecht staande te houden.De Nationale ombudsman overwoog verder dat er wel reden was geweest tot
optreden jegens verzoeker, maar dat dit bijvoorbeeld had moeten bestaan in
strafrechtelijk optreden wegens lokaalvredebreuk. In dat kader hadden vervolgens
eventueel ook maatregelen van vreemdelingentoezicht kunnen worden genomen.De Nationale ombudsman overwoog voorts het volgende. Ingevolge artikel
17, eerste lid onder b, van de Vreemdelingenwet juncto artikel 64, onder a,
van het Vreemdelingenbesluit zijn vreemdelingen verplicht desgevraagd alle
inlichtingen te verstrekken die kunnen dienen ter vaststelling van onder meer
identiteit en nationaliteit. Op grond van artikel 44, eerste lid, van de Vreemdelingenwet
is het niet voldoen aan die verplichting een strafbaar feit. Tot die verplichting
behoort echter niet het bij zich dragen en op eerste vordering tonen van een
identiteitsbewijs. De betrokken vreemdeling kan aan zijn verplichting op dit
punt voldoen door inzage te verlenen op het politiebureau of elders, bijvoorbeeld
in zijn woning. Het niet op eerste vordering kunnen tonen van een vreemdelingendocument
is derhalve niet een strafbaar feit.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport tot slot echter wettelijk
gehouden te zijn rechtsgronden in acht te nemen waarop rechterlijke uitspraken
zijn gebaseerd. In dit verband was in dit geval van belang dat verzoeker was
vervolgd wegens het niet op eerste vordering tonen van een identiteitsbewijs,
en dat de kantonrechter te Breda hem deswege bij vonnis van 24 mei 1996 schuldig
heeft verklaard.De Nationale ombudsman kon dan ook niet anders dan de gedraging aan te
merken als «behoorlijk», zowel ten aanzien van het staande houden
van verzoeker in het kader van het vreemdelingentoezicht, als wat betreft
zijn aanhouding omdat hij zijn vreemdelingendocument niet direct had kunnen
tonen. Toepasselijkheid Awb op advies van vreemdelingendienstVijf van de uitgebrachte rapporten hebben betrekking op de lange duur
van de behandeling door een vreemdelingendienst van een aanvraag van een machtiging
tot verblijf of een verblijfsvergunning (zie meer uitgebreid over dit onderwerp
hoofdstuk 10, § 10A.2.2).Rapport 98/42 betreft een aanvraag van een machtiging tot verblijf (mvv)
bij de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Utrecht. De vreemdelingendienst
had de aanvraag, voorzien van een advies, dertien weken na de indiening ter
afhandeling doorgezonden naar de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het
Ministerie van Justitie (IND).De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat een vreemdelingendienst
een mvv-aanvraag met advies binnen een zodanige termijn dient door te zenden
dat de IND de aanvraag kan afhandelen binnen de wettelijke termijn. Ingevolge
het bepaalde in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bedroeg de termijn in
dit geval acht weken. De onderzochte gedraging was op dit punt «niet
behoorlijk».De Nationale ombudsman overwoog voorts dat de ter zake door de desbetreffende
districtschef ingenomen stelling dat de beslistermijnen van de Awb betrekking
hebben op beschikkingen, maar niet op adviezen van de vreemdelingendienst,
niet juist is.Rapport 98/436 betreft onder meer de klacht dat ambtenaren van de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Haaglanden de vriendin van verzoeker ertoe
hadden gebracht een verklaring te ondertekenen waarmee zij haar aanvraag om
een verblijfsvergunning introk, zonder dat deze verklaring voor haar werd
vertaald, en terwijl zij de Nederlandse taal onvoldoende beheerste om het
te kunnen stellen zonder tolk. De politie nam tijdens het onderzoek de stelling
in dat bij het desbetreffende gehoor, en bij de ondertekening van de verklaring,
wel een tolk aanwezig was geweest.De Nationale ombudsman achtte dat echter niet aannemelijk, onder meer
omdat de politie geen nota voor een tolk had kunnen over leggen, en ook omdat
het voor intrekking voorgeschreven formulier D37 ontbrak waarop de aanwezigheid
van een tolk had moeten worden aangemerkt.De Nationale ombudsman overwoog dat door het niet inschakelen van een
tolk, en door het niet gebruiken van het intrekkingsformulier, ten aanzien
van verzoekers vriendin, die is uitgezet naar Kazachstan, ten onrechte geen
toepassing was gegeven aan het bepaalde in de Vreemdelingencirculaire, paragraaf
A.4/6.2.5. Dit klemde temeer omdat verzoekers vriendin daarmee als mogelijk
slachtoffer van mishandeling geen passende behandeling had ontvangen.De Nationale ombudsman deed de beheerder van het regionale politiekorps
Haaglanden de aanbeveling om, voor zoveel nodig, te bevorderen dat het formulier
D37 te allen tijde wordt gebruikt in de situaties waarin dat is voorgeschreven.Bij brief van 18 december 1998 liet de beheerder van het regionale politiekorps
Haaglanden weten dat hij de aanbeveling had overgenomen. Hij deelde mee dat
de medewerkers van de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Haaglanden
waren geïnstrueerd conform de strekking van de aanbeveling. Verbod van refoulementRapport 98/181 betreft de klacht dat de vreemdelingendienst van het regionale
politiekorps Utrecht, na overleg met de IND, verzoeker heeft gepresenteerd
aan de Armeense ambassade te Brussel, terwijl nog niet definitief vaststond
dat hij geen vluchteling was (dit rapport wordt besproken in hoofdstuk 10,
§ 10A.2.3). UitleveringOp deze plaats zij voorts nog verwezen naar een bespreking van rapport
98/332 in hoofdstuk 10, § 10A.2.6. Dit rapport heeft betrekking
op de klacht over een gedraging van het Bureau Internationale Rechtshulp van
het Ministerie van Justitie en/of het openbaar ministerie te Haarlem en/of
de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie van Justitie en/of
de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Flevoland met betrekking
tot een uitlevering aan de Verenigde Staten van Amerika op 1 juni 1996. Alleen
wat betreft het aandeel van het regionale politiekorps merkte de Nationale
ombudsman de onderzochte gedraging aan als «behoorlijk»; voor
het overige was de klacht gegrond. 7A.17 MinderjarigenIn 1998 verschenen negen rapporten (1997: 5) die (onder meer) betrekking
hebben op politieoptreden jegens minderjarigen. Vijf maal was de klacht niet
gegrond en in drie gevallen was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.
In één geval kon geen oordeel worden gegeven. Geweld bij aanhoudingIn twee zaken (rapport 98/141 en rapport 98/242) was sprake van geweldstoepassing
bij de aanhouding van minderjarigen. In beide zaken werd de geweldstoepassing
«behoorlijk» geacht, gezien de feitelijke omstandigheden die tot
deze geweldstoepassing hadden geleid. Insluiting van minderjarige verdachtenDe Nationale ombudsman gaf in twee zaken een oordeel over het toepassen
van dwangmiddelen bij de aanhouding van minderjarigen (rapport 98/23 en 98/56).
Het ging daarbij onder meer om het (afzonderlijk) insluiten in een politiecel.
In beide zaken werd de klacht op dit punt niet gegrond geacht.In de zaak die leidde tot rapport 98/23 betrof de klacht onder meer het
afzonderlijk van elkaar insluiten van drie jongens in de leeftijd van 14 en
15 jaar. Verzoekers gaven aan dat de jongens hierdoor erg overstuur waren
geraakt, omdat zij nog nooit met justitie in aanraking zouden zijn geweest.
Uit het onderzoek bleek dat de politie de drie afzonderlijk had ingesloten
in afwachting van het hen af te nemen verhoor. Het is niet wenselijk, met
name vanuit een oogpunt van waarheidsvinding, dat mede-verdachten die nog
moeten worden gehoord in een gezamenlijke ruimte worden ingesloten. Het besluit
van de politie om de jongens afzonderlijk in te sluiten was dan ook juist.
Het feit dat zij dit kennelijk niet als prettig hadden ervaren, deed niet
af aan dit oordeel. Informatieverstrekking aan ouders en bejegening bij verhoorIn de zaak die leidde tot rapport 98/498 ging het er in de eerste plaats
over dat ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond op 8
februari 1996 een onderzoek hadden ingesteld op de basisschool (en in de groep)
waar de – toentertijd – twaalfjarige zoon van verzoekers zat,
zonder de ouders van de kinderen daarvan in kennis te stellen. Het betrof
een onderzoek waarin de zoon was genoemd als mogelijke verdachte van verkrachting.
Verzoekers waren van mening dat een dergelijk onderzoek emoties en vragen
bij de kinderen kon oproepen, en achtten dit onjuist. De Nationale ombudsman achtte het voldoende aannemelijk dat één
of meer medewerkers van de politie Rotterdam naar aanleiding van een incident
in een zwembad een bezoek hebben gebracht aan basisschool X. Tijdens dit bezoek
is gesproken met de directeur van school X. Niet is gebleken dat politieambtenaren
in de klassen zijn geweest of met leerlingen hebben gesproken. Naar aanleiding
van het politiebezoek heeft in ieder geval leerkracht B. een gesprek gevoerd
met enkele jongens van de school, onder wie de zoon van verzoekers. Nu het
politieoptreden zo beperkt van aard was en er geen rechtstreeks contact is
geweest tussen politieambtenaren en leerlingen van de school, bestond er geen
noodzaak voor de politieambtenaren om de ouders van de betrokken leerlingen
te informeren. Voor zover hiertoe de noodzaak al bestond, lag de verantwoordelijkheid
hiervoor bij de schoolleiding, en was dit geen taak voor de politie. De onderzochte
gedraging was in zoverre dan ook «behoorlijk».Verzoekers klaagden er verder over dat zij voorafgaand aan een verhoor
op ongepaste wijze waren benaderd. De desbetreffende politieambtenaren merkten
op dit punt op, dat de sfeer tijdens het verhoor heel gespannen was geweest,
en dat ieder woord naar hun mening werd gewogen op een goudschaaltje. Eén
van de ambtenaren stelde dat hij best een opmerking zou kunnen hebben geplaatst
in de trant van: «hoe meer zielen, hoe meer vreugd», en erkende
eveneens dat hij een verwachting had uitgesproken over een mogelijke vervolging
door de officier van justitie. Hij merkte overigens op niets te hebben bedoeld
met dergelijke opmerkingen.Op dit onderdeel overwoog de Nationale ombudsman dat het voor zich spreekt
dat het voor ouders van een jong kind bijzonder ingrijpend is om te worden
geconfronteerd met de mogelijkheid dat dit kind wordt verdacht van een strafbaar
feit, zeker wanneer dit een zo ernstig zedenmisdrijf als verkrachting betreft.
In die situatie dienen ouders – evenals hun kinderen – dan ook
met de grootste zorgvuldigheid te worden benaderd.In dit verband is een opmerking in de trant van «hoe meer zielen,
hoe meer vreugd» minder gepast en getuigde het maken van deze opmerking
van onvoldoende respect voor de situatie waarin verzoekers en hun zoon zich
bevonden. Het was eveneens minder juist om al tijdens het eerste verhoor van
de jongen uitspraken te doen over de kans op vervolging door de officier van
justitie: het was niet aan de betrokken politieambtenaar om zich daarover
op dat moment uit te laten. Hij had eventuele mededelingen omtrent deze beslissing
moeten overlaten aan de officier van justitie.In zoverre achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «niet
behoorlijk». 7A.18 Klachtbehandeling 7A.18.1 De kwaliteit van interne klachtbehandeling Knelpunten in de interne klachtbehandelingElk jaar weer betreft een aanzienlijk aantal van de rapporten van de Nationale
ombudsman over de politie (mede) de wijze van klachtbehandeling. Al vele jaren
is een relatief groot deel van de onderzochte gedragingen op het gebied van
de klachtbehandeling «niet behoorlijk».Steeds weer keren de volgende aandachtspunten ten aanzien van klachtbehandeling
terug:– de onpartijdigheid van de klachtbehandelaar;– de behandelingsduur;– het bieden van hoor en wederhoor;– de toereikendheid van het onderzoek;– de motivering van de beoordeling;Ook in 1998 is gebleken dat knelpunten in deze voortduurden (zie hierna, § 7A.18.2). Een en ander betekent dat de kwaliteit van
de interne klachtbehandeling onveranderd aandacht vraagt.Dit wordt onderstreept en bevestigd door de uitkomst van een evaluatieonderzoek
naar de klachtbehandeling op grond van de Politiewet 1993, waar hieronder
op zal worden ingegaan. Rapport «Klagen bij de politie»Op 27 februari 1998 hebben de toenmalige Ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Justitie het rapport Klagen bij de politie aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Dit rapport bevat een eindrapportage van het onderzoek waartoe de Minister
van Binnenlandse Zaken, in overleg met de Minister van Justitie en het korpsbeheerdersberaad,
opdracht had gegeven. Doel van het onderzoek was:«Het bieden van inzicht in de kwaliteit van de klachtenregelingen
en de praktijk van de klachtafhandeling bij de regionale korpsen, het Korps
landelijke politiediensten en de Rijksrecherche vanuit een juridische en een
sociaal-wetenschappelijke invalshoek.»In de brief van 27 februari 1998 constateren de beide Ministers terecht
dat het rapport veel en waardevolle informatie bevat over de wijze waarop
is vorm gegeven aan de klachtenregelingen en aan de toepassing ervan. In de
brief noemen zij onder meer de volgende hoofdpunten:«In het rapport wordt onder meer geconcludeerd dat er sprake is
van een grote verscheidenheid aan regelingen, waarvan de vormgeving door min
of meer toevallige omstandigheden lijkt ingegeven. Voorts blijkt uit het onderzoek
dat de resultaten en effecten van een klachtenprocedure maar voor een klein
deel afhankelijk zijn van de betreffende klachtenregeling. Wellicht zijn zaken
als de professionaliteit van de klachtenbehandelaar en de houding van de betrokken
ambtenaar van groter belang.Een aantal conclusies geeft reden tot zorg. Zo constateren de onderzoekers
dat sommige klachtenregelingen en de toepassing daarvan op bepaalde punten
in strijd zijn met de Politiewet 1993 of met de bedoeling van de wetgever.
Voorts wordt in de politieregio's vaak minder lering getrokken uit klachten
dan mogelijk is. Een verbinding tussen de klachtenprocedures en bijvoorbeeld
algemeen kwaliteitsbeleid en personeelsbeleid wordt nog nauwelijks gelegd.
Ook komt uit het rapport naar voren dat bij een aanzienlijk deel van de klagers
het vertrouwen in de politie is afgenomen door de wijze waarop de klacht is
behandeld.»De beide Ministers gaven aan dat, alvorens definitieve conclusies kunnen
worden getrokken, in overleg met betrokkenen moet worden gewerkt aan verbetering
van de wijze waarop de politie met klachten omgaat. Het gaat daarbij zowel
om wijziging van bestaande wetgeving als om verbetering van klachtbehandeling
in de praktijk.In een gezamenlijke brief van 1 juli 1998 aan de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties hebben de voorzitters van het Korpsbeheerdersberaad,
het Hoofdofficierenberaad en de Raad van Hoofdcommissarissen een reactie gegeven
op het onderzoek. Met de Minister zijn zij van oordeel dat een aantal van
de conclusies van het rapport reden geeft tot zorg. De doelstellingen van
de klachtprocedure worden in meer of mindere mate niet gehaald, zodat meer
prioriteit moet worden gegeven aan klachtbehandeling. Daarnaast dienen de
reeds in gang gezette verbetertrajecten te worden geïntensiveerd.De voorzitters van de beraden achten een min of meer gelijke klachtenbehandeling
in de regio's wenselijk, waarbij voldoende ruimte bestaat voor
regionaal maatwerk, afhankelijk van de aard en de schaal van de betreffende
regio.Ten aanzien van de rol van de burgemeester in het klachtonderzoek lijkt
naar de mening van de voorzitters een heroriëntatie geboden. Uit het
onderzoek is naar voren gekomen dat het klachtonderzoek in de meeste regio's
niet door de burgemeester wordt gedaan, maar via mandaat is neergelegd bij
de politieorganisatie. Daarnaast vragen de voorzitters zich af of de afdoeningbevoegdheid,
zoals die in een klein aantal regio's is gemandateerd aan de regionale burgemeesters,
voldoende recht doet aan de verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder in
de klachtprocedure. Dit sluit aan bij kritiek terzake zoals de Nationale ombudsman
die de afgelopen jaren meermalen heeft geuit (zie bijvoorbeeld Jaarverslag
1997, blz. 170–171).Ten aanzien van de positie van de hoofdofficier van justitie besteden
de voorzitters in hun brief aandacht aan de opvatting van de Nationale ombudsman
dat bij de behandeling van een klacht over strafvorderlijk politieoptreden
recht moet worden gedaan aan de gezagsrelatie tussen de hoofdofficier van
justitie en de politie. De korpsbeheerder dient daartoe de hoofdofficier van
justitie in kennis te stellen van een klacht die (mede) betrekking heeft op
justitieel politieoptreden (zie ook de aanbeveling in rapport 95/428, en het
Jaarverslag 1995, blz. 180). Blijkens het onderzoekrapport is echter nauwelijks
sprake van het informeren van het openbaar ministerie. Daarom ligt een nader
te bepalen vorm van een, wettelijk verankerd, adviesrecht voor de hoofdofficier
van justitie voor de hand.Inmiddels hebben de voorzitters van de beraden bij brief van 14 december
1998 aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hun visie
gegeven op mogelijke aanpassing van hoofdstuk X van de Politiewet, met name
gezien de inhoud van het wetsvoorstel voor hoofdstuk 9 van de Algemene wet
bestuursrecht.De Nationale ombudsman acht de resultaten van het onderzoek van groot
belang voor het streven naar de zo noodzakelijk gebleken verbetering van de
interne klachtbehandeling door de politie. 7A.18.2 De behandeling van klachtenIn 1998 verschenen 62 rapporten die (mede) betrekking hebben op de wijze
van klachtbehandeling door of namens de korpsbeheerders (1997: 54).In 35 gevallen was de klacht gegrond, in twaalf gevallen niet gegrond,
terwijl in twaalf gevallen de klacht deels gegrond, deels niet gegrond werd
verklaard. In twee gevallen werd de klacht deels gegrond verklaard en werd
deels geen oordeel gegeven. In één zaak kon geen oordeel worden
gegeven. Daarmee is het aandeel van de zaken waarin de klacht geheel of gedeeltelijk
gegrond is verklaard – 79% – aanzienlijk. In 1997 gold dit voor
76% van de zaken over de behandeling van klachten.In de rapporten uit 1998 komen onder meer de volgende aspecten van klachtbehandeling
aan de orde:– behandelingsduur: 26 maal werd er (mede) over geklaagd
dat de korpsbeheerder of, namens deze, de politie of de burgemeester van één
van de tot de desbetreffende politieregio behorende gemeenten de klacht niet
tijdig had afgedaan. In 25 gevallen was de klacht gegrond, in één
geval niet gegrond.– onpartijdigheid in opstelling van de klachtbehandelaar:
in vijf gevallen werd (mede) geklaagd over de opstelling van de klachtbehandelaar,
dan wel over het feit dat de klacht werd behandeld door een ambtenaar die
zelf betrokken was geweest bij de gedraging waarop de klacht
betrekking had. In twee gevallen was de klacht gegrond, in twee niet gegrond,
terwijl in één geval de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
was.– hoor en wederhoor: in negen gevallen betrof de klacht
(onder meer) het onthouden van de mogelijkheid om de klacht mondeling toe
te lichten, danwel om te reageren op de standpunten van andere betrokkenen.
In zes gevallen was de klacht gegrond, in twee niet gegrond, terwijl in één
geval geen oordeel werd gegeven.– toereikendheid onderzoek: in zeven zaken werd geklaagd
(mede) over het niet of onvoldoende verrichten van onderzoek naar aanleiding
van de klacht. In zes gevallen was de klacht gegrond, één klacht
was niet gegrond.– motivering: in zes gevallen werd erover geklaagd dat
de beslissing op de klacht niet juist of niet volledig was gemotiveerd. In
vijf gevallen was de klacht gegrond, in één geval deels gegrond,
deels niet gegrond.– overnemen oordeel klachtencommissie: in vijf gevallen
werd er onder meer over geklaagd dat de korpsbeheerder zonder nadere motivering
het oordeel van de klachtencommissie had overgenomen. In drie gevallen was
de klacht gegrond, in twee gevallen niet gegrond. Enkele rapporten Behandelingsduur; informatieverstrekking aan de Nationale
ombudsman In de zaak die leidde tot rapport 98/54 klaagde verzoeker op 21 december
1996 bij de Nationale ombudsman erover dat hij sinds medio januari 1996 niets
meer van de korpsbeheerder had vernomen over de afhandeling van zijn klacht.
Verzoeker had op 25 november 1995 bij de beheerder van het regionale politiekorps
Gelderland-Zuid een klacht ingediend over het politieoptreden op 16 november
1995, dat had plaatsgevonden in het kader van de ontruiming van een aantal
kraakpanden.Na een tweetal behandelingsberichten berichtte de chef van het district
Stad Nijmegen verzoeker bij brief van 29 januari 1996 dat, na overleg met
de korpsbeheerder, was besloten dat het onderzoek naar aanleiding van verzoekers
klacht door de korpsbeheerder zelf zou worden verricht.Op 7 februari 1997 bleek dat het regionale politiekorps Gelderland-Zuid
en verzoeker op 29 januari 1996 een bemiddelingsgesprek hadden gevoerd en
dat de regiopolitie als gevolg van het positieve verloop van dat gesprek verzoekers
klacht als afgehandeld had beschouwd.Verzoeker heeft in reactie op deze informatie gesteld dat een bemiddelingsgesprek
niet heeft plaatsgevonden. De korpsbeheerder heeft dit vervolgens erkend.
Uiteindelijk is de korpsbeheerder pas op 1 oktober 1997 gekomen tot de beoordeling
van de klacht.Uit het voorgaande blijkt dat de korpsbeheerder een periode van ruim 21
maanden nodig heeft gehad voor het afhandelen van verzoekers klacht. De Nationale
ombudsman achtte dit veel te lang. Deze termijn is ook in strijd met de klachtenregeling
van het regionale politiekorps Gelderland-Zuid. De onderzochte gedraging was
dan ook «niet behoorlijk».Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman op dat in de behandeling
van deze zaak ook naar de Nationale ombudsman toe onjuist was gehandeld, doordat
hem op 7 februari 1997 onjuiste inlichtingen waren verstrekt. De Nationale
ombudsman keurde een dergelijke gang van zaken af. Hij moet er immers zonder
meer op kunnen rekenen dat bestuursorganen hem tijdens zijn onderzoek te allen
tijde juist informeren. Informatieverstrekking aan de klagerIn de zaak die leidde tot rapport 98/548 was de vraag aan de orde in hoeverre
de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) van toepassing is op de eventuele verstrekking
aan de klager van stukken in het kader van de behandeling van diens klacht. De verzoeker in deze zaak klaagde er onder meer over dat de chef van het
regionale politiekorps Gooi en Vechtstreek, als direct toezichthouder van
twee bijzondere opsporingsambtenaren (BOA' s) van de Vereniging Natuurmonumenten,
hem inzage had geweigerd in het rapport «melding gebruik bijzondere
bevoegdheden» van de betrokken ambtenaren. De korpschef stelde zich
op het standpunt dat de Wob hem niet verplicht tot het verlenen van inzage
in de rapportage, omdat het een document betrof dat was bestemd voor intern
gebruik.Onder verwijzing naar rapport 89/729 van 29 september 1989 (AB 1989, nr.
559) kwam de Nationale ombudsman tot de volgende beoordeling. In een procedure
van klachtbehandeling berust de aanspraak op informatie niet (primair) op
de Wob. Veeleer zijn het de vereisten van behoorlijke klachtbehandeling waaruit
voortvloeit dat de indiener van de klacht in beginsel aanspraak heeft en moet
kunnen doen gelden op stukken of informatie die aanwezig zijn/is bij het betreffende
bestuursorgaan en die uit een oogpunt van het procesbelang van de klager niet
aan hem onthouden behoren/behoort te worden. In dit verband brengt het belang
van een zekere gelijkwaardigheid van partijen in een klachtprocedure met zich
dat de overheid de klagende burger geen informatie behoort te onthouden die
(mogelijk) van belang is voor de beoordeling van de aangelegenheid waarover
wordt geklaagd.Verder geldt dat de oordelende instantie haar oordeel niet behoort te
baseren op stukken die niet bekend zijn bij alle partijen: de klager en de
ambtenaar over wie wordt geklaagd. Voor zoveel nodig zullen deze stukken in
het kader van hoor en wederhoor aan de orde moeten zijn geweest.De korpschef was in dit geval niet degene die de klacht behandelde; dat
was de Vereniging Natuurmonumenten, als werkgever van de twee buitengewoon
opsporingsambtenaren. Echter, het regionale politiekorps Gooi en Vechtstreek
was wel direct betrokken bij de klachtbehandeling. De korpschef is immers
de directe toezichthouder van de betrokken ambtenaren, en de coördinator
BOA van het korps nam deel aan de klachtbehandeling. Daarom lag een analoge
toepassing van de hiervoor genoemde vereisten van behoorlijke klachtbehandeling
op deze situatie in de rede.Uitgangspunt is dan dat een verzoek van de klager om inzage van stukken
die in het kader van klachtbehandeling voor hem van belang (kunnen) zijn,
in beginsel behoort te worden ingewilligd. Dit beginsel van «ja, tenzij»
is eveneens uitgangspunt van de Wob (artikel 3, derde lid). De beslissing
op een verzoek om informatie als hiervoor bedoeld, zal echter steeds de uitkomst
zijn van een belangenafweging. Het belang van openheid, gelet op de genoemde
vereisten van behoorlijke klachtbehandeling, zal daarbij moeten worden afgewogen
ten opzichte van belangen die aanleiding kunnen geven om het verzoek af te
wijzen. Een aantal van de criteria uit de artikelen 10 en 11 van de Wob kan
daarbij in het kader van een procedure van klachtbehandeling analoog van betekenis
worden geacht.Op basis hiervan kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat in dit
geval de verwijzing van de korpschef naar het criterium van artikel 11, eerste
lid Wob niet toereikend was. Voor zover al zou moeten worden geoordeeld dat
het rapport «melding gebruik bijzondere bevoegdheden» bestemd
was voor intern beraad als bedoeld in artikel 11 Wob, kon niet worden gesteld
dat in dit rapport persoonlijke beleidsopvattingen voorkomen. Het ging hier
slechts om waarnemingen van de betrokken ambtenaren en om feitelijke gegevens.
Ook een analoge toepassing van de criteria uit artikel 10 Wob kon niet leiden
tot de conclusie dat één van die belangen in redelijkheid diende
te prevaleren boven het belang van verzoeker bij de gevraagde inzage. Evenmin
was er aanleiding voor het oordeel dat enig ander belang zich
verzette tegen het verlenen van de gevraagde inzage. De korpschef kon daarom
niet op basis van de daarvoor gegeven motivering komen tot weigering van de
inzage van het rapport «melding gebruik bijzondere bevoegdheden».
In zoverre was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Beslissing korpsbeheerder na advies klachtencommissieIn de zaak die leidde tot rapport 98/63 (AB 1998, nr. 198, m.n. P. J.
Stolk) klaagde verzoekster over de wijze waarop de beheerder van het regionale
politiekorps Limburg-Zuid haar klacht had afgehandeld. Volgens verzoekster
had de korpsbeheerder geen duidelijke beslissing genomen op haar klacht van
24 maart 1995, doordat hij slechts had verwezen naar het advies van de Commissie
voor politieklachten, en had hij dit advies ten onrechte overgenomen. In dat
verband stelde verzoekster onder meer dat onvoldoende onderzoek was gedaan
naar de relevante feiten. Verder had zij kritiek op het feit dat zij niet
was gehoord in het kader van de formele klachtenprocedure, en bracht zij naar
voren dat er ten onrechte van was uitgegaan dat zij genoegen had genomen met
de uitleg van een betrokken politieambtenaar.De Nationale ombudsman overwoog in de beoordeling van deze klacht onder
meer het volgende. In zijn algemeenheid is er voor een korpsbeheerder geen
reden om in zijn beslissing op een klacht nader te motiveren waarom hij het
advies van een Commissie voor politieklachten volgt, indien hij zich kan verenigen
met een aan hem gericht advies van de Commissie, het onderzoek volledig is
geweest en de aan het advies ten grondslag liggende motivering duidelijk en
volledig is. Dit ligt anders als er sprake is van een onduidelijke of onvolledige
motivering van het advies, of indien de aan het advies ten grondslag liggende
motivering de beslissing niet kan dragen. Als de korpsbeheerder in dat geval
het advies overneemt, dient hij in zijn conclusie het advies te verduidelijken
of aan te vullen (zie ook Jaarverslag 1997, blz. 173–175).In deze zaak was gebleken dat het advies van de Commissie voor politieklachten
niet berustte op een volledig onderzoek van het politieoptreden waarover verzoekster
heeft geklaagd. De korpsbeheerder kon dan ook niet ermee volstaan om in zijn
beslissing van 16 november 1995 slechts naar dit advies te verwijzen. De onderzochte
gedraging was daarom «niet behoorlijk». Toereikendheid onderzoekRapport 98/129 (AB 1998, nr. 230, m.n. P.J. Stolk) gaat over het volgende.Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman over dat de korpsbeheerder
zijn klacht had afgedaan zonder dat toereikend onderzoek was verricht. De
klachtbehandeling namens de korpsbeheerder was als volgt verlopen. In eerste
instantie was de directe meerdere X van twee van de betrokken ambtenaren belast
met het onderzoek naar aanleiding van de klacht. Hij hoorde de twee ambtenaren
en stelde een rapport op. Conform de klachtenregeling voor het regionale politiekorps
Gelderland-Midden diende de burgemeester van Y vervolgens op grond van dat
rapport de korpsbeheerder van advies ten behoeve van de afdoening. De burgemeester
adviseerde de korpsbeheerder een nader onderzoek in te stellen. Hij voerde
daartoe aan dat het naar zijn oordeel niet mogelijk was om op grond van het
verrichte onderzoek te komen tot een inhoudelijk oordeel over de klacht. Hij
wees er onder meer op dat X, die het onderzoek had verricht, deels betrokken
was geweest bij de onderzochte gedraging. Ook gaf hij aan dat verzoeker niet
in de gelegenheid was gesteld om te reageren op hetgeen de betrokken ambtenaren
naar voren hadden gebracht.De korpsbeheerder vroeg vervolgens advies aan de Klachtencommissie Politieregio
Gelderland-Midden. Gelet op het advies van de burgemeester van Y, en het ter
zake bepaalde in de klachtenregeling, was dat een juiste stap.
De Klachtencommissie deelde in haar advies onder meer mee dat zij zich op
een groot aantal klachtpunten niet in staat achtte tot het geven van een oordeel.
De commissie bracht in dat verband onder meer naar voren dat de twee betrokken
ambtenaren die door X waren gehoord, hadden geweigerd tegelijk met verzoeker
aanwezig te zijn bij de mondelinge behandeling van de klacht door de commissie.
Op hun voorstel afzonderlijk van verzoeker te worden gehoord, was de commissie
niet ingegaan, omdat daarmee naar het oordeel van de commissie onvoldoende
recht zou zijn gedaan aan het beginsel van wederhoor.Naar aanleiding van het advies van de Klachtencommissie stelde de korpschef,
conform de Klachtenregeling, een ambtsbericht op. Daarin gaf hij een lezing
van de feiten die afweek van de lezing van verzoeker. Hij voegde een verklaring
bij die één van de betrokken ambtenaren had opgesteld naar aanleiding
van het advies van de Klachtencommissie. In die verklaring gaf de betrokken
ambtenaar een lezing van de feiten die eveneens afweek van de lezing van verzoeker.
De korpschef adviseerde de korpsbeheerder de klacht niet gegrond te verklaren,
behoudens op het punt van de behandelingstermijn. De korpsbeheerder volgde
dit advies op. Zijn afdoeningsbrief was gesteld in nagenoeg gelijke bewoordingen
aan die in het ambtsbericht van de korpschef.In reactie op de klacht van verzoeker bij de Nationale ombudsman deelde
de korpsbeheerder mee dat de klacht zijns inziens wel voldoende was onderzocht.
De Nationale ombudsman kon dit oordeel van de korpsbeheerder niet delen. De
bezwaren tegen de wijze waarop het onderzoek was verricht die de burgemeester
van Y in zijn advies aan de korpsbeheerder naar voren had gebracht, waren
in het vervolg van de procedure immers niet weggenomen. Daarnaast was verzoeker
niet in de gelegenheid gesteld om te reageren op hetgeen de betrokken ambtenaren
in het kader van het onderzoek naar voren hadden gebracht en op het ambtsbericht
van de korpschef. Daarmee was geen recht gedaan aan het beginsel van hoor
en wederhoor, en was het onderzoek in zoverre ontoereikend. De Nationale ombudsman
wees erop dat het beginsel van hoor en wederhoor niet inhoudt dat partijen
te allen tijde in elkaars aanwezigheid behoren te worden gehoord. Verklaringen
van de ene partij kunnen ook schriftelijk voor een reactie worden voorgelegd
aan de andere partij.Uit het voorgaande vloeide voort dat de korpsbeheerder een oordeel over
de klacht had gegeven zonder dat het daaraan ten grondslag liggende onderzoek
toereikend was geweest. De onderzochte gedraging was daarmee «niet behoorlijk». MotiveringIn de zaak die leidde tot rapport 98/337 (AB 1998, nr. 359) klaagde verzoeker
er onder meer over dat de beheerder van het regionale politiekorps Groningen
de afwijzende beslissing op zijn klacht onvoldoende had gemotiveerd. De korpsbeheerder
had zijn oordeel gemotiveerd met de stelling uit het advies van de Klachtencommissie
dat de politie conform de regelgeving had gehandeld. De korpsbeheerder had
daarbij geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende klachtonderdelen
uit verzoekers brief, waardoor in het midden was gebleven op welk klachtonderdeel
deze stelling betrekking had. Bovendien had de korpsbeheerder verzuimd aan
te geven aan welke regelgeving was getoetst. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman bleek dat de verwijzing naar regelgeving slechts betrekking had
op informele werkafspraken, die alleen summier op papier stonden. Ten onrechte
had de korpsbeheerder deze informele afspraken bestempeld als regelgeving.
De Nationale ombudsman overwoog in dit verband dat het vereiste van zorgvuldigheid
met zich meebrengt dat op alle klachtonderdelen wordt ingegaan, en dat bij
toetsing aan regelgeving wordt aangegeven op welke regelgeving wordt gedoeld
en hoe deze regelgeving luidt. 7A.19 Schadevergoeding AlgemeenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 175–176) is onder meer aandacht besteed
aan de correspondentie tussen de Minister van Justitie en de Nationale ombudsman
over een mogelijke regeling voor de vergoeding van schade ten gevolge van
strafvorderlijk politieoptreden. De Minister van Justitie heeft de Nationale
ombudsman op 13 november 1998 laten weten dat een wetsvoorstel over dit onderwerp
nog in bewerking is.Verder is in het Jaarverslag 1997 (blz. 176) aangegeven dat nog niet alle
aanbevelingen op dit terrein uit 1997 waren opgevolgd. Inmiddels zijn van
de 10 aanbevelingen uit 1997 er negen opgevolgd. Over één aanbeveling
is de correspondentie nog niet afgesloten. RapportenIn 1998 verschenen vijftien rapporten die (mede) betrekking hebben op
klachten over de behandeling van verzoeken om schadevergoeding door de politie
(1997: 16). Vier maal was de klacht gegrond, negen maal niet gegrond, terwijl
in twee gevallen de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was. In drie
rapporten waarin de klacht over de wijze van behandeling van het verzoek om
schadevergoeding gegrond werd verklaard, heeft de Nationale ombudsman een
aanbeveling gedaan. Deze zaken worden hierna besproken. Schade door niet tijdig geven van informatie over aantreffen
gestolen autoIn de zaak die leidde tot rapport 98/317 klaagde verzoeker er in de eerste
plaats over dat ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond,
toen op 24 juli 1996 zijn op 16 juli 1996 in Rotterdam gestolen auto met Belgisch
kenteken was teruggevonden, hadden nagelaten het bedrijfsprocessensysteem
van hun korps te raadplegen, om na te gaan of zijn auto daarin als gestolen
was vermeld. Verzoeker klaagde er voorts over dat het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond hem pas op 27 september 1996 had geïnformeerd over
het feit dat zijn auto was teruggevonden.De Nationale ombudsman oordeelde ten aanzien van deze beide klachten dat
bij adequaat handelen van ambtenaren van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
de informatie uit het bedrijfsprocessensysteem direct beschikbaar zou zijn
gekomen, zodat verzoeker veel eerder had kunnen worden benaderd. De onderzochte
gedraging was daarmee op beide punten «niet behoorlijk».Daarnaast klaagde verzoeker over de behandeling van zijn verzoek om schadevergoeding.
Hij had op 19 augustus 1996 een vervangende auto gekocht. Na het terugkrijgen
van zijn gestolen auto had hij de vervangende auto verkocht met een verlies
van f 2.500,–. Hij klaagde er over dat het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond zijn verzoek om schadevergoeding had afgewezen.De manager van het Facilitair Bedrijf van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond
deelde verzoeker op 3 juni 1997 mee dat de politie het verlies bij de verkoop
van de vervangende auto niet kon worden aangerekend. De politie had verzoeker
namelijk in kennis gesteld van het terugvinden van zijn auto direct nadat
op 26 september 1996 zijn gegevens van het Centrale Meldpunt van het Vermiste
Auto Register (VAR) waren ontvangen.Namens de korpsbeheerder deelde de manager van het Facilitair Bedrijf
de Nationale ombudsman mee dat het verzoek om schadevergoeding was afgewezen
omdat niet kon worden vastgesteld dat de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond onjuist
had gehandeld. Voorts stelde hij zich op het standpunt dat verzoeker zelf
verantwoordelijk was voor het verlies bij de verkoop van de vervangende auto. Gelet op zijn oordeel ten aanzien van de eerste twee klachtonderdelen,
achtte de Nationale ombudsman het standpunt van de manager van het Facilitair
Bedrijf van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond niet houdbaar. Zo
bezien, schoot de motivering van de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding
duidelijk tekort, wat er ook was van het argument dat verzoeker zelf verantwoordelijk
was voor zijn besluit om een vervangende auto aan te schaffen en om deze later
te verkopen. De onderzochte gedraging was in zoverre eveneens «niet
behoorlijk». Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen
van de aanbeveling om het afwijzende besluit te heroverwegen, met inachtneming
van het oordeel dat de politie was tekortgeschoten in de periode nadat verzoekers
auto was teruggevonden.Naar aanleiding van deze aanbeveling heeft de korpsbeheerder de geleden
schade aan verzoeker vergoed. Schade na aanhoudingIn de zaak die leidde tot rapport 98/323 klaagde verzoeker er onder meer
over dat de politie zijn verzoek om schadevergoeding had afgewezen. Verzoeker
was door een ambtenaar van het regionale politiekorps Utrecht aangehouden
en naar het politiebureau gebracht. Daardoor was hij een afspraak met cliënten
misgelopen en had hij voorts taxikosten gemaakt.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat verzoeker
terecht was staande gehouden, nadat de politie had geconstateerd dat hij geen
gordel droeg terwijl hij aan het verkeer deelnam met zijn auto. De Nationale
ombudsman stelde vast dat verzoeker, nadat hij de betrokken politieambtenaar
op diens verzoek zijn rijbewijs had overhandigd, had geweigerd zijn personalia
en adres te noemen aan die politieambtenaar. Hij had volstaan met een verwijzing
naar de gegevens die waren vermeld op zijn rijbewijs, dat hij aan de politieambtenaar
had overhandigd. Naar zijn zeggen waren deze gegevens correct.Op zichzelf had van verzoeker mogen worden verwacht dat hij antwoord gaf
op de hem gestelde vragen. Het optreden van de betrokken politieambtenaar
tegen de weigering van verzoeker om te antwoorden, getuigde echter van nodeloos
formalisme. Immers, het rijbewijs bevat, behalve de postcode, alle gegevens
als bedoeld in artikel 3, eerste lid van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (WAHV). De politieambtenaar had er dan ook,
mede ter voorkoming van escalatie, goed aan gedaan om de gegevens over te
nemen, en slechts aanvullend te vragen om de postcode, als hij al ook die
informatie had willen hebben. Behoudens het eventuele punt van de postcode
had verzoeker materieel voldaan aan de vordering op grond van artikel 3, eerste
lid, WAHV, zodat er onvoldoende reden was om te concluderen tot het strafbare
feit als omschreven in artikel 34, eerste lid onder a WAHV.Alles bijeen betekende het voorgaande dat er geen grond was tot aanhouding
op basis van de WAHV. Evenmin was er aanleiding om verzoeker aan te houden
op basis van overtreding van artikel 184, eerste lid en van artikel 435, aanhef
en onder 4 van het Wetboek van Strafrecht. Artikel 34 WAHV geldt namelijk
als lex specialis ten opzichte van de aangehaalde artikelen uit het Wetboek
van Strafrecht, zodat deze in dit geval niet van toepassing waren. Aldus was
de aanhouding ten onrechte – mede – op die artikelen gebaseerd.De korpsbeheerder had de schadeclaim van verzoeker afgewezen omdat hij
het optreden van de politieambtenaar proportioneel correct achtte, zodat het
politiekorps niet aansprakelijk was voor eventuele schade. Nu het politieoptreden
op het punt van de aanhouding de toets der kritiek niet kon doorstaan, schoot
naar het oordeel van de Nationale ombudsman de motivering van de afwijzing
door de korpsbeheerder van verzoekers verzoek om schadevergoeding tekort.
De onderzochte gedraging was daarmee ook op dit punt «niet behoorlijk».
De Nationale ombudsman deed de korpsbeheerder de aanbeveling om het besluit
tot afwijzing van verzoekers schadeclaim te heroverwegen. In
reactie op deze aanbeveling deelde de korpsbeheerder mee verzoeker de door
hem gemaakte taxikosten te zullen vergoeden. Hij zag echter geen aanleiding
voor vergoeding van verdere kosten. Schade na inbeslagnameIn § 7A.14.3 is rapport 98/518 besproken, over de inbeslagname
van een voertuig door het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond. De aanbeveling
om verzoeker alsnog de taxikosten te vergoeden die hij had gemaakt in verband
met deze inbeslagname werd opgevolgd. 7A.20 Politieoptreden en het burgerlijk rechtIn 1998 verschenen drie rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
politieoptreden op het terrein van burgerlijk recht.In één geval was de klacht niet gegrond, in één
geval deels gegrond, deels niet gegrond, terwijl in het derde geval geen oordeel
kon worden gegeven. ZaakwaarnemingRapport 98/413 betreft een geval van zaakwaarneming. Het regionale politiekorps
IJsselland schakelt al een aantal jaren X-BV in om, in geval van ruitbreuk,
noodreparaties te verrichten wanneer de eigenaar of sleutelhouder van het
betreffende pand niet bereikbaar is. De politie treedt in dergelijke gevallen
op als zaakwaarnemer.In dat verband klaagde verzoeker, eigenaar van glasbedrijf Y, er ten eerste
over dat de politie in de periode vanaf begin 1993 onvoldoende actie had ondernomen
om te komen tot een afspraak inzake een evenredige verdeling van te verrichten
noodreparaties tussen drie plaatselijke glasbedrijven.Deze klacht heeft de volgende voorgeschiedenis. Bij X-BV is de heer Z.
werkzaam. De heer Z. is ex-werknemer van Glasbedrijf Y, het bedrijf van verzoeker,
en heeft dezelfde naam als laatstgenoemd bedrijf. Dit heeft meermalen tot
verwarring geleid wanneer de politie bij ruitbreuk als zaakwaarnemer optrad
en daarbij X-BV inschakelde. De eigenaars van het betreffende pand dachten
dan Glasbedrijf Y opdracht te hebben gegeven tot definitief herstel van de
ruitbreuk, terwijl achteraf bleek dat zij te maken hadden gehad met de heer
Z. van X-BV. Verzoeker berichtte de burgemeester van Zwolle bij brief van
14 september 1995 dat, afgezien van de naamsverwarring, ook het feit dat X-BV
van de politie de opdracht kreeg voor alle noodreparaties tot gevolg had dat
X-BV in een voorkeurspositie kwam, aangezien X-BV dan vervolgens ook meestal
de opdracht kreeg om zorg te dragen voor definitief herstel.In zijn beoordeling van dit klachtonderdeel stelde de Nationale ombudsman
voorop dat (ook) voor overheidsinstanties contractsvrijheid geldt. De politie
IJsselland is derhalve vrij in haar keuze van het bedrijf dat zij opdracht
geeft voor noodreparaties bij glasbreuk, mits die keuze niet in strijd komt
met de door de politie te behartigen belangen. Dat laatste wil in dit geval
zeggen dat noodreparaties zo snel, goed en goedkoop mogelijk moeten worden
verricht. Voorts dient de politie te Zwolle bij het gebruik van privaatrechtelijke
bevoegdheden niet te handelen in strijd met geschreven en ongeschreven regels
van publiekrecht, waaronder de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
Deze regels zijn immers via de open normen van het privaatrecht ook van toepassing
op privaatrechtelijke rechtshandelingen van de overheid.Van de politie te Zwolle behoeft in beginsel niet te worden verwacht dat
zij zorgt voor een evenredige verdeling van te verrichten noodreparaties tussen
de glasbedrijven. De omstandigheid dat de keuze voor een bepaald glasbedrijf
ertoe kan leiden dat dit bedrijf naderhand ook vaak wordt ingeschakeld
voor definitief herstel van de schade, kan op zichzelf de politie niet worden
aangerekend. De politie dient zich er echter wel voor in te spannen dat geen
verwarring ontstaat wanneer zij als zaakwaarnemer optreedt. Voorkomen moet
immers worden dat deze zaakwaarneming ertoe leidt dat een gedupeerde voor
definitief herstel X-BV inschakelt, terwijl deze eigenlijk voor ogen had dat
de reparatie zou worden verricht door Glasbedrijf Y. Hierdoor ontstaat nadeel
voor Glasbedrijf Y.Gelet op het voorgaande, en bezien vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid,
achtte de Nationale ombudsman het juist dat de politie gevolg had gegeven
aan het verzoek van Glasbedrijf Y om een extra zinsnede met uitleg op te nemen
in de brief die zij achterlaat wanneer zij in het kader van zaakwaarneming
bij ruitbreuk opdracht heeft gegeven tot het verrichten van een noodreparatie.
Bezien vanuit datzelfde oogpunt was het juist dat de politie een gesprek had
gearrangeerd met X-BV en Glasbedrijf Y. De politie had zich teruggetrokken
uit het gesprek toen dit niet tot een oplossing bleek te leiden. Het zou denkbaar
zijn geweest dat de politie toen zou zijn nagegaan of er nog een andere oplossing
zou zijn te vinden. Het feit dat zij dit niet heeft gedaan, deed er echter
niet aan af dat de politie zich in dit geval in verband met de belangen van
glasbedrijf Y. voldoende had ingespannen. Dat dit niet had geleid tot het
door verzoeker voorgestane resultaat viel de politie niet te verwijten.De onderzochte gedraging was op dit punt «behoorlijk».Ten tweede klaagde verzoeker erover dat de politie voor het verrichten
van noodreparaties een contract had afgesloten met een concurrerend bedrijf,
en daarbij zonder steekhoudende argumenten de door verzoeker uitgebrachte
offerte terzijde had gelegd.De Nationale ombudsman stelde het volgende vast. De politie verzocht op
4 december 1996 onder meer verzoeker en X-BV om een offerte uit te brengen
met betrekking tot noodreparaties bij ruitbreuk. De politie diende bij de
beoordeling van de offertes een afweging te maken op basis van de te verwachten
kwaliteit en kosten van de noodreparaties. Een ander belangrijk aspect was
de snelheid waarmee de reparaties zouden kunnen worden verricht.Overwegingen over deze punten waren echter niet te vinden in de brief
van de politie aan verzoeker. Daarmee had de politie haar beslissing om de
samenwerking met X-BV te continueren onvoldoende gemotiveerd.Op dit punt was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Ten overvloede overwoog de Nationale ombudsman onder meer nog het volgende.
De klacht van verzoeker omtrent de motivering van de keuze van de politie
voor X-BV was aanleiding geweest voor een gesprek tussen verzoeker en de politie
op 17 november 1997. Tijdens dit gesprek had de politie de keuze voor X-BV
nader gemotiveerd. Deze argumenten konden de keuze voor X-BV dragen. EigendomsrechtDe volgende – niet alledaagse – zaak leidde tot rapport 98/80.In deze zaak klaagde verzoeker erover dat het regionale politiekorps Noord-
en Oost-Gelderland had geweigerd hem de opbrengst, en de wettelijke rente
daarover, uit te betalen van een aangereden wild zwijn dat hij had gevonden
en versleept naar de berm van de weg.Verzoeker had op een avond in mei 1996 een, door een onbekend gebleven
derde, aangereden wild zwijn aangetroffen. Ten overstaan van een kort daarna
ter plaatse verschenen jachtopzichter en een opperwachtmeester van de Koninklijke
marechaussee maakte verzoeker, als vinder, aanspraak op het eigendomsrecht
van het dier. De beide ambtenaren deelden verzoeker daarop mee dat het, inmiddels
afgemaakte, zwijn als zogenoemd valwild naar een poelier zou worden overgebracht,
waarna de opbrengst van het dier door de poelier zou worden
overgemaakt op de rekening van de benadeelde van de aanrijding met het dier.
Daarop maakte verzoeker, als eigenaar van het dier, aanspraak op de vergoeding
voor zover zich geen benadeelde zou melden. De volgende dag deelde een ambtenaar
van het regionale politiekorps Noord- en Oost-Gelderland verzoeker mee dat
de opbrengst van het zwijn door de poelier zou worden overgemaakt naar de
politie, waarna de politie het bedrag in de Staatskas zou storten.De ingeschakelde poelier constateerde vervolgens dat het dier op zodanige
wijze was beschadigd dat het niet meer voor consumptie geschikt was en dat
het op grond van de Destructiewet moest worden vernietigd. De poelier stelde
de waarde van het dier op nihil.De Nationale ombudsman overwoog allereerst dat in deze zaak de door de
politie aangehaalde Regeling valwild geen rol speelde, omdat de benadeelde
van de aanrijding met het desbetreffende wild zwijn zich niet had gemeld.
Daar stond tegenover dat in deze zaak wel sprake was van iemand die op grond
van het eigendomsrecht aanspraak maakte op – de opbrengst van –
het aangereden wild. De Nationale ombudsman overwoog hierover dat verzoeker
zich terecht op het standpunt had gesteld dat hij door inbezitneming eigenaar
was geworden van het aangereden dier. Dat wilde echter niet zeggen dat verzoeker
als eigenaar aanspraak had op het kadaver of de geldelijke opbrengst daarvan.Op grond van het bepaalde in de artikelen 60 jo 70 van de Jachtwet hadden
de ter plaatse verschenen ambtenaren terecht niet toegestaan dat verzoeker
het dier onder zich nam. Het was juist dat zij het dier onder de hoede van
een daartoe bevoegde toezichthouder hebben gebracht. Een door deze toezichthouder
ingeschakelde poelier constateerde vervolgens dat het kadaver moest worden
vernietigd op grond van de Destructiewet.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoeker gezien de considerans en
de bepalingen van de Destructiewet geen aanspraak had op teruggave van het
dier, noch op uitbetaling van een vergoeding. Hij kwam tot het oordeel dat
het regionale politiekorps Noord- en Oost-Gelderland in redelijkheid had kunnen
komen tot het weigeren van uitkering van een vergoeding aan verzoeker. 7A.21 Overige rapporten op het terrein van de politie 7A.21.1 Administratieve organisatieIn 1998 verschenen tien rapporten die (mede) betrekking hebben op de administratieve
organisatie van de politie. Daarnaast leidde interventie door medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman in acht gevallen tot een gunstig resultaat
voor de betrokken verzoeker zonder dat een rapport werd uitgebracht. De meeste
van deze klachten hadden betrekking op het niet of niet tijdig beantwoorden
van brieven.In zes gevallen was de klacht gegrond, twee maal niet gegrond en in twee
gevallen deels gegrond en deels niet gegrond. 7A.21.2 RijksrechercheIn 1998 verschenen twee rapporten die (mede) betrekking hebben op een
gedraging van de rijksrecherche. In beide gevallen was de klacht niet gegrond.
In een derde zaak leidde interventie door medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman tot een gunstig resultaat voor verzoeker zonder dat een rapport
werd uitgebracht.In de zaak die leidde tot rapport 98/336 klaagde verzoekster er onder
meer over dat de rijksrecherche een onvolledig onderzoek had ingesteld naar het – in haar ogen buitenproportioneel – gewelddadig
optreden van ambtenaren van het regionale politiekorps Zeeland tegen een zoon
van haar. Deze zoon was in augustus 1995, samen met een aantal vrienden, betrokken
geraakt bij een massale vechtpartij voor de ingang van een discotheek te Westkapelle.
Verzoeksters zoon was als gevolg hiervan gewond geraakt. Omdat verzoekster
van mening was dat de verwondingen van haar zoon het gevolg waren van buitenproportioneel
geweld gebruik door ter plaatse verschenen politieambtenaren, diende zij een
schriftelijke klacht in bij de politie over dit politieoptreden.Naar aanleiding van verzoeksters klacht kreeg de rijksrecherche opdracht
een onderzoek in te stellen naar het desbetreffende politieoptreden. In het
kader van dat onderzoek hoorde de rijksrecherche twintig (direct en indirect)
bij de vechtpartij betrokken personen, te weten verzoekster zelf, haar bij
de vechtpartij gewond geraakte zoon, acht andere personen uit de vriendengroep
van verzoeksters zoon, twee ambulancemedewerkers, twee medewerkers van de
discotheek en zes betrokken politieambtenaren.De Nationale ombudsman overwoog dat niet geoordeeld kon worden dat het
onderzoek van de rijksrecherche onvolledig was geweest. De rijksrecherche
had zo velen van de direct betrokkenen gehoord als mogelijk, had gedetailleerde
verklaringen opgenomen, had zoveel mogelijk getracht de feitelijke toedracht
vast te stellen en ook de inzet van de opgeroepen ambulance in het onderzoek
betrokken. De onderzochte gedraging was «behoorlijk». 7A.21.3 Overige rapportenIn 1998 verschenen er achttien rapporten die (deels) betrekking hebben
op gedragingen van de politie die niet vallen onder de in de vorige paragrafen
aan de orde gekomen onderwerpen.In drie gevallen was de klacht gegrond, en in negen gevallen niet gegrond,
terwijl in twee gevallen de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was.
In vijf gevallen onthield de Nationale ombudsman zich van een oordeel, terwijl
in één geval de klacht op een onderdeel niet gegrond was terwijl
op een ander onderdeel geen oordeel werd gegeven. 7 BOPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersGezien de inhoudelijke samenhang tussen de taken van het openbaar ministerie
en die van de politie wordt het werk van de Nationale ombudsman in 1998 op
het terrein van het openbaar ministerie behandeld in dit hoofdstuk, direct
na het gedeelte over de politie. Ter inleiding op het verslag over dit werk
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht. Opgemerkt wordt dat deze cijfers
ook zijn opgenomen in de totaalcijfers over het Ministerie van Justitie (hoofdstuk
10A).Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening van
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het verzoekschrift
(zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98   79 Ontvangen
in 1998  + 165Te behandelen  244Afgedaan     1) niet in onderzoek 125   2) onderzoek      a. rapport48 – 205   b. tussentijds beëindigd3280  In behandeling
per 01/01/99  39Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften was 165 (1997: 156). Het
aantal afgedane verzoekschriften was 205 (1997: 200). Van de 205 afgedane
zaken werden er 80 (39%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Er werden 48 rapporten uitgebracht (1997: 47). In 52% van de keren dat daarin
een gedraging werd beoordeeld, luidde het oordeel «behoorlijk»,
in 40% «niet behoorlijk», terwijl in de overige gevallen geen
oordeel kon worden gegeven. Wat betreft het gebruik van de beoordelingscriteria
was het vereiste van actieve informatieverstrekking aan de orde in 31% van
de keren dat een beoordelingscriterium werd gebruikt. 7B.2 Openbaar ministerie en opsporingIn 1998 verschenen acht rapporten die (mede) betrekking hebben op de wijze
waarop het openbaar ministerie had gehandeld in het kader van een opsporingsonderzoek
van de politie. In twee zaken was de klacht gegrond, in vier zaken niet gegrond.
In één geval achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond, en in één geval deels gegrond en deels niet
gegrond, terwijl voor het overige geen oordeel kon worden gegeven. Plaatsing in het opsporingsregisterRapport 98/30 betreft een klacht over onder meer het arrondissementsparket
te Arnhem. Verzoekster klaagde erover dat de officier van justitie te Arnhem
ten onrechte haar opsporing, aanhouding en voorgeleiding had bevolen en haar
naam had laten opnemen in het opsporingsregister.Op 2 januari 1996 hadden ambtenaren van het regionale politiekorps Amsterdam-Amstelland
verzoekster aangehouden, nadat bij een routinecontrole was gebleken dat zij
in het opsporingsregister was opgenomen als verdachte van heling.
De politie bracht verzoekster over naar het politiebureau, alwaar zij werd
gefouilleerd en ingesloten.De Minister van Justitie was van oordeel dat verzoekster terecht was aangemerkt
als verdachte, en dat het bewuste bevel op goede gronden was gegeven.De Nationale ombudsman deelde het standpunt van de Minister slechts ten
aanzien van het aanmerken van verzoekster als verdachte en niet ten aanzien
van het bevel tot opsporing, aanhouding en voorgeleiding. Immers, het adres
van verzoekster was bekend, en aanwezig in het Herkenningsdienstsysteem te
Arnhem. In die situatie had het voor de hand gelegen dat eerst aan haar zou
zijn verzocht om naar het politiebureau te komen. In dit verband was met name
van belang dat het ging om een al wat ouder en betrekkelijk gering feit (heling
van een radiocassetterecorder met CD-speler van f 75). Pas wanneer verzoekster
zou zijn verzocht om naar het bureau te komen, en vervolgens zou zijn gebleken
dat zij niet op dit verzoek zou hebben gereageerd, zou er aanleiding kunnen
zijn geweest tot het bewuste bevel. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte
gedraging in zoverre «niet behoorlijk». InverzekeringstellingRapport 98/533 betreft de klacht dat de officier van justitie ten onrechte
de toepassing van inverzekeringstelling had bevolen.Op donderdag 12 januari 1995 vergaderde de gemeenteraad van 's-Gravenhage
over het al dan niet slopen van het kraakpand De Blauwe Aanslag te 's-Gravenhage.
In de loop van die avond braken rellen uit rond de Dagelijkse Groenmarkt.
Het regionale politiekorps Haaglanden (hierna ook: de politie) arresteerde
een aantal personen en bracht hen over naar het politiebureau aan de Jan Hendrikstraat.
Die nacht (13 januari 1995) verzamelde zich een groep sympathisanten
van de aangehouden personen bij bedoeld politiebureau voor een zogenaamde
lawaaidemonstratie. Verzoeker werd vervolgens om 1.20 uur aangehouden en overgebracht
naar genoemd politiebureau, waar hij om 1.51 uur werd voorgeleid. Om 13.45
uur werd hij in verzekering gesteld en diezelfde dag om 18.36 uur heengezonden.Blijkens het proces-verbaal was verzoeker aangehouden ter zake van het
niet opvolgen van een ambtelijk bevel, voor welk feit geen voorlopige hechtenis
is toegestaan. Volgens het proces-verbaal was pas ná de aanhouding
van verzoeker met een fles gegooid en waren personen gesignaleerd die mogelijk
waren betrokken bij openlijke geweldpleging eerder op die avond. Dit betekende
dat er geen grondslag was om verzoeker in verzekering te stellen.De politie en later ook de officier van justitie waren er echter van uitgegaan
dat verzoeker was aangehouden wegens verdenking van dezelfde feiten –
openlijke geweldpleging dan wel bedreiging met ernstige feiten – als
de drie anderen die ongeveer gelijktijdig met hem op het bureau waren gearriveerd.
Voor genoemde feiten is inverzekeringstelling mogelijk.De Nationale ombudsman vond deze gang van zaken op zichzelf, gelet op
de chaotische situatie in die bewuste nacht, voorstelbaar. Dat deed er echter
niet aan af dat de enkele omstandigheid dat verzoeker (nagenoeg) tegelijkertijd
op het politiebureau was binnengebracht met een aantal personen die waren
aangehouden ter zake van openlijke geweldpleging of bedreiging, nog niet een
feit of omstandigheid opleverde waaruit een redelijk vermoeden van schuld
aan diezelfde feiten voortvloeide.De onderzochte gedraging was «niet behoorlijk». 7B.3 Openbaar ministerie en vervolgingDe Nationale ombudsman bracht in 1998 tien rapporten uit die (mede) betrekking
hebben op vervolging, of het uitblijven daarvan, door het openbaar ministerie.
In twee zaken was de klacht gegrond, en in zeven zaken niet gegrond. In één
zaak werd de klacht deels gegrond, deels niet gegrond verklaard.Twee rapporten (98/102 en 98/260) betreffen onder meer de klacht dat de
officier van justitie ten onrechte geen hoger beroep had ingesteld. Een derde
rapport (98/95) betreft de klacht dat ten onrechte het ingestelde hoger beroep
was ingetrokken.In genoemde rapporten overwoog de Nationale ombudsman dat het openbaar
ministerie ten aanzien van het instellen van hoger beroep, respectievelijk
het intrekken daarvan beoordelingsvrijheid toekomt. Dit betekent dat er voor
de Nationale ombudsman slechts dan reden zou zijn om de genomen beslissing
af te keuren wanneer zou moeten worden geoordeeld dat het openbaar ministerie
deze beslissing in redelijkheid niet had kunnen nemen.De strafzaak waarop rapport 98/95 betrekking heeft, betreft een zeer ernstig
verkeersongeval waarbij verzoeker zwaar gewond was geraakt, en zijn partner
om het leven kwam. De bestuurder van de andere bij het ongeval betrokken auto
werd vervolgd ter zake van overtreding van artikel 6 van de Wegenverkeerswet
1994 (aan schuld te wijten verkeersongeval waardoor een ander wordt gedood).De arrondissementsrechtbank Almelo veroordeelde de betrokken bestuurder
op 27 februari 1996 en legde daarbij de volgende straf op: het verrichten
van onbetaalde arbeid ten algemene nutte, gedurende 180 uren, dit in de plaats
van vier maanden gevangenisstraf; een voorwaardelijke gevangenisstraf voor
de tijd van drie maanden met een proeftijd van twee jaren; en een ontzegging
van de bevoegdheid motorrijtuigen te besturen voor de tijd van drie jaren.Van deze uitspraak ging de officier van justitie in hoger beroep.De advocaat-generaal te Arnhem heeft, voorafgaande aan de beslissing om
het hoger beroep in te trekken, overleg gehad met de officier van justitie
te Almelo, die de zaak in eerste aanleg had behandeld. Dit overleg heeft geleid
tot de conclusie dat hoger beroep in deze strafzaak niet in de rede lag. Vervolgens
heeft de officier van justitie het hoger beroep ingetrokken.Deze beslissing berustte op de overweging dat van de behandeling van de
strafzaak in hoger beroep geen andere, en dan met name geen zwaardere strafoplegging
viel te verwachten. In dit verband was overwogen dat de door de rechtbank
opgelegde straf, binnen de gestelde wettelijke en jurisprudentiële kaders,
niet uitzonderlijk was, terwijl deze zaak niet zodanige aanwijsbare bijzonderheden
had dat een wezenlijk andere maatstaf had moeten worden gehanteerd.De Nationale ombudsman had er begrip voor dat de beslissing van het openbaar
ministerie voor verzoeker moeilijk valt te aanvaarden. Dit betekende echter
niet dat de Nationale ombudsman verzoeker kon volgen in zijn opvatting dat
het hoger beroep niet had mogen worden ingetrokken.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de genoemde overwegingen om
het hoger beroep in te trekken het genomen besluit in redelijkheid konden
dragen. In deze was mede van belang dat in ons strafprocesrecht aan de omstandigheid
dat een slachtoffer van mening is dat een verdachte niet hard genoeg is gestraft
niet een zelfstandig en doorslaggevend gewicht toekomt in een situatie als
deze. In zoverre achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk»
(zie voor deze zaak ook hierna, § 7B.8). 7B.4 InbeslagnemingDe Nationale ombudsman bracht in 1998 één rapport uit (98/297)
dat betrekking heeft op de teruggave van inbeslaggenomen goederen. De klacht
werd niet gegrond verklaard.Op 10 september 1996 vond een huiszoeking plaats in het huis van verzoekster
en haar echtgenoot, in het kader van een strafrechtelijk financieel onderzoek
tegen de echtgenoot. Daarbij werd een groot aantal goederen in beslag genomen,
waaronder een auto, een televisie en sieraden. De officier van justitie besliste
dat een aantal goederen diende te worden teruggegeven aan de echtgenoot van
verzoekster, in deze vertegenwoordigd door de in zijn faillissement benoemde
curator. Op 9 oktober 1996 nam de curator de genoemde goederen in ontvangst.Verzoekster klaagde erover dat de goederen waren teruggegeven aan de curator,
zonder dat de nodige naspeuringen waren gedaan naar de civielrechtelijk rechthebbende
op die voorwerpen. Volgens verzoekster, die op huwelijkse voorwaarden is gehuwd,
behoorden bedoelde goederen haar toe.De Nationale ombudsman stelde allereerst dat de hoofdregel is dat inbeslaggenomen
goederen worden teruggeven aan degene onder wie ze in beslag zijn genomen.
In uitzonderingsgevallen kan het openbaar ministerie voorwerpen – onder
bepaalde voorwaarden – doen teruggeven aan een ander dan de beslagene,
namelijk aan degene die redelijkerwijs als rechthebbende kan worden aangemerkt.
De Nationale ombudsman merkte daarbij op dat de bepalingen in het Wetboek
van Strafvordering de officier van justitie echter niet dwingen tot een diepgaand
onderzoek naar eigendomsrechtelijke verhoudingen rond een in beslag genomen
voorwerp.In deze zaak was van belang dat gesteld noch gebleken was dat de officier
van justitie er tijdens het beslag door of namens verzoekster of haar echtgenoot
op was gewezen dat er sprake was van huwelijkse voorwaarden en dat volgens
de bepalingen van die voorwaarden een aantal inbeslaggenomen goederen tot
het privé-vermogen van verzoekster behoorde.Uitgaande van deze gegevens was de Nationale ombudsman van oordeel dat
de officier van justitie kon beslissen om de goederen terug te geven aan de
beslagene, die in deze werd vertegenwoordigd door zijn curator. De onderzochte
gedraging was dan ook «behoorlijk». 7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 drie rapporten uit die betrekking
hebben op de tenuitvoerlegging van straffen door het openbaar ministerie.
In alle drie gevallen was de klacht niet gegrond. Voorts wordt verwezen naar
§ 7B.7 voor de bespreking van rapport 98/308, dat betrekking heeft
op de wijze van tenuitvoerleggen van een gijzeling in het kader van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften.Twee rapporten betreffen een klacht over het betekenen van verstekvonnissen.Rapport 98/224 betreft een klacht over het laat betekenen van twee verstekvonnissen.
Verzoeker klaagde er over dat het arrondissementsparket te Alkmaar verstekvonnissen
van de politierechter te Alkmaar van 5 april 1991 en van 7 december 1993 pas
op 7 februari 1996 aan hem had betekend.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het niet aan het parket was
te wijten dat verzoeker pas op 7 februari 1996 met de vonnissen was geconfronteerd. Rapport 98/416 betreft een klacht over het parket van de procureur-generaal
bij het gerechtshof te 's-Gravenhage. Verzoeker had zich als beledigde partij
gevoegd in het strafproces tegen een verdachte ter zake van vernieling en
bedreiging. Het gerechtshof veroordeelde de verdachte op 15 mei 1995 bij verstek
wegens vernieling en bedreiging en wees verzoekers vordering tot schadevergoeding
toe. Tevens veroordeelde het gerechtshof de verdachte om het bedrag van f 687,30
aan verzoeker te betalen.Een gerechtelijke beslissing waartegen nog een rechtsmiddel openstaat,
is in het geval van een verstekarrest pas uitvoerbaar na de betekening van
de mededeling van de beslissing aan de veroordeelde. Deze betekening dient
bij een voorwaardelijke verstekveroordeling zo spoedig mogelijk en in persoon
te gebeuren. Dit geldt te meer als een benadeelde partij een vordering die
hem bij rechterlijke beslissing is toegewezen pas kan innen nadat de beslissing
uitvoerbaar is geworden.Verzoeker klaagde erover dat het parket van de procureur-generaal bij
het gerechtshof te 's-Gravenhage het verstekarrest, tot het moment dat hij
zich op 1 december 1997 tot de Nationale ombudsman wendde, niet aan de
veroordeelde had betekend, waardoor het arrest niet uitvoerbaar was geweest.De Nationale ombudsman oordeelde dat het parket van de procureur-generaal
niet tekort was geschoten in zijn pogingen het verstekarrest aan de veroordeelde
te betekenen. 7B.6 SchadevergoedingIn 1998 verschenen twee rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
klachten over de behandeling door het openbaar ministerie van een verzoek
om schadevergoeding. Eén maal was de klacht niet gegrond, en één
maal deels gegrond, deels niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/78 klaagde verzoeker erover dat het
College van procureurs-generaal zijn verzoek had afgewezen om vergoeding van
de schade die was ontstaan tijdens de op 11 september 1996 in zijn woning
en garage verrichte huiszoeking. Verzoeker stelde dat daarbij schade was ontstaan
aan zijn auto, aan de bestrating bij zijn huis, aan een hardstenen afdekplaat
op een tuinmuur en aan lichtschakelaars in de badkamer.Alleen ten aanzien van de schade aan de lichtschakelaars achtte de Nationale
ombudsman de klacht gegrond. Van deze schade stond vast dat ze was ontstaan
tijdens de huiszoeking. Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot de aanbeveling
tot heroverweging van de weigering deze schade te vergoeden. In reactie op
deze aanbeveling liet het College van procureurs-generaal weten de kosten
voor nieuwe lichtschakelaars te zullen vergoeden. 7B.7 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 drie rapporten uit die onder meer
betrekking hebben op de uitvoering door het openbaar ministerie van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV; ook Wet
Mulder). In twee rapporten was de klacht gegrond en in één rapport
deels gegrond en deels niet gegrond (zie ook hoofdstuk 7A, § 7A.14.2,
over de politie en de WAHV). GijzelingRapport 98/308 betreft onder meer gedragingen van het arrondissementsparket
te Utrecht en het arrondissementsparket te Amsterdam. Het rapport
heeft betrekking op een klacht van een verzoeker die in verband met de WAHV
was gegijzeld.Indien het niet mogelijk blijkt om een administratieve sanctie op grond
van de WAHV te verhalen op degene aan wie die sanctie is opgelegd, kan de
officier van justitie de kantonrechter vorderen hem te machtigen om het dwangmiddel
gijzeling toe te passen op degene aan wie de sanctie is opgelegd. De gijzeling
kan worden opgelegd voor de duur van ten hoogste een week per opgelegde sanctie,
en treedt niet in de plaats van de sanctie.In het geval van verzoeker verleende de kantonrechter te Utrecht de officier
van justitie te Utrecht machtiging om verzoeker te gijzelen in verband met
een vijftal openstaande sancties. In de periode van 23 oktober 1996 tot
en met 25 november 1996 werd verzoeker in het huis van bewaring te Krimpen
aan den IJssel gegijzeld.Verzoeker klaagde er over dat het arrondissementsparket te Utrecht zich
er onvoldoende van had vergewist of hij een bekende woon- of verblijfplaats
had. Volgens verzoeker was hij hierdoor niet behoorlijk opgeroepen om te verschijnen
op de zitting(en) van de kantonrechter teneinde te worden gehoord in verband
met de vordering(en) tot gijzeling.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het Centraal Justitieel
Incassobureau Leeuwarden (CJIB) (namens de officier van justitie) de vorderingen
tot gijzeling van verzoeker pas aan de kantonrechter had voorgelegd nadat
verzoekers adresgegevens herhaald waren geverifieerd, en hieruit was gebleken
dat verzoeker geen bekende woon- of verblijfplaats had.De plaatsvervangend hoofdofficier van justitie te Utrecht deelde de Nationale
ombudsman tijdens het onderzoek mee dat zijn parket geen enkele bemoeienis
had gehad met de gijzeling van verzoeker. Volgens de hoofofficier van justitie
behoorden verzoekers zaken namelijk tot een grote groep zogenoemde «pro
forma-dwangzaken» die, op grond van een afspraak tussen het kantongerecht
te Utrecht en het CJIB, rechtstreeks door het CJIB aan het kantongerecht waren
voorgelegd, zonder tussenkomst van het parket. De hoofdofficier te Utrecht
erkende echter dat het Utrechtse parket ingevolge de WAHV formeel verantwoordelijk
is voor de toepassing van dwangmiddelen. De Minister van Justitie deelde de
Nationale ombudsman mee dat het arrondissementsparket te Utrecht door een
ongelukkige samenloop van omstandigheden niet op de hoogte was geweest van
het verloop van de bewuste zaken, hoewel dat in verband met de WAHV wel voor
de hand had gelegen.De Nationale ombudsman overwoog dat de officier van justitie zijn bevoegdheid
om bij de kantonrechter een vordering in te stellen om te worden gemachtigd
tot het toepassen van dwangmiddelen, niet mag delegeren, aangezien de WAHV
daartoe geen ruimte biedt. Ook indien het CJIB op grond van beleidsafspraken
«pro forma-dwangzaken» rechtstreeks voorlegt aan het kantongerecht,
handelt het CJIB namens de officier van justitie, die verantwoordelijk is
en blijft voor het instellen van de vordering.Verzoeker had door betaling van de sancties de gijzeling willen beëindigen.
Zijn gemachtigde had bij het arrondissementsparket te Utrecht, het arrondissementsparket
te Amsterdam, het CJIB en bij het huis van bewaring te Krimpen aan den IJssel
geïnformeerd naar de wijze waarop verzoeker een betalingsregeling kon
aangaan ter beëindiging van de gijzeling. Deze instanties hadden naar
elkaar verwezen. Verzoeker klaagde er over dat zijn gemachtigde van het kastje
naar de muur was gestuurd.De Nationale ombudsman overwoog dat indien een op grond van de WAHV gegijzelde
persoon te kennen geeft dat hij de aan hem opgelegde administratieve sancties
wenst te voldoen door middel van een betalingsregeling, duidelijk dient te
zijn tot welke instantie de gegijzelde zich kan wenden. De betrokkenheid
van meerdere instanties bij de toepassing van het dwangmiddel gijzeling mag
er niet toe leiden dat de verschillende instanties op een zodanige wijze naar
elkaar verwijzen dat betrokkene feitelijk van het kastje naar de muur wordt
gestuurd.Het arrondissementsparket te Utecht was verantwoordelijk voor het gebruik
van de machtigingen tot gijzeling van verzoeker. Gelet hierop had van dat
parket een meer actieve opstelling mogen worden verwacht en heeft het vanuit
een oogpunt van dienstbetoon onjuist gehandeld door verzoekers gemachtigde
zonder meer te verwijzen naar het CJIB. Het arrondissementsparket te Amsterdam
viel niets te verwijten.Ten aanzien van het CJIB oordeelde de Nationale ombudsman als volgt.Het CJIB was in belangrijke mate betrokken bij de gijzelingszaken van
verzoeker. Gelet hierop had ook van het CJIB een meer actieve opstelling mogen
worden verwacht. Hieraan deed niet af het dat het arrondissementparket te
Utrecht formeel verantwoordelijk was voor de gijzeling. Door verzoekers gemachtigde
te verwijzen naar het arrondissementsparket te Utrecht, had het CJIB vanuit
een oogpunt van dienstbetoon onjuist gehandeld. Voorts was de eerdere verwijzing
van het CJIB naar het arrondissementsparket te Amsterdam evident onjuist,
omdat de verantwoordelijkheid voor de gijzeling niet lag bij dit parket, maar
bij het parket te Utrecht.In verband met deze zaak klaagde verzoeker er ook over dat het CJIB pas
op 25 november 1996, de dag dat zijn gijzeling was geëindigd, het
verzoek om een betalingsregeling had gehonoreerd.De Nationale ombudsman overwoog dat het verzoek om een betalingsregeling
vanzelfsprekend mede was gericht op een zo spoedig mogelijke invrijheidstelling
van verzoeker. Bij de beoordeling van dit verzoek was dan ook grote spoed
geboden. De termijn tussen het eerste verzoek om een betalingsregeling van
6 november 1996 en de beslissing daarop van 25 november 1996 diende
in het licht hiervan als te lang worden aangemerkt.Bovendien klaagde verzoeker over de wijze van tenuitvoerlegging van de
gijzeling in het huis van bewaring te Krimpen aan den IJssel. Voor een bespreking
van deze klacht wordt verwezen naar § 10A.6. Verzoek om informatie aangemerkt als beroepschriftIn de zaak die leidde tot rapport 98/320 had verzoeker een beschikking
ontvangen van het CJIB in verband met een overtreding van de maximumsnelheid.
Naar aanleiding daarvan wendde hij zich schriftelijk tot het arrondissementsparket
te Zutphen met het verzoek om informatie over de wijze waarop en de plaats
waar de gedraging was geconstateerd. Het arrondissementsparket merkte het
verzoek om informatie aan als een beroepschrift. Ondanks diverse schriftelijke
mededelingen van verzoeker dat hij alleen om inlichtingen had gevraagd, bleef
het arrondissementsparket verzoekers brief als een beroepschrift behandelen
en besliste het dat het «beroep» van verzoeker niet ontvankelijk
was, omdat verzoeker de gronden waarop het beroepschrift berustte niet had
verstrekt.De Nationale ombudsman oordeelde dat het niet juist was dat de vraag van
verzoeker was opgevat als een beroepschrift als bedoeld in de WAHV. Op het
verzoek om informatie had het parket eenvoudig kunnen reageren, door verzoeker
direct te verwijzen naar de politie, in plaats van een en ander te behandelen
in de vorm van een beroepsprocedure. Van belang hierbij was dat uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman was gebleken dat het parket al kort na verzoekers
verzoek om informatie had beschikt over de door verzoeker gevraagde informatie.
De Nationale ombudsman oordeelde dat niet viel in te zien waarom het parket
verzoeker deze informatie toen niet had verstrekt, mede gelet op het feit
dat het parket pas ruime tijd later op het vermeende beroepschrift besliste.Voorts kwam uit het onderzoek naar deze klacht naar voren dat het arrondissementsparket te Zutphen een (concept-)standaardreactie op
een verzoek om informatie had geconcipieerd. Hierin werd het verzoek om informatie
aangemerkt als een beroepschrift. De Nationale ombudsman overwoog dat deze
brief niet goed recht doet aan de situatie waarin iemand het parket vraagt
om informatie over een door hem ontvangen WAHV-beschikking, omdat hij op basis
van die informatie wil besluiten of hij al dan niet tegen die beschikking
in beroep zal gaan. In zo'n geval mag worden verwacht dat betrokkene, eventueel
via een gerichte doorverwijzing, snel een duidelijk antwoord krijgt op zijn
verzoek om informatie, en niet meer dan dat. Aldus wordt hij in staat gesteld
om een eventueel beroepschrift direct goed te motiveren; dat is ook in het
belang van de officier van justitie als beroepsinstantie. Het is bepaald verwarrend
dat iemand die slechts vraagt om informatie als antwoord krijgt dat zijn verzoek
om informatie wordt aangemerkt als een beroepschrift, en dat het persisteren
bij het verzoek om informatie ertoe leidt dat het beroepschrift wordt geacht
te zijn ingetrokken, zoals in de brief van het parket is vermeld. Bovendien
is het ongelukkig dat betrokkene wordt meegedeeld dat hij de gevraagde informatie
pas krijgt bij de beslissing op zijn «beroepschrift».In de zaak die leidde tot rapport 98/466 behandelde de officier van justitie
een verzoek om informatie eveneens als een beroepschrift. Verzoeker verzocht
de officier van justitie te 's-Gravenhage om toezending van foto's van de
verkeersovertreding (het niet stoppen voor een rood verkeerslicht). Verzoeker
deelde mee naar aanleiding van de foto's te willen terug komen op de zaak.
De officier van justitie merkte verzoekers schrijven eveneens aan als een
beroepschrift en verklaarde na enige tijd het beroepschrift ongegrond.De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat het niet ongebruikelijk
is dat betrokkenen een beroep- of bezwaarschrift indienen met de mededeling
dat zij daar later nog op zullen terugkomen in verband met het aanvullen van
de gronden, of dat zij eventueel later zullen berichten het beroep of bezwaar
in te trekken. Verzoekers brief wekte de indruk deze strekking te hebben.
De officier van justitie had daarom de brief van verzoeker mogen opvatten
als een beroepschrift. Voorts had verzoeker na het bericht van de officier
van justitie dat hij verzoekers brief als verzoekschrift aanmerkte direct
kunnen laten weten dat zijn brief niet als beroepschrift diende te worden
opgevat. De officier van justitie had dan de beroepsprocedure direct kunnen
beëindigen. Omdat verzoeker pas na het verlopen van de beroepstermijn
had laten weten dat zijn brief niet als beroepschrift mocht worden aangemerkt,
was de Nationale ombudsman van oordeel dat de beslissing van de officier van
justitie geen nadelige gevolgen had gehad voor verzoeker.Daarbij merkte de Nationale ombudsman in verband met deze zaak op dat
de WAHV geen voorschriften geeft over informatieverstrekking in het geval
beroep is ingesteld bij de officier van justitie tegen een opgelegde administratieve
sanctie. De Algemene wet bestuursrecht (Awb) is hierop van toepassing. Ingevolge
artikel 7:16, eerste lid van de Awb in samenhang met artikel 7 WAHV dient
de officier van justitie de indiener van een beroepschrift in de gelegenheid
te stellen te worden gehoord, tenzij één van de omstandigheden
van artikel 7:17 Awb van toepassing is. Het betreft hier het kennelijk niet-ontvankelijk
zijn of het kennelijk ongegrond zijn van het beroep, of de omstandigheid dat
een belanghebbende heeft verklaard te willen afzien van het recht om te worden
gehoord. De officier van justitie dient de indiener van het recht te worden
gehoord op de hoogte te stellen. Deze bepalingen waren ten onrechte niet nageleefd. 7B.8 Slachtoffers van delictenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 acht rapporten uit waarin onder
meer wordt geoordeeld over hulpverlening door het openbaar ministerie aan
slachtoffers van delicten. In drie gevallen was de klacht gegrond en in twee
gevallen niet gegrond. In drie rapporten werd de klacht deels gegrond en deels
niet gegrond verklaard.Het Wetboek van Strafvordering geeft een ieder die meent schade te hebben
geleden als gevolg van een strafbaar feit het recht om zich, indien de zaak
aan de strafrechter is voorgelegd, als benadeelde partij in het strafgeding
te voegen.Zoals de Nationale ombudsman ook al in eerdere jaarverslagen heeft aangegeven,
is de aandacht voor de positie van het slachtoffer in het strafproces de laatste
jaren sterk toegenomen. Met name de zogenoemde Wet Terwee (wet van 23 december
1992, Stb. 1993, 29, landelijk in werking getreden op 1 april 1995) heeft
de positie van het slachtoffer binnen het strafproces sterk verbeterd. Ten
behoeve van een goede uitvoering van deze wet is een richtlijn op het gebied
van de slachtofferzorg uitgevaardigd: Richtlijn Slachtofferzorg bij landelijke
inwerkingtreding Wet-Terwee (Stcrt. 1995, 65). Deze richtlijn omschrijft de
taken van de politie en het openbaar ministerie op het gebied van slachtofferzorg.
De richtlijn wijst met name op het belang van een correcte bejegening van
het slachtoffer, goede informatieverstrekking, en behulpzaamheid bij het tot
stand brengen van een schaderegeling.De richtlijn schrijft onder meer voor dat, indien het slachtoffer heeft
aangegeven schadevergoeding te wensen, en het openbaar ministerie besluit
de verdachte(n) (verder) te vervolgen ter zake van het strafbaar feit waardoor
het slachtoffer schade heeft geleden, het openbaar ministerie het slachtoffer
onverwijld een speciaal voegingsformulier toestuurt. Voorts brengt het openbaar
ministerie het slachtoffer op de hoogte van plaats, datum en tijdstip van
de zitting ook al heeft het slachtoffer het formulier niet geretourneerd,
omdat betrokkene zich alsnog zou kunnen voegen ter terechtzitting.Ter verduidelijking van de positie van het slachtoffer in het strafproces
heeft het Ministerie van Justitie in april 1995 de publieksfolder «Voegen
in het strafproces» uitgegeven. VoegingsformulierRapport 98/60 betreft een klacht over onder meer het arrondissementsparket
te Amsterdam. Verzoeker, die slachtoffer was geworden van een misdrijf en
die zich als benadeelde partij wilde voegen in de strafzaak tegen de verdachte,
klaagde erover dat hij zich door toedoen van het arrondissementsparket en/of
de strafgriffie van de arrondissementsrechtbank te Amsterdam niet in deze
strafzaak had kunnen voegen, omdat zijn voegingsformulier niet tijdig in het
strafdossier was gevoegd. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman
kwam vast te staan dat het voegingsformulier tijdig door het arrondissementsparket
was ontvangen.De Nationale ombudsman overwoog dat niet bekend was op welk moment het
parket het formulier aan de arrondissementsrechtbank had doorgezonden. De
strafgriffie van de rechtbank had het formulier naar eigen zeggen pas na de
terechtzitting van het parket ontvangen. De strafgriffie had echter geen datum
van ontvangst op dit formulier vermeld. Uit een op dit formulier ter adressering
aangebracht memo bleek slechts dat de strafgriffie dit formulier na de terechtzitting
had ontvangen. Om die reden was niet met zekerheid vast te stellen op welk
moment de griffie het formulier had ontvangen, zodat evenmin was vast te stellen
of hier een verwijt moest worden gemaakt aan het arrondissementsparket, voor
het niet tijdig doorsturen van het formulier naar de griffie, of aan de griffie, voor het niet ervoor zorgen dat het formulier tijdig de
strafgriffie bereikte. Gelet daarop achtte de Nationale ombudsman de gedraging
van het arrondissementsparket en de strafgriffie «niet behoorlijk»,
nu aan beide instanties gezamenlijk moest worden toegerekend dat het voegingsformulier
niet adequaat was verwerkt.Met instemming nam de Nationale ombudsman kennis van het besluit van het
College van procureurs-generaal om verzoeker een tegemoetkoming aan te bieden,
ter hoogte van het griffierecht van een eventuele civiele procedure die verzoeker
alsnog zou kunnen aanspannen om te trachten zijn schade te verhalen. Horen slachtoffer bij intrekking hoger beroep door openbaar
ministerieIn de zaak die leidde tot rapport 98/95 had verzoeker zich als benadeelde
partij gevoegd in een strafzaak. Hij klaagde er onder meer over dat een officier
van justitie te Almelo het in deze strafzaak ingestelde hoger beroep tegen
de uitspraak van de arrondissementsrechtbank te Almelo had ingetrokken, zonder
hem daarover eerst te horen en/of te informeren (zie over het intrekken van
het rechtsmiddel als zodanig § 7B.3).De Richtlijn slachtofferzorg bepaalt dat het openbaar ministerie de belangen
van het slachtoffer moet laten meewegen in de beslissing om al dan niet tegen
een vonnis dan wel arrest in hoger beroep dan wel in cassatie te gaan. Deze
gedragslijn is beperkt tot beslissingen over het instellen van hoger beroep
of cassatie. Volgens de Nationale ombudsman ligt het echter in de rede om
haar tevens van toepassing te laten zijn op beslissingen over het eventueel
intrekken van een dergelijk rechtsmiddel, en is het in bepaalde gevallen niet
ondenkbaar dat over een dergelijke beslissing met het betreffende slachtoffer
vooraf overleg wordt gevoerd. De richtlijn verplicht het openbaar ministerie
daartoe echter niet. Onder meer gelet daarop, kon niet worden geoordeeld dat
het openbaar ministerie in dit geval onjuist had gehandeld. Informatieverstrekking aan het slachtofferRapport 98/98 betreft een klacht over onder meer het arrondissementsparket
te Zwolle. Verzoeker was betrokken geweest bij een aanrijding, waarbij zijn
auto was beschadigd. Hij wenste zich te voegen als benadeelde partij in de
strafzaak tegen de twee verdachten van de aanrijding, teneinde zijn schade
op hen te verhalen. Het arrondissementsparket te Zwolle had hem ten onrechte
niet uit eigen beweging geïnformeerd over het verloop van de strafprocedure.Verzoeker klaagde er verder over dat de informatie in de aan hem gerichte
brieven van het arrondissementsparket onjuist was, omdat het parket in deze
brieven niet had aangegeven dat hij op de zitting zou kunnen worden ondervraagd.
Verzoeker was tijdens de behandeling van de strafzaak tegen één
van de verdachten op de terechtzitting gevraagd om zijn vordering toe te lichten.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat het parket, uit een oogpunt
van actieve informatieverstrekking over de gang van zaken tijdens de terechtzitting,
verzoeker had moeten laten weten dat het mogelijk was dat hem zou worden gevraagd
om een toelichting te geven op zijn vordering. Het was niet juist dat het
parket dit niet had gedaan.Verzoeker klaagde er ook over dat het arrondissementsparket hem niet voortvarend
en toereikend had geïnformeerd over de mogelijkheid van het instellen
van hoger beroep tegen het vonnis.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat verzoeker in zijn brieven
aan het parket duidelijk had aangegeven dat hij over de mogelijkheid om hoger
beroep in te stellen tegenstrijdige informatie had ontvangen van de officier
van justitie. Het was begrijpelijk dat verzoeker door deze verschillen in
informatie in verwarring was geraakt. Het parket had deze verwarring bij verzoeker
kunnen wegnemen door hem kort na het vonnis, en zeker naar aanleiding
van zijn brieven, duidelijk te laten weten of hij hoger beroep had kunnen
instellen, en zo ja op welke wijze. Het had verzoeker hierbij eveneens dienen
uit te leggen wat de gevolgen zijn van het al dan niet onherroepelijk zijn
van het vonnis voor het instellen van hoger beroep. Het parket had verzoeker
immers niet de bijlage gezonden waarin informatie over het instellen van hoger
beroep staat vermeld, terwijl de folder «Voegen in het strafproces»
niet op alle vragen van verzoeker antwoord bood. Het was dan ook niet juist
dat het parket verzoeker pas drie weken vóór het verstrijken
van de beroepstermijn alleen maar had laten weten dat deze termijn drie maanden
bedraagt vanaf de uitspraak van het vonnis, en in deze brief bovendien had
verwezen naar de (overigens onjuiste) informatie van de officier van justitie,
waarvan verzoeker nu juist had laten weten dat hij die verwarrend vond.Alle gedragingen waren «niet behoorlijk».De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van het voornemen van
de Minister van Justitie om in de folder «Voegen in het strafproces»
onder meer de termijn van hoger beroep op te nemen. Hij deed de aanbeveling
aan de Minister van Justitie om, in aanvulling op dit voornemen, het ertoe
te leiden dat in de folder «Voegen in het strafproces» ook informatie
wordt opgenomen over:– de mogelijkheid dat ter terechtzitting aan de benadeelde partij
wordt gevraagd een toelichting op zijn vordering te geven;– het afzonderlijk hoger beroep van een benadeelde partij, in het
bijzonder het feit dat hiervoor de regels van de civiele procedure van toepassing
zijn (hetgeen onder meer tot gevolg heeft dat dit beroep moet worden ingesteld
door een advocaat).In reactie op de aanbeveling bood de Minister bij brief van 15 juli 1998
een drukproef aan van de nieuwe folder «Voegen in het strafproces»,
waarin de in de aanbeveling genoemde informatie was opgenomen. De nieuwe folder
is in augustus 1998 gedrukt, en per 15 september 1998 verspreid. 7B.9 InformatieverstrekkingDe Nationale ombudsman bracht in 1998 veertien rapporten uit over onder
meer informatieverstrekking door het openbaar ministerie. In vijf gevallen
was de klacht niet gegrond, in zeven gevallen gegrond, in één
geval deels gegrond en deels niet gegrond, en in één geval kon
geen oordeel worden gegeven.In de zaak die leidde tot rapport 98/454 was verzoeker in drie rechterlijke
uitspraken veroordeeld tot gevangenisstraffen. Twee van deze uitspraken waren
gedaan door het gerechtshof te Amsterdam.Verzoeker klaagde erover dat onder meer het ressortsparket te Amsterdam
en het arrondissementsparket te Haarlem hem naar aanleiding van zijn verzoek
van 5 juni 1997 tot gratieverlening en opschorting of schorsing van (een)
gevangenisstraf(fen) niet hadden kunnen duidelijk maken in welke volgorde
de hem opgelegde straffen werden geëxecuteerd. Hij was van mening dat
hij als gevolg van deze onduidelijkheid wellicht te lang gedetineerd was (geweest).Artikel 15 van het Wetboek van Strafrecht schrijft voor op welke wijze
de datum van de vervroegde invrijheidstelling wordt bepaald bij meer dan één
tenuitvoer te leggen vrijheidstraf. Het feitelijk tenuitvoerleggen van de
straffen geschiedt opeenvolgend per individuele vrijheidstraf. Het is voor
een gedetineerde van belang om op de hoogte te zijn van de executievolgorde
wanneer hij, zoals in dit geval, een gratieverzoek wil indienen.De Nationale ombudsman overwoog dat geen van de instanties waartoe verzoekers
gemachtigde zich had gewend – onder meer de twee parketten – verzoekers
gemachtigde (tijdig) de vereiste duidelijkheid had verschaft over
de gehanteerde executievolgorde. Het arrondissementsparket te Haarlem had
pas op 11 juli 1997 meegedeeld dat alle drie de straffen bij elkaar waren
opgeteld. De Nationale ombudsman merkte in dit verband op dat voor het tekort
aan de vereiste (tijdige) duidelijkheid vooral het ressortsparket te Amsterdam
een verwijt trof. Dit parket was in dit geval verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging
van de drie rechterlijke uitspraken.Het arrondissementsparket te Haarlem had, voor zover het zich niet voldoende
in staat zou hebben geacht om de gevraagde duidelijkheid te verschaffen, in
ieder geval kunnen overwegen om expliciet naar onder meer het ressortsparket
te Amsterdam te verwijzen.De Nationale ombudsman achtte de gedragingen van onder meer het ressortsparket
en het arrondissementsparket «niet behoorlijk». 7B.10 Centraal Justitieel IncassobureauDe Nationale ombudsman bracht in 1998 zes rapporten uit over het Centraal
Justitieel Incassobureau te Leeuwarden (CJIB). In vier rapporten was de klacht
niet gegrond, in één rapport gegrond en in één
rapport deels gegrond en deels niet gegrond. 7B.10.1 Tenuitvoerlegging van straffenRapport 98/66 betreft een klacht van een seropositief bevonden verzoeker
die door zijn slechte financiële positie diverse strafrechtelijke en
administratiefrechtelijke boetes niet kon betalen. Hij verzocht het CJIB of
hij de straffen kon «uitzitten» en of hij daarover tijdig kon
worden bericht in verband met zijn ziekte. Het CJIB deelde verzoeker onder
meer mee dat niet onmiddellijk aan het verzoek tot tenuitvoerlegging van de
straf kon worden voldaan. Hierop verzocht verzoeker om kwijtschelding van
de boetes omdat hij inmiddels een combinatietherapie volgde tegen de mogelijk
opkomende ziekte Aids. Hij kon daarom geen straf meer «uitzitten»,
omdat de therapie dan in het honderd zou lopen, aldus verzoeker. Het CJIB
deelde verzoeker mee dat aan het verzoek om kwijtschelding niet werd voldaan
en dat de officier van justitie in overweging was gegeven om de vervangende
hechtenis ten uitvoer te leggen. Verzoeker klaagde er bij de Nationale ombudsman
over dat het CJIB zijn verzoek tot kwijtschelding van diverse boetevonnissen
en administratiefrechtelijke sancties had afgewezen, en had meegedeeld dat
het de officier van justitie in overweging zou geven een arrestatiebevel uit
te vaardigen voor de tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis voor de
geldboeten.De Nationale ombudsman overwoog dat het CJIB het verzoek tot kwijtschelding
had kunnen afwijzen, op grond van de executierichtlijn CJIB en het vaste beleid
in WAHV-zaken om geen betalingsregeling toe te staan, omdat verzoeker in eerste
instantie onvoldoende gegevens had overgelegd. Verzoekers klacht over de mededeling
van het CJIB om de officier van justitie in overweging te geven om over te
gaan tot tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis was gegrond. Het CJIB
had namelijk na kennisneming van het punt van de combinatietherapie als argument
tegen vervangende hechtenis eerst met verzoeker contact moeten opnemen over
de aangevoerde medische bezwaren tegen die hechtenis. Daarbij had kunnen worden
gevraagd om medische verklaringen, ter adstructie van die bezwaren. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat het niet juist was dat dit niet was gebeurd. 7B.10.2 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenVoor een bespreking van de rapporten van de Nationale ombudsman over de uitvoering van de WAHV door het openbaar ministerie wordt verwezen
naar § 7B.7. In § 7A.14.4 worden de rapporten besproken
die de Nationale ombudsman heeft uitgebracht naar aanleiding van klachten
over politieoptreden in het kader van de WAHV.Rapport 98/308 handelt over de rol die het CJIB heeft gespeeld bij een
klacht over het ten uitvoer leggen van een gijzeling op grond van de WAHV.
Dit rapport wordt besproken in § 7B.7, omdat de klacht ook twee
arrondissementsparketten betrof. 7B.10.3 Overige Gegevens uit het kentekenregisterDe klacht waarover rapport 98/487 handelt, betreft het vermelden van een
oud correspondentieadres van een verzoeker in het kentekenregister door de
Dienst Wegverkeer (RDW). Verzoeker klaagde bij de Nationale ombudsman niet
over het CJIB. Echter, omdat de vermelding van het correspondentieadres in
het kentekenregister gevolgen heeft voor het toezenden van een beschikking
op grond van de WAHV door het CJIB wordt dit rapport op deze plaats besproken.Verzoeker liet in 1994 bij het op zijn naam registreren van een auto een
correspondentieadres met een postbusnummer in het kentekenregister opnemen.
In januari 1997 kocht hij een andere auto. Deze auto liet hij op zijn woonadres
registreren. Het CJIB, dat van het kentekenregister gebruik maakt, stuurde
verzoeker naar diens correspondentieadres een beschikking van een administratiefrechtelijke
sanctie wegens het overtreden van een verkeersvoorschrift op 25 februari
1997 met de laatstgenoemde auto. Verzoeker betaalde deze sanctie niet op tijd,
waardoor hem een verhoging in rekening werd gebracht. Verzoeker was van mening
dat de beschikking naar zijn woonadres gestuurd had dienen te worden, omdat
het kenteken van de auto ook zijn woonadres vermeldt.De Nationale ombudsman overwoog dat een correspondentieadres een adres
is waarheen men zijn post kan laten sturen, maar waar men niet woont. Een
correspondentieadres is gekoppeld aan een persoon. Omdat verzoeker bij de
registratie van de auto op zijn woonadres niet had laten weten dat hij geen
prijs meer stelde op het handhaven van het correspondentieadres, was er voor
de RDW geen reden geweest om in het kentekenregister het correspondentieadres
te wijzigen in het woonadres. 7B.11 Administratieve organisatie van de parketten en
van het Centraal Justitieel IncassobureauDe Nationale ombudsman bracht in 1998 elf rapporten uit die onder meer
betrekking hebben op de administratieve organisatie van de parketten.Eén rapport daarvan heeft eveneens betrekking op het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB).Daarnaast werden negen klachten afgehandeld via de interventiemethode,
met een gunstige uitkomst voor de betrokken verzoeker, en is één
klacht ingetrokken omdat het bestuursorgaan verzoeker tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman alsnog tegemoet is gekomen.In de elf rapporten was de klacht vijf maal gegrond, twee maal niet gegrond
en in vier gevallen deels gegrond en deels niet gegrond. De klacht over het
CJIB was gegrond.In het Jaarverslag 1997 (blz. 202) is rapport 97/541 besproken. De Nationale
ombudsman deed in dit rapport de aanbeveling aan de Minister van Justitie
om te bevorderen dat de brief van verzoeker van 16 maart 1996 door het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage alsnog zou worden beantwoord. Per faxbericht van 5 februari
1998 liet het openbaar ministerie aan de Nationale ombudsman
weten dat de aanbeveling met een brief van 3 februari 1998 aan verzoeker
was opgevolgd. 7B.12 Klachtbehandeling door het openbaar ministerieIn 1998 verschenen vier rapporten over onder meer de inhoudelijke klachtbehandeling
van het openbaar ministerie. In drie rapporten was de klacht gegrond, in het
vierde rapport deels gegrond en deels niet gegrond.Op dit moment bestaat er voor het openbaar ministerie nog geen wettelijke
plicht tot een klachtenregeling. Die plicht zal er komen wanneer de Algemene
wet bestuursrecht zal zijn aangevuld met hoofdstuk 9 «Klachtbehandeling»,
met algemene regels voor de behandeling van klachten door bestuursorganen.
Een en ander neemt niet weg dat het openbaar ministerie klachten op adequate
wijze behoort te behandelen, waarbij de vereisten van zorgvuldigheid in acht
moeten worden genomen.In het Jaarverslag 1997 (blz. 203) zijn de reacties weergegeven van de
Ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken op de aanbeveling van de
Nationale ombudsman in rapport 95/428. De Minister van Binnenlandse Zaken
liet in zijn brief van 4 april 1997 onder meer weten dat de vraag naar
de (gewenste) rol en positie van de (hoofd)officier van justitie zou worden
meegenomen in een evaluatieonderzoek naar de praktijk van de politieklachtenregelingen.
Het rapport van dit onderzoek is op 15 januari 1998 verschenen (zie verder:
hoofdstuk 7A, § 18).In rapport 98/524 zag de Nationale ombudsman aanleiding tot het doen van
een aanbeveling.Verzoeker werd op 28 januari 1996 door de regiopolitie Zeeland aangehouden
als verdachte van een woninginbraak. Hij werd geboeid en overgebracht naar
het politiebureau te Goes voor verhoor.De strafzaak tegen verzoeker over de woninginbraak werd op 2 juli
1996 geseponeerd op grond van het ontbreken van wettig bewijs (sepotcode 02).Op 29 november 1996 diende de gemachtigde van verzoeker bij de officier
van justitie te Middelburg een klacht in over de aanhouding. In deze klacht
deelde verzoekers gemachtigde onder meer mee dat verzoeker van mening was
dat de zaak ten onrechte was geseponeerd met gebruikmaking van sepotcode 02
in plaats van sepotcode 01 (ten onrechte als verdachte aangemerkt).De officier van justitie stuurde de klacht door naar de regiopolitie Zeeland,
die de klacht voorlegde aan de Commissie voor politieklachten. Deze commissie
gaf geen beoordeling ten aanzien van de sepotcode, en achtte verder de klacht
niet gegrond. Op 26 mei 1997 deelde de hoofdofficier van justitie de gemachtigde
van verzoeker onder meer mee dat het arrondissementsparket te Middelburg instemde
met het advies van de Commissie voor politieklachten.Verzoeker klaagde er in deze zaak onder meer over dat het arrondissementsparket
te Middelburg had ingestemd met het advies van de Commissie voor politieklachten,
en niet had beslist op zijn klacht over de toegepaste sepotcode.De Nationale ombudsman overwoog dat het klachtonderzoek van de Commissie
voor politieklachten niet had voldaan aan de eisen van een behoorlijke klachtprocedure,
nu de commissie en de korpsbeheerder in het onderzoek hadden afgezien van
nader wederhoor. Verder overwoog de Nationale ombudsman dat de beslissing
tot het aanleggen van handboeien bij verzoeker door de politieambtenaren op
28 januari 1996 niet juist was.Op grond van deze overwegingen kwam hij tot het oordeel dat de officier
van justitie te Middelburg niet zonder meer had kunnen instemmen met het advies van de Commissie voor politieklachten. Ook bij marginale
toetsing konden de in het voorgaande bekritiseerde aspecten van de wijze van
klachtbehandeling en de inhoudelijke beoordeling van de klacht de toets der
kritiek niet doorstaan.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat het een beginsel van behoorlijke
klachtbehandeling is dat de desbetreffende overheidsinstantie expliciet en
tijdig reageert op klachten van burgers.Het advies van de Commissie voor politieklachten bevatte, voor zover van
belang, het oordeel dat de vraag naar de gebruikte sepotcode ter beoordeling
stond aan de officier van justitie, en niet aan de commissie.In zijn brief van 26 mei 1997 was de hoofdofficier niet nader ingegaan
op dit punt. Dit was niet juist.De Nationale ombudsman achtte de gedragingen dan ook «niet behoorlijk».Hij deed aan de Minister van Justitie de aanbeveling om er voor te zorgen
dat de officier van justitie te Middelburg alsnog zou beslissen op de klacht
van verzoeker over de toegepaste sepotcode.De Minister van Justitie deelde bij brief van 11 januari 1999 mee
dat de officier van justitie te Middelburg inmiddels op de klacht van verzoeker
had beslist en daarbij tot de conclusie was gekomen dat de sepotcode moest
worden gewijzigd. 7B.13 Overige rapporten op het terrein van het openbaar
ministerieIn 1998 bracht de Nationale ombudsman twaalf rapporten uit die (deels)
betrekking hebben op gedragingen van het openbaar ministerie en die niet vallen
onder de onderwerpen in de vorige paragrafen.In tien gevallen was de klacht niet gegrond, in één geval
gegrond, en in één rapport was de klacht deels niet gegrond
en kon deels geen oordeel worden gegeven. CID-informantRapport 98/31 betreft het volgende.Verzoeker had gedurende enkele jaren werkzaamheden verricht voor de (Regionale)
Criminele Inlichtingendienst (RCID) van het regionale politiekorps Groningen
(tot 1 april 1994 de gemeentepolitie Groningen). In mei 1995 was op last van
het arrondissementsparket te Groningen een eind gekomen aan de samenwerking
tussen verzoeker en de RCID. Verzoeker had naar aanleiding van en in verband
met deze beëindiging een aantal klachten. Hij klaagde er onder meer over
dat door de wijze waarop aan zijn samenwerking met de RCID een eind was gekomen,
de hulpverlening was bemoeilijkt die hij aan RCID-informanten verleende. In
dit verband klaagde hij er met name over dat het hem op last van de officier
van justitie te Groningen niet werd toegestaan om als hulpverlener een bezoek
te brengen aan een gedetineerde informant Y. Volgens verzoeker ging het in
het geval van Y om een vorm van specifieke hulpverlening, die de reclassering
of andere erkende hulpverleners niet zouden kunnen verlenen. Het specifieke
karakter van de hulpverlening hing samen met zijn hoedanigheid van CID-informant.De Nationale ombudsman overwoog dat was komen vast te staan dat verzoeker
geen professionele hulpverlener was, die door het openbaar ministerie te Groningen
als zodanig was erkend. Verzoeker had tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman niet, althans onvoldoende duidelijk gemaakt wat het specifieke karakter
van zijn hulpverlening was. Voorts had het openbaar ministerie verzoeker al
in 1990 laten weten dat hij niet werd erkend als hulpverlener. Dit betekende
dat er geen verband was tussen de beëindiging van verzoekers CID-werkzaamheden
in 1995 en de weigering jegens verzoeker om als hulpverlener te worden toegelaten tot de gedetineerde Y. In deze omstandigheden kwam verzoeker dan
ook geen andere status toe dan die van reguliere bezoeker.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «behoorlijk».8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENIn 1998 zijn drie verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op
het Ministerie van Algemene Zaken (1997: 5). Twee daarvan leidden niet tot
onderzoek, terwijl één op 1 januari 1999 nog in behandeling
was. 9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken bevat deze paragraaf
een cijfermatig overzicht. Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen
en afgedane verzoekschriften. Een deel van de binnengekomen verzoekschriften
is niet in onderzoek genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel
14 van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  80 Ontvangen
in 1998  + 471Te behandelen  551Afgedaan     1) niet in onderzoek  107   2) onderzoek      a. rapport 30 – 504   b. tussentijds beëindigd 367397  In behandeling
per 01/01/99  47Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften (471) dat (mede) betrekking
had op het Ministerie van Buitenlandse Zaken steeg zeer sterk ten opzichte
van 1997 (145), met 225%. Deze stijging heeft met name betrekking op klachten
over de Visadienst, die valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister
van Buitenlandse Zaken en de Minister van Justitie gezamenlijk, en die is
ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie
van Justitie (zie § 9.2.3, en hoofdstuk 10, § 10A.2.2).Ook het aantal afgedane zaken (504) steeg sterk ten opzichte van 1997
(152), met 231%. Van alle 504 afgedane zaken werden 397 (78,8%) afgedaan na
in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.Er werden 30 rapporten uitgebracht (1997: 30). In 57% van de keren dat
daarin een oordeel werd gegeven, luidde dit «niet behoorlijk»,
en in 32,9% «behoorlijk». De behoorlijkheidsvereisten die het
meest aan de orde kwamen, waren die van actieve informatieverstrekking (in
24,1% van de oordelen in de rapporten en in 83,7% van de zaken waarin het
onderzoek tussentijds werd beëindigd) en van voortvarendheid (in 19%
van de oordelen in de rapporten).De Nationale ombudsman bracht op 30 oktober 1998 een kort werkbezoek aan
de Nederlandse ambassade in Islamabad (Pakistan). Twee medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman bezochten in april 1998 de Nederlandse ambassade
in Lagos (Nigeria), in het kader van het onderzoek naar individuele ambtsberichten
(zie hierna, § 9.2.4). 9.2 Het Ministerie zelf 9.2.1 De Minister van Buitenlandse ZakenIn 1998 zijn dertien rapporten verschenen die (deels) betrekking hebben
op een gedraging van het Ministerie van Buitenlandse Zaken als zodanig, of
van de Minister van Buitenlandse Zaken (twee keer).De klacht was in zes gevallen gegrond, en in één geval niet
gegrond. Zes keer werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. Hulp aan gedetineerde in MarokkoRapport 98/453 betreft een klacht van een vrachtwagenchauffeur die in
1994 in Marokko op verdenking van drugssmokkel is aangehouden en sindsdien
is gedetineerd in Tanger (Marokko). Hij klaagde er over dat de Minister van
Buitenlandse Zaken hem onvoldoende ondersteuning heeft geboden tijdens zijn
detentie, die voor hem erg bezwarend is.In reactie op de klacht deelde de Minister onder meer mee dat de detentiesituatie
in Marokko problematisch is, en dat sedert geruime tijd binnen het kader van
de samenwerking van Europese vertegenwoordigingen in Marokko werd getracht
daarin verbeteringen te bewerkstelligen. Ten aanzien van de beantwoording
van de schuldvraag gaf de Minister aan dat hij niet zou treden in de rechtsgang
in Marokko.Ten aanzien van de meer specifieke klachtpunten wat betreft het bieden
van ondersteuning aan verzoeker overwoog de Nationale ombudsman in de eerste
plaats dat de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging in Marokko adequaat
had gereageerd op een melding van verzoekers zuster dat de gezondheid van
verzoeker gevaar liep. Een medewerker van de Nederlandse vertegenwoordiging
in Marokko heeft een bezoek gebracht aan verzoeker. Uit het daarvan gemaakte
verslag komt naar voren dat verzoekers gezondheidstoestand niet zo ernstig
was als zijn zuster had gevreesd.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat de informatieverstrekking door
het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan verzoekers gemachtigde niet geheel
in overeenstemming was geweest met de op dat punt gewekte verwachtingen. Hulp bij het verkrijgen van een laissez-passerIn de zaak die heeft geleid tot rapport 98/235 klaagde verzoeker erover
dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken onvoldoende medewerking had verleend
bij het verkrijgen van een laissez-passer voor zijn echtgenote en twee kinderen.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat de afhandeling van
de aanvraag om het laissez-passer onnodig was vertraagd doordat er enige tijd
onduidelijkheid had bestaan over de taakafbakening van de Belgische ambassade
te Beiroet, die Nederlandse consulaire taken heeft waargenomen zolang er nog
geen Nederlandse vertegenwoordiging in Beiroet aanwezig was, en de sinds oktober
1996 geopende Nederlandse ambassade te Beiroet. Getuige het feit dat uiteindelijk
zowel de Belgische als de Nederlandse ambassade een laissez-passer hebben
afgegeven, had het Ministerie van Buitenlandse Zaken er niet tijdig voor gezorgd
dat die onduidelijkheid werd opgeheven. 9.2.2 De Minister voor OntwikkelingssamenwerkingIn 1998 zijn twee rapporten uitgebracht die betrekking hebben op de Minister
van Ontwikkelingssamenwerking. In één geval was de klacht gegrond.
Eén keer werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond geacht. Hulp bij het verkrijgen van een aanstellingIn de zaak die heeft geleid tot rapport 98/403 klaagde verzoeker, van
Ethiopische origine, die onder auspiciën van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
werkzaam was geweest voor de Food and Agricultural Organisation van de Verenigde
Naties (FAO) er onder meer over dat de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zich onvoldoende had ingespannen om hem te helpen aan een aanstelling, nadat
hij door het Directoraat-Generaal Internationale Samenwerking van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken niet in aanmerking was gebracht voor een vervolgaanstelling
bij de FAO.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat niet de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking verantwoordelijk was voor het verzorgen
van een vervolgaanstelling, maar de FAO en verzoeker zelf. Voorts overwoog
de Nationale ombudsman dat de Minister zich bereid had getoond om verzoeker,
in afwijking van het gebruikelijke, een aantal keren ter wille te zijn bij
vervolgplaatsingen in Afrika. Verzoekers grief dat de Minister zich onvoldoende
had ingespannen, was daarmee ongegrond. 9.2.3 Het Bureau VisadienstIn 1998 zijn op het terrein van de Visadienst 313 zaken afgedaan (1997:
75). Een gedraging van de Visadienst wordt aangemerkt als een gedraging van
de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Justitie gezamenlijk.
De klachten betreffen voor het overgrote deel de lange duur van de behandeling
van verzoeken en bezwaarschriften.Tien klachten zijn afgedaan door het uitbrengen van een rapport. Voorts
zijn 199 klachten ter behandeling doorgezonden naar de IND, en 94 klachten
afgedaan via de interventiemethode.Voor een bespreking van enkele van de genoemde rapporten (98/87 en 98/232),
en interventies wordt verwezen naar hoofdstuk 10, § 10A.2.2, waarin
de behandeling van visumaanvragen door de IND aan de orde komt. InterventieMet betrekking tot aanvragen voor een visum of een machtiging tot voorlopig
verblijf is in vijf gevallen in het kader van de interventiemethode de klacht
voorgelegd aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken.In één van die gevallen was de klacht dat de Nederlandse
ambassade te Sofia onvoldoende klantgericht is bij het behandelen van visumaanvragen.Nadat de klacht was voorgelegd aan het Ministerie, liet een medewerkster
van het Ministerie telefonisch weten dat de Nederlandse ambassade te Sofia
recent was geconfronteerd met een grote en niet voorzienbare toename van het
aantal te behandelen visumaanvragen. In verband daarmee was de personele bezetting
van de ambassade tijdelijk uitgebreid. De medewerkster liet weten dat de Minister
van Buitenlandse zaken had besloten die, aanvankelijk tijdelijke, personeelsuitbreiding
om te zetten in een permanente uitbreiding. De medewerkster zegde voorts toe
dat verzoeker zou worden geïnformeerd over de gerezen problemen en de
oplossing hiervan. De Nationale ombudsman sloot daarop het onderzoek. 9.2.4. Individuele ambtsberichten Inleiding en onderzoekIn het Jaarverslag 1997 (blz. 220) is aandacht besteed aan het onderzoek
dat de Nationale ombudsman in april 1997 op eigen initiatief, op grond van
de bevoegdheid van artikel 15 van de Wet Nationale ombudsman, is begonnen
naar de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten in asielzaken.
Uitgangspunt in dit onderzoek was de overweging dat individuele ambtsberichten
moeten voldoen aan hoge kwaliteitseisen. De Nationale ombudsman heeft het
onderzoek gericht op de procedurele aspecten van asielzaken waarin door het
Ministerie van Buitenlandse Zaken een individueel ambtsbericht is uitgebracht
aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Justitie.
Een zorgvuldige procedure vormt immers de basis voor betrouwbare resultaten.Het onderzoek betrof met name individuele ambtsberichten die waren uitgebracht
in het jaar 1996 en in het eerste kwartaal van 1997. Voorzover zich na deze
periode belangrijke ontwikkelingen hebben voorgedaan, zijn deze ook betrokken
in het onderzoek. In het kader van het onderzoek werden aan beide betrokken bestuursorganen,
de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie, een
groot aantal vragen voorgelegd.Ook de Chefs de Poste van de Nederlandse ambassades in een zestal landen
waar in verhouding het meest onderzoek naar aanleiding van individuele asielzaken
wordt verricht, werd gevraagd om een aantal vragen te beantwoorden. Het betrof:
Ethiopië, Federatieve Republiek Joegoslavië, Iran, Nigeria, Turkije
en voormalig Zaïre.In het kader van het onderzoek bestudeerden medewerkers van de Nationale
ombudsman 59 asieldossiers, verdeeld over de genoemde zes landen. Verder voerden
zij gesprekken met een aantal betrokken ambtenaren van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en van de IND, met de ambassadeur en met medewerkers van
de Nederlandse ambassade in Nigeria, met een medewerker van de Nederlandse
ambassade in Iran, met een Iraanse en met een Nigeriaanse vertrouwenspersoon,
met twee vreemdelingenadvocaten en met een beleidsmedewerker van VluchtelingenWerk
Nederland.Het onderzoek is op 18 augustus 1998 afgerond met het 298 pagina's tellende
rapport 98/350. Zowel de media als de vakpers (JB 1998, nr. 195; JV 1998,
nr. 173, m.n. R. Fernhout) besteedden veel aandacht aan dit rapport. BevindingenIn de BEVINDINGEN is een beschrijving gegeven van het proces van de aanvraag,
de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten. Per fase
van dit proces is de informatie van de zijde van de betrokken bewindslieden
weergegeven, is aangegeven in hoeverre voor de desbetreffende fase beleidsregels
bestaan, zijn – ter illustratie – citaten opgenomen uit de dossiers
die zijn bestudeerd, en zijn de opmerkingen weergegeven van de andere betrokkenen,
voor zover zij over de desbetreffende fase inlichtingen hebben verstrekt.De BEVINDINGEN bevatten voorts informatie van feitelijke aard. Deze betreft
onder meer de aantallen uitgebrachte individuele ambtsberichten (1899 in de
periode waarop het onderzoek betrekking heeft) en de verdeling naar landen,
alsmede een overzicht van de (23) Posten in het buitenland die ten tijde van
het onderzoek van de Nationale ombudsman voor onderzoek in asielzaken gebruik
maakten van vertrouwenspersonen.In de BEVINDINGEN is vervolgens aandacht besteed aan een aantal algemene
aspecten. Onder meer is de visie van beide bewindslieden op de rol van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken in individuele asielzaken weergegeven, en
is aangegeven welke knelpunten door hen, en door een aantal betrokken Chefs
de Poste, werden gezien met betrekking tot de praktijk rond de totstandkoming
en het gebruik van individuele ambtsberichten.Ten slotte bevatten de BEVINDINGEN de verklaringen van de drie rechtshulpverleners
met wie in het kader van het onderzoek werd gesproken. Beoordeling, conclusie en aanbevelingIn de inleiding van de BEOORDELING benadrukte de Nationale ombudsman dat
hoge eisen moeten worden gesteld aan individuele ambtsberichten, aangezien
deze een belangrijke rol spelen in individuele asielzaken. In verband hiermee
moeten dergelijke hoge eisen ook worden gesteld aan de procedure van totstandkoming
van individuele ambtsberichten. Zoals in de inleiding al is aangegeven, vormt
een zorgvuldige procedure immers de basis voor betrouwbare resultaten.Vervolgens is de Nationale ombudsman ingegaan op de verhouding tussen
de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie.
In dat verband stelde hij vast dat de Staatssecretaris van Justitie verantwoordelijk
is voor de behandeling van asielzaken. Deze verantwoordelijkheid betreft zowel
de te nemen besluiten – op de asielaanvraag en op een eventueel bezwaar –
als het verloop van de procedure. De verantwoordelijkheid van de Minister
van Buitenlandse Zaken in asielzaken waarin een individueel ambtsbericht wordt
uitgebracht aan de IND beperkt zich tot het onderzoek dat aan zo'n ambtsbericht
ten grondslag ligt en tot de inhoud van dat ambtsbericht. De Nationale ombudsman
overwoog dat uit deze scheiding van verantwoordelijkheden voortvloeit dat
de Staatssecretaris van Justitie/de IND de regie behoort te voeren over de
procedure in een individuele asielzaak.Voorafgaand aan de beoordeling van het feitelijke proces van de totstandkoming
en het gebruik van individuele ambtsberichten, zijn twee kwesties aan de orde
gekomen die kenmerkend zijn voor asielzaken waarin een individueel ambtsbericht
wordt uitgebracht. In de eerste plaats wees de Nationale ombudsman er op dat
asielzoekers doorgaans afkomstig zijn uit landen waarin het bijna per definitie
niet eenvoudig is om ter plaatse onderzoek te verrichten. De te verwachten
problemen bij onderzoek ter plaatse betekenen volgens hem dat de resultaten
van dat onderzoek steeds met een kritische blik moeten worden bezien, en dat
deze in de regel niet zonder meer mogen worden vertaald in stellige uitspraken
over feitelijkheden.In de tweede plaats ging de Nationale ombudsman in op de belangen van
bronbescherming en van geheimhouding van onderzoekmethoden en -technieken.
Hij stelde in dit verband dat in die gevallen waarin aan de asielzoeker geen
(volledige) openheid van zaken kan worden gegeven, gewaarborgd moet zijn dat
de rechter wél de mogelijkheid heeft om de onderzoekresultaten te controleren
en te beoordelen. Daartoe dient van het onderzoek in het land van herkomst
een zorgvuldige verslaglegging plaats te vinden.Daarna is de procesgang van het individuele ambtsbericht stapsgewijs behandeld. a. Aanvraag door de INDMet betrekking tot de aanvraag, door de IND aan het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, van een individueel ambtsbericht overwoog de Nationale ombudsman dat
de IND de reikwijdte en de strekking dient te bepalen van de vragen die het
Ministerie van Buitenlandse Zaken moet beantwoorden. Daarom dient deze vraagstelling
te voldoen aan de eis van specificiteit. Uit het onderzoek is echter gebleken
dat de IND er in een aantal gevallen mee heeft volstaan het Ministerie om
een onderzoek te vragen zonder aan te geven waar dat onderzoek zich op moest
richten. Een dergelijke geheel open vraagstelling acht de Nationale ombudsman
niet juist.Omdat bedoelde eis van specificiteit niet is neergelegd in een richtlijn
aan de IND, deed de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie de
aanbeveling om de criteria waaraan een verzoek om een ambtsbericht dient te
voldoen, neer te leggen in een richtlijn. b. Vraagstelling aan de PostNaar aanleiding van een verzoek van de IND om een onderzoek formuleert
de betrokken afdeling van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (de afdeling
Asiel- en Migratiezaken) ten behoeve van de desbetreffende Post concrete onderzoekvragen.
Gezien de verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van Justitie voor de
asielprocedure en voor de te nemen beslissingen, dient de Staatssecretaris/de
IND te bepalen op welke punten eventueel onderzoek moet worden verricht. Uit
het onderzoek is gebleken dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken in een
aantal gevallen, zonder overleg met de IND, voor de Post vragen
heeft opgesteld met een andere strekking dan die van de IND. De Nationale
ombudsman heeft deze praktijk afgekeurd. Aangezien de binnen het Ministerie
geldende richtlijnen de ruimte bieden voor een dergelijke handelwijze, deed
hij de Minister van Buitenlandse Zaken de aanbeveling op dit punt maatregelen
te treffen.Uit het onderzoek is verder naar voren gekomen dat het Ministerie van
Buitenlandse Zaken in een aantal gevallen op eigen initiatief, en zonder voorafgaand
overleg met de IND, een onderzoek in een individuele asielzaak is begonnen.
Omdat het de Staatssecretaris van Justitie/de IND is die de regie behoort
te voeren over elke asielprocedure, acht de Nationale ombudsman een dergelijke
gang van zaken niet juist. Ook op dit punt werd de Minister van Buitenlandse
Zaken aanbevolen de richtlijnen aan te passen. c. Onderzoek in het land van herkomst; de vertrouwenspersonenVoor het verrichten van het onderzoek in het land van herkomst van de
betrokken asielzoeker wordt veelal een lokale vertrouwenspersoon ingeschakeld.
Gezien hun cruciale rol bij de totstandkoming van ambtsberichten moeten zware
eisen worden gesteld aan de selectie van deze vertrouwenspersonen. Hun betrouwbaarheid,
objectiviteit en deskundigheid moeten zijn gewaarborgd. Het onderzoek heeft
de Nationale ombudsman geen aanwijzingen gegeven dat de selectie van vertrouwenspersonen
niet op een zorgvuldige wijze plaatsvindt.Wél benadrukte de Nationale ombudsman het belang om per land over
meer dan één vertrouwenspersoon te beschikken. Dit biedt onder
andere de mogelijkheid om het werk van de ene vertrouwenspersoon te laten
controleren door een andere vertrouwenspersoon. In de periode waarop het onderzoek
betrekking heeft, werkte uitsluitend de Post te Teheran, Iran, met meer dan
één vertrouwenspersoon. Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding
de Minister van Buitenlandse Zaken aan te bevelen om zich in te spannen voor
de aanstelling van meer dan één vertrouwenspersoon per land.Uit het onderzoek is gebleken dat de door de desbetreffende Ambassades
aangestelde lokale vertrouwenspersonen regelmatig derden inschakelen voor
het verrichten van feitelijk onderzoekwerk. Deze inschakeling van derden gebeurt
geheel buiten de Post om. De Nationale ombudsman oordeelde dat een dergelijke
gang van zaken niet valt te rijmen met het delicate karakter van de taak van
de vertrouwenspersonen. Indien inschakeling van een derde noodzakelijk is,
mag volgens hem worden verwacht dat de betrokken Chef de Poste daarvan op
de hoogte is, en in beginsel ook dat hij uitdrukkelijk heeft ingestemd met
de inschakeling van de betrokken derde. Hij gaf de Minister van Buitenlandse
Zaken in overweging om op dit punt de richtlijnen aan te vullen.Met betrekking tot de instructies die aan de vertrouwenspersonen worden
gegeven, oordeelde de Nationale ombudsman dat zij er – terecht –
op worden gewezen dat bij de autoriteiten van het desbetreffende land niet
bekend mag worden dat hun onderzoek een in Nederland verblijvende asielzoeker
betreft, alsmede dat hun bronnen en hun methoden en technieken van onderzoek
voldoende uit hun rapportages moeten blijken. In zoverre zag hij geen reden
voor kritiek.Overigens heeft het onderzoek van de Nationale ombudsman geen aanwijzingen
opgeleverd dat de vertrouwenspersonen hun onderzoekwerk voor de Nederlandse
Posten niet naar behoren verrichten. d. Rapportage vertrouwenspersonenDe meeste vertrouwenspersonen leggen hun onderzoekbevindingen vast in
een schriftelijke rapportage aan de betrokken Chef de Poste. Juist omdat controle
op het eigenlijke onderzoekwerk van vertrouwenspersonen vaak niet of slechts
in beperkte mate mogelijk is, dient deze rapportage zo volledig
mogelijk te zijn. Uit het dossieronderzoek van de Nationale ombudsman is echter
gebleken dat in een aantal gevallen de vertrouwenspersonen in hun rapportages
aan de betrokken Chef de Poste niet (voldoende) inzicht hebben gegeven in
hun methoden van onderzoek, en niet hebben vermeld wie hun bronnen waren en
wat de reden was van de specifieke deskundigheid van deze bronnen. In zoverre
achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging niet behoorlijk. Hij
deed de Minister van Buitenlandse Zaken de aanbeveling om er actief op te
doen toezien dat de vertrouwenspersonen in hun rapportages te allen tijde
inzicht geven in hun bronnen en in hun onderzoekmethoden. e. Rapportage betrokken Post aan het Ministerie van Buitenlandse
ZakenOp basis van de schriftelijke, of in een aantal gevallen mondelinge, rapportage
van de vertrouwenspersoon stelt de betrokken Post een rapportage, in de vorm
van een memorandum, op ten behoeve van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Gezien de verantwoordelijkheid van de Chef de Poste voor de zorgvuldigheid
van het ter plaatse verrichte onderzoek mag worden verwacht dat de Post de
onderzoekresultaten in alle gevallen kritisch beziet alvorens deze worden
doorgegeven aan het Ministerie. Met het oog op de mogelijkheid om de onderzoekbevindingen
te controleren en te beoordelen dient uit de rapportage van de Post steeds
voldoende duidelijk te blijken op welke wijze de Post aan zijn informatie
is gekomen.In de terzake geldende richtlijnen is aangegeven dat in deze rapportages
moet worden aangegeven op welke wijze de desbetreffende informatie is verzameld,
en dat de onderzoekbevindingen zo mogelijk moeten worden gemotiveerd.Deze laatste eis geldt, blijkens de richtlijnen, altijd in die gevallen
waarin een oordeel wordt gegeven over de authenticiteit van stukken.Uit het dossieronderzoek is echter gebleken dat in een aantal gevallen
in de rapportage van de Post aan het Ministerie onvoldoende inzicht is gegeven
in de bronnen of in onderzoekmethoden. In zoverre achtte de Nationale ombudsman
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk.»Een bijzondere categorie wordt gevormd door authenticiteitonderzoeken.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is gebleken dat in de desbetreffende
rapportages van de Posten steeds een gemotiveerd oordeel is gegeven over de
authenticiteit van de onderzochte documenten. In geen van de onderzochte dossiers
bevond zich echter referentiemateriaal, zoals een specimen van een authentiek
document of een voorbeeld van een authentiek stempel of logo. In zo'n situatie
is het voor degenen die in het vervolg van de procedure een rol spelen, zoals
de IND en eventueel de rechter, niet goed mogelijk om de opvatting van de
zijde van de Post over de authenticiteit van een onderzocht document te beoordelen.
De Nationale ombudsman noemde dit, gezien de verhouding tussen beide betrokken
Ministeries en gezien de verhouding tussen de uitvoerende en de rechterlijke
macht, een onwenselijke situatie. Omdat op dit punt, mede naar aanleiding
van het onderzoek van de Nationale ombudsman, inmiddels aangescherpte richtlijnen
waren uitgevaardigd, deed de Nationale ombudsman hier geen aanbeveling.Overigens verklaarde de Chef de Poste te Belgrado dat de bevindingen van
zijn vertrouwenspersoon niet worden gecontroleerd indien het om authenticiteitonderzoeken
gaat. De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. In dat verband deed hij
de Minister de aanbeveling er actief op te doen toezien dat alle Posten de
resultaten van een onderzoek van een vertrouwenspersoon te allen tijde kritisch
bezien. f. Controle en beoordeling door het Ministerie van Buitenlandse
ZakenOp basis van de informatie van de Post stelt het Ministerie van Buitenlandse
Zaken het individuele ambtsbericht ten behoeve van de IND op. De informatie
van de Post dient door het Ministerie te worden gecontroleerd op
volledigheid. Gebleken is dat in de periode waarop het onderzoek betrekking
heeft niet steeds voldoende controle heeft plaatsgevonden op de volledigheid
van de informatie vanuit de Posten, met name op de vermelding van bronnen
en van onderzoekmethoden. De Nationale ombudsman achtte dit onjuist.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman zijn ook op dit punt
richtlijnen uitgevaardigd. Om die reden zag de Nationale ombudsman geen aanleiding
dienaangaande een aanbeveling in zijn rapport op te nemen. Hij wees er wel
op dat het aan de Minister van Buitenlandse Zaken is om er op toe te zien
dat deze richtlijnen in de praktijk steeds worden nageleefd.Met betrekking tot de beoordeling van de inhoud van de informatie van
de Posten heeft de Minister aan de Nationale ombudsman meegedeeld dat indien
er slechts sprake is van één bron, het desbetreffende punt niet
mag worden gemeld in het ambtsbericht, ofwel in het ambtsbericht ten aanzien
van dat punt geen stellige conclusies mogen worden gebruikt.Gezien de problemen die zich kunnen voordoen bij onderzoek in het land
van herkomst van asielzoekers onderschreef de Nationale ombudsman het uitgangspunt
dat informatie die afkomstig is van slechts één bron alleen
met de nodige terughoudendheid mag worden gebruikt. Uit het dossieronderzoek
is echter gebleken dat in een aantal individuele ambtsberichten stellige uitspraken
zijn gedaan op punten waarover slechts uit één bron informatie
was verkregen. In deze gevallen was volgens de Nationale ombudsman niet de
vereiste terughoudendheid in acht genomen. Omdat op dit punt niets was geregeld
in de richtlijnen, deed de Nationale ombudsman ook hierover een aanbeveling
aan de Minister. g. Selectie van informatie ten behoeve van het ambtsberichtIn verband met de bescherming van bronnen, van methoden en technieken,
en van buitenlandse betrekkingen wordt slechts een deel van de informatie
vanuit de Post weergegeven in het individuele ambtsbericht. De Nationale ombudsman
heeft in een eerder rapport (rapport 97/95; zie Jaarverslag 1997, blz. 219–220)
al overwogen dat deze belangen, die er tegen pleiten om een asielzoeker –
volgens vaste praktijk – inzage te geven in de stukken die ten grondslag
liggen aan het ambtsbericht, in het algemeen moeten prevaleren boven het belang
dat de betrokken asielzoeker heeft bij inzage in deze stukken. Tegelijkertijd
overwoog de Nationale ombudsman in dat eerdere rapport dat erkend moet worden
dat de betrokken asielzoeker duidelijk kan worden belemmerd in zijn verweermogelijkheden
indien hem kennisneming van de achterliggende stukken wordt onthouden. Dit
betekent dat de selectie van de beschikbare informatie voor het ambtsbericht
nauw luistert, en dat steeds per geval zorgvuldig zal moeten worden beoordeeld
of er een toereikende reden is om bepaalde informatie, die van belang is voor
het te nemen besluit, niet in het ambtsbericht op te nemen en aldus aan de
asielzoeker te onthouden. In dat verband noemde de Nationale ombudsman het
begrijpelijk dat bijvoorbeeld de naam van de vertrouwenspersoon of de precieze
kenmerken op grond waarvan een document als niet-authentiek wordt aangemerkt,
geheim worden gehouden. Ten aanzien van bijvoorbeeld de wijze waarop bepaalde
informatie is verzameld, zag de Nationale ombudsman echter in het algemeen
onvoldoende reden om de asielzoeker daarover geen informatie te geven.Uit het dossieronderzoek zijn verschillende gevallen naar voren gekomen
waarin over de bronnen, de onderzoekmethoden of de reden van niet-authenticiteit
minder informatie in het desbetreffende ambtsbericht is opgenomen dan redelijkerwijs
mogelijk was geweest. Daardoor zijn de betrokken asielzoekers onnodig belemmerd
in hun mogelijkheid om adequaat te reageren.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken de richtlijnen ook op dit punt aangescherpt.
Daarin is nu aangegeven dat bij het opstellen van een ambtsbericht steeds
kritisch moet worden bezien of geheimhouding van bronnen of van de reden van
niet-authenticiteit van een document noodzakelijk is. De Nationale ombudsman
onderschreef deze richtlijnen. Gezien het belang van openheid, die essentieel
is voor het vertrouwen van de betrokken asielzoeker in de asielprocedure,
deed de Nationale ombudsman de Minister de aanbeveling er actief op te doen
toezien dat alleen dan in een ambtsbericht relevante informatie wordt weggelaten
indien daarvoor een dringende en toereikende reden bestaat. h. De achterliggende stukkenIn de periode waarop het onderzoek betrekking heeft, werden de achterliggende
stukken door het Ministerie van Buitenlandse Zaken niet beschikbaar gesteld
aan de IND. Gezien de verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van Justitie
voor de te nemen beslissing op een asielaanvraag achtte de Nationale ombudsman
dit niet juist.Overigens heeft de Rechtseenheidskamer Vreemdelingenzaken van de arrondissementsrechtbank
's-Gravenhage in april 1998 uitgesproken dat de Staatssecretaris zich door
middel van kennisneming van de achterliggende stukken dient te vergewissen
van de juistheid van de in een ambtsbericht opgenomen conclusies. Deze uitspraak
had er inmiddels toe geleid dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan
ambtenaren van de IND inzage geeft in de achterliggende stukken. De Nationale
ombudsman noemde deze ontwikkeling een belangrijke verbetering van de procedure.
Omdat hij erop vertrouwde dat deze praktijk zal worden bestendigd, zag hij
geen aanleiding om op dit punt een aanbeveling te doen. i. Het gebruik van het ambtsbericht door de INDZodra de Minister van Buitenlandse Zaken een individueel ambtsbericht
heeft uitgebracht aan de Staatssecretaris van Justitie, komt de zaak weer
geheel in handen te liggen van de IND. Gezien de verantwoordelijkheid van
de Staatssecretaris voor het besluit op een asielaanvraag of op een eventueel
bezwaarschrift tegen een afwijzing van zo'n aanvraag, is een beoordeling door
de IND van de informatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken een cruciale
stap in de procedure. Deze beoordeling zal moeten zijn gericht op aspecten
als specificiteit, begrijpelijkheid, consistentie en actualiteit. Daarnaast
zal moeten worden beoordeeld hoe de informatie van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken zich verhoudt tot de informatie die de betrokken asielzoeker heeft verstrekt,
en dient te worden bepaald welk gewicht aan de informatie van het Ministerie
moet worden toegekend met het oog op het te nemen besluit.De Nationale ombudsman achtte het onjuist dat de IND in de periode waarop
het onderzoek betrekking heeft, besluiten heeft genomen in de desbetreffende
asielzaken zonder kennis te hebben genomen van de achterliggende stukken.
Zoals hiervoor is aangegeven, is de praktijk op dit punt inmiddels verbeterd.Uit het dossieronderzoek is gebleken dat de IND in verschillende gevallen
genoegen heeft genomen met ambtsberichten waarin niet werd ingegaan op concrete
vragen van de Staatssecretaris aan de Minister. Uit die zaken blijkt dat de
IND de uitgebrachte ambtsberichten niet in alle gevallen voldoende zorgvuldig
heeft getoetst op volledigheid. Ook dat achtte de Nationale ombudsman niet
juist.De IND behoort asielzoekers in de gelegenheid te stellen te reageren op
de inhoud van een eventueel individueel ambtsbericht, vóórdat
op de asielaanvraag, of op een bezwaarschrift tegen de afwijzing van zo'n
aanvraag, wordt beslist. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is gebleken
dat de IND in de periode waarop het onderzoek betrekking heeft niet volgens
vaste praktijk, in de daarvoor in aanmerking komende gevallen, individuele
ambtsberichten om commentaar heeft voorgelegd aan de betrokken
asielzoeker, vóórdat op de asielaanvraag of op een bezwaarschrift
werd beslist. In zoverre noemde de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging
niet behoorlijk.Ten aanzien van het moment waarop het ambtsbericht wordt voorgelegd aan
de betrokken asielzoeker overwoog de Nationale ombudsman dat het, met het
oog op de voortgang van de procedure, de voorkeur verdient dat dit direct
na het uitbrengen van dat ambtsbericht gebeurt. Uit het onderzoek is echter
gebleken dat een ambtsbericht dat in de bezwaarfase is uitgebracht meestal
pas met de stukken voor de zitting van de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken
danwel van de ambtelijke commissie wordt meegestuurd. Op deze wijze, zo oordeelde
de Nationale ombudsman, wordt de betrokkene echter gedurende enige tijd onnodig
de mogelijkheid onthouden om een reactie voor te bereiden op dat ambtsbericht.
Hij noemde dat onjuist, en deed de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling
om te waarborgen dat een ambtsbericht te allen tijde onmiddellijk na ontvangst
om commentaar wordt voorgelegd aan de betrokken asielzoeker.Ten slotte wees de Nationale ombudsman op het grote gewicht dat de Staatssecretaris
van Justitie vaak toekent aan de inhoud van een individueel ambtsbericht.
Juist daarom moet volgens hem veel belang worden gehecht aan een, in alle
fasen, zorgvuldige procedure van totstandkoming en gebruik van individuele
ambtsberichten.Vervolgens is de Nationale ombudsman ingegaan op het belang van terugkoppeling.
De ambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en van de IND vormen
ieder een schakel in het totale proces van de behandeling van asielaanvragen.
De werkzaamheden die in een bepaalde fase zijn verricht, worden onderwerp
van controle en beoordeling door degene die in de volgende fase van dit proces
aan de beurt is. Uiteindelijk is het eventueel de bestuursrechter die een
oordeel geeft. In verband met het leereffect dat daarvan kan uitgaan, achtte
de Nationale ombudsman het van belang dat de resultaten van bedoelde beoordelingen
bekend worden bij degene op wiens werk zij betrekking hebben. Een zorgvuldige
terugkoppeling van eventueel commentaar kan volgens hem een belangrijke bijdrage
leveren aan de kwaliteit in de toekomst.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is echter gebleken dat voor
de verschillende fasen van de asielprocedure terugkoppeling ontbreekt of te
wensen overlaat. In verband hiermee deed hij zowel de Minister van Buitenlandse
Zaken als de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling om de communicatie
in de vorm van een goede terugkoppeling tussen de betrokken medewerkers te
bevorderen.In een afsluitend hoofdstuk van zijn BEOORDELING heeft de Nationale ombudsman
vastgesteld dat een belangrijke reden voor kritiek is gelegen in een tekort
aan transparantie in het proces dat leidt tot een individueel ambtsbericht.
Hij achtte het van belang dat de betrokkene zo goed mogelijk inzicht wordt
gegeven in de wijze waarop een eventueel onderzoek ter plaatse is uitgevoerd,
en in de resultaten van dat onderzoek. Volgens hem kan openheid, binnen de
grenzen van hetgeen verantwoord is, er aan bijdragen dat vóór
alles een inhoudelijke discussie wordt gevoerd over de vraag of een asielverzoek
al dan niet behoort te worden toegewezen. Dit is niet alleen in het belang
van de betrokken asielzoekers, maar ook van de beide betrokken Ministeries.Daarnaast stelde de Nationale ombudsman vast dat uit het onderzoek met
name ook naar voren is gekomen dat de onderlinge afstemming tussen beide betrokken
Ministeries voor verbetering vatbaar is.Bij dit alles merkte de Nationale ombudsman nog op dat zich tijdens zijn
onderzoek verschillende ontwikkelingen hebben voorgedaan die tot een verbetering
van de situatie kunnen leiden. In dat verband noemde hij de aanscherping van
de richtlijnen binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken
in mei 1997, en de uitspraak van de Rechtseenheidskamer Vreemdelingenzaken
van april 1998.Aan het slot van zijn BEOORDELING sprak de Nationale ombudsman de hoop
uit dat zijn aanbevelingen zouden bijdragen aan de kwaliteit van de asielprocedure. Reactie op aanbevelingIn een gezamenlijke reactie van 16 november 1998 lieten de Minister van
Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie weten dat de aanbevelingen
aan de Staatssecretaris van Justitie alle en de aanbevelingen aan de Minister
bijna alle werden overgenomen.Naar aanleiding van de aanbeveling aan de Minister om de desbetreffende
voorschriften aan te vullen met regels over de betrokkenheid van de Chef de
Poste bij het inschakelen van derden voor het onderzoek, liet de Minister
weten dat deze derden meestal medewerkers van het kantoor van de vertrouwenspersoon
zijn, en dat de desbetreffende werkzaamheden worden verricht onder verantwoordelijkheid
van de vertrouwenspersoon. Daarom achtte de Minister het onnodig, en uit praktisch
oogpunt ook ondoenlijk, te verlangen dat de Chef de Poste uitdrukkelijk om
toestemming wordt gevraagd telkens wanneer een dergelijke medewerker voor
een onderzoek wordt ingeschakeld.In reactie hierop deelde de Nationale ombudsman mee dat het hem passend
lijkt dat de Chef de Poste, of namens hem een betrokken medewerker op de ambassade,
in ieder geval een kennismakingsgesprek voert met de medewerker van de vertrouwenspersoon,
voordat deze wordt ingeschakeld voor werkzaamheden ten behoeve van de Post.
Bij eventuele twijfel aan betrokkenes geschiktheid kan dan tijdig worden ingegrepen.Met betrekking tot de aanbeveling om het uitgangspunt dat informatie die
slechts afkomstig is van één bron en die afwijkt van de door
de betrokken asielzoeker verstrekte informatie niet tot stellige conclusies
behoort te leiden in een richtlijn vast te leggen, liet de Minister weten
dat bij het afwegen van verkregen informatie steeds rekening wordt gehouden
met de aard van de bron, en dat in veel gevallen kan worden volstaan met het
raadplegen van één bron. Op dit punt zouden de regels nog nader
worden geëxpliciteerd. De Minister voegde daar aan toe dat in het rapport
van de Nationale ombudsman ten onrechte wordt gesuggereerd dat de bewijslast
bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken ligt, en dat aldus sprake is van
een omkering van de bewijslast.In reactie hierop deelde de Nationale ombudsman mee dat hij in zijn rapport
heeft willen aangeven dat de nodige terughoudendheid moet worden betracht
indien slechts sprake is van één bron en de van deze bron verkregen
informatie afwijkt van die van de betrokken asielzoeker. Hij voegde daar aan
toe dat hij het met de Minister eens is dat de vraag of genoegen kan worden
genomen met één bron afhankelijk is van de aard en de «hardheid»
van die bron.De Nationale ombudsman heeft de Minister van Buitenlandse Zaken ver- zocht
om een reactie op deze kanttekeningen, en aan zowel hem als aan de Staatssecretaris
van Justitie laten weten dat hij met belangstelling uit- kijkt naar de tekst
van de aangepaste richtlijnen en nader geëxpliciteerde regels, respectievelijk
van de aangekondigde nieuwe werkinstructies.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde vervolgens op 12 januari 1999
mee dat hij alsnog een instructie aan de Posten heeft doen uitgaan waarin
is aangegeven dat in geval van de inschakeling van een medewerker van het
kantoor van de vertrouwenspersoon voor zoveel mogelijk een kennismakingsgesprek
plaatsvindt met de Chef de Poste of met een ambassademedewerker. Voorts deelde de Minister mee dat hij de Posten heeft geïnstrueerd
dat uit de rapportage moet blijken of de informatie is verkregen uit één
bron die niet kan worden geverifieerd. In de toelichting op deze instructie
heeft de Minister een «niet harde bron» omschreven als een bron
waarvan de autoriteit of de betrouwbaarheid niet zonder meer kan worden gegarandeerd.Bij zijn reactie stuurde de Minister de vernieuwde «interne werkinstructie
voor het opstellen van onderzoeksmemoranda aan de posten en voor het opstellen
van individuele ambtsberichten in het kader van asielverzoeken» mee,
alsmede het aangepaste asielgedeelte uit de Bundel Consulaire Voorschriften
en de toelichting daarop voor de Posten.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman heeft de Minister van Buitenlandse
Zaken aldus op passende wijze invulling gegeven aan de aanbevelingen. 9.3 Ambassades en consulatenIn 1998 zijn zeventien rapporten uitgebracht die (mede) betrekking hebben
op klachten over Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland. Acht
van de klachten waren gegrond, één niet gegrond en twee deels
gegrond, deels niet gegrond. In één zaak is geen oordeel gegeven.
In vier zaken was de klacht deels niet gegrond en kon deels geen oordeel worden
gegeven. In één zaak was de klacht deels gegrond, deels niet
gegrond en kon deels geen oordeel worden gegeven.In 1998 zijn 52 onderzoeken beëindigd zonder dat een rapport is uitgebracht.
Dit betreft voor het grootste deel klachten over legalisatie en verificatie
van documenten. Dit onderwerp wordt hierna besproken. Dertien onderzoeken
zijn beëindigd omdat verzoeker alsnog in het gelijk werd gesteld nadat
het onderzoek was geopend. Vier zaken zijn beëindigd omdat verzoeker
om een andere reden zijn klacht had ingetrokken en 33 zaken zijn beëindigd
omdat de klacht binnen korte termijn was opgelost nadat de Nationale ombudsman
de klacht bij wijze van interventie aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken
had voorgelegd. 9.3.1 Legalisatie en verificatie van documenten ProbleemlandenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 210–212) is aandacht besteed aan het
onderwerp legalisatie en verificatie van documenten. De Nationale ombudsman
signaleerde toen een opvallende stijging van het aantal klachten in 1997 (21)
over dit onderwerp. In 1998 is het aantal klachten dat hierover in onderzoek
is genomen verder toegenomen, tot 54. De klachten betreffen, net als in 1997,
voornamelijk de probleemlanden die zijn opgenomen in de «Officiële
mededeling over aanwijzing vijf probleemlanden met betrekking tot documenten»
van 7 maart 1996 (verder: aanwijzing probleemlanden). Het aantal klachten
per probleemland is in 1998 als volgt: Dominicaanse Republiek: geen; Ghana:
41; India: 1; Nigeria: 3; Pakistan: 6.In het Jaarverslag 1997 sprak de Nationale ombudsman de verwachting uit
dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken knelpunten op dit gebied voldoende
zou signaleren en adequaat zou aanpakken. Gezien het aantal klachten over
dit onderwerp dat in 1998 in onderzoek is genomen, is het Ministerie hier –
met name met betrekking tot Ghana – nog niet in geslaagd. In verband
hiermee is de Minister van Buitenlandse Zaken gevraagd naar knelpunten bij
de behandeling van aanvragen tot legalisatie en verificatie bij de Nederlandse
ambassade in Accra (Ghana).Bij brief van 9 december 1998 heeft de Minister meegedeeld dat naar oplossingen
hiervoor wordt gezocht. Verder deelde hij mee dat de post zelf
een voorstel voor een reorganisatie van de legalisatie- en verificatieafdeling
had ingediend. Ook deelde hij mee dat een inspecteur – in het kader
van de inspectie en evaluatie van de bedrijfsvoering – een bezoek aan
de ambassade te Accra had gebracht en dat op zijn verzoek onlangs een extern
consultantsbureau een evaluatie had uitgevoerd van de maatregel van 7 maart
1995 om vijf landen per 1 april 1996 aan te wijzen als probleemland op
het gebied van het schriftelijk bewijs. Hij zegde het rapport van het consultantsbureau
toe. Tot slot vroeg de Minister begrip voor de moeilijke werk- en woonomstandigheden
in Ghana. Evaluatierapport probleemlandenDe Minister van Buitenlandse Zaken heeft de Nationale ombudsman bij brief
van 4 januari 1999 een afschrift gestuurd van het bedoelde rapport «Evaluatie
maatregel legalisatie en verificatie documenten probleemlanden» van
het extern consultantsbureau. Voor zover hier van belang, zijn samengevat
de volgende conclusies en aanbevelingen in het rapport opgenomen. Conclusies:– de doorlooptijden van de behandeling van aanvragen lopen uiteen
van gemiddeld drie weken (Dominicaanse Republiek) tot gemiddeld 22 weken (Ghana).
De doorlooptijd kan soms het halve jaar overschrijden;– het aantal bezwaar- en beroepzaken is exponentieel gestegen. De
organisatie van de posten, en (de betrokken afdelingen van) het Ministerie
van Buitenlandse Zaken zijn nog niet voldoende ingesteld op de afhandeling
van de instroom en snel oplopende werkvoorraden;– de organisatie van de posten en het Ministerie zijn niet afgestemd
op de grote, aanhoudende stroom van legalisatieaanvragen uit de probleemlanden
en de daarbij behorende eisen voor de bedrijfsvoering (aandacht van de leiding,
beschrijving en documentering van werkprocessen, stelsel van productienormen
en informatiesystemen);– de personeelsformatie van de ambassades is kwalitatief en vaak
ook kwantitatief niet goed afgestemd op de instroom van de verificatieaanvragen.
De kwalitatieve vereisten betreffen met name juridische kennis, inzicht in
de consequenties van de legalisatie in de Nederlandse basisadministratie en
inzicht in de productieprocessen. Aanbevelingen:– starten met een verbeteringstraject in Ghana, Pakistan en India;– de legalisatieprocessen zakelijker benaderen en vanuit het Ministerie
eisen stellen aan de posten ten aanzien van productie, werkvoorraden, afhandeltijden,
doorlooptijden;– randvoorwaarden voor de posten invullen ten aanzien van kwalitatieve
en kwantitatieve formatie, informatiesystemen, automatiseringsvoorzieningen,
procesbeschrijving, documentaire ondersteuning, budgettaire kaders en het
inrichten van een stelsel van planning en controle;– aanpassingen aanbrengen in de formatie bij het Ministerie;– de werkwijze rond vervolgprocedures verbeteren en een apart project
definiëren om de achterstanden in bezwaar en beroep op te lossen;– extra zorg besteden aan de implementatie van de aanbevelingen,
gezien de complexiteit van de vraagstukken en de beperkte ervaring in de organisatie
met het beheren van administratieve productieprocessen.Voor zijn standpunt over het rapport verwees de Minister naar zijn brief
van 18 december 1998 aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer der Staten-Generaal. In deze brief deelde de Minister
onder meer mee dat hij had besloten tot het doen opstellen van het genoemde
rapport gezien de vragen zoals die regelmatig door de Nationale
ombudsman en de advocatuur werden gesteld. Verder deelde de Minister mee dat
hij de inhoud en de aanbevelingen van het rapport in grote lijnen onderschrijft
en dat hij de nodige maatregelen zal nemen in de personele sfeer en met betrekking
tot de werkprocessen, zowel binnen het Ministerie als op de posten. De Nationale
ombudsman nam hiervan met instemming kennis. Toepassing van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)Voor de beantwoording van de vraag of een beslissing op een aanvraag om
legalisatie of verificatie een besluit is in de zin van artikel 1:3, eerste
lid, Awb volgt de Nationale ombudsman de jurisprudentie terzake. Dit heeft
ertoe geleid dat de Nationale ombudsman aanvankelijk, in het hierna te bespreken
rapport 98/145, een beslissing op een legalisatie- of verificatieaanvraag
heeft aangemerkt als besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid, Awb. Intussen
wordt echter in de rechtspraak op dit punt verschillend geoordeeld.Op 3 juni 1997 heeft de arrondissementsrechtbank te Rotterdam uitspraak
gedaan in een zaak waarin de legalisatie van documenten aan de orde was (registratienummer
96/1910-F4, niet gepubliceerd). In deze uitspraak is een beslissing op een
verzoek om legalisatie of verificatie van documenten aangemerkt als een besluit
in de zin van artikel 1:3, eerste lid, Awb. Op 10 augustus 1998 heeft de arrondissementsrechtbank
Den Haag een uitspraak gedaan met dezelfde strekking (JV 1998/159).De arrondissementsrechtbank te Amsterdam heeft op 8 juni 1998 over
dit punt eveneens een uitspraak gedaan (JV 1998/112). Daarin wordt geconcludeerd
dat een beslissing op een verzoek om legalisatie niet kan worden beschouwd
als een besluit in de zin van artikel 1:3, eerste lid, Awb. De Minister van
Buitenlandse Zaken heeft vervolgens tegen deze uitspraak beroep aangetekend
bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De arrondissementsrechtbank
te 's-Hertogenbosch heeft op 22 juli 1998 een uitspraak (Jurisprudentiebijlage
Vreemdelingen Bulletin, 1998, nr. 18/13) gedaan met dezelfde strekking.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 98/452 dat de legalisatie of
verificatie van een document niet in of bij wet is geregeld. Dit betekent
dat, voor zover de beslissing op een legalisatie- of verificatieverzoek moet
worden aangemerkt als een beschikking, een ambassade bij de behandeling van
een legalisatieaanvraag moet voldoen aan de ter zake geldende bepalingen van
de Awb. Voor zover zo'n beslissing niet moet worden aangemerkt als een beschikking,
ligt het in de rede om de hier van toepassing zijnde Awb-bepalingen van overeenkomstige
toepassing te achten.Deze benadering betekent, praktisch gezien, dat voor de beoordeling door
de Nationale ombudsman van klachten over legalisatie en verificatie van documenten
het verschil in standpunten binnen de rechtspraak materieel niet zal leiden
tot een verschil in uitkomst. InterventiesBijna alle klachten over legalisatie en verificatie betreffen de behandelingsduur,
en ongeveer een derde tevens het niet beantwoorden van brieven. Wanneer een
ambassade niet tijdig een besluit neemt of mededelingen doet als bedoeld in
artikel 4:13 en 4:14 van de Awb, is het begrijpelijk dat de belanghebbende
of betreffende gemachtigde hierover (schriftelijk) gaat communiceren met de
betreffende ambassade. Dit blijkt ook uit de zaken die de Nationale ombudsman
met een interventie heeft afgedaan. Veel van de betreffende correspondentie
over beslis- en reactietermijnen – en daarmee ook klachten hierover –
kunnen worden voorkomen door een juiste toepassing van artikel 4:13 en 4:14
van de Awb. Van de Minister van Buitenlandse Zaken mag worden
verwacht dat hij zich inspant voor de naleving van – ook – deze
bepalingen uit de Awb door de posten.In veel zaken die met een interventie zijn afgesloten, kwam naar voren
dat de betreffende ambassades in afwachting waren van informatie of documenten
van verzoekers. Hierbij leek het Ministerie net als in rapport 98/145 naar
voren kwam een beroep te doen op opschorting van de afhandelingtermijn als
bedoeld in artikel 4:15 juncto 4:5 Awb. Een enkel (schriftelijk) verzoek om
informatie of documenten is daartoe echter niet voldoende. De termijn voor
het geven van een beschikking wordt slechts opgeschort indien de aanvrager
in de gelegenheid is gesteld informatie of documenten over te leggen, en hem
tevens een termijn is gesteld waarbinnen het gevraagde dient te worden overgelegd.
Overeenkomstig het vereiste van actieve informatieverstrekking dient een aanvrager
tevens schriftelijk expliciet te worden meegedeeld dat de afhandelingtermijn
wordt opgeschort. Voorts moet een zo nauwkeurig mogelijke omschrijving worden
gegeven van de gevraagde informatie of documenten. Het verdient aanbeveling
dat ook wordt meegedeeld wat de gevolgen (kunnen) zijn indien de aanvrager
het gevraagde niet (op tijd) overlegt.De Minister van Buitenlandse Zaken heeft verscheidene keren laten weten
dat vertraging in de behandeling van een aanvraag (mede) is veroorzaakt door
een tekort aan personeel op de betrokken ambassade, of door verlof en ziekte
van het personeel. Deze omstandigheden kunnen in de regel (een gedeelte van)
de vertraging in de behandeling wel verklaren, maar deze niet rechtvaardigen.In het geval van legalisatie en verificatie zijn de belanghebbenden aangewezen
op de betreffende post. Verwacht mag daarom worden dat de Minister van Buitenlandse
Zaken zorgt voor een toereikende personeelsbezetting van de posten. Dat betreft
zeker de posten in de probleemlanden, die zich na de desbetreffende aanwijzing
zagen gesteld voor een aanzienlijke verzwaring van hun taak.Intussen heeft de Nationale ombudsman er begrip voor dat – en wanneer –
zich in deze overgangssituatie – tijdelijk – knelpunten kunnen
voordoen. RapportenIn 1998 zijn (met inbegrip van het hiervoor al genoemde rapport 98/145)
vijf rapporten uitgebracht (mede) op het terrein van legalisatie en verificatie
(1997: 2).In de zaak die heeft geleid tot rapport 98/145 (AB 1998, nr. 291) klaagden
verzoekers onder meer over de volgende punten:– het, in strijd met de Awb, niet vermelden van het rechtsmiddel
dat tegen het besluit op de aanvraag open stond;– de behandelingsduur van een legalisatieaanvraag voor een document
over de huwelijkse staat van één van hen;– de termijn waarbinnen de ontvangst was bevestigd van het bezwaarschrift
van verzoekers tegen de beslissing die op de aanvraag is genomen.Voor de beoordeling van deze onderdelen van de klacht merkte de Nationale
ombudsman – toen nog volledig in navolging van de eerdergenoemde uitspraak
van de arrondissementsrechtbank te Rotterdam van 3 juni 1997 –
de beslissing op de legalisatieaanvraag aan als een beschikking in de zin
van artikel 1:3 van de Awb.De Nationale ombudsman stelde vast dat de bedoelde aanvraag bij de Nederlandse
ambassade te Accra was ingediend op 30 mei 1995 en dat de ambassade bij
brief van 29 december 1995 aan verzoekers' gemachtigde had meegedeeld
dat de inhoud van het document onjuiste informatie bevatte en werd geweigerd
voor legalisatie. De ambassade had verzoeker niet meegedeeld
dat zij niet binnen acht weken een beslissing kon nemen. Ook was niet naar
voren gekomen dat de ambassade verzoeker niet in kennis had gesteld van een
redelijke termijn waarbinnen wel zou worden beslist.In zijn reactie op de klacht trok de Minister van Buitenlandse zaken in
twijfel of de brief van de Nederlandse ambassade in Accra een beschikking
is. Hij betoogde dat deze brief slechts in informatieve zin was bedoeld. De
Nationale ombudsman oordeelde dat de Minister niet kon worden gevolgd in deze
opvatting, omdat de brief een schriftelijke beslissing bevatte waarmee de
legalisatie van het document werd geweigerd. Dat de brief geen melding bevatte
van het rechtsmiddel dat tegen het besluit open stond, oordeelde de Nationale
ombudsman in strijd met artikel 3:45 van de Awb. Hij achtte deze omissie overigens
wel begrijpelijk, gezien de mededeling van de Minister dat de brief niet was
bedoeld als een beschikking.Ten aanzien van de behandelingsduur stelde de Nationale ombudsman vast
dat de ambassade na negen maanden de beschikking aan verzoeker had gezonden.
Verder had de ambassade verzoeker niet meegedeeld dat zij niet binnen acht
weken kon beslissen, en kwam eveneens naar voren dat de ambassade verzoeker
niet in kennis had gesteld van een redelijke termijn waarbinnen wel zou worden
beslist. De Nationale ombudsman overwoog dat daarmee niet was voldaan aan
de bepalingen van artikel 4:13 en 4:14 van de Awb, en achtte de gedraging
«niet behoorlijk».De Minister heeft in zijn reactie op de klacht meegedeeld dat verzoeker
en zijn moeder in 1995 bij herhaling was gevraagd om zich met de oom van verzoeker
te presenteren en dat met het afwachten van de presentatie veel tijd verloren
was gegaan. Wellicht heeft de Minister daarbij willen wijzen op de mogelijkheid
tot opschorting van de behandelingstermijn, zoals neergelegd in artikel 4:15
juncto 4:5 van de Awb. Een en ander kon echter niet afdoen aan het oordeel
dat in dit geval de Awb niet was nageleefd. Dit gold ongeacht de vraag of,
mede gezien in de context van een land als Nigeria, een verzoek om presentatie
kan worden aangemerkt als het verstrekken van gegevens als bepaald in artikel
4:5, derde lid van de Awb, en ongeacht de vraag of bij het desbetreffende
verzoek duidelijk was gewezen op de opschorting van de behandelingstermijn.Over de termijn waarbinnen de ontvangst van het bezwaarschrift van verzoekers
was bevestigd, overwoog de Nationale ombudsman dat op grond van artikel 6:14
van de Awb een bestuursorgaan waarbij een bezwaarschrift is ingediend de ontvangst
daarvan schriftelijk dient te bevestigen. De wet verbindt hieraan geen termijn.
Verwacht mag worden dat overheidsinstanties de ontvangst van aan hen gerichte
bezwaarschriften binnen een redelijke termijn bevestigen. In beginsel is een
periode van twee weken hiervoor een redelijke termijn. Nu de bevestiging in
deze zaak twee maanden had geduurd, oordeelde de Nationale ombudsman de gedraging
«niet behoorlijk».In het onderzoek dat leidde tot rapport 98/121 kwam naar voren dat de
gemeente Harderwijk het Ministerie van Buitenlandse Zaken had verzocht om
gelegaliseerde documenten van verzoeksters Nigeriaanse partner te verifiëren
in verband met hun voorgenomen huwelijk. Het verificatieonderzoek is vervolgens
uitgevoerd door de Nederlandse ambassade in Lagos (Nigeria). Na haar onderzoek
heeft de ambassade aan de gemeente Harderwijk een beschikking doen toekomen
en niet ook aan verzoeksters partner.In een overweging ten overvloede oordeelde de Nationale ombudsman dat
dit in zoverre niet juist was, omdat op grond van artikel 3:41 Awb een bestuursorgaan de beschikking moet toesturen of uitreiken aan alle
belanghebbenden tot wie zij zich richt. Daarom had mogen worden verwacht dat
ook verzoeksters partner zou zijn geïnformeerd. Vóór 1 april 1996 gelegaliseerde documentenRapport 98/542 betreft het volgende. Verzoeker is in 1994 in Pakistan
gehuwd. De Nederlandse ambassade te Islamabad (Pakistan) heeft de huwelijksakte
in 1995 gelegaliseerd. Verzoeker liet dit huwelijk in 1995 inschrijven in
het bevolkingsregister van de gemeente Amsterdam. In maart 1996 heeft verzoeker
een aanvraag ingediend voor een machtiging tot voorlopig verblijf (hierna:
mvv) voor zijn echtgenote. In maart 1997 heeft de Visadienst van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het Ministerie van Justitie (verder: Visadienst) aan verzoeker bericht
geen bezwaar te maken tegen afgifte van de gevraagde mvv. Daarna is de ambassade
te Islamabad overgegaan tot een verificatieonderzoek van de huwelijksakte;
de ambassade verleende in september 1997 een mvv aan verzoekers echtgenote.Verzoeker klaagde erover dat de Visadienst en de ambassade te Islamabad
de afgifte van een mvv voor zijn echtgenote hadden opgehouden in verband met
het nog niet gelegaliseerd en geverifieerd zijn van de huwelijksakte, ondanks
het feit dat de Visadienst had besloten geen bezwaar te maken tegen afgifte
van een mvv aan zijn echtgenote. Tevens voerde verzoeker aan dat de rechtsgeldigheid
van zijn huwelijk al was erkend door de inschrijving hiervan, vóór
1 april 1996, in het bevolkingsregister van Amsterdam en dat de huwelijksakte
daarvoor al was gelegaliseerd.Ten aanzien van documenten uit Pakistan geldt, op grond van de aanwijzing
probleemlanden, sinds 1 april 1996 de regel dat, behoudens uitzonderingsgevallen,
alle documenten worden geverifieerd die bij de ambassade worden aangeboden.
De Visadienst had in zijn verklaring van maart 1997 niet vermeld dat de mvv-aanvraag
dateerde van vóór 1 april 1996. Daarom had de ambassade
in de veronderstelling verkeerd dat deze aanvraag dateerde van na 1 april
1996. Vervolgens was de ambassade, conform de aanwijzing probleemlanden, begonnen
met een verificatieonderzoek. De ambassade had echter niet aan de Visadienst
gemeld dat tot deze verificatie was overgegaan.De Nationale ombudsman oordeelde dat de ambassade ten onrechte zonder
meer een verificatieonderzoek had ingesteld. Immers, de ambassade was er,
gezien haar legalisatie van de huwelijksakte in 1995, van op de hoogte dat
de betreffende documenten vóór 1 april 1996 waren gelegaliseerd.
In dit verband achtte de Nationale ombudsman het volgende van belang.De aanwijzing probleemlanden schrijft niet expliciet voor dat ook documenten
die vóór 1 april 1996 door de Nederlandse autoriteiten
zijn gelegaliseerd standaard worden geverifieerd indien zij worden betrokken
bij een aanvraag van 1 april 1996 of later. Daarnaast brengt het vertrouwensbeginsel
met zich mee dat burgers er in beginsel van mogen uitgaan dat de Nederlandse
overheid door het inschrijven van aktes in Nederlandse registers, daarmee
de echtheid en inhoudelijke juistheid van deze documenten heeft erkend.Gelet hierop, brengt naar het oordeel van de Nationale ombudsman een redelijke
uitleg van voornoemde aanwijzing met zich mee dat slechts tot verificatie
dient te worden overgegaan van al vóór 1 april 1996 door
de Nederlandse autoriteiten gelegaliseerde documenten wanneer er in een bepaald
geval een specifieke en duidelijke reden bestaat om te twijfelen aan
de echtheid of juistheid van het bewuste document. De ambassade had moeten
nagaan of er sprake was van zo'n reden. Dit was niet gebeurd. Op grond hiervan
oordeelde de Nationale ombudsman dat door het ingestelde verificatieonderzoek
de behandeling van de mvv-aanvraag onnodig was vertraagd. Daarmee was de gedraging
«niet behoorlijk». Gelet op het gebrek aan informatieverstrekking
door de Visadienst over de datum van de mvv-aanvraag aan de ambassade en gelet
op het vervolgens zonder meer instellen van een verificatieonderzoek door
de ambassade, werd deze gedraging aan beide instanties gezamenlijk toegerekend.In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 98/592 klaagde verzoekster
erover dat de Nederlandse ambassade te Islamabad (Pakistan) in het kader van
de behandeling van een aanvraag voor een machtiging tot voorlopig verblijf
(mvv) ten behoeve van haar echtgenoot ten onrechte een legalisatie- en verificatieonderzoek
had ingesteld naar haar huwelijksakte, terwijl een gelegaliseerde huwelijksakte
bij het indienen van de aanvraag was overgelegd volgens de op dat moment geldende
regelgeving. Verzoekster had de aanvraag voor de mvv ingediend op 10 mei
1996 en daarbij een in 1993 door de Nederlandse ambassade te Islamabad gelegaliseerde
huwelijksakte overgelegd. In november 1996 berichtte de Visadienst aan verzoeksters
gemachtigde geen bezwaar te maken tegen de afgifte van de gevraagde mvv. Daarna
ging de Nederlandse ambassade te Islamabad over tot een verificatieonderzoek
van de desbetreffende huwelijksakte.Ook in dit geval oordeelde de Nationale ombudsman dat de aanwijzing probleemlanden
niet expliciet voorschrijft dat ook documenten die vóór 1 april
1996 door de Nederlandse autoriteiten zijn gelegaliseerd – en daartoe
dus al eens bij een Nederlandse vertegenwoordiging moeten zijn aangeboden –
worden geverifieerd indien zij worden betrokken bij een aanvraag van 1 april
1996 of later. Daarom is er in zo'n geval in beginsel geen reden meer voor
het instellen van een onderzoek, tenzij in een bepaald geval er een specifieke
en duidelijke reden bestaat om te twijfelen aan de echtheid of juistheid van
het bewuste document. De Nationale ombudsman overwoog dat de ambassade daarom
in dit geval had moeten nagaan of er sprake was van een reden die aanleiding
moest geven tot een verificatieonderzoek. Nu hiervan niet was gebleken, achtte
de Nationale ombudsman de gedraging op dit punt «niet behoorlijk».
Dit oordeel betekende dat verzoeksters echtgenoot ten onrechte de voor de
verificatie vereiste leges had moeten voldoen.Dat gaf de Nationale ombudsman aanleiding tot de aanbeveling tot terugbetaling
aan verzoekster van het door haar betaalde bedrag aan leges voor het verificatieonderzoek.
Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog geen reactie op deze aanbeveling
ontvangen. 9.3.2. Overige zaken Bejegening, bekend maken naamIn 1998 zijn twee rapporten uitgebracht over bejegening van Nederlanders
van Egyptische afkomst door personeelsleden van de Nederlandse ambassade te
Caïro.In rapport 98/588 achtte de Nationale ombudsman de vier grieven van verzoekers
niet gegrond. Verzoekers klaagden er onder meer over dat de ambtenaren van
de ambassade te Caïro, daarnaar gevraagd, niet hun naam hadden willen
noemen. De Minister van Buitenlandse Zaken wees er in reactie op de klacht
op dat de betrokken medewerksters van de ambassade volgens de geldende regels
hadden gehandeld. Met betrekking tot de regel dat medewerksters van de ambassade
hun naam niet bekend maken, heeft de Minister gewezen op de
algemene tendens in Egypte dat personen zeer negatief reageren zodra ambassadepersoneel
niet onmiddellijk een oplossing biedt voor een vraag of verzoek. Omdat het
risico bestaat dat medewerksters in dat kader worden bedreigd en dat discriminerende,
vrouwonvriendelijke opmerkingen worden gemaakt, was besloten geen namen van
medewerksters van de ambassade te verstrekken.De Nationale ombudsman was van oordeel dat in beginsel van ambtenaren
mag worden verwacht dat zij in hun contacten met burgers hun naam noemen wanneer
daar naar wordt gevraagd. Alleen wanneer er een gerechtvaardigde vrees bestaat
voor repercussies, kan het noemen van de naam achterwege worden gelaten. Een
voorwaarde blijft dan wel dat de betrokken ambtenaar binnen de organisatie
identificeerbaar is voor een onderzoek naar een eventuele klacht. Op grond
van hetgeen de Minister en betrokken ambtenaren naar voren hadden gebracht,
achtte de Nationale ombudsman het in dit geval voldoende gerechtvaardigd dat
de betrokken ambtenaren van de ambassade hun naam niet bekend hadden gemaakt.In rapport 98/545 kwam de Nationale ombudsman ten aanzien van een drietal
grieven van verzoeker niet tot een oordeel, omdat de lezing van verzoeker
en die van de betrokken ambtenaren tegenover elkaar stonden, zonder dat uit
het onderzoek feiten of omstandigheden bekend waren geworden die de ene lezing
aannemelijker maakten dan de andere. Verzoeker had aangegeven dat bewakers
van de ambassade te Caïro, die waren ingehuurd van een particulier bewakingsbedrijf,
getuige waren geweest van enkele van de gedragingen. Deze getuigen zijn tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman echter niet bekend geworden.De Nationale ombudsman merkte in verband daarmee ten overvloede op dat
de Minister van Buitenlandse Zaken in dit onderzoek niet had kunnen achterhalen
welke personen op de betreffende dagen in april 1997 bij de ambassade hadden
gewerkt als bewaker. Voor een goede klachtbehandeling is het echter noodzakelijk
dat een bestuursorgaan te allen tijde kan nagaan welke personen op enig moment
voor hem werkzaam zijn geweest. In verband daarmee dienen deze gegevens in
ieder geval te worden bewaard gedurende de periode dat zij van belang kunnen
zijn voor een (eventuele) klachtprocedure. Ten onrechte was er niet voor gezorgd
dat werd geregistreerd welke bewakers op de betrokken dagen voor de ambassade
werkzaam waren geweest. Bekendmaken in het buitenland van Nederlandse wetgevingRapport 98/85 is uitgebracht naar aanleiding van de klacht van iemand
die woonde in Italië. Verzoekster klaagde erover dat het Nederlandse
Consulaat-Generaal te Milaan (Italië) geen of onvoldoende tijdig bekendheid
had gegeven aan de optiemogelijkheid voor het Nederlanderschap, die gold tot
1 januari 1988. In mei 1995 wendde zij zich tot het consulaat om te opteren
voor de Nederlandse nationaliteit voor haar twee kinderen. In de daarop volgende
correspondentie vernam zij dat haar kinderen, die de Italiaanse nationaliteit
hebben, tot 1 januari 1988 hadden kunnen opteren voor het Nederlanderschap.De Nationale ombudsman overwoog dat van de Nederlandse overheid, binnen
de grenzen van het redelijke, de nodige inspanning mag worden verwacht om
wijzigingen van Nederlandse regelgeving die in het bijzonder van belang kunnen
zijn (ook) voor Nederlanders die niet in Nederland wonen, onder de aandacht
te brengen van de betrokken niet-ingezetenen. Daarbij mag er overigens van
worden uitgegaan dat de betrokkenen, wanneer zij er prijs op stellen om op
de hoogte te blijven van ontwikkelingen in Nederland die voor hen van belang
zouden kunnen zijn, daartoe ook zelf enige inspanning verrichten. Op 1 januari 1985 trad de Rijkswet op het Nederlanderschap in werking.
Artikel 27 van die wet houdt in dat niet-Nederlandse kinderen van een Nederlandse
vrouw gedurende een periode van drie jaar na de inwerkingtreding van de wet
de Nederlandse nationaliteit konden verkrijgen, door het afleggen van een
zogenoemde optieverklaring. Dit was onder meer van belang voor een specifieke
groep in het buitenland woonachtige personen. Daarom kon niet worden volstaan
met publicatie van de wet in het Staatsblad, maar diende ook in het buitenland
bekendheid te worden gegeven aan de invoering van de nieuwe wet.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde mee dat het geen beleid is om
alle Nederlanders in het buitenland aan te schrijven met betrekking tot wijzigingen
in Nederlandse regelgeving. Evenmin is het praktijk om op dit punt berichten
te plaatsen in buitenlandse kranten. De Minister gaf voorts aan dat in dit
geval de opdracht was gegeven om een informatietekst op te hangen in een centrale
ruimte van het consulaat. Er was geen reden om aan te nemen dat dit voor het
Consulaat-Generaal te Milaan niet was gebeurd. Inmiddels was niet meer na
te gaan of ook was voldaan aan het verzoek van het consulaat aan de Nederlandse
verenigingen ter plaatse om in haar periodieken aandacht te geven aan de strekking
van de nieuwe Rijkswet. De Nationale ombudsman overwoog dat het begrijpelijk
en aanvaardbaar is dat de informatieverstrekking zich had beperkt tot de aangegeven
weg.Denkbaar was geweest dat ook een publicatie in kranten was overwogen.
Wat dit betreft, is echter van belang dat zo'n methode, vanuit overwegingen
van gelijkheid van informatieverstrekking, dan algemeen had moeten worden
toegepast, op basis van een beleid ter zake van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Gezien het aantal landen waar het dan om gaat, alsmede gelet op problemen
van taal en van toegang tot kranten, en in verband daarmee ook gezien het
kostenaspect, achtte de Nationale ombudsman het te billijken dat een dergelijke
methode in beginsel niet wordt gevolgd, en daarmee ook in dit geval niet was
gehanteerd.Verzoekster bracht nog naar voren dat het Ministerie van Buitenlandse
Zaken ook bekendheid had kunnen geven aan nieuwe regelgeving die in het bijzonder
van belang kan zijn voor Nederlanders in het buitenland door informatie daarover
te voegen bij de papieren die iedere Nederlander in het buitenland éénmaal
in de vijf jaar moet aanvragen om het paspoort te verlengen. Daargelaten het
feit dat bij een vijfjaarlijkse verzending nog steeds niet iedere belanghebbende
tijdig zal kunnen worden geïnformeerd over een wettelijke overgangstermijn
van drie jaar, vond de Nationale ombudsman op zichzelf wel iets te zeggen
voor de suggestie van verzoekster. Echter, niet kon worden gezegd dat het
Ministerie van Buitenlandse Zaken niet juist had gehandeld door de informatieverstrekking
als door verzoekster voorgesteld achterwege te laten. De klacht was niet gegrond. Afgifte VisaIn twee rapporten met betrekking tot het verstrekken van visa achtte de
Nationale ombudsman gedragingen van de ambassade te Islamabad (Pakistan) «niet
behoorlijk».Rapport 98/149 is uitgebracht naar aanleiding van de klacht van een verzoekster
dat zij door de handelwijze van de ambassade in Islamabad anderhalf jaar had
moeten wachten voordat zij kon terugkeren naar Nederland. Verzoekster was
in het bezit van een verblijfsvergunning voor Nederland ex artikel 10, tweede
lid, Vreemdelingenwet. Voorwaarde voor deze verblijfstitel is het feitelijk
behoren tot het gezin van een houder van een vergunning tot vestiging; in
dit geval was dat verzoeksters echtgenoot. Verzoekster ging naar Pakistan
en wendde zich na acht en tien maanden tot de ambassade in Islamabad. Bij
haar bezoek aan de ambassade vermeldde zij dat zij zich onvrijwillig, op medische
indicatie, in Pakistan bevond. Niettemin nam een medewerker
van de ambassade de «blauwe kaart» van verzoekster in, waardoor
zij niet meer naar Nederland kon reizen.De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat de medewerker alleen
op basis van tijdverloop de kaart had ingenomen. Bovendien had de ambassade
verzoekster daarna ook niet zo snel als mogelijk de machtiging tot voorlopig
verblijf verstrekt die zij had aangevraagd. Ook dit was niet juist.Rapport 98/17 is uitgebracht naar aanleiding van een klacht van verzoekster
dat de Nederlandse ambassade te Islamabad op 26 september 1996 had geweigerd
aan haar echtgenoot een visum af te geven, terwijl de Visadienst haar een
positief besluit op een bezwaarschrift met betrekking tot het visum had gezonden.De Nationale ombudsman stelde vast dat de Visadienst aan de ambassade
in Islamabad een fax had verstuurd, waarin deze de ambassade had gemachtigd
het gevraagde visum af te geven. Toen de echtgenoot van verzoekster zich op
26 september 1996 bij de ambassade meldde om het visum in ontvangst te
nemen, ontkende de ambassade die fax te hebben ontvangen. De ambassade vroeg
de echtgenoot om een afschrift van de fax. De Nationale ombudsman oordeelde
dat het niet juist was dat de ambassade de echtgenoot had gevraagd om een
afschrift van de fax, omdat het correspondentie betrof tussen de Visadienst
en de ambassade, en ook gelet op de spoedeisendheid in deze zaak. Van de ambassade
had mogen worden verwacht dat zij zelf over de fax contact had opgenomen met
de Visadienst.Toen de echtgenoot zich enkele dagen daarna met de fax bij de ambassade
meldde, liet de ambassade weten dat hij het visum pas enkele dagen later in
ontvangst kon nemen. De Nationale ombudsman was met verzoekster van oordeel
dat van de ambassade had mogen worden verwacht dat het visum nog op de dag
dat haar echtgenoot zich met de fax meldde, gereed zou zijn gemaakt. 10 JUSTITIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Justitie begint onderdeel 10A, over het Ministerie
van Justitie, van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 10B, over de zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
Justitie, worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 10 AMINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingHoofdstuk 10A betreft het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot gedragingen van het Ministerie van Justitie. Gedragingen van de politie,
ook voorzover ressorterend onder het Ministerie van Justitie, worden echter
behandeld in hoofdstuk 7A, en die van het openbaar ministerie in hoofdstuk
7B. In hoofdstuk 7B (§ 7B.10) komen ook gedragingen van het Centraal
Justitieel Incassobureau aan de orde. Tabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98  306 Ontvangen
in 1998  + 2800Te behandelen   3106Afgedaan     1) niet in onderzoek 721   2) onderzoek      a. rapport123* – 2807  
b. tussentijds beëindigd19632086  In behandeling per
01/01/99  299* Twee rapporten hadden betrekking op meer dan één verzoekschriftHet aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 2800. Dit is een
sterke stijging ten opzichte van 1997 (1208), met 132%. Deze stijging betreft
geheel de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De Nationale ombudsman
ontving in 1998 2352 verzoekschriften over de IND (zie nader hierna, § 10A.2);
dit is 84% van alle 2800 verzoekschriften op het terrein van het Ministerie
van Justitie. Deze 2800 verzoekschriften vormen 33,2% van alle 8437 verzoekschriften
die de Nationale ombudsman in 1998 ontving. Daarmee staat het Ministerie van
Justitie ver vooraan, pas op ruime afstand gevolgd door het Ministerie van
Financiën (12,4%).Het aantal afgedane verzoekschriften (2807) steeg eveneens sterk ten opzichte
van 1997 (1392), met 101,7%. Deze 2807 verzoekschriften vormen 41,9% van alle
6702 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1998 werden afgedaan. Van de
2807 zaken werden er 2086 (74,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Dit is 65,1% van alle 3207 zaken die de Nationale ombudsman
afdeed nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. Pas op verre
afstand volgt hier de politie (9,1%).Van de genoemde 2086 zaken werden 123 (5,9%) afgedaan via een rapport
(1997: 141; 22,8%). In 48,4% van de keren dat in de 123 rapporten een oordeel
werd gegeven, luidde dit «behoorlijk»; in 45,2% was de onderzochte
gedraging «niet behoorlijk».Van alle oordelen in de rapporten betrof 21,4% het vereiste van actieve
informatieverstrekking, 14,1% het vereiste van overeenstemming met algemeen
verbindende voorschriften, 12,1% het vereiste van voortvarendheid en 11,7%
het vereiste van belangenafweging/redelijkheid. In de zaken die werden afgedaan
zonder dat het kwam tot een rapport betrof 87,2% het vereiste van voortvarendheid. 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemene onderwerpenIn het hierna volgende deel van dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven
van het werk van de Nationale ombudsman in 1998 op het terrein van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND). Vreemdelingenaangelegenheden komen ook aan de
orde in hoofdstuk 7, § 7A.15, betreffende de vreemdelingendiensten
van de regionale politiekorpsen, in hoofdstuk 9, betreffende het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, en later in dit hoofdstuk, in § 10B.2, betreffende
het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers. 10A.2.1.1 CijfersIn 1998 heeft de Nationale ombudsman 2352 verzoekschriften ontvangen met
betrekking tot de IND. Dit is 27,9 % van de totale instroom over 1998. Ten
opzichte van 1997 (764) steeg het aantal IND-zaken met 207,8 %.Het aantal afgedane klachten over de IND was in 1998 2237, waarvan elf
uit 1996 en 101 uit 1997. Van de afgedane zaken heeft de Nationale ombudsman
er 1484 direct ter behandeling doorgezonden naar de IND. De resterende 753
verzoekschriften zijn behandeld op het Bureau Nationale ombudsman. Daarvan
zijn er 353 afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek: 43
zaken zijn tussentijds beëindigd om uiteenlopende redenen, 275 zaken
zijn afgedaan door interventie, en in 35 zaken is een rapport uitgebracht.
De overige 400 verzoekschriften kwamen niet in aanmerking voor onderzoek,
onder meer niet omdat voor de klacht een voorziening van bezwaar en beroep
openstond (artikel 16c WNo). 10A.2.1.2 De behandeling door de Nationale ombudsman van
klachten over de IND Drie typen onderzoekIn het Jaarverslag 1997 (blz. 228) is vermeld dat de IND in het voorjaar
van 1997 de Klachtenlijn heeft opgeheven zoals die sinds 15 juni 1995
had gefungeerd als centraal punt voor de ontvangst en behandeling van klachten.
Naar aanleiding daarvan verviel de afzonderlijke procedure op het Bureau Nationale
ombudsman ten aanzien van de categorie van IND-klachten die tot dat moment
ter behandeling werden doorgezonden aan de Klachtenlijn. De grote aantallen
klachten over de IND die de Nationale ombudsman ook in 1998 heeft ontvangen,
noodzaakten echter tot het handhaven van het beginsel dat alle klachten die
daarvoor in aanmerking komen in eerste instantie ter behandeling worden doorgezonden
naar de IND. Een en ander heeft geresulteerd in de hiernavolgende werkwijze.Klachten over de IND die, gelet op de vereisten van de Wet Nationale ombudsman
ten aanzien van bevoegdheid en ontvankelijkheid, in aanmerking komen voor
onderzoek door de Nationale ombudsman, kunnen op drie manieren worden behandeld: a. doorzending naar de INDWanneer de aard van de klacht zich daarvoor leent, bijvoorbeeld waar het
klachten betreft over behandelingsduur of informatieverstrekking, dan leidt
de Nationale ombudsman een ontvangen klacht in beginsel direct ter behandeling
door naar het desbetreffende district van de IND. Vaak betreft het klachten
die al op voorhand gegrond lijken. Aangezien een aanzienlijk deel van de klachten
bij de Nationale ombudsman over de IND de lange duur van de behandeling van
aanvragen betreft, alsmede de wijze waarop over die behandeling informatie
wordt verstrekt, komt een groot deel van de IND-klachten in aanmerking voor
deze directe doorzending.Volgens de ter zake met de IND gemaakte werkafspraak doet het district
de klacht vervolgens zelf af binnen tien werkdagen. De IND bericht de Nationale
ombudsman daarover door toezending van een afschrift van de afdoeningbrief.De Nationale ombudsman ziet er in elke zaak op toe dat de afdoeningbrief
voldoet aan de kwaliteitseisen die de Nationale ombudsman daaraan stelt. De IND heeft de desbetreffende criteria vastgelegd in een interne
werkinstructie.De afdoeningbrief moet in de eerste plaats een verklaring bevatten voor
de lange duur van de behandeling, en tevens concrete informatie inhouden over
het verdere verloop van de procedure. De Nationale ombudsman verwacht op dit
punt dat de IND een zogenoemde gekwalificeerde toezegging doet aan de verzoeker.
Dit wil zeggen: een concreet geformuleerde toezegging met betrekking tot de
afhandeling van de betreffende aanvraag. Wanneer dit niet tot de mogelijkheden
behoort, dient de IND in ieder geval een concrete termijn aan te geven waarbinnen
de verzoeker kan rekenen op een volgend bericht. Zo'n tussenbericht dient
dan wederom concrete informatie te bevatten over de stand van zaken in de
behandeling, en een termijn waarbinnen de IND de verzoeker opnieuw zal informeren
over de stand van zaken. Deze termijn mag niet langer zijn dan drie maanden.Daarnaast moet de afdoeningbrief voldoen aan vormvereisten ten aanzien
van onder meer aanhef en afsluiting, het vermelden van de naam van de behandelend
ambtenaar en de naam en het rechtstreekse telefoonnummer van de contactambtenaar.Wanneer een afdoeningbrief niet voldoet aan deze vereisten, neemt de Nationale
ombudsman contact op met een daartoe aangewezen contactpersoon van de IND.
Dit kan ertoe leiden dat opnieuw een afdoeningbrief aan de verzoeker wordt
gezonden.Leidt doorzending van de klacht naar de IND niet tot een bevredigende
afdoening door het desbetreffende district, dan neemt de Nationale ombudsman
de behandeling van de klacht weer in eigen hand. In dat geval wordt de behandeling
voortgezet door (telefonische) interventie (zie hierna, onder b). b. Telefonische interventieOm een aantal redenen kan het de voorkeur verdienen dat een klacht niet
ter behandeling wordt doorgezonden naar de IND, maar dat deze in behandeling
wordt genomen via de interventiemethode. Daarvoor kan aanleiding zijn wanneer
de betrokken verzoeker zelf al verscheidene keren de IND heeft benaderd met
een verzoek om informatie en de IND hierop niet heeft gereageerd, wanneer
de onderzochte gedraging moet worden toegerekend aan meer dan één
bestuursorgaan, of wanneer er sprake is van een klacht met meer dan één
klachtonderdeel. Voor interventie komen voorts zaken in aanmerking waarin
na doorzending naar de IND geen bevredigende oplossing werd bereikt (zie hiervóór,
onder a).In het kader van een interventie legt de Nationale ombudsman een klacht
telefonisch voor aan een daartoe aangewezen contactpersoon van het desbetreffende
district van de IND, met de vraag of er op korte termijn een oplossing in
het vooruitzicht kan worden gesteld. Wanneer de Nationale ombudsman een naar
aanleiding daarvan voorgestelde oplossing toereikend acht, informeert hij
de verzoeker daarover, en sluit hij het onderzoek af. Wanneer echter geen
bevredigende oplossing kan worden bereikt, rest er geen andere mogelijkheid
dan het instellen van een onderzoek dat in beginsel uitmondt in een rapport
(zie hierna onder c). c. Onderzoek uitmondend in een rapportEen onderzoek dat in beginsel uitmondt in een openbaar rapport is aan
de orde in het geval van klachten die naar hun aard niet in aanmerking komen
voor afhandeling langs de weg van doorzending of interventie, bijvoorbeeld
omdat zij de toepassing betreffen van wettelijke bevoegdheden, en/of meer
principieel of complex van aard zijn. Daarnaast zal, zoals hiervoor onder
b al is aangegeven, een dergelijk onderzoek (moeten) worden ingesteld wanneer
andere, lichtere vormen van onderzoek niet hebben geleid tot een bevredigende
afdoening. In dit verband moet worden gewezen op de onderzoekplicht
van de Nationale ombudsman als neergelegd in artikel 12, vierde lid, van de
WNo. Stagnatie in de nakoming van werkafsprakenZoals hiervoor al is aangegeven, is de instroom bij de Nationale ombudsman
van klachten over de IND in 1998 zeer sterk gestegen. Het merendeel van die
klachten is ter behandeling doorgezonden aan de IND. Dit betekent dat ook
de IND zich zag geconfronteerd met een grote toename van klachten die hem
bereikten via de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman heeft moeten constateren dat de kwaliteit van de
behandeling door de IND van doorgezonden klachten, wellicht als gevolg van
die toename, in 1998 is afgenomen. Steeds vaker kon de Nationale ombudsman
geen genoegen nemen met de wijze waarop de IND een doorgezonden klacht had
afgedaan. Dit had tot gevolg dat er wekelijks aanleiding was om in individuele
zaken de kwaliteit van de afdoening te bespreken met de betrokken contactpersonen
voor de Nationale ombudsman bij de IND. Zorgwekkender is nog dat in een toenemend
aantal gevallen waarin de Nationale ombudsman een klacht ter behandeling had
doorgezonden naar de IND, de betrokken verzoeker zich na de afdoening door
de IND opnieuw tot de Nationale ombudsman wendde. In veel gevallen gebeurde
dit omdat hij niet tevreden was over de afdoeningbrief, bijvoorbeeld omdat
daarin geen concrete toezegging was opgenomen ten aanzien van de verdere behandeling
van de aanvraag. Ook schakelden verzoekers in toenemende mate de Nationale
ombudsman opnieuw in omdat de IND de in de afdoeningbrief gedane toezegging
niet was nagekomen. Dit heeft er steeds vaker toe geleid dat de Nationale
ombudsman zijn bemoeienis moest voortzetten in de vorm van een telefonische
interventie.Echter, ook telefonische interventie heeft in een toenemend aantal gevallen
niet kunnen leiden tot een afronding van de zaak, met name omdat de IND er
dan niet in was geslaagd een bevredigende oplossing te bieden in de vorm van
een concrete toezegging over de verdere behandeling. Overigens komt het ook
in deze gevallen steeds vaker voor dat de IND gedane toezeggingen niet nakomt.
Wanneer de Nationale ombudsman moest vaststellen dat een zaak niet kon worden
afgedaan door interventie, werd overgegaan tot het instellen van een onderzoek,
gericht op een rapport. Op die wijze kan duidelijk zichtbaar worden gemaakt
hoe het behandeltraject is gelopen en wat daarin eventueel is misgegaan.Het voorgaande houdt in dat de IND er niet in is geslaagd om steeds te
handelen overeenkomstig de werkafspraken ten aanzien van de behandeling van
klachten die werden doorgezonden of waarbij werd geïntervenieerd. Daardoor
is de effectiviteit van de interventiepraktijk van de Nationale ombudsman
op het terrein van de IND onder druk komen te staan. Dit is een ongewenste
ontwikkeling, met name bezien vanuit de positie van de betrokkenen. Waar de
behandeling van aanvragen veelal een langdurige geschiedenis is, is het voor
de betrokkene immers van groot belang om ten minste adequaat te worden geïnformeerd
over de voortgang. De IND informeert de betrokkenen in het algemeen echter
niet uit eigen beweging over de stand van zaken in hun procedure; zij moeten
daartoe zelf het initiatief nemen. Dit betekent vaak een moeizame weg, die
niet zelden eindigt bij de Nationale ombudsman. In veel gevallen worden de
betrokkenen pas na het indienen van een klacht bij de Nationale ombudsman
voor het eerst geïnformeerd. Echter, wanneer de IND zelfs in het kader
van interventies van de Nationale ombudsman niet altijd meer in staat is om
concrete en specifieke informatie te leveren over de verdere voortgang in
de desbetreffende procedures, tast dat ook deze mogelijkheid aan voor de betrokkenen
om te worden geïnformeerd. Mede om deze reden is de Nationale ombudsman met de Staatssecretaris van
Justitie in discussie getreden, in eerste instantie schriftelijk, en in tweede
instantie in een overleg op 19 oktober 1998 (zie hierna onder 10A.2.1.4).
In dit overleg heeft de Nationale ombudsman de Staatssecretaris onder meer
laten weten dat de naleving van de werkafspraken tussen de Nationale ombudsman
en de IND aan erosie onderhevig was en aangedrongen op het herbevestigen van
de werkafspraken.Ook heeft de Nationale ombudsman in dit overleg aandacht gevraagd voor
de oorzaken voor de grote instroom van klachten, zoals die waren af te leiden
uit de aard van de klachten over de IND die hij had ontvangen. Deze oorzaken
komen hierna eerst aan de orde. 10A.2.1.3 Oorzaken voor het ontstaan van klachten over
de IND InstroomDe Staatssecretaris van Justitie heeft de Tweede Kamer meer dan eens laten
weten dat de problemen bij de uitvoering van het vreemdelingenbeleid met name
worden veroorzaakt door de onverwacht hoge instroom van asielzoekers. In de
halfjaarlijkse rapportage asielketen over de periode oktober 1997 tot en met
februari 1998, van 14 april 1998, gaf de toenmalige Staatssecretaris
aan dat extra voorraadvorming bij de IND gedurende 1998 onvermijdelijk zou
zijn. Op dat moment ging de Staatssecretaris er nog van uit dat de instroom
zich had gestabiliseerd. Bij brief van 9 oktober 1998 liet de nieuwe
Staatssecretaris de Kamer echter weten dat Nederland werd geconfronteerd met
een sterke verdere groei van de instroom. Hij kwam tot de conclusie dat bij
de verwachte omvang van de instroom de uitvoering van het beleid in de hele
asielketen sterk onder druk zou komen te staan. Bij de IND zou dit leiden
tot het ontstaan van nog meer werkvoorraden.De Staatssecretaris heeft maatregelen aangekondigd die zijn gericht op
het beperken van de instroom. Deze maatregelen zijn onder meer: een strakkere
uitvoering van het gezinsherenigingsbeleid; een plan van aanpak van mensensmokkel;
het stationeren van immigratiemedewerkers op buitenlandse posten; het instellen
van een centraal verzamelpunt van aangetroffen documenten; intrekken van A-statussen;
intensivering van mobiel toezicht vreemdelingen en bewaking van de buitengrenzen;
wetsvoorstel ongedocumenteerde asielzoekers; projectmatige wijze van behandeling
van asielaanvragen van personen met de Iraakse en Afghaanse nationaliteit;
verhoging rendement van de aanmeldcentra; het creëren van een operationele
buffer bij de uitvoeringsorganisaties; personeelsuitbreiding bij de IND.De sterke stijging en de grote omvang van de instroom en de daaruit voortvloeiende
werkachterstanden vormen een belangrijke oorzaak voor het ontstaan van klachten.Ongeveer driekwart van de klachten over de IND die de Nationale ombudsman
in 1998 heeft ontvangen, is afkomstig van personen afkomstig uit Irak, met
name Noord-Irak. Dit hangt onmiskenbaar samen met de verhoging van de instroom
van asielzoekers uit Irak in de laatste maanden van 1997 en in 1998. Ook deze,
merendeels al op het eerste gezicht gegronde, klachten van Iraakse asielzoekers
betreffen met name de stagnatie in de afhandeling van hun verzoeken om toelating
en om gezinshereniging, en een gebrek aan informatie over de voortgang in
de procedure. Knelpunten in de behandelingUit de klachten die de Nationale ombudsman heeft ontvangen, komt echter
naar voren dat niet alleen de instroom een belangrijke factor is, maar ook
de wijze van behandeling van asielverzoeken en van verzoeken om een machtiging
tot voorlopig verblijf. In dit verband is van belang dat het beleid ten aanzien van de behandeling
van Iraakse verzoeken eind 1997 is gewijzigd. De wijzigingen zijn vastgelegd
in een werkinstructie van 20 november 1997 over de afhandeling van asielverzoeken
van personen afkomstig uit Irak, en in een werkinstructie van 1 maart
1998 over de afdoening van mvv-aanvragen van toegelaten vluchtelingen. De
beleidswijziging houdt met name in dat naar aanleiding van verzoeken meer
uitgebreid onderzoek wordt verricht.Mede als gevolg daarvan doet zich een aantal knelpunten voor bij de behandeling
van asielverzoeken en verzoeken om verlening van een mvv van personen uit
Irak. 1. AsielverzoekenTen aanzien van de behandeling van asielverzoeken in eerste aanleg gaat
het met name om de volgende punten.Het duurt veelal maanden voordat het nader gehoor wordt afgenomen, door
een tekort aan contactambtenaren en tolken. Het komt met enige regelmaat voor
dat nadere gehoren pas worden afgenomen nadat de wettelijke beslistermijn
van zes maanden al is verstreken.In de gevallen dat de IND twijfelt aan de door betrokkene gestelde nationaliteit,
kan de IND een geluidsopname van de gesproken taal van de betrokkene laten
analyseren door deskundigen op dit terrein. Deze analyses vinden plaats in
Zwitserland en Zweden, waar slechts een beperkte capaciteit is voor het doen
van taalanalyses. Dit heeft lange wachttijden tot gevolg. De termijnen variëren
van zes tot negen maanden en in incidentele gevallen zijn zij zelfs langer.De wachttijd voor het verrichten van een onderzoek naar de authenticiteit
van de door de asielzoekers overgelegde documenten door het Bureau Documenten
van de IND bedraagt meestal enkele maanden.Voor het ter controle voorleggen van onderdelen van het asielrelaas aan
de Landendesk van de IND geldt ook vaak een wachttijd van enkele maanden.
Wanneer de Landendesk het Ministerie van Buitenlandse Zaken verzoekt om nader
onderzoek, wordt de wachttijd nog eens verlengd met enkele maanden.Niet alleen het feit dat elk afzonderlijk onderzoek de nodige tijd vergt,
leidt tot de geconstateerde vertragingen en daaropvolgende termijnoverschrijdingen
in de behandeling van de asielverzoeken, maar ook de omstandigheid dat in
het kader van de behandeling van één asielverzoek verschillende
onderzoeken worden gedaan, zeker omdat die nogal eens na elkaar worden ingesteld.
Dit laatste betreft de situatie dat de resultaten van één deelonderzoek
worden afgewacht alvorens wordt besloten om nog een ander deelonderzoek te
beginnen. Daar komt nog bij dat vaak pas na enkele maanden wordt besloten
tot een eerste onderzoek in een bepaalde zaak. Veelal is daardoor al op voorhand
duidelijk dat de wettelijk bepaalde beslistermijn niet zal worden gehaald.In bezwaarprocedures spelen vergelijkbare problemen een rol. Ook in het
kader van deze procedures worden vaak deelonderzoeken ingesteld. De gemiddelde
duur van het onderzoek overschrijdt ook dan veelal de wettelijk bepaalde beslistermijn.
Is de beslistermijn in eerste aanleg ingevolge artikel 15e van de Vreemdelingenwet
nog zes maanden, in de bezwaarprocedure gelden op grond van artikel 7:10,
eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) de veel kortere termijnen
van zes, dan wel tien weken.In veel gevallen wordt de betrokkene in het kader van de behandeling van
het bezwaarschrift door de IND opgeroepen om te verschijnen voor een ambtelijke
hoorcommissie of de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Het duurt vaak
lang voordat de oproep daadwerkelijk wordt gedaan. In voorkomende gevallen
leidt vervolgens de informatie die op de zitting van bijvoorbeeld
de ambtelijke hoorcommissie wordt verstrekt weer tot het instellen van een
onderzoek.Veel klachten hebben ook betrekking op het feit dat wordt toegezegd dat
binnen zes weken na de hoorzitting zal worden beslist op het bezwaar, maar
dat deze toezegging niet wordt nagekomen. 2. Mvv-aanvragenKnelpunten in de behandeling van mvv-aanvragen bestaan met name uit de
lange duur van de onderzoeken naar de authenticiteit van de door betrokkenen
overgelegde documenten, en het identificerend onderzoek door de Nederlandse
vertegenwoordiging in het land van herkomst of het land waar de dichtstbijzijnde
Nederlandse vertegenwoordiging zich bevindt. Voor dit onderzoek is overigens
de Minister van Buitenlandse Zaken het verantwoordelijk bestuursorgaan. In
de praktijk wordt met deze onderzoeken niet begonnen binnen drie maanden na
de ontvangst van de aanvraag. Dit betekent dat de afhandeling van mvv-aanvragen
niet plaatsvindt binnen de door de Staatssecretaris als beleidsregel geformuleerde
termijn van drie maanden.Naar het inzicht van de Nationale ombudsman hebben de hiervoor opgesomde
knelpunten in de behandeling van asielverzoeken in eerste aanleg en in bezwaar,
alsook in de behandeling van mvv-aanvragen mede de toename van het aantal
klachten over de IND veroorzaakt. Daarom is de Nationale ombudsman ook over
dit onderwerp met de Staatssecretaris in discussie getreden, onder meer in
een overleg van 19 oktober 1998 (zie hierna onder 10A.2.1.4). 10A.2.1.4 Signalering van knelpunten; overleg met de Staatssecretaris Brief van de Nationale ombudsman van 15 juli 1998De Nationale ombudsman heeft zich bij brief van 15 juli 1998 tot
de toenmalige Staatssecretaris van Justitie gewend. Aanleiding tot deze brief
was zijn bezorgdheid over de sterke toename in de eerste helft van 1998 van
het aantal klachten over de IND. Hij gaf aan dat de toename met name werd
veroorzaakt door een groot aantal klachten van Irakezen, hetgeen vermoedelijk
samenhing met een grote instroom van asielzoekers uit Irak, en met de veranderingen
in de wijze van behandelen van asielverzoeken van Irakezen en van verzoeken
om gezinshereniging (mvv-aanvragen) van tot Nederland toegelaten Irakezen.
Ook gaf hij aan dat de klachten, waarvan het merendeel op voorhand gegrond
leek, voornamelijk betrekking hadden op de lange duur van de behandeling en
het gebrek aan informatie over de voortgang daarvan.De Nationale ombudsman deelde in de brief van 15 juli 1998 voorts
mee dat uit de klachten over de behandeling van asielverzoeken in eerste aanleg
naar voren kwam dat de wettelijke beslistermijnen doorgaans niet werden gehaald,
en dat deze in veel gevallen zelfs ruim werden overschreden. Dit was voornamelijk
het gevolg van de lange duur van noodzakelijk geachte onderzoeken, die bovendien
veelal pas werden aangevraagd nadat al enige tijd was verstreken. De Nationale
ombudsman noemde in dit verband als knelpunten met name het nader gehoor,
de taalanalyse, het authenticiteitsonderzoek van documenten en het onderzoek
door de zogenoemde landendesk.Uit de klachten met betrekking tot mvv-aanvragen bleek dat binnen de door
de Staatssecretaris als beleidsregel voor de afdoening gestelde termijn van
drie maanden na ontvangst van de aanvraag doorgaans nog niet eens was begonnen
met de behandeling. Op dit punt betroffen de knelpunten met name onderzoek
naar de authenticiteit van documenten en identificatieonderzoek. De Nationale
ombudsman deelde voorts mee dat de wijze waarop de IND in de voorgaande periode
had gereageerd op de klachten die door de Nationale ombudsman ter afdoening
waren doorgeleid aan de IND of die ter interventie waren voorgelegd aan de
IND, hem niet het vertrouwen hadden gegeven dat met alle inzet
werd gewerkt aan een structurele aanpak van de problemen waaruit de klachten
voortvloeiden. Hij verzocht de Staatssecretaris aan te geven of intussen maatregelen
waren getroffen om de genoemde knelpunten effectief aan te pakken. De Nationale
ombudsman wees er daarbij op dat het niet alleen een behoorlijkheidseis is
dat betrokkenen moeten kunnen rekenen op een zodanige wijze van werken dat
wettelijke of beleidsmatig vastgestelde termijnen worden nageleefd, maar ook –
zeker als een vlotte behandeling niet is verzekerd – dat de betrokkene
voldoende op de hoogte wordt gehouden van het verloop van de behandeling.
In dit verband verzocht hij de Staatssecretaris aan te geven op welke wijze
de IND ook aan deze behoorlijkheidseisen tegemoet zou komen. Brief van de Staatssecretaris van Justitie van 1 september
1998De nieuwe Staatssecretaris reageerde, bij brief van 1 september 1998.Hij verwees onder meer naar de Tweede halfjaarlijkse rapportage asielketen
van 20 november 1997 aan de Tweede Kamer, waarin was aangegeven dat de
doorlooptijden van asielverzoeken van Afghaanse en Iraakse asielzoekers werden
aangepast. Hij gaf aan dat de IND zich bewust was van de nadelen voor de betrokken
vreemdelingen van de lange duur van de procedures. Gezien de noodzaak meer
onderzoek te doen in individuele asielzaken en gezien de grote aantallen verzoeken,
was echter geaccepteerd dat de doorlooptijden konden toenemen. Voorraadvorming
en langere wachttijden vormden daarvan de consequenties. De Staatssecretaris
gaf nadere informatie ten aanzien van de knelpunten die de Nationale ombudsman
had genoemd.De Staatssecretaris deelde verder mee dat de mvv-procedure zou worden
geëvalueerd. Hij zegde toe dat de betrokken vreemdelingen door middel
van tussenberichten op de hoogte zouden worden gesteld van de stand van zaken
in hun procedure. Memorandum van 24 september 1998Naar aanleiding van de brief van de Staatssecretaris van 1 september
1998 verzocht de Nationale ombudsman de Staatssecretaris om overleg. Ten behoeve
van dat overleg stelde hij op 24 september 1998 een memorandum op. Hierin
gaf hij onder meer aan dat de reactie van 1 september 1998 op zijn brief
van 15 juli 1998 op een aantal punten onvoldoende duidelijkheid had verschaft.
Hij wees er in dit verband onder meer op dat de Staatssecretaris in zijn brief
niet had aangegeven hoe de toename van de doorlooptijd van Iraakse en Afhgaanse
asielverzoeken paste binnen het wettelijke kader, noch welke behandelingsduur
dan wel werd nagestreefd. Ook gaf hij aan dat de Staatssecretaris niet een
goed inzicht had verstrekt in de stand van zaken en de effectiviteit van de
maatregelen die waren genomen ten aanzien van de gesignaleerde knelpunten.
Met name was onduidelijk gebleven welke definities werden gehanteerd van «werkvoorraad»
en «achterstand». De Nationale ombudsman merkte op dat de brief
van de Staatssecretaris als gevolg van die onduidelijkheden hem niet het vertrouwen
gaf dat de gesignaleerde knelpunten effectief werden aangepakt.Voorts gaf de Nationale ombudsman in het memorandum weer hoe de behandeling
van klachten over de IND, en de samenwerking met de IND op dat punt, zich
in de afgelopen periode had ontwikkeld. Hij merkte op dat de reacties van
de IND op de klachten die door de Nationale ombudsman direct ter behandeling
aan de IND waren doorgezonden, in toenemende mate tekort waren geschoten.
In veel gevallen hadden de reacties onvoldoende informatie geboden over de
stand van zaken in de behandeling, en onvoldoende uitzicht gegeven op een
oplossing. Dit had tot gevolg gehad dat vooral Iraakse en Afghaanse betrokkenen
hun klacht, veelal over de lange duur van de behandeling, opnieuw hadden voorgelegd aan de Nationale ombudsman. De daarop meestal gevolgde
interventie door de Nationale ombudsman had echter in de voorafgaande maanden
sterk aan effectiviteit verloren. De IND was er steeds minder in geslaagd
om aan de betrokkenen en aan de Nationale ombudsman gedane toezeggingen waar
te maken. Verzoekers waren ook na interventie verstoken gebleven van informatie
over het verdere verloop van een procedure, en hadden zich nogmaals tot de
Nationale ombudsman gewend. In die gevallen was het welhaast onvermijdelijk
geweest een tot een rapport leidend onderzoek in te stellen, ook al legde
dat beslag op de capaciteit van de IND en van de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman gaf aan dat de grote instroom van klachten over
de IND ook druk legde op de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsman.
Verder merkte hij op dat het, ten gevolge van het ontbreken van een goed inzicht
in de uitvoeringspraktijk van de IND, niet goed mogelijk was om verzoekers
die zich tot hem wenden adequaat te informeren.De Nationale ombudsman benadrukte het belang de gemaakte werkafspraken
weer volledig en vlot na te komen, en om aldus de effectiviteit van de doorzenden
interventiepraktijk te herstellen. Overleg op 19 oktober 1998Op 19 oktober 1998 vond een overleg plaats tussen de Nationale ombudsman
en de Staatssecretaris van Justitie. Aan het overleg nam, onder anderen, ook
het hoofd van de IND deel.Veel politiek-bestuurlijke aandacht is gericht op de vraagstukken van
enerzijds de (beheersing van de) instroom van vreemdelingen die naar Nederland
komen, en anderzijds de daadwerkelijke verwijdering van uitgeprocedeerde asielzoekers.
De Nationale ombudsman heeft de Staatssecretaris er op gewezen dat de problematiek
waarmee hij te maken heeft niet zozeer deze instroom en uitstroom betreft,
maar de periode die daartussen ligt. Dit is de periode van «de wachtkamer».
Een aanzienlijk deel van de klachten betreft immers het lange wachten op een
beslissing door vreemdelingen die zich intussen in Nederland bevinden. Hij
deelde mee dat hij al ruim tien jaar was geconfronteerd met klachten over
de lange duur van de behandeling van aanvragen van vreemdelingen, steeds als
gevolg van het feit dat de capaciteit en/of de organisatie van de IND (voorheen
DVZ) niet was afgestemd op het werkaanbod, maar dat het aantal klachten nog
nooit zo groot was geweest als de voorgaande maanden van 1998.Gelet op de grote aantallen IND-klachten en mede uit capaciteitsoverwegingen,
had hij zijn werkwijze de afgelopen jaren aangepast. Dit was mogelijk geweest
doordat de aard van de IND-klachten zich doorgaans goed leent voor interventie.
Doordat de medewerking van de IND aan de doorzend- en interventiepraktijk
was gaan haperen, dreigde echter de situatie te ontstaan dat, gezien de wettelijke
onderzoekplicht van de Nationale ombudsman, meer zaken dan eigenlijk nodig
moesten worden afgehandeld via een onderzoek dat leidt tot een rapport. Om
dit te voorkomen, diende de situatie te worden hersteld dat effectief wordt
omgegaan met doorgezonden klachten en met interventies. De Nationale ombudsman
merkte op dat het voor de betrokkenen van groot belang is dat helderheid wordt
verschaft over hun situatie, en over de termijn waarbinnen een beslissing
kan worden verwacht.De Nationale ombudsman stelde voorts aan de orde dat de cijferpresentaties
van de IND aan de Tweede Kamer, en aan de Nationale ombudsman, niet altijd
transparant waren. Dat belemmert een goed inzicht in de materie. Met name
de cijfers over de werkvoorraden en de achterstanden daarin zijn niet geheel
duidelijk. Verder was het hem opgevallen dat cijferopstellingen soms waren
voorzien van onjuiste conclusies. In het overleg bleek dat de IND het begrip «achterstand» definieert
vanuit wat de dienst op de onderscheiden terreinen aanvaardbare werkvoorraden
acht. Het vaststellen van een aanvaardbare werkvoorraad gebeurt aan de hand
van de verwerkingscapaciteit van de organisatie, gekoppeld aan de daarop gebaseerde
begroting. Op basis daarvan worden productieafspraken gemaakt. Werkvoorraden
die uitgaan boven de aldus vastgestelde verwerkingsquota worden aangemerkt
als achterstanden. In 1996 had de Kamer er mee ingestemd dat daartoe niet
worden gerekend de zaken waarin niet direct kan worden beslist, bijvoorbeeld
omdat een ambtsbericht moet worden afgewacht.In reactie daarop bracht de Nationale ombudsman naar voren dat in een
dergelijke benadering ten onrechte geen rekening wordt gehouden met de ter
zake geldende wettelijke normen. Overwegingen van bestuurlijke aard kunnen
niet afdoen aan het feit dat de betrokken vreemdelingen wat betreft de duur
van de behandeling van hun aanvragen gerechtvaardigde verwachtingen ontlenen
aan de termijnen zoals die zijn vastgesteld in de vreemdelingenwetgeving en
de Algemene wet bestuursrecht. Daarnaast geldt ook hier de grondregel dat
ook de overheid gehouden is om voor haar geldende wettelijke voorschriften
na te leven. Daarom zouden bij de definiëring van de begrippen «werkvoorraad»
en «achterstand» de wettelijke voorschriften terzake van termijnen
het referentiekader moeten zijn. De Nationale ombudsman wees er op dat het
definiëren van achterstanden aan de hand van vastgestelde productiequota
geen recht doet aan het perspectief van de belanghebbenden om wie het tenslotte
gaat. Het interne perspectief van de IND contrasteert hier met het externe
perspectief van de betrokken vreemdelingen. Een managementbenadering, die
zich per definitie richt op de beheersing van werkstromen en die werkt met
grote getallen, mag er niet aan afdoen dat het hier steeds gaat om individuele
gevallen van personen die, wat betreft hun rechtspositie en hun actuele maatschappelijke
situatie, afhankelijk zijn van de overheid, en van de kwaliteit van haar besluitvorming. Nader ambtelijk overleg met de INDHet overleg van 19 oktober 1998 heeft een vervolg gekregen in overleg
op ambtelijk niveau tussen het Bureau Nationale ombudsman en de IND. Daarin
werd van de kant van de IND onder meer meegedeeld dat de afspraken over de
behandeling van doorgezonden klachten voor de IND van kracht zouden blijven,
en dat dit onder de aandacht zou worden gebracht van de regiodirecteuren.
Bij de regiodirecteuren zou ook aandacht worden gevraagd voor het belang van
het verzenden van tussenberichten. Deze berichten zouden uit eigen beweging
worden gezonden. Ook zou de kwaliteit van de interne klachtbehandeling op
korte termijn worden verbeterd.Bij de afsluiting van 1998 moest worden vastgesteld dat de toegezegde
maatregelen nog niet hadden geleid tot merkbare verbetering. De Nationale
ombudsman zal ook in 1999 de situatie kritisch blijven volgen, en de Staatssecretaris/de
IND ook buiten de behandeling van individuele klachten blijven aanspreken
wanneer daarvoor reden is. 10A.2.1.5 Ter afsluitingDe IND staat voor de moeilijke taak om grote en sterk gestegen aantallen
verzoeken te behandelen binnen de wettelijke termijn, dan wel binnen een redelijke
termijn, en tevens met inachtneming van de overige eisen zoals die ook op
dit terrein gelden voor een behoorlijke behandeling. De grote instroom legt
een zware druk op de IND en zijn medewerkers. Daar komt bij dat het hier gaat
om een politiek en maatschappelijk belangrijk en gevoelig terrein.
De Nationale ombudsman heeft er begrip voor dat dit alles de IND voor een
niet geringe opgave stelt.Dit neemt echter niet weg dat het voorgaande niet kan leiden tot een andere
conclusie dan dat de IND, alle inspanningen ten spijt, in 1998 niet heeft
laten zien dat hij in staat was om zijn taak naar behoren te vervullen. Het
is de IND al lang niet meer gelukt om procedures binnen de gestelde termijnen
af te handelen en evenmin om betrokkenen tussentijds te informeren over het
verloop van hun procedure.Voorts heeft de Nationale ombudsman moeten constateren dat de werkdruk
bij de IND ertoe heeft geleid dat met betrekking tot de behandeling van klachten
dezelfde problemen zijn ontstaan als die al bestonden ten aanzien van de behandeling
van de asiel- en mvv-zaken: de duur van de behandeling is lang, de IND zendt
niet uit zichzelf behandelings- of tussenberichten aan betrokkenen, en toezeggingen
aan betrokkenen zoals die gedaan worden via de Nationale ombudsman worden
met regelmaat niet nagekomen.Voorzover op grond van overwegingen van beleidsmatige aard de behandeling
van bepaalde categorieën van aanvragen, zoals Iraakse en Afghaanse, enige
tijd wordt aangehouden, moet er op worden gewezen dat de ruimte van beleid
op dit punt hoe dan ook wordt begrensd door de bestaande wettelijke beslistermijnen.De Staatssecretaris heeft de Tweede Kamer een aantal maatregelen aangekondigd
(zie hiervoor, § 10A.2.1.3). Deze maatregelen lijken vooral te zijn
gericht op het inperken van de instroom. Dit mag echter niet afdoen aan het
tegelijk geven van toereikende aandacht aan een effectieve aanpak van het
ernstige probleem van de omvangrijke voorraad zaken waarin, gezien de daarvoor
geldende wettelijke termijnen, al lang een beslissing had moeten worden genomen.Eén van de door de Staatssecretaris aangekondigde maatregelen in
dit verband is dat zal worden geïnvesteerd in het vergroten van de behandelcapaciteit
bij de IND. Hierbij wordt onder meer gedacht aan het verwerven van extra benodigde
personele capaciteit (600 fte. ten opzichte van de huidige bezetting). Uitbreiding
van de behandelcapaciteit zal er zeker toe bijdragen dat de IND meer zaken
zal kunnen afdoen dan nu het geval is. Het effect van deze maatregel zal helaas
nog geruime tijd op zich laten wachten, omdat de nieuwe medewerkers nu eenmaal
nog moeten worden geworven en ingewerkt.Naast personele versterking zal ook in 1999 veel aandacht moeten worden
gegeven aan de kwaliteit van de werkprocessen. In dit verband moet onder meer
worden gewezen op het belang van een planmatige en geïntegreerde behandeling
van dossiers waarin, voor de behandeling van de betreffende aanvraag, verschillende
onderzoeken moeten worden verricht.En ten slotte vraagt de communicatie met hen die zich bevinden in de al
genoemde «wachtkamer» bijzondere aandacht. Het naleven van eisen
van behoorlijkheid jegens hen blijft een permanente opgave voor de IND. 10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfIn deze paragraaf komen klachten aan de orde die betrekking hebben op
de behandeling van aanvragen van een visum of van een machtiging tot voorlopig
verblijf. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de Visadienst van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, die is ondergebracht bij de IND.In 1998 zijn op dit terrein 313 zaken afgedaan (1997: 75). De klachten
betreffen voor het overgrote deel de lange duur van de behandeling van de
desbetreffende verzoeken en bezwaarschriften. Tien klachten zijn afgedaan door het uitbrengen van een rapport. In acht
daarvan was de klacht gegrond, en in één geval deels gegrond
en deels niet gegrond. De tien rapporten hebben alle betrekking op de Visadienst.
Daarnaast zijn 199 klachten ter behandeling doorgezonden naar de IND, en 94
klachten afgedaan via de interventiemethode. Bevoegdheid en toerekeningBij de behandeling van aanvragen om visa voor kort verblijf en om machtigingen
tot voorlopig verblijf zijn verschillende instanties betrokken: het Ministerie
van Buitenlandse Zaken, de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het Ministerie
van Justitie en eventueel vreemdelingendiensten van de betrokken politiekorpsen
(zie hoofdstuk 7A, § 7A.16). Dit brengt met zich mee dat de onderzochte
gedraging naar gelang ieders verantwoordelijkheid, moet worden toegerekend
aan de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van Justitie, de Minister
van Justitie en de Minister van Buitenlandse Zaken gezamenlijk, of de betrokken
korpsbeheerder. Omwille van de samenhang wordt het werk van de Nationale ombudsman
op het terrein van de Visadienst behandeld op deze plaats in het jaarverslag,
onder de IND. Enkele rapportenIn de zaak die heeft geleid tot rapport 98/232 klaagde verzoeker erover
dat de Visadienst, ondergebracht bij de IND, in het kader van de behandeling
van een visumaanvraag onvoldoende onderzoek had verricht naar de juistheid
van de adresgegevens van de referent zoals de Nederlandse ambassade te Paramaribo
die op het aanvraagformulier had vermeld.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat de onjuistheid van
het opgegeven adres van de referent de vermelding betrof van de woonplaats
Amsterdam. De postcode en het telefoonnummer verwezen wel naar de juiste woonplaats,
Rotterdam. Dit had de betrokken medewerkers van de IND aanleiding moeten geven
tot het vermoeden dat de aanduiding Amsterdam wellicht een misstelling betrof
op het formulier. In die situatie had niet mogen worden volstaan met het signaleren
van de discrepantie tussen de vermelde woonplaats enerzijds en de postcode
en het telefoonnummer anderzijds. Op grond van die vaststelling was de visumaanvraag
afgewezen. Onverminderd de eigen verantwoordelijkheid van de aanvrager, had
vanuit een oogpunt van dienstbetoon mogen worden verwacht dat de Visadienst
was overgegaan tot verificatie van de adresgegevens, hetgeen in dit geval
zeer eenvoudig zou zijn geweest. Daarvoor was temeer reden omdat de Visadienst
uit het feit dat was ondertekend met een duimafdruk had kunnen afleiden dat
de aanvrager vermoedelijk analfabeet was. De afwijzing zonder meer was naar
het oordeel van de Nationale ombudsman een te mechanische handeling geweest.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat de Visadienst op grond van
het voorgaande niet zonder meer afwijzend had mogen reageren op het verzoek
tot vergoeding van de schade die verzoeker als gevolg van de afwijzing van
de visumaanvraag had geleden. Hij deed de Minister van Buitenlandse Zaken
en de Minister van Justitie de aanbeveling om de schadeclaim van verzoeker
in dit licht opnieuw te bezien.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde de Nationale ombudsman bij brief
van 5 oktober 1998 mee dat hij ook na heroverweging bleef bij zijn standpunt
dat de gestelde schade niet voor vergoeding in aanmerking kwam. Hij had verzoeker
hierover geïnformeerd en hem meegedeeld dat tegen de afwijzende beslissing
een bezwaarschrift kon worden ingediend.Dit laatste betekende dat de Nationale ombudsman het dossier moest sluiten.
Wel deelde hij de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van
Justitie nog mee dat de motivering van de afwijzende beslissing van de Minister
van Buitenlandse zaken naar zijn oordeel vatbaar was voor kritiek.Rapport 98/87 betreft de klacht dat de Visadienst had nagelaten de ontvangst
te bevestigen van een drietal bezwaarschriften tegen afwijzende beschikkingen
op visumaanvragen.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat een besluit op een
visumaanvraag een beschikking is in de zin van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb). Dit brengt mee dat het bestuursorgaan de ontvangst van een bezwaarschrift
tegen zo'n beschikking schriftelijk moet bevestigen.De Nationale ombudsman gaf in het rapport verder aan dat hij er met instemming
kennis van had genomen dat de Staatssecretaris van Justitie maatregelen had
getroffen die erop waren gericht dat per 1 december 1997 de Visadienst
de ontvangst van bezwaarschriften steeds schriftelijk bevestigt. InterventieEén van de verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1998
op dit terrein heeft ontvangen, betrof de voorwaarde die de ambassade te Dacca
(Bangladesh) stelde voor het in behandeling nemen van een visumaanvraag, namelijk
dat een retourvliegticket werd overgelegd, terwijl nog niet was vastgesteld
of was voldaan aan de overige voorwaarden voor het verkrijgen van een visum.Een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman heeft deze zaak voorgelegd
aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken met de vraag of een oplossing in
het vooruitzicht kon worden gesteld. Het Ministerie heeft daarop laten weten
dat het de ambassade zou instrueren de genoemde voorwaarde pas te stellen
nadat was vastgesteld dat aan de overige voorwaarden was voldaan. Naar aanleiding
van die mededeling heeft de Nationale ombudsman het onderzoek beëindigd.Een ander geval waarin de Nationale ombudsman heeft geïntervenieerd,
betreft het volgende. Verzoeker, afkomstig uit Peru, werd in het bezit gesteld
van een verblijfsvergunning, met de beperking dat deze gold voor medische
behandeling in verband met het feit dat hij was besmet met het HIV-virus.
Verzoeker diende een klacht in bij de IND omdat hij er bezwaar tegen had dat
dit laatste expliciet stond vermeld op zijn verblijfsdocument. De IND heeft
de klacht beantwoord met de mededeling dat verzoeker een nieuw document kon
afhalen. Verzoeker was met deze reactie niet tevreden en schakelde de Nationale
ombudsman in. Hij wilde weten op welk beleid de expliciete vermelding van
zijn HIV-besmetting op zijn verblijfsdocument was gestoeld.De Nationale ombudsman legde de klacht voor aan de Staatssecretaris van
Justitie. In reactie op de klacht erkende de Staatssecretaris dat in eerste
instantie ten onrechte niet inhoudelijk was ingegaan op de klacht. Voorts
gaf de Staatssecretaris aan dat het gebruikelijk is een beperking waaronder
een verblijfsvergunning wordt afgegeven te vermelden, omdat daaruit kan worden
afgeleid welke aanspraken de betrokken vreemdeling heeft op voorzieningen.
De IND had echter over het hoofd gezien dat dit in dit geval een inbreuk betekende
op de privacy van verzoeker. Voor aanvragen van HIV-patiënten bestaat
geen speciaal beleid. De aanvragen worden individueel bezien op humanitaire
aspecten. Naar aanleiding van deze mededeling beëindigde de Nationale
ombudsman het onderzoek. Wettelijke regeling beslistermijn op mvv-aanvragenIn een aanbeveling in rapport 97/607 (JV 1998, afl. 2, nr. S12, blz. 127)
heeft de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie in overweging
gegeven om te bevorderen dat de termijn van drie maanden voor
het nemen van een beslissing op een mvv-aanvraag wordt vastgelegd in een wettelijk
voorschrift (zie ook Jaarverslag 1997, blz. 231 e.v.). De Staatssecretaris van Justitie reageerde bij brief van 24 februari
1998. Zij deelde mee dat de behandeling van mvv-aanvragen valt onder de verantwoordelijkheid
van de Minister van Buitenlandse Zaken. Deze Minister onderzocht op dat moment
de mogelijkheden van een wettelijke regeling voor het verlenen van visa en
mvv's. De Staatssecretaris deelde mee dat zij er bij de Minister op zou aandringen
in deze regeling een van de Algemene wet bestuursrecht afwijkende beslistermijn
op te nemen.De Minister van Buitenlandse Zaken deelde bij brief van 17 juni 1998
mee dat het voornemen bestond om bij de voorbereiding van een wetsvoorstel
voor een wettelijke regeling inzake de visumverlening, in het licht van de
aanbeveling van de Nationale ombudsman, de noodzaak en wenselijkheid te bezien
van het vastleggen van een behandelingstermijn van drie maanden.Bij brief van 16 december 1998 deelde de Staatssecretaris van Justitie
mee dat er ambtelijk overleg zou plaatsvinden om de bevoegdheid tot visumverlening
over te brengen van de Minister van Buitenlandse Zaken naar de Minister van
Justitie. Dit onderwerp werd mede bezien in het kader van de herziening van
de Vreemdelingenwet. Naar verwachting zou de herziening van de Vreemdelingenwet
in het eerste kwartaal van 1999 worden voorgelegd aan de Ministerraad. Een
wetsvoorstel betreffende een nieuwe Visumwet zou naar verwachting medio 1999
gereed zijn. De Staatssecretaris deelde mee dat het nog steeds zijn voornemen
is om de beslistermijn op mvv-aanvragen wettelijk te regelen, ongeacht de
keuze voor de wettelijke grondslag (Vreemdelingenwet of Visumwet).De Minister van Buitenlandse zaken informeerde de Nationale ombudsman
hierover bij brief van 23 december 1998 van gelijke strekking. 10A.2.3 Asielverzoeken; verzoeken om een vergunning tot
verblijf of een vergunning tot vestigingIn 1998 zijn 1656 verzoekschriften (1997: 316) afgedaan die (mede) betrekking
hadden op de behandeling van asielverzoeken (1554) en van aanvragen om een
vergunning tot verblijf of een vergunning tot vestiging (102). Op dit terrein
werden 13 rapporten uitgebracht. Van de overige zaken zijn er 1334 ter behandeling
doorgezonden naar de IND, en zijn er 180 afgedaan via interventie (zie hiervóór,
§ 10A.2.1.2). Ook op dit terrein hebben de meeste klachten betrekking op de lange duur
van de behandeling van aanvragen, en op de informatieverstrekking over de
behandelingsprocedure.In de dertien rapporten was de klacht in negen gevallen gegrond, in twee
gevallen deels gegrond en deels niet gegrond, in één geval niet
gegrond, en één keer deels gegrond, terwijl over een ander deel
geen oordeel kon worden gegeven. Een aantal van deze rapporten komt hierna
aan de orde. PresenterenRapport 98/181 (JV 1998, afl. 9, nr. S54, blz. 538–540) betreft
de klacht dat de vreemdelingendienst van het regionale politiekorps Utrecht,
na overleg met de IND, verzoeker had gepresenteerd aan de Armeense ambassade
te Brussel, terwijl nog niet definitief vaststond dat hij geen vluchteling
was.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport onder meer dat jurisprudentie
van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, zittinghoudende te Haarlem,
inhoudt dat in beginsel de gedragslijn dient te worden gevolgd dat presentatie
van een asielzoeker bij de autoriteiten van het land van herkomst
niet plaatsvindt zolang tegen de niet-inwilliging van de asielaanvraag nog
een verzoek om een voorlopige voorziening aanhangig is. Uit een uitspraak
van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, zittinghoudende te 's-Hertogenbosch,
komt naar voren dat van dit beginsel alleen kan worden afgeweken wanneer bijvoorbeeld
sprake is van een ernstig gevaar voor de openbare orde, of wanneer de enige
mogelijkheid tot verwijdering verloren zou gaan wanneer zou worden gewacht
met de uitzetting op de behandeling van het verzoek om een voorlopige voorziening.De Nationale ombudsman overwoog dat de IND en de vreemdelingendienst in
dit geval, door verzoeker te presenteren bij de Armeense ambassade voordat
het verzoek om een voorlopige voorziening was behandeld, niet de genoemde
gedragslijn hadden gevolgd, terwijl geen sprake was van omstandigheden die
afwijking van de gedragslijn konden rechtvaardigen. Daarmee hadden de IND
en de vreemdelingendienst zich niet onthouden van handelingen die ertoe konden
leiden dat verzoeker werd geconfronteerd met de autoriteiten van het land
van herkomst waartegen hij in Nederland bescherming had gevraagd. De Nationale
ombudsman overwoog dat de IND en de vreemdelingendienst hiermee hadden gehandeld
in strijd met het verbod van refoulement zoals neergelegd in artikel 33 van
het Vluchtelingenverdrag.De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling
om de gedragslijn met betrekking tot de presentatie van vreemdelingen aan
de diplomatieke vertegenwoordiging van het land van herkomst zoals aangeduid
in het rapport neer te leggen in de Vreemdelingencirculaire, zodat algemeen
kenbaar is dat het hier gaat om vast beleid.De Staatssecretaris reageerde op de aanbeveling bij brief van 5 oktober
1998. Hij deelde mee dat op dat moment een Tussentijds Bericht Vreemde- lingencirculaire
(TBV) gereed was waarin de gedragslijn voor de presentatie van vreemdelingen
was opgenomen. Hij voegde een afschrift bij.Naar aanleiding daarvan deelde de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
op 20 november 1998 mee dat bestudering van de tekst van het TBV hem
aanleiding gaf op te merken dat hem met het doen van de genoemde aanbeveling
voor ogen had gestaan dat presentatie van een asielzoeker niet zou plaatsvinden
dan nadat de rechter had beslist op een ingediend verzoek om een voorlopige
voorziening. Uitgangspunt daarbij was een «nee, tenzij». De Nationale
ombudsman merkte op dat uit de tekst van het TBV kon worden afgeleid dat,
na inwerkingtreding van de wijziging, presentatie vóór de rechterlijke
uitspraak toegestaan zou zijn, behoudens een aantal uitzonderingen. Zo'n uitgangspunt
betekent een «ja, tenzij».De Nationale ombudsman verzocht de Staatsecretaris, voorzover dit uitgangspunt
inderdaad was beoogd, om een motivering van de afwijzing van de aanbeveling
op dit punt, om te kunnen beoordelen of er reden was daarvoor de aandacht
van de Tweede Kamer te vragen. Voorzover het echter de bedoeling was geweest
de aanbeveling wel onverkort over te nemen, gaf de Nationale ombudsman de
Staatssecretaris in overweging dit in de tekst van het TBV ondubbelzinnig
tot uitdrukking te laten komen.Bij brief van 20 januari 1999 liet de Staatssecretaris de Nationale
ombudsman weten dat hij met hem van mening was dat door een aangepaste redactie
het «nee, tenzij» nog beter tot uitdrukking kan komen. Dat zou
worden neergelegd in een nieuw Tussentijds Bericht Vreemdelingencirculaire,
dat uiterlijk op 1 februari 1999 in de Staatscourant zou worden gepubliceerd. Tolken en het nader gehoorDe rapporten 98/182 en 98/376 sluiten inhoudelijk aan op het rapport dat
de Nationale ombudsman in 1995 uitbracht over het functioneren van de door de IND in de asielprocedure ingezette tolken (rapport 95/54,
zie het Jaarverslag 1995, blz. 218–222).In dit zogenoemde tolkenrapport heeft de Nationale ombudsman vastgesteld
dat het kwaliteitstoezicht van de IND op de in de asielprocedure gebruikte
tolken in de desbetreffende onderzoekperiode (1993/1994) op diverse punten
te wensen overliet (zowel in de selectie-, de instructie- als in de controlefase).
Zo was van toetsing aan algemeen vastgestelde deskundigheidscriteria voor
de tolk geen sprake, noch tijdens sollicitatiegesprekken, noch naar aanleiding
van klachten.In het tolkenrapport is, voorzover hier van belang, onder meer overwogen
dat de IND een aantal maatregelen diende te nemen om de kwaliteit van de tolken
zo goed mogelijk te waarborgen. Op het punt van de deskundigheid is één
van die maatregelen het afnemen van een test bij de tolk op zijn taalvaardigheid
in zowel de vreemde taal als het Nederlands, voordat de tolk zijn werkzaamheden
voor de IND gaat verrichten. De Nationale ombudsman overwoog verder dat, gelet
op de grote belangen die in een asielzaak aan de orde zijn, klachten over
tolken steeds zorgvuldig dienen te worden onderzocht, en zonodig moeten leiden
tot het nemen van algemene, dan wel individuele maatregelen, bijvoorbeeld
in de vorm van het afnemen van een tweede nader gehoor.Rapport 98/182 (JV 1998 afl. 9, nr. S54, blz. 538–540) betreft een
klacht van een asielzoeker over de IND, die afwijzend had beslist op zijn
verzoek om een tweede nader gehoor, in verband met de slechte kwaliteit van
de tolk die door de IND was ingezet tijdens het nader gehoor in het kader
van zijn asielprocedure.De Nationale ombudsman oordeelde dat de IND niet juist had gehandeld,
door op dat verzoek te beslissen zonder de kwaliteit van die tolk te onderzoeken,
en door zijn beslissing in het nadeel van verzoeker te laten uitvallen op
grond van argumenten die niet toereikend waren om de twijfel over de kwaliteit
van de tolk weg te nemen. De Nationale ombudsman overwoog dat het grote belang
dat een vreemdeling heeft bij een zorgvuldige behandeling en beoordeling van
zijn asielverzoek ertoe dwingt dat in de gevallen waarin twijfel is ontstaan
over de kwaliteit van de tolk, en deze twijfel niet kan worden weggenomen,
een tweede nader gehoor moet worden afgenomen. Dit is met name van betekenis
wanneer de kwaliteit van de in te zetten tolken niet steeds op voorhand kan
worden gegarandeerd (zoals ook in deze zaak het geval was), en geldt eens
te meer wanneer er geen (test)middelen zijn om de kwaliteit van de gebruikte
tolk in ieder geval achteraf nog te beoordelen. De Nationale ombudsman achtte
de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».In rapport 98/376 (NAV 1998, afl. 9, nr. 207, m.n.) komt de klacht aan
de orde van een asielzoeker die erover klaagde dat de IND tijdens de verschillende
gehoren in het kader van zijn asielprocedure een tolk Farsi had ingezet, terwijl
hij om een tolk Dari had gevraagd. Volgens de IND beschikten de betrokken
tolken over voldoende vaardigheden om zowel in het Farsi als Dari goed te
kunnen vertalen.De Nationale ombudsman oordeelde echter dat ook in dit geval, gelet op
het belang van een zorgvuldige asielprocedure, en de in verband daarmee te
waarborgen kwaliteit van de in te zetten tolken, als uitgangspunt moet gelden
dat de IND bij de gehoren in het kader van de asielprocedure alleen gebruik
maakt van tolken die zijn getest op hun deskundigheid in (zowel het Nederlands,
als) de vreemde taal of talen waarin zij tolken. Aldus kan ook worden voorkomen
dat reden ontstaat voor discussie achteraf over de kwaliteit van een bepaalde
tolk. In dit geval waren twee van de drie gebruikte tolken niet getest, en
had de IND niet kunnen aantonen dat de deskundigheid van deze tolken voldoende
was gewaarborgd. In zoverre achtte de Nationale ombudsman de
onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Naar aanleiding van een klacht over een beslissing van de Klachtencommissie
Tolken om een klacht wegens termijnoverschrijding niet-ontvankelijk te verklaren,
overwoog de Nationale ombudsman in rapport 98/360 (AB 1998, nr. 392, blz.
1846–1852 m.n. P.J. Stolk; JV 1998, afl. 13, nr. 187, blz. 849–852)
onder meer het volgende. Gebruikelijk is dat de mogelijkheid tot het indienen
van een klacht in het kader van een voorziening van interne klachtbehandeling
bij een overheidsinstantie is gebonden aan een termijn. Ook voor externe klachtbehandeling
is het stellen van een termijn gebruikelijk. Een belangrijke reden hiervoor
is gelegen in de onderzoekbaarheid van de gedraging. De termijn moet in ieder
geval zodanig ruim zijn dat de klager voldoende gelegenheid heeft om de klachtwaardigheid
van de gedraging te ervaren en om vervolgens zijn klacht in te dienen. Van
de Klachtencommissie mag, gezien de krapte van de termijn van zes weken die
geldt voor het indienen van een klacht bij de commissie, worden verwacht dat
zij niet zuinig is bij het gebruik van haar bevoegdheid om termijnoverschrijding
te accepteren. Zij behoort de klager in de gelegenheid te stellen om redenen
aan te voeren voor de overschrijding, en behoort vervolgens een zekere ruimhartigheid
te betrachten bij het beoordelen van deze redenen.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «behoorlijk»,
omdat de Klachtencommissie in dit geval aan de gestelde norm had voldaan en
aldus de betrokkene terecht niet ontvankelijk had verklaard. Reactietermijn aanvullen rapport nader gehoorRapport 98/292 (JV 1998, afl. 12, nr. 174, blz. 782–785) betreft
de klacht dat de IND in eerste instantie een verzoek had afgewezen om verlenging
van de reactietermijn, die was gesteld op zeven werkdagen, voor het indienen
van correcties en aanvullingen op het rapport van nader gehoor. Het verzoek
om verlenging was gedaan omdat verzoeker niet tijdig had kunnen beschikken
over een noodzakelijke tolk. De IND merkte dit echter niet aan als een bijzondere
omstandigheid op grond waarvan kon worden afgeweken van de gebruikelijke reactietermijn.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat het aanbrengen van
correcties en aanvullingen op het rapport van nader gehoor van groot belang
is, zowel voor de asielzoeker als met het oog op het vereiste van een zorgvuldige
voorbereiding van de beslissing op het asielverzoek. In dit licht is het naar
het oordeel van de Nationale ombudsman niet redelijk een gemotiveerd verzoek
om uitstel af te wijzen wanneer vaststaat dat een tolk in de betreffende taal
niet op korte termijn kan worden ingeschakeld, zoals zich dat ook in dit geval
had voorgedaan.De Nationale ombudsman deed de aanbeveling om het beleid inzake de reactietermijn
voor het indienen van reacties en aanvullingen op het rapport van nader gehoor
zodanig bij te stellen dat, als een bijzondere omstandigheid voor verlenging
van de reactietermijn, rekening wordt gehouden met een (structureel) tekort
aan tolken. Ook gaf de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie
in overweging deze aanpassing van het beleid algemeen kenbaar te maken, bijvoorbeeld
door opname ervan in de Vreemdelingencirculaire.De Staatssecretaris van Justitie deelde bij brief van 28 oktober
1998 mee dat hij de aanbeveling overnam. Hij gaf als voorlopig beleidsuitgangspunt
aan dat uitstel wordt verleend indien de aanvrager tijdig een tolk heeft aangevraagd,
maar desondanks niet tijdig een tolk beschikbaar is. In een dergelijk geval
kan uitstel worden verleend tot vijf werkdagen na de datum waarop wel een
tolk in de gewenste taal beschikbaar is.De Staatssecretaris deelde voorts mee dat dit punt in een beleidsinstructie
zou worden vastgelegd, samen met andere punten van beleid ten aanzien van het verlenen van uitstel op andere gronden en in andere fasen
van de verblijfsrechtelijke procedures.Op 18 november 1998 zond de Staatssecretaris een afschrift van de inmiddels
herziene werkinstructie ter zake (nr. 167A).Naar aanleiding daarvan deelde de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
bij brief van 20 januari 1999 mee dat hij er met instemming kennis van
had genomen dat de aanbeveling was overgenomen en dat de uitstelmogelijkheden
waren verruimd. Hij gaf aan dat de werkinstructie naar zijn oordeel echter
op één punt nog aanpassing behoefde. Dit betreft de regel dat
het afzeggen door een tolk van een al gemaakte afspraak, behoudens overmacht
aan de zijde van de tolk, in beginsel voor rekening komt van de aanvrager.
De Nationale ombudsman acht dit in strijd met zijn opvatting, in rapport 98/292,
dat de Directie Bestuurszaken van het Ministerie van Justitie beleidsverantwoordelijk
is voor Tolkencentra en deze geheel subsidieert. Hij gaf de Staatssecretaris
in overweging de desbetreffende passage aan te passen. Bij het afsluiten van
dit jaarverslag had de Staatssecretaris daarop nog niet gereageerd. Aanhouding van de behandeling in afwachting van ambtsbericht
of rechterlijke uitspraakIn rapport 98/402 (JV 1998, afl. 15, nr. S90, blz. 999) overwoog de Nationale
ombudsman onder meer dat het, onverminderd de noodzaak om te beslissen binnen
de door de wetgever gestelde termijnen, begrijpelijk en te billijken is dat
de Staatssecretaris zich bij een beslissing op een aanvraag wil laten leiden
door een desbetreffend ambtsbericht van de Minister van Buitenlandse Zaken.
De omstandigheid dat de IND een ambtsbericht, of een rechterlijke uitspraak,
wil afwachten, alvorens te beslissen in een met de betreffende zaak samenhangende
categorie van andere zaken, ontslaat de IND echter niet van de verplichting
om desondanks al wel andere, individuele aspecten van een desbetreffende zaak
te beoordelen. Ook behoort het niet zo te zijn dat de IND in afwachting van
een ambtsbericht of een rechterlijke uitspraak de behandeling van een gehele
categorie zaken stillegt, zonder te bezien of er aanleiding bestaat de behandeling
van bepaalde individuele zaken voort te zetten.In het rapport deed de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie
de aanbeveling erop toe te zien dat in die gevallen waarin een besluit op
een verzoek of een bezwaarschrift wordt aangehouden in afwachting van een
ambtsbericht of een rechterlijke uitspraak en de daarop volgende nadere standpuntbepaling,
zodanig dat afhandeling niet mogelijk is binnen de wettelijke termijn, te
allen tijde de betrokkene hierover tijdig wordt geïnformeerd, en wordt
gevraagd of hij kan instemmen met verder uitstel van de besluitvorming.Voorts werd de Staatssecretaris aanbevolen om in dergelijke gevallen te
doen verzekeren dat bij het stilleggen van de behandeling van een categorie
zaken, de behandeling van individuele zaken uit die categorie wordt voortgezet
op de punten waar dat mogelijk is en indien daartoe aanleiding bestaat, en
dat in verband daarmee ingekomen stukken worden gelezen en beoordeeld.Bij het afsluiten van dit jaarverslag had de Staatssecretaris nog niet
gereageerd. Onderzoek na doorzendingHierna volgt een voorbeeld van een klacht die de Nationale ombudsman in
eerste instantie had doorgezonden naar de IND, en die vervolgens alsnog in
onderzoek werd genomen. Het onderzoek is vervolgens overigens beëindigd
zonder dat rapport is uitgebracht, aangezien de Staatssecretaris
de klacht na de opening van het onderzoek gegrond verklaarde.Verzoeker, een Iraakse asielzoeker, klaagde over de lange duur van de
behandeling van zijn asielverzoek. Nadat de klacht in eerste instantie was
doorgezonden naar de IND, antwoordde de IND dat de documenten die verzoeker
op 17 februari 1998 had afgegeven aan de vreemdelingendienst in verband
met het asielverzoek, pas eind juli 1998 door de IND waren ontvangen. Bovendien
kon de IND verzoeker geen uitzicht bieden over de termijn waarop hij de beslissing
op zijn asielverzoek zou kunnen verwachten. Naar aanleiding van dit antwoord
van de IND vroeg verzoeker de Nationale ombudsman opnieuw om hulp.De Staatssecretaris van Justitie liet daarop weten dat hij de klacht gegrond
achtte. Hij gaf aan dat het de IND niet bekend was geweest dat de documenten
waren afgegeven, omdat de vreemdelingendienst de IND hierover niet had ingelicht.
Pas na de doorzending van de klacht door de Nationale ombudsman, en naar aanleiding
van brieven van verzoekers gemachtigde, was de IND in het bezit gekomen van
die documenten. De Staatssecretaris gaf toe dat de IND te laat op de brieven
van de gemachtigde had gereageerd. Ook erkende de Staatssecretaris dat de
IND geen duidelijke termijn had genoemd waarop de beslissing op de asielverzoeken
kon worden verwacht.Hij gaf aan dat inmiddels, mede op grond van de uitslag van het onderzoek
naar de echtheid van de documenten, was beslist op het asielverzoek.Ten slotte zegde de Staatssecretaris toe dat hij de vreemdelingendiensten
zou wijzen op de noodzaak van een goede communicatie met de IND over de inname
en het toesturen van documenten. Gezien deze reactie van de Staatssecretaris beëindigde de Nationale
ombudsman het onderzoek. Aanbeveling met betrekking tot het nader gehoorIn 1996 heeft de Nationale ombudsman een rapport uitgebracht over het
functioneren van contactambtenaren tijdens het nader gehoor (96/600). In dit
rapport heeft de Nationale ombudsman de Staatssecretaris van Justitie de aanbeveling
gedaan om maatregelen te treffen ter bevordering van de kwaliteit van het
nader gehoor (zie het Jaarverslag 1996, blz. 214–217). In 1997 is hierover
correspondentie gevoerd tussen de Nationale ombudsman en de Staatssecretaris
van Justitie, met name over het opvolgen van de aanbevelingen met betrekking
tot het maken van een videoband met informatie over het nader gehoor, en over
het opnemen van het nader gehoor op een geluidsband (zie het Jaarverslag 1997,
blz. 239–240).Bij brief van 7 januari 1998 informeerde de IND de Nationale ombudsman
over de stand van zaken met betrekking tot de videoband over het nader gehoor.
De IND deelde onder meer mee dat de planning was om medio januari 1998 met
de opnames te starten en de Nederlandstalige versie van de film in de tweede
week van februari 1998 op te leveren. Daarna zou een aanvang worden gemaakt
met de vertalingen van de filmtekst.Vervolgens liet de Staatssecretaris van Justitie de Nationale ombudsman
bij brief van 6 mei 1998 met betrekking tot het maken van geluidopnamen
van het nader gehoor onder meer weten dat het opstellen van een noodzakelijk
geacht onderzoek in verband met een uit te voeren experiment om meerdere redenen
enige tijd in beslag had genomen. De Staatssecretaris deelde voorts mee ernaar
te streven om in mei 1998 te beginnen met het feitelijk maken van de bandopnamen
van de nadere gehoren, en om de evaluatie van de proef zo mogelijk in 1998
af te ronden. Bij brief van 19 juni 1998 zond de Staatssecretaris de
Nationale ombudsman een afschrift van de vastgestelde onderzoekopzet
voor het experiment met het maken van bandopnamen van nadere gehoren.Bij brief van 7 juli 1998 berichtte de Hoofddirecteur van de IND de Nationale
ombudsman dat de videoband die in de aanmeldcentra zou worden getoond ter
verduidelijking van de gehele asielprocedure inmiddels was voltooid. Op dat
moment moest nog worden bezien wat de meest effectieve presentatievorm zou
zijn.Tevens deelde hij nog mee dat aan de rechtshulpverlening en Vluchtelingenwerk
(nogmaals) schriftelijk was meegedeeld dat klachten over de rol van de contactambtenaar
kunnen worden ingediend bij de directeur van de regionale directie, onder
wiens verantwoordelijkheid de betreffende individuele asielprocedure valt.In een brief van 24 september 1998 liet de Staatssecretaris weten dat
het experiment bandopnamen van het nader gehoor naar aanleiding van een klacht
van de Ondernemingsraad was getemporiseerd. Naar de opvatting van de Ondernemingsraad
was de bescherming van de privacy van IND-contactambtenaren en tolken tijdens
de gehoren die op geluidsband werden opgenomen in het onderzoeksprotocol onvoldoende
gewaarborgd. De Staatssecretaris verwachtte dat het experiment spoedig zou
kunnen worden hervat.Op 5 januari 1999 ontving de Nationale ombudsman een brief van de IND
waarin onder meer werd meegedeeld dat de videoband met betrekking tot het
nader gehoor naar verwachting in het eerste kwartaal van 1999 beschikbaar
zou komen in de wachtruimten van de aanmeldcentra. De binnenkomende asielzoeker
zou vanaf dat moment, door middel van een keuzepaneel, zelf de taal kunnen
kiezen voor de toelichting op de in beeld gebrachte procedure in het aanmeldcentrum. 10A.2.4 NaturalisatiesOp het terrein van de behandeling van naturalisatieverzoeken werden in
1998 16 verzoekschriften afgedaan, waarvan één door het uitbrengen
van een rapport (98/349). De desbetreffende klacht was niet gegrond (zie hierna).Elf van de ontvangen verzoekschriften zijn ter behandeling doorgezonden
naar de IND, en vier verzoekschriften zijn afgedaan door interventie.Ook op dit terrein hadden de klachten voor het grootste deel betrekking
op de lange duur van de behandeling van de naturalisatieverzoeken, in eerste
aanleg of in bezwaar. Kritisch gehoor naturalisatieverzoekIn bovengenoemd rapport 98/349 komt de klacht aan de orde dat de ambtenaar
van de IND die verzoeker het gehoor had afgenomen in het kader van diens verzoek
om naturalisatie, verzoeker tijdens het gehoor had meegedeeld dat uit zijn
uiterlijk en spraak kon worden afgeleid dat hij niet, zoals verzoeker wel
had beweerd, de Liberiaanse nationaliteit had.De Nationale ombudsman overwoog dat wanneer de IND twijfels heeft over
de nationaliteit, het niet onjuist is wanneer de ambtenaar die het gehoor
afneemt deze twijfels tijdens het gehoor naar voren brengt.De klacht betrof ook het feit dat de betrokken ambtenaar verzoeker tijdens
het gehoor had geconfronteerd met een brief van een Nigeriaanse vrouw en haar
kind. De brief was aangetroffen toen de vreemdelingendienst verzoekers woning
was binnengetreden ter staandehouding van een eveneens in die woning verblijvende
vreemdelinge wier uitzetting was gelast.De Nationale ombudsman overwoog dat, aangezien werd vermoed dat de brief
aan verzoeker was gericht, en gelet op de twijfel over de door verzoeker
opgegeven nationaliteit, het niet onjuist was dat verzoeker tijdens het gehoor
was gevraagd naar de herkomst van de brief.Verzoekers klacht hield voorts in dat de betrokken ambtenaar tijdens het
gehoor zijn godsdienstige overtuiging in twijfel had getrokken, door hem een
aantal vragen te stellen over de bijbel. De betrokken ambtenaar had de vragen
gesteld omdat de leden van de kerk waartoe verzoeker naar zijn zeggen behoorde
over het algemeen een grote bijbelkennis hebben. Verzoeker had een onduidelijke
verklaring afgelegd over een persoon die hij in de kerk had ontmoet.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport op dit punt dat ook het
stellen van de vragen over verzoekers geloofsovertuiging niet onjuist was
geweest, aangezien de vragen direct verband hielden met vermoedens jegens
verzoeker die betrekking hadden op het openbare orde-aspect van zijn verzoek
tot naturalisatie. 10A.2.5 Adviescommissie voor vreemdelingenzakenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 242 en 243) is vermeld dat de Nationale
ombudsman de Staatssecretaris van Justitie in rapport 97/384 de aanbeveling
had gedaan om, voor zoveel nodig, maatregelen te nemen in de personele sfeer
om te waarborgen dat de doorlooptijden bij de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken
(ACV) uiterlijk per 1 juli 1998 ten hoogste tien weken bedragen. Naar aanleiding
van de reactie van de Staatssecretaris van 4 februari 1998 liet de Nationale
ombudsman de Staatssecretaris bij brief van 9 februari 1998 onder meer
weten dat hij met instemming kennis had genomen van het feit dat de Staatssecretaris
maatregelen had getroffen ter versterking van zowel de ACV als het secretariaat
van de ACV. Hij gaf in die brief ook aan dat de Staatssecretaris nog niet
had laten weten op welk moment de situatie zou worden bereikt waarin sprake
is van doorlooptijden van ten hoogste tien weken. Hij verzocht de Staatssecretaris
mee te delen of de genomen maatregelen voldoende waren om deze situatie te
bereiken per 1 juli 1998.De Staatssecretaris reageerde bij brief van 14 juli 1998. Zij liet
onder meer weten dat de gestelde afhandelingtermijn van tien weken niet haalbaar
was indien de ACV zou worden geconfronteerd met een zodanig groot aantal adviesaanvragen
dat een omvangrijke werkvoorraad het halen van die termijn onmogelijk zou
maken. Een dergelijke situatie deed zich op dat moment nog voor, zodat adviesaanvragen
een zekere tijd bleven liggen voordat ze in behandeling konden worden genomen.
De Staatssecretaris kon nog geen harde uitspraak doen over het exacte moment
waarop de gewenste doorlooptijd zou zijn gerealiseerd. Het voornemen bestond
om in september 1998 een plan van aanpak op te stellen. Dat plan zou erop
zijn gericht om in de loop van de eerste helft van 1999 een situatie te realiseren
waarin de behandelingstermijn van tien weken ook daadwerkelijk wordt gehaald.Dit onderwerp kwam ook ter sprake in een gesprek van 23 september
1998 tussen de Nationale ombudsman en de voorzitter van de ACV. De voorzitter
deelde toen onder meer mee dat er op dat moment een inhaalslag liep, die op
1 januari 1999 zou zijn voltooid.In het Jaarverslag 1997 (blz. 242) is voorts vermeld dat de Nationale
ombudsman wel bevoegd is om te oordelen over gedragingen van het secretariaat
van de ACV, maar niet over gedragingen van de ACV als zodanig. In deze situatie
is inmiddels verandering gekomen. Sinds de inwerkingtreding op 30 juni
1998 van de jongste wijziging van de Wet Nationale ombudsman (WNo; zie hoofdstuk
2, § 2.1.2.1) is de Nationale ombudsman ook bevoegd om gedragingen
van de ACV te onderzoeken. De ACV valt namelijk onder de generieke aanwijzing
van bestuursorganen die is neergelegd in artikel 1a, eerste
lid onder e, WNo, nu zij niet is opgenomen op de zogenoemde negatieve lijst.Er zijn in 1998 geen rapporten verschenen over de Adviescommissie voor
vreemdelingenzaken. 10A.2.6 Overige verzoekschriften op het terrein van de
INDIn 1998 zijn achttien rapporten uitgebracht over diverse onderwerpen op
het terrein van de IND, die hiervoor nog niet aan de orde zijn geweest. In
negen gevallen was de klacht niet gegrond, en in zeven gevallen gegrond. Een
keer kon geen oordeel worden gegeven. In het laatste geval was de klacht deels
gegrond, terwijl over het resterende deel geen oordeel kon worden gegeven. Uitlevering en vreemdelingendetentie: misbruik van bevoegdheidRapport 98/332 betreft de omstandigheden waaronder op 1 juni 1996
de uitlevering door Nederland tot stand is gekomen van een inwoner van (voormalig)
Joegoslavië naar de Verenigde Staten van Amerika.Op 25 september 1995 arriveerde verzoeker op de luchthaven Schiphol. Hij
was op doorreis vanuit Belgrado, via Amsterdam naar Parijs. Op Schiphol werd
verzoeker aangehouden in verband met een verzoek tot uitlevering door de Verenigde
Staten van Amerika. In verband met dit verzoek tot uitlevering werd verzoeker
in uitleveringsdetentie genomen. De arrondissementsrechtbank te Haarlem achtte
bij beslissing van 6 februari 1996 de uitlevering van verzoeker deels
toelaatbaar, deels niet toelaatbaar wegens ongenoegzaamheid van de stukken.
De Minister van Justitie stelde naar aanleiding van deze beslissing van de
arrondissementsrechtbank te Haarlem de Amerikaanse autoriteiten in de gelegenheid
het uitleveringsverzoek en de daarbij behorende stukken aan te vullen in een
tweede uitleveringsverzoek. Hangende de behandeling van dit tweede uitleveringsverzoek
bleef verzoeker gedetineerd. Op 30 mei 1996 hoorde de rechtbank verzoeker
in verband met het aanvullende uitleveringsverzoek. De rechtbank besloot tijdens
deze behandeling de uitleveringsdetentie van verzoeker op te heffen en beval
zijn onmiddellijke invrijheidstelling.Deze beslissing gaf de IND aanleiding om, na overleg met het Bureau Internationale
Rechtshulp van het Ministerie van Justitie (BIR), de vreemdelingendienst te
Almere te vragen om verzoeker aan te houden op basis van de Vreemdelingenwet.
De vreemdelingendienst hield verzoeker op 30 mei 1996 in de avonduren
staande op grond van artikel 19 Vreemdelingenwet (Vw), ter vaststelling van
zijn identiteit en verblijfsrechtelijke status. Verzoeker werd vervolgens,
eveneens op grond van artikel 19 Vw, opgehouden in een politiebureau te Almere.
Aanvankelijk gebeurde dit in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek
naar zijn identiteit en verblijfstatus. In de loop van 31 mei 1996 gaf
de vreemdelingendienst een last tot uitzetting, waarna de ophouding werd toegepast
in afwachting van de feitelijke uitzetting van verzoeker. De ophouding duurde
voort tot de vroege ochtend van 1 juni 1996, toen verzoeker naar de luchthaven
Schiphol werd vervoerd. Om 8.45 uur is hij overgedragen aan de Koninklijke
marechaussee, ter uitzetting naar (voormalig) Joegoslavië.De Koninklijke marechaussee heeft verzoeker toen echter niet uitgezet
naar Joegoslavië, maar hem aangehouden en vervolgens uitgeleverd aan
de autoriteiten van de Verenigde Staten van Amerika. Dit gebeurde op grond
van een last tot uitlevering, tevens bevel tot aanhouding van verzoeker.Deze last was totstandgekomen nadat het BIR op 31 mei 1996 contact
had gezocht met de Amerikaanse autoriteiten met het verzoek mee te delen of de uitlevering van verzoeker, voorzover deze toelaatbaar was geacht
bij uitspraak van de rechtbank van 6 februari 1996, opportuun werd geacht.
Toen dit het geval bleek te zijn, werd dezelfde dag een beschikking tot uitlevering
geslagen. Op basis van deze beschikking gaf de officier van justitie te Haarlem
een last tot uitlevering, tevens bevel tot aanhouding van verzoeker.Verzoeker klaagde er in dit verband met name over dat de Minister van
Justitie de beslissing van de arrondissementsrechtbank te Haarlem van 30 mei
1996 tot onmiddellijke invrijheidstelling had gefrustreerd door hem in vreemdelingendetentie
te laten nemen en vervolgens op 31 mei 1996 alsnog een uitleveringsbeslissing
te nemen.In zijn beoordeling van de gedragingen van het BIR en de IND overwoog
de Nationale ombudsman allereerst dat van bestuursorganen en hun medewerkers
mag worden verlangd dat zij tot hen gerichte rechterlijke uitspraken prompt
en onverkort ten uitvoer leggen.Tijdens de behandeling van het aanvullende uitleveringsverzoek op 30 mei
1996 had de arrondissementsrechtbank te Haarlem beslist tot de onmiddellijke
invrijheidstelling van verzoeker. Verzoeker werd vervolgens naar het huis
van bewaring Almere-Binnen vervoerd en daar uit de uitleveringsdetentie ontslagen.
Op zichzelf had het openbaar ministerie te Haarlem daarmee uitvoering gegeven
aan de beslissing van de rechtbank te Haarlem.De klacht van verzoeker richtte zich op de gebeurtenissen die direct op
zijn ontslag uit de uitleveringsdetentie zijn gevolgd. Deze hebben ertoe geleid
dat hij feitelijk zijn vrijheid niet heeft herkregen tot het moment dat hij,
op 1 juni 1996, alsnog werd uitgeleverd aan de autoriteiten van de Verenigde
Staten van Amerika.Toen de rechtbank op 30 mei 1996 de onmiddellijke invrijheidstelling van
verzoeker beval, had de Minister van Justitie nog geen uitleveringsbeslissing
genomen. Pas op 31 mei 1996 besliste de Minister dat verzoeker diende
te worden uitgeleverd, voorzover de arrondissementsrechtbank te Haarlem dit
toelaatbaar had geacht bij haar uitspraak van 6 februari 1996. Diezelfde
middag zond de officier van justitie te Haarlem per fax onder meer een last
tot uitzetting ten behoeve van de uitlevering van verzoeker aan de Koninklijke
marechaussee op de luchthaven Schiphol.Het bevel van 30 mei 1996 tot onmiddellijke invrijheidstelling vormde
een nieuw gegeven dat de Minister mocht betrekken bij de – hernieuwde –
vaststelling van het moment waarop de beslissing tot uitlevering zou moeten
worden genomen. Met de onmiddellijke invrijheidstelling ontstond immers het
gevaar dat verzoeker zich aan uitlevering zou onttrekken.In het overleg van 30 mei 1996 tussen het BIR en de IND is een afweging
gemaakt zowel ten aanzien van «de mogelijkheden en het eventuele verloop
van een procedure op basis van de Vreemdelingenwet» als ten aanzien
van «het belang dat zijdens de Verenigde Staten van Amerika aan het
uitleveringsverzoek werd gehecht». Voorts is gebleken dat het plaatsvervangend
hoofd van de IND te Schiphol en een medewerker van de IND tegenover twee politieambtenaren
hebben laten weten dat de zaak politiek gevoelig lag. Voor beide politieambtenaren
was het duidelijk dat deze gevoeligheid bestond ten aanzien van het uitleveringsverzoek
van de Verenigde Staten van Amerika. Daarnaast stond vast dat het plaatsvervangend
hoofd van de IND te Schiphol op 30 mei 1996 niet alle beschikbare informatie
over verzoeker had verstrekt aan de vreemdelingendienst. Daardoor werd de
vreemdelingendienst in de situatie gebracht dat hij verzoeker moest ophouden
op grond van artikel 19 Vw. Naar het oordeel van de Nationale
ombudsman was voor deze ophouding geen rechtsgrond aan te wijzen, zodat deze
daarmee onrechtmatig was.De Nationale ombudsman heeft het beeld gekregen van een poging van het
BIR en van de IND om de uitlevering van verzoeker te verzekeren door hem in
handen van justitie te houden gedurende de tijd die nodig was om de uitleveringsbeslissing
op te stellen en te effectueren, dit om te voorkomen dat hij na zijn onmiddellijke
invrijheidstelling zelf het land zou verlaten, en aldus zijn uitlevering zou
(kunnen) frustreren.De vreemdelingendetentie van verzoeker en zijn overbrenging naar de Koninklijke
marechaussee op de luchthaven Schiphol hebben feitelijk gefungeerd als verlenging
van de uitleveringsdetentie. Aldus werd tijd gecreëerd om alsnog een
uitleveringsbesluit te nemen, en zeker gesteld dat dit besluit tot uitlevering
van verzoeker direct kon worden geëffectueerd. Alles wijst er op dat
het BIR en de IND dit ook uitdrukkelijk hebben beoogd, toen aan de vreemdelingendienst
van het regionale politiekorps Flevoland opdracht werd gegeven om verzoeker,
na zijn invrijheidstelling, staande te houden. De IND heeft daarmee, in samenspraak
met het BIR, de bevoegdheden uit de Vreemdelingenwet gebruikt, en doen gebruiken,
voor een ander doel, namelijk gevolg geven aan een uitleveringsverzoek, dan
dat waarvoor deze bevoegdheden zijn gegeven. De Nationale ombudsman keurde
dit scherp af en achtte de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Te late intrekking signalering als ongewenst vreemdelingRapport 98/274 betreft de klacht dat de IND verzoekers signalering als
ongewenst vreemdeling in het opsporingsregister pas op 23 juli 1996 had
ingetrokken, hoewel het regionale politiekorps Midden- en West-Brabant daar
al op 15 december 1994 en op 4 april 1995 om had verzocht. De ongewenstverklaring
van verzoeker was al in januari 1993 ingetrokken, toen hij in het bezit werd
gesteld van een verblijfsvergunning. Met de desbetreffende beschikking was
de rechtsgrond voor de signalering als ongewenst vreemdeling vervallen.Als gevolg van de late intrekking had verzoeker, naar hij stelde, schade
geleden, omdat het hem op 19 juli 1996 op Schiphol niet was toegestaan
Nederland te verlaten.Naar aanleiding daarvan deed de Nationale ombudsman de Staatssecretaris
van Justitie de aanbeveling om met verzoeker in overleg te treden over vergoeding
van de gestelde schade.De Staatssecretaris liet op 27 augustus 1998 weten dat hij de aanbeveling
opvolgde. Individuele ambtsberichtenRapport 98/350 (JB 1998, afl. 11, nr. 195, blz. 901–907; JV 1998,
afl. 12, nr. 173, blz. 772–781 m.n. R. Fernhout) heeft betrekking op
de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten in asielzaken.
Het is het resultaat van een onderzoek dat de Nationale ombudsman uit eigen
beweging had ingesteld, op grond van artikel 15 van de Wet Nationale ombudsman
(WNo). Het onderzoek betrof de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris
van Justitie als verantwoordelijke bestuursorganen. Rapport 98/350 sluit af
met de lijst van aanbevelingen aan hen beide. Omdat het zwaartepunt van het
onderzoek lag op het terrein van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, wordt
het rapport uitgebreid behandeld in hoofdstuk 9 (over het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, § 9.2.4). EurotopRapport 98/505 (JV 1999, afl. 1, blz. 85) heeft betrekking op het overheidsoptreden
in verband met de Eurotop te Amsterdam, in juni 1997. In dit rapport
komt onder meer ook de rol van de IND aan de orde bij het uitzetten uit Nederland
van groepen buitenlandse demonstranten.De belangrijkste conclusie van de Nationale ombudsman ten aanzien van
de IND is dat de IND bij de uitzettingen ten onrechte geen rekening heeft
gehouden met de bijzondere positie die EU-onderdanen innemen in het vreemdelingenrecht.
Voor het uitzetten van EU-onderdanen moet worden voldaan aan aanmerkelijk
strengere eisen dan wanneer het niet om EU-onderdanen gaat. De Nationale ombudsman
heeft aan het rapport de aanbeveling verbonden dat onder meer ook dit punt
wordt betrokken bij de voorbereiding van toekomstige grootschalige evenementen,
zoals het Europese voetbalkampioenschap in het jaar 2000. In hoofdstuk 7A
(over de politie), § 7A.15.1 (de paragraaf over de handhaving van
de openbare orde door de politie) wordt rapport 98/505 uitvoerig behandeld. 10A.3 Griffies van gerechtenIn 1998 zijn negen rapporten uitgebracht waarin (mede) een oordeel is
gegeven over een gedraging van een griffie van een gerecht (1997: 4). In vier
rapporten was de klacht gegrond, in één rapport niet gegrond.
Drie keer was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond, en in één
rapport was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond en kon deels geen
oordeel worden gegeven.Voor de bespreking van rapport 98/60 wordt verwezen naar hoofdstuk 7B,
§ 7B.8. Informatieverstrekking over de mogelijkheid tot het vragen
van vermindering van griffierechtIn het Jaarverslag 1996 (blz. 230 e.v.) is onder meer rapport 96/550 besproken.
In dit rapport oordeelde de Nationale ombudsman, onder aanhaling van overwegingen
uit rapport 88/073, onder meer dat het, gelet op het wettelijke systeem van
vaststellen van het verschuldigde griffierecht en het moment waarop dat gebeurt,
voor de belanghebbende justitiabele van belang is om tijdig op de hoogte te
zijn van de mogelijkheid om vermindering van dit recht te vragen. Het rapport
bevat onder meer de aanbeveling aan de Minister van Justitie om te bevorderen
dat belanghebbenden tijdig van deze mogelijkheid op de hoogte worden gesteld.Nog voordat de Nationale ombudsman een reactie op de aanbeveling ontving,
werd hij geconfronteerd met een problematiek die nauw verwant was aan die
in rapport 96/550, te weten de situatie dat degene die in aanmerking wil komen
voor vermindering van griffierecht (op basis van artikel 11, eerste lid, tweede
volzin, van de Wet tarieven in burgerlijke zaken) geen recht heeft op vermindering
als hij niet al bij de indiening van het verzoekschrift een verklaring omtrent
zijn inkomen en vermogen heeft overgelegd (artikelen 11, 17 en 18 van bovengenoemde
wet).Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding om in een brief van 30 januari
1997 de Minister van Justitie te vragen om te bezien of er mogelijkheden zijn
om te bevorderen dat iemand die materieel in aanmerking komt voor vermindering
van vast recht daar in de praktijk ook daadwerkelijk aanspraak op kan maken.Na een uitgebreide correspondentie over dit onderwerp tussen de Minister
van Justitie en de Nationale ombudsman (zie Jaarverslag 1997, blz. 246 e.v.)
liet de Minister van Justitie bij brief van 26 juni 1998 weten dat het
wetsvoorstel tot wijziging van de Wet tarieven in burgerlijke zaken, waarbij
het wettelijk mogelijk wordt gemaakt om te veel betaald griffierecht in met
name verzoekschriftprocedures aan de indiener hiervan terug te betalen, op
14 april 1998 aan de Ministerraad was aangeboden en intussen aanhangig
was voor advies bij de Raad van State. Voorts deelde de Minister mee dat in februari 1998 de voorlichtingsbrochure
over de kosten van een gerechtelijke procedure was aangepast. Rechtzoekenden
konden op basis hiervan al restitutie aanvragen. Bij de brief van 26 juni
1998 voegde de Minister een door haar opgestelde brief van 25 juni 1998
aan de directeuren beheer gerechten, waarin zij de directeuren verzocht om
verzoeken om vermindering van het griffierecht die in 1998 waren afgewezen,
opnieuw in behandeling te nemen.Voorts verzocht de Minister de directeuren om in afwachting van de nieuwe
regeling, waar mogelijk, indieners van een verzoekschrift te wijzen op de
mogelijkheid om te vragen om verminderd tarief.Bij brief van 2 februari 1999 deelde de Nationale ombudsman de Minister
mee dat het hem verheugde dat mede naar aanleiding van de aanbeveling in rapport
96/550 een wetsvoorstel in behandeling is dat onder meer voorziet in de mogelijkheid
tot terugbetaling van teveel betaald griffierecht. Uit informatie van de kant
van het Ministerie van Justitie was hem echter gebleken dat het verstrekken
van informatie over de mogelijkheid om tegen verminderd griffierecht te procederen
intussen nog steeds niet adequaat verloopt. Zo is de op dit punt aangepaste
voorlichtingsbrochure inmiddels niet meer in gebruik, en wijst slechts een
aantal griffies de betrokkenen op de mogelijkheid om tegen verminderd griffierecht
te procederen door middel van toezending van een aangepaste standaardbrief,
zoals de Minister in haar brief van 10 januari 1997 aan het hoofd van de Gerechtelijke
Organisatie te Utrecht had voorgesteld.De Nationale ombudsman verzocht de Minister om hem te laten weten welke
griffies het voorstel met betrekking tot de standaardbrief nog niet hebben
overgenomen en welke maatregelen de Minister denkt te treffen om deze griffies
alsnog ertoe te brengen om betrokkenen op dit punt adequaat te informeren. Meedelen gronden van afwijzing vrijstelling van griffierechtRapport 98/83 betreft een klacht over de griffie van de Centrale Raad
van Beroep. Verzoeker klaagde erover dat deze griffie, ondanks zijn uitdrukkelijke
verzoek daartoe, had verzuimd een rechtsgrond aan te geven waaruit bleek dat
vrijstelling van het verschuldigde griffierecht niet mogelijk was. Verzoeker
wees er in dit verband op dat in de brochure «Kosten van een gerechtelijke
procedure» van het Ministerie van Justitie in algemene bewoordingen
wordt gesteld dat vermindering van griffierecht bij een laag of gemiddeld
inkomen wél mogelijk is.De Nationale ombudsman overwoog dat de passage over vermindering van griffierecht
in deze brochure op een verkeerde plaats stond, waardoor de indruk werd gewekt
dat vermindering van het griffierecht ook in het bestuursrecht mogelijk was.
Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat de brochure en de voorlichtingsfolder
van de Centrale Raad van Beroep tegenstrijdige informatie bevatten, hetgeen
tot verwarring kan leiden. Het was dan ook begrijpelijk dat verzoeker de griffie
had verzocht om hem de gronden van de afwijzing mee te delen. De griffie deelde
verzoeker echter alleen mee dat hij niet voor vermindering van griffierecht
in aanmerking kwam, zonder in te gaan op het verzoek om uitleg.De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Met instemming nam hij ervan kennis dat het Ministerie van Justitie de
brochure «Kosten van een gerechtelijke procedure» zal wijzigen.
Zoals hiervoor is aangegeven, heeft deze wijziging intussen in februari 1998
plaatsgevonden. 10A.4 Gevangeniswezen en TBS 10A.4.1 AlgemeenIn 1998 verschenen zeven rapporten die (onder meer) betrekking hebben
op gedragingen van het gevangeniswezen (1997: 9). Hieronder vallen de penitentiaire
inrichtingen, de inrichtingen bedoeld voor de tenuitvoerlegging van de maatregel
van terbeschikkingstelling (TBS) en de Dienst Justitiële Inrichtingen
van het Ministerie van Justitie.Een maal was de klacht gegrond, drie maal niet gegrond, terwijl zij in
drie gevallen deels gegrond, deels ongegrond werd verklaard. 10A.4.2 Gevangeniswezen ProefschriftOp 2 september 1998 promoveerde mr. A. S. I. Brouwer aan de
Universiteit Utrecht op het proefschrift Met recht behoorlijk ingesloten. Een analyse van de uitspraken van de Nationale ombudsman op detentierechtelijk
terrein van 1988–1997 (promotor: Prof. mr. C. Kelk; co-promotor dr.mr.
L. M. Moerings). De samenvatting van dit proefschrift eindigt als volgt:«De rechtsbescherming van gedetineerden is al met al aanzienlijk
verbeterd door de Nationale ombudsman. Ondanks het gegeven dat de Nationale
ombudsman als een niet-specifiek penitentiaire en als een niet-formeel-juridische
(rechts)beschermingsvorm van gedetineerden kan worden gekwalificeerd, is deze
instantie niet meer weg te denken van de penitentiaire landschapskaart. De
Nationale ombudsman heeft niet alleen zichtbaar gemaakt welke lacunes in de
door de detentierechter geboden rechtbescherming aanwijsbaar zijn, maar daar
via zijn onderzoeken en aanbevelingen ook zèlf een duidelijke kentering
in aangebracht. Voorts blijkt dat de Nationale ombudsman ook als een belangrijke
instigator fungeert van het doen beëindigen van als al te pregnant te
duiden lacunes in de bestaande rechtsbescherming van gedetineerden.Zonder de Nationale ombudsman als «censor iuris» van het penitentiair
bestuur zou de rechtszekerheid (in formele zin) van gedetineerden de afgelopen
jaren op tal van aspecten in het geding zijn geweest. En zonder de Nationale
ombudsman als «censor morum» van het gevangeniswezen zou het detentieklimaat
op belangrijke fronten van minder humaniteit getuigen. De Nationale ombudsman
heeft zich met andere woorden óók binnen de weggeborgen en ingesloten
wereld van gedetineerden als een indringende (rechts)beschermer en als democratische
wachter bewezen: de Nationale ombudsman slaagt erin dat gedetineerden met
recht behoorlijk zijn ingesloten en waakt er gelijktijdig voor dat zulks ook
in de toekomst geschiedt.» Uitvoering oude aanbevelingenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 249–250) is aandacht besteed aan de
voortgang van het opstellen van een nieuwe regeling voor het vervoer van gedetineerden.
Bij brief van 14 januari 1998 had de Minister van Justitie laten weten
dat het overleg over een concept-vervoersinstructie nog liep. Zij verwachtte
dat de definitieve vervoersinstructie in de loop van 1998 zou kunnen worden
vastgesteld. Vervolgens zond de Minister bij brief van 4 februari 1998
de Vervoersinstructie Dienst Vervoer en Ondersteuning. Met deze instructie
is de aanbeveling uit rapport 96/432 opgevolgd.Daarnaast is in het Jaarverslag 1997 (blz. 251–252) aandacht besteed
aan de aanbeveling in rapport 94/287, over het treffen van een waarnemingsregeling
voor de inrichtingsarts in de penitentiaire inrichting Het Sticht in Utrecht (zie ook Jaarverslag 1994, blz. 205–207 en Jaarverslag
1996, blz. 235). Daarbij is aangegeven dat de Minister van Justitie verwachtte
dat vóór 2 februari 1998 daadwerkelijk een waarnemer voor de
penitentiaire inrichting Het Sticht beschikbaar zou komen.Bij brief van 15 december 1998 verstrekte de Minister nadere informatie
ten aanzien van de uitvoering van deze aanbeveling:«Bij brief van 19 februari 1998 heeft de algemeen directeur van
de penitentiaire inrichting Het Sticht in Utrecht mij laten weten dat de beide
gestichtsartsen niet in staat zijn aan de gestelde eisen tegemoet te komen.
Naar aanleiding daarvan heeft de algemeen directeur een contract gesloten
met de Forensische Medische Maatschap te Utrecht dat is ingegaan op 1 april
1998. Daarin is onder meer een 24-uurs bereikbaarheid overeengekomen, inclusief
achterwacht. Ik vertrouw erop dat de problemen met de vervanging hiermee tot
het verleden behoren.»De Nationale ombudsman deelde de Minister van Justitie mee met instemming
kennis te hebben genomen van de wijze waarop de aanbeveling was opgevolgd. Nieuwe wetgevingOp 1 januari 1999 is de Penitentiaire Beginselenwet in werking getreden.
De in deze wet geregelde beklagprocedure, die één algemene beklaggrond
en een ruimere beklagtermijn van zeven dagen kent, kan tot gevolg hebben dat
de Nationale ombudsman een beperktere rol zal gaan spelen op het gebied van
de interne rechtspositie van gedetineerden. In de meeste gevallen zal de gedetineerde
een beroep kunnen doen op beklagcommissies uit de commissies van toezicht
van de penitentiaire inrichtingen en op de beroepscommissie van de sectie
gevangeniswezen van de Centrale Raad voor de strafrechttoepassing. Uitzonderingen
blijven denkbaar, voorzover de eventuele klachten een gedraging van de Minister
zelf betreffen, terwijl daarnaast de mogelijkheid blijft bestaan dat –
groepen van – gedetineerden klachten die het individuele klachtrecht
ontstijgen, onderzocht willen zien. RapportenTwee van de rapporten op het terrein van het gevangeniswezen in 1998 –
98/308 en 98/313 – hebben betrekking op klachten over het regime dat
gedetineerden ondergaan in huizen van bewaring. In beide gevallen ging het
om een – relatief – beperkt regime. Rapport 98/308 wordt hierna
besproken, in § 10A.6. In de zaak die leidde tot rapport 98/313
kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de Minister van Justitie op
goede grond de klachten van de verzoekers over het regime in de zogeheten
«Wallage-cellen» had afgewezen. Deze cellen kennen – in
het kader van het grote stedenbeleid – een aparte regeling van toewijzing
aan bepaalde categorieën van gedetineerden en hebben een apart regime,
dat voor de gedetineerde minder gunstig is. De gedraging was «behoorlijk»,
nu de wettelijke voorschriften ten aanzien van de wijze waarop gedetineerden
tijdens detentie hun dag dienen door te brengen niet waren geschonden, evenmin
als het gelijkheidsbeginsel. Tijdige uitvoering van (jeugd)maatregel van Buitengewone
BehandelingIn de zaak die leidde tot rapport 98/534 klaagde verzoeker erover dat
het Ministerie van Justitie onvoldoende voortvarend uitvoering had gegeven
aan een aan hem door de kinderrechter te Zwolle op 10 november 1995 opgelegde
maatregel van Buitengewone Behandeling. Naar zijn mening had hij te lang moeten
wachten op plaatsing in een passende inrichting. Verzoekers gemachtigde heeft in dat kader in de eerste plaats het bezwaar
naar voren gebracht dat onvoldoende tijdig was aangestuurd op plaatsing van
verzoeker in een passende inrichting. De Minister deelde mee dat verzoeker in eerste instantie was aangeboden
aan twee open inrichtingen, omdat toen nog niet duidelijk was geweest welk
regime voor hem geschikt was, en het beleid was gevolgd dat bij twijfel werd
gekozen voor een inrichting met een open regime. Toen een gebrek aan motivatie
bij verzoeker een struikelblok bleek te zijn voor diens plaatsing in een open
inrichting, was verzoeker aangemeld voor een zogenoemd motiveringstraject
in een gesloten behandelafdeling van De Hartelborgt. Deze algemene motiverings-behandeling,
ter voorbereiding op een definitieve plaatsing, had zoals gebruikelijk ongeveer
negen maanden in beslag genomen. In die periode was ook de persoonlijkheidsstructuur
van verzoeker nader onderzocht, om een passende vervolgbehandeling te kunnen
bepalen.Hoewel de gang van zaken tot en met de afronding van het motiveringstraject
voor verzoeker teleurstellend kon zijn geweest, omdat hij erop had gehoopt
(eerder) te worden geplaatst in een inrichting met een ander regime, kon naar
het oordeel van de Nationale ombudsman niet worden gezegd dat de tenuitvoerlegging
van de maatregel tot dat moment niet adequaat was. Verzoekers gemachtigde
gaf ook aan dat het bezwaar ten aanzien van de plaatsing met name betrekking
had op de gang van zaken vanaf dat moment.In zoverre achtte de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging «behoorlijk».Na de afronding van het motiveringstraject, eind december 1996, lag het
in de rede dat verzoeker binnen niet te lange tijd zou zijn overgeplaatst.
Verzoeker is ook vrij spoedig, op 4 februari 1997, aangemeld bij Groot
Emaus. Toen hij daar echter op 25 april 1997 werd afgewezen, duurde het
nog tot 8 september 1997 voor hij daadwerkelijk werd geplaatst, in Rijksinrichting
Den Engh. Er waren toen ongeveer acht maanden verstreken na het einde van
het motiveringstraject.Het Ministerie kon niet worden verweten dat Groot Emaus, een particuliere
inrichting, besloot verzoeker niet op te nemen. Voorts was het ook voor het
Ministerie een gegeven dat verzoeker niet direct na aanmelding bij Den Engh
in aanmerking kwam voor plaatsing, omdat daarvoor wachttijden golden.Het Ministerie was vanzelfsprekend wel bekend met die wachttijden. Bovendien
had het al begin oktober 1996 geoordeeld dat plaatsing van verzoeker in Den
Engh in de rede lag. Daarom was het naar het oordeel van de Nationale ombudsman
onjuist dat het Ministerie verzoeker niet al eerder dan op 13 mei 1997
had aangemeld voor deze inrichting, of op een andere manier had veiliggesteld
dat verzoeker binnen redelijke termijn na het doorlopen van het motiveringsprogramma
kon worden overgeplaatst naar een passende inrichting.Daarbij moest wel in aanmerking worden genomen dat de speelruimte van
het Ministerie voor het plaatsen van jongeren niet groot is, gelet op de beperkte
behandelcapaciteit in de justitiële inrichtingen. Uit de hierover door
de Minister verstrekte gegevens kwam onder meer naar voren dat de vraag naar
behandelplaatsen voor jongeren in toenemende mate het gerealiseerde aanbod
aan behandelplaatsen overtreft, onder meer als gevolg van een sterke stijging
van die vraag. De Nationale ombudsman kon begrip opbrengen voor het feit dat
de capaciteit niet steeds op korte termijn in evenwicht kan worden gebracht
met een dergelijke groeiende vraag. Niettemin blijft het de verantwoordelijkheid
van het Ministerie zorg te dragen voor een zodanige behandelcapaciteit binnen
de justitiële inrichtingen dat de wachttijden voor de tenuitvoerlegging
van aan jeugdigen opgelegde maatregelen in een passende inrichting niet te
lang zijn. In dit geval was de wachttijd van acht maanden tussen het einde
van het motiveringstraject en de daadwerkelijke overplaatsing voor het ondergaan
van de vervolgbehandeling te lang.In zoverre was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk». Verzoeker klaagde er voorts over dat hij in afwachting van de definitieve
plaatsing niet steeds (gericht) was behandeld. Uit de gang van zaken bleek
dat verzoeker, ook nadat hij nog slechts in De Hartelborgt verbleef in afwachting
van overplaatsing naar de vervolginstelling, weliswaar behandeling had ondergaan,
maar dat die behandeling in overwegende mate niet passend was geweest. Binnen
De Hartelborgt, waar hij noodgedwongen moest verblijven als gevolg van de
wachttijd voor een plaats in de Rijksinrichting Den Engh, bestond niet de
mogelijkheid hem een passende behandeling te geven. Hiervóór
is al aangegeven dat het niet juist was dat plaatsing in een passende inrichting
niet tijdig was gewaarborgd, en dat verzoeker te lang had moeten wachten op
overplaatsing naar een vervolginstelling. Als gevolg daarvan had hij ook te
lang moeten wachten op passende behandeling. De aan verzoeker opgelegde maatregel
was naar het oordeel van de Nationale ombudsman in zoverre niet adequaat ten
uitvoer gelegd.Verzoeker klaagde er ten slotte over dat hij tussentijds onvoldoende was
geïnformeerd. Hij had er met name bezwaar tegen dat het Ministerie van
Justitie hem pas bij brieven van 11 juni 1997 had geïnformeerd over de
afwijzing op 25 april 1997 door Groot Emaus, en hem ook pas bij die gelegenheid
had laten weten dat hij begin 1996 was aangemeld bij, en afgewezen door, de
jeugdinrichting Mettray te Eefde en de jeugdinrichting Heldring te Zetten.
De Minister deelde hierover onder meer mee dat het raadzaam is een moeilijk
plaatsbare jeugdige niet te betrekken bij zijn plaatsingsproces. Het vergroot
de onzekerheid van de betrokkene wanneer hij steeds moet vernemen dat een
inrichting hem heeft afgewezen. Het motiveringstraject is ook niet bedoeld
om de betrokkene te motiveren voor plaatsing in één bepaalde
inrichting. Pas als zekerheid bestaat over een aanstaande plaatsing, kan daarover
met de betrokkene worden gesproken. De Nationale ombudsman achtte het beleid
zoals dat ook in dit geval was gevoerd, om een moeilijk plaatsbare jeugdige
niet direct te betrekken bij het plaatsingsproces, en om in dat kader terughoudendheid
te betrachten bij het geven van informatie over aanmeldingen en eventuele
afwijzingen, alleszins redelijk.Het voorgaande nam echter niet weg dat wanneer een jeugdige wel op de
hoogte is van een aanmelding, bijvoorbeeld omdat hij, zoals in dit geval,
intakegesprekken heeft gevoerd, er aanleiding is de betrokkene te informeren
over de beslissing tot acceptatie dan wel afwijzing, zodat hij daarover niet
te lang in onzekerheid behoeft te verkeren.In dit geval stelde Groot Emaus het Ministerie op 25 april 1997 op
de hoogte van de beslissing tot afwijzing van verzoeker. De Nationale ombudsman
achtte het, gelet op het voorgaande, niet juist dat het Ministerie verzoeker
vervolgens pas op 11 juni 1997, naar aanleiding van diens brief daarover van
23 mei 1997, had geïnformeerd. InterventieNaar aanleiding van een klacht over het uitblijven van een adequate reactie
van het gevangeniswezen op de gezondheidsproblemen van een gedetineerde, besloot
de Nationale ombudsman op 1 april 1998 te interveniëren.De gedetineerde verbleef sedert begin maart 1997 in detentie. Volgens
verzoekster, zijn schoondochter, waren psychische problemen er de oorzaak
van dat de gedetineerde niet voldoende voedsel tot zich kon nemen, zodat hij
in enkele maanden tijd aanzienlijk gewicht had verloren en zijn gezondheid
eveneens aanzienlijk was verslechterd. In verband met deze condities werd
de gedetineerde in de loop van zijn detentie enkele malen opgenomen in het
Penitentiaire Ziekenhuis te Scheveningen, waar hij weer aansterkte. Na terugkeer
in detentie verslechterde zijn conditie echter telkens weer.Na overplaatsing in februari 1998 vanuit het huis van bewaring De Karelskamp in Almelo naar het huis van bewaring Arnhem-Zuid verbeterde
de situatie van de gedetineerde niet. Zo was hij niet meer in staat te lopen
en nam hij uitsluitend nog water en chocolade tot zich.Desgevraagd deelde een medewerker van het Bureau Sociale Dienstverlening
(BSD) op 1 april 1998 telefonisch mee dat de gedetineerde inderdaad sterk
vermagerd was en ernstige gezondheidsproblemen ondervond. Hij gaf verder aan
dat bij de inrichtingsfunctionarissen de indruk bestond dat de gedetineerde
bewust hongerde. Hij wist niet of de gedetineerde recent was onderzocht op
detentiegeschiktheid. Wel was getracht om hem te behandelen met anti-depressiva.Op basis van de verkregen informatie besloot de Nationale ombudsman op
diezelfde dag – 1 april 1998 – deze kwestie voor te leggen
aan het Ministerie van Justitie, met het verzoek te bezien of op korte termijn
een oplossing kon worden gevonden. In een afzonderlijk faxbericht stelde hij
de maandcommissaris van de Commissie van Toezicht van het huis van bewaring
Arnhem-Zuid van deze interventie op de hoogte. In zijn faxbericht van 1 april
1998 gaf de Nationale ombudsman aan met bezorgdheid kennis te hebben genomen
van de situatie rond de gedetineerde, onder meer omdat er sprake was van een
groot aantal overeenkomsten tussen de beschrijvingen die de betrokkenen hadden
gegeven van het problematische karakter van de gezondheidsituatie van deze
gedetineerde. Hoewel er duidelijke verschillen van mening waren over de mogelijke
oorzaken van het gedrag van de gedetineerde, merkte de Nationale ombudsman
in dit verband op dat er een zekere tegenstrijdigheid kon schuilen in de beschrijving
van de situatie van de gedetineerde: enerzijds was er sprake van een bewuste
keus tot hongeren, anderzijds was sprake van pogingen hem te behandelen met
anti-depressiva. Hij wees er in dit verband op dat in de beleving van verzoekster
een patstelling was ontstaan, die voor de gedetineerde levensgevaarlijk zou
kunnen blijken te zijn. De beschrijving door de medewerker van de BSD had
daarbij niet duidelijk gemaakt dat de gezondheidsituatie onder controle was.Voorts schreef de Nationale ombudsman de Minister het volgende:«Ik ben mij ervan bewust dat de hierboven weergegeven informatie
niet toereikend is als basis voor enige definitieve conclusie ten aanzien
van de gedraging waartegen de klacht zich richt. De kennelijke ernst van de
gezondheidsproblemen van (de gedetineerde; N.o.) rechtvaardigt echter dat
op de kortst mogelijke termijn duidelijkheid ontstaat over deze situatie.
Ik ben daarom van mening dat op de kortst mogelijke termijn door een of meer
medische en/of psychiatrische deskundigen van buiten de inrichting moet worden
bezien in hoeverre (de gedetineerde; N.o.) op dit moment adequaat wordt behandeld.
(Een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman; N.o.) heeft in dit verband
met (een medewerker van het Ministerie van Justitie; N.o.) gesproken over
de situatie die heeft geleid tot het rapport 95/517 van 16 november 1995,
namelijk het overlijden van een gedetineerde in de gevangenis Norgerhaven
veroorzaakt door het uitblijven van adequate hulp.»Tevens verzocht de Nationale ombudsman de Minister om enkele vragen over
de situatie van de gedetineerde te beantwoorden.De medisch adviseur van de Minister van Justitie beantwoordde deze vragen
telefonisch op 3 april 1998 en bevestigde de gegeven informatie bij brief
van 6 april 1998. In zijn brief gaf de medisch adviseur een overzicht
van de stand van zaken tot 1 april 1998, waaruit onder meer naar voren
kwam dat de familie van de gedetineerde vele malen contact met hem had gezocht
over de vraag of de gedetineerde, gezien zijn toestand, nog wel gedetineerd
kon blijven. Naar aanleiding van die contacten was er geregeld contact geweest
tussen het Bureau Individuele Medische Advisering en de Medische
Dienst van de inrichting waar de gedetineerde verbleef. Ter beantwoording
van de vragen van de Nationale ombudsman had de medisch adviseur de meest
recente gegevens omtrent de gedetineerde verzameld en had hij contact gehad
met de medische dienst van de inrichting, de inrichtingspsycholoog en de unit-directeur.Daarnaast was een psychiater van de Districtspsychiatrische Dienst te
Arnhem die de gedetineerde nog niet eerder had gezien, verzocht de gedetineerde
te bezoeken.Uit de beantwoording van de vragen van de Nationale ombudsman kwam onder
meer naar voren dat de lichamelijke gezondheidstoestand van de gedetineerde
voortdurende aandacht eiste door het onregelmatige voedingspatroon. Zijn lichaamsgewicht
was tijdens detentie ernstig verminderd en werd regelmatig gecontroleerd.
Zodra dit gewicht een «kritische grens» bereikte, werd de gedetineerde
telkens overgebracht naar het Penitentiaire Ziekenhuis. Op 3 april was
die grens niet bereikt, terwijl de gedetineerde evenmin leed aan uitdroging
door een eventueel vochttekort.De psychische gezondheidstoestand kenmerkte zich door het psychiatrische
beeld van een depressie. De districtspsychiater waarschuwde dat sprake was
van suïcidale gedachten die ernstig moesten worden genomen. Met deze
toestand was de detentie van deze gedetineerde niet aan te merken als «medisch
onverantwoord». Een opname in het ziekenhuis was daarmee niet geïndiceerd,
maar een opname in de Forensische Observatie en Begeleidings Afdeling (FOBA)
van de penitentiaire inrichtingen Over-Amstel werd overwogen.Op 8 april 1998 deelde verzoekster mee dat haar schoonvader was overgeplaatst
naar de FOBA. Op 15 april 1998 deelde zij mee dat de gedetineerde positief
leek te reageren op de begeleiding die hem in de FOBA werd geboden.De Nationale ombudsman deelde verzoekster bij brief van 24 april
1998 mee dat de Minister van Justitie naar zijn mening toereikend had gereageerd
op de actuele detentie- en gezondheidsituatie zoals hij die aan haar Ministerie
had voorgelegd, en sloot het onderzoek af. 10A.4.3 TBSIn 1998 werden geen rapporten uitgebracht op het terrein van de TBS.In het Jaarverslag 1997 (blz. 253 e.v.) is aandacht besteed aan de stand
van zaken met betrekking tot aanbevelingen in de rapporten 90/125 en 96/575.Rapport 90/125 bevat de aanbeveling aan de Minister van Justitie om de
bestaande huishoudelijke reglementen in de rijks TBS-inrichtingen te herzien
(zie Jaarverslag 1990, blz. 212–213). In 1997 had de Minister aangegeven
er van uit te gaan dat uiterlijk 1 maart 1998 een nieuw model huishoudelijk
reglement zou worden vastgesteld, en dat kort na 1 april 1998 de huishoudelijke
reglementen van de inrichtingen zouden kunnen worden vastgesteld.Bij brief van 15 december 1998 verstrekte de Minister de volgende nadere
informatie:«Bij Ministeriële regeling van 21 oktober 1998, nr. 715634/98/DJI
is een model voor huisregels voor een justitiële inrichting voor verpleging
van ter beschikking gestelden vastgesteld. Het model is op 29 oktober
1998 in de Staatscourant gepubliceerd (Stcrt. 207 van 29 oktober 1998;
N.o.). De regeling is in werking getreden op 1 november 1998. Krachtens
artikel 1, tweede lid, stelt het hoofd van de inrichting binnen drie maanden
na inwerkingtreding van het model de huisregels voor zijn inrichting vast. Vooruitlopend op de vaststelling van het model, heeft de dr. F. S.
van Mesdagkliniek de huisregels reeds vastgesteld op 25 maart 1998. Deze
worden nog aangepast aan het model. De overige TBS-klinieken verwachten binnen
de gegeven termijn van drie maanden de huisregels op basis van het model te
kunnen vaststellen.»Bij brief van 17 december 1998 deelde de Nationale ombudsman de Minister
van Justitie mee met instemming te hebben kennis genomen van de wijze waarop
de aanbeveling was opgevolgd. TBS-passantenRapport 96/575 bevat drie aanbevelingen aan de Minister van Justitie die
aspecten betreffen van de problematiek van de TBS-passanten. De aanbevelingen
luiden als volgt:1. op zo kort mogelijke termijn zorg te dragen voor het opstellen van
betrouwbare prognoses voor het bepalen van de behoefte aan plaatsen voor TBS-gestelden,
en, voorzover nodig, de voorgenomen capaciteitsuitbreiding aan te passen aan
de aldus herziene prognoses;2. zorg te dragen voor een zo snel mogelijke effectuering van noodzakelijk
gebleken uitbreiding;3. zo spoedig mogelijk passende maatregelen te nemen ter beperking van
de nadelige gevolgen van de wachttijd voor de betrokken TBS-passanten, dit
ongeacht eventuele toekenning van financiële compensatie als gevolg van
rechterlijke uitspraken.In het Jaarverslag 1997 (blz. 253–257) is een uitgebreid overzicht
opgenomen van de maatregelen die de Minister van Justitie nam om de geconstateerde
problemen op te lossen.Bij brief van 15 december 1998 gaf de Minister van Justitie een overzicht
van de stand van zaken.Ten aanzien van de eerste aanbeveling zond de Minister onder meer een
tweetal rapporten, met daarin respectievelijk een behandeling van de prognosesystematiek
voor de sectoren jeugd, TBS en gevangeniswezen en, in het tweede rapport,
prognoses tot en met jaar 2002. De Minister deelde voorts mee dat de Tweede
Kamer is toegezegd dat de prognoses voortaan jaarlijks zullen worden geactualiseerd.Ten aanzien van de stand van zaken bij de uitbreiding van de TBS-capaciteit
deelde de Minister het volgende mee:«De ontwikkeling van de TBS-capaciteit is de afgelopen jaren schoksgewijs
verlopen. Er waren diverse uitbreidingsprogramma's (CAP '98) programma's met
tijdelijke noodplaatsen en structurele plaatsen (besluit januari 1997) tussentijdse
uitbreidingen (20 plaatsen bij voorjaarsnota 1998) en nu het meest recent,
een bij het Regeerakkoord 1998 besloten structurele uitbreiding met 159 plaatsen
tot en met 2002. Hieronder treft u de geplande ontwikkeling aan van de TBS-capaciteit in
de periode 1998 tot en met 2003. Jaar1996199719981999200020012002aantal81489510091155118311871242In bovenstaande reeks zijn de thans lopende uitbreidingen (Venray en FPK
Frederik van Eeden) inbegrepen alsook de geplande 20 plaatsen van de voorjaarsnota
1998 en de 159 plaatsen ex regeerakkoord 1998. De bovenstaande reeks loopt
niet parallel met de feitelijke beschikbaarheid aan het eind van elk jaar.
Bijvoorbeeld: TBS Venray wordt november/december 1999 bouwkundig
opgeleverd. Start instroom is waarschijnlijk februari 2000. Eind van dat jaar
mag worden verwacht dat alle 114 plaatsen zullen zijn bezet.»Ten aanzien van de derde aanbeveling, het nemen van maatregelen om de
nadelige gevolgen van het lange wachten voor de betrokken TBS-passanten zoveel
mogelijk te beperken, deelde de Minister mee:«De ervaringen met het experiment de polikliniek van de TBS-inrichting
Oldenkotte in te schakelen voor de zorg voor TBS-passanten die in het huis
van bewaring te Zwolle verblijven zijn tot nu toe positief (de zogenaamde
pré-therapeutische interventie). Zowel de polikliniek, de penitentiaire
inrichting als de TBS-passanten zijn te spreken over de gevolgde aanpak. Dit
heeft er zelfs toe geleid dat een wachtlijst is ontstaan.Thans vindt een evaluatie plaats van dit model.Ook andere poliklinieken (o.a. de Waag in Utrecht) experimenteren met
deze vorm van begeleiding. Overigens bleek een voorstel van de Prof.mr. W. P. J.
Pompekliniek ten deze, waarover ik u berichtte in mijn brief van 14 januari
1998, na toetsing niet haalbaar (zie Jaarverslag 1997, blz. 257; N.o.).Naast deze vorm van pré-therapeutische interventie wordt bezien
of een experiment kan plaatsvinden met het bieden van zorg aan psychotische
passanten in een speciale individuele begeleidingsafdeling in een huis van
bewaring. Overwogen wordt beide modellen – het «poli-model»
en het «IBA-model» – door deskundigen uit het TBS-veld verder
uit te laten werken.»In reactie op bovenstaande informatie deelde de Nationale ombudsman de
Minister van Justitie bij brief van 17 december 1998 onder meer het volgende
mee:«Ik heb met instemming kennis genomen van de wijze waarop ten aanzien
van deze aanbevelingen in de afgelopen periode sprake is geweest van (nadere)
beleidsontwikkeling.Uit de beschrijving in uw brief en de daarbij behorende bijlagen komt
naar voren dat sprake is van een duidelijke en actieve inspanning ter verbetering
van het instrumentarium. Anderzijds is duidelijk dat de maatregelen (nog)
niet hebben geleid tot een significante afname van de wachtlijst en wachttijd.
Daarnaast is ten aanzien van het beperken van nadelige gevolgen van de wachttijd
voor tbs-passanten nog sprake van experimenten, die blijkens uw brief nog
niet hebben geleid tot definitieve, voor alle tbs-passanten beschikbare, vormen
van pre-therapeutische zorg.Gezien het complexe karakter van de materie zoals die ook in voornoemd
rapport (96/575) is besproken, heb ik hiervoor begrip. In zoverre ben ik van
mening dat met de intussen getroffen maatregelen voldoende recht wordt gedaan
aan de aanbevelingen in rapport 96/575. Ik heb daarom besloten het dossier
te sluiten. Ik stel het echter wel op prijs om op de hoogte te worden gehouden
van ontwikkelingen op dit terrein, en verzoek u daarom mij jaarlijks een exemplaar
toe te zenden van de door u aangekondigde jaarlijkse bijstelling van de prognoses.»Met de inwerkingtreding van artikel 12 van de nieuwe Beginselenwet Verpleging
ter beschikking gestelden (BVT) in 1997, is de beoordeling van de wachttijd
voor TBS-passanten in individuele gevallen onder de verantwoordelijkheid gebracht
van de beroepscommissie van de sectie ter beschikking gestelden van de Centrale
Raad voor de Strafrechttoepassing (CRS). Met betrekking tot rapport 96/575
wordt tenslotte nog gewezen op het arrest van de Hoge Raad der
Nederlanden van 5 juni 1998 (NJ 1998, 741), dat een verwijzing bevat
naar dit rapport. 10A.5 Raad voor de KinderbeschermingOp het terrein van de Raad voor de Kinderbescherming bracht de Nationale
ombudsman in 1998 tien rapporten uit (1997: 2). In zes gevallen was de klacht
niet gegrond, tweemaal gegrond en in de laatste twee zaken deels gegrond en
deels niet gegrond.De achterliggende problematiek was in drie zaken de ondertoezichtstelling
van één of meer kinderen van verzoekers en in drie andere zaken
een geschil tussen de ex-echtgenoten over de omgangsregeling van één
van hen met hun kinderen.De gegronde klachten betreffen tweemaal het niet beantwoorden van een
brief en éénmaal het niet doorsturen van een klachtbrief naar
de bevoegde klachtencommissie. Eveneens gegrond was de klacht dat de Raad
een onderzoekrapport naar de rechtbank had gestuurd terwijl het onderzoek
naar de klacht van verzoeker over de totstandkoming van dat rapport nog liep.
De laatste klacht die door de Nationale ombudsman gegrond werd geacht, betrof
het feit dat een medewerker van de Raad een klacht had afgedaan terwijl hij
zelf onderwerp van de klacht was. Eén van de vereisten van zorgvuldige
klachtbehandeling is immers dat een klacht niet wordt behandeld door de persoon
over wie wordt geklaagd.In de overige zaken achtte de Nationale ombudsman de wijze waarop de Raad
zich van zijn wettelijke taak had gekweten «behoorlijk». 10A.6 SchadevergoedingIn 1998 verschenen zes rapporten die (onder meer) betrekking hebben op
klachten over de behandeling van verzoeken om schadevergoeding door of namens
de Minister van Justitie (1997: 4). Drie maal was de klacht gegrond en twee
maal niet gegrond, terwijl in één geval de klacht deels niet
gegrond, deels gegrond is verklaard.In vier zaken werd de aanbeveling gedaan tot het heroverwegen van de beslissing
omtrent schadevergoeding. In één zaak was op het moment van
het afsluiten van dit jaarverslag nog geen reactie op de aanbeveling ontvangen.
In twee zaken liet de Minister weten na heroverweging alsnog over te gaan
tot schadevergoeding. In de laatste zaak – rapport 98/232 (AB 1998,
nr. 293, blz. 1430–1437 m.n. P. J. Stolk) – werd ook na heroverweging
de schadevergoeding afgewezen. De aanbeveling richtte zich tot de Ministers
van Justitie en van Buitenlandse Zaken, naar aanleiding van een gedraging
van de Visadienst, ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het Ministerie van Justitie (IND). Gijzeling onder sober regimeRapport 98/308 betreft het volgende. Verzoeker, die van 23 oktober
1996 tot en met 25 november 1996 was gegijzeld op grond van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (WAHV), klaagde over verschillende aspecten
in verband met de mogelijkheid een betalingsregeling te treffen om een einde
te brengen aan de gijzeling. Deze aspecten komen aan de orde in de bespreking
van dit rapport in hoofdstuk 7, § 7B.7.Op deze plaats komt de klacht van verzoeker aan de orde over de wijze
waarop het Bureau Bijzondere Diensten van het Ministerie van Justitie en/of
de penitentiaire inrichting De IJssel te Krimpen aan den IJssel de gijzeling
ten uitvoer heeft gelegd. Met name klaagde verzoeker erover dat hij
in een afdeling van een huis van bewaring was geplaatst waar een «sober
regime» was ingevoerd.De doelgroepen die voor een «sober regime» in aanmerking komen,
zijn opgenomen in de circulaire «sober regime» van 7 november
1996 (Stcrt. 1996, 227). Aangezien gegijzelden in de zin van de WAHV niet
tot deze doelgroepen behoren, was de plaatsing van verzoeker in een «sober
regime» in strijd met de circulaire. Verzoeker had zijn detentie dan
ook ten onrechte in een «sober regime» doorgebracht, zodat de
onderzochte gedraging op dit punt «niet behoorlijk» was.De plaatsing in een «sober regime» was het gevolg van een
communicatiestoornis tussen de penitentiaire inrichting en het Bureau Bijzondere
Diensten, dat onder meer is belast met het plaatsen van gegijzelden in het
kader van de WAHV. Het Bureau Bijzondere Diensten had bij De IJssel gevraagd
of daar plaats was voor verzoeker. De IJssel bevestigde dit, maar had niet
begrepen dat het ging om een gijzeling in het kader van de WAHV. Het Bureau
Bijzonder Diensten had op zijn beurt niet begrepen dat de beschikbare plaats
er één was in een «sober regime». Aangezien beide
instanties elkaar niet goed hadden begrepen, moest de communicatiestoornis
en daarmee de plaatsing in een «sober regime» aan beide instanties
gezamenlijk worden toegerekend.Gelet op de aard van het «sober regime» had verzoeker zijn
gijzeling, van bijna vijf weken, moeten ondergaan onder duidelijk ongunstiger
omstandigheden dan die waarop hij had mogen rekenen. Deze omstandigheid, mede
bezien in samenhang met een aantal andere tekortkomingen in deze zaak, gaf
de Nationale ombudsman aanleiding tot de aanbeveling om verzoeker in aanmerking
te brengen voor enigerlei compensatie voor het ten onrechte ondergaan van
de detentie in een «sober regime». Bij brief van 21 september
1998 liet de Minister van Justitie weten de aanbeveling op te volgen. 10A.7 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van JustitieIn twaalf rapporten met betrekking tot het Ministerie van Justitie kwamen
onderwerpen aan de orde die (deels) vallen buiten het bereik van de voorgaande
paragrafen. Twee maal was de klacht gegrond, één maal niet gegrond,
terwijl in zes gevallen de klacht deels gegrond, deels niet gegrond werd verklaard.
In één geval ten slotte kon over een deel van de gedraging geen
oordeel worden gegeven, terwijl de overige onderdelen van de klacht deels
gegrond, deels niet gegrond waren.Vier rapporten betreffen (deels) de wijze van klachtbehandeling door de
betrokken instantie. Twee daarvan betreffen de wijze van klachtbehandeling
door de Minister van Justitie. In beide gevallen was de klacht gegrond. De
beide andere zaken betreffen gedragingen van respectievelijk de procureur-generaal
bij het gerechtshof te Leeuwarden en de Districtspsychiatrische Dienst (DPD)
te Arnhem. In beide gevallen was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond. 10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor Rechtsbijstand AlgemeenIn het Jaarverslag 1997 (blz. 262–263) is onder meer aandacht besteed
aan rapport 97/433. In een aanbeveling in dat rapport gaf de Nationale ombudsman
de Raad voor Rechtsbijstand te 's-Gravenhage in overweging om in gevallen
waarin wettelijke termijnen waarbinnen de Raad op administratieve beroepen
dient te beslissen, dreigen te worden overschreden, de betrokkene te wijzen
op de mogelijkheid om bij de bevoegde rechtbank beroep in te stellen tegen
het niet tijdig beslissen op het desbetreffende beroepschrift en over de mogelijkheid
om, in het geval sprake is van een spoedeisend belang, een voorlopige voorziening
te vragen aan de president van de bevoegde rechtbank.Bij brief van 13 maart 1998 deelde de Raad mee dat deze aanbeveling zou
worden opgevolgd, door bij de administratieve beroepen die vanaf 1 juli
1998 worden ingediend in de «Bijlage afhandeling beroepschriften»
informatie te verstrekken over de mogelijkheid om beroep in te stellen danwel
een voorlopige voorziening te vragen. De Raad gaf verder onder meer aan:«In deze bijlage zal de indiener van het beroepschrift tevens worden
verzocht contact op te nemen met het secretariaat van de commissie indien
hij van de mogelijkheid gebruik wil maken een beroep fictieve weigering in
te stellen danwel een voorlopige voorziening wil vragen. Het secretariaat
zal zich dan inspannen alsnog overeenstemming te bereiken over de behandelingsduur,
zodat zowel voor de rechtzoekende als voor de commissie en de Raad onnodig
werk bespaard kan worden en de ontegenzeggelijk grote druk op de rechterlijke
macht niet nog groter wordt.» Behandelde zakenDe Nationale ombudsman ontving in 1998 op het terrein van de Raden voor
Rechtsbijstand tien verzoekschriften (1997: 18).In 1998 werd op het terrein van de Raden voor Rechtsbijstand één
rapport (98/348) uitgebracht. De verzoeker in deze zaak klaagde er allereerst
over dat de Raad voor Rechtsbijstand te 's-Hertogenbosch hem informatie had
onthouden over de afdoening van zijn klacht dat zijn tegenpartij in een civiele
zaak ten onrechte in aanmerking was gebracht voor gefinancierde rechtshulp.
De Raad bracht ter zake naar voren dat de geheimhoudingsplicht ex artikel
2:5 van de Algemene wet bestuursrecht had verhinderd dat (vertrouwelijke financiële)
gegevens werden verstrekt omtrent zijn tegenpartij, de ex-echtgenote van verzoeker.
De Raad stelde zich op het standpunt dat ook een mededeling aan een persoon
(in dit geval verzoeker) waaruit deze de afloop verneemt van een onderzoek
naar aanleiding van een door hem gedane melding van oneigenlijk gebruik en
misbruik, en waardoor deze persoon enige indicatie krijgt over de correctheid
van zijn melding, een ongeoorloofde inbreuk betreft op de persoonlijke levenssfeer
van de betrokkene (in dit geval verzoekers ex-echtgenote).De Nationale ombudsman achtte dit standpunt van de Raad niet onjuist,
gelet op het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van
verzoekers ex-echtgenote. In dit verband was het evenmin onjuist dat geen
mededeling was gedaan omtrent de afloop van het onderzoek: ook dit zou een
inbreuk hebben betekend op de persoonlijke levenssfeer van verzoekers ex-echtgenote.
In zoverre was de onderzochte gedraging dan ook «behoorlijk». Verzoeker klaagde er voorts over dat de Raad hem had gevraagd om uittreksels
uit de kadastrale registratie over te leggen ter onderbouwing van zijn stelling
dat zijn tegenpartij ten onrechte gefinancierde rechtshulp kreeg. Verzoeker
meende dat het op de weg van de Raad voor Rechtsbijstand had gelegen om de
uittreksels in het kader van zijn onderzoek op te vragen. Daarnaast meende
hij dat de Raad hem in ieder geval de voor het opvragen van de uittreksels
gemaakte kosten had moeten vergoeden.De Nationale ombudsman achtte het verzoek om kadastrale gegevens van de
Raad op dit punt niet onjuist. Verzoeker had namelijk gesteld dat zijn ex-echtgenote
ten onrechte een beroep deed op gefinancierde rechtshulp, onder meer omdat
zij (mede)eigenaar was van twee woningen, en daardoor vermogend was. Van de
Raad voor Rechtsbijstand kan èn mag niet worden verwacht dat hij naar
aanleiding van een melding van een burger, waarbij geen nadere gegevens zijn
verstrekt, zonder meer een onderzoek start naar mogelijk misbruik. Het was
dan ook aan verzoeker om zijn stelling nader te onderbouwen. Aangezien uittreksels
uit het kadaster een deugdelijke onderbouwing kunnen zijn voor een dergelijke
stelling, was het evenmin onjuist om verzoeker te vragen om juist die gegevens
over te leggen. In zoverre was de onderzochte gedraging «behoorlijk». Hetzelfde gold voor de weigering van de Raad om de gemaakte kosten te
vergoeden: nu verzoeker degene was die stelde dat zijn ex-vrouw de (mede)eigendom
had over een tweetal woningen, was het aan hem om deze stelling deugdelijk
te onderbouwen. Eventuele kosten die hieraan waren verbonden, dienden dan
ook voor zijn rekening te komen.De Nationale ombudsman merkte overigens op dat van de Raad had mogen worden
verwacht dat hij in de brief van 19 november 1996, waarin hij expliciet verzocht
om de bewuste uittreksels over te leggen, verzoeker er op had gewezen dat
hieraan kosten waren verbonden en dat de Raad deze kosten niet zou vergoeden.
Op die manier zou verzoeker, voordat hij de uittreksels zou opvragen, hebben
geweten waar hij aan toe was, en had hij (bijvoorbeeld) alsnog kunnen besluiten
om de uittreksels niet op te vragen, en zijn melding op een andere wijze te
onderbouwen.Het was evenmin juist dat de Raad verzoeker geen reactie had gezonden
op de brief van 13 januari 1997, waarin hij vroeg om vergoeding van de
gemaakte kosten. 10B.2 Centraal Orgaan Opvang AsielzoekersDe Nationale ombudsman ontving in 1998 36 verzoekschriften met betrekking
tot een gedraging van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) (1997:
23). Hij bracht twee rapporten uit. In één geval was de klacht
gegrond, in het andere geval deels gegrond en deels niet gegrond.Rapport 98/299 betreft een klacht van een Iraakse asielzoeker, die er
onder meer over klaagde dat medewerkers van het aanvullend opvangcentrum Terschelling
hadden geweigerd een aan hem gerichte aangetekende brief afkomstig uit Libië
in ontvangst te nemen uit handen van de PTT. Verzoeker verbleef op dat moment
niet meer in het opvangcentrum.De brief, die informatie bevatte die van groot belang was voor zijn asielprocedure,
was door de PTT teruggezonden naar de afzender in Libië.Tijdens het onderzoek gaf het COA aan dat de beheerder van het opvangcentrum
de postbode had uitgelegd dat verzoeker niet meer in het centrum verbleef,
en hem had voorgesteld de brief naar het nieuwe adres van verzoeker te sturen.
De postbode had echter meegedeeld dat het niet mogelijk was om van een aangetekende
brief het adres te veranderen en had toen de brief weer meegenomen, en blijkbaar
meteen naar de afzender teruggezonden. Aangezien de postbode zelf had aangegeven dat het adres op een aangetekende
brief niet kon worden veranderd, oordeelde de Nationale ombudsman dat het
het opvangcentrum niet viel aan te rekenen dat de brief niet was doorgestuurd.
Voorts kon het opvangcentrum de brief niet zelf in ontvangst nemen, omdat
de PTT aangetekende stukken alleen afgeeft aan de geadresseerde of een medebewoner.
De onderzochte gedraging werd op dit punt dan ook «behoorlijk»
geacht. De Nationale ombudsman overwoog daarbij wel dat, vanuit een oogpunt
van dienstbetoon, van het opvangcentrum een meer actieve opstelling had mogen
worden verwacht, in aanmerking genomen dat het door verzoeker ervan op de
hoogte was gesteld dat hij belangrijke post verwachtte. Het opvangcentrum
had de postbode immers kunnen verzoeken om het betreffende stuk tijdelijk
in bewaring te nemen, om vervolgens aan verzoeker mee te delen dat hij de
brief kon afhalen bij de PTT. Verblijfsomstandigheden in aanvullend opvangcentrum te
LandsradeBij brief van 29 september 1998 deed de Nationale ombudsman een klacht
af over de verblijfsomstandigheden in het aanvullend opvangcentrum te Gulpen.
De klacht betrof onder meer de verwarming, de mogelijkheden tot telefoneren,
de vergoeding van vervoerskosten, de beschikbare woonruimte, en de beschikbaarheid
van koelkasten en televisietoestellen.Naar aanleiding van de klacht bezochten twee medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman op 10 september 1998 het aanvullend opvangcentrum,
en bespraken de klacht met verzoeker. Op grond van dit gesprek, en naar aanleiding
van een schriftelijke reactie op de klacht van het hoofd van de afdeling juridische
zaken van het COA, deelde de Nationale ombudsman verzoeker mee dat er naar
zijn mening onvoldoende gronden waren om over te gaan tot een onderzoek naar
de verblijfsomstandigheden in het aanvullend opvangcentrum.De Nationale ombudsman merkte hierbij op dat hij wel begrip had voor de
klachten. Deze hingen naar zijn mening voor een groot deel samen met het feit
dat verzoeker zo'n lange tijd in het aanvullend opvangcentrum moest doorbrengen,
dit als gevolg van onder meer de lange procedures bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het Ministerie van Justitie (zie hiervóór, onder 10A.2). 10B.3 Landelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenDe Nationale ombudsman ontving in 1998 39 verzoekschriften over het Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) te Gouda (1997: 39). In 1998 verschenen acht rapporten (1997: 1) waarin de Nationale ombudsman
een oordeel gaf over gedragingen van het LBIO. In drie gevallen was de klacht
gegrond, in twee gevallen niet gegrond, en in drie gevallen deels gegrond,
deels niet gegrond.Daarnaast kwam in acht zaken door middel van interventie een oplossing
voor de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van die klachten werd
vervolgens beëindigd.In de klacht die leidde tot rapport 98/273 speelde het volgende. Verzoekster
was gerechtigd tot een maandelijks bedrag aan kinderalimentatie ten laste
van haar voormalige echtgenoot, te voldoen bij vooruitbetaling. Zij klaagde
erover dat het LBIO de inning van de aan haar verschuldigde alimentatie niet
had overgenomen, ondanks het feit dat de alimentatieplichtige zijn verplichtingen
niet volledig was nagekomen door in de eerste drie maanden van 1997 de verschuldigde
alimentatie niet bij vooruitbetaling te voldoen.Alvorens tot de daadwerkelijke invordering van de achterstallige kinderalimentatie
over te gaan, stelt het LBIO de alimentatieplichtige conform artikel 1:408,
vijfde lid Burgerlijk Wetboek (BW) in kennis van het voornemen daartoe. Indien
de alimentatieplichtige binnen veertien dagen na verzending
van die brief laat weten dat hij (alsnog) heeft betaald, gaat het LBIO niet
tot invordering over.De alimentatieplichtige toonde in dit geval binnen veertien dagen na dagtekening
van de kennisgeving van het LBIO – 4 juni 1997 – aan dat
hij de alimentatie tot en met de maand mei 1997 inmiddels had betaald. De
Nationale ombudsman oordeelde dat het dan ook juist was dat het LBIO in de
achterstanden in de betalingen tot en met de maand mei 1997 geen aanleiding
had gezien de invordering van de alimentatie over te nemen. De onderzochte
gedraging was in zoverre «behoorlijk».Echter, toen het LBIO de alimentatieplichtige op 4 juni 1997 aanschreef
over de achterstallige kinderalimentatie vanaf 1 maart 1997, betrof
de achterstand inmiddels ook al de maand juni 1997. De alimentatieplichtige
gaf voor de kinderalimentatie over juni 1997 niet binnen veertien dagen gevolg
aan deze aanmaning. Het LBIO ging toen echter niet tot invordering over, op
grond van zijn beleid dat ook betalingen in de maand over de maand werden
gezien als tijdige betalingen, wanneer deze ook in dezelfde maand door de
gerechtigde werden ontvangen.De Nationale ombudsman overwoog dat het bovengenoemde beleid van het LBIO
ertoe leidde dat naast de voorwaarden uit artikel 1:408 BW een extra voorwaarde
werd gesteld aan een verzoek tot overname van de invordering van alimentatie,
terwijl dat artikel daartoe geen ruimte biedt. Wanneer de alimentatie bij
vooruitbetaling is verschuldigd, zoals in dit geval, betekent dit beleid immers
dat de betalingsachterstand op het moment van indiening van een inningsverzoek
en op het moment dat het LBIO tot de invordering overgaat, meer dan een maand
oud moet zijn. De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging
in zoverre «niet behoorlijk» was.Het rapport bevat de aanbeveling aan het LBIO om zijn reactie op een verzoek
om overname van de invordering van alimentatie te allen tijde te baseren op
het bepaalde in artikel 1:408 BW, zonder daarbij eigen aanvullende voorwaarden
te stellen, en daartoe voorzover nodig zijn beleid terzake aan te passen.De plaatsvervangend directeur van het LBIO deelde bij brief van 23 november
1998 in reactie op de aanbeveling mee dat het beleid van het LBIO zou worden
aangepast in die zin, dat voortaan alimentatie over de maand die aan het begin
van die maand wordt betaald, als achterstallige alimentatie zal worden beschouwd
wanneer die alimentatie bij vooruitbetaling verschuldigd is. 10B.4 Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut PolitieIn 1998 hebben twee klachten over het Landelijk Selectie- en Opleidingsinstituut
Politie (LSOP) tot een rapport geleid.In één zaak was de klacht niet gegrond, en in het andere
geval ten dele niet gegrond, terwijl over het andere deel geen oordeel kon
worden gegeven. 10B.5 Overige zelfstandige bestuursorganenEr werden in 1998 twee klachten ontvangen over de Commissie Schadefonds
Geweldsmisdrijven, één over de Nederlandse Orde van Advocaten
en één over een Orde van Advocaten in een arrondissement, en
drie over de Adviescommissie voor vreemdelingenzaken. 11 BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties begint onderdeel
11A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 11B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 11 AMINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98   33 Ontvangen
in 1998  +  67Te behandelen  100Afgedaan     1) niet in onderzoek 76   2) onderzoek      a. rapport4 –  96   b. tussentijds beëindigd 1620  In behandeling
per 01/01/99   4Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 67, een flinke daling
ten opzichte van 1997 (191), met 64,9%. Deze daling valt te verklaren uit
de overgang van USZO-Heerlen naar de verantwoordelijkheid van het Landelijk
instituut sociale verzekeringen (Lisv), per 1 januari 1998. Het aantal
afgedane zaken (96) daalde eveneens ten opzichte van 1997 (205), met 53,2%.
Van de 96 afgedane zaken werden 20 (20,8%) afgedaan na in aanmerking te zijn
gebracht voor onderzoek.Er werden vier rapporten uitgebracht (1997: 20). 11A.2 Binnenlandse VeiligheidsdienstDe Nationale ombudsman bracht in 1998 geen rapporten uit die betrekking
hebben op de Binnenlandse Veiligheidsdienst (1997: 5).Wel werd in drie zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In twee
zaken gebeurde dit omdat de verzoeker geen enkel argument had aangevoerd voor
een eventuele belangstelling van de BVD voor zijn doen en laten. In een van
deze twee gevallen was voorts uit de door de verzoeker aangevoerde gebeurtenissen
slechts van betrokkenheid gebleken van personen die géén medewerkers
waren van de BVD. Onder deze omstandigheden achtte de Nationale ombudsman
het niet aannemelijk dat de BVD enigerlei actie tegen verzoeker had ondernomen.In de derde zaak werd het onderzoek door de Nationale ombudsman tussentijds
beëindigd aangezien de verzoeker niet had gereageerd op het verzoek van
de Nationale ombudsman tot het verstrekken van nadere informatie. 11A.3 USZO 11A.3.1 USZO-ZoetermeerHet verwerkingscentrum van USZO BV te Zoetermeer (USZO-Zoetermeer) geeft
namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uitvoering
aan de ontslaguitkeringsregelingen voor personeel van de rijksoverheid. In
1998 werden acht verzoekschriften (1997: 18) door onderzoek afgedaan die betrekking
hadden op een gedraging van USZO-Zoetermeer. Zes daarvan konden na interventie
door de Nationale ombudsman worden opgelost. Het ging in deze zaken om de
gevolgen van het niet of niet voldoende nauwkeurig verwerken van gegevens
of de ontoereikende informatieverstrekking aan de betrokkene. In één
geval bleek tijdens het onderzoek dat USZO inmiddels een voorziening had getroffen
naar aanleiding van de klacht die verzoeker al eerder – via de Minister –
had ingediend. De klacht die leidde tot rapport 98/577 betrof het bij herhaling te laat
overmaken van de maandelijkse uitkering, namelijk na het einde van de maand
waar de uitkering betrekking op had. Een uitkeringsgerechtigde heeft belang
bij een regelmatige en tijdige betaling van zijn uitkering, om te kunnen voorzien
in de maandelijks weerkerende kosten van levensonderhoud. USZO maakt in het
algemeen de reguliere uitkeringen ongeveer één week voor het
einde van de maand waarop de uitkering betrekking heeft over aan de bankinstelling
van de uitkeringsgerechtigde. In aanmerking genomen de tijd die een bankinstelling
in de regel nodig heeft voor een bijschrijving op de rekening van de uitkeringsgerechtigde,
kan in het algemeen nog vóór de laatste dag van de betreffende
maand over de uitkering worden beschikt.Deze werkwijze is volgens de Nationale ombudsman aanvaardbaar en overigens
te doen gebruikelijk, gelet op het feit dat de maandelijkse loonbetalingen
aan grote groepen van werknemers op gelijke wijze en rond dezelfde data plegen
te worden gedaan. USZO had echter verzoekers uitkering over twee opeenvolgende
maanden te laat uitbetaald. De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit
punt gegrond. 11A.3.2 USZO-HeerlenUSZO-Heerlen valt per 1 januari 1998 onder de verantwoordelijkheid van
het Landelijk instituut sociale verzekeringen. Voorzover in 1998 zaken zijn
afgedaan waarvan het onderzoek al in 1997 begonnen was, is er voor gekozen
om deze zaken waar van belang te bespreken in hoofdstuk 19, § 19B.1. 11A.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesOp het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is in 1998 verder nog één rapport (98/226; AB 1998, nr. 267)
uitgebracht. Dit rapport betreft een klacht over een bepaling uit de Handleiding
inschrijving (ex)asielzoekers (in de Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens).In deze Handleiding is door de Minister vastgelegd dat de gemeente wanneer
zij vertaling verlangt van een bij de aangifte gevoegd stuk, indien het gaat
om (ex)asielzoekers de betreffende documenten rechtstreeks laat vertalen door
één van de Tolkencentra in Nederland. In dat geval worden de
betrokken (ex)asielzoeker geen kosten in rekening gebracht, terwijl hieraan
ook voor de gemeente geen kosten zijn verbonden. Reden voor deze handelwijze
is ten eerste dat documenten van deze groep personen regelmatig zijn gesteld
in talen waarvoor beëdigde vertalers niet of nauwelijks beschikbaar zijn,
en ten tweede dat de bewuste categorie personen de kosten van vertaling door
een beëdigde vertaler over het algemeen niet kan opbrengen. In verband
met dit laatste geldt als voorwaarde dat de betrokkene een vergoeding krijgt
in het kader van de Regeling Verstrekking Asielzoekers (RVA), de Regeling
Opvang Asielzoekers (ROA) of de Zorgwet-VVTV. Met deze laatste voorwaarde
wordt gewaarborgd dat de bewuste «faciliteit» uitsluitend wordt
toegestaan indien de (ex)asielzoeker niet over voldoende middelen van bestaan
beschikt, en slechts een geringe financiële toelage van de overheid ontvangt.Met deze bepaling uit de Handleiding is voorzien in een voor (ex)asielzoekers
ten opzichte van andere vreemdelingen begunstigend onderscheid in behandeling.
Verzoeker een Instituut Sociaal Raadslieden vond dit onderscheid onterecht.De Nationale ombudsman achtte de klacht echter niet gegrond. Het onderscheid
dat de Minister maakt, is gegrond op specifieke knelpunten die
zich bij (ex)asielzoekers voordoen, waarbij voor wat betreft het financiële
aspect is voorzien in een waarborg dat de «faciliteit» niet geldt
voor diegenen die daar uit financieel oogpunt geen aanspraak op kunnen maken.
Voor zover verzoeker aanvoerde dat de individuele vreemdelingen die niet (ex)asielzoekers
zijn in financiële zin veelal verkeren in dezelfde omstandigheden als
de groep (ex)asielzoekers, merkte de Nationale ombudsman op dat wat er ook
zij van de scepsis van verzoeker op dit punt voor hen de mogelijkheid bestaat
om de betrokken gemeente te verzoeken om een tegemoetkoming in de gemaakte
kosten (al dan niet middels bijzondere bijstand).De Nationale ombudsman oordeelde dat voor het door verzoeker gewraakte
onderscheid in behandeling een toereikende rechtvaardigingsgrond bestond.Voorts werd een onderzoek over de handelwijze van de Nederlandse Politie
Academie tussentijds beëindigd. In het betreffende geval werd toegezegd
dat een brief alsnog zou worden beantwoord. 11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESIn 1998 werd één klacht ontvangen die mede betrekking had
op de Kiesraad. Omdat verzoeker nog niet had voldaan aan het kenbaarheidsvereiste,
werd hem gevraagd zijn klacht eerst voor te leggen aan de betrokken instanties.
Verzoeker kwam vervolgens met zijn klacht niet meer terug bij de Nationale
ombudsman.12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begint onderdeel
12A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
12B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 12 AMINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: algemeen
overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98   17 Ontvangen
in 1998  + 71Te behandelen   88Afgedaan     1) niet in onderzoek 71   2) onderzoek      a. rapport3 – 86   b. tussentijds beëindigd1215  In behandeling
per 01/01/99   2Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 71, een daling ten
opzichte van 1997 (96), met 26%. Het aantal afgedane zaken was 86 (1997: 115).
Daarvan werden er vijftien (17,4%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Er verschenen drie rapporten (1997: 7). 12A.2 USZO-GroningenIn de Jaarverslagen over 1995, 1996 en 1997 is steeds uitvoerig ingegaan
op de omstandigheden die er de oorzaak van waren dat USZO-Groningen (tot 1 januari
1996: de produktgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel van de Informatie Beheer
Groep) te kampen had met een verhoogde werkdruk en de nadelige effecten daarvan.
Deze omstandigheden hadden onder meer een, in vergelijking met vergelijkbare
uitkeringinstanties, groot aantal klachten bij de Nationale ombudsman tot
gevolg. Zij gaven de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in juli
1997 aanleiding om in overleg met USZO-Groningen maatregelen te treffen om
per 1 januari 1998 een aanzienlijke kwaliteitsverbetering te bereiken.Gezien de aantallen zaken die de Nationale ombudsman de afgelopen jaren
via onderzoek heeft afgedaan – in 1995: 87, in 1996: 49, in 1997: 21 –
hebben deze maatregelen effect gehad. Dit blijkt ook uit de daling in de loop
van 1997 van het aantal verzoekschriften die voortkwamen uit de voorgenoemde
problemen binnen USZO-Groningen.Dit beeld vindt verder bevestiging in de aard en het aantal van de in
1998 via onderzoek afgedane verzoekschriften. Het betrof dertien zaken, waarvan
er twee resulteerden in een rapport. In het ene rapport was de klacht gegrond,
in het andere rapport deels gegrond, deels niet gegrond, terwijl deels geen
oordeel werd gegeven.De tien overige zaken werden na een interventie afgesloten. Zij betreffen
met name klachten over onvoldoende informatieverstrekking dan wel de gevolgen
van een tekortschietende verwerking van gegevens. In de gevallen dat de betrokkene
van het handelen van USZO een (financieel) nadeel zou ondervinden, zegde USZO-Groningen
toe dit nadeel te zullen vergoeden (onder meer in rapport 98/340).Afzonderlijke bespreking verdient rapport 98/347. Het gaat hier om diverse
klachten die betrekking hebben op de gang van zaken rond een door USZO-Groningen
in 1990 jegens verzoeker ingestelde terugvordering van aan hem teveel betaalde
uitkering over 1989 en 1990. Zo reageerde USZO-Groningen pas op 10 januari
1997 op verzoekers brief van 7 januari 1994 met een verzoek om een schulduitleg.De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit onderdeel gegrond. Met
betrekking tot verzoekers stelling dat de vordering na 5 jaar was verjaard,
oordeelde de Nationale ombudsman dat daarvan zowel ingevolge de oude als de
per 1 januari 1992 geldende (overgangs-)bepalingen van het Burgerlijk
Wetboek geen sprake kon zijn, omdat de verjaring was gestuit door een schriftelijke
aanmaning op 9 december 1993. Omdat USZO drie jaar niets van zich had
laten horen, was het volgens de Nationale ombudsman echter onredelijk om van
verzoeker – via de brief van 10 januari 1997 – betaling ineens
te eisen van een bedrag van bijna f 7595. Het was dan ook juist dat USZO
op 15 oktober 1997 verzoeker alsnog een betalingsregeling had aangeboden.
Het zou voorts ook onredelijk zijn geweest indien van verzoeker over die gehele
periode van drie jaren de wettelijke rente zou worden gevorderd. Nog tijdens
het onderzoek deelde de Minister mee dat deze rente over de periode tot 1 september
1997 niet zou worden gevorderd. 12A.3 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenOp het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
werden nog twee andere zaken afgedaan. In één geval werd een
rapport uitgebracht, in het andere geval werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Laatstgenoemde zaak betrof een klacht over de niet-ontvankelijk verklaring
van verzoekers klacht door de Inspectie van het Onderwijs te Groningen, omdat
verzoeker niet had geprobeerd door contact met de schoolleiding of het schoolbestuur
tot een oplossing te komen. Tijdens het onderzoek bleek dat de niet-ontvankelijk
verklaring in overeenstemming was met de geldende «Procedure voor de
behandeling van klachten over onderwijs en onderwijsinstellingen» en
dat er geen reden was geweest voor de Inspectie om daar van af te wijken.
De Nationale ombudsman wees verzoeker erop dat in redelijkheid niet viel in
te zien waarom hij geen gevolg zou hebben kunnen geven aan het verzoek van
de Inspectie van het Onderwijs om ten minste pogingen te ondernemen om in
gesprek te geraken met de schoolleiding en/of het schoolbestuur over de problemen
met betrekking tot zijn dochter.Rapport 98/73 betreft de klacht van verzoeksters, leraren in opleiding
op een pedagogische academie basisonderwijs, dat de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen hun scholen niet had geselecteerd voor een experiment.
Op basis van dit experiment konden 1000 vierdejaars-pabo-studenten via een
leer-arbeidsovereenkomst werkzaam zijn in het basisonderwijs. De rechtspositie
van de studenten die aan dit experiment (studiejaar 1997–1998) deelnamen,
verschilde onder meer hierin van die van vierdejaars-pabo-studenten die als
stagiair ervaring opdeden, dat zij werden benoemd door het bevoegd gezag van
de desbetreffende basisschool en dat zij een salaris ontvingen. Volgens verzoeksters
voldeed de aanvraag van hun scholen ruimschoots aan de selectiecriteria en
de voorwaarden voor deelname aan het experiment.De Nationale ombudsman wees erop dat de voor het jaar van het experiment
ontstane ongelijkheid een direct gevolg was van de wijze waarop het experiment
was opgezet, en een voldoende rechtvaardiging vond in het doel van dat experiment.
Het ging daarbij om een experiment waaraan slechts door 1000 studenten kon
worden deelgenomen. De Nationale ombudsman oordeelde dat binnen de grenzen
van de criteria voor deelname aan het experiment aan de Minister een ruime
beleidsvrijheid toekwam bij het maken van een keuze uit de scholen die zich
hadden aangemeld. In verband met de leerlingenaantallen van de scholen van
verzoeksters had de Minister gekozen voor deelname van twee andere pabo's
in de regio Oost aan het experiment. Er was gesteld noch gebleken dat de door
de Minister uitgekozen pabo's in de regio niet aan de selectie-criteria voldeden.
Ook overigens was niet gebleken dat de Minister bij zijn selectie niet de
vereiste zorgvuldigheid in acht had genomen. De klacht werd daarom niet gegrond
verklaard. 12B ZELFSTANDIGDE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersDe Informatie Beheer Groep en de OV-Studentenkaart BV zijn zelfstandige
bestuursorganen die als zodanig vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. Tot 30 juni 1998 vond dit zijn grondslag in het Besluit bestuursorganen
WNo en Wob, sinds die datum rechtstreeks in de Wet Nationale ombudsman, artikel
1a, eerste lid, onder e. De OV-Studentenkaart BV handelt alleen nog de lopende
zaken af met betrekking tot OV-Studentenkaarten die geldig waren tot 1 november
1994. Beide instanties worden hieronder samen behandeld. Tabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  46 Ontvangen
in 1998  + 264Te behandelen   310Afgedaan     1) niet in onderzoek  246   2) onderzoek      a. rapport– – 301   b. tussentijds beëindigd55 55  In behandeling
per 01/01/99   9Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de IBG
en de OV-Studentenkaart BV was 264, een flinke daling ten opzichte van 1997
(369), met 28,5%. Het aantal afgedane verzoekschriften (301) daalde eveneens
ten opzichte van 1997 (428), met 29,7%. Deze 301 verzoekschriften vormen 4,5%
van alle 6702 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1998 werden afgedaan.
Van deze 301 verzoekschriften werden 55 (18,3%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. In geen van deze zaken was aanleiding om
een rapport uit te brengen (1997: 14 rapporten). Zoals hieronder zal worden
aangegeven, zijn de meeste van de genoemde 55 zaken afgedaan via de interventiemethode.
Bij die zaken ging het in 24,8% om het vereiste van belangenafweging/redelijkheid.Het algemene beeld van de klachten over de IBG en de OV-Studentenkaart
BV verschilt niet van dat over voorgaande jaren. De dalende trend in het aantal
ontvangen klachten heeft zich voortgezet. Ook het aantal in onderzoek genomen
zaken is wederom gedaald.Het jaar 1998 was voor de IBG een rustig jaar, zonder allerlei wetswijzigingen.
De uitvoering van de Wet op de studiefinanciering (WSF) en de Wet Tegemoetkoming
Studiekosten (WTS) verkeerde in rustig vaarwater.De Nationale ombudsman heeft in 1998 geen bijzondere problemen bij de
IBG gesignaleerd. De in onderzoek genomen klachten waren casuïstisch
van aard en werden allemaal via interventie afgehandeld.Overigens verdient hier ook vermelding dat de IBG begin 1998 een eigen
klachtenregeling heeft geïntroduceerd. Via deze klachtenregeling zijn
zo'n 750 klachten bij de IBG zelf afgehandeld.De OV-Studentenkaart BV is nu bijna gereed met de controle op de rechtmatigheid
van het bezit van de OV-Studentenkaarten die geldig waren tot 1 november
1994. In 1998 heeft de Nationale ombudsman nog maar acht onderzoeken ingesteld
naar aanleiding van klachten over deze BV. Ook deze onderzoeken werden via
interventie beëindigd. 12B.1.2 Productgroep Studiefinanciering en Afdeling Bezwaar,
Beroep en Juridische ZakenIn 1998 werden alle 30 (1997: 76) over de Productgroep Studiefinanciering
in onderzoek genomen klachten afgehandeld via de interventiemethode. In deze
gevallen werd hetzij een bevredigende oplossing bereikt, hetzij na uitleg
van de IBG zodanige duidelijkheid verschaft dat verder onderzoek overbodig
werd.Het betrof bijvoorbeeld het geval van in Nederland bij de moeder verblijvende
kinderen van wie de vader in Suriname verbleef. Deze vader bleef weigeren
om inkomensgegevens te verstrekken. Ook overigens was het voor kinderen en
moeder onmogelijk om de inkomensgegevens van de vader te verkrijgen. Na tussenkomst
van de Nationale ombudsman besloot de IBG om – gelet op de in de loop
der tijd verstrekte gegevens – alsnog de hardheidsclausule toe te passen,
en de studiefinanciering voor de kinderen los te koppelen van het inkomen
van de vader.In andere gevallen werd door het alsnog via de Nationale ombudsman verstrekken
van bewijsstukken een vordering wegens teveel betaalde studiefinanciering
weer ingetrokken.Veel voorkomend waren ook interventies die leidden tot het intrekken van
vorderingen die via de deurwaarder waren ingesteld, met de daarbij behorende
restitutie van invorderingskosten en rente.Daarnaast werd enkele malen geconstateerd dat de IBG ex-studerenden, die
direct na hun studie al telefonisch hadden verzocht het saldo van de studieschuld
op te geven omdat zij deze direct daarop wilden voldoen, onjuist had geïnformeerd
omdat (een bepaald gedeelte van) de rente niet zichtbaar was in het opvraagscherm
van de computer. Aldus bleef onbedoeld een kleine studieschuld openstaan.
Na interventie door de Nationale ombudsman haalde de IBG de schuld in die
gevallen door. In de nabije toekomst zal dit probleem in het opvraagsysteem
van de IBG zijn verholpen.Naar aanleiding van klachten over de Afdeling Bezwaar, Beroep en Juridische
Zaken werd in 1998 nog slechts driemaal een onderzoek ingesteld (1997: 7).
In deze gevallen resulteerde het onderzoek in een geslaagde interventie. 12B.1.3 OV-Studentenkaart BVDe acht ingestelde onderzoeken (1997: 48) werden allemaal tussentijds
beëindigd. Het betrof steeds onterecht bezit van de OV-Studentenkaart.
In zeven gevallen kon na onderzoek niet anders worden geconcludeerd dan dat
de vordering van de BV niet onjuist was. In één geval kon de
vordering worden gehalveerd door een andere interpretatie van inkomensgegevens.Overigens is de OV-Studentenkaart BV nu bezig met de laatste terugvorderingen
wegens onterecht bezit van de OV-Studentenkaart tot 1 november 1994. 12B.1.4 Productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldOp het gebied van de productgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld
(TSL) werden in 1998 dertien in onderzoek genomen klachten tussentijds afgehandeld.
Het betrof vijf klachten over de uitvoering van de Wet tegemoetkoming studiekosten
(1997: 24) en acht klachten over (de invordering van) het lesgeld ingevolge
de Les- en cursusgeldwet (1997: 20).De onderzochte klachten over het lesgeld hadden vooral betrekking op de
invordering daarvan. Zo werd na interventie door de Nationale ombudsman
in twee gevallen alsnog betaling in termijnen toegestaan. Daarbij kwam met
name ook aan de orde de procedure die was gevolgd bij het machtigen om het
lesgeld in drie termijnen af te schrijven. Naar aanleiding van een klacht
bij de Nationale ombudsman zal de IBG deze procedure evalueren en bijstellen.In een ander geval werd de invordering van het lesgeld gestaakt omdat
tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam vast te staan dat de
school van de studerende niet de juiste gegevens had verstrekt en ook bleef
weigeren de juiste gegevens aan de IBG te verstrekken. Hoewel strikt genomen
het lesgeld nog verschuldigd was, trok de IBG de vordering toch in, om verzoekster
niet de dupe te laten worden van de handelwijze van de school.In een ander geval werd een lesgeldschuld die inmiddels was opgelopen
tot f 2578,59 buiten invordering gesteld wegens zeer bijzondere medische
omstandigheden, nadat de vertrouwensarts van de IBG om advies was gevraagd.Een opmerkelijk geval was ook de invordering van een nog openstaand bedrag
van invorderingskosten van het lesgeld 1993–1994. Het lesgeld zelf was
al lang betaald, maar de IBG vorderde nog de toentertijd gemaakte invorderingskosten.
Die bedroegen circa f 200. De deurwaarder van wie de IBG gebruik maakte
voor de inning van de vordering maakte er echt werk van en berekende zo'n
f 900 aan kosten om de resterende f 200 binnen te krijgen. Na tussenkomst
door de Nationale ombudsman betaalde de IBG verzoeker alle kosten terug, omdat
elke verhouding zoek was. Van de diensten van de betreffende deurwaarder maakt
de IBG inmiddels geen gebruik meer.Ten slotte is het de Nationale ombudsman ook in 1998 weer gebleken hoe
onrechtvaardig het in de praktijk kan uitpakken dat de Les- en cursusgeldwet
geen hardheidsclausule kent. Zo was er het geval van een scholier wiens vader
in januari 1997, in opdracht van diens werkgever, onverwacht naar Australië
verhuisde. Voor de scholier moest in Australië ook weer het volle pond
worden betaald. Restitutie – al was het maar gedeeltelijk – van
het al betaalde lesgeld lijkt in dit soort zaken redelijk en billijk. Het
opnemen van een hardheidsclausule zou hier uitkomst bieden.De onderzochte klachten met betrekking tot de tegemoetkoming studiekosten
hadden onder meer betrekking op de voorlichting (een passage in een folder)
en op de invordering van een ten onrechte uitbetaalde tegemoetkoming. Vermeldenswaard
is de klacht over de afwikkeling van een aanvraag om tegemoetkoming in de
studiekosten voor het studiejaar 1994–1995. Deze aanvraag was door een
onduidelijke mededeling van het accountantskantoor van verzoeker als ingetrokken
beschouwd. Vanuit overwegingen van coulance kende de IBG de gevraagde tegemoetkoming
in dit geval toch alsnog toe. 12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoekDe Nationale ombudsman ontving in 1998 veertien verzoekschriften op het
terrein van de openbare universiteiten, en één op dat van de
Open Universiteit. Hij bracht in 1998 op dit gebied één rapport
uit (98/57). In dit rapport verklaarde hij een klacht over de wijze waarop
de examinator Sociale geografie aan de Universiteit Utrecht verschillende
versies van verzoekers scriptie (voorlopig) had beoordeeld niet gegrond. Van
tegenstrijdigheid tussen de beoordelingen was naar het oordeel van de Nationale
ombudsman geen sprake. Eén onderzoek werd tussentijds beëindigd, omdat intussen was
gebleken dat de Nationale ombudsman niet bevoegd was terzake. 12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenIn 1998 werden zeven rapporten (1997: 6) uitgebracht op het terrein van
de Dienst Omroepbijdragen (DOB). In vier daarvan luidde de conclusie dat de
klacht niet gegrond was. In drie rapporten werd de klacht deels gegrond, deels
niet gegrond geacht. In acht gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd
(1997: 4). Gewijzigde betalingswijze omroepbijdrageOp grond van wijzigingen in de Mediawet en het Mediabesluit per 1 juli
1998 wordt de omroepbijdrage niet langer geheven over een tijdvak van een
half jaar, maar over een tijdvak van een jaar. Het is alleen mogelijk om de
omroepbijdrage in twee of vier termijnen te voldoen indien een machtiging
tot automatische incasso is afgegeven.Rapport 98/231 betreft de klacht dat de omroepbijdrage met ingang van
1 juli 1998 niet meer kan worden betaald per halfjaarlijkse acceptgiro.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de DOB daarvan geen verwijt is te maken,
omdat de DOB de bovengenoemde regelgeving dient te volgen. Het was verder
correct dat de DOB een half jaar voor de beoogde ingangsdatum van de wetswijziging
was gestart met een voorlichtingscampagne, om de ruim zes miljoen geregistreerde
houders van een ontvanginrichting tijdig van de wijzigingen op de hoogte te
stellen. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Vrijstelling omroepbijdrage wegens doofheidRapport 98/96 betreft de klacht dat de DOB bij een aanvraag tot ontheffing
van de omroepbijdrage wegens doofheid een medische keuring (audiologisch onderzoek)
en verklaring verlangt van een door de DOB aangewezen instantie. Volgens de
DOB is de huidige regeling het meest doeltreffend en het goedkoopst voor de
aanvrager.De Nationale ombudsman oordeelde dat de keuringsprocedure van de DOB niet
onredelijk is. De klacht werd dan ook niet gegrond verklaard. Wel merkte de
Nationale ombudsman op dat verzoeker erover had moeten worden geïnformeerd
dat onder bepaalde voorwaarden wel akkoord kon worden gegaan met een medische
keuring door een andere specialist. Beëindiging houderschapDe overige vijf rapporten over de DOB hebben onder meer betrekking op
klachten over de in rekening gebrachte omroepbijdrage en/of de wijze van invordering
van die bijdrage.In vier van deze rapporten speelt artikel 113 van de Mediawet een rol
(98/8, 98/217, 98/443, 98/578). Dit artikel bepaalt dat de bij de DOB geregistreerde
houder van een radio- of televisietoestel wordt geacht houder te zijn totdat
hij zijn radio- of televisietoestel heeft afgeschaft en daarvan melding heeft
gedaan aan de DOB.Tijdens het onderzoek dat leidde tot rapport 98/217 wees de DOB erop dat
in uitzonderingsgevallen uit een oogpunt van billijkheid een achteraf gedaan
verzoek tot het niet in rekening brengen van omroepbijdrage over een bepaalde
periode in overweging wordt genomen. Daarbij gelden als algemene gezichtspunten
dat er sprake moet zijn van bijzondere omstandigheden, dat betrokkene aannemelijk
moet maken dat er een zekere periode geen ontvanginrichting aanwezig was en
dat er een samenhang bestaat tussen die (laatste) omstandigheid en het niet
meer aanwezig hebben van een ontvanginrichting.Verzoeker had in zijn aan de Nationale ombudsman gerichte verzoekschrift
laten weten dat hij niet beschikte over een vast onderkomen in de periode
gelegen tussen zijn vertrek uit de echtelijke woning (in verband met een rechterlijke
uitspraak) en het moment waarop hij opnieuw aangifte deed. Pas met deze informatie
achtte de DOB het aannemelijk dat verzoeker in de genoemde periode niet de
beschikking had gehad over een ontvanginrichting. De DOB besliste vervolgens
om verzoeker voor die periode geen omroepbijdragen meer in rekening te brengen.
De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.De Nationale ombudsman achtte ook de klacht van een verzoeker dat de DOB
niet bereid was tot terugbetaling van de omroepbijdrage die zijn zoon had
betaald over de maand januari 1998 niet gegrond (rapport 98/578). Volgens
verzoeker was zijn zoon over deze maand geen omroepbijdrage verschuldigd omdat
deze was verhuisd naar de Verenigde Staten. Op 4 januari 1998 liet verzoeker
de DOB weten dat zijn zoon naar de Verenigde Staten was vertrokken. Dit bericht
kon naar het oordeel van de Nationale ombudsman worden gezien als melding
dat de ontvanginrichting van verzoekers zoon was afgeschaft, althans dat diens
registratie kon worden beëindigd. Verzoeker kon geen stukken overleggen
waaruit bleek dat zijn zoon zijn televisie al vóór januari 1998
binnen de familie van de hand had gedaan. Er was in de ogen van de Nationale
ombudsman geen sprake van omstandigheden die de DOB ertoe hadden moeten brengen
de omroepbijdrage over januari 1998 alsnog terug te betalen.Ook het feit dat iemand verhuisde en ging samenwonen met zijn vriendin
bracht op zich niet mee dat zijn registratie als houder van een televisietoestel
bij de DOB was beëindigd. Daarvoor was tevens een melding van die beëindiging
noodzakelijk (rapport 98/443). Dat de DOB in een folder vermeldt dat het bij
een verhuizing voldoende is om een adreswijziging door te geven aan de gemeente,
deed daaraan naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet af. Het ging
in dit geval immers niet alleen om een adreswijziging, maar ook en vooral
om een melding van beëindiging van het houderschap. De Nationale ombudsman
achtte de klacht niet gegrond. InterventiesIn de zaken die niet leidden tot een rapport werden door de DOB onder
meer brieven alsnog beantwoord, een in rekening gebracht foutief bedrag aan
administratiekosten hersteld, aanmaningskosten kwijtgescholden en een verzoek
tot teruggaaf van de provinciale televisie-opslag alsnog gehonoreerd. 13 FINANCIËNTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Financiën begint onderdeel 13A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 13B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 13 AMINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  133 Ontvangen
in 1998  + 620Te behandelen   753Afgedaan     1) niet in onderzoek  503   2) onderzoek      a. rapport82 – 696   b. tussentijds beëindigd 111193  In behandeling
per 01/01/99  57Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 620, een daling
ten opzichte van 1997 (771), met 19,6%. Het betreft bij deze 620 zaken met
name de Belastingdienst. De 620 zaken vormen 7,3% van de 8437 verzoekschriften
die de Nationale ombudsman in 1998 ontving.Het aantal afgedane zaken bedroeg 696 (1997: 828). Deze 696 zaken vormen
10,4% van het totaal van de 6702 binnenwettelijke verzoekschriften die in
1998 werden afgedaan. Daarmee staat het Ministerie van Financiën op de
tweede plaats, overigens pas op verre afstand na het Ministerie van Justitie
(41,9%). Van de 696 afgedane zaken werden 193 (27,7%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden 82 rapporten uitgebracht (1997:
81), terwijl in 111 zaken (1997: 188) het onderzoek tussentijds werd beëindigd,
doorgaans na toepassing van de interventiemethode.In de rapporten luidde 55,6% van de oordelen «behoorlijk».
De beoordelingscriteria die het meest aan de orde kwamen, waren in de rapporten
het vereiste van belangenafweging/redelijkheid (25,5%)en in de zaken die tussentijds
werden afgedaan het vereiste van voortvarendheid (28,6%). 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding De klachten bij de Nationale ombudsmanIn 1998 trad een opmerkelijke daling op van het aantal door de Nationale
ombudsman afgehandelde klachten over de behandelingsduur van brieven, bezwaarschriften
en verzoekschriften. Werden in 1997 nog 82 klachten over dit onderwerp afgehandeld,
in 1998 ging het nog slechts om 42 klachten. Een overeenkomstige daling deed
zich voor van het aantal klachten over de invordering, dat daalde van 78 in
1997 naar 41 in 1998. Enkele belangrijke kwestiesOp een tweetal gebieden was in 1998 sprake van onderwerpen die bijzondere
aandacht verdienen.Het eerste onderwerp betreft de gehoudenheid van de Belastingdienst tot
vergoeding van kosten die belastingplichtigen hebben gemaakt in de bezwaarfase.
Met name rapport 98/562 is in dit opzicht van belang (zie hierna, § 13A.2.2).
In dit rapport beoordeelt de Nationale ombudsman het beroep van de Staatssecretaris
van Financiën op de parlementaire geschiedenis van artikel 5a Wet administratieve
rechtspraak belastingzaken ter ondersteuning van zijn standpunt dat voor vergoeding
van kosten, gemaakt in de bezwaarfase slechts in bijzondere gevallen aanleiding
zou zijn, als onjuist. Het standpunt van de Staatssecretaris hield overigens
een beperking in ten opzichte van zijn standpunt zoals weergegeven in de inmiddels
ingetrokken resolutie van 14 februari 1994, nr AFZ94/846 M. In deze resolutie
werd, voor zover hier van belang, aangegeven dat de bedoelde kosten voor vergoeding
in aanmerking konden komen indien de aanslag naderhand door
de rechter was vernietigd. Het tweede onderwerp dat bijzondere aandacht vraagt, betreft de kwestie
van storting van teruggaven aan belastingplichtigen door de Belastingdienst
op een rekening die niet (meer) op naam staat van de rechthebbende, of niet
meer door hem gebruikt wordt. Het belang van deze materie zal nog kunnen toenemen
als in het kader van het «Belastingplan voor de 21ste eeuw»
wordt besloten tot uitbetaling door de Belastingdienst van de heffingskorting
aan de niet-verdienende partner.In een aantal rapporten (zie hierna, § 13A.2.5.5) heeft de Nationale
ombudsman aangegeven langs welke lijn de vraag dient te worden beantwoord
of de Belastingdienst in geval van storting op een onjuiste rekening bevrijdend
heeft betaald. Uit deze rapporten komt naar voren dat op de Belastingdienst
een onderzoekplicht rust en dat de Belastingdienst in veel gevallen geacht
kan worden aan die plicht te hebben voldaan door het vermelden van het in
zijn administratie voorkomende rekeningnummer voor teruggaven op het aangiftebiljet,
en door de aan de belastingplichtige geboden gelegenheid daar op te reageren
met een eventuele wijziging. 13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingIn 1998 handelden zeven rapporten (1997: 8; in 1995 en 1996 beide: 18)
geheel of gedeeltelijk over beslissingen op verzoeken om toekenning van rente-
of schadevergoeding. In vier gevallen (1997: 1; in 1995 en 1996: 3 respectievelijk
2) werd het onderzoek op dit gebied beëindigd zonder dat het tot een
rapport had geleid.Het aantal rapporten op het terrein van rente- en schadevergoeding door
de fiscus gaf in eerdere jaren een duidelijk dalende lijn te zien. Deze lijn
heeft zich in 1998 niet in die mate voortgezet. SchadevergoedingVan de zeven rapporten hebben er vijf betrekking op klachten over vergoeding
van schade (1997: 4). In twee gevallen was de klacht gegrond, hetgeen leidde
tot het doen van een aanbeveling. In een tweetal zaken was de klacht deels
gegrond, deels niet gegrond. In een van deze zaken deed de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris van Financiën een aanbeveling; in de andere zaak
nam hij met instemming kennis van het voornemen van de Staatssecretaris om
verzoeker, onder een bepaalde voorwaarde, alsnog in aanmerking te brengen
voor een vergoeding. In het vijfde geval was de klacht in het geheel niet
gegrond.Rapport 98/161 (VN 1998, afl. 28) handelt over een verzoeker wiens verzoek
tot vergoeding van adviseurskosten door de Belastingdienst was afgewezen.
Verzoeker had deze kosten gemaakt om het standpunt van de Belastingdienst
te betwisten dat een deel van de verkoopopbrengst van een aantal aan de gemeente
's-Gravenhage verkochte panden diende te worden belast. De Belastingdienst
en verzoeker hadden hier uiteindelijk tijdens de bezwaarfase een compromis
over bereikt. De Nationale ombudsman diende, met inachtneming van zijn terughoudende
opstelling bij de beoordeling van de weigering van bestuursorganen om gestelde
schade te vergoeden, de vraag te beantwoorden of de Belastingdienst in redelijkheid
had kunnen weigeren om verzoeker de gemaakte adviseurskosten te vergoeden.Uit de voor deze zaak relevante Regeling van de Staatssecretaris van Financiën
van 14 februari 1994, nr. AFZ94/846 M (inmiddels per 1 januari 1998
ingetrokken bij besluit van 8 december 1997, nr. AFZ97/4311) volgt dat
de Staatssecretaris van Financiën, op basis van de stand van de jurisprudentie op dat moment, alleen kosten wenst te vergoeden die
in de bezwaarfase zijn gemaakt indien op de bezwaarfase een beroepsfase is
gevolgd en de aanslag in de beroepsfase door de rechter is vernietigd. Wanneer
de Belastingdienst en een belastingplichtige een compromis sluiten, bestaat
er volgens de Regeling in beginsel geen aanleiding voor vergoeding van door
de belastingplichtige gemaakte kosten. Hiervoor kan weer wel aanleiding bestaan
als in het compromis geheel aan de grieven van de belastingplichtige tegemoet
wordt gekomen zonder dat de belastingplichtige zijnerzijds iets opgeeft.Overigens heeft de Staatssecretaris van Financiën de Nationale ombudsman
in 1996 laten weten in bijzondere gevallen ruimte te zien voor een schadevergoeding
ook wanneer een bezwaarschrift gegrond wordt verklaard, namelijk wanneer er
sprake was van onrechtmatig handelen of van een zodanig verzuim dat er reden
is voor een kostenvergoeding (zie Jaarverslag 1996, blz. 277–279).Voorts volgt uit het arrest van de Hoge Raad van 20 februari 1998
(VN 1998, afl. 13) dat ook wanneer een besluit van een bestuursorgaan op grond
van een daartegen gemaakt bezwaar door dat bestuursorgaan wordt herroepen
(dus in de bezwaarfase), er sprake kan zijn van een onrechtmatige daad jegens
de door dat besluit getroffene die, afhankelijk van de redenen die tot herroeping
hebben geleid, aan het betrokken bestuursorgaan kan worden toegerekend. Daarvan
is in ieder geval sprake indien het primaire besluit berust op een onjuiste
uitleg van de wet. Verder kan er ook aanleiding zijn voor een vergoeding van
gemaakte kosten als er sprake is van een ernstig verzuim aan de zijde van
de Belastingdienst. Hieronder valt de situatie dat de Belastingdienst een
standpunt heeft ingenomen dat in redelijkheid niet als pleitbaar kan gelden.
De noodzakelijke en in redelijkheid gemaakte kosten die de belastingplichtige
in dat geval heeft moeten maken voor herstel van het verzuim dienen in dat
geval voor vergoeding in aanmerking te kunnen komen.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was het standpunt van de Belastingdienst
dat een deel van de opbrengst van de verkochte panden belastbaar was weliswaar
voor discussie vatbaar, maar kon niet worden gesteld dat het standpunt zo
evident onjuist was dat het in redelijkheid niet als pleitbaar had kunnen
gelden. Bovendien was er geen sprake van een compromis waarin geheel tegemoet
werd gekomen aan de grieven van verzoeker. De Nationale ombudsman achtte de
klacht niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/547 klaagde verzoeker over de weigering
van de Staatssecretaris van Financiën om hem een bedrag van f 4114,56
te vergoeden. Dit waren de kosten die verzoeker in rekening waren gebracht
door de raadsman die hij had ingeschakeld om er voor te zorgen dat zijn ex-echtgenote
een bedrag van f 11 220 aan voorlopige teruggaaf inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen 1996 aan hem zou terugbetalen. Dit bedrag was ten onrechte
op een rekening gestort die op naam van verzoeker en zijn ex-echtgenote stond,
maar door de ex-echtgenote vrijwel geheel was leeggehaald. Op zijn aangiftebiljet
1996 had verzoeker een ander rekeningnummer opgegeven.In tegenstelling tot de Staatssecretaris, die meende dat verzoeker de
beschikking had over de gezamenlijke rekening, oordeelde de Nationale ombudsman
dat de storting op de gezamenlijke rekening onjuist was en dat de als rechtstreeks
gevolg daarvan geleden schade moest worden vergoed, voorzover deze niet moest
worden toegerekend aan verzoeker. Door op zijn aangifteformulier een rekeningnummer
te vermelden had verzoeker immers een verklaring als bedoeld in artikel 3:37
Burgerlijk Wetboek (BW) gedaan; hiermee had hij betaling op een andere rekening
rechtsgeldig uitgesloten, conform artikel 6:114 BW. Dit betekende tevens dat
het verzoeker niet kon worden tegengeworpen dat het andere rekeningnummer
ook – gedeeltelijk – op zijn naam stond. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman was voldoende aannemelijk dat de kosten
die verzoeker had moeten maken, voortvloeiden uit een door de onjuiste storting
opgetreden vertraging in de afwikkeling van de boedelscheiding tussen hem
en zijn ex-echtgenote. Het feit dat verzoeker in reactie op de opstelling
van zijn ex-echtgenote de uitbetaling van alimentatie had gestaakt, had echter
mede bijgedragen aan het oplopen van de kosten. De Nationale ombudsman achtte
het gezien deze omstandigheden redelijk de helft van de kosten voor rekening
te laten komen van de Staatssecretaris en de andere helft voor die van verzoeker.
Nu de door verzoeker gemaakte kosten naar het oordeel van de Nationale ombudsman
in redelijkheid op f 4000 konden worden begroot, deed de Nationale ombudsman
de Staatssecretaris de aanbeveling verzoeker in aanmerking te brengen voor
een vergoeding van een bedrag van f 2000.De Staatssecretaris volgde deze aanbeveling op.In rapport 98/562 is aan de orde de weigering van de Staatssecretaris
van Financiën om verzoekster de kosten (adviseurskosten) te vergoeden
die zij had gemaakt in het kader van haar bezwaren tegen de opgelegde aanslagen
inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen voor de jaren 1990 tot en met
1992. In deze zaak ging de Nationale ombudsman ervan uit dat de kosten die
in de verschillende procedures in het kader van de behandeling van de ingediende
bezwaarschriften waren gemaakt in hun totaliteit konden worden toegerekend
aan de bezwaarfase aangaande de aanslag 1991, die had geleid tot een beroepsprocedure
bij de belastingrechter. Deze had de in bezwaar gehandhaafde aanslag vernietigd
en het belastbaar inkomen conform de aangifte van verzoekster vastgesteld
op nihil.De Staatssecretaris had zich tegenover verzoekster op het standpunt gesteld
dat de jurisprudentie met betrekking tot door de rechter vernietigde aanslagen
(arresten van de Hoge Raad van 1 juli 1993; VN 1993, afl. 34 en 2 juni
1995; NJ 1997, 164) niet voor de bezwaarfase geldt, ook niet als het gaat
om een aanslag die vervolgens in een beroepsprocedure door de rechter is vernietigd.
Hiermee verliet de Staatssecretaris zijn standpunt zoals dat op dat moment
nog was verwoord in de Regeling van 14 februari 1994, nr. AFZ94/846 M.
In reactie op de klacht van verzoekster liet de Staatssecretaris nog weten
dat de handelwijze van de Belastingdienst niet kon worden gekwalificeerd als
een ernstig verzuim of onrechtmatig handelen; de enkele vernietiging van de
aanslag bracht dit naar zijn mening niet met zich mee. Tenslotte gaf de Staatssecretaris
onder verwijzing naar de parlementaire geschiedenis van artikel 5a Wet administratieve
rechtspraak belastingzaken (Warb) aan dat verzoekster zich tot de burgerlijke
rechter diende te wenden voor de kosten gemaakt tijdens de bezwaarfase. Tijdens
genoemde parlementaire behandeling is opgemerkt dat vergoeding van deze kosten
slechts in bijzondere omstandigheden zou dienen plaats te vinden. In het op
artikel 5a Warb gebaseerde Besluit proceskosten fiscale procedures (BPF) is
een forfaitaire vergoeding voorzien voor kosten gemaakt in de beroeps- en
cassatiefase en niet voor die tijdens de bezwaarfase. Niettegenstaande het
arrest van de Hoge Raad van 20 februari 1998, waarin de mogelijkheid
van een onrechtmatige daad ingeval van herziening van een aanslag in de bezwaarfase
wordt erkend, diende dit uitgangspunt volgens de Staatssecretaris eveneens
te gelden voor kosten gemaakt in het kader van een bezwaarprocedure die niet
wordt gevolgd door een beroepsprocedure.Voornoemd arrest zou alleen relevantie hebben voor aanslagen die vóór
de inwerkingtreding van artikel 5a Warb (1 januari 1994) waren herzien.De Nationale ombudsman kon het standpunt van de Staatssecretaris niet
delen. De genoemde jurisprudentie van de Hoge Raad geldt naar zijn oordeel
ook voor de kosten van fiscale bijstand gemaakt tijdens de bezwaarfase. Een
en ander volgt uit het arrest van 1 juli 1993, terwijl de Hoge
Raad in zijn arrest van 2 juni 1995, dus na de inwerkingtreding van het
genoemde artikel 5a en het daarop gebaseerde BPF, zich in gelijke zin en zonder
voorbehoud heeft uitgesproken. Uit het arrest van 20 februari 1998 volgt
zelfs dat vergoeding van kosten van bijstand gemaakt tijdens de bezwaarfase,
ook wanneer het niet komt tot een beroepsprocedure, in de rede ligt als sprake
is van onrechtmatig handelen van een bestuursorgaan dat aan dat orgaan kan
worden toegerekend. Het arrest biedt geen aanknopingspunt voor de veronderstelling
dat het alleen betrekking heeft op aanslagen die vóór 1 januari
1994 door de Belastingdienst zijn herzien.Het feit dat vergoeding van kosten gemaakt tijdens de bezwaarfase destijds
buiten de regeling van artikel 5a Warb – en van artikel 8:75 Awb –
is gelaten, brengt voorts slechts met zich mee dat voor deze kosten vooralsnog
geen schadevergoedingsplicht bestaat op basis van deze wettelijke regelingen.
Tijdens de parlementaire behandeling is immers tevens opgemerkt dat een beroep
op de burgerlijke rechter ter vergoeding van deze kosten mogelijk blijft,
en voorts dat, mocht blijken dat deze rechter dergelijke vorderingen zou toewijzen,
moet worden bezien of deze kosten eveneens onder het bereik van de regeling
van de proceskostenvergoeding moeten worden gebracht.Nu in dit geval de belastingrechter de opgelegde en in bezwaar gehandhaafde
aanslag ib/pvv 1991 had vernietigd en de Belastingdienst tot vergoeding van
de in de beroepsfase gemaakte kosten had veroordeeld, was er sprake van onrechtmatig
handelen door de Belastingdienst, óók voor wat betreft de bezwaarfase.
Gezien de hierboven weergegeven overwegingen oordeelde de Nationale ombudsman
dat er sprake was van een onrechtmatige daad van de Belastingdienst die voor
zijn rekening diende te komen, nu niet was gebleken van bijzondere omstandigheden.De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris de aanbeveling opnieuw
te beslissen op het verzoek om vergoeding van de kosten gemaakt in de bezwaarfase,
met inachtneming van de overwegingen in het rapport.Op het moment van het schrijven van dit jaarverslag had de Nationale ombudsman
nog geen reactie van de Staatssecretaris op deze aanbeveling ontvangen.Overigens is met betrekking tot de vergoeding van proceskosten die zijn
gemaakt (door de belanghebbende zelf danwel door derden) in de bezwaarschriftfase
en de fase van (administratief) beroep, op 17 september 1998 namens de
Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht een voorontwerp aangeboden
aan de Ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Schadevergoeding terzake van inbeslagnameRapport 98/448 betreft de (on)rechtmatigheid van een beslag op en de executoriale
verkoop van een inboedel.De Belastingdienst had op 7 december 1994 executoriaal beslag gelegd op
roerende zaken die zich bevonden in de door verzoekster bewoonde woning en
op roerende zaken die zich bevonden in een container die elders stond. De
roerende zaken in de container waren enige dagen voor het beslag door verzoeksters
toenmalige echtgenoot uit de woning verwijderd. Het beslag was gelegd in verband
met openstaande naheffingsaanslagen loonbelasting/premieheffing en omzetbelasting
van verzoeksters toenmalige echtgenoot. De inbeslaggenomen zaken die zich
in de woning bevonden (hierna: de inboedel) werden op 16 februari 1995
door de Belastingdienst executoriaal verkocht.Verzoekster klaagde er over dat de Staatssecretaris van Financiën
zich in zijn schriftelijke beslissing op haar verzoek om schadevergoeding
op het standpunt had gesteld dat het beslag en de daarop volgende verkoping
rechtmatig hadden plaatsgehad. Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman bleek dat de Belastingdienst
er al in oktober 1994 over was geïnformeerd dat verzoeksters toenmalige
echtgenoot mogelijk naar het buitenland was vertrokken. Verder had een kennis
van verzoeksters toenmalige echtgenoot de Belastingdienst er op 6 december
1994 over geïnformeerd dat verzoeksters toenmalige echtgenoot met een
vriendin naar het buitenland was vertrokken.De toenmalige echtgenoot was ten tijde van de beslaglegging niet metterwoon
teruggekeerd in de woning en er was geen enkele aanwijzing dat deze terugkeer
binnen afzienbare tijd kon worden verwacht.Onder deze omstandigheden kon de Belastingdienst volgens de Nationale
ombudsman in redelijkheid niet tot het inzicht komen dat ten aanzien van de
woning (nog) sprake was van de bodem van verzoeksters toenmalige echtgenoot.
De Belastingdienst had uit het geheel van de bovengenoemde omstandigheden
en uit de ter plekke aangetroffen situatie, met name uit het feit dat een
belangrijk deel van de inboedel door de toenmalige echtgenoot uit de woning
was verwijderd en elders was opgeslagen, kunnen afleiden dat verzoeksters
toenmalige echtgenoot niet meer in de woning woonachtig was.De Belastingdienst had dan ook niet zonder nader onderzoek mogen overgaan
tot de inbeslagneming van de inboedel van verzoeksters woning. Verder overwoog de Nationale ombudsman het volgende. Ook indien het beslag
zou zijn gelegd op grond van de (mede-)eigendom van verzoeksters toenmalige
echtgenoot, zou sprake zijn geweest van een ten onrechte gelegd beslag. Het
zou dan zijn gegaan om beslag onder derden, zoals bedoeld in artikel 475 en
volgende van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Aan de eisen
en voorschriften die aan een dergelijk beslag worden gesteld, was niet voldaan.Gelet op informatie die aan de Belastingdienst was verstrekt nadat het
beslag was gelegd maar nog vóór de executoriale verkoop van
de inboedel, was de Nationale ombudsman van oordeel dat de Belastingdienst
niet tot verkoop had mogen overgaan. De Belastingdienst had naar aanleiding
van de verstrekte informatie ten minste nader onderzoek moeten instellen.De Staatssecretaris had verzoekster een schadevergoeding (uit coulance)
aangeboden van f 7500. Dit bedrag was gebaseerd op zaken die voorkwamen
op de lijst in het door verzoekster in december 1994 tegen de beslaglegging
ingediende beroepschrift. Omdat de inboedel ten onrechte was geëxecuteerd,
diende de toe te kennen schadevergoeding volgens de Nationale ombudsman echter
te worden gebaseerd op de zaken die op 7 december 1994 in verzoeksters
woning in beslag waren genomen, zoals vermeld in het exploit van de deurwaarder
(beslaglijst), en niet op de lijst van zaken waarvan verzoekster in haar beroepschrift
stelde dat die door haar in het huwelijk waren ingebracht.De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt gegrond.De Staatssecretaris van Financiën werd aanbevolen om met verzoekster
in overleg te treden over een schadevergoeding op basis van de beslaglijst,
een en ander met inachtneming van hetgeen de Nationale ombudsman in dit rapport
had overwogen. Deze aanbeveling werd opgevolgd. Bedoeld overleg had plaats
en verzoekster werd een aanzienlijk hogere schadevergoeding aangeboden.Ten aanzien van de weigering door de Staatssecretaris tot vergoeding van
de door verzoekster gestelde immateriële schade, oordeelde de Nationale
ombudsman dat, gelet op de terughoudende opstelling van de burgerlijke rechter
op dit punt, geenszins kon worden gezegd dat het standpunt van de
Staatssecretaris zo evident onjuist was dat deze weigering zou moeten worden
aangemerkt als een niet behoorlijke gedraging.Rapport 98/566 (VN 1999, afl. 4) handelt over de weigering van de Staatssecretaris
een vergoeding toe te kennen aan een verzoekster die schade had geleden ten
gevolge van een inbeslagname door de Belastingdienst van auto en inventariszaken
ter zake van belastingschulden van een werknemer van verzoekster. De schade
bestond uit de kosten van de huur van een vervangende auto gedurende het beslag
en uit de kosten van juridische bijstand.De Nationale ombudsman oordeelde dat het opgelegde beslag niet juist was
geweest, nu er geen wettelijke grondslag voor had bestaan. De inbeslaggenomen
zaken waren eigendom van de werkgever, terwijl het onderzoek van de Belastingdienst
naar aanleiding van het vermoeden van paulianeus handelen kennelijk onvoldoende
grond had opgeleverd om het beslag daarop te baseren en te handhaven, gezien
het feit dat de Belastingdienst het beslag had opgeheven. Verder was er geen
reden om vergoeding van de kosten te weigeren op de grond dat er geen sprake
was van een vernietiging van de aanslag waarvoor het beslag was gelegd. De
bewoordingen van het arrest van de Hoge Raad van 13 januari 1995 (VN
1995, afl. 7) gaven hiertoe geen aanleiding. De Nationale ombudsman nam dan
ook met instemming kennis van het voornemen van de Staatssecretaris om alsnog
de huurkosten van de vervangende auto te vergoeden, onder de voorwaarde dat
daarvan een deugdelijke factuur zou worden getoond.Wat betreft de kosten van rechtsbijstand die verzoekster had gemaakt,
oordeelde de Nationale ombudsman dat deze voor rekening van haarzelf dienden
te blijven, omdat zij er voor had kunnen kiezen om zelf haar bezwaren tegen
het gelegde beslag aan de Belastingdienst kenbaar te maken. In eerste instantie
had zij er immers mee kunnen volstaan de Belastingdienst duidelijk te maken
dat deze beslag had gelegd op haar eigendommen ter zake van de belastingschuld
van een derde. RentevergoedingTwee rapporten (1997: 5) betreffen het geheel of gedeeltelijk weigeren
van een rentevergoeding. Beide klachten waren gedeeltelijk gegrond. In een
van beide rapporten werd een aanbeveling gedaan; in de andere zaak liet de
betrokken Directie van de Belastingdienst tijdens het onderzoek weten dat
de naar aanleiding van het onderzoek van de Nationale ombudsman geconstateerde
onjuistheden in de berekening van de toegekende coulancerente zouden worden
hersteld, en dat verzoekster uit coulance een aanvullende rentevergoeding
zou krijgen.De zaak die leidde tot rapport 98/283 betrof een verzoekster aan wie in
verband met de gang van zaken rond de voorlopige aanslagregeling vennootschapsbelasting
(vpb) 1994 een bedrag aan coulancerente was toegekend. Bij de berekening van
de toegekende coulancerente was rekening gehouden met een volgens de Belastingdienst
door verzoekster genoten (fictief) rentevoordeel. Dit voordeel had betrekking
op de vertraagde voorlopige aanslagregeling vpb 1994/1995 ten aanzien van
de fiscale eenheid waarin verzoekster per 1 oktober 1994 was opgenomen,
voorzover dit voordeel volgens de Belastingdienst kon worden toegerekend aan
verzoekster.Met de figuur van de fiscale eenheid, die is gebaseerd op artikel 15/15a
van de Wet op de vennootschapsbelasting (Wet vpb), wordt evenwel juist in
een afwijking voorzien van het uitgangspunt van de Wet vpb dat de belastingheffing
op de voet van deze wet zich richt tot de afzonderlijke rechtspersoon. «Gevoegde»
rechtspersonen worden voor de heffing van de vennootschapsbelasting als één
belastingplichtige aangemerkt. Na het verenigingstijdstip wordt de moedermaatschappij
voor de vennootschapsbelasting aangeslagen over de winst van
de gezamenlijk tot de fiscale eenheid behorende lichamen, alsof deze dochtermaatschappijen
erin zijn opgegaan. De dochtermaatschappijen zijn dan niet meer subjectief
belastingplichtig.Dit brengt met zich mee dat verzoekster vanaf de voeging in de fiscale
eenheid voor de heffing van vennootschapsbelasting als zodanig niet meer bestond.
Nu het fiscaal gezien om twee verschillende belastingplichtigen ging, diende
de aanslagregeling voor verzoekster vóór het voegingstijdstip
geheel los te worden gezien van de aanslagregeling voor de fiscale eenheid
na het voegingstijdstip. De verrekening die had plaatsgevonden was dan ook
niet juist. Dit klemde temeer nu tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman
bleek dat het laten opleggen van de voorlopige aanslag vpb 1994/1995 aan de
fiscale eenheid uitsluitend te wijten was geweest aan een vertraagde aanslagregeling
door de Belastingdienst zelf. Daar kwam bij dat de handelwijze van de Belastingdienst
betekende dat de fiscale eenheid als het ware werd geconfronteerd met een
te betalen bedrag aan rente zonder dat daarvoor een wettelijke basis bestond.
Op dit onderdeel was de onderzochte gedraging van de betrokken eenheid van
de Belastingdienst niet behoorlijk. De Nationale ombudsman deed de Staatssecretaris
de aanbeveling om te bevorderen dat de betrokken eenheid van de Belastingdienst
de aan verzoekster toegekende coulancerentevergoeding, met ongedaan maken
van de verrekening, alsnog volledig zou uitbetalen.De Staatssecretaris volgde deze aanbeveling op.Wat betreft het tijdstip dat was genomen als aanvang van de periode waarover
de rente was berekend, was de klacht van verzoekster niet gegrond. InterventiesIn vier zaken beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek tussentijds.
In twee gevallen gebeurde dit omdat de Belastingdienst respectievelijk de
Staatssecretaris van Financiën alsnog de verlangde rentevergoeding uitbetaalde.In een ander geval beëindigde de Nationale ombudsman het onderzoek
omdat hij van mening was dat de Staatssecretaris voldoende aan de klacht was
tegemoetgekomen. De Staatssecretaris had tijdens het onderzoek het bedrag
van de door hem aangeboden schadevergoeding verdubbeld; dit bedrag kon de
kosten voor externe juridische bijstand dekken, voor zover deze ingevolge
de resolutie van de Staatssecretaris van 14 februari 1994 voor vergoeding
in aanmerking zouden kunnen komen. Het overige gedeelte van de door verzoeker
geclaimde vergoeding viel hier niet onder.In de vierde zaak kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat nader
onderzoek achterwege kon blijven omdat de Belastingdienst en de Staatssecretaris
van Financiën in hun reactie op de klacht verzoeker alsnog voldoende
duidelijk hadden gemaakt om welke redenen hij niet voor schadevergoeding in
aanmerking kwam. 13A.2.3 BehandelingsduurDe Nationale ombudsman bracht in 1998 elf rapporten uit op (onder meer)
het terrein van de behandelingsduur (1997: 16; 1996: 13; 1995: 14). In 31
gevallen werd het onderzoek afgerond zonder dat een rapport werd uitgebracht
(1997: 76; 1996: 73; 1995: 49). Het aantal in onderzoek genomen klachten op
dit terrein vertoont aldus een opmerkelijke daling. De verklaring hiervoor
kan wellicht worden gevonden in de Awb-conforme werkwijze van de Belastingdienst
die sinds de invoering hiervan per 1 januari 1997 zijn vruchten begint
af te werpen.In zes rapporten oordeelde de Nationale ombudsman de klacht ten aanzien
van de behandelingsduur gegrond, in drie zaken was de klacht deels gegrond
en deels niet gegrond, en in twee niet gegrond.De aanleiding tot rapport 98/153 was een bij verzoeker ingesteld boekenonderzoek.
Verzoeker klaagde onder meer over de afwikkeling van dit boekenonderzoek.
Nadat de betrokken eenheid van de Belastingdienst op 10 maart 1997 de
laatste tijdens het onderzoek gevraagde gegevens van verzoeker had ontvangen,
legde de Belastingdienst eerst bij brief met dagtekening 31 juli 1997
aan verzoeker een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen 1995
op. Het aanslagbiljet zelf werd niet naar verzoekers postbusnummer gestuurd;
het werd hem in plaats daarvan in persoon uitgereikt in december 1997. Dit
in verband met de noodzaak voor de ontvanger van een rechtsgeldige titel voor
invordering, zo verklaarde de Belastingdienst tijdens het onderzoek naar aanleiding
van deze klacht. Precies negen maanden na de ontvangst van de laatste gegevens
van verzoeker, op 10 december 1997, werd hem het controlerapport op zijn postadres
toegezonden. De betrokken medewerker van de Belastingdienst had gewacht met
het opmaken van de rapportage in de veronderstelling dat verzoeker naar aanleiding
van een eerdere brief van de Belastingdienst, zelf contact zou opnemen voor
het ophalen van zijn administratie. Dan zou het eindgesprek over het boekenonderzoek
kunnen plaatsvinden. De medewerker had naar aanleiding van verzoekers klacht
inmiddels de rapportage opgesteld.De Nationale ombudsman keurde deze handelwijze van de Belastingdienst
af. Nu het in dit geval een nihilaanslag met verrekenbare verliezen betrof,
viel niet in te zien waarom de Belastingdienst verzoeker niet (een kopie van)
het aanslagbiljet had kunnen toesturen, of verzoeker op andere wijze op de
hoogte had kunnen brengen van de aanslag. Voorts had het in de rede gelegen
om verzoeker schriftelijk via zijn postadres uit te nodigen voor een eindgesprek,
dan wel de rapportage uit te brengen zonder dat een eindgesprek had plaatsgevonden,
zoals uiteindelijk toch was gebeurd.Rapport 98/314 betreft de klacht van een verzoeker over het uitblijven
van een beslissing op een tweetal bezwaarschriften die hij had ingediend.
Ingevolge de Awb-conforme werkwijze die de Belastingdienst zichzelf per 1 januari
1997 ten doel heeft gesteld, streeft de Belastingdienst er naar om bezwaarschriften
in beginsel af te doen binnen een termijn van zes weken, zoals voorgeschreven
in artikel 7:10 Awb, in plaats van de ruimere termijn van een jaar die artikel
25 Awr stelt. Artikel 6.2.7. van het Voorschrift Algemene wet bestuursrecht
(Voorschrift Awb) geeft de Belastingdienst de mogelijkheid om in uitzonderingsgevallen
gebruik te maken van laatstgenoemde, ruimere termijn.De Nationale ombudsman volgde de Belastingdienst in zijn stelling dat
er in dit geval sprake was van een dergelijke uitzonderingssituatie. Onder
de door de Belastingdienst genoemde omstandigheden (onduidelijkheid over de
rechtsvorm van de onderneming en welke personen tot die onderneming gerechtigd
waren) was het immers niet goed mogelijk om de aanslagen op te leggen met
de onder normale omstandigheden vereiste zorgvuldigheid zonder het risico
te lopen dat in de tussentijd door het verlopen van wettelijke termijnen over
bepaalde jaren geen belasting meer zou kunnen worden geheven of dat verhaal
inmiddels niet meer goed mogelijk zou blijken te zijn. Hierdoor bleven er
vragen openstaan, die ook in de bezwaarfase mede door de gebrekkige motivering
van de bezwaarschriften niet snel konden worden beantwoord.Ten tijde van het indienen van de klacht was er nog geen sprake van overschrijding
van de redelijke termijn, nu de behandelingsduur van de bezwaarschriften op
dat moment acht respectievelijk drie maanden beliep, en verder onder meer
verzoeker zelf (in de persoon van zijn gemachtigde) bijdroeg aan het voortbestaan
van de onduidelijke situatie. In een overweging ten overvloede merkte de Nationale ombudsman op dat
de aanwezigheid van een uitzonderingsgeval in de zin van artikel 6.2.7. Voorschrift
Awb op zichzelf nog geen rechtvaardigingsgrond vormt om gebruik te maken van
de maximale termijn van een jaar van artikel 25 Awr om te beslissen op de
bezwaarschriften. De Belastingdienst dient een belastingplichtige niet langer
dan strikt noodzakelijk te laten wachten op een uitspraak, in dit geval zou
dit zijn zodra duidelijk zou worden dat van verzoeker geen verdere informatieverstrekking
meer viel te verwachten en voor het overige de van buitenlandse belastingautoriteiten
gevraagde informatie nog geruime tijd zou uitblijven. AutomatiseringsprobleemIn het Jaarverslag 1997 (blz. 294–295) is aandacht besteed aan de
problemen ten aanzien van de behandelingsduur van een aangifte inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen 1994 die waren ontstaan door een programmatuurfout in het
vernieuwde, geautomatiseerde informatiebeheersysteem (IBS). In 1998 handelden
twee rapporten over deze problematiek, terwijl in drie gevallen het onderzoek
naar aanleiding van een klacht die voortkwam uit deze problematiek, werd beëindigd
zonder dat er een rapport werd uitgebracht. Hierbij werd er op gewezen dat
het hier een landelijk probleem betrof waarvoor inmiddels aan een oplossing
werd gewerkt. Tevens hadden de betreffende eenheden van de Belastingdienst
in dat licht bezien voldoende ondernomen om de nadelige gevolgen voor betrokkenen
zoveel mogelijk te beperken.In rapport 98/424 klaagde een verzoeker die was verhuisd en daardoor onder
een andere lokale eenheid van de Belastingdienst viel, er terecht over dat
de Belastingdienst/Directie Particulieren Utrecht door de problemen binnen
IBS niet op te lossen er niet voor zorg had gedragen dat zijn aangifte over
1996 tijdig door de lokale eenheid van de Belastingdienst zou kunnen worden
afgehandeld. De problemen waren de Directie Particulieren – als eindverantwoordelijke
voor het gebruik en beheer van IBS immers – aan te rekenen.Eerder had de Nationale ombudsman, in rapport 98/410, geoordeeld dat het
ontstaan van de problemen binnen IBS en daarmee de onmogelijkheid om verzoeksters
aangifte inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen tijdig te verwerken,
niet de lokale eenheid van de Belastingdienst konden worden aangerekend. Overigens
oordeelde de Nationale ombudsman in datzelfde rapport de klacht van verzoekster
over het langdurig uitblijven van de uitbetaling van de belastingteruggave
over de uiteindelijk vastgestelde aanslag gegrond.In beide zaken waren de klachten het gevolg van de invoering in maart
1997 van het rekenprogramma Informatiesysteem Berekenen Verschuldigde belasting
(IBV) als module binnen IBS. InterventiesHet overgrote deel van de 31 zaken op het terrein van de behandelingsduur
die de Nationale ombudsman afdeed zonder het onderzoek af te ronden door het
uitbrengen van een rapport, had betrekking op de verwerking van aangiften
inkomstenbelasting/premieheffing volksverzekeringen en op het uitblijven van
een reactie op bezwaarschriften en andere correspondentie aan de Belastingdienst.
Interventie door de Nationale ombudsman leidde er in het algemeen toe dat
er alsnog een afwikkeling van aangiften of aanslagen plaatsvond, en dat de
Belastingdienst alsnog inging op onbeantwoord gebleven brieven respectievelijk
een beslissing nam op ingediende bezwaarschriften.In één geval werd het onderzoek beëindigd toen bleek
dat de definitieve vaststelling van een aanslag vermogensbelasting was uitgebleven
omdat de verzoeker zelf nog een aantal gegevens aan de Belastingdienst diende
te verstrekken. De betreffende eenheid van de Belastingdienst had verzoeker
hier al eerder om verzocht. Nadat het onderzoek naar aanleiding van de klacht
van verzoeker was geopend, verstrekte hij alsnog de benodigde gegevens, waarna
de Belastingdienst liet weten de aanslag nu vast te kunnen stellen.In een ander geval bleek de klacht van verzoeker over de behandelingsduur
van zijn klacht niet terecht te zijn, aangezien de betrokken eenheid van de
Belastingdienst de klacht had afgehandeld binnen zes weken na ontvangst van
de nadere motivering waar zij verzoeker om had gevraagd.Zesmaal vond beëindiging van het onderzoek plaats op instigatie van
de verzoeker. Een voorbeeld hiervan is de zaak waarin verzoekster liet weten
er tevreden mee te zijn dat de Centrale betalingsadministratie van de Belastingdienst
alsnog het bedrag van de teruggave waar zij recht op had aan haar had overgemaakt,
hoewel ze het niet correct vond dat de betreffende eenheid verder helemaal
niet op haar brieven had gereageerd. 13A.2.4 InformatieverstrekkingDe Nationale ombudsman behandelde in 1998 tien klachten die (onder meer)
betrekking hadden op informatieverstrekking. In vier gevallen werd het onderzoek
tussentijds beëindigd (1997: 12). Van de zes rapporten die de Nationale
ombudsman in 1998 op dit terrein uitbracht (1997: 9) was de klacht in twee
zaken niet gegrond, in twee zaken gegrond, en was eveneens in twee zaken het
oordeel van de Nationale ombudsman dat de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond was.Rapport 98/9 (VN 1998, afl. 13) betreft een vergelijkbare zaak als die
waarin de Nationale ombudsman in 1996 een rapport heeft uitgebracht (rapport
96/185; Jaarverslag 1996, blz. 283). In dit geval betrof het een verzoekster
die van medio augustus 1991 tot 16 mei 1992 deel had uitgemaakt van een
vennootschap onder firma (v.o.f.), die per laatstgenoemde datum was geëindigd.
De Belastingdienst legde in november 1995 een naheffingsaanslag omzetbelasting
over 1991 op aan de v.o.f., die vervolgens in gebreke bleef deze te betalen.
Verzoekster klaagde er onder meer over dat de Belastingdienst haar pas op
16 december 1996 had ingelicht over de belastingschuld en haar aansprakelijkheid
daarvoor, toen zij in verband met een andere aangelegenheid op het kantoor
van de Belastingdienst was.De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst verzoekster, die
hoofdelijk aansprakelijk was voor de schuld, en zeker nu het ging om een v.o.f.
die al geruime tijd was ontbonden, vooraf had moeten informeren over (het
voornemen tot) het opleggen van een naheffingsaanslag. Verzoekster was dan
in de gelegenheid geweest om bezwaar aan te tekenen tegen (de hoogte van)
de naheffingsaanslag, een mogelijkheid die haar nu was onthouden. De Belastingdienst
had er niet op mogen vertrouwen dat verzoekster zou worden geïnformeerd
door haar voormalige medefirmant. Op dit onderdeel van de klacht beoordeelde
de Nationale ombudsman de gedraging als «niet behoorlijk».Rapport 98/153 betreft de klacht van een verzoeker dat de Belastingdienst
geen duidelijkheid had verschaft over de aanleiding om een boekenonderzoek
bij hem in te stellen. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had de
Belastingdienst verzoeker meer duidelijkheid moeten verschaffen over de werkelijke
aanleiding – de informatie verkregen uit een ander door de Belastingdienst
gehouden boekenonderzoek – toen verzoeker niet gerustgesteld bleek te
zijn door de herhaalde ontkenning door de Belastingdienst van de aanwezigheid
van een klik- of klachtbrief van een oud-cursist, die naar de stellige indruk
van verzoeker de aanleiding tot het houden van het boekenonderzoek had gevormd.
De klacht van verzoeker hierover was gegrond. De aanleiding tot rapport 98/191 was de weigering van de Belastingdienst
om aan een in Duitsland woonachtige verzoeker een verklaring af te geven dat
in Nederland inkomstenbelasting was geheven over door hem aan zijn ex-echtgenote
betaalde alimentatie. Hij had deze verklaring nodig om dit bedrag in Duitsland
in aftrek te kunnen nemen. Door de weigering van de Belastingdienst was verzoeker
afhankelijk van de medewerking van zijn ex-echtgenote, die de Belastingdienst
om een dergelijke verklaring kon verzoeken, dan wel verzoeker een volmacht
kon geven om namens haar om afgifte van de verklaring te vragen.De Nationale ombudsman oordeelde deze klacht niet gegrond. De Belastingdienst
had het verzoek van verzoeker in redelijkheid kunnen afwijzen, nu in artikel
67 Awr een geheimhoudingsplicht voor door belastingplichtigen aan de fiscus
verstrekte informatie is opgenomen en de limitatieve opsomming van ontheffingsmogelijkheden
in het Voorschrift informatieverstrekking 1993 niet voorziet in een ontheffing
van deze geheimhoudingsplicht voor situaties als die van verzoeker. Het belang
van verzoeker om de verklaring te krijgen, woog niet op tegen het algemene
belang dat een ieder er op moet kunnen vertrouwen dat de door hem aan de Belastingdienst
verstrekte gegevens alleen worden gebruikt ten behoeve van de uitvoering van
de belastingwetgeving. InterventiesIn twee van de gevallen waarin de Nationale ombudsman besloot het onderzoek
tussentijds te beëindigen, had de betrokken eenheid van de Belastingdienst
alsnog de verlangde informatie verstrekt. Eén van deze gevallen betrof
een verzoekster die in verband met een aanvraag voor studiefinanciering van
haar zoon een verklaring betreffende haar loon over 1995 nodig had. De Belastingdienst
beschikte door een onduidelijk gebleven oorzaak niet meer over haar loongegevens
over dat jaar. Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman heeft de
Belastingdienst aan de hand van door verzoekster verstrekte gegevens alsnog
haar inkomen vastgesteld en haar een inkomensverklaring verstrekt.In het andere geval ging het om een verzoeker die er over klaagde dat
beschikkingen op bezwaarschriften die hij als gemachtigde van zijn cliënten
had ingediend, uitsluitend aan zijn cliënten werden gestuurd en niet
aan hem, ondanks het verzoek dat hij daar eerder toe had gedaan. Dit bleek
te zijn veroorzaakt door een fout in het administratieve voortraject en was
in strijd met artikel 6:7 Awb, aldus de betreffende eenheid van de Belastingdienst.
De betrokken medewerker was hier op aangesproken en tevens zou bij alle bij
het traject betrokken medewerkers aandacht worden gevraagd voor deze gang
van zaken, zodat het probleem in de toekomst niet meer zou voorkomen. 13A.2.5 Heffing 13A.2.5.1 ControleIn 1998 ontving de Nationale ombudsman vier klachten met betrekking tot
een door de Belastingdienst ingesteld boekenonderzoek. In drie daarvan werd
een rapport uitgebracht. In één geval werd het onderzoek tussentijds
beëindigd.In het geval dat leidde tot rapport 98/331 klaagde verzoeker er over dat
de Belastingdienst de toezegging niet nakwam dat een bedrag aan omzetbelasting
wegens verjaring niet zou worden nageheven. Deze toezegging zou door een ambtenaar
van de Belastingdienst zijn gedaan tijdens een boekenonderzoek bij verzoeker.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek echter dat de ambtenaar
de toezegging tijdens het eindgesprek van het boekenonderzoek op grond van
nadere informatie alweer had teruggenomen. De Nationale ombudsman verklaarde
de klacht niet gegrond. Twee klachten zagen op het lang uitblijven van een rapport na een ingesteld
boekenonderzoek. In één geval gaf de Belastingdienst aan de
klacht gegrond te achten en het rapport zo snel mogelijk te zullen uitbrengen.
Hierna werd het onderzoek beëindigd. In het andere geval, dat leidde
tot rapport 98/508, werd de klacht niet gegrond verklaard omdat de vertraging
voor het grootste deel was te wijten aan de tijd die verzoeker nodig had gehad
om aanvullende informatie te verstrekken. In het geval dat leidde tot rapport 98/509 (VN 1998, afl. 59) was het
volgende aan de orde. Twee ambtenaren brachten op 13 maart 1997 onaangekondigd
een bezoek aan het woon- en bedrijfadres van verzoekers. Deze, een echtpaar,
dreven gezamenlijk een onderneming. De ambtenaren brachten het bezoek op die
dag omdat zij nog tijd over hadden na een eerder op dezelfde dag elders afgelegd
bezoek. Doel van het bezoek was het inwinnen van feitelijke informatie over
de bedrijfsuitoefening van verzoekers. Volgens de Belastingdienst was sprake
van een deelonderzoek. De informatie was van belang voor de beoordeling van
de aangifte inkomstenbelasting 1994 van verzoekers. De behandeling van deze
aangifte had sinds juli 1996 stil gelegen. Op het moment van het bezoek was
van het echtpaar alleen de vrouw thuis. Zij maakte echter duidelijk dat zij
op het punt stond te gaan sporten. De ambtenaren hadden zich tijdens het bezoek
niet gelegitimeerd.De Nationale ombudsman oordeelde dat de ambtenaren hun bezoek niet onaangekondigd
hadden mogen afleggen. Deelonderzoeken plegen vooraf te worden aangekondigd
en er was geen reden geweest om dat in dit geval niet te doen. Nu de behandeling
van de aangifte al zo lang had stil gelegen, konden verzoekers zich bovendien
door het bezoek overvallen voelen. Voorts waren verzoekers niet te voren op
de hoogte gesteld van de mogelijkheid dat de Belastingdienst onverwacht een
bezoek kon brengen. Bij bezoeken die onverwacht kunnen worden gebracht, worden
belastingplichtigen volgens vast beleid tevoren van de mogelijkheid van een
onaangekondigd bezoek op de hoogte gesteld.Verder oordeelde de Nationale ombudsman dat de ambtenaren zich direct
bij aankomst hadden moeten legitimeren en dat zij het bezoek hadden moeten
afbreken toen duidelijk werd dat verzoekster op het punt stond te vertrekken. 13A.2.5.2 Ambtshalve verminderingIn 1998 heeft de Nationale ombudsman twaalf (1997: 7) klachten behandeld
die een verzoek tot ambtshalve vermindering van een of meer aanslagen tot
onderwerp had. In zeven gevallen werd een rapport uitgebracht. In vijf gevallen
werd het onderzoek tussentijds beëindigd.In artikel 65 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is aan de inspecteur
der belastingen de bevoegdheid gegeven een onjuiste belastingaanslag ambtshalve
te verminderen. De Staatssecretaris van Financiën heeft in zijn resolutie
van 25 maart 1991, nr. DB 89/735, nadere regels gegeven omtrent het gebruik
van deze bevoegdheid door de inspecteur. Eén van de regels houdt in
dat een ambtshalve vermindering in beginsel slechts kan worden verleend gedurende
een periode van vijf jaar na afloop van het belastingjaar. Deze periode loopt
parallel met de tijd gedurende welke de Belastingdienst een naheffings- of
navorderingsaanslag kan opleggen. De periode van vijf jaar kan worden verlengd
met nog vijf jaar indien sprake is van een redelijkerwijs kenbare vergissing
van belastingplichtige.Tegen de beslissing van de inspecteur op het verzoek om ambtshalve vermindering
staan geen rechtsmiddelen open. De Nationale ombudsman is dan ook bevoegd
naar aanleiding van klachten over een dergelijke beslissing een onderzoek
in te stellen. De termijn van vijf jaar speelde een rol in het geval dat leidde tot rapport
98/339. Verzoekers gemachtigde had om onbekende redenen verzuimd tijdig het
beroepschrift bij het gerechtshof te motiveren dat was gericht tegen de uitspraak
van de Belastingdienst op een bezwaar tegen een aanslag in de inkomstenbelasting
1988. Nadat verzoeker in zijn beroep door de voorzitter van het gerechtshof
wegens onvoldoende motivering niet-ontvankelijk was verklaard, verzocht een
andere gemachtigde namens verzoeker alsnog om ambtshalve vermindering van
de aanslag. De nieuwe gemachtigde beriep zich daarbij op de beginselen van
behoorlijk bestuur. De Belastingdienst weigerde echter aan dit verzoek tegemoet
te komen, onder meer omdat de termijn van vijf jaar inmiddels was verstreken.De Nationale ombudsman verklaarde de klacht hierover niet gegrond.Ook in het geval dat leidde tot het rapport 98/494 (VN 1998, afl. 58)
speelde de termijn van vijf jaar een rol. De Belastingdienst stuurde verzoekster
een aangiftebiljet inkomstenbelasting over het jaar 1990. Om niet meer te
achterhalen redenen zond de Belastingdienst de aanslag over 1990 naar een
adres waar verzoekster in het verleden had gewoond maar inmiddels niet meer
woonde. Omdat verzoekster het aangiftebiljet niet had teruggezonden, was de
aanslag ambtshalve vastgesteld. Verzoekster raakte pas van het bestaan van
de aanslag op de hoogte toen de deurwaarder, die haar nieuwe adres had achterhaald,
haar ter zake van de aanslag in september 1993 een dwangbevel kwam betekenen.
Op 4 september 1996 diende verzoekster alsnog een aangifte over 1990
in. Ter verklaring van de lange tijd sinds de betekening van het dwangbevel
voerde zij aan dat zij in de war was geweest omdat zij bij de Bijlmerramp,
waarbij op 4 oktober 1992 een vliegtuig in haar woonwijk neerstortte, twee
huisgenoten had verloren, onder wie een nichtje, over wie zij voogdes was.
De Belastingdienst merkte de alsnog ingediende aangifte aan als een verzoek
om ambtshalve vermindering en wees dit verzoek af omdat de termijn van vijf
jaar inmiddels was verstreken. Naar aanleiding van vragen van de Nationale
ombudsman liet de Belastingdienst echter weten op dit standpunt te willen
terugkomen. De Belastingdienst gaf aan de aanslag 1990 alsnog te zullen vernietigen,
omdat verzoekster, buiten haar schuld, nooit een aanslagbiljet had ontvangen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de gedraging van de Belastingdienst
«niet behoorlijk» was. De Belastingdienst had verzoekster in verband
met de onjuiste adressering van aangifte- en aanslagbiljet immers een nieuw
aanslagbiljet moeten uitreiken, voorzien van een nieuwe dagtekening. Door
dit niet te doen, had de Belastingdienst gehandeld in strijd met de Instructie
Invordering 1990. In de hiervoor genoemde resolutie van de Staatssecretaris van Financiën
van 25 maart 1991 is tevens aangegeven dat in beginsel geen ambtshalve
vermindering kan worden verleend in het geval dat in een arrest van de Hoge
Raad, dat is verschenen ná het onherroepelijk worden van de aanslag
waarvan vermindering wordt verzocht, een toepassing van de belastingwet ligt
besloten die voor belastingplichtige gunstiger is dan waar bij het vaststellen
van de aanslag van is uitgegaan.Dit speelde in het geval dat leidde tot het rapport 98/168. De Belastingdienst
had verzoekers aangifte gecorrigeerd met een bedrag aan bestemmingswijzigingswinst
wegens het overbrengen van landbouwgrond naar zijn privévermogen. Tegen
deze correctie werd niet tijdig bezwaar gemaakt. Nadat de aanslag onherroepelijk
was geworden, verzocht verzoeker deze ambtshalve te verminderen. Verzoeker
beriep zich daarbij op de arresten van de Hoge Raad van 8 juli 1996,
BNB 1996/310 en 311.De Nationale ombudsman oordeelde dat afwijzing van dit verzoek «behoorlijk»
was omdat de arresten van de Hoge Raad pas waren gewezen op
een moment dat de aanslag al onherroepelijk vast stond. Voor het geval verzoeker
mocht hebben bedoeld te stellen dat de arresten van de Hoge Raad geen «nieuwe»
jurisprudentie bevatten (zie rapport 97/435, Jaarverslag 1997, blz. 300),
oordeelde de Nationale ombudsman dat dit standpunt onjuist was, omdat de arresten
een verandering betekenden ten opzichte van de jurisprudentie tot dan toe
en hadden geleid tot een andere wetstoepassing door de Belastingdienst op
dat punt. Dat de belastingadviespraktijk al vóór het moment
van de uitspraken van de Hoge Raad een standpunt innam dat overeenkwam met
de in die uitspraken genomen beslissing, deed hieraan naar het oordeel van
de Nationale ombudsman niet af.Ook in een geval dat niet leidde tot een rapport speelde de regel een
rol dat nieuwe jurisprudentie, die is verschenen nadat een aanslag onherroepelijk
is geworden, geen aanleiding kan zijn voor een ambtshalve vermindering van
die aanslag. Verzoeker vroeg ambtshalve vermindering van zijn aanslagen inkomstenbelasting
1990 tot en met 1993 op grond van het arrest van de Hoge Raad van 9 oktober
1996. Toepassing van dit arrest op verzoekers aanslagen zou leiden tot een
voor hem gunstiger behandeling van de autokosten.Toen kwam vast te staan dat alle betrokken aanslagen op het moment van
het verschijnen van het arrest al onherroepelijk vaststonden en er sprake
was van nieuwe jurisprudentie, werd het onderzoek door de Nationale ombudsman
beëindigd.In vier andere gevallen, die leidden tot de rapporten 98/65, 98/116, 98/225
en 98/428, was sprake van verzoeken om ambtshalve vermindering van een naheffingsaanslag
loonbelasting, een aanslag successierecht en aanslagen inkomstenbelasting.
In al deze gevallen was de klacht niet gegrond. In een geval dat niet leidde
tot een rapport gaf de Belastingdienst na vragen van de Nationale ombudsman
aan zijn standpunt te willen heroverwegen en een gesprek met verzoeker te
zullen aangaan. Het onderzoek werd daarna beëindigd.Ten slotte is hier vermeldenswaard een andere zaak die niet leidde tot
een rapport. Verzoeker had enkele jaren in het buitenland gewoond. In die
jaren waren op zijn wachtgelduitkering premies volksverzekeringen ingehouden.
De Sociale verzekeringsbank (SVB) had verzoeker laten weten dat de ingehouden
premies niet konden worden aangemerkt als premies voor een vrijwillige verzekering.
Verzoeker klaagde er over dat de Belastingdienst weigerde hem de ingehouden
premies over (een gedeelte van) de buitenlandse periode te restitueren. De
Belastingdienst stelde dat restitutie niet meer mogelijk was omdat de termijn
voor het indienen van een T-biljet was verstreken en het niet meer mogelijk
was verzoeker over de betrokken jaren een aanslag op te leggen waarmee de
ingehouden premies zouden kunnen worden verrekend. Nadat – op basis
van door de Nationale ombudsman bij de SVB ingewonnen informatie – gebleken
was dat verzoeker zich alsnog bij de SVB kon aanmelden als vrijwillig verzekerde
over de buitenlandse periode, en dat de ingehouden premies dan alsnog konden
worden aangemerkt als premies voor de vrijwillige verzekering, werd het onderzoek
beëindigd. 13A.2.5.3 HardheidsclausuleRapport 98/51 heeft betrekking op een klacht over de afwijzing door de
Staatssecretaris van Financiën van een verzoek om toepassing van de hardheidsclausule.
Verzoeker had geld geleend voor de betaling van de successierechten over zijn
deel van de nalatenschap van zijn moeder. Ten gevolge van de beperking per
1 januari 1997 van de aftrekmogelijkheid in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 voor consumptieve rente zou de rente van de geldlening in 1997 niet meer
volledig aftrekbaar zijn. Verzoeker vroeg de Staatssecretaris
van Financiën om met toepassing van de hardheidsclausule voor hem voor
het jaar 1997 een van de wet afwijkende regeling te treffen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de afwijzing op het verzoek «behoorlijk»
was. Bij de totstandkoming van de wijziging in de Wet op de inkomstenbelasting
1964 was uitdrukkelijk aandacht besteed aan de kwestie van op dat moment reeds
bestaande leningen. Daarbij was gekozen voor een generieke overgangsmaatregel,
die bestond uit een hoger aftrekplafond gedurende enige jaren, en was afgezien
van een uitzondering op de aftrekbeperking voor situaties als die van verzoeker.
Van een door de wetgever niet voorzien of niet bedoeld gevolg van de (gewijzigde)
wet was dan ook geen sprake.In het geval dat leidde tot rapport 98/549 vroeg verzoeker om toepassing
van de hardheidsclausule ten aanzien van het tarief voor de motor-rijtuigenbelasting
voor de drie door hem geëxploiteerde rouwvolgauto's. De Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994 kent voor rouwvolgauto's geen vrijstelling of bijzonder tarief. Ter ondersteuning
van zijn verzoek wees verzoeker op de vrijstelling in die wet voor lijkauto's
en op het bijzondere tarief voor kampeerauto's. Hij wees er daarbij op dat
de rouwvolgauto's, net als kampeerauto's, maar een beperkt gebruik van de
weg maken.De Staatssecretaris wees het verzoek af omdat de verschuldigdheid van
het normale tarief voor de rouwvolgauto's het gevolg was van de keus van de
wetgever voor het houderschap als belastbaar feit voor de Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994. Dit bracht met zich mee dat de mate van het gebruik van de weg vanaf
de inwerkingtreding van die wet op 1 april 1995 niet meer bepalend was.De Nationale ombudsman beoordeelde de afwijzing als «behoorlijk».
Hij overwoog daarbij dat de tekst van de Wet op de motorrijtuigenbelasting
1966 evenmin een vrijstelling kende voor rouwvolgauto's en dat de vrijstelling
die onder die wet op basis van goedkeurend beleid had gegolden al in 1989
was vervallen. Uit de brief van 23 april 1997 van de Staatssecretaris van
Financiën aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (Tweede
Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 327, nr. 1) kon voorts worden
opgemaakt dat bij de invoering van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994
niet was beoogd wijziging te brengen in het stelsel van vrijstellingen.De vergelijking met de kampeerauto's ging evenmin op. Het bijzondere tarief
in de nieuwe wet voor deze auto's was blijkens de genoemde brief van de Staatssecretaris
bedoeld ter vervanging van de gedeeltelijke vrijstelling voor kampeerauto's
onder de oude wet en was ingegeven door de gedachte dat kampeerauto's in het
algemeen slechts gedurende een beperkt deel van het jaar van de weg gebruik
maken. Deze beide omstandigheden zijn op rouwvolgauto's niet van toepassing.In een geval dat niet leidde tot een rapport had verzoeker niet tijdig
bij de Sociale verzekeringsbank (SVB) gevraagd om vrijstelling van de premieplicht
voor de Nederlandse volksverzekeringen. Hij had dit nagelaten omdat hij uit
informatie van de Belastingdienst had opgemaakt dat dit niet nodig was. De
bedoelde informatie van de Belastingdienst hield in dat de Belastingdienst
de SVB zou informeren over de uitkomst van een door de Belastingdienst ingesteld
onderzoek naar verzoekers binnenlandse belasting- en premieplicht. Het werd
verzoeker pas na ontvangst van een aanslag duidelijk dat hij niettemin zelf
bij de SVB om de vrijstelling had moeten vragen. Vrijstelling kon echter niet
met terugwerkende kracht worden verleend. Hij vroeg de Staatssecretaris van
Financiën om de verschuldigde premie over de inmiddels verstreken jaren
met toepassing van de hardheidsclausule te (doen) restitueren. Dit verzoek
werd afgewezen. Het onderzoek van de Nationale ombudsman werd beëindigd toen bekend
werd dat op grond van een motie van 4 november 1997 in de Tweede Kamer
der Staten-Generaal door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
werd overwogen een regeling te treffen ingevolge welke aan een verzoek om
vrijstelling een terugwerkende kracht kan worden verleend van maximaal drie
jaar. Deze regeling zou ook nog op verzoeker van toepassing zijn. 13A.2.5.4 Onjuiste aanslagenIn het geval dat leidde tot rapport 98/280 klaagden verzoekers over een
onjuiste voorlopige aanslag. Hun belastingadviseur had op het voorblad van
het aangiftebiljet inkomstenbelasting de opmerking geplaatst: «Deze
aangifte goed bekijken. Niet zonder meer afwerken». De Belastingdienst
had vervolgens een negatieve voorlopige aanslag opgelegd conform de cijfers
van de aangifte. Bij het vaststellen van de definitieve aanslag kwam de Belastingdienst
echter tot de conclusie dat op de aangifte een correctie moest worden toegepast.
Deze resulteerde in een aanslag waarop een deel van de voorlopige teruggaaf
weer moest worden terugbetaald.De Nationale ombudsman oordeelde dat van de Belastingdienst niet verwacht
kon worden dat hij in een massaal proces als de verwerking van de binnenkomende
aangiftebiljetten, al bijzondere aandacht besteedt aan een aantekening op
het biljet. Bij de afweging speelde mede een rol dat ook belastingplichtigen
die een teruggaaf verwachten, belang hebben bij een snelle verwerking van
de biljetten. De beslissing van de Belastingdienst om de definitieve aanslag
ondanks het voorafgaande in stand te laten, beoordeelde de Nationale ombudsman
eveneens als «behoorlijk». Het was immers niet gebleken dat deze
aanslag op zich zelf beschouwd onjuist zou zijn. 13A.2.5.5 BelastingteruggaafIn 1998 deed de Nationale ombudsman vijftien (1997: 7) zaken af over terugbetalingen
door de Belastingdienst op een ander nummer dan dat waarop de betrokken belastingplichtige
de terugbetaling wenste te ontvangen. In acht zaken werd een rapport uitgebracht.
In zeven zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd.Rapport 98/222 (VN 1998, afl. 35) betreft de volgende situatie. De Belastingdienst
stortte in juni 1997 een voor verzoeker bestemde teruggaaf op een rekeningnummer
dat op het moment van de storting niet meer ten name van verzoeker stond,
maar ten name van een derde. Verzoeker had de Belastingdienst vóór
het tijdstip van de storting nimmer laten weten dat het nummer niet meer bij
hem in gebruik was. De Belastingdienst had verzoeker er, door het vermelden
van dat rekeningnummer op de toegezonden aangiftebiljetten 1995 en 1996, in
het eerste kwartaal van 1996 respectievelijk 1997 op gewezen dat in zijn administratie
nog steeds het betrokken rekeningnummer stond geadministreerd als rekeningnummer
dat kon worden gebruikt voor het doen van terugbetalingen. Van de daarbij
geboden gelegenheid om een ander nummer op te geven, had verzoeker geen gebruik
gemaakt.De Nationale ombudsman stelde vast dat de Belastingdienst met de storting
op de rekening ten name van de derde niet aan verzoeker had betaald en dat
de betaling ook niet aan verzoeker ten goede was gekomen. Dit betekende dat
de Belastingdienst in beginsel alsnog aan verzoeker diende te betalen, tenzij
de Belastingdienst verzoeker kon tegenwerpen dat hij niettemin bevrijdend
had betaald. Dat zou zo zijn indien de Belastingdienst op het moment van betaling
op redelijke gronden had mogen aannemen dat het gebruikte nummer nog bij verzoeker
in gebruik was. Dit betekende dat de Belastingdienst op het moment van betaling
te goeder trouw moest zijn geweest als bedoeld in artikel 3:11 Burgerlijk
Wetboek. Dit zou alleen het geval zijn geweest indien de Belastingdienst
op het moment van betaling niet wist (het subjectieve criterium) en in de
gegeven omstandigheden ook niet hoefde te weten (het objectieve criterium)
dat het nummer niet meer bij verzoeker in gebruik was.Nu verzoeker nimmer had laten weten dat het nummer niet meer bij hem in
gebruik was, en de Belastingdienst stelde daar ook overigens niet van op de
hoogte te zijn geweest, voldeed de Belastingdienst aan het subjectieve criterium.Het objectieve criterium betekent dat op de Belastingdienst een onderzoekplicht
rust. De Nationale ombudsman oordeelde dat de Belastingdienst, gelet op het
feit dat verzoeker zelf geen enkele actie had ondernomen om de Belastingdienst
te informeren, voldoende aan zijn onderzoekplicht had voldaan met de vermelding
van het rekeningnummer op de beide aangiftebiljetten en door verzoeker de
gelegenheid te bieden daar op te reageren.Een soortgelijke situatie was aan de orde in de gevallen die leidden tot
rapport 98/525 en rapport 98/553. De beoordeling van de Nationale ombudsman
liep dan ook langs dezelfde lijn als in het hiervoor vermelde geval. In deze
beide gevallen kwam echter meer nadrukkelijk de vraag aan de orde of de Belastingdienst
in voldoende mate had voldaan aan de op hem rustende onderzoekplicht. Vastgesteld
werd namelijk dat de Belastingdienst voorafgaand aan de storting geen controles
had toegepast of laten toepassen op de tenaamstelling van de te gebruiken
rekening (naam-nummercontrole en/of bestandscontrole). De Belastingdienst
gaf aan deze controles achterwege te laten gelet op het aantal te verwachten
foutmeldingen en de daaruit voortvloeiende vertraging.Voorts werd nog het volgende vastgesteld. De Belastingdienst ontvangt
van de Postbank dan wel Interpay (de voormalige bankgiro-centrale) regelmatig
een opgaaf van opgeheven rekeningnummers. Op basis van deze opgaven verwijdert
de Belastingdienst de opgeheven rekeningnummers van belastingplichtigen uit
zijn bestand. Gelet op het feit dat in beide gevallen toch stortingen op al
opgeheven rekeningnummers hadden plaatsgevonden, is deze werkwijze kennelijk
niet sluitend.De Nationale ombudsman oordeelde dat de overwegingen van de Belastingdienst
om de controles achterwege te laten daarvoor een redelijke basis vormen, maar
dat het risico van die keuze, namelijk dat een storting wordt gedaan op een
onjuist rekeningnummer, in beginsel voor rekening van de Belastingdienst dient
te komen. Een uitzondering op dit uitgangspunt is mogelijk indien zou komen
vast te staan dat de Belastingdienst op enigerlei andere wijze voldoende inspanningen
heeft geleverd om aan zijn onderzoekplicht te voldoen.In het geval van rapport 98/553 en voor één van de twee
stortingen in het geval van rapport 98/525 oordeelde de Nationale ombudsman
dat de Belastingdienst aan zijn onderzoekplicht had voldaan, door het in zijn
administratie voorkomende nummer op het toegezonden aangiftebiljet te vermelden.
Verzoekers hadden daar ook in deze gevallen niet op gereageerd. De klachten
waren in zoverre dan ook niet gegrond. Voor de andere storting in het geval
van rapport 98/525 gold weliswaar dat de Belastingdienst voorafgaand aan de
storting het nummer op een aangiftebiljet had vermeld, maar op het moment
van de storting had verzoeker het aangiftebiljet nog niet ingeleverd. De Nationale
ombudsman oordeelde dan ook dat deze storting op een onjuiste rekening voor
risico moest komen van de Belastingdienst. In zoverre was de klacht in dit
geval gegrond. De aanbeveling om het bedrag van deze storting alsnog op de
juiste rekening over te maken, werd opgevolgd.In het geval dat leidde tot rapport 98/547 had verzoeker wel gereageerd
op de vermelding van het rekeningnummer op het aangiftebiljet, en een ander
rekeningnummer aan de Belastingdienst opgegeven. De Belastingdienst
stortte een teruggaaf niettemin op het oude rekeningnummer. De Nationale ombudsman
oordeelde dat deze storting niet juist was en dat de Belastingdienst in beginsel
dan ook gehouden was de daardoor door verzoeker geleden schade te vergoeden
(zie ook hiervoor, onder § 13A.2.2).In rapport 98/552 is een zaak aan de orde waarin de Nationale ombudsman,
langs de lijn die werd beschreven bij rapport 98/222, oordeelde dat de Belastingdienst
niet had voldaan aan de op hem rustende onderzoekplicht. Het ging om een teruggaaf
motorrijtuigenbelasting die door de Belastingdienst was gestort op een rekening
die verzoekster aan de Belastingdienst had opgegeven voor een teruggaaf over
1989, maar die inmiddels niet meer bij haar in gebruik was. Ook in 1991 had
zij op die rekening nog een teruggaaf ontvangen. De rekening was niet voor
betalingen aan de Belastingdienst gebruikt. Zij had voor het laatst over 1993
een aangiftebiljet inkomstenbelasting ontvangen. Op dat biljet stond nog niet
het bij de Belastingdienst geregistreerde nummer voor terugbetalingen vermeld.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de Belastingdienst niet had
voldaan aan zijn onderzoekplicht. Ook bij dit oordeel speelde een rol dat
de Belastingdienst had afgezien van de naam-nummercontrole, en evenmin gebruik
had gemaakt van de mogelijkheid om een bestandscontrole op naam/nummer te
laten uitvoeren. Het risico van betaling op een onjuiste rekening kwam daarmee
ook in dit geval voor rekening van de Belastingdienst. De Nationale ombudsman
deed de aanbeveling het bedrag van de teruggaaf motorrijtuigenbelasting alsnog
op verzoeksters rekening te storten. Deze aanbeveling werd opgevolgd.In de zaak die aan de orde is in rapport 98/433 was de Belastingdienst
ten onrechte voorbij gegaan aan een verzoek van verzoekster om teruggaven
inkomstenbelasting 1994 en 1995 voor haar en haar echtgenoot te storten op
een rekening ten name van een derde. In zoverre was de onderzochte gedraging
dan ook «niet behoorlijk». Nu de bedragen echter waren gestort
op rekeningen ten name van haar en haar echtgenoot en zij daarover hadden
kunnen beschikken, had de Belastingdienst evenwel toch bevrijdend betaald.In de zaak die leidde tot rapport 98/591 had verzoeker storting op een
bepaalde rekening rechtsgeldig uitgesloten. De Belastingdienst stortte een
teruggaaf voor hem evenwel toch op die rekening. De Belastingdienst behoefde
naar het oordeel van de Nationale ombudsman het bedrag echter ook in dit geval
niet opnieuw aan verzoeker te betalen, omdat deze door de eerdere storting
was verrijkt en zich niet bereid had verklaard het bedrag van de eerdere storting
aan de Belastingdienst terug te betalen.In de zeven gevallen die niet leidden tot een rapport werd het onderzoek
om diverse redenen tussentijds beëindigd. In één geval
gebeurde dit omdat de Belastingdienst het bedrag van de teruggaaf alsnog had
gestort op een rekening van verzoekster en in een ander geval nadat de Staatssecretaris
verzoeker een schadeloosstelling had toegezegd ter grootte van het op de onjuiste
rekening gestorte bedrag. In twee gevallen werd het onderzoek op verzoek van
verzoeker beëindigd. In één geval verstrekte verzoeker
onvoldoende informatie om het onderzoek te kunnen voortzetten. In een ander
geval werd het onderzoek beëindigd nadat was gebleken dat verzoekster
zelf een verkeerd rekeningnummer aan de Belastingdienst had opgegeven. Ten
slotte bleek in één geval het bedrag van de teruggaaf al te
zijn verrekend met opgelegde aanslagen. 13A.2.5.6 Overige zaken op het terrein van de heffingVermeldenswaard zijn hier nog de volgende zaken.In rapport 98/155 (VN 1998, afl. 31) oordeelde de Nationale ombudsman
dat het «niet behoorlijk» was dat de Belastingdienst lopende een
procedure voor het gerechtshof de aanslag van verzoekster had teruggebracht
tot nihil. Verzoekster had in de aangifte vennootschapsbelasting over 1987
een met voorgaande jaren te verrekenen verlies aangegeven. De Belastingdienst
had bij het vaststellen van de aanslag echter een correctie aangebracht, waardoor
de aanslag een te betalen bedrag vermeldde. Verzoekster had deze aanslag bestreden
en het geschil was uiteindelijk voorgelegd aan de Hoge Raad. Deze had de zaak
verwezen naar een ander gerechtshof. Tijdens de verwijzingsprocedure deed
de Belastingdienst verzoekster een compromisvoorstel dat door haar werd afgewezen.
Hoewel de Belastingdienst bij het compromisvoorstel had aangegeven dat dit
bij niet-acceptatie zou komen te vervallen, voerde de Belastingdienst het
voorstel ondanks de afwijzing door verzoekster toch eenzijdig uit. Daardoor
werd de aanslag teruggebracht tot nihil. Tegelijk gaf de Belastingdienst een
beschikking af omtrent de hoogte van het met voorgaande jaren te verrekenen
verlies.De Nationale ombudsman overwoog dat de Belastingdienst het vertrouwen
bij verzoekster had geschonden dat was opgewekt door de mededeling dat het
voorstel bij niet-acceptatie zou komen te vervallen, en dat de Belastingdienst
door zijn eenzijdige actie het verzoekster onmogelijk had gemaakt het oordeel
van de rechter over het geschil dat aan de correctie ten grondslag lag te
vernemen. De Belastingdienst stelde weliswaar terecht dat het oordeel van
de rechter hoe dan ook niet verder kon strekken dan de hoogte van de opgelegde
aanslag en dat derhalve met de uitspraak van de rechter de hoogte van het
te verrekenen verlies nog niet zou vaststaan. De Nationale ombudsman overwoog
echter dat aannemelijk was dat de argumenten van de rechter meer duidelijkheid
zouden hebben geschapen over de vraag hoe het geschil dat aan de correctie
ten grondslag lag, moest worden beoordeeld en, daaruit voortvloeiend, op welke
hoogte het verlies moest worden vastgesteld. Daarmee had kunnen worden voorkomen
dat verzoekster een nieuwe procedure moest beginnen tegen de afgegeven beschikking
omtrent het te verrekenen verlies.Rapport 98/216 betreft een situatie waarin de Belastingdienst een afgegeven
machtiging voor de automatische incasso van een voorlopige aanslag vermogensbelasting
niet had geaccepteerd omdat verzoeker bij de betaling van die aanslag een
achterstand had. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.Rapport 98/219 betreft een situatie waarin een naamgenoot van verzoeker
(ten onrechte) verzoekers sofi-nummer had gebruikt. De Nationale ombudsman
oordeelde dat het niet correct was dat de Belastingdienst verzoeker een correctie
op zijn aangifte inkomstenbelasting had aangekondigd die het gevolg was van
het gebruik door de naamgenoot van zijn sofi-nummer. Uit het onderzoek door
de Nationale ombudsman was immers gebleken dat de Belastingdienst al eerder
op de hoogte was geweest van het onjuiste gebruik van verzoekers sofi-nummer
en toen kennelijk geen actie had ondernomen.Rapport 98/478 (VN 1998, afl. 58) betreft de volgende situatie. Verzoekster
klaagde erover dat de Belastingdienst (bureau VAMIL) weigerde haar melding
op grond van artikel 10, zevende lid, Wet op de inkomstenbelasting 1964 (Wet
IB '64) en artikel 16, eerste lid, onder a van de Uitvoeringsregeling willekeurige
afschrijving van een investering als bedoeld in artikel 10, derde lid Wet
IB '64 als tijdig te beschouwen. Verzoekster had tijdig gevraagd om toezending
van het voorgeschreven formulier voor de melding, maar toen
te horen gekregen dat deze «op» waren. De Belastingdienst had
haar niet geïnformeerd over de wijze waarop zij nu diende te handelen.
Zij had vervolgens tegen het eind van de termijn waarbinnen melding moest
plaatsvinden de aangegane verplichting gemeld per brief. Deze melding was
één dag te laat bij de Belastingdienst binnengekomen. Tevens
had zij het kort na het einde van de termijn ontvangen formulier ingevuld
naar de Belastingdienst gezonden. De Belastingdienst stuurde het ingevulde
formulier echter retour met de mededeling dat het te laat was ontvangen.De Nationale ombudsman oordeelde dat het geheel aan de Belastingdienst
was te wijten dat verzoekster niet tijdig de beschikking had gehad over het
voorgeschreven formulier en dat de Belastingdienst verzoekster niet had geïnformeerd
over een andere te volgen procedure. Onder deze omstandigheden was de weigering
om de melding per brief, in combinatie met het later ingestuurde formulier,
als tijdig aan te merken, «niet behoorlijk». De aanbeveling om
de melding alsnog als tijdig aan te merken, werd opgevolgd.Rapport 98/498 betreft het volgende. Verzoeker had van de Belastingdienst
een aangiftebiljet inkomstenbelasting 1996 uitgereikt gekregen. De aanleiding
daarvoor was niet dat hij over dat jaar vermoedelijk belasting verschuldigd
zou zijn of recht zou hebben op een teruggaaf, maar dat hij over het jaar
1995 een T-biljet had ingediend. De Belastingdienst gaf als reden voor deze
werkwijze aan dat uit onderzoek was gebleken dat het grootste deel van de
belastingplichtigen die een T-biljet indienen, ook in de daarop volgende jaren
voor een teruggaaf in aanmerking komt. De Belastingdienst volgde deze werkwijze
uit overwegingen van serviceverlening en doelmatigheid. Verzoeker klaagde
er over dat de Belastingdienst had geweigerd hem te ontslaan van de verplichting
het aangiftebiljet ingevuld in te leveren.De Nationale ombudsman overwoog dat de Staatssecretaris van Financiën
op vragen in de Tweede Kamer der Staten-Generaal had geantwoord dat de belastingplichtige
formeel gehouden is het uitgereikte aangiftebiljet ingevuld in te zenden,
maar dat in een geval dat recht bestaat op een teruggaaf het niet inleveren
van het aangiftebiljet niet zal leiden tot sancties, en dat in zo'n geval
de regel van artikel 64 Wet op de inkomstenbelasting 1964, dat geen aanslag
wordt vastgesteld indien geen belasting is verschuldigd, ambtshalve zal worden
toegepast. Volgens de Nationale ombudsman viel niet in te zien waarom deze
gedragslijn niet ook zou worden gevolgd in een situatie als deze, waarin geen
recht bestaat op een teruggaaf maar ook geen belasting is verschuldigd. Het
was dan ook onjuist dat de Belastingdienst verzoeker een waarschuwing had
gestuurd voor een aanslag op basis van een schatting.In twee zaken die niet hebben geleid tot een rapport was de wijze van
reageren van de Belastingdienst op klachten aan de orde.In het eerste geval had verzoeker een klacht bij de Belastingdienst ingediend
over de gang van zaken tijdens een boekenonderzoek dat bij zijn onderneming
was ingesteld. Aanvankelijk hadden de ambtenaren van de Belastingdienst daarbij
het standpunt ingenomen dat door verzoeker omzet was verzwegen, maar later
erkende de Belastingdienst dat dit standpunt prematuur was en werd de aangegeven
omzet gevolgd.In reactie op de door verzoeker ingediende klacht liet de Belastingdienst
weten dat het onderzoek geen schoonheidsprijs verdiende. Voor de door verzoeker
geconstateerde fouten werden excuses aangeboden. Nadat verzoeker zijn onvrede
met deze reactie had kenbaar gemaakt, gaf de Belastingdienst nogmaals aan
dat het hem speet dat ten onrechte was gesteld dat sprake zou zijn van omzetverzwijging.
Tevens nodigde de Belastingdienst verzoeker uit voor een gesprek om de kwestie
uit te praten. Verzoeker sloeg deze uitnodiging af en wendde zich tot de Nationale ombudsman. Hij klaagde er met name over dat de Belastingdienst
in zijn reactie op de klacht niet was ingegaan op alle door hem opgevoerde
geschilpunten.De Nationale ombudsman was echter van oordeel dat de Belastingdienst op
toereikende wijze op de klacht van verzoeker had gereageerd. Met name de uitnodiging
voor een gesprek zag de Nationale ombudsman als mogelijkheid bij uitstek om
de lucht te klaren. De Nationale ombudsman beëindigde vervolgens het
onderzoek.In het tweede geval klaagde verzoeker er over dat de vervaldata van de
betalingstermijnen van zijn voorlopige aanslag vermogensbelasting niet vielen
op de laatste dag van iedere maand, zoals bij andere aan hem opgelegde voorlopige
aanslagen. De Belastingdienst gaf aan dat om diverse redenen was gekozen voor
«flexibele dagtekening» en dat slechts in geval van hoge uitzondering
werd overgegaan tot wijziging van een dagtekening. Hoewel daarvoor in verzoekers
geval op zich geen aanleiding bestond, werd in zijn geval bij wijze van tegemoetkoming
toch de dagtekening aangepast omdat de Belastingdienst verzuimd had verzoeker
tijdig en voldoende voortvarend en uitvoerig te informeren.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het besluit van de Belastingdienst
om over te gaan op flexibele dagtekening berustte op redelijke gronden en
besloot, mede gezien de tegemoetkoming aan verzoeker, het onderzoek te beëindigen. 13A.2.6 Invordering 13A.2.6.1 VerrekeningDe Nationale ombudsman handelde in 1998 vijf (1997: 8) klachten via onderzoek
af die (mede) betrekking hadden op het onderwerp verrekening.In vier gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. In drie
van deze gevallen gebeurde dit omdat met de door de Belastingdienst genomen
actie op toereikende wijze aan de klacht was tegemoetgekomen. In het vierde
geval werd het onderzoek tussentijds beëindigd omdat tijdens het onderzoek
bleek dat de beslissing van de Belastingdienst zonder meer in overeenstemming
was met de Invorderingswet 1990, en de daarop gebaseerde Leidraad Invordering
1990.De vijfde klacht leidde tot rapport 98/539. Zij had als onderwerp dat
de Belastingdienst een teruggaaf omzetbelasting, die voortvloeide uit de afhandeling
op 14 januari 1998 van negatieve aangiften omzetbelasting, niet direct
had uitbetaald, maar in plaats daarvan had verrekend met een op 12 februari
1998 vastgestelde en op diezelfde datum aan verzoekster betekende naheffingsaanslag
loonbelasting. Deze laatste aanslag was opgelegd naar aanleiding van een gesprek
met de directeur en enig, volledig, gevolmachtigde van verzoekster. Reden
dat de teruggaaf niet onverwijld was uitbetaald, was dat deze direct bij vaststelling
was gesignaleerd. Dat wil zeggen dat uitbetaling niet eerder kon plaatsvinden
dan na de uitdrukkelijke toestemming van de Belastingdienst (de ontvanger).
Doel van zo'n signalering is onder meer om de ontvanger er op te wijzen dat
hij – alvorens hij uitbetaling fiatteert – nagaat of ten laste
van de betrokken belastingplichtige(n) nog onherroepelijke of voorlopige (naheffings)aanslagen
invorderbaar zijn, waarmee verrekening mogelijk is. Aanleiding voor de signalering
was in dit geval het op grond van een gehouden derdenonderzoek bij de Belastingdienst
gerezen vermoeden dat zich in de administratie van verzoekster valse facturen
bevonden, alsmede de slechte ervaringen met de directeur van verzoekster.De Nationale ombudsman achtte het op grond van deze omstandigheden te
billijken dat de Belastingdienst de bewuste teruggaaf omzetbelasting had gesignaleerd.
Onder deze omstandigheden achtte de Nationale ombudsman het
op grond van deze omstandigheden evenmin onjuist dat de ontvanger –
bij het ontbreken van de mogelijkheid tot verrekening met een invorderbare,
voorlopige of onherroepelijke (naheffings)aanslag ten laste van verzoekster –
uitbetaling van de teruggaaf omzetbelasting had aangehouden in afwachting
van het geplande gesprek met de directeur van verzoekster. Een en ander leidde
tot het oordeel dat de Belastingdienst terecht tot verrekening was overgegaan.
In het verlengde hiervan oordeelde de Nationale ombudsman voorts dat de Belastingdienst
verzoekster niet in de gelegenheid had behoeven te stellen de naheffingsaanslag
via haar G-rekening te voldoen.Overigens was de Nationale ombudsman wel van oordeel dat de Belastingdienst
in een op 14 januari 1998 aan verzoekster gezonden brief had moeten meedelen
waarom hij niet tot onmiddellijke betaling van de teruggaaf omzetbelasting
zou overgaan, maar deze teruggaaf had gesignaleerd. Op dit laatste punt was
de klacht gegrond. 13A.2.6.2 BetalingsregelingenHet aantal via onderzoek afgedane klachten dat (deels) betrekking had
op het gebied van de betalingsregelingen bedroeg in 1998 zeventien (1997:
24; 1996: 4). In negen gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd.
In drie gevallen gebeurde dat omdat de Belastingdienst en betrokkene hangende
het onderzoek opnieuw met elkaar in overleg traden, om een bevredigende oplossing
te vinden voor de betaling van de belastingschuld. In de andere zes gevallen
gebeurde dit omdat tijdens het onderzoek bleek dat de beslissing van de Belastingdienst
zonder meer in overeenstemming was met de Invorderingswet 1990 en de daarop
gebaseerde Leidraad Invordering 1990.Bij de resterende acht zaken werd het onderzoek afgerond met een rapport
(98/46, 98/61, 98/127, 98/130, 98/134, 98/442, 98/558 en 98/584). Eén
klacht (rapport 98/61) werd deels gegrond en deels niet gegrond verklaard.
De klacht was gegrond op het punt dat was nagelaten om verzoeker te informeren
over de berekening van zijn betalingscapaciteit. Op het punt van de inhoudelijke
beslissing inzake de betalingsregeling was zij echter niet gegrond. Van de
resterende zeven klachten werden er vijf niet gegrond verklaard, en twee gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/46 (JB 1998, nr. 122) was het volgende
aan de orde. De Belastingdienst had ter voldoening van een belastingschuld
aan verzoeker een betalingsregeling van f 854 per maand toegestaan. Verzoeker
achtte de maandtermijn te hoog, en stelde bij de Directie beroep in tegen
de beslissing van de Belastingdienst. In zijn beroepschrift wees verzoeker
op de extra kosten die hij moest maken in verband met zijn invaliditeit en
met de ziekte van zijn echtgenote. Met name ging het daarbij om de kosten
van ongeveer f 500 per maand ten behoeve van de noodzakelijke huishoudelijke
hulp. Verzoeker vond ook bij de Directie geen gehoor.De Nationale ombudsman overwoog dat de Belastingdienst, blijkens zijn
reactie op de klacht van verzoeker, het standpunt innam dat indien verzoeker
de door hem gestelde kosten voor huishoudelijke hulp kon aantonen, met deze
kosten rekening zou worden gehouden bij de berekening van zijn betalingscapaciteit.
Volgens de Nationale ombudsman had de Belastingdienst dan ook niet tot afwijzing
van het beroepschrift mogen overgaan zonder verzoeker expliciet in de gelegenheid
te hebben gesteld de kosten voor huishoudelijke hulp nader te onderbouwen.
Verzoeker had die gelegenheid echter niet gehad.De Nationale ombudsman deed daarom de aanbeveling om verzoeker alsnog
in de gelegenheid te stellen om de door hem gestelde kosten voor huishoudelijke
hulp aan te tonen, en om vervolgens het beroepschrift opnieuw te beoordelen,
met inachtneming van de door verzoeker verstrekte gegevens. Deze aanbeveling
werd opgevolgd. In de gevallen die leidden tot de rapporten 98/130 (AB 1998, nr. 229)
en 98/134 was sprake van ingediende bezwaarschriften op het punt van de in
de aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen 1996 begrepen belasting
over het in 1996 uitbetaalde vakantiegeld. Deze bezwaarschriften werden door
de Belastingdienst aangehouden in afwachting van de uitspraak van de Hoge
Raad over de kwestie van het vakantiegeld. De klacht betrof in beide gevallen
dat de Belastingdienst niet het gevraagde uitstel van betaling had verleend.De Staatssecretaris van Financiën was van oordeel dat ingeval de
Belastingdienst wordt geconfronteerd met een bovenmatig aantal massaal ingediende
bezwaarschriften, aan de desbetreffende belastingplichtigen ondanks de bepalingen
van de Leidraad Invordering 1990 en het besluit van de Staatssecretaris van
Financiën van 17 december 1996 (AFZ96/3312 M), waarin is geregeld
dat ingeval van massaal ingediende bezwaarschriften gewoon uitstel van betaling
wordt verleend – geen uitstel van betaling behoeft te worden verleend,
indien dit uitstel bij het wel toekennen daarvan een niet te rechtvaardigen
ongelijkheid tussen de verschillende belastingplichtigen in het leven roept.
Zo zouden in dit geval belastingplichtigen die een bezwaarschrift hadden ingediend
beter af zijn dan de groep van belastingplichtigen die op basis van een bekendmaking
van het Ministerie van Financiën hadden afgezien van het indienen van
een bezwaarschrift, maar ook dan de groep belastingplichtigen met bezwaren
tegen de belastingheffing over het vakantiegeld voor wie de belastingheffing
over de looninkomsten eindheffing is, dan wel die een negatieve aanslag over
1996 hadden opgelegd gekregen.De Nationale ombudsman achtte het terecht dat de Staatssecretaris van
Financiën in deze aangelegenheid aan het gelijkheidsbeginsel een groter
gewicht had toegekend dan aan het vertrouwensbeginsel. De omstandigheden van
dit geval vormden naar het oordeel van de Nationale ombudsman een voldoende
rechtvaardiging voor het afwijken van het algemene beleid ten aanzien van
het verlenen van uitstel van betaling.De zaak die leidde tot rapport 98/442 betrof een verzoek om een betalingsregeling
voor een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen 1996 die was
opgelegd ter correctie van een (ten onrechte) opgelegde voorlopige negatieve
aanslag (met een aanzienlijk terug te geven bedrag) die het gevolg was van
een fout van de Belastingdienst. Verzoekster had het bedrag van de voorlopige
aanslag na ontvangst uitgegeven. In een dergelijk geval voorziet het (uitstel)beleid
van de Belastingdienst in de mogelijkheid een betalingsregeling te treffen
met een looptijd van ten hoogste 24 maanden. Dat is tweemaal de duur van de
normale looptijd (in beginsel ten hoogste 12 maanden) van een betalingsregeling.De Nationale ombudsman oordeelde dat dit beleid – mede in verband
met het gevaar van cumulatie van schulden – niet onredelijk is. Van
belang hierbij is de informatie die op het aanslagbiljet wordt verstrekt en
de rol die beide partijen bij het ontstaan van het betalingsprobleem hebben
gespeeld, alsmede de door de Staatssecretaris in dergelijke gevallen ingezette
gedragslijn ingeval een dergelijke betalingsregeling niet tot volledige betaling
van de belastingschuld leidt. Deze gedragslijn houdt in dat de Belastingdienst
nagaat in hoeverre het uiteindelijk – na 24 maanden – nog openstaande
bedrag op andere wijze kan worden verhaald. Bij gebreke van verhaalsmogelijkheden
zal in de oninbaarheid van het bedrag worden berust.Alleen in het geval van bijzondere omstandigheden zou er sprake kunnen
zijn van een betalingsregeling met een langere looptijd. Die deden zich in
dit geval niet voor. 13A.2.6.3 KwijtscheldingOp het terrein van de kwijtschelding werden in 1998 dertien klachten via
onderzoek afgehandeld (1997: 33). In acht gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. In zes
van deze gevallen was hiervoor de reden dat tijdens het onderzoek bleek dat
de beslissing van de Belastingdienst zonder meer in overeenstemming was met
de Invorderingwet 1990 en de daarop gebaseerde Leidraad Invordering 1990.
In één geval werd het onderzoek beëindigd omdat verzoekster
door de Belastingdienst werd uitgenodigd om opnieuw een verzoek om kwijtschelding
in te dienen, en omdat aan de hand van dat verzoek getracht zou worden te
komen tot een situatie waarin verzoekster in de toekomst aan haar fiscale
verplichtingen zou kunnen voldoen. In het laatste geval werd het onderzoek
beëindigd omdat de klacht al in behandeling was bij de Commissie voor
de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer.In de vijf overige zaken werd een rapport uitgebracht. In vier rapporten
kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was.
In één geval werd de klacht gegrond verklaard.Allereerst is rapport 98/49 vermeldenswaard. Aan dit rapport lag de klacht
ten grondslag dat de Belastingdienst geen verdere kwijtschelding verleende
van de boetes die waren begrepen in de aan de beide werkvennootschappen van
verzoekster (een BV) opgelegde naheffingsaanslagen loon- en omzetbelasting.
De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Hij overwoog hiertoe
dat tijdens het onderzoek niet was gebleken dat verzoekster en de Belastingdienst
van mening verschilden over de vraag of terecht naheffingsaanslagen met boeten
waren opgelegd, en dat mocht worden aangenomen dat de boeten (percentage)
waren opgelegd overeenkomstig het Voorschrift Administratieve boeten 1993.
Partijen verschilden enkel van mening over de hoogte van de boeten. Volgens
de Nationale ombudsman kan de Belastingdienst ervan uitgaan dat er bij het
bepalen van de hoogte van de boete in verband met het niet of te laat afdragen
van ingehouden loon- en omzetbelasting geen sprake is van een wanverhouding
tussen verzuim en de hoogte van de boete indien als argument daarvoor enkel
de absolute hoogte van de boete naar voren wordt gebracht.In de zaak die leidde tot rapport 98/158 was de Belastingdienst direct
na de ontvangst van een brief van verzoeker van 7 september 1997, waarin
deze aankondigde per 1 november 1997 naar Ierland te verhuizen, overgegaan
tot dwanginvordering ex artikel 15 van de Invorderingwet 1990 (versnelde invordering)
van de met dagtekening 30 augustus 1997 opgelegde aanslag inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen 1995. Deze dwanginvordering vond plaats in de vorm van
een dwangbevel van 17 september 1997, dat al op 18 september 1997
werd gevolgd door het leggen van beslag op de woning van verzoeker.De Nationale ombudsman achtte deze handelwijze van de Belastingdienst
niet juist. Hij overwoog dat de omvang van de belastingschuld van verzoeker
(f 2341) niet buitensporig was en dat er geen aanleiding was geweest
om verzoeker aan te merken als wanbetaler. Verder was niet gebleken dat verzoeker
eerder dan 1 november 1997 het land zou verlaten. Volgens de Nationale
ombudsman had van de Belastingdienst verwacht mogen worden dat verzoeker zou
zijn ingelicht over het besluit de aanslag direct invorderbaar te verklaren,
waarbij hem een korte betalingstermijn had moeten worden voorgehouden of waarbij
hem had moeten worden gevraagd op korte termijn zekerheid te stellen voor
de betaling van de aanslag. De Belastingdienst erkende een inschattingsfout
te hebben gemaakt; het leggen van beslag op de woning was volgens de Belastingdienst
onevenredig zwaar, met name gezien de hoogte van de belastingschuld. Onder
deze omstandigheden achtte de Nationale ombudsman het niet juist dat de Belastingdienst
slechts bereid was geweest om de helft van de aan verzoeker in rekening gebrachte
invorderingskosten kwijt te schelden. Hij deed daarom de aanbeveling het restant
van de invorderingskosten eveneens kwijt te schelden. Deze aanbeveling
werd opgevolgd. 13A.2.6.4 Gebruik van dwangmiddelenDe Nationale ombudsman deed in 1998, evenals in 1997, dertien zaken via
onderzoek af die (deels) als onderwerp hadden de wijze waarop de Belastingdienst
gebruik had gemaakt van de aan hem ten dienste staande dwangmiddelen.In vijf gevallen werd het onderzoek tussentijds beëindigd. Drie keer
gebeurde dit omdat met de door de Belastingdienst genomen actie voldoende
aan de klacht was tegemoetgekomen. In één geval was het belang
van verzoekster bij voortzetting van het onderzoek komen te vervallen. In
het laatste geval oordeelde de Nationale ombudsman dat de handelwijze van
de Belastingdienst zonder meer correct was.De overige acht zaken werden afgerond met een rapport. Ten aanzien van
de zaken waarin een rapport werd uitgebracht, kwam de Nationale ombudsman
in vijf gevallen tot de conclusie dat de klacht op dit punt niet gegrond was.
In twee gevallen concludeerde de Nationale ombudsman dat de klacht op dit
punt gegrond was, terwijl in één geval werd geconcludeerd dat
op dit punt de klacht deels gegrond en deels niet gegrond was.Allereerst is hier rapport 98/9 (VN 1998, afl. 13) vermeldenswaard. In
deze zaak had de Belastingdienst verzoekster aansprakelijk gesteld voor het
bedrag van de naheffingsaanslag omzetbelasting 1991 die was opgelegd aan de
vennootschap onder firma over een tijdvak dat verzoekster (nog) firmante was.De Nationale ombudsman achtte het onjuist dat de Belastingdienst de aansprakelijkheid
had gebaseerd op artikel 18 van het Wetboek van Koophandel, een civielrechtelijke
bepaling, in plaats van de specifieke, fiscaalrechtelijke bepaling van artikel
33, eerste lid onder letter a., van de Invorderingswet 1990. De Nationale
ombudsman overwoog dat de Leidraad Invordering 1990 voorschrijft dat de Belastingdienst
bij zijn keuze tussen civielrechtelijke bevoegdheden of specifieke fiscale
bevoegdheden een zorgvuldige afweging maakt tussen de belangen van de Staat
en die van belastingschuldige. Dit geldt ook bij de keuze tussen de verschillende
wettelijke bepalingen waarop de Belastingdienst de aansprakelijkheidstelling
kan baseren. In dit geval waren er geen argumenten die pleitten voor de keuze
voor de civielrechtelijke regeling van artikel 18 van het Wetboek van Koophandel
boven het gebruik van de specifieke, fiscale regeling van artikel 33, eerste
lid onder letter a., van de Invorderingswet 1990. Het enige resultaat van
die keuze was geweest dat verzoekster zich niet had kunnen beroepen op de
disculpatiemogelijkheid van artikel 33, vierde lid van de Invorderingswet
1990. Daarmee was volgens de Nationale ombudsman echter sprake van een conflict
met de in de Leidraad Invordering 1990 neergelegde eis dat het resultaat van
de belangenafweging de toets van behoorlijk bestuur moet kunnen doorstaan.
Immers, de Invorderingswet 1990 kent uitdrukkelijk een disculpatiemogelijkheid
toe aan belastingplichtigen in een situatie als die van verzoekster. Een keuze
van de Belastingdienst die uitsluitend het gevolg heeft dat belastingplichtige
deze disculpatiemogelijkheid wordt onthouden, is in strijd met wat uit een
oogpunt van behoorlijk bestuur mocht worden verwacht. De aanbeveling van de
Nationale ombudsman om verzoekster alsnog in de gelegenheid te stellen om
aan te tonen dat de disculpatiemogelijkheid op haar van toepassing was, werd
opgevolgd.In de zaak die leidde tot rapport 98/200 was het volgende aan de orde.
De klacht betrof de weigering van de Belastingdienst om mee te werken aan
de overdracht door X BV, waarvan verzoeker statutair directeur was, van haar
inventaris aan een derde. De opbrengst van de verkoop van de inventaris zou
door X BV aan de Belastingdienst worden betaald ter delging
van haar belastingschulden. Uit de concept-overeenkomst bleek dat naast de
inventaris ook andere bestanddelen van het ondernemingsvermogen van X BV aan
de derde zouden worden verkocht, maar dat de opbrengst hiervan ten goede zou
komen aan de crediteuren van X BV. Voorts gold als voorwaarde dat het door
de Belastingdienst gelegde beslag op de roerende zaken van X BV zou worden
opgeheven.De Nationale ombudsman overwoog dat de Belastingdienst bij zijn optreden
steeds een afweging moet maken tussen (onder meer) de belangen van de Staat
als schuldeiser en de belangen van de belastingschuldige. Bij het streven
een belastingschuldige aan zijn fiscale belastingverplichtingen te laten voldoen,
mogen diens belangen niet nodeloos worden geschaad. Volgens de Nationale ombudsman
kon gezien het geheel van feiten en omstandigheden in dit geval niet worden
gezegd dat de Belastingdienst met zijn weigering om mee te werken aan het
voorstel een onjuiste afweging van de wederzijdse belangen had gemaakt. Van
belang was met name dat de ontstane belastingschuld het gevolg was van frauduleus
handelen van verzoeker, dat de Belastingdienst aanwijzingen meende te hebben
dat de bank van X BV door uitvoering van het voorstel ten onrechte werd bevoordeeld,
en dat hetzelfde zou kunnen gelden voor de overige crediteuren van X BV. Voorts
was het voordeel voor de Belastingdienst bij het meewerken aan het voorstel
relatief gering ten opzichte van de belastingschuld. Overigens oordeelde de
Nationale ombudsman dat van financiële benadeling van verzoeker door
de handelwijze van de Belastingdienst in dit geval in het geheel geen sprake
was geweest.In de zaak die leidde tot rapport 98/322 had de Belastingdienst, ter invordering
van een aan verzoeker opgelegde naheffingsaanslag motorrijtuigenbelasting
1995, bij verzoekers werkgever een loonvordering ex artikel 19 van de Invorderingswet
1990 ingesteld (vereenvoudigd derdenbeslag). Voor het doen van een dergelijke
vordering dient de Belastingdienst te beschikken over een aan de belastingschuldige
betekend dwangbevel tot betaling. Nu de Belastingdienst – zoals deze
eerst tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman erkende in –
dit geval niet beschikte over een rechtsgeldig aan verzoeker betekend dwangbevel,
was de Nationale ombudsman van oordeel dat de loonvordering niet overeenkomstig
het bepaalde in artikel 19 van de Invorderingswet 1990 had plaatsgevonden.De zaak die leidde tot rapport 98/385 betrof onder meer de klacht dat
de Belastingdienst verzoeker, door beslaglegging op onder meer een aantal
bankrekeningen, de mogelijkheid had onthouden om met aanwending van financiële
middelen zijn onschuld te bewijzen. Het ging hier om kosten voor het opvragen
van rekeningafschriften en kosten van rechtsbijstand.De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Hij overwoog dat
de Belastingdienst op grond van artikel 276, boek 3, van het Burgerlijk Wetboek
de belastingschuld op alle zaken van de belastingplichtige kan verhalen, tenzij
de wet of een overeenkomst anders bepaalt. In het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering is bepaald dat geen beslag mag worden gelegd op zogenaamde
minimumbestaansgoederen, terwijl het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
aan beslag op periodieke betalingen een beslagvrije voet verbindt. Deze bepalingen
strekken ertoe te voorkomen dat de schuldenaar wordt getroffen in zijn eerste
materiële en immateriële levensbehoeften of de middelen om deze
te verwerven. Nu de door verzoeker opgevoerde kosten niet als hiervoor bedoeld
konden worden aangemerkt, oordeelde de Nationale ombudsman dat de Belastingdienst
niet onjuist jegens verzoeker had gehandeld. Ook de in dit rapport behandelde
klacht dat de Belastingdienst aan verzoeker opgelegde navorderingsaanslagen
terstond invorderbaar had verklaard, achtte de Nationale ombudsman
niet gegrond. Volgens de Nationale ombudsman had de Belastingdienst voldoende
aannemelijk gemaakt dat er gegronde vrees bestond voor verduistering en onverhaalbaarheid
van de belastingschuld, zodat de Belastingdienst in redelijkheid had kunnen
besluiten om over te gaan tot versnelde invordering. 13A.2.7 Centraal bureau motorrijtuigenbelastingDe Nationale ombudsman handelde in 1998 16 (1997: 32) verzoekschriften
over de Belastingdienst/Centraal bureau motorrijtuigenbelasting (Cbm) af door
middel van onderzoek. Hiervan werden 13 zaken afgedaan door interventie. De
problemen die verzoekers hadden met het Cbm werden, op één geval
na, opgelost na tussenkomst van de Nationale ombudsman. Het ging in deze gevallen
om zaken als het beslissen op een bezwaarschrift, het onvoldoende beantwoorden
van vragen, slechte telefonische bereikbaarheid, het niet beantwoorden van
brieven en het vertraagd uitbetalen van een teruggave. In één
geval werden de boetes betreffende vier naheffingsaanslagen door het Cbm vernietigd,
terwijl in een ander geval in verband met zeer uitzonderlijke omstandigheden
aanslagen werden vernietigd.Drie zaken eindigden in een rapport. In twee gevallen werd de klacht niet
gegrond verklaard. In één rapport verklaarde de Nationale ombudsman
de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/204 klaagde verzoekster er onder
meer over dat een controle-ambtenaar van het Cbm zich bij een door hem verricht
onderzoek niet had gelegitimeerd. Het ging hier om een onderzoek van verzoeksters
auto ter beantwoording van de vraag of deze al dan niet was ingericht om te
rijden op LPG. In reactie op de klacht gaf het Cbm aan dat het legitimeren
in de regel slechts op verzoek plaats heeft en dat in dit geval niet om het
tonen van een legitimatiebewijs was gevraagd.De Nationale ombudsman constateerde dat de praktijk van het Cbm inzake
de legitimatieplicht overeenkomt met het bepaalde in het tweede lid, van artikel
5:12 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), dat op 1 januari 1998 in
werking is getreden. Op grond van deze bepaling geldt bij het uitoefenen van
toezichthoudende taken alleen een legitimatieplicht indien om het tonen van
het legitimatiebewijs wordt verzocht.De bepalingen van afdeling 5.2 van de Awb inzake toezicht op de naleving –
waarin het hiervoor genoemde artikel 5:12 is opgenomen – zijn, ingevolge
artikel 1, vierde lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr),
niet van toepassing op de belastingwetgeving. De wetgever heeft daarbij als
uitgangspunt gehanteerd dat het bij de verplichtingen ten dienste van de belastingheffing
gaat om het verzamelen van gegevens ten behoeve van het primaire proces van
belastingheffing, in plaats van om toezicht op naleving van wettelijke voorschriften
of vergunningvoorwaarden, zoals in afdeling 5.2 Awb is neergelegd.Dit uitgangspunt behoeft volgens de Nationale ombudsman echter geenszins
in de weg te staan aan een zoveel mogelijk overeenkomstige toepassing door
de eenheden van de Belastingdienst, in daarvoor in aanmerking komende gevallen,
van hetgeen in artikel 5:12, tweede lid, van de Awb ten aanzien van de legitimatieplicht
is bepaald. Gelet daarop zag de Nationale ombudsman geen reden om de gedragslijn
van het Cbm, die ook al voor 1 januari 1998 werd gevolgd en waarbij zijn
ambtenaren zich uitsluitend op verzoek dienen te legitimeren, als onjuist
aan te merken. Omdat vaststond dat verzoekster de betrokken controle-ambtenaar
niet had verzocht zijn legitimatiebewijs te tonen, achtte de Nationale ombudsman
de klacht, gezien het voorgaande, niet gegrond. De zaak die uitmondde in rapport 98/580 heeft betrekking op regelgeving
inzake motorrijtuigenbelasting betreffende kampeerauto's.Het Cbm had verzoeker, eigenaar van een (omgebouwde) Landrover, meegedeeld
dat hij niet in aanmerking kwam voor het zogenaamde kwarttarief voor de motorrijtuigenbelasting
van kampeerauto's.Verzoeker verzocht het Cbm hem mee te delen hoe lang, hoog en breed de
binnenzijde van zijn auto precies moet zijn om voor het kwarttarief van de
motorrijtuigenbelasting in aanmerking te kunnen worden gebracht. Het Cbm deelde
verzoeker mee dat de klant niet van de fiscus verneemt hoe lang hoog en breed
de leefruimte van een kampeerauto moet zijn om fiscaal te kunnen voldoen aan
het begrip «leefruimte». Volgens het Cbm moesten belanghebbenden
het doen met de subjectieve uitleg van de bevoegde inspecteur motorrijtuigenbelasting.Verzoeker klaagde bij de Nationale ombudsman onder meer over het feit
dat het Cbm hem niet de door hem verzochte concrete informatie wilde verstrekken.In artikel 30, lid 1, sub a van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994
is aangegeven dat voor een kampeerauto een speciaal belastingtarief geldt.
In lid 4 van datzelfde artikel heeft de wetgever onder meer bepaald dat bij
algemene maatregel van bestuur voorwaarden en beperkingen kunnen worden gesteld
met betrekking tot het gebruik van de weg en de bestemming, het uiterlijk
en de inrichting van een kampeerauto. Ten tijde van het indienen van verzoekers
klacht was nog geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. De mogelijkheid
van een speciaal tarief voor kampeerautos bestond al vanaf 1 april
1995. Dat op dat moment nog niet direct volledige duidelijkheid kon worden
geboden over de specifieke vereisten waaraan een kampeerauto moet voldoen
om voor het zogenaamde kwarttarief in aanmerking te komen, achtte de Nationale
ombudsman begrijpelijk. De Staatssecretaris van Financiën moest immers
enige tijd worden gegund om zijn inzichten te laten uitkristalliseren. Het
was volgens de Nationale ombudsman echter niet juist dat er eind 1998 nog
steeds niet een begin was gemaakt met het opstellen van een algemene maatregel
van bestuur die duidelijkheid schept over de vereisten waaraan een kampeerauto
moet voldoen om voor het zogenoemde kwarttarief in aanmerking te komen. Hierbij
wees de Nationale ombudsman op het feit dat het ten aanzien van de regelgeving
op het punt van de motorrijtuigenbelasting niet ongebruikelijk is om heel
nauwkeurige eisen te stellen aan auto's, zowel wat betreft de maatvoering
als de technische uitvoering, bijvoorbeeld als het gaat om het onderscheid
tussen bestelauto's en personenauto's in verband met de tariefstelling.De Nationale ombudsman overwoog dat het uitblijven van de hiervoor bedoelde
algemene maatregel van bestuur het Cbm, mede gezien het belang van rechtszekerheid,
voor de taak stelt om in de tussentijd voldoende houvast te bieden aan de
(toekomstige) eigenaren van een kampeerauto.Het Cbm heeft geprobeerd de gevolgen weg te nemen van het uitblijven van
een algemene maatregel van bestuur door sinds het najaar van 1996 met enige
regelmaat informatiebladen uit te brengen. In deze informatiebladen geeft
het Cbm aan welke voorwaarden en beperkingen het stelt met betrekking tot
het wettelijke begrip kampeerauto. Deze vereisten geven volgens de Nationale
ombudsman weliswaar enig houvast, maar zijn toch op sommige punten te onbepaald.
Daarnaast is de inhoud van deze informatiebladen regelmatig veranderd. Dit
brengt onzekerheid met zich voor (toekomstige) belastingplichtigen, met name
voor diegenen die op deze informatiebladen zijn aangewezen bij hun besluit
om hun auto al dan niet om te bouwen, of om al dan niet een omgebouwd voertuig
aan te schaffen. Het viel daarom het Cbm aan te rekenen dat het verzoeker onvoldoende concrete
informatie had verstrekt over de afmetingen waaraan zijn kampeerauto moet
voldoen om in aanmerking te komen voor het speciaaltarief voor kampeerauto's.
Bij het ontbreken van duidelijke criteria in een algemeen verbindend voorschrift
waren belanghebbenden, zoals verzoeker, voor het verkrijgen van voldoende
houvast immers geheel aangewezen op het Cbm, de instantie die is belast met
de uitvoering van de Wet op de motorrijtuigenbelasting.De Nationale ombudsman verklaarde verzoekers klacht op dit punt gegrond.De Staatssecretaris erkende in zijn reactie op de klacht dat belastingplichtigen
behoefte hebben aan een aantal vaststaande objectieve criteria met betrekking
tot het uiterlijk en de inrichting en de overige eisen voor kampeerauto's.
Hij gaf aan dat hij daarom voornemens is om (nadere) criteria voor uiterlijk
en inrichting en overige eisen voor kampeerauto's neer te leggen in het Uitvoeringsbesluit
motorrijtuigenbelasting 1994. 13A.2.8 DouaneOp het terrein van de Belastingdienst/Douane bracht de Nationale ombudsman
5 rapporten uit (1997: 6). Eén zaak werd afgedaan door interventie.
Tijdens het onderzoek in deze zaak deelde de Staatssecretaris van Financiën
mee dat de douane de aan verzoekers eigendommen ontstane schade zou vergoeden.Vier rapporten hebben betrekking op klachten over gedragingen van douane-ambtenaren
op luchthaven Schiphol. Eén rapport betreft gedragingen van douane-ambtenaren
op vliegveld Eelde. In drie rapporten verklaarde de Nationale ombudsman de
klacht niet gegrond. In twee rapporten was de klacht deels gegrond, deels
niet gegrond en werd deels geen oordeel gegeven. In deze rapporten gaat het
om de wijze waarop douane-ambtenaren uitvoering gaven aan hun taak om inkomende
goederen te controleren, alsmede om de bejegening van de daarbij betrokken
personen.Rapport 98/432 (VN 1998, afl. 55) is vermeldenswaard. Verzoeker klaagde
er onder meer over dat een douane-ambtenaar op Schiphol zonder zijn instemming
bescheiden had gekopieerd die bij fouillering te voorschijn waren gekomen.
Deze bescheiden waren een paspoort en afschriften van depositobewijzen en
een bankboekje, alle gesteld op verzoekers naam.De Nationale ombudsman overwoog dat het op zichzelf niet onjuist was dat
de betrokken medewerker tijdens de fouillering kennis had genomen van de bewuste
bescheiden. Het was hem immers toegestaan om tot fouillering over te gaan.
De douane is op grond van communautaire en nationale wettelijke bepalingen
bevoegd om de bagage van verzoeker aan een onderzoek te onderwerpen. Een dergelijke
controle behoeft zich niet te beperken tot alleen de inhoud van de bagage
van de reiziger, maar mag ook toegepast worden op zaken/goederen aanwezig
in de kleding of aan het lijf. Op grond van dezelfde bepalingen was verzoeker
verplicht aan het onderzoek mee te werken.Met betrekking tot het ter inzage nemen en vervolgens kopiëren van
deze bescheiden overwoog de Nationale ombudsman het volgende. Inzage van genoemde
bescheiden ten behoeve van de heffing van directe belastingen behoort, zoals
de Belastingdienst/Directie douane te Rotterdam en de Staatssecretaris van
Financiën ook beaamden, niet tot de werkzaamheden van de douane. De invoer
van goederen als geldsommen en waardepapieren is als zodanig immers niet aan
douanerechten of verboden en beperkingen onderworpen. Verder achtte de Nationale
ombudsman van belang dat de ambtenaren van de douane pas per 1 december
1997 zijn aangewezen als ambtenaren jegens wie de verplichtingen, neergelegd
in de artikelen 47 en 49 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
(Awr), mede gelden. Op grond van artikel 47 Awr is een ieder gehouden desgevraagd
gegevens en inlichtingen te verschaffen die voor de belastingheffing «te
zijnen aanzien» van belang kunnen zijn. In artikel 49 Awr is vastgelegd
dat toegelaten moet worden dat kopieën worden gemaakt. Het voorgaande
betekende volgens de Nationale ombudsman dat op 15 januari 1996, de datum
van de bewuste controle, voor de betrokken medewerker van de douane niet de
bevoegdheid had bestaan om op grond van voornoemde artikelen de genoemde bescheiden
ter inzage te nemen en deze vervolgens te kopiëren.Volgens de Nationale ombudsman had de betrokken medewerker daarom de bescheiden
aan verzoeker dienen terug te geven zonder het stellen van nadere vragen en
zonder het maken van kopieën van deze bescheiden.Op dit punt achtte hij verzoekers klacht gegrond. 13A.2.9 Overige zaken op het terrein van de BelastingdienstVan de overige zaken op het terrein van de Belastingdienst werden elf
zaken afgedaan door interventie, terwijl zeven zaken eindigden in een rapport.
Driemaal kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat de klacht niet gegrond
was, driemaal was de klacht deels niet gegrond, deels gegrond en in één
geval was de klacht gegrond.Dit laatste geval betreft rapport 98/356 (AB 1998, nr. 402 en VN 1998,
afl. 44).De Belastingdienst had in het kader van een bezwaarprocedure een belastingplichtige
rechtstreeks aangeschreven en niet de gemachtigde van die belastingplichtige.
De Belastingdienst had dit volgens eigen zeggen gedaan, omdat hij tijdens
contact met de gemachtigde tot de conclusie was gekomen dat deze weigerde
te voldoen aan de verplichting tot het verstrekken van inlichtingen op grond
van artikel 47 jo. 49 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr). De
Belastingdienst had bovengenoemde conclusie echter niet meegedeeld aan de
gemachtigde alvorens zich rechtstreeks tot de belastingplichtige te wenden.
De gemachtigde wendde zich met een klacht tot de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman vond de handelwijze van de Belastingdienst «niet
behoorlijk». De Belastingdienst had de gemachtigde moeten confronteren
met de conclusie van de Belastingdienst dat de gemachtigde weigerde aan de
informatieplicht te voldoen alvorens zich rechtstreeks tot zijn cliënt
te wenden. De gemachtigde had dan de mogelijkheid gehad om te reageren.Verder had de Belastingdienst zich op het standpunt gesteld dat hij in
dit geval ook helemaal niet verplicht was om de gemachtigde aan te schrijven,
omdat deze niet had voldaan aan het maken van een domiciliekeuze binnen het
Rijk (Nederland). De gemachtigde woonde en hield kantoor in België. Dat
een gemachtigde binnen het Rijk domicilie dient te kiezen vloeide volgens
de Belastingdienst voort uit artikel 57 Awr.De Nationale ombudsman volgde de Belastingdienst niet in zijn stelling
dat het niet voldoen aan de verplichte domiciliekeuze door een gemachtigde
afdoet aan de verplichting voor de Belastingdienst om op grond van artikel
6:17 Awb alle op de bezwaarprocedure betrekking hebbende stukken te versturen
aan die gemachtigde. Indien een belastingplichtige ervoor kiest om namens
hem een bezwaarschrift te laten indienen door een gemachtigde die gevestigd
is buiten Nederland, dient de Belastingdienst de stukken die betrekking hebben
op de procedure in ieder geval te versturen aan die gemachtigde. Het risico
van eventueel vertraagde ontvangst is dan voor de belanghebbende (de belastingplichtige). 13A.3 Ministerie van Financiën anderszins 13A.3.1 Dienst DomeinenIn 1998 werden drie zaken afgedaan door interventie en eindigden drie
zaken in een rapport (1997:2). In twee rapporten concludeerde de Nationale
ombudsman dat de klacht gegrond was. In één geval achtte hij
de klacht niet gegrond.Allereerst is rapport 98/108 (AB 1998, nr. 224) vermeldenswaard. Het ging
hier om doorwerking van het bestuursrecht bij privaatrechtelijk handelen van
de overheid. Verzoeker klaagde erover dat Domeinen zijn goedkeuring had gegeven
aan de wijze waarop een door zijn buurman op de scheiding van hun beider zolders
opgetrokken woningscheidende wand was uitgevoerd, zonder daarbij na te gaan
of deze wand voldeed aan de eisen van het Bouwbesluit. Verder klaagde hij
erover dat Domeinen hem had meegedeeld dat hij, indien hij problemen had met
de kwaliteit van de woningscheidende wand, zelf zijn buurman daarover diende
aan te spreken.Verzoeker had zijn woning gekocht van de Staat. Bij de eigendomsoverdracht
was verzoeker door de notaris geïnformeerd over de verplichting die was
neergelegd in de koopovereenkomst tussen de Staat en de eigenaar van het buurpand
van verzoeker. Die verplichting bestond eruit dat die eigenaar ten genoegen
van de Rijksgebouwendienst een woningscheidende wand zou plaatsen. Volgens
de Nationale ombudsman mocht verzoeker aan deze wetenschap het gerechtvaardigde
vertrouwen ontlenen dat de Staat er op zou toezien dat de eigenaar van het
buurpand deze verplichting nakwam. Aan het vertrouwensbeginsel komt in deze
bijzondere betekenis toe, omdat na de eigendomsoverdracht verzoeker degene
was die een rechtstreeks belang had bij de naleving van die verplichting,
terwijl hij niet in de positie was om zelf deugdelijke nakoming van de verplichting
te vorderen.Domeinen was verantwoordelijk voor het toezien op de effectuering van
de verplichting tot het plaatsen van de wandafscheiding. Op grond van artikel
14, boek 3, Burgerlijk Wetboek (BW) en artikel 3:1 Algemene wet bestuursrecht
was Domeinen daarbij gehouden te handelen in overeenstemming met bestuursrechtelijke
normen, zoals eisen van zorgvuldigheid, belangenafweging en het vertrouwensbeginsel.
Uit een oogpunt van zorgvuldigheid had Domeinen zich volgens de Nationale
ombudsman moeten vergewissen van het bestaan van regelgeving over scheidingswanden
en vervolgens moeten nagaan of de door de buurman geplaatste wand voldeed
aan de geldende voorschriften als neergelegd in het Bouwbesluit. De Nationale
ombudsman overwoog dat Domeinen, door in te stemmen met een getroffen voorziening
die niet voldeed aan deze eisen, tekort was geschoten in de vereiste zorgvuldigheid.Bovendien overwoog de Nationale ombudsman dat, ook als er geen controleverplichting
zou bestaan, mocht worden verwacht dat Domeinen overleg met verzoeker zou
hebben gevoerd alvorens in te stemmen met de opgerichte scheidingswand. De
Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond en gaf de Staatssecretaris van
Financiën in overweging om te bevorderen dat op de scheiding van de zolder
van verzoekers woning en die van zijn buurman alsnog een woningscheidende
wand zou worden aangebracht die voldoet aan de geldende voorschriften, zonder
dat verzoeker daarvoor zijn buurman behoeft aan te spreken en zonder financieel
bezwaar voor verzoeker. Deze aanbeveling werd opgevolgd.In twee rapporten ging het om klachten over schade die volgens verzoekers
was ontstaan tijdens de bewaring door de Dienst Domeinen van hun strafrechtelijk
in beslag genomen auto's. In de zaak die leidde tot rapport 98/294 klaagde verzoekster erover dat
de Dienst Domeinen haar verzoek om de schade aan haar auto te vergoeden (deels)
had afgewezen.Bij teruggave van de auto aan verzoekster had zij onder meer de volgende
gebreken geconstateerd: het voertuig was voorzien van een afwijkend type achterbumper,
die niet paste/behoorde bij de auto; het dashbordkastje was ontzet; er was
geen koelvloeistof meer in de motor aanwezig en de motor liep lawaaiig/slecht.Het toenmalige Besluit inbeslaggenomen voorwerpen (Amvb van 6 augustus
1993, Stb. 440) bepaalde dat een inbeslaggenomen voorwerp zo spoedig mogelijk
na de inbeslagneming zorgvuldig dient te worden beschreven.De Nationale ombudsman ging er van uit dat dit in dit geval ook was gebeurd.Omdat het beschrijvingsformulier geen melding maakte van een afwijkend
type achterbumper of een beschadigd dashboardkastje ging de Nationale ombudsman
er eveneens van uit dat bij de inname van verzoeksters auto door de Dienst
Domeinen op deze onderdelen geen afwijkingen of beschadigingen waren aangetroffen.
De verwisseling/beschadiging moest zich dan ook hebben voorgedaan tijdens
het depot bij de Dienst Domeinen.Verder overwoog de Nationale ombudsman dat de beschrijvingsplicht op grond
van bovengenoemd Besluit niet zo ver voert dat bij het in bewaring nemen van
motorvoertuigen ook de motortechnische staat van het voertuig moet worden
beoordeeld. In zoverre was volgens de Nationale ombudsman achteraf niet vast
te stellen hoe de motortechnische staat van verzoeksters auto destijds was
geweest. Meergenoemd Besluit bepaalde echter wel dat de bewaarder de nodige
maatregelen moest nemen tegen beschadiging en waardevermindering van een inbeslaggenomen
goed. Verzoeksters auto had gedurende twee jaar onbeschermd in de buitenlucht
gestaan. Bij opslag van een auto gedurende langere periode dient volgens de
Nationale ombudsman te worden nagegaan of maatregelen moeten worden getroffen
om beschadiging en waardevermindering tegen te gaan, zoals het verwijderen
van de accu en het beschermen van de motor tegen de invloed van vocht en vorst.
Voorzover nodig dienen die maatregelen ook te worden genomen. Omdat vast stond
dat de Dienst Domeinen op dit punt niets had gedaan en in het onderzoek niet
was weersproken dat de motor van verzoeksters auto bij teruggave lawaaiig/slecht
liep, sloot de Nationale ombudsman niet uit dat een en ander het gevolg was
van het uitblijven van maatregelen door de Dienst Domeinen.De Dienst Domeinen had zich bij de beslissing tot afwijzing van verzoeksters
schadeclaim op het standpunt gesteld dat een eventuele verwisseling van onderdelen
en het ontzetten van het dashbordkastje niet op het terrein van Domeinen konden
hebben plaatsgehad, aangezien dit terrein goed beveiligd was. Deze stelling
sloot volgens de Nationale ombudsman echter niet uit dat zich ondanks deze
beveiliging toch onregelmatigheden voordeden, en was daarmee niet toereikend
om de hierboven genoemde conclusie, dat de verwisseling/beschadiging zich
tijdens het depot bij de Dienst Domeinen had voorgedaan, te weerleggen. Daarnaast was ook de mededeling dat aan inbeslaggenomen voertuigen geen
onderhoud werd gepleegd ontoereikend als grondslag voor de afwijzing van de
schadeclaim op dit punt, omdat zo'n motivering de hierboven genoemde zorgplicht
miskent.Gelet op het voorgaande achtte de Nationale ombudsman de beslissing tot
afwijzing van verzoeksters verzoek om schadevergoeding niet toereikend gemotiveerd.
Verzoeksters klacht achtte hij gegrond. Hij gaf de Minister van Financiën
in overweging om te bevorderen dat de beslissing op verzoeksters verzoek om
schadevergoeding zou worden heroverwogen, met inachtneming van
hetgeen de Nationale ombudsman in dit rapport had overwogen. Deze aanbeveling
werd opgevolgd. 13A.3.2 Overige zaken op het terrein van het Ministerie
van FinanciënIn 1998 bracht de Nationale ombudsman drie rapporten uit betreffende overige
zaken op het terrein van het Ministerie van Financiën. In al deze rapporten
verklaarde de Nationale ombudsman de klachten gegrond.Twee rapporten hebben betrekking op de Wet openbaarheid van bestuur (Wet
van 31 oktober 1991, Stb 703; Wob).In rapport 98/455 (VN 1998, afl. 56) overwoog de Nationale ombudsman dat
het niet juist was dat een medewerker van het Ministerie van Financiën
(telefonisch) afwijzend had beslist op verzoekers verzoek om verstrekking
van een bepaald document terwijl hij op dat moment niet kon beoordelen of
het document integraal kon worden toegestuurd, omdat hij nog niet over dat
document beschikte. Evenmin achtte de Nationale ombudsman het juist dat bedoelde
medewerker verzoeker, toen bleek dat hij hem niet had kunnen overtuigen van
de juistheid van zijn (niet gemotiveerde) beslissing, mondeling had laten
weten dat hij dan maar een schriftelijk verzoek om informatie moest indienen,
zodat bezwaar kon worden aangetekend en beroep kon worden ingesteld. Ingevolge
artikel 5 van de Wob kan een verzoek om informatie mondeling of schriftelijk
worden gedaan en heeft het bestuursorgaan de keuze om mondeling of schriftelijk
te beslissen. Artikel 5, tweede lid, van de Wob bepaalt dat in het geval van
een mondeling verzoek een afwijzing schriftelijk plaats vindt, indien de verzoeker
daar om vraagt. De achtergrond van deze bepaling is dat de verzoeker zo de
mogelijkheid wordt geboden om, geïnformeerd over de afwijzingsgronden,
op grond van de Algemene wet bestuursrecht tegen het afwijzende besluit bezwaar
aan te tekenen, en daarna eventueel beroep in te stellen. Voorzover bedoelde
medewerker zou hebben gemeend dat hij zonder het bewuste stuk te kennen (zelf)
een besluit kon nemen, had hij verzoeker tenminste direct ook telefonisch
de reden van de afwijzing van het verzoek moeten mededelen, danwel dit schriftelijk
moeten doen.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/482 (VN 1998, afl. 56) had het Ministerie
van Financiën de beslistermijn die geldt voor Wob-verzoeken (twee weken,
met de mogelijkheid van verdaging met twee weken) ruim overschreden. De Minister
van Financiën gaf in zijn reactie op de klacht aan dat de vertraging
was veroorzaakt doordat niet steeds aanstonds duidelijk was geweest op het
terrein van welke directie(s) die verzoeken lagen, terwijl de beleidsdirectie(s)
waarbij die verzoeken terecht waren gekomen niet vertrouwd waren met de behandeling
van Wob-verzoeken en de daaraan verbonden termijnen.De door de Minister genoemde oorzaken voor de opgetreden vertraging waren
van interne aard en achtte de Nationale ombudsman niet toereikend als rechtvaardiging
voor de vertraging. De klacht was gegrond.Verder is rapport 98/210 vermeldenswaard.Verzoekster, advocaat, klaagde bij de Nationale ombudsman dat ambtenaren
van de FIOD, in overleg met een officier van justitie, haar inzage hadden
geweigerd in de eerder die dag door haar cliënt op het politiebureau
afgelegde verklaring. Zij was van mening dat uit het Wetboek van Strafvordering
(Sv) en met name uit de artikelen 31 en 51 volgt dat zij zonder meer recht
had op onverwijlde kennisname van het proces-verbaal waarin de verklaring
van haar cliënt was opgenomen.De FIOD gaf aan dat zijn ambtenaren volgens staand beleid niet eerder
overgaan tot verstrekking van afschriften van processen-verbaal dan nadat
de officier van justitie of de rechter-commissaris hiervoor toestemming heeft
verleend.De Nationale ombudsman overwoog het volgende. Artikel 31, onder a, Sv
bepaalt dat de verdachte kennisneming van processen-verbaal van zijn verhoren
niet mag worden onthouden. De strekking van deze bepaling is dat aan de verdachte
geen stukken worden onthouden waarvan hij de inhoud toch al kent. Artikel
31, onder a, Sv is geschreven in het belang van de verdachte. De desbetreffende
aanspraak richt zich niet specifiek tot het openbaar ministerie, maar tot
eenieder die in een bepaalde fase van een strafrechtelijk onderzoek in staat
moet worden geacht een verdachte of diens raadsman kennis te laten nemen van
een proces-verbaal van een eigen verklaring. Artikel 31, onder a, Sv is geheel
onvoorwaardelijk geformuleerd. Deze onvoorwaardelijke formulering betekent
dat een proces-verbaal van het verhoor van de verdachte onder geen enkele
omstandigheid een stuk is waarvan de kennisneming aan de verdachte zelf of –
gelet op artikel 51 Sv – aan diens raadsman mag worden onthouden. Het
vereiste van toestemming van het openbaar ministerie zou voor dergelijke gevallen
zinloos zijn.De Nationale ombudsman achtte het, gelet op het bovenstaande, niet juist
dat verzoekster de verlangde inzage was geweigerd. De betrokken ambtenaren
van de FIOD hadden verzoekster meteen nadat zij daar om had verzocht, inzage
moeten geven in het proces-verbaal van verhoor van haar cliënt. De Nationale
ombudsman achtte de klacht dan ook gegrond. De FIOD gaf in reactie op de klacht aan dat ambtenaren van de FIOD hoe
dan ook alleen na toestemming van het openbaar ministerie zullen overgaan
tot het verstrekken van de in artikel 31, onder a, Sv genoemde processen-verbaal.
De Nationale ombudsman achtte dit, gezien het voorgaande, in strijd met artikel
31 Sv.De Nationale ombudsman gaf de Staatssecretaris van Financiën, alsmede
de Minister van Justitie, in overweging te bevorderen dat het beleid van de
FIOD en het openbaar ministerie inzake de kennisneming van processen-verbaal
van eigen verklaringen van verdachten in overeenstemming wordt gebracht met
de geldende wettelijke regelingen. In dit verband merkte de Nationale ombudsman
op dat ingevolge het bepaalde in artikel 51 Sv onder kennisneming van stukken
niet alleen inzage wordt verstaan, maar ook het ontvangen van een afschrift
van deze stukken.In reactie op deze aanbeveling deelde de Minister van Justitie de Nationale
ombudsman bij brief van 14 januari 1999 onder meer het volgende mee:«Ik deel met het College (het college van Procureurs-generaal; N.o.)
uw zienswijze dat artikel 31 sub a WvSv een verdachte of diens raadsman een
onvoorwaardelijk en ongeclausuleerd recht geeft om hen kennis te laten nemen
van de tekst van de door de verdachte tijdens zijn verhoor afgelegde verklaring.
Het College heeft dan ook bij brief van 9 september jl. aan de (fungerend)
hoofdofficieren van justitie verzocht om de interpretatie van artikel 31 sub
a Wetboek van Strafvordering onder de aandacht te brengen van hun parketmedewerkers
en van de onder de hoofdofficieren vallende opsporingsdiensten, voor zover
deze betrekking heeft op het recht tot kennisneming van het proces-verbaal
van verhoor door de verdachte en diens raadsman.»Over de vraag of het onvoorwaardelijk recht van de verdachte of diens
raadsman op kennisneming van de verklaring die de verdachte heeft afgelegd
tijdens zijn verhoor zich ook uitstrekt tot het ontvangen van een afschrift
van deze verklaring was de correspondentie van de Nationale ombudsman
met de Minister van Justitie ten tijde van het afsluiten van dit jaarverslag
nog niet afgesloten. 13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËNMet betrekking tot zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Financiën
werden geen verzoekschriften ontvangen die in aanmerking kwamen voor onderzoek. 14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van het Ministerie van Defensie bevat deze paragraaf een
cijfermatig overzicht.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98   22 Ontvangen
in 1998  +  79Te behandelen   101Afgedaan     1) niet in onderzoek  71   2) onderzoek      a. rapport9 –  93   b. tussentijds beëindigd1322  In behandeling
per 01/01/99  8Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 79 (1997: 70), het
aantal afgedane zaken 93 (1997: 90). Van de afgedane zaken werden 22 (23,7%)
afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen negen
rapporten (1997: 11). Van deze negen rapporten hadden er zes betrekking op
de Koninklijke marechaussee. De andere rapporten hadden betrekking op respectievelijk
de Minister, de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht, en de Dienst Gebouwen,
Werken en Terreinen van het Ministerie van Defensie.Elf zaken werden afgehandeld door middel van interventie. Eén van
deze zaken had betrekking op USZO-Defensie. Onderzoek ongevallen AP-23 mijnNaar aanleiding van een daartoe strekkend verzoek van de vaste Commissie
voor Defensie uit de Tweede Kamer van 15 april 1998 heeft de Nationale
ombudsman besloten om, met gebruikmaking van de bevoegdheid ex artikel 15
van de WNo (onderzoek uit eigen beweging), een onderzoek in te stellen naar
de gang van zaken rond de twee ongevallen met de AP-23 mijn in 1983 en in
1984. Bij deze ongevallen kwamen in totaal acht personen om het leven.Op 29 mei 1998 is het onderzoek geopend. De te onderzoeken gedraging bevat
de volgende drie onderdelen:– het handhaven van de AP-23 mijn in de arsenalen van Defensie en
het te koop aanbieden van deze mijn aan derden, (mede) bezien in het licht
van de problemen bij de ontwikkeling van de mijn en de (bijna-)ongevallen
met de mijn;– de door het Ministerie van Defensie gegeven informatie over de
toedracht van beide ongevallen;– de afwikkeling van beide ongevallen voor wat betreft de nazorg
aan en de begeleiding van nabestaanden en andere betrokkenen.Het rapport van de Nationale ombudsman zal in de loop van 1999 worden
uitgebracht. 14.2 USZO-DefensieOp het terrein van USZO-Defensie werd in 1998 één zaak via
interventie afgehandeld. USZO-Defensie had de betrokken verzoeker dertig dagen
de tijd gegeven om een bedrag aan te veel ontvangen uitkering terug te betalen,
maar stuurde hem al vijf dagen nadat deze termijn was begonnen een betalingsherinnering
met de mededeling dat hij binnen vijftien dagen moest terugbetalen. Tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het hier ging om een incident.
Nadat USZO-Defensie verzoeker uitleg had gegeven en hem excuses had aangeboden
voor de onjuiste handelwijze, beëindigde de Nationale ombudsman zijn
onderzoek. 14.3 Koninklijke marechausseeZoals aangegeven, hadden in 1998 zes rapporten betrekking op de Koninklijke
marechaussee. In al deze gevallen werd de klacht gedeeltelijk niet gegrond
verklaard. Daarnaast werd in drie gevallen op één of meerdere
klachtonderdelen geen oordeel uitgesproken, en werd in twee zaken de klacht
gedeeltelijk gegrond verklaard.Voorts werden in 1998 vier klachten over de Koninklijke marechaussee afgedaan
via interventie.Zowel in de zaak die werd afgesloten met rapport 98/389 als in de zaak
die werd afgesloten met rapport 98/407 gaat het om een klacht van een asielzoeker
die erover klaagde dat de Koninklijke marechaussee op de luchthaven Schiphol
had geweigerd een asielverzoek in behandeling te nemen en dat de Koninklijke
marechaussee ten onrechte had nagelaten een tolk in te schakelen. In beide
zaken onthield de Nationale ombudsman zich van een oordeel over de vraag of
de Koninklijke marechaussee ten onrechte de betrokkene niet tot de asielprocedure
had toegelaten, omdat de lezing van de betrokken verzoekers, die stelden om
asiel te hebben gevraagd, haaks stond op die van de betrokken ambtenaren van
de Koninklijke marechaussee.Ten aanzien van het niet-inschakelen van een tolk oordeelde de Nationale
ombudsman in de zaak die leidde tot rapport 98/407 dat er op grond van hetgeen
betrokkene zelf had verklaard van kon worden uitgegaan dat hij de Engelse
taal in ieder geval voldoende beheerste om duidelijk te maken dat hij politiek
asiel wilde. Daarom bestond er volgens de Nationale ombudsman geen grond voor
het verwijt dat de Koninklijke marechaussee bij de controle van verzoeker
niet een tolk had ingeschakeld.In de zaak die werd afgesloten met rapport 98/389 kwam de Nationale ombudsman
tot een andere conclusie. Volgens hem was het, gelet op betrokkenes beperkte
kennis van de Engelse taal, niet aannemelijk dat hij een aantal mededelingen,
zoals die omtrent de (reden van de) inreisweigering, had begrepen, of dat
hij in staat was om de reden voor zijn bezoek of zijn bezwaren tegen de inreisweigering
in het Engels naar voren te brengen. Daarom had van de Koninklijke marechaussee
mogen worden verwacht dat zij een tolk had ingeschakeld. In dat verband wees
de Nationale ombudsman er nog op dat het hier ging om een voor de betrokken
verzoeker zeer ingrijpend standpunt van de Koninklijke marechaussee.In deze laatste zaak uitte de Nationale ombudsman tevens kritiek op de
wijze waarop de Koninklijke marechaussee was omgegaan met de van verzoeker
ingenomen bezittingen. Zo bleek dat de Koninklijke marechaussee ten onrechte
had verzuimd erop toe te zien dat verzoeker bepaalde papieren had teruggekregen,
en dat de Koninklijke marechaussee ten onrechte niet een onderzoek had ingesteld
naar de aanwezigheid van bagage van de betrokken verzoeker. Daardoor had het
kunnen gebeuren dat betrokkenes bagage niet werd opgehaald, en vervolgens
in het ongerede was geraakt. De Nationale ombudsman deed de Minister van Defensie
de aanbeveling om zich met verzoeker te verstaan over de schade die hij daardoor
had geleden. De Minister liet weten dat hij deze aanbeveling zou opvolgen.Vermelding verdient ook de zaak die werd afgesloten met rapport 98/109.
In deze zaak gaat het om een Mauretaniër, die in België was erkend
als vluchteling. Toen hij in gezelschap van een Senegalese vriend vanuit België
per auto Nederland binnenreisde, werd hij door ambtenaren van de Koninklijke
marechaussee onderworpen aan een controle, en werd hij in het kader van die
controle gefotografeerd en gedactyloscopeerd. Volgens betrokkene was het feit
dat juist hij en zijn vriend werden staande gehouden voor controle terug te
voeren op racistische motieven van de betrokken ambtenaar.Verzoeker diende over onder andere deze punten een klacht in bij de commandant
van de Koninklijke marechaussee. Die verklaarde de klacht op deze punten ongegrond.De Nationale ombudsman vond dat niet terecht. In dat verband overwoog
hij dat de ambtenaar die verzoeker en zijn vriend had geselecteerd voor een
controle had meegedeeld dat het om een steekproefcontrole ging, en dat huidskleur
voor hem nooit het enige selectiecriterium was.De Minister van Defensie deelde mee dat huidskleur nimmer een selectiecriterium
kan en mag zijn.Gezien de verklaring van de betrokken ambtenaar kon volgens de Nationale
ombudsman echter niet uitgesloten worden geacht dat deze zich bij de selectie
(mede) had laten leiden door verzoekers huidskleur. Daarom had de commandant
van de Koninklijke marechaussee verzoekers klacht op dit onderdeel niet zonder
meer ongegrond mogen verklaren.De Nationale ombudsman achtte het eveneens onjuist dat de commandant van
de Koninklijke marechaussee betrokkenes klacht over het maken van foto's en
het nemen van vingerafdrukken ongegrond had verklaard. Het verlenen van medewerking
daaraan kan op grond van artikel 65 van het Vreemdelingenbesluit worden verlangd
ter vaststelling van de identiteit van de betrokkene. Echter, omdat verzoeker
in het kader van de controle zijn rijbewijs had getoond, had de commandant
van de Koninklijke marechaussee niet in redelijkheid kunnen oordelen dat toepassing
van bedoelde dwangmiddelen nodig was ter vaststelling van verzoekers identiteit. 14.4 Overige zaken op het terrein van het Ministerie van
Defensie Nazorg HerculesrampIn het Jaarverslag 1997 (blz. 318–319) besteedde de Nationale ombudsman
aandacht aan rapport 97/480 (AB 1998, nr. 129, m.n. P.J.S.), en aan de reactie
van de Minister van Defensie op de aanbevelingen in dit rapport.Dit rapport handelt over de nasleep van de ramp met een Hercules-vliegtuig
op vliegveld Welschap te Eindhoven op 15 juli 1996.In de loop van 1998 verstrekte de Minister nadere informatie over de wijze
waarop invulling was en werd gegeven aan de aanbevelingen. Zo wees hij er
op dat de «werkgroep calamiteitenplannen» had geadviseerd tot
de vaststelling van een Aanwijzing Secretaris-Generaal met betrekking tot
de nazorg jegens nabestaanden/familie van slachtoffers van rampen of zware
ongevallen bij Defensie. Voorts werd de Nationale ombudsman op 10 juli
1998 door de Minister geïnformeerd over de stand van zaken bij de afhandeling
van de schade. Op dat moment verkeerde de afwikkeling van de individuele schadeclaims
volgens de Minister in een eindstadium.Uiteindelijk werd eind september 1998 de schadeclaim van de betrokken
verzoekers definitief afgewikkeld. Eind december 1998 was de Nationale ombudsman
echter nog in afwachting van informatie van de zijde van het Ministerie
over de afhandeling van de schadeclaims van de andere betrokkenen.De Minister verstrekte op 1 februari 1999 informatie over de actuele stand
van zaken ten aanzien van de afhandeling van de schadeclaims. Op dat moment
waren 22 van de 30 zaken definitief afgehandeld. In de andere acht zaken had
om uiteenlopende redenen nog geen definitieve afhandeling plaatsgevonden.In een afsluitende brief sprak de Nationale ombudsman de hoop uit dat
afhandeling van deze acht zaken niet meer tijd zou vergen dan noodzakelijk
was. KlachtbehandelingDe zaak die leidde tot rapport 98/342 heeft betrekking op de behandeling
van twee klachten door de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht. Volgens de
verzoeker waren deze klachten niet of niet toereikend afgehandeld.Ten aanzien van de eerste klacht, die het functietoewijzingsproces betrof
voor de functie van toegevoegd onderofficier bij het Bureau Zeevervoer van
de Defensie Verkeers- en Vervoersorganisatie, oordeelde de Nationale ombudsman
dat de klachtbehandelaar van de Inspecteur-Generaal verzoeker voldoende duidelijkheid
had gegeven. De klacht was daarom niet gegrond.Ten aanzien van de tweede klacht, betreffende een functietoewijzing in
1993, werd niet duidelijk of de klachtbehandelaar in zijn contacten met verzoeker
ondubbelzinnig had laten weten dat hij niet meer zou ingaan op die klacht,
omdat die al door een voorganger was behandeld. In verband daarmee onthield
de Nationale ombudsman zich op dat punt van een oordeel. OverigeIn de zaak die leidde tot rapport 98/41 gaat het om de weigering van de
Minister van Defensie om de kosten van een medisch onderzoek van verzoeker
voor zijn rekening te nemen. De Nationale ombudsman oordeelde in zijn rapport
dat de Minister noch op grond van een in 1996 met verzoeker gemaakte afspraak
noch op grond van andere omstandigheden gehouden was verzoeker tegemoet te
komen op het punt van de kosten van een medisch onderzoek. De klacht werd
daarom niet gegrond verklaard.Rapport 98/215 handelt onder meer over het niet nakomen van toezeggingen
door de Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen van het Ministerie van Defensie
inzake de verkoop van een blok woningen aan verzoeker. De Nationale ombudsman
overwoog in zijn rapport dat het niet aannemelijk was dat de bedoelde toezeggingen
aan verzoeker waren gedaan. De klacht werd dan ook niet gegrond verklaard.De zaken die via interventie werden afgedaan, hadden onder meer betrekking
op de behandelingsduur van aanvragen op grond van de Uitkeringswet tegemoetkoming
twee- tot vijfjarige diensttijd veteranen, alsmede op de behandelingsduur
van brieven en bezwaarschriften. 15 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEERTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
begint onderdeel 15A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen
van onderdeel 15B worden cijfers genoemd. Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98   22 Ontvangen
in 1998  + 129Te behandelen   151Afgedaan     1) niet in onderzoek  110   2) onderzoek      a. rapport8 – 142   b. tussentijds beëindigd2432  In behandeling
per 01/01/99   9In 1998 werden 129 verzoekschriften ontvangen (1997: 115). Het aantal
afgedane zaken bedroeg 142 (1997: 115). Daarvan werden 32 (22,5%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden acht rapporten
uitgebracht (1997: 2). 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 vier rapporten (98/114, 98/184,
98/302 en 98/438) uit naar aanleiding van een klacht over het Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting. Twee keer concludeerde hij dat de klacht niet gegrond
was, één keer dat de klacht gegrond was en één
keer dat de klacht deels gegrond, deels niet gegrond was.Daarnaast bracht de Nationale ombudsman in 1998 twee rapporten (98/296
en 98/572) uit die (mede) betrekking hebben op het secretariaat van een huurcommissie
(1997: 1). In één rapport werd de klacht niet gegrond verklaard.
In het andere rapport leidde het onderzoek door de Nationale ombudsman tot
een gedeeltelijke gegrond verklaring van de klacht. Gedragingen van de secretariaten
van de huurcommissies worden aangemerkt als gedragingen van de Minister van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De huurcommissies
zelf zijn zelfstandige bestuursorganen (zie hierna, onder § 15B.1).Op het terrein van het Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting werden
verder in totaal negentien zaken (1997: 20) die in onderzoek waren genomen
tussentijds afgedaan. In twaalf van deze zaken werd het onderzoek op initiatief
van de Nationale ombudsman beëindigd omdat de kwestie intussen tot een
oplossing was gekomen, of omdat de toezegging was gedaan dat dit op korte
termijn zou gebeuren. In de overige zaken werd het onderzoek voortijdig beëindigd
omdat inmiddels duidelijk was geworden dat voortzetting van het onderzoek
niet tot het door verzoekers gewenste resultaat zou leiden. 15A.2.2 Individuele huursubsidieIn 1998 zijn drie rapporten uitgebracht naar aanleiding van klachten over
de uitvoering van de Wet individuele huursubsidie. Achttien onderzoeken op
dit terrein werden tussentijds beëindigd. Daarbij ging het in elf gevallen
om het uitblijven van een beslissing op een bezwaarschrift, de behandelingsduur
van een subsidie-aanvraag of het niet beantwoorden van brieven. De overige
zeven klachten hadden betrekking op de terugvordering en kwijtschelding van
ten onrechte ontvangen huursubsidie. In de zaak die leidde tot rapport 98/438 klaagde verzoekster erover dat
de Hoofdafdeling Individuele Subsidiëring van het Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting een vordering van f 3540 wegens door haar in
het verleden ten onrechte ontvangen huursubsidie met ingang van 1 april
1997 verrekende met aan haar toekomende bedragen aan huursubsidie. Verzoekster
achtte deze handelwijze gelet op haar financiële situatie onjuist en
was van mening dat de regeling die in het verleden met haar was getroffen
waarbij per jaar werd beoordeeld of zij in staat was de huursubsidieschuld
te voldoen diende te herleven. De Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer gaf aan dat voor de beoordeling van verzoeken om
een betalingsregeling, uitstel van betaling of kwijtschelding aan betrokkene
een zogenoemd Informatieformulier Financiële Positie wordt toegestuurd.
Indien de betrokkene de gevraagde en benodigde gegevens niet tijdig terugstuurt,
wordt de beoordeling beëindigd en kan de openstaande schuld direct worden
opgeëist. Het niet (tijdig) overleggen van de gevraagde gegevens wordt
dan opgevat als betalingsonwil.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat verzoekster,
nadat zij in eerste instantie al had verzuimd om gevraagde specificaties bij
te voegen, steeds had nagelaten binnen de (ook door haar zelf) gestelde termijnen
te voldoen aan het verzoek om de gevraagde bewijsstukken toe te sturen. Verzoekster
moest via de op het Informatieformulier Financiële Positie verstrekte
informatie bekend worden geacht met het ter zake gehanteerde beleid van de
Staatssecretaris. Daarom oordeelde de Nationale ombudsman dat, gelet op de
herhaalde termijnoverschrijdingen, redelijkerwijs had kunnen worden overgegaan
tot verrekening van het door verzoekster verschuldigde bedrag. Bovendien behoefde
ook geen gevolg meer te worden gegeven aan het verzoek om kwijtschelding van
de schuld of hervatting van de oude regeling. Ten slotte overwoog de Nationale
ombudsman dat bij de verrekening van een huursubsidieschuld geen rekening
behoeft te worden gehouden met de beslagvrije voet (artikel 475c van het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering geeft een limitatieve opsomming van nader
genoemde betalingen waaraan de wet een beslagvrije voet verbindt; huursubsidie
maakt daarvan geen deel uit). De klacht was niet gegrond. 15A.2.3 Inspectie van de Volkshuisvesting KlachtbehandelingDe Nationale ombudsman deed in 1998 één klacht af over de
Inspectie van de Volkshuisvesting. Naar aanleiding van het onderzoek werd
een rapport uitgebracht (98/184). Verzoeker – het bestuur van een bewonersvereniging –
klaagde in deze zaak over de wijze waarop de Inspectie van de Volkshuisvesting
in de provincie Utrecht zijn in 1996 ingediende klachten over een bepaalde
woningbouwvereniging had afgehandeld. Verzoeker was van mening dat de klachten
onvoldoende waren onderzocht en dat de inspectie ten onrechte tot de conclusie
was gekomen dat er geen aanleiding was om de Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer te adviseren de betreffende woningbouwvereniging
een aanwijzing te geven zoals bedoeld in artikel 41 van het Besluit beheer
sociale-huursector (BBSH).Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam onder meer naar voren
dat de Inspectie de voornaamste klachten al had onderzocht naar aanleiding
van eerdere klachten van een lid van de woningbouwvereniging en dat daarnaast
twee klachtonderdelen ter beoordeling waren voorgelegd aan de arrondissementsrechtbank
te Utrecht, die beide vorderingen had afgewezen. De Nationale ombudsman overwoog
in zijn rapport dat verzoeker niet kon worden gevolgd in zijn stelling dat
de Inspectie zijn klachten onvoldoende had onderzocht. Verder was de Nationale
ombudsman van oordeel dat de Inspectie op grond van haar bevindingen
tot de conclusie had kunnen komen dat er geen sprake was van een bedreiging
van de financiële continuïteit van de woningbouwvereniging of van
mogelijk ernstige schade aan de volkshuisvesting ter plaatse, zodat er geen
aanleiding was geweest om de Staatssecretaris te adviseren de betreffende
woningbouwvereniging een aanwijzing te geven zoals bedoeld in artikel 41 BBSH.
De klacht was niet gegrond. 15A.2.4 Secretariaat huurcommissieZoals hierboven al is vermeld, werden in 1998 twee rapporten uitgebracht
(98/296 en 98/572) waarbij het secretariaat van een huurcommissie was betrokken.
In één van deze zaken (98/572) klaagde verzoeker er onder meer
over dat een brief die hij had gericht aan de voorzitter van de huurcommissie
en waarin hij de voorzitter over een aantal kwesties had gevraagd om een standpunt,
was beantwoord namens de secretaris door een beleidsmedewerker.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat verzoeker had mogen
verwachten dat hij van of namens de voorzitter antwoord zou ontvangen en dat
dit antwoord in ieder geval door of namens de voorzitter had moeten worden
ondertekend. Uitgangspunt is immers dat beantwoording en dus ook de ondertekening
van een brief van een overheidsinstantie in beginsel moeten gebeuren door
of namens degene aan wie de desbetreffende brief van de burger was gericht.De Nationale ombudsman overwoog verder dat, voor zover de voorzitter van
mening was geweest dat het niet zijn taak, maar de taak van het secretariaat
was om zorg te dragen voor beantwoording en ondertekening van verzoekers brief,
hiervan in het antwoord aan verzoeker nadrukkelijk de reden had moeten worden
weergegeven. De brief aan verzoeker vermeldde op dit punt slechts dat de huurcommissie
als wettelijke taak heeft het verstrekken van uitspraken, adviezen en verklaringen,
en dat om die reden de brief van verzoeker door het secretariaat was afgehandeld.
De Nationale ombudsman was van oordeel dat deze motivering niet toereikend
was, gelet op de aanleiding en inhoud van verzoekers brief en ook zijn uitdrukkelijke
verzoek aan de voorzitter om van hem een aantal standpunten te vernemen. De
klacht was gegrond. 15A.3 Directoraat-Generaal MilieubeheerDe Nationale ombudsman bracht in 1998 twee rapporten (98/119 en 98/411)
uit op het terrein van het Directoraat-Generaal Milieubeheer (1997: 0). Eén
keer werd de klacht gegrond verklaard. De andere keer concludeerde de Nationale
ombudsman dat de klacht gedeeltelijk gegrond, en gedeeltelijk niet gegrond
was.In één van deze zaken (98/411) klaagde verzoeker erover
dat de Inspectie Milieuhygiëne Noord-West te Haarlem onvoldoende uitvoering
had gegeven aan haar taak als toezichthoudende instantie naar aanleiding van
zijn klacht over de – naar zijn mening – niet voortvarende behandeling
door de gemeente IJsselstein van een klacht die hij bij die gemeente had ingediend
over geluidhinder. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar
voren dat de inspectie de klacht van verzoeker in eerste instantie had opgevat
als een klacht over de geluidoverlast en dat zij om die reden de klacht ter
afhandeling naar de gemeente had doorgestuurd. Pas later onderkende de inspectie
alsnog dat verzoekers klacht betrekking had op de wijze waarop de gemeente
zijn klacht over de geluidhinder had behandeld.Onder verwijzing naar de Procedure klachtenafhandeling van de Inspectie
Milieuhygiëne overwoog de Nationale ombudsman dat de inspectie verzoekers
klacht over de niet voortvarende behandeling van zijn klacht door de gemeente
in behandeling had moeten nemen en aan de gemeente had moeten voorleggen met
het verzoek om binnen twee weken te reageren. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat de inspectie, door de aard van verzoekers klacht niet
al direct goed te onderkennen, onvoldoende uitvoering had gegeven aan haar
toezichthoudende taak, zoals neergelegd in de eerder genoemde Procedure klachtenafhandeling.
De klacht was gegrond.Verder werd nog een drietal zaken tussentijds afgedaan, omdat de kwestie
inmiddels tot een oplossing was gekomen, dan wel de toezegging was gedaan
dat dit op korte termijn zou gebeuren. 15A.4 Overige zaken met betrekking tot het MinisterieDe Nationale ombudsman deed in 1998 één zaak af over de
Centrale Directie Voorlichting en Externe Betrekkingen van het Ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De klacht betrof
het niet beantwoorden van een brief. De zaak werd tussentijds afgedaan nadat
van de zijde van het Ministerie was toegezegd dat voor spoedige beantwoording
zou worden zorggedragen.Een andere zaak betrof een klacht over de Centrale Directie Personele
Zaken. Ook deze zaak werd tussentijds afgedaan, omdat de kwestie inmiddels
tot een oplossing was gekomen. 15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesSinds 1 november 1993 heeft de Nationale ombudsman ook de bevoegdheid
om klachten te onderzoeken over gedragingen van de huurcommissies zelf. In
1998 verschenen negen rapporten naar aanleiding van klachten over een huurcommissie
(1997:6). Drie keer werd de klacht niet gegrond verklaard, drie keer was de
klacht gegrond en drie keer deels niet gegrond, deels gegrond. Eén
zaak werd tussentijds afgedaan, omdat de Nationale ombudsman voortzetting
van het onderzoek niet zinvol achtte.Zoals ook al in het Jaarverslag 1997 (blz. 327) is opgemerkt, worden klachten
op dit terrein voorzover deze betrekking hebben op de (zorgvuldigheid van
de) huurprijsvaststelling door de huurcommissie niet in onderzoek genomen.
Ingevolge het bepaalde in artikel 16, onder g van de Wet Nationale ombudsman
is de Nationale ombudsman niet bevoegd een onderzoek in te stellen naar gedragingen
waarop de rechterlijke macht toeziet. Dat is onder meer ook het geval bij
het rapport van het voorbereidend onderzoek van de huurcommissie. Partijen
kunnen immers binnen twee maanden na verzending van de uitspraak van de huurcommissie
aan de kantonrechter vragen de huurprijs vast te stellen. In de procedure
bij de kantonrechter kan het genoemde rapport aan de orde worden gesteld.
Een onderzoek van de Nationale ombudsman kan niet leiden tot aanpassing van
de huurprijs, omdat het (uiteindelijk) de kantonrechter is die beslist over
geschillen inzake huurprijsverhogingen of huurprijsverlagingen. HuurverlagingsprocedureAan één rapport (98/574) verbond de Nationale ombudsman
een aanbeveling. In deze zaak klaagde verzoeker, een huurteam dat huurders
van woningen in een stadsdeel van Amsterdam adviseert en begeleidt, over een
gedraging van de huurcommissie in het ressort Amsterdam. De klacht betrof
het beleid van deze huurcommissie om verzoeken van huurders om uitspraak te
doen over de redelijkheid van een voorstel tot huurverlaging (artikel 23 van
de Huurprijzenwet woonruimte) niet in behandeling te nemen maar terug te sturen
naar de afzender, indien na de voorgestelde ingangsdatum van de huurverlaging
nog geen zes weken zijn verstreken. Verzoeker was van mening dat deze praktijk
bij veel huurders tot verwarring leidt en wees er op dat het in een aantal
gevallen was voorgekomen dat huurders die het verzoekschrift hadden terugontvangen –
door onbegrip of een misverstand – hadden verzuimd het na zes weken,
maar binnen twaalf weken na de voorgestelde ingangsdatum van de huurverlaging
opnieuw in te zenden. Als gevolg hiervan moesten deze huurders de verhuurder
een nieuw voorstel doen, waardoor de ingangsdatum van de huurverlaging met
vele maanden werd opgeschoven. Verzoeker stelde zich op het standpunt dat
de huurcommissie deze verzoekschriften niet behoorde terug te zenden, maar
de behandeling ervan moest aanhouden totdat de termijn van zes weken was verstreken.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman gaf de huurcommissie
aan dat zij met een reactietermijn van zes weken na de voorgestelde ingangsdatum
recht meende te doen aan zowel de belangen van huurders als aan die van de
verhuurders. Daarbij wees zij er op dat in de procedure voor huurverhoging
ex artikel 20 van de Huurprijzenwet woonruimte een reactietermijn is gesteld
van zes weken na de voorgestelde ingangsdatum. Verder deelde de huurcommissie
mee dat zij medio 1997 het beleid ten aanzien van de behandeling van vroegtijdig ingediende verzoeken van huurders had aangescherpt in verband met
een stijging van het aantal te behandelen zaken.Daarnaar gevraagd, deelde het secretariaat van de huurcommissie onder
meer mee dat er in de afgelopen huurrondejaren (van 1 juli tot 1 juli
van het daaropvolgende jaar) sprake was geweest van een oplopend aantal ingediende
huurverlagingsvoorstellen. Zo bedroeg het aantal in 1994: 999, in 1995: 1006,
in 1996: 1036, in 1997: 1309 en in 1998 (tot 30 september): 1625. Het
aantal teruggezonden, voortijdig ingediende verzoekschriften was niet exact
aan te geven. Naar schatting ging het om 35–45 zaken per huurrondejaar.De Nationale ombudsman kon niet instemmen met de door de huurcommissie
gehanteerde praktijk. In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman dat
artikel 23 van de Huurprijzenwet woonruimte geen bepaling bevat inzake de
termijn die de verhuurder moet worden gegund om op een voorstel tot huurverlaging
te reageren en dat daarom slechts de algemene termijn geldt van tenminste
een maand, zoals neergelegd in artikel 19, eerste lid van de wet. De Nationale
ombudsman was verder van oordeel dat de Huurprijzenwet woonruimte de huurcommissie
geen bevoegdheid geeft om, wat de termijnen betreft, aan de huurder andere
ontvankelijkheidseisen te stellen. De Nationale ombudsman voegde daar aan
toe dat het de huurcommissie wel vrij staat om, in het kader van een interne
procedure van behandeling, een door haar ontvangen voorstel tot huurverlaging
aan te houden wanneer het is ingediend binnen zes weken na de voorgestelde
ingangsdatum, om aldus af te wachten of er nog een reactie komt van de verhuurder
die eventuele verdere behandeling van het verzoek van de huurder door de huurcommissie
niet langer nodig zal maken. Voorts constateerde de Nationale ombudsman dat
het aantal zogeheten voortijdig ingediende verzoeken, naar schatting van het
secretariaat van de huurcommissie, zowel in absolute getallen als in verhouding
tot het totaal aantal gevallen zeer bescheiden was. In dit verband overwoog
de Nationale ombudsman dat, voorzover al ruimte zou kunnen worden gezien om
af te wijken van het wettelijk stelsel, hiervoor onvoldoende rechtvaardiging
kon worden gevonden in de aantallen waarom het hier ging. De klacht was gegrond.
De huurcommissie in het ressort Amsterdam werd aanbevolen om haar handelwijze
ten aanzien van de behandeling van voorstellen tot huurverlaging in overeenstemming
te brengen met de bepalingen van de Huurprijzenwet woonruimte. Ten tijde van
het afsluiten van dit jaarverslag was nog geen reactie op deze aanbeveling
ontvangen. PuntenaftrekRapport 98/572 betreft onder meer de klacht dat door de huurcommissie
in het ressort Den Haag het standpunt werd ingenomen dat, met betrekking tot
de door de kantonrechter ten gunste van verzoeker toegekende aftrek voor stadsvernieuwing,
de huurcommissie deze aftrek slechts dan kan toekennen wanneer er sprake is
van een in de wetgeving genoemd plan. Verzoeker stelde zich op het standpunt
dat de huurcommissie zich in vergelijkbare gevallen naar het oordeel van de
kantonrechter diende te richten, teneinde onnodige procedures te voorkomen.Blijkens de toelichting bij bijlage I van het Besluit huurprijzen woonruimte
wordt een aftrek van ten hoogste tien punten aanbevolen voor buurten die ernstig
in verval zijn of waar stadsvernieuwingsactiviteiten in uitvoering zijn. Deze
aftrek wordt volgens de toelichting slechts toegepast in gebieden die begrepen
zijn in een (ontwerp)stadsvernieuwingsplan of een daarmee gelijk te stellen
plan. Voor het gebied waarin verzoekers woning is gelegen, was geen plan vastgesteld.
Niettemin had de kantonrechter ten gunste van verzoeker een aftrek voor stadsvernieuwing
toegestaan. De Nationale ombudsman wees erop dat de huurcommissie een eigen verantwoordelijkheid
heeft bij de vraag of er in een bepaald geval al dan niet aanleiding bestaat
om een stadsvernieuwingsaftrek toe te kennen. De uitspraak van een kantonrechter
kan daarbij van belang zijn, maar is niet zonder meer een richtsnoer. Volgens
de Nationale ombudsman staat het de huurcommissie vrij om terzake een eigen
lijn te kiezen indien zij daarvoor redenen aanwezig acht. Het door verzoeker
naar voren gebrachte argument dat een afwijkend standpunt van de huurcommissie
tot extra juridische procedures kan leiden, hing met deze vrijheid samen,
en was in dit verband niet van doorslaggevende betekenis. De Nationale ombudsman
nam tevens in aanmerking dat er onvoldoende redenen waren waarom de huurcommissie
aan de bewuste uitspraak van de kantonrechter een meer algemene werking zou
hebben moeten toekennen. Op grond van het voorgaande oordeelde de Nationale
ombudsman dat het standpunt van de huurcommissie dat zij de bedoelde puntenaftrek
slechts kan toekennen indien er sprake is van een in de wetgeving genoemd
plan hem op zich niet onredelijk voor kwam. Hij achtte de gedraging dan ook
«behoorlijk». ZittingsdatumIn twee rapporten speelde de vraag of een huurcommissie terecht geweigerd
had tegemoet te komen aan een verzoek van betrokkene om de datum van een hoorzitting
te verplaatsen.In de zaak die leidde tot rapport 98/406 had verzoeker de huurcommissie
in het ressort Utrecht gevraagd de behandeling ter zitting van zijn verzoek
ex artikel 13, eerste lid, van de Huurprijzenwet woonruimte met minimaal vijf
weken aan te houden. Verzoeker had daarbij aangevoerd dat hij op de geplande
datum met vakantie was en dat ook zijn advocaat niet aanwezig kon zijn, in
verband met een zitting elders. De huurcommissie had het verzoek afgewezen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat het met
het oog op een zo efficiënt mogelijke planning van de zittingen vast
beleid was van deze huurcommissie om alleen in uitzonderingssituaties verzoeken
om aanhouding te honoreren. Daarbij moest het gaan om een ziekenhuisopname
van de huurder of verhuurder, of een sterfgeval in de naaste familie. De huurcommissie
wees er in dit verband op dat partijen niet verplicht zijn om op de zitting
te verschijnen, maar zich ook kunnen laten vertegenwoordigen. Bovendien bestaat
de mogelijkheid om voorafgaande aan de behandeling ter zitting schriftelijk
te reageren.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de door deze huurcommissie
gehanteerde praktijk de toets der kritiek kon doorstaan. Hij overwoog daartoe
onder meer dat een meegaande opstelling ten aanzien van verzoeken om aanhouding
een duidelijk risico van aanzienlijke vertraging in de afdoening van zaken
zou betekenen. Verder oordeelde de Nationale ombudsman dat, gezien de gronden
waarop het verzoek om aanhouding van verzoeker was gebaseerd, de huurcommissie
er in dit geval niet van uit behoefde te gaan dat er sprake was van een uitzonderlijke
situatie, die het aanhouden van de zaak rechtvaardigde. De klacht was niet
gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 98/538 klaagde verzoeker er over dat
de huurcommissie in het ressort Schiedam zijn verzoek van 17 juli 1998
had afgewezen om de in september 1998 geplande zitting ter behandeling van
zijn bezwaren tegen de per 1 juli 1997 aangekondigde huurverhoging te
vervroegen naar begin augustus 1998. Verzoeker zou per 1 oktober 1998
naar een andere woning verhuizen.De huurcommissie in het ressort Schiedam gaf aan dat zij in de maanden
juli en augustus geen zittingen houdt, omdat in die periode onvoldoende huurcommissieleden
kunnen worden gevonden om zittingen bij te wonen. Verder hanteert
zij het beleid om tijdens schoolvakanties geen zittingen te houden. Bovendien
wil de huurcommissie de zittingsdatum niet vervroegen in verband met de mogelijkheid
dat daardoor de belangen van één of meer andere huurders/verhuurders
worden geschaad, omdat zij door hun vakantie niet dan wel te laat van de vervroeging
kennis krijgen.De Nationale ombudsman oordeelde in zijn rapport dat de huurcommissie
in beginsel geen afzonderlijke zitting alleen ten behoeve van verzoeker behoefde
te plannen, tenzij achterwege blijven daarvan voor verzoeker gevolgen zou
hebben gehad die onevenredig zouden zijn geweest in verhouding tot het met
de normale planning van zittingen te dienen doel. Van dergelijke gevolgen
was de Nationale ombudsman echter niet gebleken. Voor zover het verzoek van
verzoeker was ingegeven door de vrees dat zijn verhuurder, zodra deze in het
bezit zou komen van de sleutels van de woning, onmiddellijk de zichtbare gebreken
aan de woning zou herstellen, oordeelde de Nationale ombudsman dat dit niet
van dien aard was dat het voor de huurcommissie reden had moeten vormen om,
zo dat al mogelijk was, af te wijken van haar vaste beleid om in juli en augustus
geen zittingen te houden. De Nationale ombudsman overwoog in dit verband onder
meer dat verzoeker van de door hem gestelde zichtbare gebreken aan de woning
bewijs had kunnen leveren aan de hand van foto's en getuigen. De klacht was
niet gegrond. GriffierechtRapport 98/258 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de
huurcommissie in het ressort Haarlem. Verzoeker klaagde erover dat deze huurcommissie
zijn verzoek had afgewezen om vergoeding van het griffierecht dat hij had
moeten betalen om een oordeel te krijgen van de kantonrechter over zijn betalingsverplichting
met betrekking tot de boven de huurprijs in rekening gebrachte servicekosten.
Verzoeker was van mening dat de afwijzing niet terecht was, aangezien de kantonrechter
had geoordeeld dat de huurcommissie buiten de grenzen van het geschil tussen
huurder en verhuurder was getreden, omdat de huurcommissie, kennelijk op eigen
initiatief, administratiekosten had vastgesteld.De Nationale ombudsman oordeelde dat, indien de kantonrechter op een verzoek
om de betalingsverplichting voor de bijkomende kosten vast te stellen, een
beslissing geeft die afwijkt van de uitspraak van de huurcommissie, dit niet
met zich meebrengt dat de huurcommissie het voor de procedure bij het kantongerecht
betaalde griffierecht dient te vergoeden. Een dergelijke verplichting is naar
het oordeel van de Nationale ombudsman niet op de wet gebaseerd en ook niet
verenigbaar met de hoedanigheid van een bij wet ingestelde, onafhankelijke
instantie voor de beoordeling van de betalingsverplichtingen van huurders
van woonruimten. De klacht was niet gegrond.Drie andere rapporten (98/355, 98/507 en 98/538) die de Nationale ombudsman
in 1998 naar aanleiding van klachten over een huurcommissie uitbracht, hadden
(mede) betrekking op de behandelingsduur van verzoeken om een uitspraak te
doen. In alle gevallen werden de klachten gegrond verklaard. 15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registersEr werden in 1998 zeven klachten ontvangen over de Dienst voor het kadaster
en de openbare registers (1997: 11). Slechts één zaak leidde
tot onderzoek; dit was in 1998 nog niet afgerond. In de overige zaken betrof
het meestal een voor verzoeker openstaande wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening, zodat de Nationale ombudsman niet bevoegd was om terzake een
onderzoek in te stellen. 16 VERKEER EN WATERSTAATTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Verkeer en Waterstaat begint onderdeel 16A van dit
hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 16B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  15 Ontvangen
in 1998  + 34Te behandelen  49Afgedaan     1) niet in onderzoek 28   2) onderzoek      a. rapport9 – 44   b. tussentijds beëindigd716  In behandeling
per 01/01/99  5In 1998 werden 34 verzoekschriften ontvangen, een daling ten opzichte
van 1997 (60), met 41,7%. Het aantal afgedane zaken bedroeg 44 (1997: 66).
Daarvan werden zestien (36,4%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Er verschenen negen rapporten (1997: 7). 16A.2 RijksluchtvaartdienstIn 1998 verschenen twee rapporten (1997: 3) over het Directoraat-Generaal
Rijksluchtvaartdienst (RLD). In één rapport luidde de conclusie
dat de klacht niet gegrond was. In het andere geval was de klacht deels gegrond,
deels niet gegrond. Geluidsisolatieproject SchipholIn rapport 98/94 betreft de klacht het geluidsisolatieproject Schiphol.
Verzoekers waren van mening dat de in het kader van het project aan hen geleverde
buitendeuren niet voldeden aan de volgens het bestek te stellen eisen, aangezien
voor de deuren aan de leverancier geen «KOMO-attest-metproductcertificaat»
was afgegeven door de Stichting Keuringsbureau Hout SKH. De Minister stelde
zich op het standpunt dat de bestekvoorwaarden geen onderdeel uitmaakten van
de overeenkomst tussen verzoekers en de RLD (het door beide partijen ondertekende
besluit inzake het aanbrengen van geluidwerende voorzieningen aan de woning
van verzoekers), maar van de overeenkomst tussen de RLD en de aannemer.Volgens de Nationale ombudsman gaf de overeenkomst tussen de RLD en verzoekers
geen basis voor het standpunt van verzoekers dat zij aanspraak konden maken
op hetzij de plaatsing van KOMO-gecertificeerde deuren, hetzij het bewijs
dat de geplaatste deuren voldeden aan de bestekvoorwaarden (en daarmee ook
aan de vereisten voor een KOMO-certificaat). Daar waar zou blijken dat de
deuren binnen de garantietermijn niet (meer) zouden voldoen aan de eisen die
daaraan door verzoekers op grond van de Garantieregeling Geluidwerende Voorzieningen
(GGV '89) mochten worden gesteld, konden zij de RLD hierop aanspreken. Gelet
daarop had de Minister niet een onjuist standpunt ingenomen door verzoekers
erop te wijzen dat er geen verplichting tegenover hen bestond om aan te tonen
dat de geleverde deuren voldoen aan de in het bestek gestelde eisen. Leeftijdsgrens examencommissie voor vliegbewijzenIn rapport 98/238 betreft de klacht het antwoord dat de RLD in een brief
van 21 november 1997 gaf op verzoekers brief van 3 oktober 1997.
Verzoeker was het onder meer niet eens met de inhoud van de brief. Verzoekers
brief betrof de leeftijdsgrens van 65 jaar die wordt gehanteerd om in aanmerking
te komen voor (her)benoeming als lid van de examencommissie voor vliegbewijzen.
Verzoeker was het niet eens met deze leeftijdsgrens. Hij vroeg het Ministerie
op welke wettelijke bepaling of verdragsbepaling de leeftijdsgrens was gebaseerd.
In de brief van 21 november 1997 deelde de RLD verzoeker
mee dat de Minister van Verkeer en Waterstaat bevoegd is examinatoren te benoemen
en dat de Minister bij dat benoemingsrecht enige discretionaire bevoegdheid
toekomt. Op basis daarvan was de leeftijdsgrens van 65 jaar vastgesteld. Verder
wees de RLD verzoeker er op dat de ratio van het stellen van de leeftijdsgrens
is gelegen in een streven naar een zo evenwichtig mogelijke samenstelling
van de examencommissie, in een streven naar continuïteit en in een streven
naar instroom van jonge examinatoren. Volgens verzoeker maakte de RLD zich
door het stellen van de leeftijdsgrens echter schuldig aan onwettige leeftijdsdiscriminatie.
In dat verband wees hij er onder meer op dat van de staten die deelnemen in
de zogeheten Joint Aviation Authorities Nederland naast het Verenigd Koninkrijk
het enige land is dat een leeftijdsgrens hanteert.De Nationale ombudsman overwoog dat de Minister van Verkeer en Waterstaat
op grond van de Regeling Toezicht Luchtvaart de bevoegdheid toekomt om leden
te benoemen van de examencommissie voor vliegbewijzen. Gelet op de door de
Minister aangevoerde argumenten achtte de Nationale ombudsman het niet onredelijk
dat de Minister in het kader van de (her)benoeming van leden van de examencommissie
de eis is gaan stellen dat betrokkenen niet ouder zouden zijn dan 65 jaar.
De Nationale ombudsman achtte de klacht wat betreft de inhoud van het antwoord
van de RLD niet gegrond. 16A.3 RijkswaterstaatIn 1998 bracht de Nationale ombudsman drie rapporten uit over het Directoraat-Generaal
Rijkswaterstaat (1997: 2). Tweemaal was de klacht niet gegrond, éénmaal
gegrond. Een vierde rapport betrof het Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeleid
en Afvalwaterbehandeling te Lelystad. De klacht was deels gegrond, deels niet
gegrond. Trage handelwijzeIn rapport 98/352 betrof de klacht de weinig voortvarende wijze van corresponderen
van de directie Limburg van Rijkswaterstaat, alsmede het feit dat die directie
geen excuses had aangeboden voor de late inhoudelijke beantwoording van verzoekers
brieven. De Nationale ombudsman oordeelde dat Rijkswaterstaat niet correct
had gehandeld. Onderzoek naar bouwschadeIn het onderzoek dat ten grondslag lag aan rapport 98/128 betrof de klacht
het onderzoek dat Rijkswaterstaat had uitgevoerd (of laten uitvoeren) naar
de toestand van verzoekers woning. Verzoeker stelde zich op het standpunt
dat zijn huis was scheefgezakt, door (grond)werkzaamheden die Rijkswaterstaat
omstreeks de eerste helft van de jaren tachtig in de nabijheid daarvan had
verricht. In verband met de werkzaamheden had Rijkswaterstaat medio 1984 een
bouwkundig rapport laten opstellen over verzoekers woning. Daaruit bleek dat
het huis op verschillende plaatsen scheurvorming vertoonde. Vanaf augustus
1992 meldde verzoeker aan Rijkswaterstaat dat de gebreken geleidelijk waren
verergerd. Op 21 november 1995 stelde een expert van een bouwkundig adviesbureau
in opdracht van Rijkswaterstaat een expertiserapport op. De conclusie daarin
luidde dat de gebreken aan de woning niet door Rijkswaterstaat waren veroorzaakt.
Verzoeker kon zich niet vinden in het rapport. Hij gaf aan dat het probleem
in wezen was dat zijn huis in het geheel scheef zakte en kantelde. Verzoeker
werd bezocht door de behandelend ambtenaar, in gezelschap van de expert van
het bouwkundig adviesbureau. Volgens verzoeker gaf de behandelend ambtenaar
bij die gelegenheid aan dat alleen een zogeheten grondmechanisch onderzoek
opheldering zou kunnen geven over de exacte oorzaak van de schade aan de woning.In een brief van 10 april 1996 schreef de expert van het bouwkundig adviesbureau aan Rijkswaterstaat dat alleen een kostbaar grondmechanisch
onderzoek inzicht zou kunnen geven in de oorzaken van de «zetting»
van verzoekers woning. Tevens stelde de expert op 10 april 1996 een nieuw
expertiserapport op. Zijn conclusie was gelijk aan die in het rapport van
21 september 1995. Rijkswaterstaat liet verzoeker weten in verband met
de conclusies uit de rapporten geen aanleiding te zien op de door verzoeker
voorgestelde «fifty-fifty basis» nader onderzoek te laten doen
naar de schade aan verzoekers woning.Verzoeker wendde zich tot de Nationale ombudsman met de klacht dat Rijkswaterstaat
ondanks zijn meldingen geen gericht onderzoek had verricht naar het scheefzakken
van zijn huis en de oorzaken daarvan. Hij wees er op dat de behandelend ambtenaar
en de expert hadden opgemerkt dat alleen grondmechanisch onderzoek uitsluitsel
zou kunnen geven over de oorzaak van de schade. Ook had Rijkswaterstaat volgens
hem de scheefstand van de woning moeten opmeten.De Minister van Verkeer en Waterstaat liet weten dat ingeval van werkzaamheden
waarbij zich mogelijk bouwschade voordoet, vooraf door Rijkswaterstaat aan
een onafhankelijke deskundige opdracht wordt gegeven om de bestaande situatie
op te nemen en vast te leggen. Wordt nadien schade geclaimd, dan wordt het
bestaan daarvan op basis van een vergelijking met de oude situatie eveneens
door een onafhankelijk deskundige vastgesteld. Tevens geeft de deskundige
een oordeel over de vraag of er een causaal verband is tussen de werkzaamheden
van Rijkswaterstaat en de schade. Acht de deskundige causaal verband aanwezig,
dan vergoedt Rijkswaterstaat de schade. Concludeert de deskundige anders,
dan wordt de burger die de schade claimt, verwezen naar de burgerlijke rechter.De door de Minister beschreven aanpak voldeed volgens de Nationale ombudsman
aan de daaraan te stellen eisen van zorgvuldigheid. Ten aanzien van de werkzaamheden
bij verzoekers woning was deze aanpak gevolgd.In het onderzoek bracht verzoeker nog naar voren dat hij twijfelde aan
de onafhankelijkheid en de deskundigheid van de betrokken expert. De Nationale
ombudsman zag echter geen aanleiding verzoeker daarin te volgen. Ook bracht
verzoeker naar voren dat al geruime tijd vóór de rapportage
van medio 1984 werkzaamheden waren uitgevoerd bij zijn huis. In zijn nader
rapport van 10 april 1996 had de onafhankelijk deskundige echter onder
meer overwogen dat de werkzaamheden in de periode 1984/1985 geen schade konden
hebben veroorzaakt na 6 à 8 jaar. De Nationale ombudsman oordeelde
dat er geen reden was waarom van Rijkswaterstaat zou moeten worden verlangd
dat verder onderzoek, geheel of ten dele voor rekening van Rijkswaterstaat,
zou moeten worden verricht naar de oorzaken van de schade aan verzoekers woning.
Hij achtte de klacht van verzoeker niet gegrond. Verdenking verontreiniging oppervlaktewaterDe klacht die leidde tot rapport 98/254 werd ingediend door de eigenaar
van een schip. Een ambtenaar van Rijkswaterstaat, directie Utrecht, tevens
buitengewoon opsporingsambtenaar, stelde op 29 augustus 1995 een onderzoek
in naar aanleiding van een verontreiniging van het oppervlaktewater van het
Merwedekanaal te Utrecht. De situatie nabij verzoekers motor/werkschip werd
onderzocht, omdat zich daar veel verontreiniging (olie) bevond. Op het schip
trof de ambtenaar van Rijkswaterstaat een vat met bilge (smeer- en gasolie
vermengd met water) aan, dat voor tweederde was gevuld. Hij nam een monster
uit het vat en uit het oppervlaktewater. De volgende dag nam hij in het bijzijn
van verzoeker nog een monster uit het vat. De monsters werden geanalyseerd
door het Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling
(RIZA) te Lelystad. De behandelend ambtenaar hoorde verzoeker op 20 september
1995 als verdachte van het zonder vergunning in het oppervlaktewater brengen
van verontreinigende stoffen. Hij maakte op 16 oktober 1995 proces-verbaal
op en zond dit vervolgens naar de officier van justitie. Verzoeker klaagde
er over dat hij ten onrechte was aangemerkt als verdachte en dat ten onrechte
proces-verbaal was opgemaakt.Volgens de Nationale ombudsman vormden de locatie van de verontreiniging
en de aanwezigheid van een vat met bilge op het schip naar objectieve maatstaven
gemeten voldoende aanleiding om in eerste instantie verzoeker als eigenaar
van het schip als verdachte van de verontreiniging aan te merken. Verder bleek
uit onderzoek van het RIZA dat de gasoliefracties in het monster uit het vat
met bilge en in het monster uit het oppervlaktewater niet significant van
elkaar verschilden. In een nadere uitleg aan de Nationale ombudsman gaf het
RIZA aan dat verzoeker daarom ook op basis van de onderzoekresultaten als
verdachte kon worden beschouwd. Dat niet met zekerheid was vast te stellen
dat de verontreiniging afkomstig was van verzoekers schip, omdat de smeeroliefracties
van de monsters van elkaar verschilden en ook omdat de verontreiniging door
een andere oorzaak kon zijn ontstaan, bijvoorbeeld doordat zij onder invloed
van harde wind naar verzoekers schip was gedreven, deed daaraan niet af. Er
was namelijk geen sprake geweest van een harde wind of een sterke stroming.
Verzoekers stelling dat de samenstelling van de gasolie van vrijwel alle schepen
nabij Utrecht met elkaar overeenstemde, was blijkens de informatie van het
RIZA onjuist; elke charge uit de productie van gasolie heeft zijn eigen specifieke
kenmerken. Ook de omstandigheid dat de officier van justitie naderhand had
besloten om verzoeker niet verder te vervolgen, bracht niet met zich mee dat
de betrokken ambtenaar verzoeker niet als verdachte had kunnen aanmerken.
De Nationale ombudsman achtte de klacht dan ook niet gegrond. GemachtigdeRapport (98/565) werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over
de Hoofdingenieur-Directeur van het Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer
en Afvalwaterbehandeling (RIZA) te Lelystad. De klacht werd ingediend door
een werknemer van het RIZA, die al jaren was gewikkeld in een arbeidsconflict
met zijn werkgever. Verzoeker klaagde er onder meer over dat post betreffende
dit arbeidsconflict door het RIZA aan hem werd gericht, ook na herhaaldelijk
gedane verzoeken van zijn opeenvolgende gemachtigden om post rechtstreeks
aan deze gemachtigden te richten. De Minister van Verkeer en Waterstaat liet
in reactie op de klacht weten dat ervoor was gekozen correspondentie rechtstreeks
aan verzoeker te richten, met een afschrift aan zijn gemachtigde. De reden
hiervoor was vooral om misverstanden te voorkomen, omdat verzoeker sinds 1996
vier keer van gemachtigde was gewisseld, waarbij elke gemachtigde zijn eigen
mening of werkwijze hanteerde.De Nationale ombudsman overwoog dat de Minister niet in haar standpunt
kon worden gevolgd. Op grond van artikel 2:1, eerste lid, van de Algemene
wet bestuursrecht heeft eenieder het recht zich ter behartiging van zijn belangen
in het verkeer met een bestuursorgaan te laten bijstaan, of door een gemachtigde
te laten vertegenwoordigen. Tegenover dit recht staat de plicht van het bestuursorgaan
om, als betrokkene zich door een gemachtigde laat vertegenwoordigen, en die
gemachtigde vervolgens uitdrukkelijk verzoekt om de correspondentie met betrokkene
aan het adres van de gemachtigde te richten, aan dat verzoek gevolg te geven.
Een bestuursorgaan kan bijstand of vertegenwoordiging door een persoon tegen
wie ernstige bezwaren bestaan weigeren, maar dat is niet van toepassing ten
aanzien van advocaten en procureurs (artikel 2:2, eerste en derde lid Awb).
Door verzoekers gemachtigden waren twee verzoeken ingediend, het ene (van
10 februari 1998) door zijn toenmalige advocaat, het andere (van 21 april
1998) door een gemachtigde ten aanzien van wie geen sprake was
van ernstige bezwaren. Het RIZA had dan ook moeten ingaan op de uitdrukkelijke
verzoeken van verzoekers gemachtigden om correspondentie naar hun adres te
versturen. De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt gegrond.In vier gevallen beëindigde de Nationale ombudsman een onderzoek
zonder een rapport uit te brengen. In één van die gevallen was
de klacht dat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat nog geen vergunning
had verleend voor een uitgraving van de primaire zeewering onder de Gevangenentoren
te Vlissingen en voor het hebben van een fustruimte met aanpalende ruimten
in genoemde toren. In reactie op de klacht liet de Minister onder meer weten
dat Rijkswaterstaat de ontwikkelingen rond de door verzoeker aangespannen
procedure inzake de overdracht aan een particulier van het recht op erfpacht
van de ondergrond van de Gevangentoren had afgewacht. De uitspraak in de procedure
kon consequenties hebben voor de vergunningverlening. De Minister gaf tevens
aan dat de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 17 juli
1998 uitspraak had gedaan in de kwestie en dat vergunningverlening nog in
1998 was te verwachten. De Nationale ombudsman zag geen aanleiding het onderzoek
voort te zetten.Een andere zaak betrof onder meer een klacht over de weinig voortvarende
afhandeling door de Directie Noord-Brabant van Rijkswaterstaat van een koopovereenkomst.
Verzoeker liet in de loop van het onderzoek weten dat hij regelmatig contacten
had met Rijkswaterstaat en dat hij het wenselijk achtte de resultaten van
deze contacten af te wachten. 16A.4 Goederenvervoer SloopbijdrageEvenals in 1997 ging in 1998 één rapport (98/105) over het
Directoraat-Generaal Goederenvervoer. De kwestie die daarin aan de orde is,
houdt verband met rapport 96/482, dat is beschreven in het Jaarverslag 1996
(blz. 321–322).Onderwerp was onder meer EG-verordening nr. 2812/94 van 18 november 1994,
waarin is bepaald dat de sloopbijdrage die een eigenaar van een nieuw schip
bij het in de vaart brengen daarvan dient te voldoen wanneer hij geen scheepsruimte
laat slopen, gelijk is aan de vastgestelde sloopuitkering voor een tonnage
gelijk aan anderhalf maal die van het nieuwe vaartuig. Voordat deze EG-verordening
met ingang van 9 december 1994 in werking trad, was de slooppremie gesteld
op 1:1. In de overgangsregeling was deze verhouding voor het vaststellen van
de sloopbijdrage gehandhaafd voor die gevallen waarin de vaartuigen vóór
9 juni 1995 waren overgedragen en in gebruik genomen. Verzoekster meldde
op 30 januari 1995 aan het Ministerie van Verkeer en Waterstaat dat zij
het voornemen had tien duwbakken in de vaart te brengen.In rapport 96/482 oordeelde de Nationale ombudsman dat de Rijksverkeersinspectie,
Unit West (RVI) te Rotterdam, op drie punten onjuist had gehandeld. Zo had
de RVI verzoekster op 22 februari 1995 zonder enig voorbehoud een onjuiste
mededeling gedaan over de toepassing van de overgangsregeling. Verder had
de RVI deze fout pas op 23 maart 1995 hersteld. De Nationale ombudsman
gaf de Minister van Verkeer en Waterstaat in overweging om – indien
verzoeker zou hebben voldaan aan de voorwaarden van de overgangsregeling –
het besluit tot afwijzing van zijn schadeclaim in heroverweging te nemen,
met inachtneming van hetgeen in het rapport was overwogen. De Minister liet
weten dat de aanbeveling werd opgevolgd.Zoals al is aangegeven in het Jaarverslag 1997 (blz. 339–340), leidde
een en ander echter tot een nieuwe klacht van verzoeker. In het desbetreffende
onderzoek stelde de Nationale ombudsman onder meer een aantal vragen aan de Europese Commissie, Directoraat-Generaal VII Vervoer. De Europese
Commissie gaf onder meer aan dat de koper van een nieuw vaartuig, zodra dat
vaartuig eenmaal was gebouwd en overgedragen, geen gebruik meer kon maken
van de overgangsregeling, omdat hij niet een schip in aanbouw kocht maar een
nieuw, voltooid schip, zelfs wanneer hij dat nog moet uitrusten met ankers,
kettingen, lieren en dergelijke. Verzoeker had aangegeven dat hij de duwbakken
van de scheepswerf had gekocht nadat deze in de nabijheid van de werf op de
Donau waren gelegd, omdat de afnemer ze niet kon betalen. Verzoeker had tevens
aangegeven dat de duwbakken op het moment dat ze op de Donau waren gelegd
klaar waren op ankers, kettingen en lieren na.In rapport 98/105 oordeelde de Nationale ombudsman dat, mede gelet op
de aanbeveling die was gedaan in rapport 96/482, de Minister in redelijkheid
had kunnen besluiten om niet terug te komen op haar afwijzing van verzoekers
schadeclaim. 16A.5 Telecommunicatie en PostMet rapport 98/201 sloot de Nationale ombudsman het enige onderzoek in
1998 af dat betrekking had op de Hoofddirectie Telecommunicatie en Post (ook
in 1997 werd op dit gebied één rapport uitgebracht). De klacht
was niet gegrond.Het betrof de afwijzing van een schadeclaim door de Rijksdienst voor Radiocommunicatie
(RDR). Op de achtergrond speelde mee de invoering van de TDAB (aardse digitale
audio-omroep) in Europa. In juli 1995 vond daartoe een conferentie plaats
van de CEPT (Conférence Européenne des Administrations des Postes
et des Télecommunications) te Wiesbaden, waarbij frequentiegebieden
werden toegewezen aan de aangesloten landen. Op de conferentie kreeg Nederland
onder meer TV-kanaal 11 (voor regionale dekking) toegewezen voor de TDAB.
Dit kanaal was al toegewezen aan de gebruikers van draadloze microfoons. De
Nederlandse delegatie was aanvankelijk tegen de toewijzing van TV-kanaal 11,
maar accepteerde deze uiteindelijk toch, omdat ervan werd uitgegaan dat de
gevolgen voor het gebruik van draadloze microfoons in de praktijk beperkt
zouden blijven.Verzoeker, freelance geluidsman voor film- en televisieproducties, gebruikte
een draadloze microfoon en was in het bezit van een zendinrichting in de categorie
draadloze audio verbindingen (DAV). In april 1996 schafte verzoeker een ontvanger
aan ter waarde van f 3838,36 exclusief BTW. De apparatuur was alleen
werkzaam in TV-kanaal 11. Op 30 mei 1996 informeerde de RDR het zogeheten
DAV-platform over het besluit van de CEPT en de gevolgen hiervan voor de gebruikers
van draadloze microfoons. Op 25 september 1996 zond de RDR de houders
van een machtiging voor het gebruik van draadloze microfoons, onder wie verzoeker,
een folder toe waarin zij werden ingelicht. Verzoeker was van mening dat de
RDR hem een schadevergoeding zou moeten betalen, omdat hij geen nieuwe TV-kanaal
11 apparatuur zou hebben aangeschaft indien hij voldoende tijdig op de hoogte
was gebracht. De RDR wees verzoekers schadeclaim af.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek niet dat de RDR er
in juli 1995 te lichtvaardig van uit was gegaan dat de gevolgen van toewijzing
van TV-kanaal 11 aan de TDAB beperkt zouden zijn. Ter vertaling van de in
Europees verband gemaakte afspraken naar de Nederlandse situatie begon de
RDR medio oktober 1995 een onderzoek naar de compatibiliteit van DAV en TDAB
systemen. Dit onderzoek werd in februari 1996 afgerond en in maart 1996 beoordeeld.
Nadere uitwerking van de onderzoekresultaten bleek noodzakelijk, evenals overleg
met Nozema. Dit overleg vond plaats op 12 april 1996. Op 25 april
1996 werden de uitnodigingen verstuurd voor het informeren van het DAV-platform.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de RDR voldoende zorgvuldig
had gehandeld wat betreft het informeren van het DAV-platform. Dat de machtiginghouders
pas bij brief van 25 september 1996 in kennis werden gesteld, was volgens
de Nationale ombudsman op zichzelf te laat. Verwacht had mogen worden dat
de RDR de machtiginghouders in kennis had gesteld van de stand van zaken toen
hierover op 12 april 1996 duidelijkheid was gekomen. De Nationale ombudsman
achtte het echter niet aannemelijk dat een dergelijke mailing aan alle machtiginghouders
nog in april 1996 had kunnen plaatsvinden. Voor verzoeker zou dit overigens
hebben betekend dat hij zo'n mededeling pas zou hebben ontvangen na de aanschaf
van de nieuwe apparatuur. De RDR kon daarom niet aansprakelijk worden geacht
voor de schade die verzoeker had geleden in verband met de aanschaf van de
apparatuur. 16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Stichting Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenIn 1998 bracht de Nationale ombudsman drie rapporten (1998: 13) uit over
de Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Alle drie de rapporten
betreffen de gang van zaken bij een praktijkexamen. Tweemaal was de klacht
niet gegrond; éénmaal gegrond. In zes gevallen beëindigde
de Nationale ombudsman een onderzoek zonder een rapport uit te brengen.Rapport 98/233 betreft een door de examinator van het CBR, regio Noord-West
te Amsterdam als onvoldoende beoordeeld praktijkexamen voor de categorie A
(motorfiets). Verzoeker was het niet eens met de beoordeling. Hij was van
mening dat de examinator zijn rijgedrag in de bochten ten onrechte onvoldoende
had geacht, omdat de weg glad was. Ook tegen de bejegening door de examinator
had verzoeker bezwaren. De examinator zou verzoeker ten onrechte hebben verweten
dat hij te lang deed over het aantrekken van zijn motorkleding, dat hij voorafgaande
aan het examen de bijzondere verrichtingen had geoefend, alsmede dat hij bij
het oprijden van de parkeerplaats van het CBR een gevaarlijke situatie had
veroorzaakt. Verder zou de examinator de indruk hebben gewekt het examen «af
te raffelen».Wat betreft de beoordeling van het examen overwoog de Nationale ombudsman –
volgens zijn vaste beleid in deze – dat de juistheid van het oordeel
van de examinator alleen marginaal kan worden getoetst. Aangezien het aan
de examinator is om te beoordelen of de kandidaat heeft voldaan aan de vereisten,
dient van het oordeel van de examinator te worden uitgegaan. Het oordeel van
de examinator kan daarom slechts met vrucht worden bestreden indien feiten
of omstandigheden aannemelijk zijn geworden die de conclusie kunnen dragen
dat de examinator niet in redelijkheid tot zijn oordeel heeft kunnen komen.In het onderzoek verklaarde verzoekers rij-instructeur – die het
examen in zijn auto had gevolgd – dat hij de zienswijze van de examinator
deelde en dat het examen naar zijn mening correct was verlopen. Vervolgens
zag de Nationale ombudsman geen reden voor het oordeel dat de examinator verzoekers
rijgedrag in de bochten niet als onvoldoende had mogen aanmerken.Wat betreft de bejegening door de examinator stonden de lezingen van verzoeker
en de examinator tegenover elkaar. Hetgeen verzoeker stelde, werd echter niet
gesteund door andere feiten of omstandigheden, terwijl de lezing van de examinator
werd gesteund door verzoekers rijschoolhouder. Aangezien er voorts geen sprake
was van aanwijzingen die tot een andere conclusie zouden moeten leiden, werd
aangenomen dat de examinator zich op correcte wijze had gedragen.In rapport 98/304 gaat het om een door een examinator van eveneens de
regio Noord-West te Amsterdam als onvoldoende beoordeeld praktijkexamen B
(personenauto). In dit geval wees verzoekster er op dat haar rij-instructeur,
die meereed met het examen, het niet eens was met de beoordeling daarvan als
onvoldoende. Volgens de Nationale ombudsman was er geen sprake van feiten
of omstandigheden die erop zouden kunnen duiden dat de examinator niet in
redelijkheid tot zijn oordeel had kunnen komen. Hoewel de rij-instructeur
verklaarde dat hij het niet eens was met de uitslag van het examen, gaf zijn
lezing voldoende aanwijzingen die het aannemelijk maakten dat verzoekster
tijdens het wisselen van rijstrook en het oprijden van kruisingen ten dele
het ontstaan van de verkeerssituatie die in hoofdzaak had geleid tot de negatieve
beoordeling van het examen, zelf in de hand had gehad. Ook in
dit geval was de klacht niet gegrond.Rapport 98/473 betreft de klacht van een rijschoolhouder over de gang
van zaken rond een nader onderzoek naar de rijvaardigheid, waaraan een rijvaardigheidsadviseur
van het Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheid (BNOR) te Rijswijk van het CBR
één van zijn leerlingen had onderworpen. Toen de examinator
daarnaar vroeg, liet verzoeker weten dat hij het nader onderzoek niet zou
bijwonen. Hij huldigde het standpunt dat zijn leerlingen er niet bij gebaat
waren dat hij met het examen meereed. Verzoeker klaagde er over dat de rijvaardigheidsadviseur
vóór het begin van het nader onderzoek had gewezen op het belang
van het meerijden van de instructeur, en na afloop van het nader onderzoek
aan verzoekers leerlinge had geadviseerd om een rij-instructeur te nemen die
wél met het examen wilde meerijden.Het CBR liet weten in het algemeen achter de uitlatingen te staan die
de rijvaardigheidsadviseur had gedaan. Het CBR voegde daar echter aan toe
dat van een rijvaardigheidsadviseur mag worden verwacht dat hij alles nalaat
wat de kandidaat in ongunstige zin kan beïnvloeden. Gezien het feit dat
zich vóór en na het examen een gespannen situatie had voorgedaan,
had de rijvaardigheidsadviseur volgens het CBR in dit geval diplomatieker
moeten zijn.De rijvaardigheidsadviseur wees er op dat de leerlinge in kwestie had
gevraagd om het meerijden van verzoeker. Verzoeker ontkende dit en zijn lezing
werd bevestigd door de leerlinge.De Nationale ombudsman oordeelde dat de betrokken rijvaardigheidsadviseur
onder de gegeven omstandigheden niet de vereiste professionaliteit had getoond,
door de leerlinge te wijzen op het belang van meerijden van de instructeur
en door haar er op te wijzen dat zij – gelet op de weigering van verzoeker
om mee te rijden – een andere opleider zou moeten zoeken. Dat een rijvaardigheidsadviseur
op grond van artikel 90 van het Reglement rijbewijzen de leerlinge kon adviseren
over het verbeteren van haar rijvaardigheid deed daar volgens de Nationale
ombudsman niet aan af. 16B.2 Dienst WegverkeerIn 1998 kwamen vier rapporten uit die (mede) betrekking hebben op de handelwijze
van de Dienst Wegverkeer (RDW) (in 1997: 6).In twee gevallen luidde de conclusie dat de klacht niet gegrond was, in
één ander geval gegrond en in één geval deels
gegrond, deels niet gegrond. APK-keuringRapport 98/183 betreft een APK-keuring. Verzoeker klaagde er over dat
de RDW onvoldoende actie had genomen naar aanleiding van zijn (voor het eerst
per brief van 20 januari 1997 ingediende) klacht over de APK-keuring
van zijn auto op 9 januari 1997.Verzoekers brief van 20 januari 1997 liet er geen twijfel over bestaan
dat het verzoekers bedoeling was geweest administratief beroep in te stellen
als bedoeld in artikel 91, eerste lid, van de Wegenverkeerswet 1994. Dit artikellid
stelt de mogelijkheid open van administratief beroep op de RDW tegen een beschikking
van een andere keurende instantie tot afgifte van een keuringsbewijs. De behandeling
van het beroep houdt in feite in dat de RDW het bewuste voertuig aan een herkeuring
onderwerpt. De Nationale ombudsman overwoog dat er voor de RDW reden kan zijn
om betrokkene er over te informeren dat een herkeuring niet altijd een duidelijk
antwoord kan geven op de vraag of de eerste keuring al dan niet op de juiste
wijze is uitgevoerd. Verwacht mag worden dat de RDW belanghebbenden in de
daarvoor in aanmerking komende gevallen op dit punt duidelijk
informeert. De Nationale ombudsman overwoog tevens dat het de RDW vrij staat
om de belanghebbende te adviseren contact op te nemen met de betrokken keuringsinstantie,
wanneer de RDW de indruk heeft dat dit voor de belanghebbende mogelijk tot
meer leidt dan een herkeuring. In beide gevallen, zo overwoog de Nationale
ombudsman verder, mag worden verwacht dat de RDW duidelijk laat weten dat
tussentijdse ingrepen aan het voertuig door een derde het ernstige risico
inhouden dat de staat van het voertuig ten tijde van de eerste keuring niet
meer kan worden vastgesteld. Verder mag worden verwacht dat de RDW de bedoelde
informatie en het bedoelde advies zo snel mogelijk geeft, bij voorkeur in
de ontvangstbevestiging. Wanneer een en ander gebeurt in direct contact met
verzoeker – bijvoorbeeld telefonisch – dan dient de betrokken
RDW-medewerker zich ervan te vergewissen dat de bewuste informatie en advisering,
ook wat betreft hun consequenties, voldoende zijn begrepen door belanghebbende,
en dat voldoende duidelijk is of deze al dan niet blijft bij zijn verzoek
om herkeuring. Misverstand achteraf kan worden voorkomen door een schriftelijke
bevestiging van het besprokene.In het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam vast te staan dat de
RDW verzoekers brief van 20 januari 1997 ten onrechte niet had aangemerkt
als een beroepschrift tegen de beschikking tot afgifte van het keuringsbewijs,
in de zin van artikel 91, eerste lid van de Wegenverkeerswet 1994 en artikel
6:4 van de Awb. Ook had de RDW nagelaten om verzoeker de ontvangst ingevolge
artikel 6:14 van de Awb schriftelijk te bevestigen. Bovendien kwam vast te
staan dat de RDW de informatie, het gegeven advies over het al dan niet laten
plaats hebben van een herkeuring en de met verzoeker daarover gemaakte afspraken
niet schriftelijk aan verzoeker had bevestigd.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond en deed de RDW de aanbeveling
om, voor zoveel nodig, te bevorderen dat:1. verzoeken om herkeuring na de eerdere afgifte van een keuringsbewijs
worden onderkend – al naar gelang van toepassing – als bezwaar
of administratief beroep in de zin van artikel 91, eerste lid van de Wegenverkeerswet
1994, en dienovereenkomstig worden behandeld;2. in dat verband de Awb wordt nageleefd ten aanzien van de ontvangstbevestiging;3. toereikende informatie wordt verstrekt.In reactie op de aanbeveling liet de RDW onder meer weten dat klanten
die telefonisch om een herkeuring verzoeken volgens inmiddels vaste procedure
worden gewezen op het recht om bezwaar of administratief beroep in te stellen,
alsmede op de eis dat dit schriftelijk gebeurt. Tevens gaf de RDW aan dat
het APK-formulier zodanig zal worden aangepast dat daarop de beroepsmogelijkheden
worden vermeld. De RDW onderzocht echter nog op welke wijze inhoud kon worden
gegeven aan de verplichting om klanten in dit soort gevallen een ontvangstbevestiging
toe te zenden en nadere schriftelijke informatie te geven. De RDW liet weten
hierop terug te zullen komen zodra er meer duidelijkheid zou bestaan. Bij
het afsluiten van dit jaarverslag was dit nog niet gebeurd.De klacht die leidde tot rapport 98/378 houdt verband met een gestolen
auto die van een andere identiteit was voorzien (een zogeheten «omgekatte»
auto). Verzoeker kocht op 3 maart 1996 de auto in kwestie, die was gestolen
op 8 of 9 februari 1996. Op deze auto was het chassisnummer en kenteken
aangebracht van een auto die in september 1995 total-loss was verklaard. Op
4 maart 1996 werd het kenteken bij de RDW op verzoekers naam gesteld.De Nationale ombudsman achtte het niet aannemelijk dat de RDW op 4 maart
1996 op de hoogte was dan wel had kunnen zijn van het feit dat de auto waarvoor
het desbetreffende kenteken oorspronkelijk was afgegeven total-loss was. Hij
oordeelde dat de RDW niet onjuist had gehandeld door het kenteken
op 4 maart 1996 over te schrijven op verzoekers naam, zonder hem erover
te informeren dat de auto waarvoor het desbetreffende kenteken oorspronkelijk
was afgegeven total-loss was verklaard. Tevens oordeelde de Nationale ombudsman
dat de RDW er in redelijkheid toe had kunnen komen de schadeclaim af te wijzen
die verzoeker had ingediend in verband met de aankoop van de gestolen auto.
Hij vond het echter niet correct dat de RDW verzoeker er niet over had geïnformeerd
dat zijn kentekenbewijs op 2 oktober 1996 ongeldig was verklaard.In zeven gevallen werd een onderzoek beëindigd door interventie.
In één van deze gevallen werd het onderzoek beëindigd dat
was ingesteld naar aanleiding van een klacht van een verzoeker, woonachtig
in Spanje, nadat de RDW verzoeker excuses had aangeboden voor het niet (tijdig)
beantwoorden van diens brieven, en alsnog een gemotiveerde beslissing had
genomen op diens schadeclaim. 16B.3 OverigeDe Nationale ombudsman ontving in 1998 één klacht over de
Onafhankelijke post- en telecommunicatie-autoriteit (OPTA), één
over de Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-, tweewieler-
en aanverwant bedrijf en één over de Commissie van beroep als
bedoeld in artikel 3 van de Wet rijonderricht motorrijtuigen 1993. Geen daarvan
leidde tot onderzoek. 17 ECONOMISCHE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Economische Zaken begint onderdeel 17A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 17B worden cijfers
genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKENIn 1998 ontving de Nationale ombudsman vier verzoekschriften (1997: 7)
op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken. Drie daarvan kwamen
niet in aanmerking voor onderzoek. Er kwam geen rapport uit; één
verzoekschrift werd in onderzoek genomen, en afgedaan door interventie. Het
ging hier om een klacht over het niet beantwoorden van brieven door de Economische
Controledienst (ECD). Omdat de ECD naar aanleiding van het ingestelde onderzoek
verzoeker alsnog informeerde, was er voor de Nationale ombudsman geen aanleiding
meer het onderzoek voort te zetten. 17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en FabriekenDe Nationale ombudsman deed alle (drie) in onderzoek genomen verzoekschriften
op het terrein van de Kamers van Koophandel en Fabrieken (KvK) af door interventie.Eén klacht had betrekking op het niet reageren op verzoekers brieven
door de KvK voor Utrecht en omstreken te Utrecht. Nadat de Nationale ombudsman
een afschrift had ontvangen van de alsnog aan verzoeker verzonden reactie,
was er geen aanleiding meer om het onderzoek voort te zetten.Een andere zaak had betrekking op door verzoekster bij de KvK Centraal
Gelderland te Arnhem geclaimde kosten. Verzoekster had deze kosten gemaakt
als gevolg van het inschakelen van een adviseur bij het maken van bezwaar
tegen een beslissing van genoemde KvK. Deze had de aansprakelijkstelling voorgelegd
aan haar assuradeur, waarna zij lange tijd niets meer van de assuradeur vernam.
De KvK, die bereid was om de reële kosten te vergoeden, erkende dat zij
te weinig had ondernomen om deze zaak op een voortvarende wijze af te handelen.
Zij gaf verder aan bereid te zijn om alsnog een beslissing te nemen over de
hoogte van het aan verzoekster te vergoeden bedrag. Zij zou de door verzoekster
toegezonden kostenspecificatie hierbij betrekken. Gelet op het voorgaande
besloot de Nationale ombudsman het onderzoek te beëindigen, zonder nog
een rapport uit te brengen.De derde zaak betrof een gedraging van de KvK Haaglanden te Den Haag.
Verzoeker maakte bezwaar tegen de invordering door de KvK van een nota met
betrekking tot de inschrijving voor 1996 en de wijze waarop de KvK de correspondentie
over deze kwestie met hem had afgehandeld. Deze zaak werd tussentijds beëindigd
nadat van zowel verzoeker als de KvK nadere informatie was ontvangen. 17B.2 Nederlands Meetinstituut BVMet betrekking tot het Nederlands Meetinstituut BV te Delft (NMi) werd
één klacht in onderzoek genomen. De zaak, die leidde tot rapport
98/132, had onder meer betrekking op de vraag waarom voor een tweede fase-keuring
van een in een taxi geïnstalleerde taxameter meer moet worden betaald
aan het NMi dan voor een herkeuring daarvan, hoewel het werk verbonden aan
beide keuringen gelijk is.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman – naar aanleiding
van een klacht van een exploitant van een taxibedrijf – erkende het
NMi dat er inhoudelijk geen wezenlijke verschillen bestaan tussen beide keuringen.
Bedrijfseconomisch gezien zouden de tarieven van beide keuringen gelijk moeten
zijn. Bij de invoering van het keuringsregime in 1995 was echter om politieke
redenen besloten om het tarief voor een herkeuring laag te houden. Dit hield
verband met het feit dat alleen gebruikers van taxameters en gewichten (massastukken) –
in tegenstelling tot gebruikers van andere meetmiddelen – worden geconfronteerd
met kosten nadat de meetmiddelen in gebruik zijn genomen, aangezien zij zijn
onderworpen aan een herkeuring. Bovendien was hier volgens het NMi van belang
dat op dit gebied geen concurrentie mogelijk is, aangezien de herkeuring alleen
door het NMi kan worden uitgevoerd.Verzoeker had bovenstaande vraag over de tariefverschillen in een eerder
stadium zelf aan het NMi voorgelegd. Het NMi had de vraag slechts summier
beantwoord en had de hierboven weergegeven uitleg niet opgenomen
in zijn antwoord aan verzoeker. De Nationale ombudsman vond de gedraging van
het NMi in zoverre «niet behoorlijk».Verder kwam in deze zaak de termijn aan de orde waarbinnen keuringen dienen
plaats te hebben. Verzoeker klaagde over de lange periode tussen het moment
van betalen en het moment van keuring.Uit het onderzoek bleek dat het NMi om hem moverende redenen heeft gekozen
voor een systeem waarbij de keuringen vooraf dienen te worden betaald. Het
NMi deelde mee hier de volgende termijn te hanteren: binnen circa twee maanden
nadat is betaald, dient een keuring te worden uitgevoerd.In verzoekers geval hadden de keuringen ruim na het verstrijken van deze
termijn plaatsgehad. De door het NMi voor de vertraging genoemde oorzaken
waren van interne aard: langdurige ziekte van een keuringsmedewerker, afname
van het aantal bij het NMi in dienst zijnde keuringsmedewerkers en het vertrek
van een medewerker die zich bezighield met de planning van de keuringen. Zij
konden volgens de Nationale ombudsman de vertraging wellicht verklaren, maar
waren niet toereikend als rechtvaardiging. De Nationale ombudsman oordeelde
ook in zoverre de gedraging «niet behoorlijk». 18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij begint onderdeel
18A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 18B worden
cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  5 Ontvangen
in 1998  + 30Te behandelen   35Afgedaan     1) niet in onderzoek  19   2) onderzoek      a. rapport7 – 34   b. tussentijds beëindigd 8 15  In behandeling
per 01/01/99   1In 1998 werden 30 verzoekschriften ontvangen (1997: 23) en 34 afgedaan
(1997: 30). Van deze 34 werden vijftien (44,1%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen zeven rapporten (1997: 9).
Verder werden acht zaken tussentijds afgedaan. In de meeste van die zaken
werd het onderzoek beëindigd omdat (diensten van) het Ministerie van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij tijdens het onderzoek alsnog aan de wensen
van de verzoeker tegemoet kwam(en). Dit betrof onder meer het nemen van beslissingen
op bezwaar, het beantwoorden van brieven en het doorsturen van stukken aan
derden.In de zaken die leidden tot een rapport verklaarde de Nationale ombudsman
in twee gevallen de klacht gegrond, in twee gevallen niet gegrond en in drie
gevallen deels gegrond, deels niet gegrond. 18A.2 Afgehandelde zaken in 1998Twee rapporten hielden verband met mestproblematiek Meststoffenwet; referentiehoeveelheidIn de zaak die leidde tot rapport 98/71 ging het om de vraag of het Ministe-
rie verzoekers verzoek om schadevergoeding terecht had afgewezen.Verzoeker kocht in november 1990 een kalvermesterij. Voorafgaand aan de
koop had verzoeker meermalen (telefonisch) contact gehad met ambtenaren van
de Algemene Inspectiedienst (AID) van het Ministerie over de toegestane mestproductie
op het door hem te kopen bedrijf. Volgens verzoeker hadden de betrokken ambtenaren
hem meegedeeld dat zij de Minister zouden adviseren om de referentiehoeveelheid
op 3107 kilogram fosfaat vast te stellen. Verder hadden zij, volgens verzoeker,
de verwachting uitgesproken dat de Minister dit advies zou overnemen.In augustus 1991 deelde de Minister mee dat uit onderzoek van de AID was
gebleken dat een deel van het bedrijf in 1988 was verkocht. Op grond van artikel
14, derde lid, van de Meststoffenwet diende volgens de Minister de referentiehoeveelheid
dienovereenkomstig (dus: naar beneden) te worden aangepast. Dit betekende
dat voor het betreffende bedrijf een totale referentiehoeveelheid gold van
2232 kilogram fosfaat per jaar. Verzoeker maakte bezwaar tegen de door de
Minister vastgestelde referentiehoeveelheid en verzocht hem de referentiehoeveelheid
nader vast te stellen op 3107 kilogram fosfaat. De Minister deelde ruim drie
jaar na ontvangst van verzoekers bezwaarschrift mee dat hij niet-ontvankelijk
was in zijn bezwaar.De Nationale ombudsman achtte deze gedraging «niet behoorlijk»,
gelet op het feit dat de Minister de in artikel 7:10 van de Algemene wet bestuursrecht
gegeven termijn van zes tot tien weken ruim had overschreden. De door de Minister
genoemde oorzaken (onder meer: grote achterstand in afhandeling
van bezwaarschriften) waren niet toereikend als rechtvaardiging voor deze
behandelingsduur.Verzoeker stelde dat hij, als gevolg van de lange behandelingsduur, schade
had geleden ten bedrage van f 18 000. Dit bedrag bestond uit het
prijsverschil per aangekocht kilogram fosfaat, alsmede uit een vergoeding
voor buitengerechtelijke kosten en kosten van zijn accountant.De Minister wees verzoeker op de uitspraak van het College van Beroep
voor het bedrijfsleven van 21 september 1990 (AB 1991/97). In deze uitspraak
overweegt het College onder meer dat in de Meststoffenwet is gekozen voor
een stelstel waarin de wet zelf de norm bevat en dat de gevolgen daarvan door
de mestproducenten zelf kunnen worden berekend, aan de hand van de daartoe
gegeven uitvoeringsvoorschriften. Op basis van deze overweging komt het College
tot de conclusie dat voor een individuele vaststelling door de Minister van
de toegestane mestproductie, al dan niet door aanpassing van de opgave, in
het stelsel geen plaats is.Deze uitspraak betekende volgens de Nationale ombudsman dat de hoogte
van de voor verzoeker geldende mestreferentie rechtstreeks voortvloeide uit
de bepalingen van de Meststoffenwet en de met deze wet samenhangende uitvoeringsbesluiten.
Verzoeker had de voor zijn bedrijf geldende hoeveelheid dan ook op ieder moment
zelf kunnen berekenen, en eventueel op grond van deze berekening quotum kunnen
aankopen. Gelet hierop overwoog de Nationale ombudsman, volgens zijn vaste
terughoudende benadering in schadevergoedingsaangelegenheden, dat de gronden
waarop de aanspraak van verzoeker op schadevergoeding berustte niet zo evident
juist waren dat de Minister niet in redelijkheid had kunnen weigeren om de
door verzoeker gestelde schade te vergoeden. De klacht was in zoverre niet
gegrond. Duospray-machineRapport 98/250 heeft betrekking op een zogenaamde duospray-machine.Verzoeker had deze machine in het kader van het streven naar reductie
van ammoniakemissie zelf ontwikkeld. Met deze machine kunnen in één
werkgang zowel dunne mest als water over het land worden verspreid. Verzoeker
verzocht de Minister hem toestemming te verlenen om de duospray-machine op
zijn eigen bedrijf (een melkveehouderij) te gebruiken. Zo kon hij de duospray-methode
verder ontwikkelen. De Minister wees het verzoek af, op grond van de overweging
dat de duospray-methode niet goed controleerbaar was. In dat verband deelde
de Minister verzoeker verder mee dat het Besluit gebruik dierlijke meststoffen
hem niet de mogelijkheid bood om een ontheffing of een vrijstelling te verlenen.
Die mogelijkheid bestond volgens de Minister slechts voor onderzoekinstellingen,
op basis van een ingediend onderzoekplan.Verzoeker klaagde bij de Nationale ombudsman (mede) over deze afwijzing
om het gebruik van de duospray-machine op zijn land te gedogen. Hij merkte
op dat hij in het algemeen de mening kon delen dat gedogen ongewenst is. Hij
voegde hier echter aan toe dat in de praktijk een duidelijk waarneembare behoefte
bestaat aan het gedogen van situaties die niet geheel sporen met de tot stand
gebrachte wetgeving. Volgens hem kunnen in individuele gevallen zodanig bijzondere
omstandigheden aanwezig zijn, dat bij een redelijke afweging van alle betrokken
belangen een uitzondering moet worden gemaakt.In zijn reactie op de klacht verwees de Minister naar de nota Grenzen
aan gedogen (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 25 085, nrs.
1–2). In deze nota is het standpunt van het kabinet verwoord dat gedogen
slechts in uitzonderingsgevallen aanvaardbaar kan zijn. Daarbij dient het
gedogen beperkt in omvang te zijn, expliciet en na zorgvuldige belangenafweging
plaats te hebben en aan controle te zijn onderworpen. Inzake de mestwetgeving was in samenwerking met het Ministerie van Justitie
een handhavingsstrategie opgesteld. Gelet op deze strategie, in samenhang
met het algemene beleid inzake gedogen, kwam de mestwetgeving volgens de Minister
niet in aanmerking voor een beslissing tot gedogen van activiteiten in strijd
met deze wetgeving.De Nationale ombudsman kon de Minister volgen in zijn standpunt. Niet
was gebleken dat de mogelijkheden tot het verlenen van een ontheffing (artikel
10a, eerste lid, van het Besluit gebruik dierlijke meststoffen) of een vrijstelling
(artikel 64, eerste lid, van de Wet bodembescherming) onvoldoende zijn om
tegemoet te komen aan de wens om onder bijzondere omstandigheden af te wijken
van de bij het Besluit gebruik dierlijke meststoffen voorgeschreven werkwijze.
Verder was de situatie van verzoeker volgens de Nationale ombudsman niet zodanig
dat deze zou kunnen en moeten worden geschaard onder één van
de uitzonderingsgevallen, zoals die omschreven zijn in bovengenoemde nota.
Hij oordeelde dan ook dat de onderzochte gedraging op dit onderdeel «behoorlijk»
was.Verder zijn nog de volgende rapporten vermeldenswaard. Varkenspest; opkoopregeling voor biggenRapport 98/52 betreft het volgende. Op 14 april 1997 besloot de Minister
tot het instellen van de Regeling vervoersverbod varkens Zuid-Nederland. De
Regeling trad onmiddellijk in werking. De Minister stelde in het deelgebied
Noord-Limburg (zogenaamde bufferzone) op 15 juli 1997 een opkoopregeling
in voor biggen met een gewicht van 8 kilogram. Verzoeker exploiteerde in deze
bufferzone een varkensfokkerij. De stallen van zijn bedrijf waren ten gevolge
van het vervoersverbod ernstig overbezet door jonge biggen. Verzoeker klaagde
erover dat de Minister bovengenoemde opkoopregeling pas had ingesteld op 15 juli
1997.In zijn reactie op de klacht wees de Minister er op dat de capaciteitsproblemen
bij de destructie van varkens ertoe hadden genoopt om opkoopregelingen voor
varkens gefaseerd in te stellen. Bij het nemen van een beslissing om in een
bepaald gebied al dan niet een opkoopregeling in te stellen, werd, aldus de
Minister, de welzijnssituatie in dat gebied gerelateerd aan de welzijnssituatie
in andere gebieden. Vanwege bovengenoemde capaciteitsproblemen werd eerst
een opkoopregeling ingesteld voor biggen van 25 kilogram en later de opkoopregeling
voor biggen van 8 kilogram.De Nationale ombudsman achtte het voldoende aannemelijk dat de Minister
ten gevolge van de optredende problemen met de destructiecapaciteit gedwongen
was geweest om bij het instellen van opkoopregelingen telkens keuzes te maken.
De Nationale ombudsman zag geen reden voor kritiek op de door de Minister
gemaakte keuzes, die waren gemaakt in een crisissituatie.Verzoeker verweet de Minister verder dat de opkoopregeling voor biggen
van 8 kilogram pas was ingesteld nadat de prijs voor biggen was gedaald.Volgens de Nationale ombudsman was er echter geen enkele aanwijzing dat
de Minister zich bij zijn besluit om met ingang van een bepaalde datum een
opkoopregeling vast te stellen, had laten beïnvloeden door de prijsontwikkeling
op de markt voor biggen, en niet uitsluitend door de problemen met de destructiecapaciteit.
Bovendien achtte de Nationale ombudsman hier van belang dat de ingevolge de
opkoopregeling te betalen bedragen niet zelfstandig door de Minister waren
bepaald, maar waren vastgelegd in een verordening van de Europese Unie.De klacht was op dit punt niet gegrond.Rapport 98/52 heeft mede betrekking op een gedraging van de Rijksdienst
voor de keuring van Vee en Vlees (RVV). Verzoeker klaagde erover dat de RVV
hem in een brief van 9 juli 1997 voor de oplossing van zijn probleem van overbezetting van zijn varkensstallen, had verwezen naar «de
desbetreffende ondersteunende maatregelen». Volgens verzoeker waren
op dat moment voor het probleem van (een te groot aantal) biggen van 8 kilogram
in de bufferzone geen ondersteunende maatregelen getroffen.De Nationale ombudsman achtte de verwijzing van de RVV zonder dat deze
maatregelen als zodanig nader waren aangeduid, «niet behoorlijk».
De door de RVV bedoelde mogelijkheid, het in weerwil van het geldende vervoersverbod
ter slacht vervoeren van biggen naar een slachthuis, kan niet worden aangemerkt
als een ondersteunende maatregel.De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt gegrond. Artikel 4:16 Algemene wet bestuursrecht; artikel 13 Wet
Nationale ombudsmanRapport 98/502 heeft betrekking op het volgende. Verzoeker diende op 29 september
1995 vanuit Zuid-Afrika bij het CITES-bureau van de Directie Natuurbeheer
van het Ministerie een aanvraag in voor een invoervergunning voor de reptielen
die hij aldaar had verzameld. In de dagen voor 29 september 1995 was
over de invoervergunning meermalen telefonisch contact geweest tussen verzoekers
belangenbehartigers in Nederland en het Ministerie. Verzoeker importeerde
de reptielen op 30 september 1995 in Nederland zonder dat toen al op
zijn aanvraag was beslist. De Minister wees verzoekers aanvraag af op 3 oktober
1995. De Minister deelde mee dat het vast beleid is achteraf geen vergunning
te verlenen. Verzoeker maakte op 9 oktober 1995 bezwaar tegen de afwijzing
van zijn aanvraag. De Minister verklaarde op 31 oktober 1996 de bezwaren
niet gegrond. Daarbij wees hij er op dat er volgens hem geen sprake was van
bijzondere omstandigheden die het rechtvaardigden af te wijken van het beleid
om achteraf geen vergunning te verlenen. Volgens de Minister had verzoeker
zijn reisschema en de mogelijkheden voor huisvesting en verzorging van de
gevangen dieren zo moeten inrichten dat hij de korte tijd had kunnen overbruggen
die nodig zou zijn geweest voor het verstrekken van de vergunning. De Minister
voegde daar aan toe dat de benodigde vergunning in spoedgevallen steeds binnen
enkele dagen wordt verstrekt. In een brief van 11 november 1996 aan de
Nationale ombudsman stelde verzoeker dat het Ministerie had nagelaten om hem –
voordat hij de dieren importeerde – er van op de hoogte te brengen dat
de behandeling van zijn vergunningaanvraag slechts enkele dagen in beslag
zou nemen.Omdat voor verzoeker tegen de beslissing van 31 oktober 1996 nog
beroep openstond bij de sector bestuursrecht van de rechtbank te Utrecht,
was de Nationale ombudsman, op grond van artikel 16, aanhef en sub c, van
de Wet Nationale ombudsman (WNo), niet bevoegd om een onderzoek in te stellen.
Op basis van artikel 13 WNo droeg de Nationale ombudsman verzoekers brief –
in overleg met verzoeker – bij brief van 10 januari 1997 ter behandeling
over aan de rechtbank te Utrecht.Op grond van artikel 13 WNo wordt in zo'n geval het tijdstip waarop de
brief door de Nationale ombudsman is ontvangen beschouwd als het tijdstip
waarop de zaak bij de rechtbank aanhangig is gemaakt. In dit geval was dat
12 november 1996. De rechtbank te Utrecht verklaarde niettemin op 24 oktober
1997 verzoekers beroep niet-ontvankelijk wegens overschrijding van de beroepstermijn
van zes weken. Verzoeker ging in verzet tegen deze beslissing. Op 29 januari
1998 verklaarde de rechtbank te Utrecht het verzet ongegrond. Volgens de rechtbank
richt artikel 13 WNo zich tot de Nationale ombudsman, en doet deze bepaling
niet af aan de vereisten voor ontvankelijkheid welke ingevolge de Algemene
wet bestuursrecht (verder Awb) gelden voor het in behandeling nemen van een
beroepschrift door de rechtbank.In de regel neemt de Nationale ombudsman geen verzoekschrift in onderzoek
indien ten aanzien van de gedraging waarover wordt geklaagd een
beroepsmogelijkheid heeft opengestaan, waarvan de verzoeker niet (tijdig)
gebruik heeft gemaakt (de situatie bedoeld in artikel 14, aanhef en sub g
van de WNo). De Nationale ombudsman was van oordeel dat de uitspraak van de
rechtbank te Utrecht van 29 januari 1998 berust op een onjuiste interpretatie
van artikel 13 WNo (deze uitspraak is gepubliceerd in JB 1998, nr. 86, met
een noot van A.R. Neerhof, die deze uitspraak aanmerkte als een «evidente
misslag»). Hij zag in die omstandigheid reden om af te wijken van het
vaste beleid inzake artikel 14g. Zo werd alsnog een onderzoek ingesteld naar
verzoekers klacht.Al eerder, in 1997, had de Nationale ombudsman een rapport (97/554; besproken
in het Jaarverslag 1997, blz. 354) uitgebracht naar aanleiding van een klacht
van verzoeker over de afhandelingsduur van zijn bezwaarschrift. In dit rapport
had de Nationale ombudsman overwogen dat voldoende aannemelijk was dat verzoeker
eind september 1995 door het Ministerie niet adequaat was geïnformeerd
over de termijn die in een spoedeisend geval als dit met het verstrekken van
de vergunning zou zijn gemoeid, en in het bijzonder dat verzoeker niet naar
behoren was geïnformeerd over de praktijk dat in bepaalde gevallen een
importvergunning voor reptielen altijd binnen enkele dagen wordt verleend.
Ook achtte de Nationale ombudsman aannemelijk dat verzoeker, als hij destijds
al direct de informatie zou hebben gekregen die hem naderhand, in de beslissing
van 31 oktober 1996, was gegeven, zich ervoor zou hebben ingespannen
om de importvergunning binnen korte termijn te verkrijgen, om aldus de dieren
te kunnen invoeren met een vergunning.Gelet op het feit dat verzoeker (in zijn klacht die leidde tot het rapport
in 1997) had gesteld dat het Ministerie had nagelaten hem er tijdig van op
de hoogte te brengen dat de behandeling van zijn vergunningaanvraag slechts
enkele dagen in beslag zou nemen, achtte de Nationale ombudsman de motivering
van de beslissing van de Minister van 31 oktober 1996 niet toereikend,
voorzover daarin slechts werd overwogen dat zich geen bijzondere omstandigheden
hadden voorgedaan die het rechtvaardigden om af te wijken van het vaste beleid
om achteraf geen vergunning te verlenen. Dit was in strijd met artikel 4:16
Awb (oud; thans artikel 3:46 Awb), dat bepaalt dat een beschikking dient te
berusten op een deugdelijke motivering.De Minister had volgens de Nationale ombudsman ook tijdens de procedure
bij de rechtbank Utrecht niets naar voren gebracht dat kon worden beschouwd
als een toereikende motivering voor de stelling dat er geen sprake was bijzondere
omstandigheden. De Nationale ombudsman achtte verzoekers klacht dan ook gegrond.
Hij verbond daaraan de aanbeveling aan de Minister om de beslissing op verzoekers
bezwaarschrift van 9 oktober 1995 opnieuw te bezien, in het licht van
de beoordeling in dit rapport (98/502) en in rapport 97/554, en om verzoeker
over de uitkomst van deze heroverweging te informeren. De Minister liet weten
dat de aanbeveling zou worden opgevolgd. De Staatssecretaris van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij besloot dat, gelet op rapport 98/502 van de Nationale
ombudsman, in verzoekers geval bijzondere omstandigheden aanwezig waren, die
aanleiding vormden om een uitzondering te maken op het vaste beleid niet achteraf
een invoervergunning te verlenen. Verzoeker kwam daarom alsnog in aanmerking
voor de gevraagde invoervergunning. HeffingsrenteRapport 98/69 betreft een klacht over de Dienst Landinrichting en Beheer
Landbouwgronden (thans: de Dienst Landelijk Gebied) Zuid-Holland.Verzoeker verkocht in 1993 in verband met de aanleg/reconstructie van
een weg een deel van zijn tuinbouwgrond aan het Bureau Beheer Landbouwgronden
(verder: BBL). In de koopsom was een bedrag aan schadevergoeding begrepen.
Blijkens artikel 11 van de bij de koopovereenkomst behorende
bijzondere voorwaarden gold tussen partijen als uitgangspunt dat over de schadevergoeding
geen BTW was verschuldigd. In genoemd artikel was neergelegd dat in het geval
over de schadevergoeding toch BTW verschuldigd zou zijn, BBL het verschuldigde
BTW-bedrag aan verzoeker zou vergoeden.Naar aanleiding van een in 1996 bij verzoeker gehouden belastingcontrole
legde de Belastingdienst aan verzoeker een naheffingsaanslag omzetbelasting
1993 op. Grondslag voor deze naheffingsaanslag was dat verzoeker ten onrechte
geen BTW had afgedragen over de schadevergoeding. Aldus had geen volledige
betaling op aangifte plaatsgevonden. Bij de naheffingsaanslag werd een bedrag
van f 5 534 aan heffingsrente aan verzoeker in rekening gebracht.
Verzoeker claimde hierop bij BBL, met een beroep op eerdergenoemd artikel
11, betaling van de bij naheffingsaanslag in rekening gebrachte BTW en van
de in rekening gebrachte heffingsrente. BBL betaalde het bedrag aan BTW, maar
was niet bereid om de in rekening gebrachte heffingsrente aan verzoeker te
vergoeden. De Dienst Landinrichting en Beheer Landbouwgronden Zuid-Holland
(hierna: DLB), die was belast met de afhandeling van het verzoek om vergoeding
van heffingsrente, stelde zich op het standpunt dat geen heffingsrente berekend
zou zijn indien verzoeker de schadevergoeding direct bij de Belastingdienst
had aangegeven. Verzoeker was het niet met DLB eens en wendde zich tot de
Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman overwoog dat, gelet op het feit dat het in de praktijk
niet steeds duidelijk is of een schadevergoeding een belaste prestatie is
in de zin van de Wet op de omzetbelasting 1968, het op het moment van het
sluiten van de overeenkomst tussen partijen niet duidelijk was geweest of
over de schadevergoedingscomponent BTW moest worden afgedragen.Ten aanzien van verzoekers klacht overwoog de Nationale ombudsman verder
als volgt. Verzoeker had in de verkooponderhandelingen met BBL steeds het
standpunt ingenomen dat over de schadevergoeding BTW was verschuldigd. Gelet
hierop, en in aanmerking genomen dat verzoeker op grond van de Wet op de omzetbelasting
1968 als belastingplichtige zelf verantwoordelijk was voor het op aangifte
voldoen van de in het betreffende tijdvak (1993) verschuldigd geworden BTW,
had het op verzoekers weg gelegen om zich terzake adequaat te laten informeren
door de Belastingdienst. Aldus had verzoeker overeenkomstig de ingewonnen
informatie aangifte kunnen doen en zou geen heffingsrente zijn opgelegd. Het
feit dat BBL zich bij het sluiten van de koopovereenkomst – achteraf
bezien ten onrechte – op het standpunt had gesteld dat geen BTW was
verschuldigd, maakte dit volgens de Nationale ombudsman niet anders.Verder achtte de Nationale ombudsman van belang dat de tekst van artikel
11 van de bij de koopovereenkomst behorende bijzondere voorwaarden BBL niet
verplichtte tot vergoeding van eventueel uit de toepassing van de belastingwetgeving
voortvloeiende heffingsrente.Gelet op het voorgaande had DLB volgens de Nationale ombudsman in redelijkheid
kunnen komen tot zijn afwijzende beslissing op het verzoek om vergoeding van
de door de Belastingdienst in rekening gebrachte heffingsrente. De klacht
was niet gegrond. USZO-GroningenRapport 98/358 heeft betrekking op het verwerkingscentrum van de stichting
Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheids- en onderwijspersoneel
te Groningen (verder USZO-Groningen). Dit verwerkingscentrum geeft in opdracht
van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij uitvoering aan de ontslaguitkeringsregeling
voor onderwijspersoneel in de agrarische sector.Namens de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij had de rechtsvoorgangster
van USZO-Groningen aan verzoeksters echtgenoot een wachtgeld
toegekend per 31 juli 1993. Op 20 september 1993 werd op basis van
een mededeling van de betrokken onderwijsinstelling het toegekende en inmiddels
betaalbaar gestelde wachtgeld per 31 juli 1993 ingetrokken. De bedragen
die verzoeksters echtgenoot had ontvangen en die hij nog zou ontvangen, diende
hij terug te betalen. Er vond geen terugbetaling plaats. Bij brief van 19 maart
1997 nam USZO-Groningen de invordering opnieuw ter hand. Verzoeksters echtgenoot
was inmiddels in december 1995 overleden. Verzoekster had USZO-Groningen hier
van niet in kennis gesteld.Verzoekster klaagde er onder meer over dat USZO-Groningen in de brief
van 19 maart 1997 geen enkele verklaring had gegeven voor het feit dat
de invordering drie jaar had stilgelegen. In reactie op de klacht gaf de Minister
aan dat onduidelijkheid had bestaan over het in rechte vertegenwoordigen door
USZO-Groningen en dat er een achterstand was ontstaan in het verwerken van
invorderingszaken.Dat USZO-Groningen niet had meegedeeld waarom de invordering zo lang had
stilgelegen, achtte de Nationale ombudsman, bezien vanuit een oogpunt van
actieve informatieverstrekking, niet juist. De redenen voor de vertraging
die de Minister had aangevoerd, waren wel een verklaring maar niet toereikend
als rechtvaardiging voor de lange duur van de periode waarin geen actie tot
invordering was ondernomen.De klacht achtte hij op dit punt gegrond.Verzoeksters klacht over het feit dat USZO-Groningen in de bijzondere
omstandigheden (het gedurende drie jaar gestaakt zijn geweest van de invordering
en het overlijden van haar echtgenoot) geen aanleiding had gezien om af te
zien van verdere invordering van het aan haar echtgenoot te veel uitbetaalde
wachtgeld, verklaarde de Nationale ombudsman niet gegrond. De vordering op
verzoeksters echtgenoot was immers al bij zijn leven aan hem kenbaar gemaakt
en werd, omdat deze niet was voldaan, onderdeel van zijn nalatenschap, welke
nalatenschap door de erfgenamen was aanvaard. Bovendien was op verzoek van
verzoekster door USZO-Groningen met haar een alleszins redelijke betalingsregeling
getroffen. Verder achtte de Nationale ombudsman hier van belang dat verzoekster
geen gebruik had gemaakt van de mogelijkheid om bezwaar te maken. 18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJIn 1998 werd één rapport uitgebracht naar aanleiding van
klachten over gedragingen van zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Er werd daarnaast één
zaak afgedaan door interventie. StaatsbosbeheerEen onderzoek dat werd ingesteld naar de handelwijze van Staatsbosbeheer,
regio Friesland werd tussentijds beëindigd. Verzoeker klaagde erover
dat Staatsbosbeheer hem bij sollicitaties als externe sollicitant aanmerkte,
terwijl hij al sinds 1992 bij Staatsbosbeheer werkt, aanvankelijk op basis
van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en nadien op detacheringsbasis
via een uitzendbureau.Tijdens het onderzoek werd geconstateerd dat zowel Staatsbosbeheer als
verzoeker wilden aansturen op een constructieve oplossing voor de ontstane
situatie. Staatsbosbeheer bood aan om verzoeker in het vervolg direct op de
hoogte te stellen van alle interne vacatures (waarbij overigens zijn status
van «tweede lijns intern» niet veranderde). Daarnaast kon verzoeker
telefonisch contact opnemen met de mobiliteitsmakelaar van Staatsbosbeheer.
Verzoeker liet hierop weten dat hij akkoord ging met beëindiging van
het onderzoek. LandinrichtingscommissieVerzoeker klaagde erover dat de Landinrichtingscommissie voor de ruilverkaveling
«Land van Thorn» te Roermond hem niet tijdig op zijn woonadres
had geïnformeerd over de geplande aanleg van een fietspad over zijn grond
(rapport 98/458).Verzoeker was in de loop der jaren meermalen verhuisd en woonde ten tijde
van de hieronder bedoelde terinzagelegging in België. Van deze adreswijzigingen
had hij het kadaster niet op de hoogte gesteld. Volgens de Nationale ombudsman
kon dit echter niet afdoen aan de wettelijke plicht van de landinrichtingscommissie
om verzoeker op de hoogte te stellen van de terinzagelegging (als bedoeld
in artikel 53 van de Landinrichtingswet) van de lijst van degenen die volgens
de kadastrale registratie eigenaar zijn van een perceel in het in te richten
gebied. Dit betekende in dit geval dat de landinrichtingscommissie zich er,
binnen redelijke grenzen, voor had moeten inspannen om het adres van verzoeker
te achterhalen. Het kadaster had in opdracht van de landinrichtingscommissie
geprobeerd verzoekers adres te achterhalen, zonder resultaat. Het kadaster
had hierbij contact gehad met verschillende gemeenten.De Nationale ombudsman was van oordeel dat het kadaster (wiens gedragingen
in dit verband, op grond van artikel 124, derde lid, van de Landinrichtingswet,
moeten worden toegerekend aan de landinrichtingscommissie), en daarmee de
landinrichtingscommissie, hier onvoldoende doortastend had gehandeld. Het
kadaster had bij het onderzoek teveel vertrouwd op het versturen van een standaardbrief
om informatie bij gemeenten op te vragen en had te weinig gebruik gemaakt
van de mogelijkheid om hiernaast terzake telefonisch informatie in te winnen.
In een later stadium werd verzoekers adres wel zonder problemen bij een bepaalde
gemeente achterhaald. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging
van de landinrichtingscommissie op dit punt «niet behoorlijk».Verzoeker klaagde tevens over het feit dat hij als gevolg van de late
informatieverstrekking op zijn woonadres door de landinrichtingscommissie
niet tijdig bezwaar had kunnen maken tegen de plannen om op zijn grond een
fietspad aan te leggen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de landinrichtingscommissie op dit punt geen verwijt kon worden gemaakt. Gedeputeerde Staten van
de provincie Limburg hadden het landinrichtingsplan, alsmede de mogelijkheid
om daartegen bezwaar te maken, conform de daarvoor geldende wettelijke regels
bekend gemaakt. De landinrichtingscommissie heeft daarin geen taak. De gedraging
was op dit onderdeel «behoorlijk».19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begint onderdeel
19A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
19B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1a Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  8 Ontvangen
in 1998   + 41Te behandelen   49Afgedaan     1) niet in onderzoek  41   2) onderzoek      a. rapport3 – 45   b. tussentijds beëindigd14  In behandeling
per 01/01/99   4Er werden in 1998 41 verzoekschriften ontvangen (1997: 54). Het aantal
afgedane zaken bedroeg 45 (1997: 60). Er verschenen drie rapporten (1997:
4). In twee daarvan was de onderzochte gedraging «behoorlijk»
en in één rapport deels «behoorlijk» en deels «niet
behoorlijk». 19A.2 Afgedane zaken Controle door de ArbeidsinspectieZowel rapport 98/038 als rapport 98/131 betreft een klacht over de Arbeidsinspectie,
echter in verschillende regio's.In beide gevallen lagen problemen met de arbeidsomstandigheden aan de
klacht ten grondslag.In rapport 98/038 oordeelde de Nationale ombudsman over de weigering door
de Arbeidsinspectie, Regio Midden, tot verder interveniëren naar aanleiding
van de melding van verzoeker dat een door zijn werkgever ingesteld rookverbod
niet werd nageleefd. Verzoeker meende dat de Arbeidsinspectie verbaliserend
had kunnen en moeten optreden.Op basis van de Arbowet heeft de Arbeidsinspectie toezichthoudende bevoegdheden.
De Arbeidsinspectie heeft ook opsporingsbevoegdheid. Wanneer er sprake is
van (een vermoeden van) een strafbaar feit kan de Arbeidsinspectie verbaliserend
optreden. Wanneer een rookbeleid geheel ontbreekt kan dat reden geven voor
dergelijk optreden. Er was in deze kwestie – na interventie door de
Arbeidsinspectie – echter geen sprake meer van het ontbreken van beleid;
de werkgever had een absoluut rookverbod ingesteld voor bepaalde ruimten.Het zo goed mogelijk uitvoeren van dergelijk beleid is een verplichting
voor de werkgever op grond van de Arbowet. Het niet of onvoldoende naleven
van deze zorgplicht tegenover de werknemer(s) is niet strafbaar gesteld. Ten
aanzien van het niet of onvoldoende naleven van het rookverbod kon de Arbeidsinspectie
derhalve uitsluitend haar toezichthoudende bevoegdheden uitoefenen. Door de
werkgever te vragen naar het beleid en de wijze waarop het beleid daadwerkelijk
werd nageleefd, alsmede door aanwijzingen te geven voor het nemen van maatregelen
was de Arbeidsinspectie naar het inzicht van de Nationale ombudsman voldoende
actief opgetreden.Rapport 98/131 betreft een klacht over zowel de Arbeidsinspectie, Regio
Zuid, te Roermond als de Arbeidsinspectie te 's-Gravenhage. Over de Arbeidsinspectie,
Regio Zuid, oordeelde de Nationale ombudsman dat deze te weinig oog had gehad
voor verzoekers belang, doordat zij niet had gereageerd op diens verzoeken
om de resultaten over te leggen van metingen naar sporenbelasting van oesterzwammen
bij zijn werkgever. Verzoekers werkgever diende deze metingen te verrichten
volgens afspraken met de Arbeidsinspectie, Regio Zuid, die waren
gemaakt naar aanleiding van een eerste inspectie. Verzoeker had belang bij
dit onderzoek, omdat hij leed aan beroepsastma, veroorzaakt door sporen van
de oesterzwam.Vast kwam te staan dat deze metingen niet meer hadden plaatsgevonden.
De Nationale ombudsman achtte het, mede gelet op het handhavingsbeleid van
de Arbeidsinspectie, niet juist dat geen vervolg was gegeven aan de verrichte
inspectie. De klacht was op dit onderdeel gegrond. Voorts achtte de Nationale
ombudsman het niet zonder meer begrijpelijk dat de Arbeidsinspectie, na uiteindelijk
toch een nadere inspectie te hebben ingesteld, had geconcludeerd dat metingen
niet langer noodzakelijk werden geacht.De Nationale ombudsman deed daarom de aanbeveling te bevorderen dat alsnog
metingen zouden worden verricht, danwel dat nader tegenover verzoeker zou
worden gemotiveerd waarom deze metingen niet meer nodig werden geacht. Op
de aanbeveling was bij het afsluiten van dit jaarverslag nog niet gereageerd. Beantwoording brievenIn rapport 98/114 betrof de klacht het niet-beantwoorden van een faxbericht
van verzoeker, waarin deze een klacht aan de Minister voorlegde die hij al
tot tweemaal toe in brieven aan de Minister had voorgelegd. Het faxbericht
bevatte geen nieuwe feiten of omstandigheden. De beide brieven waren beantwoord
en in de laatste brief was verzoeker meegedeeld dat bij herhaling van standpunten
de correspondentie over het aangekaarte onderwerp als gesloten zou worden
beschouwd.De Nationale ombudsman acht het niet-beantwoorden van een brief in een
dergelijk geval niet onjuist. De klacht was dan ook niet gegrond. 19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1b Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  123 Ontvangen
in 1998  + 619Te behandelen   742Afgedaan     1) niet in onderzoek  464   2) onderzoek      a. rapport 67 – 675   b. tussentijds beëindigd 144211  In behandeling
per 01/01/99   67In 1998 werden 619 verzoekschriften ontvangen met betrekking tot één
van de bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid, een duidelijke
stijging ten opzichte van 1997 (467), met 32,5%. Het aantal afgedane zaken
was 675 (1997: 533). Deze 675 zaken vormen 10,1% van het totaal van 6702 binnenwettelijke
verzoekschriften die in 1998 werden afgedaan. Van de 675 afgedane verzoekschriften
zijn 211 (31,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Er werden 67 rapporten uitgebracht (1997: 41). 19B.1.2 Landelijk instituut sociale verzekeringenNadat in maart 1997 het Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv)
al de taken had overgenomen van het Tijdelijk instituut voor coördinatie
en afstemming en de bedrijfsverenigingen, die per die datum zijn opgeheven,
is het Lisv sedert 1 januari 1998 ook verantwoordelijk voor de uitvoering
van de werknemersverzekeringen door de Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid
voor Overheid en onderwijs (USZO-Heerlen). De bevoegdheid van het Lisv tot
het nemen van besluiten is gemandateerd aan de uitvoeringsinstellingen. Hun
gedragingen worden daarom per 1 maart 1997 (Gak, Guo, SFB en Cadans)
respectievelijk 1 januari 1998 (USZO-Heerlen) toegerekend aan het Lisv,
als mandaatgever.Volgens afspraak met het Bureau Nationale ombudsman dient het Lisv –
zoals te doen gebruikelijk – in schriftelijk gevolgde klachtprocedures
binnen vier weken te reageren op een door de Nationale ombudsman voorgelegde
klacht. Helaas is het de Nationale ombudsman gebleken dat deze reacties vaak
niet binnen de gestelde termijn werden ontvangen. Meer dan eens liet de reactie
op de klacht bovendien inhoudelijk gezien te wensen over. Om die reden heeft
de Nationale ombudsman het Lisv in het najaar van 1998 opnieuw gewezen op
het belang van de in het verleden afgesproken reactietermijn van vier weken.
Tevens heeft hij er bij het Lisv op aangedrongen zorg te dragen voor een adequate
inhoudelijke reactie op de klacht. 19B.1.3.1 BehandelingsduurHet aantal klachten met betrekking tot behandelingsduur op het terrein
van de sociale zekerheid is in 1998, vergeleken met 1997, fors toegenomen.
Naast klachten over de uitvoeringsinstellingen die vallen onder de verantwoordelijkheid
van het Lisv, betreft het hier ook klachten over de Sociale Verzekeringsbank.
In 1998 zijn er 28 rapporten uitgebracht waarin dit onderwerp aan de orde
komt, tegen acht rapporten in 1997. Ook het aantal interventies nam toe: 59
in 1998, tegen 45 in 1997. De toename is voornamelijk toe te
schrijven aan USZO-Heerlen (12 rapporten en 23 interventies).De meest voorkomende klachten met betrekking tot behandelingsduur zijn
het niet beantwoorden van brieven, trage uitbetaling van uitkeringen, en het
niet tijdig nemen van een beslissing op een bezwaarschrift of op een aanvraag
voor of een herziening van een uitkering. Ook waren er klachten over het feit
dat met vertraging uitvoering werd gegeven aan een rechterlijke uitspraak.In de 28 rapporten die de Nationale ombudsman heeft uitgebracht, heeft
hij de klachten of klachtonderdelen over behandelingsduur 31 keer gegrond
geacht; zeven maal was de klacht of het klachtonderdeel niet gegrond.Rapport 98/22 betreft een zaak waarin Gak Nederland BV onvoldoende voortvarend
uitvoering had gegeven aan een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep,
waarin deze had uitgesproken dat verzoeker ten onrechte was hersteld verklaard.
Het gevolg van deze uitspraak was dat verzoeker alsnog voor een uitkering
ingevolge de Ziektewet (ZW) in aanmerking moest worden gebracht en dat de
hem toegekende uitkering ingevolge de Werkloosheidswet (WW) moest worden verrekend
met een uitkering ingevolge de Algemene arbeidsongeschiktheidswet (AAW) en
de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO). De Centrale Raad van
Beroep zond zijn uitspraak van 10 april 1996 op 7 juni 1996 naar
het Gak. Het duurde echter tot 26 juli 1996 alvorens het Gak een verzoek
deed aan verzoekers voormalige werkgever, die eigen risico-drager was voor
de Ziektewet, om over te gaan tot betaling van het ziekengeld voor verzoeker.
De werkgever reageerde niet. Het Gak rappelleerde pas op 18 september
1996, nadat verzoeker het Gak had gewezen op het uitblijven van een reactie.
Nadien werd door het Gak geen actie meer ondernomen.Het Gak had daarom naar het oordeel van de Nationale ombudsman op dit
punt niet met de vereiste voortvarendheid gehandeld. Datzelfde geldt voor
de afhandeling van de AAW/WAO-uitkering waar verzoeker, op grond van de uitspraak
van de Centrale Raad van Beroep, voor in aanmerking kwam. Deze werd pas toegekend
bij beslissing van 19 juni 1997. Het argument van het Gak dat het niet
over de vereiste loonopgaven beschikte, kon de Nationale ombudsman niet overtuigen,
omdat niet viel in te zien waarom het Gak niet veel eerder actie had ondernomen
om de hoogte van verzoekers AAW/WAO-uitkering vast te stellen.De zaak die leidde tot rapport 98/499 betreft een klacht over een onvoldoende
voortvarend afgehandelde arbeidsongeschiktheidsbeoordeling. Verzoekster bereikte
op 16 oktober 1997 het einde van haar wachttijd voor de WAO. Toch kon
zij pas op 10 november 1997 haar werkzaamheden gedeeltelijk hervatten
bij haar werkgever. Oorzaak daarvoor was onder meer dat verzoekster naar aanleiding
van haar aanvraag voor een AAW/WAO-uitkering pas op 22 september 1997
werd gekeurd door de verzekeringsgeneeskundige. Dit was twee maanden na de
aanvraagdatum voor de uitkering en slechts drie en een halve week voor het
einde van de wachttijd.Het feit dat het Gak beschikte over te weinig verzekeringsgeneeskundigen
kon naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet als rechtvaardiging dienen.
Ook na de keuring door de arts had het Gak onvoldoende voortvarend gehandeld.
De arbeidsdeskundige had, hoewel hij al op 25 september 1997 over verzoeksters
dossier beschikte, pas op 13 oktober 1997 een gesprek met haar gevoerd.
Dit had eerder moeten plaatsvinden, zeker gezien het moment van einde wachttijd
en het feit dat de arbeidsdeskundige vlak daarna met vakantie zou gaan. De
klacht was daarom gegrond. In rapport 98/62 heeft de Nationale ombudsman een aanbeveling gedaan aan
het Lisv naar aanleiding van een klacht over USZO-Heerlen. In die zaak klaagden
verzoekers erover dat USZO-Heerlen tot juni 1997 nog niet was overgegaan tot
een definitieve afrekening van verzoeksters uitkering over 1996. Daarnaast
klaagden zij erover dat USZO-Heerlen hun brief van 23 december 1996 nog
steeds niet had beantwoord. Weliswaar had verzoekster een voorschot van f 20 000
ontvangen in februari 1997, maar pas in juli 1997 vond de definitieve afrekening
plaats. Omdat daarin een fout was gemaakt, werd verzoekster vervolgens in
oktober 1997 met een terugvorderingsactie geconfronteerd.Op de brief van 23 december 1996 was niet gereageerd. Daarin klaagden
verzoekers over een aantal zaken en tevens vroegen zij naar de mogelijke fiscale
nadelen van een uitbetaling in 1997 van de hiervoor genoemde uitkering over
1996.Beide klachten achtte de Nationale ombudsman gegrond. Hij zag aanleiding
om het Lisv aan te bevelen te bevorderen dat USZO-Heerlen alsnog de klachten
genoemd in de brief van 23 december 1996 zou behandelen en verzoekers
zou informeren over de eventuele vergoeding van een mogelijk nadeel als gevolg
van het verzuim van USZO. De aanbeveling werd opgevolgd.Ook rapport 98/189 bevat een aanbeveling aan het Lisv naar aanleiding
van een gedraging van USZO-Heerlen. In dit geval had verzoekster op 5 november
1997 namens haar vader bezwaar gemaakt tegen de gang van zaken met betrekking
tot de uitvoering van een beschikking van 23 januari 1996 waarin aan
haar vader een uitkering was toegekend. In reactie op deze brief liet USZO-Heerlen
verzoekster tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman schriftelijk
weten dat de hiervoor genoemde beschikking was ingetrokken, zonder overigens
te reageren op de door haar verwoorde grieven met betrekking tot de gang van
zaken. Evenmin was gereageerd op de door haar geëiste genoegdoening.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond en deed het Lisv de aanbeveling
te bevorderen dat USZO-Heerlen alsnog inhoudelijk zou reageren op de klachten
van verzoekster in haar brief van 5 november 1997 en op de door haar
vader gevraagde genoegdoening. Het Lisv heeft deze aanbeveling opgevolgd.Een derde aanbeveling met betrekking tot een gedraging van USZO- Heerlen
heeft de Nationale ombudsman aan het Lisv gedaan in rapport 98/230. In deze
zaak had verzoekster betalingen verricht op respectievelijk 29 november
en 5 december 1997. Bij brieven van respectievelijk 1 november en
2 december 1997 had zij USZO-Heerlen op de hoogte gesteld van de reden
van deze betalingen, namelijk dat zij haar schuld om fiscaal-technische redenen
persé nog in het kalenderjaar 1997 wilde voldoen. USZO-Heerlen verwerkte
de van verzoekster op 3 en 12 december 1997 ontvangen betalingen echter
pas in maart 1998.De Nationale ombudsman stelde vast dat het ging om relatief eenvoudige
administratieve bewerkingen, die voor een instelling als USZO-Heerlen als
bepaald niet ongebruikelijk moesten worden aangemerkt. Het viel dan ook niet
in te zien waarom een dergelijke bewerking drie maanden in beslag had moeten
nemen, zeker nu verzoekster USZO-Heerlen tijdig op de hoogte had gesteld van
haar belang bij een tijdige verwerking. De Nationale ombudsman achtte de klacht
gegrond en deed de aanbeveling om het eventuele fiscale nadeel van verzoekster
als gevolg van de late verwerking van haar betalingen voor vergoeding in aanmerking
te brengen. De aanbeveling werd opgevolgd.In de laatste zaak waarin de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan met betrekking tot het onderwerp behandelingsduur (rapport 98/429),
gaat het om een verzoeker die vanaf 1 januari 1996 van USZO-Heerlen
uitkeringsspecificaties ontving van een derde, maar waarop wel zijn persoonsgegevens
en zijn sofi-nummer stonden vermeld. Naar aanleiding van deze klacht deelde
USZO-Heerlen mee dat het probleem al in 1996 was onderkend en dat meer cliënten
van USZO-Heerlen met dit probleem werden geconfronteerd. Het was echter om
automatiseringstechnische redenen niet mogelijk gebleken om dit probleem binnen
afzienbare tijd op te lossen. Medio 1998 was een werkgroep in het leven geroepen
om aan dit probleem een einde te maken. Volgens USZO-Heerlen zou het probleem
vóór 1 januari 1999 zijn opgelost.De Nationale ombudsman kon begrip opbrengen voor het feit dat de problemen
met de registratie van de gegevens niet op korte termijn konden worden opgelost,
omdat de noodzakelijk aanpassingen in het automatiseringssysteem complex waren.
Dit nam echter niet weg dat USZO-Heerlen het probleem onvoldoende voortvarend
ter hand had genomen. Niet viel in te zien waarom er al niet veel eerder dan
medio 1998 een werkgroep in het leven had kunnen worden geroepen om tot een
oplossing van het probleem te geraken. De Nationale ombudsman achtte de klacht
gegrond. Hij gaf het Lisv in overweging te bevorderen dat USZO-Heerlen de
desbetreffende cliënten erop wijst dat USZO-Heerlen zich, daarnaar gevraagd,
zal inspannen om een oplossing te bereiken in de gevallen waarin voor de betrokkene
als gevolg van de fouten in de registratie bij USZO-Heerlen problemen zijn
ontstaan met andere overheidsinstanties. Het Lisv heeft de aanbeveling opgevolgd. 19B.1.3.2 InformatieverstrekkingOp het gebied van de informatieverstrekking deed de Nationale ombudsman
in 1998 48 klachten af (1997: 18). In twintig zaken werd een rapport uitgebracht
(1997: 15). In twaalf rapporten werd de klacht gegrond verklaard, in drie
rapporten was de klacht niet gegrond, en in vijf rapporten was de klacht deels
gegrond en deels niet gegrond. In twee van die vijf rapporten werd voorts
geen oordeel uitgesproken, omdat niet kon worden vastgesteld welke informatie
aan verzoeker was verstrekt.In de 28 overige zaken werd geen rapport uitgebracht, omdat de gevraagde
informatie door interventie van de Nationale ombudsman alsnog werd verstrekt,
of omdat de informatieverstrekking inmiddels was of zou worden verbeterd.Eén van de zaken waarin geen rapport werd uitgebracht, betrof een
klacht over Gak Nederland BV. Verzoeker klaagde over de tekst in een brief
van het Gak, waarin het Gak hem had meegedeeld dat het verstrekken van onjuiste
informatie of het achterhouden van informatie in ernstige gevallen zou leiden
tot strafrechtelijke vervolging. Uit de reactie van het Gak op de klacht,
die de Nationale ombudsman via het Landelijk instituut sociale verzekeringen
ontving, bleek dat het Lisv en het Gak verzoekers klacht gegrond achtten.
Het Gak erkende dat de beslissing om tot vervolging over te gaan alleen door
het openbaar ministerie kan worden genomen. Het Gak zegde toe de zinsnede
in het model van de gebruikte brief zo snel mogelijk aan te passen en te onderzoeken
of deze aanpassing in meer modelbrieven diende plaats te hebben. Gelet op
deze reactie achtte de Nationale ombudsman nader onderzoek niet zinvol, zodat
hij besloot het onderzoek te beëindigen. In de zaak die leidde tot rapport 98/10 (JB 1998, nr. 67) had Gak Nederland
BV de advocaat van verzoeker schriftelijk laten weten dat de wijze waarop
verzoeker een aantal medewerkers van het Gak had bejegend, mede bepalend zou
zijn voor de beoordeling van nieuwe aanvragen van verzoeker om een uitkering.De Nationale ombudsman was van oordeel dat een door het Gak te nemen beslissing
inzake door hem uit te voeren werknemersverzekeringen altijd
moet worden genomen op basis van objectieve criteria. Het optreden van verzoeker,
ook al kon dat de toets der kritiek niet doorstaan, mocht daarom niet van
invloed zijn op de te nemen beslissing. De mededeling van het Gak had echter
de suggestie gewekt dat verzoekers optreden daarvoor wel mede bepalend zou
zijn. Dat was niet juist. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.Rapport 98/325 betreft een klacht over het nalaten door Gak Nederland
BV om in statusoverzichten verzoekers naam op juiste wijze, met een u-umlaut,
te vermelden. Het Gak voerde in reactie op de klacht aan dat het technisch
gezien niet mogelijk was diakritische tekens – tekens die de juiste
uitspraak van een fonetisch teken aanduiden, zoals de trema of de umlaut –
te vermelden, omdat ten tijde van het ontwikkelen van de personenadministratie,
eind jaren tachtig, computergeheugen een zeer kostbare zaak was en voor het
weergeven van diakritische tekens meer geheugen gereserveerd moest worden
dan daarvoor destijds uit kostenoverwegingen opportuun werd geacht.De Nationale ombudsman overwoog dat van bestuursorganen in beginsel mag
worden verwacht dat zij hun administratie zodanig inrichten dat persoonsgegevens
correct worden opgenomen in de geautomatiseerde informatiesystemen en dat
deze gegevens correct worden vermeld in correspondentie met betrokkenen. Naar
het oordeel van de Nationale ombudsman diende het Gak, zolang het zijn systeem
nog niet had aangepast, bij verzekerden die bezwaar maken tegen de onjuiste
schrijfwijze van hun naam over te gaan tot handmatige verwerking van de gegevens.
Nu dit in het geval van verzoeker niet was gebeurd, achtte de Nationale ombudsman
de klacht gegrond. In zijn rapport nam de Nationale ombudsman met instemming
kennis van het streven van het Gak om in het najaar van 1998 met een oplossing
te komen voor de problemen inzake het weergeven van diakritische tekens in
de adressering van status-overzichten. Inmiddels heeft het Gak het registratiesysteem
aangepast en kan dat diakritische tekens (of lange namen met meer dan achttien
tekens) verwerken.De Nationale ombudsman heeft zich over dit onderwerp al vaker in vergelijkbare
zin uitgelaten; zie onder meer rapport 93/33 met betrekking tot het kentekenregistratiesysteem
van de RDW (Jaarverslag 1993, blz. 312–313).De zaak die leidde tot rapport 98/298 handelde over de terugvordering
van een AAW/WAO-uitkering door Gak Nederland BV. In de bijlage bij de desbetreffende
beslissing deelde het Gak mee dat maandelijks een bepaald bedrag op de door
verzoeker te ontvangen uitkering in mindering zou worden gebracht, totdat
de totale vordering was afgedaan. Verzoeker stelde beroep in tegen de terugvordering
als zodanig. Zijn klacht betrof onder meer het feit dat een buitendienstmedewerker
van het Gak hem had medegedeeld dat hij, wanneer hij de beroepsprocedure zou
verliezen, zou worden veroordeeld in de proceskosten.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. In artikel 8:75 van de
Algemene wet bestuursrecht is bepaald dat een procederende burger die bij
de bestuursrechter in het ongelijk wordt gesteld slechts in de kosten van
het geding wordt veroordeeld, wanneer sprake is van kennelijk onredelijk gebruik
van procesrecht. De buitendienstmedewerker had verzoeker dan ook moeten attenderen
op het feit dat een veroordeling in de proceskosten alleen plaatsvindt indien
er sprake is van kennelijk onredelijk gebruik van het procesrecht.Een geval van onjuiste informatieverstrekking is ook aan de orde in rapport
98/512. Gak Nederland BV had verzoeker op 7 oktober 1997 meegedeeld dat
op de WAO-uitkering die zijn ex-echtgenote ontving geen korting plaatsvond
met het bedrag aan alimentatie dat hij haar maandelijks betaalde,
en dat dit ook zou gelden indien zij een zogenoemde Versorgungsausgleich zou
ontvangen. Deze informatie van het Gak aan verzoeker was onjuist, omdat in
die periode wel korting plaatsvond van de WAO-uitkering met de Versorgungsausgleich.
Het Gak had deze fout vervolgens gecorrigeerd.De verklaring die het Gak voor het verstrekken van de onjuiste informatie
had aangevoerd, namelijk onbekendheid met de werkelijke stand van zaken, was
volgens de Nationale ombudsman te wijten aan onzorgvuldigheid van het Gak.
Het Gak had al op 18 oktober 1996 informatie ontvangen op grond waarvan
het had kunnen weten dat de hoogte van de door de ex-echtgenote van verzoeker
genoten (Duitse) uitkering werd beïnvloed door de alimentatie. Verzoekers
klacht over de weigering van het Gak in te gaan op verzoeken om inlichtingen
die verzoeker had gedaan en die betrekking hadden op de uitkeringssituatie
van zijn ex-echtgenote was naar het oordeel van de Nationale ombudsman echter
niet gegrond. Verzoeker was ten tijde van zijn verzoek niet langer gemachtigd
door zijn ex-echtgenote om informatie te krijgen van het Gak over haar uitkeringssituatie
en het was het Gak, op grond van artikel 98 Organisatiewet sociale verzekeringen
1997 en het daarop gebaseerde Gak-Privacyreglement personenregistratie sociale
verzekeringen, alleen toegestaan informatie te verstrekken als er sprake is
van een schriftelijke machtiging van degene op wie de gegevens betrekking
hebben.In de zaak die leidde tot rapport 98/346 klaagde verzoeker erover dat
USZO-Heerlen in een brief aan verzoeker onvoldoende duidelijk had gemaakt
om welke reden(en) de post «cumulatieven» op betalingsverantwoordingen
van de maanden april en mei 1997 diende te worden gecorrigeerd en welke gevolgen
dit voor hem had.De Nationale ombudsman oordeelde dat het niet juist was dat in die brief
geen uitleg werd gegeven omtrent de berekeningswijze van de cumulatieven en
dat niet werd ingegaan op verzoekers mededeling omtrent zijn verontrusting
inzake de juistheid van de betalingen door USZO-Heerlen. Het Lisv gaf uitvoering
aan de aanbeveling in dit rapport om te bevorderen dat USZO-Heerlen verzoeker
alsnog toereikend antwoord zou geven op zijn vragen.Ook rapport 98/370 betreft een klacht over USZO-Heerlen. Het gaat in deze
zaak om het ontbreken van een reactie op verzoekers grieven over het niveau
van het jegens hem aan de dag gelegde dienstbetoon door USZO-Heerlen. De klacht
werd gegrond geacht. Op de aanbeveling van de Nationale ombudsman aan het
Lisv om te bevorderen dat USZO-Heerlen verzoeker alsnog een reactie op zijn
grieven zou verstrekken, had het Lisv bij het afsluiten van dit jaarverslag
nog niet gereageerd.In de zaken die leidden tot de rapporten 98/228 en 98/276 klaagden verzoekers
over onduidelijke betalingsverantwoordingen van USZO-Heerlen. Daarop waren
onder meer «vorderingen» vermeld zonder enige toelichting. Dat
was niet juist. De klachten waren op deze onderdelen dan ook gegrond. In laatstgenoemd
rapport gaf de Nationale ombudsman hieromtrent nader aan dat verzoeker, met
name omdat het begrip vordering impliceert dat teveel is betaald en dat moet
worden terugbetaald, bericht had moeten krijgen over de aard van de vordering
en de gevolgen daarvan. Wanneer dat niet mogelijk was geweest, had hem moeten
worden meegedeeld wanneer hij wel inhoudelijk bericht daarover had mogen verwachten.In rapport 98/551 achtte de Nationale ombudsman de klacht van verzoekster
niet gegrond. Deze klacht had betrekking op informatie in een algemene brief
van de Sociale Verzekeringsbank over de wijze van berekening van de gevolgen
van de koopkrachtreparatiemaatregelen voor het AOW-pensioen.
Volgens de Nationale ombudsman kon de SVB volstaan met de summiere informatie
in een algemene brief, omdat de SVB uitdrukkelijk de mogelijkheid had geboden
om nadere informatie in te winnen via een gratis telefoonnummer of een kosteloos
toe te zenden informatieblad. 19B.1.4 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandelingDe onderwerpen dienstverlening, bejegening en klachtbehandeling kwamen
in tien rapporten aan de orde (1997: eveneens 10). In de drie gevallen waarin
de Nationale ombudsman werd gevraagd om een oordeel te geven over de dienstverlening
was de klacht gegrond. Ten aanzien van de zes gevallen waarin de Nationale
ombudsman werd gevraagd een oordeel te geven over de bejegening was de klacht
tweemaal niet gegrond en tweemaal gegrond; in de andere twee gevallen kon
de Nationale ombudsman geen oordeel geven. In de vijf gevallen waarin de Nationale
ombudsman werd gevraagd een oordeel te geven over de klachtbehandeling was
de klacht eenmaal deels gegrond en deels niet gegrond en viermaal gegrond.
In zeventien gevallen werd een onderzoek naar aanleiding van een klacht met
betrekking tot deze onderwerpen afgesloten zonder dat een rapport werd uitgebracht
(1997: 4). Veelal gebeurde dit omdat het betrokken bestuursorgaan erkende
dat niet juist was gehandeld, verzoeker alsnog tegemoet kwam en verontschuldigingen
aanbood voor de gang van zaken. DienstverleningDe rapporten over dienstverlening hebben voornamelijk betrekking op het
niet verstrekken van stukken en het niet nakomen van toezeggingen (98/375,
98/504 en 98/519).Eén rapport verdient aparte vermelding. In deze zaak (rapport 98/519)
betreffende USZO-Heerlen oordeelde de Nationale ombudsman dat in het geval
dat een medewerker de toezegging heeft gedaan dat betrokkene wordt teruggebeld,
het onjuist is om de kwestie als afgedaan te beschouwen indien geen gehoor
wordt gekregen. In zo'n geval dient betrokkene schriftelijk te worden benaderd.
Voorts oordeelde de Nationale ombudsman in deze zaak over een nieuw ingevoerde
instructie aan de telefoonmedewerkers van USZO-Heerlen. Deze instructie houdt
in dat niet mag worden doorverbonden met de behandelaar wiens naam in de brief
aan de cliënt wordt vermeld, maar dat deze er via een standaardbriefje
op wordt geattendeerd dat hij de cliënt dient terug te bellen. De Nationale
ombudsman vond deze instructie om redenen van efficiency te billijken. In
het rapport is de aanbeveling opgenomen dat USZO-Heerlen verzoekster alsnog
schriftelijk zal berichten. Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog
geen reactie ontvangen op deze aanbeveling. BejegeningIn de zaak die leidde tot rapport 98/298 oordeelde de Nationale ombudsman
dat de mededeling van een medewerker van het Gak niet correct was en een intimiderende
uitwerking kon hebben. Hij achtte de klacht op dit onderdeel gegrond.Eén klacht die handelde over bejegening en die niet leidde tot
een rapport, verdient een aparte vermelding.Verzoekster klaagde erover dat een verzekeringsgeneeskundige van Gak Nederland
BV, toen zij deze bezocht, geen rekening had gehouden met het feit dat zij
kort voor haar bezoek aan de arts een doodgeboren kindje had gekregen. Tijdens
het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de betrokken arbodienst
pas ná verzoeksters bezoek aan de verzekeringsgeneeskundige de eerste
echte medische informatie over verzoekster aan het Gak had verstrekt.
Op het moment dat verzoekster de arts bezocht, beschikte deze alleen over
een dossier met daarin een ziekmelding waarbij stond aangegeven: «arbeidsongeschikt
wegens zwangerschapsklachten». Het Gak liet de Nationale ombudsman weten
met de arbodienst te hebben afgesproken dat belangrijke informatie, zoals
in dit geval, in het vervolg voldoende tijdig aan de verzekeringsgeneeskundige
ter hand wordt gesteld. Voorts was het Lisv verzocht om het probleem in algemene
zin aan de orde te stellen. Hoewel de kwestie niet aan de verzekeringsgeneeskundige
was te wijten, bood hij verzoekster toch zijn verontschuldigingen aan. Gelet
op de door het Gak genomen maatregelen, zag de Nationale ombudsman geen reden
om het onderzoek voort te zetten. KlachtbehandelingRapport 98/11 heeft betrekking op de klachtbehandeling door Gak Nederland
BV. Het Gak vermeldt in de brochure «Klachtenbehandeling» dat
de brief met de beslissing naar aanleiding van een klacht de volgende onderdelen
dient te bevatten: (1) de feiten en omstandigheden uit de klachtbrief, (2)
de reactie daarop van Gak Nederland BV, (3) de conclusie of de klacht als
«terecht» of als «niet terecht» wordt beschouwd, (4)
de onderbouwing van die conclusie, en, in het geval van een «terechte»
klacht, (5) de te nemen of genomen maatregelen.De Nationale ombudsman overwoog dat de brief van het Gak met de beslissing
naar aanleiding van een klacht dient te voldoen aan de in de brochure opgenomen
vereisten. Niet alleen omdat de burger die een klacht indient erop moet kunnen
rekenen dat het Gak handelt in overeenstemming met wat daarover in de brochure
is meegedeeld, maar ook omdat het hier gaat om vereisten waaraan een dergelijke
brief hoe dan ook moet voldoen vanuit een oogpunt van behoorlijke klachtbehandeling.
De Nationale ombudsman achtte het verder een vereiste dat in de brief elk
van de vijf op te nemen onderdelen afzonderlijk op heldere en uitdrukkelijke
wijze aan de orde wordt gesteld, en dat uit de opstelling van de brief ondubbelzinnig
blijkt op welk van de vereiste onderdelen een tekstgedeelte betrekking heeft.
Dat laatste kan bijvoorbeeld door te werken met «hoofdjes», zodat
de te behandelen onderdelen steeds worden benoemd. De Nationale ombudsman
achtte verzoekers klacht over de brieven die hij van het Gak naar aanleiding
van zijn klachten had ontvangen gedeeltelijk gegrond en gedeeltelijk niet
gegrond. In de brieven ontbrak de weergave van de feiten en omstandigheden
uit de klachtbrieven, evenals de – aan de onderbouwing daarvan nog te
verbinden – conclusie dat de klachten als «terecht» werden
beschouwd. Evenmin bevatten de brieven enige informatie over al dan niet te
nemen of genomen maatregelen naar aanleiding van de klachten. Verder was niet
juist dat de onderdelen die wel in de brieven waren opgenomen door de onvoldoende
heldere en uitdrukkelijke presentatie slechts met moeite als zodanig konden
worden herkend. Daaraan had vooral bijgedragen dat de onderdelen niet gescheiden
waren behandeld en dat zij niet waren benoemd.In de vier overige gevallen waarin de Nationale ombudsman werd gevraagd
een oordeel te geven over de klachtbehandeling (98/138, 98/298, 98/375 en
98/514) oordeelde hij dat onvoldoende was ingegaan op de argumenten in de
klachtbrief. Verder oordeelde hij dat de beslissing onvoldoende was gemotiveerd,
dat ten onrechte geen inzicht was gegeven in het naar aanleiding van de klacht
ingestelde onderzoek en dat de klacht ten onrechte niet gegrond was bevonden
omdat de gedraging waarover werd geklaagd ook aan de toetsing van de Nationale
ombudsman was onderworpen en door deze als «niet behoorlijk» werd
aangemerkt. 19B.1.5 Rentevergoeding en schadevergoedingDe onderwerpen rentevergoeding en schadevergoeding kwamen in drie rapporten
aan de orde (1997: 11). In alle drie zaken achtte de Nationale ombudsman de
klacht niet gegrond.Deze onderwerpen speelden daarnaast in tien zaken (1997: 3) die niet tot
een rapport leidden. In vijf van de tien gevallen werd het onderzoek beëindigd
omdat het betrokken bestuursorgaan rente of schade inmiddels had vergoed of
de beslissing daartoe had genomen. In twee zaken moest verzoeker de beslissing
op dit onderdeel nog afwachten. In de overige drie zaken werd tijdens het
onderzoek duidelijk dat geen aanleiding bestond voor vergoeding van rente
of schade, waarna het onderzoek werd beëindigd. RentevergoedingHet onderwerp rentevergoeding komt in twee rapporten aan de orde. In rapport 98/516 heeft de Nationale ombudsman nogmaals aangegeven wanneer
er reden is voor vergoeding van wettelijke rente. Daarbij heeft de Nationale
ombudsman – in navolging van Gak Nederland BV – zijn oordeel mede
gebaseerd op de uitspraak van de Hoge Raad van 24 oktober 1997 (RvdW
1997/205c). In dit geval betaalde het Gak aan verzoeker twee nabetalingen
ziekengeld in 1997, die het aan verzoeker had toegekend op 23 juli 1990,
over de periodes 29 september 1986 tot 5 april 1987 en 4 juni
1987 tot 8 juni 1987. Al op 15 mei 1991 had het Gak deze bedragen
betaald aan verzoekers voormalige werkgever, maar deze had de bedragen teruggestort.
Vóór 1 januari 1992 moest een debiteur op grond artikel
1286 van het Burgerlijk Wetboek eerst schriftelijk in gebreke worden gesteld
met aanzegging van de wettelijke rente in geval betaling verder uitbleef,
alvorens hij wettelijke rente kon zijn verschuldigd. Verzoeker had niet gesteld
dat hij zo'n renteaanzegging had gedaan vóór 15 mei 1991,
het moment waarop het Gak verzoeker rente vergoedde uit coulance. Het Gak
kon daarom in redelijkheid weigeren rente vóór deze datum te
vergoeden.In rapport 98/81 gaat het om de vraag of aan verzoeker over teveel betaalde
premies voor een vrijwillige ziektekostenverzekering de wettelijke rente moet
worden vergoed. De Nationale ombudsman was van oordeel dat de Sociale Verzekeringsbank
in redelijkheid het bedrag van f 41 742 dat zij op 29 juli
1991 van de Belastingdienst had ontvangen, had mogen aanwenden als premie
voor de vrijwillige verzekering van verzoeker, die echter niet meer dan f 34 177
bedroeg. Nadat de SVB eind november 1991 er achter was gekomen dat zij f 7565
teveel aan premie had ontvangen, had zij dit bedrag op 23 december 1991
terugbetaald aan verzoeker. De SVB behoefde verzoeker over deze periode geen
rente te vergoeden. Deze periode was immers niet onredelijk lang geweest,
gelet op het feit dat het ongebruikelijk was dat er betalingen werden ontvangen
die de verschuldigde som ver te boven gingen en nog minder gebruikelijk was
dat de belanghebbende in zo'n geval niet direct reageerde.Op 29 juni 1992 stuurde verzoekers gemachtigde de SVB een brief van verzoeker
van 26 mei 1992, waarin hij aangaf geen gebruik te willen maken van de
vrijwillige verzekering. Verzoeker wilde de premie terug met rente. Daarop
kon verzoeker wettelijk gezien geen aanspraak maken. Niettemin had de SVB
bij brief van 2 oktober 1992 aan verzoeker laten weten dat was besloten
om de premie aan hem te restitueren. Na verrekening met inmiddels aan verzoeker
uitbetaalde bedragen had de SVB het restantbedrag op 8 oktober 1992 aan
hem uitbetaald. Mede omdat niet kon worden gesteld dat de periode die de SVB
nodig had gehad om tot haar beslissing te komen onredelijk lang was geweest,
mocht de SVB weigeren om verzoeker rente te vergoeden over de periode dat
zij het bedrag van f 34 177 onder zich had gehad. SchadevergoedingIn twee gevallen vroegen verzoekers de Nationale ombudsman om een oordeel
te geven over de afwijzing van een verzoek om (uitbetaling van) schadevergoeding.Rapport 98/516 betreft de weigering van Gak Nederland BV om tot uitbetaling
over te gaan van het bedrag dat verzoeker ook volgens het Gak als schadevergoeding
toekwam. Het Gak had daarbij een beroep gedaan op voordeelstoerekening (of
verrekening) met het bedrag dat verzoeker over de periode oktober 1986 tot
april 1987 ten onrechte had genoten als WAO-uitkering. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat het redelijk was dat het Gak bij de vaststelling van de
te vergoeden schade rekening had gehouden met het voordeel dat verzoeker had
genoten, omdat het Gak het ten onrechte aan verzoeker uitgekeerde bedrag aan
WAO-uitkering niet had teruggevorderd.In rapport 98/251 heeft de Nationale ombudsman de beslissing van Gak Nederland
BV om verzoekster geen schadevergoeding toe te kennen expliciet getoetst aan
het criterium dat de Nationale ombudsman in die gevallen hanteert. De Nationale
ombudsman was van oordeel dat het niet uitsluitend aan de onjuiste handelwijze
van het Gak te wijten was geweest dat verzoekster kosten had gemaakt in het
kader van een poging tot reïntegratie en het daar op gevolgde ontslag
van haar werkneemster. Met name had het op de weg van deze werkneemster van
verzoekster gelegen om ook verzoekster ervan op de hoogte te stellen dat zij
per 1 juni 1996 deels bij een andere werkgever werkzaam was. Het was
komen vast te staan dat de werkneemster deze informatie niet aan verzoekster
had verstrekt. Gelet op de terughoudende opstelling van de Nationale ombudsman
die het vaste uitgangspunt is bij de beoordeling van een besluit van een bestuursorgaan
tot afwijzing van een verzoek om schadevergoeding, volgde uit het voorgaande
dat niet kon worden gesteld dat de aanspraak van verzoekster op schadevergoeding
zo evident juist was geweest dat het Gak niet in redelijkheid had kunnen besluiten
haar verzoek af te wijzen. 19B.1.6 Regeling persoonsgebonden budgettenMet ingang van 1 januari 1998 is de Sociale Verzekeringsbank (in opdracht
van de Ziekenfondsraad) belast met de administratieve en financiële uitvoering
van de «Regeling Ziekenfondsraad subsidiëring persoonsgebonden
budget 1998» (PGB-regeling 1998). Voor 1 januari 1998 waren de
budgethoudersverenigingen «Per Saldo» en «Naar Keuze»
tezamen met een Administratiekantoor met die taak belast.Op grond van de PGB-Regeling 1998 kan een AWBZ-verzekerde door hem of
haar benodigde verpleging en verzorging inkopen. Daarvoor wordt aan de zorgbehoevende
een geldbedrag beschikbaar gesteld: een persoonsgebonden budget (PGB). Ter
verkrijging van een PGB dient een AWBZ-verzekerde een aanvraag in bij één
van de 31 zorgkantoren. Het zorgkantoor beoordeelt de zorgbehoefte en stelt –
bij toewijzing – een budgetovereenkomst op waarin hoogte en duur van
het budget vastliggen. De budgethouder sluit zelf contracten af met hulpverleners
en/of zorginstellingen (het gaat om huishoudelijke hulp, gezinshulp, wijkverpleegkundige
hulp en dergelijke). Het budget bestaat uit een forfaitair, voor de budgethouder
vrij besteedbaar bedrag van f 2400 op jaarbasis, en een resterend bedrag
(de trekkingsrechten) voor de betaling van de gecontracteerde hulp.De belangrijkste taak van de SVB ten behoeve van de budgethouders is het
voeren van de loonadministratie voor de budgethouder (de inhoudingen
van premies en loonbelasting en de afdracht daarvan aan fiscus en bedrijfsverenigingen)
en het maandelijks betalen van het loon aan de hulpverleners, achteraf op
declaratiebasis. Om haar taak te kunnen uitvoeren, dient de SVB te kunnen
beschikken over budgetovereenkomsten (afkomstig van de zorgkantoren) en zorgcontracten
en declaraties (afkomstig van de budgethouders).Eind maart/begin april 1998 ontving de Nationale ombudsman de eerste klachten
over de uitvoering van de PGB-regeling 1998 door de SVB. In totaal heeft de
Nationale ombudsman in 1998 twintig klachten in onderzoek genomen die betrekking
hebben op de uitvoering van de PGB-regeling 1998. Dat is ongeveer 5% van de
ruim vierhonderd klachten die bij de SVB zelf over haar uitvoering van de
PGB-regeling 1998 zijn ingekomen. In 1998 zijn achttien klachten door onderzoek
afgedaan, waarvan zeventien door interventie. Er is één rapport
uitgebracht.In de twintig zaken zijn de volgende klachtelementen voorgekomen, in volgorde
van afnemende frequentie: (salaris)betalingen; informatieverstrekking; klachtbehandeling,
non-respons; schade-/rentevergoeding; klantgerichtheid en informatievastlegging,
deskundigheid.In de zaak die leidde tot het rapport 98/579 klaagde verzoekster erover
dat het niet mogelijk was geweest om in de maand februari 1998 telefonisch
informatie te verkrijgen van de SVB, omdat de afdeling PGB van kantoor Utrecht
telefonisch niet of nauwelijks bereikbaar was. De SVB, die dit had erkend,
gaf als verklaring daarvoor dat in de maand februari (met name de tweede helft)
de hulpvraag van budgethouders, hun gemachtigden en hulpverleners erg groot
was geweest.De belangrijkste oorzaken voor de toename van de hulpvraag die rechtstreeks
betrekking hadden op (de organisatie van) de SVB waren geweest: problemen
met de computerprogrammering, onvoldoende (gekwalificeerd) personeel en een
onvoldoende inschatting van de taak. Met name het betaalsysteem bleek niet
flexibel genoeg om getroffen noodmaatregelen, de diversiteit aan zorgconstructies
en de omvang van de stroom aan mutaties, correcties en verrekeningen naar
behoren te ondersteunen.Belangrijke (de SVB niet rechtstreeks betreffende) factoren die de discontinuïteit
in de uitvoering van de PGB-regeling 1998 mede hebben veroorzaakt zijn onder
meer geweest: de aard van de PGB-regeling, het late tijdstip waarop deze is
vastgesteld, de regels rond de vaststelling van de budgetovereenkomst, de
wijziging van de organisatie van de zorgkantoren en de gebreken in de aangeleverde
zorgcontracten.Door samenloop van al deze factoren was een situatie ontstaan waarop de
organisatie van de SVB niet was berekend, niet alleen ten aanzien van de systeemondersteuning,
maar ook in termen van procesbewaking, formatieve bezetting en training van
medewerkers. De gevolgen manifesteerden zich met name in een beperkte telefonische
bereikbaarheid en in achterstanden in de juiste verwerking van gegevens en
betalingen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat de problemen in de interne
organisatie van SVB Utrecht weliswaar een verklaring konden vormen voor de
slechte telefonische bereikbaarheid van de afdeling PGB van kantoor Utrecht
van de SVB in de eerste maanden van 1998, maar dat zij niet toereikend waren
om daarvoor ook als rechtvaardiging te kunnen dienen tegenover budgethouders
en hun gemachtigden, onder wie verzoekster.De telefonische bereikbaarheid van de SVB is inmiddels aanzienlijk verbeterd.
De SVB heeft via een voiceresponsesysteem de mogelijkheid gecreëerd om
24 uur per dag ziek- en herstelmeldingen door te geven en bestelformulieren
voor modelcontracten op te vragen. In de zaak die leidde tot bovenvermeld rapport klaagde verzoekster voorts
over niet tijdige salarisbetalingen. De SVB had per 1 januari 1998 de
beschikking over het PGB-dossier van verzoeksters ouders, maar niet over de
noodzakelijke budgetovereenkomst. Deze werd haar pas op 12 februari 1998
toegezonden. Hiervan viel de SVB op zichzelf geen verwijt te maken. De Nationale
ombudsman achtte het aannemelijk dat verzoekster, indien zij tijdig de beschikking
zou hebben gehad over de noodzakelijke urenbriefjes, de urenbriefjes over
januari nog tijdig in de maand februari zou hebben kunnen insturen. In verband
met de omstandigheid dat de SVB onvoldoende telefonisch bereikbaar was geweest,
was dat echter niet gelukt. Dit viel de SVB aan te rekenen. De betalingen
van de betrokken hulpverleners over januari en februari 1998 hadden plaatsgehad
op 1 april 1998, de betalingen over maart 1998 op 21 april 1998.
Op grond van de gebruikelijke werkwijze van de SVB hadden de salarissen echter
rond 15 maart 1998 moeten worden uitbetaald. Het was zelfs aannemelijk
dat de salarisbetalingen over de maand januari 1998 al aan het einde van de
maand februari hadden kunnen zijn uitbetaald, indien de SVB in februari 1998
voldoende telefonisch bereikbaar was geweest. De Nationale ombudsman oordeelde
dat de SVB de hulpverleners van verzoeksters ouders dan ook niet tijdig had
uitbetaald. De klacht van verzoekster was gegrond.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had de SVB, door medio 1997
de opdracht te aanvaarden om de administratieve uitvoering van de PGB-regeling
met ingang van 1 januari 1998 over te nemen van de budgethoudersverenigingen
«Per Saldo» en «Naar Keuze» en het administratiekantoor,
jegens de budgethouders en hun gemachtigden de verantwoordelijkheid op zich
genomen om adequaat de taken uit te voeren die vielen binnen de haar door
de Ziekenfondsraad verstrekte opdracht. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman was voldoende duidelijk geworden dat de SVB de volledige verantwoordelijkheid
had genomen, voor zover de problemen bij de uitvoering van het PGB aan haar
te wijten waren geweest. De SVB had de afdeling PGB van kantoor Utrecht ingrijpend
gereorganiseerd. Zij had voorts bij de Ziekenfondsraad en de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangedrongen op maatregelen die bij
de administratieve uitvoering van de PGB-regeling 1999 discontinuïteit
in de betalingen konden voorkomen. Ten dele waren voorgestelde maatregelen
al getroffen. Gelet op deze activiteiten zag de Nationale ombudsman geen reden
tot het doen van een aanbeveling gericht op de aanpak van de problemen zoals –
onder meer – verzoekster die had ondervonden. 19B.1.7 Overige klachtenIn de zaak die leidde tot rapport 98/140 klaagde verzoeker erover dat
Gak Nederland BV een dwangbevel aan hem had laten betekenen voor de betaling
van de afrekening voor de premies sociale verzekering over 1994, terwijl hij
op dat moment al een verzoek om kwijtschelding van deze premieschuld had ingediend,
en terzake f 135 aan hem in rekening had gebracht.Op zich is Gak Nederland BV bevoegd tot invordering, ook wanneer bij haar
een verzoek om kwijtschelding van de desbetreffende vordering in behandeling
is. Dit betekent echter niet dat het Gak verplicht is de invordering door
te zetten. Het heeft de vrijheid al dan niet te besluiten tot opschorting
van de invordering. Daarbij hanteert het Gak een aantal richtlijnen, die erop
neerkomen dat de invordering wordt opgeschort in die gevallen waarbij het
duidelijk is dat alle loongegevens zijn aangeleverd en er dus een actuele
situatie kan worden belicht. Bovendien dient de werkgever te boek te staan
als een goede betaler, aangezien er dan geen reden is om aan
te nemen dat het verzoek om kwijtschelding een middel is om de vervaltermijnen
van de premienota's te omzeilen.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat door interne
oorzaken de afdeling incasso van het Gak het verzoek om kwijtschelding te
laat had ontvangen en dat het Gak, indien het verzoek de afdeling incasso
wél voldoende tijdig had bereikt, de invordering van de premienota
zou hebben opgeschort. De Nationale ombudsman achtte de klacht dan ook gegrond
en deed de aanbeveling dat het Gak aan verzoeker alsnog de door hem betaalde
kosten verbonden aan de uitvaardiging en betekening van het dwangbevel, zou
restitueren. De aanbeveling werd opgevolgd.In rapport 98/375 is onder meer een klacht aan de orde van een verzoekster
bij wie het chronisch vermoeidheidssyndroom (ME) was geconstateerd en die
was ingedeeld in de arbeidsongeschiktheidsklasse 80 tot 100%. Verzoeksters
werkgever had bij de Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening (RDA)
Friesland een ontslagaanvraag ingediend voor verzoekster in verband met haar
langdurige arbeidsongeschiktheid. In het kader van de ontslagaanvraag verzocht
de RDA aan Cadans Uitvoeringsinstelling BV om een advies over de mogelijkheden
van de werkgever om verzoekster een passende functie aan te bieden. Een arbeidsdeskundige
van Cadans stelde in verband hiermee een onderzoek in. Het onderzoek betrof
een beschikbaarheid van 3 x 2 uur per week. In haar advies aan de RDA concludeerde
de arbeidsdeskundige dat er voor verzoekster bij de eigen werkgever geen mogelijkheden
waren voor passende werkzaamheden, en dat de werkgever aannemelijk had gemaakt
dat er geen passende functie voor verzoekster in het bedrijf te vinden was.
Verzoekster was van mening dat de arbeidsdeskundige geen serieus onderzoek
had verricht.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Ingevolge het bepaalde
in Bijlage H van het Delegatiebesluit 1993 is bij de beoordeling van de aanwezigheid
van passende werkzaamheden in beginsel niet van belang dat slechts sprake
is van een zeer beperkte beschikbaarheid voor arbeid. Uit de toelichting van
de arbeidsdeskundige op haar advies aan de RDA bleek dat de werkgever telefonisch
een aantal argumenten had genoemd waarom er volgens hem voor verzoekster geen
passende werkzaamheden beschikbaar waren. Noch uit de toelichting, noch anderszins,
was gebleken dat de arbeidsdeskundige deze argumenten op enigerlei wijze had
getoetst; in haar toelichting had zij simpelweg gesteld dat zij zich het standpunt
van de werkgever kon voorstellen en dat zij zich kon vinden in een toestemming
tot ontslag. Daarmee voldeed het onderzoek van de arbeidsdeskundige niet aan
de daaraan te stellen eisen.Rapport 98/426 (JB 1998, nr. 291) betreft onder meer de klacht dat Cadans
Uitvoeringsinstelling BV had geweigerd het door verzoeker met betrekking tot
de ziekte van zijn werkneemster ingediende reïntegratieplan tevens aan
te merken als ziekmelding voor deze werkneemster. Verzoeker was er, op grond
van het gestelde in de door Cadans uitgebrachte brochure «Verzuimbegeleiding
bij ziekte en arbeidsongeschiktheid», zoals deze gold tot 1 september
1997, van uitgegaan dat het 13e weeks reïntegratieplan tevens
de ziekmelding was.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Hij overwoog daarbij
het volgende. De brochure was op dit punt onvoldoende duidelijk. Cadans had
zelf toegegeven dat er bij veel werkgevers en hun arbodiensten onduidelijkheid
bestond over de procedures met betrekking tot de ziekmelding en het reïntegratiebericht,
en dat ook in een aantal andere gevallen werknemers in de 13e week
niet waren ziek gemeld. Een kleine organisatie als die van verzoeker –
waar de werkzaamheden deels door vrijwilligers worden verricht – beschikt
in mindere mate dan een gemiddeld bedrijf over specifieke kennis en ervaring
op het terrein van de sociale zekerheid, waarop de regelgeving
bovendien voortdurend aan verandering onderhevig is. Het op het moment van
de gedraging geldende Ziekengeldreglement 1996 stond er niet aan in de weg
om verzoeker tegemoet te komen, terwijl voorts de regelgeving per 1 september
1997 was gewijzigd, waardoor nieuwe, met dit geval vergelijkbare kwesties
zich niet meer konden voordoen. Gelet op de evenredigheidseis zoals neergelegd
in artikel 3:4, tweede lid van de Awb moest worden geoordeeld dat het door
verzoeker geleden financiële nadeel niet evenredig was aan de aard van
het vormgebrek dat aan de orde was. De Nationale ombudsman was dan ook van
oordeel dat Cadans in redelijkheid niet had kunnen weigeren om verzoeker tegemoet
te komen en deed de aanbeveling dat Cadans het door verzoeker met betrekking
tot de ziekte van zijn werkneemster ingediende reïntegratieplan alsnog
zou aanmerken als ziekmelding van de werkneemster. De aanbeveling werd opgevolgd.Ook in rapport 98/461 werd een aanbeveling gedaan. Aanleiding tot dit
rapport was de klacht van een verzoekster dat USZO-Heerlen haar dossier, dat
onder meer medische gegevens bevatte, niet zorgvuldig had behandeld, waardoor
het niet meer ter beschikking was. Verzoekster had USZO gevraagd om inzage
in haar dossier, omdat daarin mogelijk informatie van medische aard was opgenomen
die voor haar van belang kon zijn in verband met een gerechtelijke procedure.
Tijdens het onderzoek kwam vast te staan dat USZO-Den Haag verzoeksters dossier
had gezonden naar het centraal archief van USZO-Heerlen, alwaar het niet meer
te achterhalen bleek.De Nationale ombudsman oordeelde deze handelwijze in strijd met de administratieve
nauwkeurigheid die van een organisatie als USZO bij de behandeling en de archivering
van dossiers mag worden verlangd. Hij achtte de klacht gegrond en deed de
aanbeveling dat USZO-Heerlen verzoekster zou aanbieden om haar, als haar originele
dossier met medische gegevens terecht zou komen, direct daarover te informeren.De aanbeveling werd opgevolgd.In de categorie «overige klachten» zijn in totaal 24 zaken
afgedaan zonder rapport (1997: 23). Veelal gebeurde dit omdat het betrokken
bestuursorgaan erkende dat niet juist was gehandeld, verzoeker alsnog tegemoet
kwam en verontschuldigingen aanbood voor de gang van zaken. Onderwerpen die
onder meer aan de orde kwamen, waren de vermelding van onjuiste gegevens op
een toegezonden acceptgiro, het schorsen van een uitkering zonder voorafgaande
waarschuwing, het toepassen van een onjuiste tariefgroep, problemen rond terugbetalingsregelingen
en de indiening van inkomensgegevens.Drie van deze zaken verdienen een aparte vermelding.In de eerste zaak klaagde verzoeker erover dat USZO-Heerlen ondanks voorgaande
toezegging toch weer post had verzonden die was geadresseerd aan zijn overleden
echtgenote. In reactie op de klacht liet USZO-Heerlen weten dat verzoeker
inmiddels schriftelijk verontschuldigingen waren aangeboden voor de herhaalde
misser en dat alle bestanden nogmaals zouden worden doorgelicht en waar nodig
aangepast. Voorts berichtte USZO-Heerlen dat het door verzoeker ondervonden
probleem was veroorzaakt door een hardnekkig automatiseringsprobleem, waardoor
een groep van ongeveer 100 uitkeringsgerechtigden was gedupeerd. Het automatiseringsprobleem
was inmiddels gelokaliseerd en zou zo snel mogelijk worden verholpen. Gelet
op deze reactie van USZO-Heerlen zag de Nationale ombudsman geen reden om
het onderzoek voort te zetten. De tweede zaak betrof het feit dat Gak Nederland BV de kosten verbonden
aan het retour zenden van het inlichtingenformulier AAW/WAO en Toeslagenwet,
voor rekening van de uitkeringsgemachtigde laat. Tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman bleek dat de desbetreffende formulieren worden toegezonden
met een retourenveloppe, waarop het adres is voorgedrukt. Dit wil zeggen dat
geen kosten voor de enveloppe behoeven te worden gemaakt, maar wel portokosten.
Gelet op de wettelijke verplichting van de uitkeringsgerechtigde om aan de
uitkeringsinstantie, op haar verzoek of onverwijld uit eigen beweging, mededeling
te doen van alle feiten of omstandigheden waarvan het redelijkerwijs duidelijk
is dat zij van invloed kunnen zijn op het recht of op de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering,
was de Nationale ombudsman van oordeel dat het niet onredelijk was dat het
Gak de hieraan verbonden portokosten niet voor eigen rekening neemt maar de
uitkeringsgerechtigde deze kosten zelf laat dragen. Een nader onderzoek naar
de klacht achtte hij om die reden niet zinvol.De derde zaak betrof een klacht over een reïntegratieconsulente van
USZO-Zwolle die van verzoeker zou hebben gevergd dat hij een overeenkomst
zou tekenen en bij het maken van afspraken geen rekening zou hebben willen
houden met verzoekers studieverplichtingen. De klacht was voor USZO-Hoofdkantoor
Heerlen aanleiding om verzoeker een andere consulent toe te wijzen. Gelet
hierop besloot de Nationale ombudsman het onderzoek niet voort te zetten. 19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1c Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  31 Ontvangen
in 1998  + 45Te behandelen   76Afgedaan     1) niet in onderzoek 22   2) onderzoek      a. rapport 36 – 63   b. tussentijds beëindigd 5 41  In behandeling
per 01/01/99   13Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
bedroeg 45, een daling ten opzichte van 1997 (77), met 41,6%. Het aantal afgedane
zaken bedroeg 63 (1997: 92). Van de 63 afgedane zaken werden 41 (65,1%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden 36 tot een
rapport (1997: 50). 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningAan het hoofd van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie staat het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA). De Nationale ombudsman bracht in
1998 drie rapporten (1997: 1) uit over het CBA. Tweemaal ging het om gedragingen
van de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening, en eenmaal om een gedraging
van het CBA zelf. In laatstgenoemd rapport werd de klacht gegrond bevonden,
in de twee andere rapporten achtte de Nationale ombudsman de klacht eenmaal
gegrond en eenmaal niet gegrond. Een vierde in onderzoek genomen zaak over
het CBA werd via de interventiemethode afgedaan. Vermeldenswaard is allereerst rapport 98/435. Verzoekster klaagde er over
dat de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening de aansprakelijkheid had
afgewezen voor de schade die zij stelde te hebben geleden als gevolg van de
trage afwikkeling van een ontslagprocedure.De Nationale ombudsman oordeelde dat in dit geval sprake was geweest van
een geringe overschrijding van de termijnen die bij de beslissing op de ontslagaanvraag
in acht moeten worden genomen. Gelet hierop en in aanmerking genomen dat de
Nationale ombudsman zich terughoudend opstelt ten aanzien van beslissingen
van bestuursorganen ter zake van verzoeken om schadevergoeding, werd geoordeeld
dat de Algemene Directie voor de Arbeidsvoorziening er geen verwijt van kon
worden gemaakt dat zij had besloten de schadeclaim van verzoekster af te wijzen.In het rapport 98/245 (JB 1988, nr. 12; AB 1998, nr. 328; JV 1998, afl.
10, nr. S62) betreffende een gedraging van het CBA deed de Nationale ombudsman
een aanbeveling. De Nationale ombudsman constateerde dat een medewerker van
het CBA, lopende de behandeling van een bezwaarschrift, aan een derde informatie
had gegeven over de kans van slagen van dat bezwaarschrift.De Nationale ombudsman achtte het geven van die informatie, waartoe geen
wettelijke plicht bestond, prematuur en derhalve niet behoorlijk. Het CBA
werd in overweging gegeven om er op toe te zien dat zijn medewerkers die zijn
belast met de behandeling van bezwaarschriften lopende een bepaalde bezwaarschriftprocedure
geen uitspraken doen jegens derden, wie dan ook, over de mogelijke uitkomst
van de procedure. De aanbeveling werd opgevolgd. 19B.2.2.1 Ontslagvergunningen InleidingOp het terrein van ontslagbesluiten die werden genomen door of namens
een Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening (RDA) bracht de Nationale
ombudsman in 1998 22 rapporten (1997: 42) uit. Daarnaast deden zich twee zaken
voor waarin het onderzoek tussentijds werd gestaakt. Eenmaal gebeurde dit
omdat de klacht was ingetrokken, en eenmaal omdat de Nationale ombudsman geen
aanleiding zag voor verder onderzoek, omdat de Hoge Raad zich over een soortgelijke
kwestie had uitgesproken en de Nationale ombudsman, rekening houdend met die
uitspraak, niets aan het oordeel van de Hoge Raad zou kunnen toevoegen. De verdeling van de rapporten over ontslagbesluiten over de verschillende
RDA's is als volgt: de RDA Zuidelijk Noord-Holland vijf, de RDA Midden- en
West-Brabant vier, de RDA Zuidoost-Brabant vier, de RDA Midden Nederland twee,
de RDA Drenthe twee, de RDA IJssel-Veluwe twee, de RDA Rijnmond één,
de RDA Gelderland-WMO één, en de RDA Overijssel één.
In acht rapporten kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de klacht
gegrond was. Tienmaal luidde het oordeel dat de klacht niet gegrond was, en
viermaal achtte de Nationale ombudsman de klacht deels gegrond en deels niet
gegrond.Ook in 1998 was het grootste deel van de klachten afkomstig van werknemers
voor wie een ontslagvergunning was afgegeven. Slechts in twee gevallen was
de klacht afkomstig van een werkgever. In één geval was het
een advocaat die klaagde over de handelwijze van de RDA jegens hemzelf. MotiveringIn 1998 hadden negen klachten onder meer betrekking op de motivering van
een ontslagbeschikking van de RDA. Zevenmaal verklaarde de Nationale ombudsman
dat de motivering van de beslissing inderdaad ontoereikend was.
In de andere twee gevallen achtte de Nationale ombudsman de motivering wel
deugdelijk.In de gevallen waarin de motivering niet toereikend was, ging het er in
vier zaken om dat uit de motivering niet bleek welke invloed het verweer van
verzoeker op de beslissing van de RDA had gehad. Tweemaal was de motivering
niet voldoende omdat de RDA de ontslagbeschikking niet had mogen afgeven zonder
nader onderzoek te doen. In één geval had de RDA niet aangegeven
waarom hij het ontslag van verzoekster wegens ongeschiktheid voor de functie
gerechtvaardigd achtte.In rapport 98/18 merkte de Nationale ombudsman ten overvloede op onaangenaam
getroffen te zijn geweest door het feit dat de RDA de ontslagbeschikking onvoldoende
had gemotiveerd, terwijl de Nationale ombudsman in een eerder rapport (96/338)
ook al had geoordeeld dat de beslissing op de ontslagaanvraag van de werkgever
van verzoeker ondeugdelijk was gemotiveerd. Hoor en wederhoorIn rapport 97/526 (AB 1998, nr. 120) dat in 1997 uitkwam, had de Nationale
ombudsman het CBA de aanbeveling gedaan ervoor te zorgen dat RDA's in ontslagzaken
waarin geen verweer van de betrokken werknemer is ontvangen, in beginsel pas
tot besluitvorming overgaan nadat is gecontroleerd of de betrokken werknemer
kennis heeft gekregen van de ontslagaanvraag en daadwerkelijk in de gelegenheid
is geweest om daar op te reageren. In maart 1998 liet het CBA weten dat deze
aanbeveling was opgevolgd.In 1998 hadden slechts twee zaken betrekking op het beginsel van hoor
en wederhoor. In de ene zaak kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie
dat de klacht niet gegrond was, omdat de RDA had kunnen volstaan met één
ronde van hoor en wederhoor (98/503). In de andere zaak verklaarde de Nationale
ombudsman de klacht gegrond omdat onvoldoende toepassing was gegeven aan het
beginsel van hoor en wederhoor (98/267). OntslaggrondenIn 1998 gingen negen rapporten over aanvragen van een ontslagvergunning
wegens bedrijfseconomische redenen.In dertien rapporten werden ontslagaanvragen wegens ongeschiktheid voor
de functie beoordeeld. Viermaal ging het daarbij om ongeschiktheid voor de
functie omdat de betrokkene in onvoldoende mate aan de functie-eisen zou voldoen,
viermaal om ongeschiktheid voor de functie als gevolg van ziekte of gebreken,
tweemaal om ongeschiktheid wegens regelmatig ziekteverzuim, en driemaal om
ongeschiktheid in verband met een duurzaam gestoorde arbeidsverhouding. Ontslag om bedrijfseconomische redenenOp grond van artikel 9, eerste lid, van het Delegatiebesluit 1993 kan
de RDA alleen een ontslagvergunning verlenen om bedrijfseconomische redenen
als de werkgever aannemelijk heeft gemaakt dat uit bedrijfseconomisch oogpunt
één of meer arbeidsplaatsen dienen te vervallen. Het tweede
lid van genoemd artikel bepaalt dat de RDA moet toetsen of degene die voor
ontslag is voorgedragen wel degene is die (als eerste) voor ontslag in aanmerking
komt. Per bedrijfsvestiging en per categorie uitwisselbare functies dienen
de werknemers met het kortste dienstverband het eerste voor ontslag in aanmerking
te worden gebracht (anciënniteitsbeginsel).In de rapporten 98/25, 98/37 en 98/179 oordeelde de Nationale ombudsman
dat de RDA in het kader van het vaststellen van de aannemelijkheid van de
noodzaak van het ontslag wegens bedrijfseconomische redenen,
tekort was geschoten in zijn onderzoekplicht. Het verweer dat de verzoekers
in genoemde zaken tijdens de ontslagprocedure hadden gevoerd, had aanleiding
moeten zijn geweest tot het stellen van nadere vragen aan de werkgever. Nu
de betrokken RDA's dit hadden nagelaten, hadden zij in redelijkheid niet kunnen
komen tot het verlenen van de ontslagvergunning. In rapport 98/25 had nader
onderzoek te meer voor de hand gelegen nu verzoeker, van de acht voor ontslag
voorgedragen werknemers, de op één na hoogste anciënniteit
had.Rapport 98/75 is vermeldenswaard omdat de Nationale ombudsman daarin oordeelde
dat de RDA zich bij zijn beoordeling van een ontslagaanvraag mag beperken
tot de redelijkheid van de beëindiging van de arbeidsverhouding, en zich
daarbij niet hoeft uit te laten over de toepasselijkheid van een (redelijke)
afvloeiingsregeling.In rapport 98/327 overwoog de Nationale ombudsman dat de RDA kon oordelen
dat de werkgever voldoende aannemelijk had gemaakt dat de arbeidsplaats van
verzoeker om bedrijfseconomische redenen moest vervallen, nu verzoeker op
geen enkele wijze de op dit punt door de werkgever gestelde feiten en omstandigheden
had weersproken. De RDA had ook correct gehandeld ten aanzien van het anciënniteitsbeginsel.
De arbeidsplaats van verzoeker was door reorganisatie komen te vervallen.
Nu gesteld noch gebleken was dat in de nieuwe organisatie eenzelfde functie
met vergelijkbare werkzaamheden voorhanden was, behoefde de werkgever in het
geval van verzoeker geen rekening te houden met het anciënniteitsbeginsel. Ontslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenArtikel 10, eerste lid, van het Delegatiebesluit 1993 bepaalt dat alleen
toestemming voor ontslag kan worden verleend wegens ongeschiktheid voor de
functie van de werknemer als de werkgever deze ongeschiktheid aannemelijk
heeft gemaakt, en tevens aannemelijk heeft gemaakt dat hij voldoende contact
met de werknemer heeft gehad om te proberen verbetering te brengen in diens
functioneren.In de zaken waarover de rapporten 98/213 en 98/503 zijn uitgebracht, had
de werkgever in het kader van de ontslagaanvraag wegens ongeschiktheid voor
de functie een aantal incidenten aangevoerd die tussen verzoeker en werkgever
hadden plaatsgevonden. In rapport 98/213 stelde de Nationale ombudsman vast
dat verzoeker de incidenten niet had weersproken, maar daarover in zijn verweerschrift
had opgemerkt dat discussies over werkzaamheden in iedere werksituatie voorkomen.
Hieruit en uit een brief van de werkgever vloeide voort dat de werkgever herhaaldelijk
met verzoeker had gesproken over zijn functioneren. De RDA kon naar het oordeel
van de Nationale ombudsman dan ook op grond van een en ander in redelijkheid
tot de conclusie komen dat verzoeker niet voldeed aan de aan zijn functie
gestelde eisen, en dat er voldoende contact met verzoeker was geweest om te
trachten verbetering te brengen in diens functioneren. De RDA had dan ook
in redelijkheid kunnen besluiten om een ontslagvergunning voor verzoeker te
verlenen.In de zaak die leidde tot rapport 98/503 had verzoeker de door de werkgever
genoemde incidenten wel weersproken. De Nationale ombudsman achtte de totale
ontkenning van verzoeker echter niet geloofwaardig, omdat de werkgever de
gebeurtenissen zeer nauwkeurig had omschreven en het bovendien om meer dan
één incident ging. Daarnaast had de werkgever aannemelijk gemaakt
dat hij voldoende contact met verzoeker had gehad teneinde verbetering in
diens functioneren teweeg te brengen. De RDA kon ook hier in redelijkheid
komen tot de beslissing de ontslagvergunning te verlenen. In de kwestie die speelde in rapport 98/326 had de RDA de gevraagde ontslagvergunning
verleend omdat het zijns inziens geen zin had om een dienstverband in stand
te houden waarin betrokkene (verzoekster) zich niet meer gelukkig voelde.
De RDA ging daarmee volgens de Nationale ombudsman echter ten onrechte voorbij
aan het uitgangspunt dat bij de beoordeling van een aanvraag van een ontslagvergunning
uitgegaan dient te worden van de argumenten van de werkgever voor ontslag.
De werkgever had in dit geval als ontslaggrond aangevoerd dat verzoekster
niet voldoende functioneerde. Daarop was de RDA niet ingegaan. Overigens oordeelde
de Nationale ombudsman dat de RDA in deze zaak ten onrechte betekenis had
toegekend aan het feit dat het ging om beëindiging van een stilzwijgend
voortgezette arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd.In het geval de werkgever een ontslagvergunning aanvraagt wegens ongeschiktheid
voor de functie van de werknemer als gevolg van ziekte of gebreken, geldt
artikel 11 van het Delegatiebesluit 1993. De RDA mag een dergelijke ontslagaanvraag
alleen verlenen als de werkgever de ongeschiktheid van de werknemer aannemelijk
heeft gemaakt, en tevens aannemelijk heeft gemaakt dat binnen zes maanden
geen herstel zal optreden. Verder dient de werkgever aannemelijk te hebben
gemaakt dat hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid heeft de werknemer te
herplaatsen in een aangepaste dan wel een andere functie binnen de onderneming,
die voor de werknemer als passend kan worden beschouwd. Ten aanzien van dit
laatste punt dient de RDA advies in te winnen bij het Landelijk instituut
sociale verzekeringen (Lisv).In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 98/267 stelde verzoekster
dat de RDA in redelijkheid niet tot de beslissing had kunnen komen dat haar
werkgever voldoende aannemelijk had gemaakt dat er binnen de organisatie geen
mogelijkheden waren om haar te herplaatsen. De Nationale ombudsman kon verzoekster
volgen in deze stelling. Gelet op de omstandigheid dat het Lisv twijfelde
aan de inspanningen van de werkgever op het punt van de reïntegratie
van verzoekster en gezien het feit dat de werkgever geen inzage had gegeven
in de bij zijn bedrijf aanwezige functies, maar had volstaan met het overleggen
van een aantal vacatures van na de periode van de aanvraag van de ontslagvergunning,
had de RDA zonder nader onderzoek niet tot de conclusie kunnen komen dat de
werkgever aannemelijk had gemaakt dat hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid
had verzoekster te herplaatsen in een aangepaste dan wel passende functie
binnen zijn onderneming.De klacht van een werkgever over het weigeren van een ontslagvergunning
door de RDA voor een van zijn werknemers, leidde tot rapport 98/324. De RDA
had het verzoek om een ontslagvergunning van een (gedeeltelijk) arbeidsongeschikte
werknemer van verzoekster afgewezen, omdat verzoekster onvoldoende had gedaan
om een passende functie te zoeken, waarvan aannemelijk was dat die bij verzoekster
was te verwezenlijken. De Nationale ombudsman oordeelde dat de RDA in redelijkheid
tot die beslissing had kunnen komen, gelet op de afwijzing van het verzoek
om ontbinding van de arbeidsovereenkomst door de kantonrechter, op het feit
dat verzoekster al geruime tijd geen actie had ondernomen om de werknemer
te herplaatsen, op de grootte van de organisatie van verzoekster, en op het
feit dat de werknemer door de arbeidsdeskundige geschikt werd geacht voor
het verrichten van eenvoudige administratieve functies.Rapport 98/511 betreft een zaak waarin een werkgever aan de RDA verzocht
om toestemming te geven voor het beëindigen van de gehele arbeidsovereenkomst
met de bedoeling de werknemer (verzoekster) aansluitend een
arbeidsovereenkomst voor halve dagen aan te bieden. Verzoekster klaagde erover
dat de RDA die toestemming had verleend. Zij voerde daarbij aan dat de RDA
het verzoek van haar werkgever had moeten opvatten als een verzoek om medewerking
bij de wijziging van het dienstverband van hele in halve dagen. Voorts was
verzoekster van mening dat de RDA, voor zover hij het verzoek van haar werkgever
al had mogen opvatten als een verzoek om partiële beëindiging van
het dienstverband, dit verzoek niet in behandeling had mogen nemen, aangezien
het niet tot zijn bevoegdheid behoort een arbeidsovereenkomst partieel te
beëindigen. De Nationale ombudsman oordeelde dat de RDA niet onjuist
had gehandeld, nu was komen vast te staan dat de werkgever tijdens de procedure
had ingestemd met het voornemen van de RDA om de aanvraag te behandelen als
een aanvraag voor een volledig ontslag, met als uitgangspunt dat aan verzoekster
direct aansluitend een arbeidsovereenkomst voor halve dagen werd aangeboden.
De Nationale ombudsman tekende daarbij aan dat het correcter was geweest wanneer
verzoekster van dit voornemen op de hoogte zou zijn gebracht.Voorts oordeelde de Nationale ombudsman dat verzoekster niet kon worden
gevolgd in haar stelling dat de RDA de aanvraag niet in behandeling had mogen
nemen omdat sprake zou zijn van een verzoek om partieel ontslag. Blijkens
de toelichting bij het Delegatiebesluit 1993 is de rechtsbetrekking tussen
werkgever en werknemer ondeelbaar. Dit betekent dat de RDA slechts ten aanzien
van de gehele arbeidsverhouding toestemming tot beëindiging daarvan kan
verlenen. Dat had de RDA in dit geval gedaan.Verder blijkt uit de toelichting bij het Delegatiebesluit 1993 dat de
RDA niet een ontslagvergunning kan verlenen onder de voorwaarde dat de werkgever
de werknemer direct aansluitend aan de beëindigde dienstbetrekking een
nieuwe, in arbeidsduur beperkte, arbeidsovereenkomst aanbiedt. De RDA had
dit ook niet gedaan; aan het eventueel niet aanbieden van een nieuwe arbeidsovereenkomst
waren in de ontslagvergunning geen consequenties verbonden.In rapport 96/339 had de Nationale ombudsman al geoordeeld dat het Delegatiebesluit
1993 op zichzelf niet in de weg staat aan de verlening van een ontslagvergunning
voor de gehele arbeidsverhouding, met als uitgangspunt dat de werkgever direct
aansluitend aan de beëindigde dienstbetrekking een nieuwe beperktere
arbeidsovereenkomst zal aanbieden. In een dergelijk geval dient de RDA zich
er echter wel van te vergewissen dat de werkgever ook daadwerkelijk voornemens
is om na beëindiging van de bestaande arbeidsovereenkomst met de werknemer
een nieuw – zij het in aantal arbeidsuren beperkter – dienstverband
aan te gaan. Ook aan dit vereiste had de RDA in dit geval voldaan.De RDA had volgens de Nationale ombudsman niet onredelijk gehandeld door
de ontslagvergunning te verlenen, nu de werkgever aannemelijk had gemaakt
dat verzoekster voor haar eigen functie wegens ziekte of gebreken niet geschikt
was en dat binnen 26 weken geen herstel te verwachten viel. Verder had de
werkgever aannemelijk gemaakt dat hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid
had tot herplaatsing van verzoekster in een aangepaste dan wel andere functie
die voor haar als passend kon worden beschouwd. Gebleken was dat er voor verzoekster
wel mogelijkheden waren om gedurende halve dagen haar eigen werkzaamheden
te verrichten, hetgeen zij uiteindelijk ook was gaan doen.Gelet op het feit dat de arbeidsverhouding ondeelbaar is, brengt een redelijke
uitleg van de bepaling inzake herplaatsing met zich mee dat een andere of
aangepaste functie slechts als passend kan worden beschouwd, indien dit een
functie betreft voor hetzelfde aantal arbeidsuren als de functie waarvoor
de werknemer niet meer geschikt is. Nu verzoekster, die voorheen hele dagen
werkte, nog slechts voor halve dagen haar eigen aangepaste werkzaamheden
verrichtte, oordeelde de Nationale ombudsman dat dit niet als een passende
functie kon worden beschouwd.De klacht van verzoekster werd in zijn geheel niet gegrond verklaard. BehandelingsduurIn verzoekschriften die leidden tot de rapporten 98/18, 98/26, 98/267,
98/319 en 98/324 werd onder meer geklaagd over de behandelingsduur van een
aanvraag om een ontslagvergunning. Tweemaal was het een werkgever die de klacht
had ingediend, en driemaal een werknemer. In drie van de rapporten was het
aan de handelwijze van de RDA te wijten dat er onnodige vertraging was ontstaan,
bijvoorbeeld omdat de RDA pas twee maanden (in plaats van de voorgeschreven
drie dagen) na ontvangst van het advies van de ontslagcommissie een beslissing
nam over de ontslagvergunning, of omdat de RDA telkens te lang wachtte met
het vragen van informatie bij het Lisv of de betrokken partijen. In twee zaken
was er sprake van vertraging in het aanleveren van informatie van derden.
In het ene geval kon deze vertraging de RDA niet worden aangerekend, omdat
de RDA voldoende bij de betrokken derde had gerappelleerd, in het andere geval
kwam de vertraging wel (mede) voor rekening van de RDA, omdat niet was gebleken
dat de RDA had gerappelleerd. In het laatste geval had de RDA bovendien verzuimd
betrokken partijen op de hoogte te houden van de stand van zaken. OverigDe RDA had tijdens een ontslagprocedure naar aanleiding van een verzoek
om (verder) uitstel, aan de gemachtigde (advocaat) van de betrokken werknemer
geschreven dat zijn werkwijze niet behoorlijk werd geacht. Verder merkte de
RDA op dat hij de indruk had dat de gemachtigde er slechts op uit was om de
behandeling van de procedure te vertragen, en dat hij zich genoodzaakt voelde
om deze werkwijze afdelingsbreed bekend te maken, zodat men in andere ontslagprocedures
waarbij betrokkene optrad als gemachtigde van één van de partijen,
omzichtig zou kunnen omgaan met eventuele verzoeken om uitstel.Naar aanleiding van de klacht van de gemachtigde hierover, oordeelde de
Nationale ombudsman (rapport 98/263) dat het niet aan de RDA is om een oordeel
uit te spreken over het optreden van een raadsman in een ontslagprocedure,
en dus ook niet over het optreden van verzoeker in deze ontslagprocedure.
Mocht op enig moment bij de RDA de indruk ontstaan dat een raadsman erop uit
is een ontslagprocedure onnodig te vertragen, dan mag dit hooguit aanleiding
zijn voor de RDA om de door de raadsman aangevoerde motieven voor uitstel
nader te onderzoeken alvorens een beslissing te nemen op het verzoek om uitstel.
Voor een afdelingsbrede bekendmaking van verzoekers werkwijze zou slechts
aanleiding zijn geweest indien voldoende was komen vast te staan dat verzoeker
erop uit was om de onderhavige ontslagprocedure te vertragen (hetgeen niet
was gebleken) en dat verzoeker dergelijke vertragingsacties in eerdere ontslagprocedures
ook had toegepast. Van dit laatste was tijdens het onderzoek van de Nationale
ombudsman evenmin gebleken. De klacht was gegrond. 19B.2.2.2 Bemiddeling en scholingDe Nationale ombudsman deed in 1998 dertien klachten af (1997: 10) over
bemiddeling en scholing. In elf (1997:7) gevallen kwam er een rapport over
de zaak uit, twee gevallen werden tussentijds afgedaan. In twee rapporten
was de klacht niet gegrond, in twee gegrond, tweemaal was zij deels gegrond
terwijl deels geen oordeel werd gegeven, en vijfmaal was zij deels gegrond,
deels niet gegrond.In één van de zaken die tussentijds werd afgedaan, reageerde
het arbeidsbureau Amsterdam Nieuw-West na tussenkomst van de Nationale ombudsman alsnog op de klachtbrief van verzoeker. Het gaf daarbij
aan dat het arbeidsbureau de kosten voor de opleiding van verzoeker voor eigen
rekening zou nemen.Rapport 98/124 betreft onder meer een klacht over de weigering van de
Regionale Directie Arbeidsvoorziening Midden- en West-Brabant om verzoeker
zijn medisch dossier terug te geven nu het arbeidsbureau niet langer voor
hem bemiddelde.De Nationale ombudsman gaf aan dat het gegeven dat een dossier is gesloten,
aan het recht op kennisneming van persoonsgegevens op grond van de Wet persoonsregistraties
(Wpr) niet in de weg staat. Nu geen sprake was van een gewichtig belang aan
de kant van verzoeker (artikel 29 Wpr) dan wel van andere belangen die aan
kennisgeving van het medisch dossier aan verzoeker in de weg stonden (artikel
30 Wpr), was het niet juist dat verzoeker pas na acht maanden een kopie van
de desbetreffende stukken had gekregen. Omdat betrokkene geregistreerd bleef
bij Arbeidsvoorziening kon er wel van worden afgezien hem het originele dossier
toe te sturen.Rapport 98/305 betreft een klacht over de handelwijze van het arbeidsbureau
te 's-Hertogenbosch ten aanzien van een medisch dossier dat was opgesteld
in het kader van de bemiddeling van verzoekster door het arbeidsbureau.De Nationale ombudsman oordeelde dat het arbeidsbureau onjuist had gehandeld
door een over verzoekster uitgebracht medisch rapport, dat was opgesteld door
de medisch adviseur van het arbeidsbureau, aan haar werkgever ter beschikking
te stellen zonder dat verzoekster hiervan op de hoogte was. De personeelschef
van de werkgever stelde het rapport ter beschikking aan de advocaat van de
werkgever, die vervolgens daaruit citeerde in de procedure bij de kantonrechter
inzake het verzoek tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst met verzoekster.In twee rapporten had de Nationale ombudsman kritiek op de handelwijze
van het betrokken arbeidsbureau ten aanzien van de meldingsplicht op grond
van de Arbeidsvoorzieningswet. De meldingsplicht houdt, kort gezegd, in dat
het arbeidsbureau een kennisgeving doet uitgaan naar de instantie die de uitkering
van de betrokken werkzoekende verzorgt, als er een gegrond vermoeden bestaat
dat het gedrag van de werkzoekende inpassing in het arbeidsproces belemmert.
De kennisgeving, die bestaat uit een standaardformulier waarop één
of meer rubrieken kunnen worden aangekruist, kan tot gevolg hebben dat de
uitkerende instantie een korting op de uitkering uitvoert.In rapport 98/357 kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat het
arbeidsbureau op zichzelf niet onjuist had gehandeld door een kennisgeving
aan het Gemeenschappelijk Administratiekantoor op te maken, nu verzoeker had
geweigerd in te gaan op een vacaturemelding. Het arbeidsbureau had daarbij
echter niet zorgvuldig gehandeld door in de toelichting op de aangekruiste
rubriek (werkzoekende is onvoldoende actief en reageert niet acceptabel naar
aanleiding van vacaturemeldingen) niet te vermelden dat het slechts om één
vacaturemelding ging.In rapport 98/388 oordeelde de Nationale ombudsman dat de betrokken medewerker
van het arbeidsbureau de kennisgeving aan de uitkerende instantie niet had
mogen verzenden zonder daaraan voorafgaand contact met verzoeker op te nemen,
om hem te wijzen op de mogelijke consequenties voor zijn uitkering indien
hij de door de aspirant-werkgever aangeboden stage zou blijven weigeren. In
dit rapport oordeelde de Nationale ombudsman voorts dat de RDA verzoekers
klacht op dit punt ten onrechte niet gegrond had verklaard. In rapport 98/536 komt onder meer de klachtbehandeling door de vestigingsmanager
van het arbeidsbureau te Wijchen en door het Regionaal Bureau Arbeidsvoorziening
Gelderland-WMO (RBA) aan de orde. De vestigingsmanager had naar het oordeel
van de Nationale ombudsman bij de behandeling van verzoeksters klacht ten
onrechte geen toepassing gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor. De
informatie die de vestigingsmanager in het kader van de klachtbehandeling
had verzameld, week af van die van verzoekster. Het had daarom voor de hand
gelegen verzoekster de betrokken informatie voor te leggen, zodat zij daarop,
indien gewenst, had kunnen reageren, alvorens het oordeel over de klacht was
gegeven.Ook het RBA had geen toepassing gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor.
Juist omdat verzoekster bij het RBA erover had geklaagd dat de vestigingsmanager
haar niet had gehoord, had het RBA verzoekster in de gelegenheid moeten stellen
op de onderzoekresultaten van de klachtbehandeling te reageren voordat de
afrondende brief werd verstuurd. De Nationale ombudsman gaf het Centraal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening in overweging om in de «procedure externe
klachtafhandeling» van de Regio Gelderland (en voor zover nodig in de
procedures van de andere regio's) een voorschrift te doen opnemen dat ertoe
strekt dat bij de behandeling van klachten in beginsel toepassing wordt gegeven
aan het beginsel van hoor en wederhoor.In deze zaak vroeg de Nationale ombudsman voorts nog de aandacht voor
de omstandigheid dat het RBA Gelderland kennelijk als uitgangspunt hanteerde
dat klagers die vaker dan één keer per half jaar een klacht
indienen, niet meer serieus genomen behoeven te worden. De oorzaken van de
klacht worden – blijkens een toelichting op de klachtenprocedure –
in een dergelijk geval bij de klager gelegd. De Nationale ombudsman achtte
dit uitgangspunt onhoudbaar. Het antwoord op de vraag of een betrokkene een
goede reden heeft voor de indiening van een klacht kan immers pas worden gegeven
nadat deze klacht met de vereiste zorgvuldigheid is behandeld. De Nationale
ombudsman gaf het CBA in overweging te bevorderen dat het bewuste uitgangspunt
wordt herzien. Bij de afronding van dit jaarverslag was nog geen reactie ontvangen
op deze aanbeveling. 20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport begint onderdeel
20A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
20B worden cijfers genoemd.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften In
behandeling per 01/01/98  12 Ontvangen
in 1998  + 41Te behandelen   53Afgedaan     1) niet in onderzoek  33   2) onderzoek      a. rapport8 – 47   b. tussentijds beëindigd 6 14  In behandeling
per 01/01/99   6Het aantal in 1998 ontvangen verzoekschriften bedroeg 41, een daling ten
opzichte van 1997 (68), met 39,7%. Het aantal afgedane zaken bedroeg 47 (1997:
79). Van de afgedane zaken werden veertien (29,8%) afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden er acht tot een rapport (1997:
13).Van deze acht rapporten hadden er vijf betrekking op de Inspectie voor
de Gezondheidszorg, één op de Inspectie Jeugdhulpverlening en
Jeugdbescherming, en twee op de Minister.Zes zaken op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport werden afgehandeld via de interventiemethode (1997: 7). 20A.2 Inspectie voor de Gezondheidszorg InleidingIn de Jaarverslagen 1995 (blz. 44–47), 1996 (blz. 360–362)
en 1997 (blz. 384–385) heeft de Nationale ombudsman aandacht besteed
aan de inwerkingtreding van de Wet klachtrecht cliënten zorgsector (Stb.
1995, 308), aan de vervanging van de Leidraad klachtonderzoek Staatstoezicht
op de Volksgezondheid (Stcrt. 1988, nr. 10) door de Leidraad Onderzoek door
de Inspectie voor de Gezondheidszorg naar aanleiding van meldingen (Stcrt.
1996, nr. 236), en aan de gevolgen daarvan voor de positie van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg. De Nationale ombudsman heeft erop gewezen dat nauwlettend
in het oog moet worden gehouden of de inspectie ook onder de nieuwe regelgeving
wel voldoende signalen blijft ontvangen om haar taak als bewaakster van de
kwaliteit van de gezondheidszorg adequaat te kunnen blijven vervullen.In reactie op het Jaarverslag 1997 heeft de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport bij brief van 19 mei 1998 aan de Nationale ombudsman
meegedeeld dat onder regie van Zorgonderzoek Nederland een evaluatie-onderzoek
zal worden uitgevoerd naar de Wet klachtrecht cliënten zorgsector, en
dat behandeling van klachten deel zal uitmaken van dat onderzoek. Voorts heeft
de Minister meegedeeld dat het leveren van verantwoorde zorg in de zin van
de Kwaliteitswet zorginstellingen (Stb. 1996, 80) met zich meebrengt dat de
instellingen (dreigende) calamiteiten melden aan de inspectie, en dat op het
Ministerie wordt gewerkt aan een circulaire waarin dit zal worden geregeld.Daarnaast wees de Minister erop dat de inspectie ook onder de nieuwe leidraad
geïnteresseerd blijft in meldingen over tekortkomingen in de gezondheidszorg.
Volgens de Minister is het nog te vroeg om vast te stellen of de positie van
de inspectie voor het publiek voldoende duidelijk is.In antwoord op deze brief heeft de Nationale ombudsman de Minister laten
weten te hopen dat het evaluatie-onderzoek van Zorgonderzoek Nederland
bruikbare informatie zal opleveren, en dat de aangekondigde circulaire effectief
zal blijken te zijn. Klachtbehandeling door de Nationale ombudsmanZoals hiervoor al aangegeven, werden in 1998 vijf rapporten uitgebracht
naar aanleiding van klachten over gedragingen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
In één van deze zaken luidde de conclusie «niet gegrond»,
in de andere vier gevallen werd de klacht deels gegrond en deels niet gegrond
verklaard.In twee van deze vijf zaken werd geklaagd over de wijze waarop een Inspecteur
voor de Gezondheidszorg een klacht had afgehandeld. In deze zaken was de inmiddels
(per 1 december 1996) ingetrokken Leidraad klachtonderzoek nog van toepassing.In de zaak die leidde tot rapport 98/341 ging het om de wijze waarop een
Inspecteur voor de Gezondheidszorg toepassing had gegeven aan de per 1 december
1996 geldende Leidraad meldingen. In deze leidraad is aangegeven in welke
gevallen een inspecteur naar aanleiding van een melding een onderzoek dient
in te stellen. Daarnaast is in deze leidraad bepaald dat een melding in elk
geval niet wordt onderzocht indien zij betrekking heeft op een eenmalige gebeurtenis
die niet van structurele betekenis is voor de kwaliteit van de zorg.De verzoeker in deze zaak uitte bij de inspecteur zijn ongenoegen over
de medische zorg die aan zijn vader was geboden in een verpleeghuis. Daarnaast
wees hij de inspecteur erop dat het verpleeghuis zijn bewoners geen profylactische
griepinjecties gaf, en dat het verpleeghuis geen overleg pleegde met familieleden
van bewoners over vragen rond het levenseinde. De inspecteur had naar geen
van deze drie aspecten een eigen onderzoek ingesteld.In zijn rapport oordeelde de Nationale ombudsman dat de inspecteur in
dit geval in redelijkheid tot het oordeel had kunnen komen dat de klacht over
de medische behandeling van verzoekers vader betrekking had op een eenmalige
gebeurtenis, die niet van structurele betekenis was voor de kwaliteit van
de zorg. De beslissing van de inspecteur om naar die medische behandeling
niet zelf een onderzoek in te stellen, was dan ook juist.Volgens de Nationale ombudsman waren verzoekers klachten over het griepvaccinatiebeleid
van het verpleeghuis en over het ontbreken van overleg met familieleden over
vragen rond het levenseinde echter kwesties die wél van structurele
betekenis waren voor de kwaliteit van zorg in het verpleeghuis. Op grond van
het bepaalde in de Leidraad meldingen had de inspecteur naar deze aspecten
daarom een onderzoek dienen in te stellen. In zoverre achtte de Nationale
ombudsman de onderzochte gedraging dan ook «niet behoorlijk».Bijzondere aandacht verdient ook de zaak die leidde tot rapport 98/456.
In deze zaak ging het om de klacht van de weduwe van een arts, die was overleden
terwijl een Inspecteur voor de Gezondheidszorg een melding in behandeling
had van grensoverschrijdend gedrag door deze arts. De weduwe klaagde over
het feit dat de inspecteur zijn onderzoek na het overlijden van haar echtgenoot
in zijn volle omvang had voortgezet, en over het feit dat de inspecteur in
zijn eindrapportage een oordeel had gegeven over de handelwijze van haar echtgenoot.In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman dat er in deze zaak geen
sprake was van een klager ten behoeve van wie de inspecteur een gemotiveerd
oordeel over de gegrondheid van een klacht had moeten geven. Daarom kon de
inspecteur zich bij zijn onderzoek vooral richten op de vraag in hoeverre
de kwaliteit van de zorg in dit geval in het geding was, op de vraag in hoeverre
de organisatie van de zorg in het desbetreffende ziekenhuis
(mede) debet was aan de gesignaleerde problemen, en op de vraag of er aanleiding
bestond om de zaak voor te leggen aan het medisch tuchtcollege of om andere
stappen tegen betrokkene te nemen. Vervolgens overwoog de Nationale ombudsman
dat het op zichzelf terecht was dat de inspecteur ook na het overlijden van
verzoeksters echtgenoot een oordeel had gegeven over zijn handelwijze. Het
antwoord op de vraag of hij juist had gehandeld, was immers van belang voor
het onderzoek naar eventuele knelpunten in de organisatie van het ziekenhuis.
Daarbij stelde de Nationale ombudsman vast dat de inspecteur op het moment
van overlijden van verzoeksters echtgenoot over voldoende gegevens beschikte
om betrokkenes handelwijze zorgvuldig te kunnen beoordelen. In zoverre achtte
de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging dan ook behoorlijk.Wél maakte de Nationale ombudsman een kanttekening bij de uitgebreidheid
van de rapportage van de inspecteur. In dat verband overwoog de Nationale
ombudsman het volgende:«De Nationale ombudsman is van oordeel dat de inspecteur zich in
zijn rapportage voor wat betreft de beschrijving en de beoordeling van het
gedrag van verzoeksters echtgenoot gelet op het feit dat hij intussen was
overleden aanzienlijk had kunnen – en had moeten – beperken. Waar
enerzijds kennelijk geen enkele twijfel kon bestaan over betrokkenes disfunctioneren
in zijn functie en waar anderzijds, door betrokkenes overlijden, niet behoefde
te worden bepaald of tegen hem nadere stappen moesten worden ondernomen, diende
het opnemen van bedoelde gevoelige en belastende informatie in de eindrapportage,
in de uitgebreidheid waarmee dat is gebeurd, geen wezenlijk doel.»Volgens de Nationale ombudsman had de inspecteur onnodig de privacy van
betrokkenen aangetast door in zijn eindrapportage uitgebreid gevoelige en
belastende informatie over verzoeksters echtgenoot en ook over verzoekster
op te nemen. In zoverre achtte hij de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Naar aanleiding van het rapport van de Nationale ombudsman liet de Minister
aan verzoekster weten dat zij het oordeel van de Nationale ombudsman respecteerde.
In verband daarmee bood zij verzoekster haar excuses aan voor de inhoud van
de rapportage, voor zover daarin gedetailleerde informatie over haar echtgenoot
was opgenomen. 20A.3 Overige rapporten op het terrein van het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en SportNaast de hiervoor genoemde vijf rapporten op het terrein van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg hadden nog drie rapporten betrekking op het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.In de zaak die leidde tot rapport 98/176 ging het om een klacht van een
arts. In zijn rapport overwoog de Nationale ombudsman dat de Minister in haar
beslissing op een bezwaarschrift van verzoeker tegen een ontslagbesluit, gebruik
had mogen maken van informatie die verzoeker had verstrekt in het kader van
een sollicitatie. Volgens de Nationale ombudsman had de Minister door het
opnemen van de bewuste informatie over verzoeker in een uitsluitend aan verzoeker
gericht besluit niet enige vertrouwelijkheid geschonden. Daarmee achtte hij
de onderzochte gedraging «behoorlijk».De zaak die leidde tot rapport 98/196 handelde over een regionale inspectie
van de Inspectie Jeugdhulpverlening en Jeugdbescherming. Volgens de verzoeker
had de regionale inspectie hem ten onrechte laten weten dat zij niet kon optreden
naar aanleiding van de weigering van de betrokken voogdij-instelling
om in te grijpen in de situatie van zijn onder toezicht gestelde dochter.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat blijkens de Wet op
de jeugdhulpverlening de taak van de inspectie bestaat uit het houden van
toezicht op de kwaliteit van de jeugdhulpverlening, en dat de inspectie daaraan
inhoud dient te geven middels het rapporteren van haar bevindingen aan de
verantwoordelijke organen, en dat zij daarbij zonodig voorstellen doet ten
einde de kwaliteit van de jeugdhulpverlening te verbeteren. De inspectie beschikt
niet over bevoegdheden tot interventie in individuele situaties. Daarom achtte
de Nationale ombudsman de mededeling van de inspectie dat zij niet kon optreden
in de situatie van verzoekers dochter correct. Verder had de Inspectie in
dit geval niet onjuist gehandeld door het bewuste verzoek niet als klacht
in behandeling te nemen. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.In de zaak die werd afgesloten met rapport 98/587 had de betrokken verzoeker
erover geklaagd dat de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport niet
bereid was om maatregelen te nemen tegen de import van transgene soja. Volgens
de verzoeker is deze soja niet geschikt voor consumptie omdat de soja teveel
glyfosaat (een bestrijdingsmiddel) bevat, danwel een te hoge residutolerantie
heeft.Het resultaat van zijn onderzoek bood de Nationale ombudsman geen grond
voor kritiek op de Minister. Uit de tijdens het onderzoek verstrekte informatie
bleek dat de bestaande regelgeving erin voorziet dat de verschillende aspecten
rond de import van een gewas als transgene soja worden getoetst, en dat op
de naleving van de bepalingen met betrekking tot residutoleranties toezicht
wordt uitgeoefend door de Hoofdinspectie Gezondheidsbescherming. Verzoeker
had in algemene bewoordingen kritiek geuit op de huidige situatie, zonder
concreet aan te geven wanneer of in welk opzicht door het Ministerie zou zijn
gehandeld in strijd met wettelijke bepalingen, en zonder aan te geven welke
partijen transgene soja met een te hoog gehalte van glyfosaatresidu tot de
Nederlandse markt waren toegelaten zonder dat was ingegrepen. De algemeen
geformuleerde kritiek bood de Nationale ombudsman geen grond voor het verwijt
dat onvoldoende toezicht was gehouden op de voor de volksgezondheid relevante
kwaliteitsaspecten van geïmporteerde transgene soja, of dat ten onrechte
was nagelaten maatregelen te nemen tegen de import van transgene soja. In
dat verband wees de Nationale ombudsman er op dat het maximale residugehalte
voor soja wettelijk is vastgesteld, en dat de Nationale ombudsman in verband
daarmee niet kan treden in de vraag of het vastgestelde maximale residugehalte
op zichzelf aanvaardbaar is.Voorts stelde de Nationale ombudsman dat verzoekers klacht meer in het
algemeen het overheidsbeleid op het terrein van het gebruik en de toelating
van bestrijdingsmiddelen en de import van genetisch gemanipuleerde gewassen
raakt, en dat zijn grieven kunnen worden gezien in het bredere perspectief
van de bio-technische ontwikkelingen. Volgens de Nationale ombudsman zullen
de verantwoordelijke Ministers in samenspel met de volksvertegenwoordiging
tot verantwoorde beleidskeuzes moeten komen. Van hen mag worden verwacht dat
zij zich goed laten informeren door deskundigen, en dat zij bij het maken
van keuzen rekening houden met hetgeen maatschappelijke organisaties terzake
naar voren brengen. Hij voegde daar aan toe dat het niet aan de Nationale
ombudsman is om het overheidsbeleid op dit terrein als zodanig te toetsen. 20B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT 20B.1 Pensioen- en UitkeringsraadDe Nationale ombudsman ontving in 1998 zeventien klachten over de Pensioen-
en Uitkeringsraad (PUR). Vier klachten werden afgedaan via onderzoek. In twee
van deze zaken werd een rapport uitgebracht.Vermelding verdient allereerst de zaak die werd afgesloten met rapport
98/208. De verzoekster, die door de PUR was aangesteld als pleitbezorgster
voor Wuv/Wubo-cliënten van de PUR te Jeruzalem, Israël, klaagde
erover dat de PUR zijn beleidsrichtlijnen niet publiceert in de Nederlandse
Staatscourant, en dat de PUR zijn boeken met richtlijnen niet aan haar ter
beschikking stelde.Met betrekking tot de publicatie in de Nederlandse Staatscourant overwoog
de Nationale ombudsman dat in artikel 46 van de Wet op de Pensioen- en Uitkeringsraad
is bepaald dat de PUR zijn beleidsrichtlijnen publiceert in de Nederlandse
Staatscourant. Ten onrechte had de PUR niet overeenkomstig zijn wettelijke
plicht op dit punt gehandeld. In zijn rapport merkte de Nationale ombudsman
nog op dat met ingang van 1 januari 1998 op de PUR ook een wettelijke publicatieverplichting
rust op basis van artikel 3:42 van de Awb.Ook het niet aan verzoekster ter beschikking stellen van de boeken met
richtlijnen werd door de Nationale ombudsman als onjuist geoordeeld. In dat
verband wees hij op de functie van verzoekster, en op het feit dat de PUR
zijn richtlijnen ook niet in de Nederlandse Staatscourant had gepubliceerd.In zijn rapport deed de Nationale ombudsman de PUR de aanbeveling om onverkort
uitvoering te geven aan de verplichting tot publicatie van zijn beleidsregels,
en om zijn boeken met beleidsrichtlijnen volledig ter beschikking te stellen,
voor zover betrokkene daar om zou vragen. De PUR liet in reactie op de aanbeveling
weten dat hij deze had overgenomen.Rapport 98/343 heeft onder meer betrekking op de afhandeling van verzoekers
klacht door de PUR. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had de PUR
in zijn reactie op de klacht behoren aan te geven of hij de klacht van verzoeker
gegrond achtte, wat de oorzaak van de vertraging in de afhandeling was geweest
en welke stappen hij bereid was te nemen om de zaak van verzoeker (alsnog)
tot een voorspoedig einde te brengen. Dat de PUR had volstaan met de enkele
mededeling omtrent de stand van zaken en de belofte dat de zaak de nodige
aandacht had, was dan ook niet juist. 20B.2 ZiekenfondsraadMet betrekking tot de Ziekenfondsraad handelde de Nationale ombudsman
in 1998 drie zaken via onderzoek af.In één zaak werd een rapport (98/493) uitgebracht. De betrokken
verzoeker, een audiciën, klaagde over de wijze waarop de Ziekenfondsraad
had gereageerd op zijn klacht over misstanden bij het voorschrijven door keel-,
neus- en oorartsen van hoortoestellen en bij het doorverwijzen van patiënten
naar audiciëns, alsmede over de rol van zorgverzekeraars daarbij. Van
de zeven klachtonderdelen werd er slechts één door de Nationale
ombudsman gegrond verklaard. Volgens de Nationale ombudsman had de Ziekenfondsraad
onvoldoende actie ondernomen in de richting van het betrokken ziekenfonds
om dit er toe te bewegen een nader onderzoek uit te voeren. 20B.3 OverigeEr werd één klacht afgehandeld die betrekking had op het
Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG). Deze zaak werd afgerond met
rapport 98/589.De verzoeker in deze zaak had met een beroep op de Wet openbaarheid van
bestuur (Wob) bij het COTG gevraagd om informatie over een bepaalde stichting.
Onder andere klaagde hij er bij de Nationale ombudsman over dat het COTG in
de bezwaarfase persoonlijke gegevens van hem had doorgegeven aan de stichting,
en dat het COTG correspondentie voor hem had gestuurd naar zijn privé-adres,
in plaats van naar zijn postbus.Op het eerste punt achtte de Nationale ombudsman de klacht gegrond. In
dat verband overwoog hij dat van bestuursorganen mag worden verwacht dat zij
zorgvuldig omgaan met persoonlijke gegevens van burgers die zich tot hen richten.
Indien het nodig wordt geacht deze gegevens ter kennis te brengen van derden,
behoort het bestuursorgaan de betrokkene hierover in beginsel vooraf te informeren.
Het enkele feit dat verzoeker in dit geval niet zelf had aangegeven dat hij
bezwaar had tegen kennisgeving van zijn persoonlijke gegevens deed hieraan
naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet af.Op het tweede punt achtte de Nationale ombudsman de klacht niet gegrond.
Weliswaar had de verzoeker in zijn correspondentie aanvankelijk alleen zijn
postbusnummer opgegeven, maar toen hij op verzoek van het COTG ook zijn privé-adres
verstrekte, had hij niet aangegeven dat hij er bezwaar tegen had indien het
COTG dit privé-adres ook als postadres zou gebruiken.Overigens maakte de Nationale ombudsman wel een kanttekening bij het standpunt
van het COTG dat het door verzoeker opgegeven postbusnummer niet kon worden
aangemerkt als een adres in de zin van artikel 6:5, eerste lid, onder a, van
de Algemene wet bestuursrecht (Awb), zodat het niet vermelden van een huisadres
zou moeten leiden tot niet-ontvankelijkverklaring van verzoekers bezwaarschrift.
De desbetreffende bepaling van de Awb strekt ertoe het een bestuursorgaan
mogelijk te maken te corresponderen met de indiener van een bezwaar- of een
beroepschrift. Volgens de Nationale ombudsman valt niet in te zien waarom
een postbusnummer in dat verband niet zou voldoen. Daarbij wees de Nationale
ombudsman er nog op dat in deze Wob-kwestie het antwoord op de vraag of de
indiener van het bezwaarschrift als belanghebbende kon worden aangemerkt niet
afhing van betrokkenes feitelijke woonadres. Ten slotte werd er één klacht afgehandeld over het College
ter beoordeling van geneesmiddelen. De klacht was afkomstig van een diabetespatiënte
die insuline gebruikt, en betrof het antwoord dat het college haar had gegeven
op haar brief waarin zij vragen had gesteld over vergiftigingsverschijnselen
ten gevolge van het gebruik van insuline met het conserveringsmiddel cresol/fenol.Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman werd duidelijk dat een
Deens bedrijf op zeer kleine schaal een kortwerkende insuline zonder de conserveermiddelen
fenol en cresol bereidt, alsmede dat dit bedrijf de desbetreffende insuline
zou leveren aan de apotheker van verzoekster.Gezien deze ontwikkelingen werd verder onderzoek niet langer zinvol geacht,
en werd de zaak afgerond zonder rapport. 21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIEIn 1998 werden vier verzoekschriften ontvangen op het terrein van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie (1997: 3). Van de in totaal vijf in 1998 afgedane zaken
leidden er vier niet tot onderzoek, terwijl één zaak resulteerde
in een rapport (98/185). Het betrof een klacht over het Productschap voor
Vee en Vlees te Rijswijk.Verzoekster, een producent van onder meer vleeswarenconserven, bestemd
voor de uitvoer naar landen buiten de Europese Unie, had er bezwaar tegen
dat de Belastingdienst/Douane haar producten in het douanetarief niet had
ingedeeld onder de code die behoort bij producten die uitsluitend ham bevatten,
maar in een restcode, waaraan een lagere landbouwrestitutie is verbonden.
Verzoekster was van mening dat zij kon aantonen dat haar producten uitsluitend
ham bevatten en verzocht het Productschap in dit verband om een ondercontrolestelling
van haar basisproducten. Onder meer dit punt leidde in oktober 1995 tot een
overleg dat op initiatief van het Productschap plaatsvond tussen vertegenwoordigers
van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, de Belastingdienst/Douane,
de Algemene Inspectie Dienst en het betrokken Productschap. Verzoeksters klacht
over het Productschap hield in dat het Productschap de in dit overleg gemaakte
afspraak om de communicatie met haar te zullen verzorgen, niet was nagekomen.
Zij stelde dat het Productschap haar niet actief op de hoogte had gehouden,
maar de problematiek slechts zijdelings aan de orde had gesteld in gesprekken
over andere onderwerpen, die op haar initiatief hadden plaatsgevonden.De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond, omdat niet werd
betwist dat er na het overleg in oktober 1995 diverse gesprekken tussen verzoekster
en het Productschap hadden plaatsgevonden, noch dat in die gesprekken de stand
van zaken met betrekking tot de ondercontrolestelling aan de orde was geweest.
De Nationale ombudsman achtte het daarbij niet van belang op wiens initiatief
elk van die gesprekken had plaatsgevonden, noch of de ondercontrolestelling
het hoofdonderwerp van gesprek had gevormd. 22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen 22.1.1 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van de bestuursorganen van de waterschappen bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (WNo). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98   34 Ontvangen
in 1998   +  91Te behandelen   125Afgedaan     1) niet in onderzoek  71   2) onderzoek      a. rapport 16 – 115   b. tussentijds beëindigd 28 44  In behandeling
per 01/01/99   10In 1998 werden 91 verzoekschriften ontvangen op het terrein van de waterschappen,
een duidelijke daling ten opzichte van 1997 (153), met 40,5%. Schappen waarover
tien of meer verzoekschriften zijn ontvangen, zijn: Hoogheemraadschap Amstel,
Gooi en Vecht (18); Zuiveringschap Hollandse Eilanden en Waarden (17); Hoogheemraadschap
De Stichtse Rijnlanden (16); Hoogheemraadschap van West-Brabant (16); Zuiveringschap
Limburg (15); Hoogheemraadschap van Uitwaterende Sluizen in Hollands Noorderkwartier
(12); Waterschap Zeeuwse Eilanden (12).Het aantal afgedane zaken bedroeg 115 (1997: 173). Van deze 115 zaken
werden 44 (38,3%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek.
Daarvan leidden zestien tot een rapport (1997: 14). In 67,9% van de gevallen
dat daarin een oordeel werd gegeven, luidde dit «behoorlijk». 22.1.2 Aanbevelingen Jaarverslag 1997In het Jaarverslag 1997 (blz. 393) heeft de Nationale ombudsman, bij wijze
van aanbeveling, voor een drietal specifieke onderwerpen de meer algemene
aandacht gevraagd van de kring van waterschappen, verenigd in de Unie van
Waterschappen. Het betrof hier het gebruik van de wettelijke termijn voor
de behandeling van bezwaarschriften (Jaarverslag 1997, § 22.2.1),
de uitleg van de regelingen die gelden op het terrein van de invordering,
met name voor de kwijtschelding, waarbij parallellie op dit punt met de Belastingdienst
aan de orde komt (Jaarverslag 1997, § 22.2.2.2), en het vraagstuk
van de verdeling van de bewijslast en het risico bij het verzenden van stukken
per gewone post (Jaarverslag 1997, § 22.2.2.1).Bij brief van 9 juli 1998 zond de algemeen directeur van de Unie van Waterschappen
aan de Nationale ombudsman een afschrift van de aan de leden-waterschappen
gerichte brief van 8 juli 1998. In deze zogenoemde ledenbrief van 8 juli
1998 deelde het dagelijks bestuur van de Unie van Waterschappen onder meer
mee dat het algemeen bestuur op 12 juni 1998 had ingestemd met de aanbevelingen
van de Nationale ombudsman. Het dagelijks bestuur adviseerde
de leden-waterschappen om overeenkomstig de genoemde aanbevelingen te handelen
en het beleid hierop af te stemmen.Bij brief van 17 december 1998 gaf de algemeen directeur van de Unie van
Waterschappen de Nationale ombudsman nadere informatie over de werkwijze die
de waterschappen hanteren op het punt van het verzenden van aanslagen en aanmaningen
en het in rekening brengen van aanmaningskosten. In de bijgevoegde ledenbrief
van 17 december 1998 merkte de algemeen directeur over deze werkwijze
onder meer het volgende op:«Belastingplichtigen die te laat zijn met het betalen van hun aanslag,
ontvangen een aanmaning. Indien een belastingplichtige in reactie op de aanmaning
aangeeft dat de aanslag hem nooit heeft bereikt, verstuurt het waterschap
een duplicaat van het aanslagbiljet of een nieuwe aanslag met een nieuwe dagtekening.
De belastingplichtige kan dan alsnog kennis nemen van de aanslag en van zijn
betalingsverplichting. Het waterschap laat de aanvankelijk in rekening gebrachte
aanmaningskosten vervallen.Het voordeel van deze werkwijze is dat het waterschap een klantgerichte,
soepele benadering hanteert in concrete, individuele gevallen.Naar ons oordeel past ook de hiervoor omschreven werkwijze goed in het
streven naar een klantgerichte benadering van belastingplichtigen. De werkwijze
houdt daarnaast voldoende rekening met de kans dat een poststuk niet bij de
geadresseerde aankomt. Nu bovendien niet kan worden gezegd dat de voorgestelde
werkwijze op enige wijze onredelijk en/of onzorgvuldig is, zijn er voor de
Unie geen redenen het voorstel van de leden-waterschappen van de hand te wijzen.Wellicht ten overvloede maken wij u er overigens op attent dat het niet
zo kan zijn dat een belastingplichtige tot «in lengte van jaren»
maar kan blijven stellen dat correct geadresseerde poststukken van het waterschap
hem niet hebben bereikt. Ook de ombudsman gaat ervan uit dat belastingplichtigen
in dergelijke gevallen «niet meer wegkomen» met de enkele ontkenning
van de ontvangst van poststukken, maar dat ze feiten en omstandigheden zullen
moeten stellen waarom het zo kan zijn dat correct geadresseerde poststukken
hen niet bereiken. Dit betekent tevens dat waterschappen niet hoeven te vrezen
voor een wijdverbreid misbruik van de regeling door kwaadwillende belastingplichtigen.»De Nationale ombudsman heeft de Unie van Waterschappen laten weten met
instemming te hebben kennisgenomen van de wijze waarop gevolg is gegeven aan
de aanbevelingen in het Jaarverslag 1997. 22.2 Afgedane zaken 22.2.1 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriftenDe Nationale ombudsman bracht in 1998 één rapport uit over
de duur van de behandeling van een beroepschrift door het bestuur van een
waterschap. In 1997 werden er nog zeven rapporten uitgebracht over de behandelingsduur
van bezwaarschriften.In de zaak die leidde tot rapport 98/70 nam het hoogheemraadschap De Stichtse
Rijnlanden te Nieuwegein na vijfenhalve maand een beslissing op het door verzoeker
ingediende beroepschrift tegen de afwijzende beslissingen op zijn verzoek
om kwijtschelding van de verontreinigingsheffing en de ingezetenenomslag over
het belastingjaar 1997.In dit verband is artikel 123, tweede lid, van de Waterschapswet van belang.
Dit artikel bepaalt dat de heffing en de invordering van de waterschapsbelastingen
geschieden met toepassing van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en de
Invorderingswet 1990. Op grond van de Leidraad Invordering 1990, die is gebaseerd
op artikel 26, eerste lid, van de Invorderingswet 1990, dient de directeur
binnen acht weken na ontvangst van het beroepschrift te beslissen op het beroep
tegen de beslissing op het kwijtscheldingsverzoek. Gelet op het vorenstaande
geldt voor de behandeling door waterschappen van beroepen tegen beslissingen
op verzoeken om kwijtschelding van waterschapsbelastingen een beslistermijn
van acht weken. Deze termijn kan door het waterschap met vier weken worden
verlengd. Indien het waterschap hiervan gebruik wil maken, dient het dit schriftelijk
aan belanghebbende te bevestigen. In reactie op de klacht gaf het hoogheemraadschap aan dat er in 1997 sprake
was geweest van een grote toename van het aantal kwijtscheldingsverzoeken
ten opzichte van 1996. Bovendien had het in 1997 een groot aantal bezwaarschriften
ontvangen.De Nationale ombudsman overwoog dat in dit geval diende te worden uitgegaan
van de termijn van acht weken, omdat van een schriftelijke mededeling aan
verzoeker door het hoogheemraadschap van verlenging met een termijn van vier
weken niet was gebleken. Overigens was in dit geval de beslistermijn ook verstreken
indien er wel zou zijn verlengd met vier weken. De door het hoogheemraadschap
aangevoerde omstandigheden konden wel als verklaring dienen voor overschrijding
van de geldende beslistermijn, maar waren niet toereikend als rechtvaardiging
van een zo lange behandelingsduur, aldus de Nationale ombudsman. De onderzochte
gedraging was dan ook «niet behoorlijk».Daarnaast werden drie klachten tussentijds afgedaan. In deze drie zaken
nam het bestuur van het betreffende waterschap, nadat de Nationale ombudsman
de klacht in behandeling had genomen, alsnog een beslissing op het bezwaarschrift. 22.2.2 Invordering 22.2.2.1 Kosten van invorderingEén rapport uit 1998 heeft betrekking op het door het betreffende
waterschap in rekening brengen van invorderingskosten voor de te late betaling
van de aanslag verontreinigingsheffing. In de zaak die leidde tot dit rapport
(98/344) had verzoeker aan het zuiveringschap Limburg te Roermond een machtiging
afgegeven tot automatische incasso van het bedrag van de aanslag verontreinigingsheffing
1997 in vijf termijnen. Begin 1997 werden verzoekers schulden gesaneerd. In
verband hiermee was zijn bankrekening geblokkeerd voor incasso-opdrachten.
Als gevolg van de incassoblokkade kon de inning van de eerste twee termijnbedragen
niet plaatsvinden. Vervolgens werd de incassoblokkade bij vergissing door
de bank niet opgeheven. Verzoeker zette het zuiveringsschap een aantal keren
schriftelijk uiteen waarom de automatische incasso was mislukt en hij gaf
aan dat hij het openstaande bedrag alsnog in maandelijkse termijnen wilde
betalen. Het zuiveringschap stelde zich in eerste instantie op het standpunt
dat de regeling om in vijf termijnen te betalen was vervallen en dat verzoeker
de openstaande vordering inclusief invorderingskosten ineens diende te voldoen.
Pas na de ontvangst van verzoekers brief van 3 maart 1998 besloot het
zuiveringschap de invorderingskosten in te trekken.De Nationale ombudsman overwoog dat het zuiveringschap uit verzoekers
brieven had kunnen opmaken dat er geen sprake was van betalingsonwil bij verzoeker.
Het zuiveringschap gaf in reactie op de klacht ook zelf aan dat verzoekers
brieven hadden kunnen worden aangemerkt als een verzoek om een betalingsregeling,
en dat, indien dit was gebeurd, dat verzoek gehonoreerd had moeten worden.
De aanzegging om het bedrag van de aanslag direct en ineens te voldoen, alsmede
de getroffen invorderingsmaatregelen achtte het zuiveringschap
achteraf prematuur. Verzoeker kon dan ook in zijn standpunt worden gevolgd
dat niet viel in te zien waarom het zuiveringschap pas na ontvangst van de
brief van 3 maart 1998 de beslissing had genomen om de invorderingskosten
niet in rekening te brengen. De klacht was op dit onderdeel dan ook gegrond. Daarnaast werden twee zaken tussentijds afgedaan. Eén zaak had
betrekking op het overgaan tot invordering door het waterschap Zeeuwse Eilanden
te Goes, terwijl verzoeker stelde dat hij de bewuste bedragen al had voldaan.
Nadat de Nationale ombudsman het openstaande bedrag had gereconstrueerd op
basis van de door verzoeker en het waterschap verstrekte gegevens, kwam hij
tot het oordeel dat het waterschap terecht was overgegaan tot invordering
van de openstaande bedragen. In de andere zaak klaagde verzoeker erover dat
het waterschap Zeeuwse Eilanden te Goes een bedrag van f 65, dat eind
1996 als ten onrechte betaalde invorderingskosten aan hem was teruggegeven,
alsnog had ingehouden van een bedrag dat hij van het waterschap tegoed had.
Het waterschap erkende dat er ten aanzien van verzoeker een fout was gemaakt
en gaf aan dat de f 65 alsnog aan verzoeker zouden worden overgemaakt. 22.2.2.2 KwijtscheldingIn 1998 werden drie rapporten uitgebracht die gaan over de behandeling
van verzoeken om kwijtschelding (1997: 4). In alle drie de rapporten kwam
de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de verzoeken om kwijtschelding
correct waren afgehandeld.Rapport 98/459 handelt over het volharden door het dagelijks bestuur van
het zuiveringschap Limburg te Roermond in de afwijzing van een verzoek om
kwijtschelding van de aanslag verontreinigingsheffing over 1997. De wijze
waarop een verzoek om kwijtschelding moet worden behandeld, is vastgelegd
in de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990. Daarin is onder meer bepaald
dat geen kwijtschelding wordt verleend aan een belastingplichtige die beschikt
over voldoende betalingscapaciteit om de aanslag te betalen. Ingevolge artikel
13 van de regeling zijn voor de betalingscapaciteit van belang de (te verwachten)
inkomsten en uitgaven van de belastingplichtige in de periode van twaalf maanden
gerekend vanaf de datum dat het verzoek om kwijtschelding werd ingediend.
Verzoekster vond het niet juist dat het zuiveringschap bij de beoordeling
van haar verzoek om kwijtschelding geen rekening had gehouden met het feit
dat zij in maart 1997 door de inhouding van haar maandelijkse vakantiegeld
een belastingschuld had afbetaald aan de gemeentelijke sociale dienst. Het
zuiveringschap merkte op dat het verzoek om kwijtschelding ook had moeten
worden afgewezen indien rekening zou zijn gehouden met de betalingen die verzoekster
vanaf maart 1997 had verricht op haar belastingschuld. Het zuiveringschap
deelde in dat verband mee dat de gemeentelijke sociale dienst het vakantiegeld
van verzoekster vanwege haar belastingschuld had ingehouden in de maanden
maart, april en mei 1997, en daarna niet meer. Aangezien voor de betalingscapaciteit
de (te verwachten) uitgaven en inkomsten over twaalf maanden na het indienen
van het verzoek om kwijtschelding van belang waren, diende voor de maandelijkse
betalingscapaciteit drie twaalfde deel van het vakantiegeld te worden gerekend.
De Nationale ombudsman oordeelde de afwijzing van het verzoek om kwijtschelding
«behoorlijk». Ook in de andere twee rapporten (98/202, 98/67)
kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat het dagelijkse bestuur van
het betreffende waterschap bij de afwijzing van het verzoek om kwijtschelding
correct had gehandeld.Behalve bovengenoemde drie rapporten werden op het terrein van de kwijtschelding
zestien klachten tussentijds afgedaan. In acht zaken werd het
onderzoek door de Nationale ombudsman beëindigd omdat alsnog kwijtschelding
werd verleend, in vier zaken werd het onderzoek niet voortgezet omdat de beslissing
van het betreffende waterschap om geen kwijtschelding te verlenen op voorhand
niet onjuist werd geacht, in één zaak werd het onderzoek niet
voortgezet in verband met (her)beoordeling van het verzoek om kwijtschelding
door het betreffende waterschap, in een andere zaak werd verzoeker alsnog
een kwijtscheldingsformulier toegezonden en weer in een andere zaak werd het
verzoek om kwijtschelding alsnog in behandeling genomen. Daarnaast werd in
één zaak het onderzoek door de Nationale ombudsman beëindigd
omdat verzoeker niet had gereageerd op het verzoek van het betreffende waterschap
tot het verstrekken van nadere informatie. 22.2.2.3 Overige zaken met betrekking tot de invorderingRapport 98/321 gaat over de afhandeling van een klacht over de gang van
zaken rond de invordering van de opgelegde aanslag verontreinigingsheffing
1997 door het dagelijks bestuur van het zuiveringschap Limburg te Roermond.
Verzoekster klaagde er onder meer over dat de voorzitter van het zuiveringschap
over haar klacht over de handelwijze van de deurwaarder, die namens het zuiveringschap
een dwangbevel aan haar had betekend, gedeeltelijk geen oordeel had uitgesproken
en deze klacht gedeeltelijk ongegrond had verklaard. Verzoekster had er in
haar klachtbrief over geklaagd dat de deurwaarder het dwangbevel had betekend
in de kleine kapsalon, een verbouwde garage, in de aanwezigheid van klanten.
Volgens verzoekster had op het huisadres van de eigenares moeten worden betekend.
Daarnaast klaagde zij erover dat de deurwaarder tot betekening was overgegaan
ondanks het feit dat de eigenares had verklaard dat de betreffende aanslag
al was betaald. De voorzitter sprak in zijn antwoord geen oordeel uit over
de omstandigheden waaronder de betekening van het dwangbevel had plaatsgevonden,
omdat de weergave daarvan door de deurwaarder verschilde van die van verzoekster.
Zo had de deurwaarder er op gewezen dat hij bij de balie in de kapsalon met
gedempte stem had gesproken met de eigenares. Volgens hem bevonden de klanten
in de kapsalon zich niet in de directe nabijheid van de balie. Verzoekster
merkte op dat juist vanwege het feit dat de kapsalon een verbouwde garage
is, er zich altijd klanten in de directe omgeving van de balie bevinden. Aangezien
er geïnterrumpeerd werd tijdens de kappersbehandeling volgden de aanwezige
klanten zeker het gesprek dat aan de balie (enkele meters daar vandaan) werd
gevoerd, aldus verzoekster.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat uit bovengenoemde omstandigheden –
de grootte van de kapsalon, de afstand van enkele meters tussen klanten en
de balie alsmede het voeren van het gesprek met gedempte stem – niet
kon worden afgeleid of de aanwezige klanten het gesprek tussen de deurwaarder
en de eigenares woordelijk hadden kunnen volgen. Gelet daarop had de voorzitter
zich in redelijkheid van een oordeel op dit punt kunnen onthouden. De onderzochte
gedraging was in zoverre «behoorlijk».Wat betreft de betekening van het dwangbevel in de kapsalon in plaats
van in de woning oordeelde de voorzitter de klacht ongegrond, omdat de betekening
had plaatsgevonden overeenkomstig artikel 13 van de Invorderingswet 1990.
Nu een dwangbevel bij voorkeur aan de persoon moet worden overhandigd en de
kapsalon op het woonadres van de eigenares is gevestigd, was het correct dat
de deurwaarder het dwangbevel aldaar aan de eigenares had betekend. De Nationale
ombudsman oordeelde dat de voorzitter verzoeksters klacht op dit punt dan
ook terecht ongegrond had verklaard. De onderzochte gedraging was ook op dit
onderdeel «behoorlijk».Met betrekking tot de betekening van het dwangbevel ondanks de verklaring
van de eigenares dat er was betaald, stelde de voorzitter dat betekening
achterwege blijft als tegenover de deurwaarder wordt aangetoond dat betaling
heeft plaatsgevonden. De stelling dat er was betaald, was daarvoor onvoldoende,
aldus de voorzitter. De Nationale ombudsman oordeelde dat het op zichzelf
juist was dat het aan verzoekster was om de beweerde betaling met bewijsstukken
aan te tonen. Niet viel echter in te zien waarom van een deurwaarder niet
mocht worden verlangd dat hij in een situatie als deze, waarin was aangegeven
dat er was betaald, betrokkene zonodig nadrukkelijk uitnodigt om bewijs daarvan
te verstrekken, om pas bij het eventuele achterwege blijven daarvan vervolgens
over te gaan tot betekening van het dwangbevel. Niet was gebleken dat de deurwaarder
in verzoeksters situatie een dergelijke uitnodiging had gedaan. In zoverre
was hij tekort geschoten. Dit betekende dat de voorzitter dit klachtonderdeel
niet ongegrond had mogen verklaren. In zoverre was de gedraging «niet
behoorlijk». 22.2.3 SchadevergoedingVier rapporten hebben betrekking op de afwijzing van een verzoek om schadevergoeding
door het bestuur van een waterschap. In alle vier de zaken kwam de Nationale
ombudsman tot de conclusie dat de klacht niet gegrond was.In de zaak die leidde tot rapport 98/2 klaagden de verzoekers erover dat
het polderdistrict Betuwe te Elst de aansprakelijkheid had afgewezen voor
de schade die aan hun woning was ontstaan als gevolg van de in opdracht van
het polderdistrict uitgevoerde transporten van grond en asfalt over de dijk
waaraan hun woning is gelegen. Volgens verzoekers waren voor het transport
te zware voertuigen gebruikt. Verzoekers achtten het bovendien niet juist
dat het polderdistrict de aansprakelijkheid voor de schade had afgewezen zonder
een schade-expert naar hun woning te laten kijken. Het polderdistrict wees
de schadeclaim af omdat het van mening was dat, mocht de schade aan de woning
van verzoekers al zijn veroorzaakt door de uitgevoerde transporten (hetgeen
volgens het polderdistrict niet het geval was) niet het polderdistrict, maar
de aannemer van de dijkverbeteringswerkzaamheden aansprakelijk was voor de
schade. Het polderdistrict deelde mee dat de transporten voor de dijkverbeteringswerkzaamheden
waren uitgevoerd door de aannemer, althans de door deze daartoe ingeschakelde
transporteur. Volgens het polderdistrict besliste de aannemer dan wel de transporteur
hoe (met welke transportmiddelen, belading en dergelijke) het transport zou
plaatsvinden. Het polderdistrict gaf aan dat het terzake geen aanwijzingen
geeft aan een aannemer, tenzij er buitensporigheden worden geconstateerd.
Dat was in deze zaak niet het geval geweest. Verder wees het polderdistrict
erop dat een aannemer zich, op grond van de met het polderdistrict gemaakte
afspraken, dient te verzekeren tegen de aansprakelijkheid voor schade aan
goederen van derden die wordt veroorzaakt in verband met de uitvoering van
het werk.De Nationale ombudsman overwoog dat, gezien het vorenstaande en gelet
op de in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek gegeven regeling van de
aansprakelijkheid voor onrechtmatige gedragingen, ervan uitgegaan diende te
worden dat, mocht de schade aan de woning van verzoekers zijn veroorzaakt
door de uitgevoerde transporten (hetgeen nog maar de vraag was), de aannemer
in beginsel aansprakelijk was voor deze schade.Mede gelet op zijn terughoudende beleid inzake schadevergoedingskwesties,
oordeelde de Nationale ombudsman dat het polderdistrict zich in redelijkheid
op het standpunt had kunnen stellen dat niet het polderdistrict, maar de aannemer
in beginsel aansprakelijk was voor de schade aan de woning van verzoekers.
Gelet daarop was er voor het polderdistrict geen reden geweest om een schade-expert
naar de woning van verzoekers te laten kijken. Ook zonder dat
te doen, had het polderdistrict in redelijkheid kunnen besluiten om de schadeclaim
af te wijzen. De onderzochte gedraging was dan ook «behoorlijk».Daarnaast werd één zaak tussentijds beëindigd. In deze
zaak klaagde verzoeker erover dat het dagelijks bestuur van het Hoogheemraadschap
van Delfland te Delft zijn verzoek had afgewezen om vergoeding van de schade
die op 5 oktober 1995 was ontstaan aan zijn auto door een «rising
step» die zich bevindt bij de ingang van het terrein van het Hoogheemraadschap.
Nadat de Nationale ombudsman het Hoogheemraadschap om een nadere reactie had
verzocht, liet het Hoogheemraadschap weten bereid te zijn de door verzoeker
geleden schade tegen finale kwijting voor 50%, te weten f 350, te vergoeden.
Verzoeker kon zich hier in vinden en deelde Nationale ombudsman mee dat het
onderzoek kon worden beëindigd. 22.2.4 Overige zaken VerkeersveiligheidsmaatregelenRapport 98/220 betreft de klacht van een verzoekster dat het hoogheemraadschap
Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden te Gorinchem niet voor de periode 2000–2005
wilde overgaan tot het nemen van verkeersveiligheidsmaatregelen in de vorm
van snelheidsremmende maatregelen op de Arkelse Onderweg in Gorinchem. Volgens
verzoekster waren dergelijke snelheidsbeperkende maatregelen geen overbodige
luxe, aangezien de Arkelse Onderweg door veel verkeer als sluiproute wordt
gebruikt, terwijl het een smalle weg betreft waar twee auto's elkaar nauwelijks
kunnen passeren en waar ook veel schoolgaande kinderen overheen fietsen.Het hoogheemraadschap merkte in dit verband op dat de wegbeherende waterschappen
zich, via de Unie van Waterschappen, door ondertekening van een intentieverklaring
akkoord hebben verklaard met het sober inrichten van in totaal 3000 kilometer
weg als 60 km-zone, in de jaren 1998, 1999 en 2000. Voor het hoogheemraadschap
gaat het in totaal om 200 kilometer weg. Sobere inrichting houdt in ieder
geval in dat de ingangen van een 60 km-gebied worden gemarkeerd en dat bij
knelpunten infrastructurele maatregelen worden getroffen, bijvoorbeeld in
de vorm van plateaus of drempels. De kosten die gemoeid zijn met het sober
inrichten van de wegen bedragen circa f 13 400 per kilometer. Gelet
op de ongevallencijfers en de beschikbare financiële middelen moeten
er keuzes worden gemaakt. Daarbij speelt nog dat de prioriteitenstelling plaatsvindt
en plaats had gevonden op basis van meerjarige onderzoekresultaten. Tevens
wordt er gekeken naar de ontwikkelingen in een bepaald gebied, en niet alleen
naar een concrete weg of straat. Om die redenen heeft de Arkelse Onderweg
wel de aandacht van het hoogheemraadschap, maar niet de hoogste prioriteit
om aangepakt te worden. Dit zou ten koste gaan van verkeersveiligheidsprojecten
elders in het gebied waar de noodzaak, op voornoemde uitgangspunten, groter
is. Het hoogheemraadschap wees in dit verband op het kruispunt Haarweg/Kanaaldijk,
waar veel bromfietsongevallen plaatsvonden. Nadat het hoogheemraadschap in
juni/juli 1997 op het fietspad een zogenoemde bromfietsdrempel had geplaatst,
hadden zich daar geen ongelukken meer voorgedaan.Voorts benadrukte het hoogheemraadschap dat het niet was uitgesloten dat
al in het jaar 2000 de Arkelse Onderweg als 60 km-zone zou worden ingericht,
met dien verstande dat bij de definitieve keuze zal worden uitgegaan van de
meest recente ongevallengegevens.De Nationale ombudsman overwoog dat gelet, op het vorenstaande, kon worden
geoordeeld dat het hoogheemraadschap in redelijkheid de beslissing had kunnen
nemen dat het aanbrengen van snelheidsremmende maatregelen op de Arkelse Onderweg
in de periode 1998, 1999 en 2000 niet de hoogste prioriteit had. Immers, duidelijk
was dat het hoogheemraadschap bij het nemen van zijn beslissing
tot het aanbrengen van snelheidsbeperkende maatregelen keuzes moet maken,
gelet op het totale aantal kilometers dat het hoogheemraadschap in beheer
heeft en de beperkingen op het punt van de financiële middelen. Het is
niet onjuist dat het hoogheemraadschap bij het doen van een dergelijke keuze
streeft naar het terugdringen van het aantal letselongevallen en doden, en
daarbij de ongevallencijfers als leidraad neemt. Niet was gebleken dat het
aantal ongevallen op de Arkelse Onderweg van een zodanige omvang was dat zou
moeten worden geoordeeld dat het hoogheemraadschap bij het nemen van zijn
beslissing geen juiste afweging had gemaakt. De Nationale ombudsman achtte
de klacht daarom niet gegrond. WaterhuishoudingRapport 98/107 betreft de klacht van een verzoekster, mede namens een
aantal andere booteigenaren, dat het dagelijks bestuur van het waterschap
«Tusken Mar en Klif» te Joure tot de datum van het indienen van
het verzoekschrift bij de Nationale ombudsman had geweigerd om de Heidenschapstervaart
op diepte te houden en regelmatig te ontdoen van te veel waterplanten. Daardoor
was volgens verzoekster de vaart als vaarweg niet goed bruikbaar. Het waterschap
deelde verzoeksters mening dat er in de vaart teveel plantengroei was ontstaan
en had aangegeven de vaart voortaan regelmatig van een teveel aan planten
te zullen ontdoen.De Nationale ombudsman overwoog dat het achterwege laten door het waterschap
van voldoende onderhoud aan de vaart, bezien vanuit de verantwoordelijkheid
van het waterschap voor het waterkwantiteitsbeheer, niet juist was. Dit klemde
temeer nu verzoekster stelde, en het waterschap niet ontkende, dat de booteigenaren
er gedurende vier jaar lang herhaaldelijk op hadden aangedrongen dat de vaart
van een teveel aan waterplanten zou worden ontdaan. Op dit onderdeel achtte
de Nationale ombudsman de onderzochte gedraging dan ook «niet behoorlijk».Ten aanzien van de klacht van verzoekster over het op diepte houden van
de Heidenschapstervaart merkte het waterschap op dat zijn taak uitsluitend
bestaat uit het waterhuishoudkundig beheer van de Heidenschapstervaart, en
dat deze taak niet (mede) het vaarwegbeheer omvat. Voorts gaf het waterschap
aan dat de Heidenschapstervaart vanuit een oogpunt van waterhuishoudkundig
beheer over voldoende diepte beschikte, zodat er vanuit dat oogpunt geen aanleiding
bestond om tot baggeren over te gaan. Deze stelling werd door verzoekster
niet betwist; haar klacht betrof de diepte van de vaart bezien als vaarweg.De Nationale ombudsman overwoog dat uit artikel 2.2. van het Reglement
voor het waterschap «Tusken Mar en Klif» (een besluit van provinciale
staten van de provincie Friesland) niet kan worden opgemaakt dat het vaarwegbeheer
van wateren, gelegen in het gebied van waterschap, aan het waterschap is opgedragen.
In dit artikel wordt immers, voor zover hier van belang, slechts gesproken
van de zorg voor de waterhuishouding. Een taakomschrijving die zou kunnen
duiden op verantwoordelijkheid voor het beheer als vaarweg, vanuit een oogpunt
van het belang van de scheepvaart, van de in het gebied van het waterschap
gelegen wateren komt in het reglement niet voor. Voorts werd het mede op de
taakomschrijving gebaseerde standpunt van het dagelijks bestuur van het waterschap
bevestigd door het college van gedeputeerde staten van de provincie Friesland.
Gedeputeerde staten gaven aan dat het vaarwegbeheer in zijn algemeenheid niet
een taak is van het waterschap, maar dat deze taak in beginsel thuishoort
bij het algemeen bestuur, in dit geval de gemeente Nijefurd. Voor zover bij
een ruilverkaveling de zorg voor het beheer en onderhoud van een waterweg
aan het waterschap was toevertrouwd, kon de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheid,
aldus gedeputeerde staten, niet verder reiken dan de uit de algemene taakomschrijving
van het waterschap voortvloeiende verantwoordelijkheid. Uit
het bovenstaande volgde dat het niet tot de taak van het waterschap behoort
om de Heidenschapstervaart met het oog op het scheepsverkeer op voldoende
diepte te houden. De onderzochte gedraging was op dit onderdeel dan ook «behoorlijk». 23 PROVINCIES 23.1 Algemeen 23.1.1 Het proefproject De aansluiting van de provinciesZoals is aangegeven in het Jaarverslag 1996 (blz. 379) zijn, in het kader
van een proefproject, met ingang van 1 juli 1996, onder meer de twaalf
provincies binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman gebracht. Deze
aansluiting gold aanvankelijk tot 1 januari 1998, en is vervolgens verlengd
tot 1 januari 1999 (zie Jaarverslag 1997, blz. 43/44).Op 30 januari 1998 stuurde Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse
Zaken een evaluatieverslag van het proefproject aan de Tweede Kamer (zie Jaarverslag
1997, blz. 47–49). Uit de evaluatie bleek dat de bij het proefproject
aangesloten provincies en gemeenten tevreden waren over de Nationale ombudsman
als hun externe klachtvoorziening.Op 1 januari 1999 is het proefproject geëindigd. Met ingang van die
datum vindt de mogelijkheid tot aansluiting bij de Nationale ombudsman van
de bestuursorganen van de provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen haar grondslag in artikel 1a, eerste lid onder b juncto artikel
1b van de Wet Nationale ombudsman (WNo) (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.1).Alle provincies hebben, binnen het verband van het Interprovinciaal overleg
(IPO), intussen verzocht om aangesloten te blijven bij de Nationale ombudsman
(zie hoofdstuk 2, § 2.1.6). Met betrekking tot de daarvoor te betalen
vergoeding, op grond van artikel 1c WNo juncto het Vergoedingenbesluit WNo,
hebben de provincies Groningen, Overijssel, Zeeland en Limburg gekozen voor
een niet gedifferentieerde vergoeding per klacht; de andere provincies hebben
gekozen voor het gedifferentieerde systeem (zie ook hoofdstuk 2, § 2.1.5,
waar ook wordt ingegaan op de kritiek van de Nationale ombudsman op dit financieringsmodel). ContactenTijdens de jaarlijkse bijeenkomst van de Nationale ombudsman met de contactpersonen
van de provincies en de bij de Nationale ombudsman aangesloten gemeenten,
op 17 november 1998, kwam onder meer de bekendheid aan de orde van de
Nationale ombudsman als klachtvoorziening voor de provincies en de aangesloten
gemeenten. Uit onderzoek in enkele gemeenten uit het proefproject was de Nationale
ombudsman intussen gebleken dat deze bekendheid nog zeer beperkt is (zie verder
hoofdstuk 5, § 5.3.1).Ook vanaf 1 januari 1999 is de behandeling van klachten over provincies
en gemeenten ondergebracht bij een specifiek daarvoor aangewezen groep medewerkers
van het Bureau Nationale ombudsman. Zo blijven de verworven kennis en het
inmiddels opgebouwde netwerk in stand en blijft voor de provincies en de aangesloten
gemeenten een directe ingang bij het Bureau Nationale ombudsman bestaan. Gebleken
is dat zo'n ingang door hen zeer wordt gewaardeerd. 23.1.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het terrein van de provincies bevat deze paragraaf een cijfermatig
overzicht (zie de tabellen 1a en 1b).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de WNo. Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid
van het verzoekschrift (zie ook hierna, § 23.2.2; zie voor deze
toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1a Provincies: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98  5 Ontvangen
in 1998  + 21Te behandelen   26Afgedaan     1) niet in onderzoek  19   2) onderzoek      a. rapport 1 – 24   b. tussentijds beëindigd 4 5  In behandeling
per 01/01/99   2Tabel 1b Provincies: verdeling verzoekschriften Provincieschriftelijk 19981997 Groningen14Friesland00 Drenthe10 Overijssel00Gelderland36 Utrecht56 Noord-Holland42Zuid-Holland92 Zeeland21 Noord-Brabant13Limburg23 Flevoland01 2828De Nationale ombudsman ontving in 1998 28 klachten op het terrein van
de provincies (1997: 28). Het aantal afgedane zaken bedroeg 24 (1997: 27).
Twee daarvan leidden niet tot onderzoek op grond van artikel 30 WNo, en vier
omdat nog niet was voldaan aan het kenbaarheidsvereiste (artikel 14i WNo).
In zeven gevallen was de klacht kennelijk ongegrond (art. 14b WNo) en vond
op die grond geen onderzoek plaats. In één zaak was sprake van
onvoldoende belang voor verzoeker (artikel 14c WNo), zodat de klacht buiten
onderzoek bleef. Hetzelfde gold voor een klacht die nauw samenhing met een
aanhangige rechterlijke procedure (artikel 14j WNo). In één
geval stond een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening
open, zodat, op grond van artikel 16c Wno, geen onderzoek kon worden ingesteld.
Eén klacht werd door de verzoeker ingetrokken voordat de Nationale
ombudsman tot onderzoek was overgegaan. Op 1 januari 1999 was voor vijf
klachten nog niet beslist of deze in onderzoek zouden worden genomen. 23.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van de provincies 23.2.1 Zaken die in onderzoek zijn genomenZes van de in 1998 binnengekomen 27 klachten op het terrein van de provincies
zijn door de Nationale ombudsman in onderzoek genomen. Drie daarvan zijn in
de loop van 1998 via de interventiemethode beëindigd. In de andere drie
zaken loopt het onderzoek nog. In 1998 is één rapport uitgebracht,
naar aanleiding van een in 1997 ingediende klacht. RapportRapport 98/21 betreft een klacht over gedeputeerde staten van Limburg.
Verzoekster klaagde erover dat gedeputeerde staten van Limburg
afwijzend hadden gereageerd op haar verzoek om een aantal bomen te rooien
langs de weg N295 tussen de afslag St. Joost en Pey-Echt. Aan weerszijden
van de rijbaan bevinden zich bomen. Deze zouden alle zicht op het naderende
verkeer ontnemen aan van de uitwegen/zijwegen komende bestuurders van de landbouwvoertuigen
waarmee verzoekster werkzaamheden laat uitvoeren op de percelen langs het
wegvak. Volgens verzoekster dienden gedeputeerde staten van Limburg aan deze
verkeersonveilige situatie een einde te maken door aan beide zijden van de
uitwegen/ zijwegen minimaal drie bomen te rooien.Ingevolge artikel 6 van de Wegenverordening provincie Limburg 1989 dient
de onderhoudsplichtige van de beplanting langs de wegen waarop de verordening
van toepassing is, in het geval van de N295 gedeputeerde staten van Limburg,
al het nodige te verrichten om te voorkomen dat de beplanting en/of de wortels
de bruikbaarheid van de weg verminderen dan wel de verkeersveiligheid in gevaar
brengen. Hiertoe moet in elk geval worden gerekend de zorg dat zich boven
de rijbanen, met inbegrip van een breedte van 1.50 meter ter weerszijden,
geen beplanting bevindt op een hoogte van minder dan 4.50 meter.Gedeputeerde staten van Limburg hadden op 24 juni 1997, in reactie
op het verzoek van verzoekster, meegedeeld bereid te zijn mee te werken aan
het handhaven van de in de Richtlijnen voor het ontwerpen van niet-autosnelwegen
(RONA-richtlijnen) opgenomen eisen voor een categorie VI-weg. De N295 is zo'n
weg. Gedeputeerde staten beloofden dat de bomen bij de uitwegen/zijwegen zouden
worden gesnoeid. Tot het rooien van bomen waren zij echter niet bereid.Gedeputeerde staten waren voorts van mening dat verzoekster – gelet
op de aard van de door haar gebruikte voertuigen – zelf verantwoordelijk
is voor de uit het gebruik van die voertuigen voortvloeiende extra veiligheidsmaatregelen.De Nationale ombudsman oordeelde dat gedeputeerde staten van Limburg in
dit standpunt konden worden gevolgd. De voertuigen waarmee verzoekster haar
werkzaamheden uitvoert, zijn landbouwvoertuigen, waarbij – anders dan
bij doorsneevoertuigen – de zitplaats van de bestuurder is bevestigd
op enige afstand van de voorzijde van het voertuig en hoger dan gebruikelijk.
Het is aannemelijk dat daardoor het zicht vanuit de bestuurdersstoel niet
altijd optimaal is. Dit zal overigens niet alleen gelden op het bewuste wegvak,
maar op alle plaatsen waar met deze voertuigen, onder gelijke omstandigheden,
wordt gereden.Dat gedeputeerde staten van Limburg de constructie van de gebruikte voertuigen,
en in verband daarmee de eigen verantwoordelijkheid van de gebruikers ervan
voor de verkeersveiligheid, hadden laten meewegen bij de beoordeling van het
verzoek van verzoekster, achtte de Nationale ombudsman dan ook te billijken.Gelet op vorenstaande, en in aanmerking genomen de mededeling van gedeputeerde
staten dat van andere weggebruikers geen signalen waren ontvangen dat de bomen
langs de uitwegen/zijwegen op het desbetreffende wegvak de verkeersveiligheid
in gevaar zouden brengen, konden gedeputeerde staten in redelijkheid besluiten
tot afwijzing van het verzoek om de door verzoekster bedoelde bomen te rooien.
De Nationale ombudsman achtte de onderzochte gedraging «behoorlijk»
en de klacht derhalve niet gegrond. InterventiesVan de zes in onderzoek genomen zaken uit 1998 waren er op 1 januari
1999 nog drie in behandeling. De andere drie zijn in 1998 afgehandeld via
de interventiemethode. Zij betroffen alle een klacht over de provincie Zuid-Holland.In één geval klaagde een werknemer van de provincie over
de wijze waarop de provincie hem had geïnformeerd over de ontwikkelingen
rond de privatisering van het object waar hij werkte. Tijdens het onderzoek
van de Nationale ombudsman werd duidelijk dat de privatisering
van het betreffende object in handen was van een recreatieschap, waarin de
provincie slechts een kwart van de bestuurzetels heeft. De privatisering als
zodanig kwam dan ook niet voor onderzoek in aanmerking. Wél nam de
Nationale ombudsman contact op met de provincie om te bewerkstelligen dat
verzoeker volledig zou worden geïnformeerd over de voortgang van de lopende
processen en zijn mogelijke rol daarin. Nadat de provincie aan het verzoek
van de Nationale ombudsman had voldaan, werd het onderzoek beëindigd.Een andere klacht betrof de weigering van de provincie om op een bepaalde
vervuilde locatie eerder dan in het jaar 2008 een nader onderzoek te laten
verrichten in de zin van de Wet bodembescherming. Tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman bleek dat de provincie het nader onderzoek in de planning
naar voren had gehaald, namelijk naar 2002. Dit zou worden vastgelegd in het
nieuwe saneringsprogramma. Verzoeker gaf vervolgens aan dat hij gebruik zou
maken van de aan dat programma verbonden mogelijkheid tot «bezwaar»
om de provincie uitdrukkelijk te vragen naar de redenen om de bedoelde locatie
niet eerder dan in 2002 aan een nader onderzoek te onderwerpen. De Nationale
ombudsman beëindigde vervolgens in overleg met verzoeker het onderzoek.Ten slotte was er nog een klacht over het niet reageren door de provincie
op een brief, dit ondanks een rappelbrief. De provincie zegde toe de brief
snel te zullen beantwoorden. Daarop beëindigde de Nationale ombudsman
het onderzoek. 23.2.2 Buiten onderzoek gebleven zakenHieronder worden enkele zaken beschreven die niet leidden tot onderzoek,
om enig inzicht te geven in de verschillende gronden in de artikelen 16 en
14 van de Wet Nationale ombudsman die tot zo'n besluit van de Nationale ombudsman
kunnen leiden. Gemeentelijke herindelingIn 1998 ontving de Nationale ombudsman vier verzoekschriften over het
onderwerp gemeentelijke herindeling en de bevoegdheid van de provinciale besturen
daarbij. In geen van de gevallen werd een onderzoek ingesteld.In de zaak die was gericht tegen de wijze waarop het college van gedeputeerde
staten van de provincie Utrecht had gereageerd op de door verzoeker ingediende
bezwaren tegen het Herindelingsplan provincie Utrecht werd geen onderzoek
ingesteld, omdat gedeputeerde staten – in vervolg op het door de provinciale
Ombudscommissie op de klacht uitgebrachte advies – inmiddels hadden
erkend dat het, achteraf bezien, beter was geweest wanneer op een andere wijze
op de door verzoeker aangevoerde bezwaren was ingegaan.Drie andere zaken hadden betrekking op de ontwerp-Herindelingsregeling
«Ruimte voor Den Haag» van de provincie Zuid-Holland. De klachten
richtten zich met name tegen de inhoud van het – voorgenomen –
besluit, de gevolgde procedure en de keuze van gedeputeerde staten voor een
grenscorrectie boven een gemeentelijke herindeling.Tegen een door provinciale staten vastgestelde herindelingsregeling kan
door de betrokken gemeentebesturen beroep worden aangetekend bij de sector
bestuursrecht van de arrondissementsrechtbank. De Nationale ombudsman is in
zo'n geval niet bevoegd om een onderzoek in te stellen, aangezien er sprake
is van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke procedure. Het feit
dat burgers – als derde-belanghebbenden – niet van deze beroepsmogelijkheid
gebruik kunnen maken, doet er niet aan af dat de Nationale ombudsman niet
bevoegd is. De door het college van gedeputeerde staten gevolgde procedure achtte
de Nationale ombudsman in overeenstemming met de Wet algemene regeling herindeling.
Tevens viel naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet in te zien dat
het college van gedeputeerde staten mogelijk «niet behoorlijk»
had gehandeld door – rekening houdend met de bepalingen van voornoemde
wet en de door het rijk ontwikkelde criteria voor herindelingsregelingen –
te kiezen voor een grenscorrectie boven een gemeentelijke herindeling. OverigeEen klacht over de aanwezigheid van een kruisbeeld in de Statenzaal van
het provinciehuis te Maastricht is door de Nationale ombudsman niet in onderzoek
genomen. Nu de meerderheid van provinciale staten had besloten om het kruisbeeld
te handhaven, zag de Nationale ombudsman geen aanleiding om een onderzoek
in te stellen.Een klacht over de beslissing op een bezwaarschrift tegen de goedkeuring
door het college van gedeputeerde staten van Zeeland van de busdienstregeling
1998/1999 is door de Nationale ombudsman niet in onderzoek genomen, aangezien
tegen zo'n beslissing beroep kan worden ingesteld bij het College van Beroep
voor het bedrijfsleven.In de zaak die handelde over het niet optreden door de provincie Gelderland
tegen werkzaamheden die – in strijd met gemaakte afspraken – gericht
zouden zijn op het geschikt maken van de Kaliwaal als baggerspeciedepot, was
de Nationale ombudsman van oordeel dat niet was gebleken dat de provincie
mogelijk «niet behoorlijk» had gehandeld. Al bij de behandeling
van verzoekers klacht door de Commissie voor Klachten en Verzoekschriften
was geoordeeld dat de door verzoekster geconstateerde werkzaamheden betrekking
hadden op dijkwerkzaamheden, en geen verband hielden met het baggerspeciedepot.
Naar het oordeel van de Nationale ombudsman had verzoekster geen feiten of
omstandigheden aangevoerd die tot de conclusie zouden moeten leiden dat de
commissie een onjuist standpunt had ingenomen.Een klacht over de wijze waarop de provincie Limburg had gehandeld bij
de toepassing van bestuursdwang in 1994 is niet in onderzoek genomen omdat
de gedraging had plaatsgevonden vóór de aansluiting van de provincie
bij de Nationale ombudsman, op 1 juli 1996. 24 GEMEENTEN 24.1 Algemeen 24.1.1 Het proefproject De aansluiting van gemeentenZoals aangegeven in de Jaarverslagen 1996 (blz. 379) en 1997 (blz. 413)
waren van 1 juli 1996 tot 1 januari 1998 in het kader van een proefproject
de volgende zeven gemeenten aangesloten bij de Nationale ombudsman: Apeldoorn,
Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond, Voorschoten en Weert (de «eerste
instap»). Per 1 november 1997 kwamen daar elf gemeenten bij: Beverwijk,
Brummen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp,
Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo, Steenwijk en Venlo, en wel tot 1 januari
1999 (de «tweede instap»). Tegelijkertijd werd de aansluiting
van de eerste zeven gemeenten verlengd tot diezelfde datum. Daarna volgde
nog een «derde instap», op 12 juni 1998, door de gemeenten
Gorinchem en Losser en de «vierde instap» door de gemeenten Breda
en Schijndel, op 1 juli 1998, alle vier tot 1 januari 1999.Op 30 januari 1998 stuurde Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse
Zaken een evaluatieverslag van het proefproject aan de Tweede Kamer (zie Jaarverslag
1997, blz. 47–49). Uit de evaluatie bleek dat de bij het proefproject
aangesloten provincies en gemeenten tevreden waren over de Nationale ombudsman
als hun externe klachtvoorziening.Op 1 januari 1999 is het proefproject geëindigd; sindsdien is een
definitieve regeling van kracht (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.1 en § 2.1.6).
Vanaf die datum vallen alle bovengenoemde gemeenten, op hun verzoek, op grond
van artikel 1a, eerste lid onder b juncto artikel 1b van de Wet Nationale
ombudsman (WNo), onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Deze aansluiting
geldt voor een periode van vier jaar. Eén en ander betekent dat alle
22 gemeenten die al aansluiting hadden gekregen tijdens het proefproject,
hebben gekozen voor definitieve aansluiting.Per 1 januari 1999 hebben, eveneens voor vier jaar, ook de volgende gemeenten
op hun verzoek aansluiting gekregen bij de Nationale ombudsman: Beemster,
Bernheze, Dantumadeel, Duiven, Ermelo, Ferwerderadiel, Gaasterlân-Sleat,
Harenkarspel, Langedijk, Lemsterland, Lisse, Middelharnis, Moerdijk, Reeuwijk
en Voorst. Per 1 februari 1999 volgde Nijmegen. Het totaal aantal aangesloten
gemeenten is daarmee gekomen op 38. Zij hebben in totaal ruim 1,5 miljoen
inwoners.De gemeenten Apeldoorn, Breda, Brummen, Harenkarspel, Langedijk, Losser,
Nijmegen, Noordwijk, Oegstgeest, Roermond, Steenwijk en Venlo hebben wat betreft
het vergoedingenmodel gekozen voor een gedifferentieerde vergoeding. De andere
gemeenten hebben gekozen voor het vaste bedrag per klacht (zie verder hoofdstuk
2, § 2.1.5, waar ook wordt ingegaan op de kritiek van de Nationale
ombudsman op het financieringsmodel). ContactenZoals in hoofstuk 23 (over de provincies), § 23.1.1, al even
aan de orde kwam, is ook op het gebied van de gemeenten sprake van een direct
en goed contact tussen de contactpersonen bij de aangesloten gemeenten en
het Bureau Nationale ombudsman. Op 17 november 1998 werd de jaarlijkse
bijeenkomst gehouden met de contactpersonen. De Nationale ombudsman is voor
de aangesloten gemeenten een voorziening in de tweede lijn, als extern sluitstuk
op de interne klachtbehandeling, die voorop staat. Ook in 1998 hebben medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman bezoeken
afgelegd aan de (nieuw) aangesloten gemeenten, zowel ter kennismaking als
om mee te werken aan voorlichtingsactiviteiten van de betreffende gemeenten
op het gebied van in- en externe klachtbehandeling. Vermeldenswaard daarbij
zijn bijeenkomsten die speciaal zijn belegd voor intermediairs (zoals advocaten,
Buro's voor Rechtshulp). Ook werd medewerking verleend aan de vier regionale
bijeenkomsten die samen met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn georganiseerd over de klachtvoorziening
bij de gemeenten. Verder was de Nationale ombudsman spreker op een symposium
dat werd georganiseerd door de gemeente Voorschoten.Evenals in 1997 hebben ook in 1998 de stafmedewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman regelmatig gemeenten op hun verzoek van advies gediend op het gebied
van de (opzet van de) eigen klachtregelingen; dit betrof ook niet aangesloten
gemeenten. 24.1.2 CijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1998 op het gebied van de gemeenten bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht
(zie de tabellen 1a en 1b).Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de WNo. Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het
verzoekschrift (zie ook hierna, § 24.2.2; zie voor deze toetsing
in zijn algemeenheid nader hoofdstuk 6). Tabel 1a Gemeenten: algemeen overzicht verzoekschriften
 In
behandeling per 01/01/98   19 Ontvangen
in 1998   +  88Te behandelen   107Afgedaan     1) niet in onderzoek 73   2) onderzoek     a. rapport 10 –  94  b. tussentijds beëindigd 1121  In behandeling
per 01/01/99   13Tabel 1b Gemeenten: verdeling verzoekschriften Gemeente19981997 Apeldoorn1028Beverwijk31 Breda6– Brummen10Enschede2016 Gorinchem4– Haarlemmerliede
& S01 Haarlemmermeer104 Heusden60Katwijk31 Leiderdorp40 Losser0–Noordwijk40 Nijkerk20 Oegstgeest47Roermond63 Ruurlo10 Schijndel1–Steenwijk10 Venlo71 Voorschoten42Weert65  10369In 1998 ontving de Nationale ombudsman 103 klachten over gemeenten die
zich bij de Nationale ombudsman hebben aangesloten (1997: 69). Er werden 94
zaken afgedaan (1997: 53). Van deze 94 klachten leidden er 25 tot een onderzoek.
Daarvan waren er op 1 januari 1999 acht afgerond via de interventiemethode
en vijf met een rapport, terwijl twaalf onderzoeken nog niet waren afgerond.
In 1998 zijn voorts vier rapporten uitgebracht naar aanleiding van in 1997
ingediende klachten.De meeste klachten leidden echter (nog) niet tot een onderzoek, om verschillende
redenen. Zo was in elf gevallen nog niet voldaan aan het kenbaarheidsvereiste
(1997: 23). In 50 gevallen was één van de (andere) omstandigheden
die zijn neergelegd in artikel 14 en artikel 16 van de WNo van toepassing.
Verder was de Nationale ombudsman in acht gevallen niet bevoegd op grond van
artikel 30 van de WNo, omdat de betreffende gedraging lag voor de datum waarop
de betrokken gemeente zich aansloot bij de Nationale ombudsman. Ten slotte
trok één verzoeker zijn klacht in vóórdat tot
onderzoek werd besloten en werd één klacht – conform de
bedoeling van verzoeker – voor kennisgeving aangenomen, terwijl in zeven
gevallen op 1 januari 1999 nog geen beslissing was genomen om al dan
niet tot onderzoek over te gaan. 24.2 Het werk van de Nationale ombudsman op het terrein
van gemeenten 24.2.1 RapportenIn 1998 bracht de Nationale ombudsman negen rapporten uit op het terrein
van de bij hem aangesloten gemeenten. Twee rapporten betreffen de gemeente
Apeldoorn, twee de gemeente Enschede, één de gemeente Haarlemmermeer,
twee de gemeente Oegstgeest, één de gemeente Roermond en één
de gemeente Weert.In vijf zaken verklaarde de Nationale ombudsman de onderzochte klacht
gegrond; in één van die gevallen leidde dat tot een aanbeveling.
In één geval was de klacht deels gegrond, deels niet gegrond.
Eveneens in één geval kon geen oordeel worden
gegeven. In twee gevallen tenslotte was de klacht niet gegrond. Informatie over bestemmingsplanRapport 98/93 betreft een klacht van verzoeker dat een ambtenaar van de
gemeente Apeldoorn hem begin 1997 onjuist had geïnformeerd over het bestemmingsplan
in de directe omgeving van de plaats van een door hem op dat moment nog aan
te kopen woning. Op grond van de informatie die hem toen was gegeven, had
verzoeker besloten de betreffende woning te kopen. Verzoeker merkte in dit
verband op dat hem onder meer was meegedeeld: «We zullen als gemeente
nooit toestaan dat daar een autohandel/sloperij gevestigd zal worden».
Inmiddels was er in de directe omgeving van zijn nieuwe woning toch een autohandel
gevestigd. Volgens verzoeker was zijn woning daardoor aanzienlijk in waarde
gedaald.Ten aanzien van de aan verzoeker aan de infobalie van de afdeling Bouwtoezicht
verstrekte informatie deelde het college van burgemeester en wethouders van
Apeldoorn de Nationale ombudsman mee dat de standaardprocedure bij genoemde
infobalie is dat aan de klant een uittreksel uit het vigerende bestemmingsplan
wordt meegegeven, bestaande uit een deel van de plankaart en de op de betreffende
bestemming van toepassing zijnde voorschriften. Uit de informatie die betrekking
had op het gebied waarin verzoekers woning was gelegen, blijkt dat het gebruik
van de betreffende gronden voor een autohandel niet was uitgesloten. Het college
van burgemeester en wethouders ging ervan uit dat verzoeker ook deze informatie
had ontvangen. Voorts merkte het college op dat niet meer was te achterhalen
wat een medewerker van de betreffende infobalie medio maart 1997 exact tegen
verzoeker had gezegd. Vast stond in ieder geval dat de informatie die verzoeker
stelde te hebben gekregen niet overeenkwam met de inhoud van het bestemmingsplan.Verzoeker deelde de Nationale ombudsman mee dat hij bij zijn bezoek aan
de infobalie niet de door het college van burgemeester en wethouders genoemde
stukken had ontvangen. Hij had uitsluitend de mondelinge informatie ontvangen
zoals hij die had weergegeven, aldus verzoeker. Tevens liet verzoeker weten
dat hij zich niet meer de naam kon herinneren van de medewerker van de infobalie
met wie hij destijds had gesproken.De Nationale ombudsman overwoog dat uit het vorenstaande volgde dat de
lezing van verzoeker ten aanzien van de aan hem aan de infobalie verstrekte
informatie, verschilde van de lezing van het college van burgemeester en wethouders
van Apeldoorn op dit punt. Niet was gebleken van feiten of omstandigheden
op grond waarvan de lezing van de een meer aannemelijk was te achten dan lezing
van de ander. Daarom moest de Nationale ombudsman zich in dit geval onthouden
van het geven van een oordeel. Interpretatie notariële akteIn de zaak die leidde tot rapport 98/150 klaagde verzoeker erover dat
de gemeentelijke sociale dienst (GSD) van Apeldoorn een onjuiste interpretatie
had gegeven aan een akte van 21 maart 1990. Op 21 maart 1990 hadden
verzoeker en zijn toenmalige echtgenote bij notariële akte van 21 maart
1991 van de toenmalige schoonmoeder van verzoeker een voorkeursrecht verkregen
tot koop van een woning voor een bedrag van f 160.000. Het ging hierbij
om de woning waarin verzoeker en zijn toenmalige echtgenote op dat moment
woonden en die in eigendom toebehoorde aan de moeder van verzoekers toenmalige
echtgenote.Volgens verzoeker bleek uit de tekst van de notariële akte duidelijk
dat voor de uitoefening van het voorkeursrecht slechts nodig was dat verzoeker
en zijn ex-echtgenote schriftelijk te kennen geven het in artikel 6 van
de akte omschreven aanbod aan te nemen. De GSD zou naar zijn mening actie
dienen te ondernemen om zijn ex-echtgenote te bewegen om samen met hem tot
koop en vervolgens tot verkoop van de woning over te gaan. Volgens verzoeker
ontving zijn ex-echtgenote van de GSD ten onrechte een uitkering, aangezien
zij over vrijvallend vermogen in deze woning zou kunnen beschikken.De GSD was echter van mening dat de GSD geen intermediair kon zijn tussen
verzoeker en de andere belanghebbenden, zoals door verzoeker was geopperd.
Daartoe stonden voor verzoeker andere wegen open. De GSD had aangegeven dat
naar zijn oordeel artikel 6 van de notariële akte niet los kan worden
gezien van de overige bepalingen van de akte. Volgens artikel 6 bood de toenmalige
schoonmoeder van verzoeker het onroerend goed te koop aan voor f 160.000.
De moeder van de ex-echtgenote van verzoeker diende volgens de GSD eerst aan
te geven dat zij tot verkoop wilde overgaan. Nu dit laatste (nog) niet was
gebeurd, zag de GSD pas nadat de boedelscheiding zou zijn geëffectueerd
aanleiding om te bezien of de ex-echtgenote van verzoeker eventueel zou moeten
worden aangesproken wegens «oververmogen» in de zin van de Bijstandswetgeving.De Nationale ombudsman overwoog dat de GSD in zijn standpunt niet kon
worden gevolgd. Daarvoor was het volgende van belang.Artikel 6 van de akte van 21 maart 1990 bevat een duidelijk aanbod.
Op zichzelf was het niet onbegrijpelijk wanneer bij de GSD twijfel zou zijn
ontstaan op het punt van de interpretatie van de akte, gelet op de akte als
geheel waarbinnen artikel 6 – met een enigszins cryptische redactie
in de aanhef – een geheel eigen plaats heeft. Dat had er voor de GSD
echter niet toe mogen leiden om zonder meer voorbij te gaan aan artikel 6,
en zich op het standpunt te stellen dat er nog geen sprake was van een aanbod.
Tenminste had moeten worden onderkend dat die laatste opvatting niet zonder
meer de enig mogelijke/juiste was. Gelet daarop zou het voor de hand hebben
gelegen wanneer de GSD contact had gezocht met de betreffende notaris, om
hem de vraag naar de uitleg van de akte voor te leggen. Dat dit niet was gebeurd,
was niet juist. In zoverre was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk».Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat er overigens geen reden was
waarom de GSD – ook op dit moment – niet eerst de resultaten van
de boedelscheiding door de rechter zou mogen afwachten, alvorens te bepalen
of er bij de ex-echtgenote van verzoeker sprake is van «oververmogen»
in de zin van de Bijstandswetgeving. Inzage in archiefbescheidenIn de zaak die leidde tot rapport 98/440 had volgens verzoeker een ambtenaar
van de Bouw- & Milieudienst van de gemeente Enschede hem op oneigenlijke
gronden de inzage belemmerd in bouwdossiers. Deze dossiers maken deel uit
van bouwdossiers die op grond van de «verklaring van overbrenging»
van 3 november 1995 zijn overgebracht en in beheer gegeven aan de gemeente-archivaris.
Daarbij is aan het recht op inzage van de bouwdossiers onder meer de beperking
aangebracht dat de gemeente-archivaris de bevoegdheid toekomt om te toetsen
of de zich in de bouwdossiers bevindende gegevens persoonlijke en/of juridische
belangen raken en, indien dat het geval is, die gegevens te beschermen voor
een periode van ten hoogste 75 (thans: 50) jaar.De Nationale ombudsman overwoog dat de in vorenbedoelde «verklaring
van overbrenging» aangebrachte beperking ten aanzien van de openbaarheid
van stukken, waarop de gemeente zich heeft beroepen, in overeenstemming is
met de betreffende bepalingen van de Archiefwet 1962 en met de strekking van
die wet, bezien in samenhang met de Wet openbaarheid van bestuur. Blijkens
de overgangsbepaling in de Archiefwet 1995 is de bewuste beperking
ten aanzien van de openbaarheid van stukken onverkort van kracht. Tegen de
desbetreffende toetsing bestaat derhalve geen (wettelijk) beletsel.De betrokken ambtenaar van de gemeentelijke archiefbewaarplaats had geconstateerd
dat verzoeker geen toestemming had van de eigenaren van de bewuste percelen
om de op deze percelen betrekking hebbende bouwdossiers in te zien, en dat
op deze dossiers de hiervoor genoemde beperking van toepassing was. De bevoegdheid
tot de hiervoor bedoelde toetsing berust, na mandatering, bij de Bouw- &
Milieudienst, die in een ander pand is gevestigd.Op basis van de door verzoeker en de gemeente verstrekte informatie achtte
de Nationale ombudsman het voldoende aannemelijk dat verzoeker met de te volgen
procedure bekend was. Op grond van het feit dat verzoeker zelf had aangegeven
dat ambtenaren van de gemeente hem ook in het verleden al meermalen in meer
of mindere mate de inzage in bouwdossiers hadden belemmerd, afgezet tegen
zijn principiële bezwaren tegen beperkingen in de openbaarheid van bouwdossiers,
was het niet aannemelijk dat verzoeker nooit was gewezen op (het bestaan van)
de te volgen procedure.De Nationale ombudsman overwoog verder dat het voor de betrokken ambtenaar
(als ook de overige ambtenaren) van de gemeentelijke archiefbewaarplaats niet
altijd mogelijk zal zijn om direct een zich in een ander gebouw bevindende
ambtenaar van de Bouw- & Milieudienst te bereiken die zowel bevoegd is
als de tijd heeft om uitsluitsel te geven over mogelijke beperkingen ten aanzien
van de openbaarheid van één of meer specifieke bouwdossiers.
Daarmee is het bestaan van de door de gemeente in het leven geroepen procedure
voor dit soort gevallen verklaard en gerechtvaardigd. Verzoeker had het door
hem op 27 januari 1998 – overigens niet voor het eerst –
ervaren probleem kunnen ondervangen door zijn verzoek tot inzage van bouwdossiers
eerst schriftelijk dan wel telefonisch in te dienen, aldus de Nationale ombudsman.Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat verzoekers stelling dat het
voorval van 27 januari 1998 blijk gaf van vooringenomenheid jegens zijn
persoon door (de betrokken ambtenaar van) de gemeente, niet werd ondersteund
door feiten of omstandigheden. Er waren onvoldoende concrete aanwijzingen
dat ambtenaren van de gemeentelijke archiefbewaarplaats in andere gevallen
niet hadden verwezen, of niet zullen verwijzen, naar de door de gemeente ingestelde
procedure voor de behandeling van verzoeken om inzage van dossiers. De onderzochte
gedraging was op dit punt dan ook «behoorlijk».Verzoeker klaagde er in verband met zijn verzoek om inzage ook over dat
hem op 2 april 1998 ten onrechte door een ambtenaar van de gemeente aan
de publieksbalie is gewezen op de verplichting dat hem voor het opzoeken van
bouwdossiers legeskosten in rekening zouden worden gebracht van f 30
per half uur of gedeelte ervan. De gemeente erkende dat voor het ter inzage
ophalen van concreet benoemde archiefstukken geen legeskosten in rekening
worden gebracht. Wel bracht de gemeente naar voren dat de vraagstelling van
verzoeker op dit punt niet altijd eenduidig was geweest.Volgens de Nationale ombudsman had de gemeente echter onvoldoende aannemelijk
gemaakt dat dit laatste zich ook in dit geval had voorgedaan. Op 2 april
1998 had verzoeker alleen om inzage van bepaalde (bouw)dossiers gevraagd.
De betrokken ambtenaar van de gemeente had verzoeker derhalve ten onrechte
meegedeeld dat hem voor het opzoeken van deze dossiers legeskosten in rekening
zouden worden gebracht. De onderzochte gedraging was in zoverre dan ook «niet
behoorlijk». CircusfestivalRapport 98/590 betreft de klacht van verzoeker dat de gemeente Enschede toestaat dat er in het Blijdensteinpark in Enschede jaarlijks een
circusfestival plaatsvindt. Verzoeker achtte dit in strijd met één
van de voorwaarden waaronder de gemeenteraad van Enschede in 1957 de schenking
van het park had geaccepteerd, te weten dat het park geheel in stand zou worden
gelaten en gehouden en uitsluitend zou worden bestemd tot wandelpark, opengesteld
voor het publiek.De gemeente voerde daartegen tegenover de Nationale ombudsman aan dat
het feit dat een gedeelte van het betreffende park gedurende enkele weken
per jaar niet als wandelgebied beschikbaar is, niet wegneemt dat het park
wel degelijk, conform de voorwaarden behorend bij de schenking, de bestemming
wandelgebied behoudt. Er vindt volgens de gemeente door het tijdelijk ander
gebruik van een deel van het park geen aantasting van de bestemming plaats.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoeker niet in zijn standpunt kon
worden gevolgd. Het gedurende twee weken per jaar benutten van een gedeelte
van het Blijdensteinpark voor het houden van het Circusfestival achtte de
Nationale ombudsman niet in strijd met de bedoelde en door de gemeenteraad
aanvaarde voorwaarde bij de schenking. In dit verband was van belang dat de
bestemming van het park als wandelgebied niet veranderde doordat in een gedeelte
van het park gedurende twee weken een circusfestival plaatsvindt. Dit zou
anders zijn indien het terrein zou worden bestemd als evenemententerrein in
meer algemene zin. Daarvan was echter geen sprake. Er bestaan geen plannen
het park voor andere evenementen te gebruiken. Voorts was geen sprake van
een volledige afsluiting van het park. Uitsluitend het gedeelte waar de tenten
stonden, was ten tijde van het festival niet beschikbaar als wandelgebied;
de rest van het park bleef toegankelijk voor het wandelend publiek. Het park
werd daarnaast in stand gelaten en gehouden als wandelgebied, nu de betreffende
locatie na afloop van het festival werd hersteld in de oude toestand. De gemeente
had, blijkens haar reactie op de klacht, de nodige extra maatregelen getroffen
om dit herstel zo snel mogelijk na afloop van het festival te doen plaatsvinden.
De onderzochte gedraging van de gemeente Enschede was gelet op het bovenstaande
«behoorlijk». Uitblijven reactieRapport 98/74 heeft betrekking op een klacht van verzoeker dat de Dienst
Openbare Werken van de gemeente Haarlemmermeer tot het moment dat hij zijn
klacht indiende bij de Nationale ombudsman (12 november 1997) niet of
niet voldoende had gereageerd op zijn brief van 4 december 1996 aan de
dienst.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat het een vereiste van
zorgvuldigheid is dat overheidsinstanties aan hen gerichte brieven afhandelen
binnen een redelijke termijn. Indien directe afhandeling niet mogelijk is,
behoort de betrokkene binnen drie weken een behandelingsbericht te ontvangen.
Dit bericht dient informatie te bevatten over de reden waarom directe afhandeling
niet mogelijk is en over de tijd die naar verwachting nog met de afhandeling
zal zijn gemoeid. Het behandelingsbericht zal tevens gegevens moeten bevatten
die de betrokkene in staat stellen om direct toegang te krijgen tot de afdeling
of ambtenaar die zich bezighoudt met zijn brief.Zoals het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Haarlemmermeer
zélf ook al had aangegeven, had de behandeling van verzoekers brief
van 4 december 1996 op een aantal punten te wensen overgelaten. Zo had
verzoeker in elk geval tijdig na de commissievergadering van 7 maart
1997 bericht moeten ontvangen. In plaats daarvan kreeg hij pas een –
voorlopige – reactie bij brief van 29 juli 1997, na een telefonisch
rappel, van medio mei 1997, en een schriftelijk rappel, van 6 juli 1997.
Dit is een veel te lange reactietermijn, aldus de Nationale ombudsman. Verzoeker
had bovendien al veel eerder – met in ieder geval een
behandelingsbericht – moeten worden geïnformeerd over de afhandeling.Ook na de voorlopige reactie van de Dienst Openbare Werken van 29 juli
1997 was er sprake geweest van een te lange behandelingsduur. Pas na het indienen
van de klacht bij de Nationale ombudsman kreeg verzoeker, bij brief van 26 januari
1998, een inhoudelijke reactie, met de stand van zaken op dat moment.Tenslotte was het onjuist dat verzoekers brief van 6 juli 1997, die
uitdrukkelijk door hem als «klacht» was aangeduid, niet was behandeld
conform de geldende klachtenregeling, maar door de Dienst Openbare Werken
zélf was afgehandeld. Deze brief had moeten worden doorgezonden aan
het klachtenmeldpunt van de gemeente. De Nationale ombudsman achtte de onderzochte
gedraging dan ook «niet behoorlijk». Schade door obstakelsRapport 98/4 betreft een klacht over het college van burgemeester en wethouders
van Oegstgeest. Verzoeker stelde dat hij op 9 maart 1997 's avonds om
ongeveer 19.30 uur met zijn auto in aanraking was gekomen met de obstakels
die de gemeente Oegstgeest op de President Kennedylaan heeft aangebracht.
Als gevolg daarvan had hij schade aan zijn auto opgelopen. Verzoeker achtte
de gemeente voor deze schade aansprakelijk, omdat de obstakels niet over de
volle lengte van de rijbaan voorkomen maar onderbroken worden, onderling niet
op elkaar aansluiten en zo laag en donker zijn dat ze zeker 's avonds niet
te zien zijn. Volgens verzoeker had de gemeente deze gebreken erkend door,
nadat hij op 9 maart 1997 tegen deze obstakels was aangereden, naast
deze obstakels witte lijnen te trekken, en waren de banden inmiddels witter
gemaakt. Voorts zou de gemeente diverse andere klachten betreffende deze obstakels
hebben ontvangen.Het college van burgemeester en wethouders merkte in reactie op de klacht
op dat de banden destijds waren aangelegd om de fietsers op het fietspad te
beschermen en de snelheid van de auto's af te remmen. Deze banden zijn volgens
het college goed te zien, aangezien ze worden ingeleid door kattenogen en
reflecterende paaltjes. Deze zijn ook 's avonds goed zichtbaar, omdat de President
Kennedylaan 's avonds goed verlicht is door lantaarnpalen. Bovendien reflecteren
de paaltjes en kattenogen goed de koplampen van auto's, waardoor ze ook opvallend
zijn, aldus het college.Naar aanleiding van klachten van omwonenden dat er nog steeds te hard
werd gereden, had de gemeente, na overleg met de politie, besloten naast de
banden witte lijnen aan te leggen, om de weg visueel nog smaller te laten
lijken. Door deze visuele versmalling zouden de automobilisten verder worden
afgeremd. De witte lijnen zijn dus absoluut niet aangebracht om een vermeende
gebrekkige situatie te verhelpen, aldus het college.Wat betreft het later witmaken van banden merkte het college op dat deze
banden altijd al wit zijn geweest. Deze banden hebben echter een open structuur,
met het gevolg dat pekel en straatvuil op de banden inwerken. Om dit in de
toekomst te voorkomen, is een beschermlaag aangebracht. Deze beschermlaag
is wit en heeft als bijkomend effect dat de banden nog witter zijn geworden
dan ze al waren. Dit witmaken had dus niets te maken met een gebrek aan de
weg, aldus het college.Ten aanzien van verzoekers opmerking dat de gemeente diverse klachten
had ontvangen over de op de President Kennedylaan aangebrachte obstakels,
merkte het college op dat het inderdaad een aantal aansprakelijkstellingen
had ontvangen. Het college gaf hierbij aan dat een gedeelte van deze aansprakelijkstellingen
betrekking had op een geheel ander weggedeelte dan het weggedeelte waar verzoeker
over klaagde en op geheel andere omstandigheden. Wat betreft de andere aansprakelijkstellingen gaf het college eveneens gemotiveerd aan waarom deze niet
met het incident van verzoeker konden worden vergeleken.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoeker zijn standpunt dat de op
de President Kennedylaan te Oegstgeest aangebrachte banden op 9 maart
1997 niet goed zichtbaar waren, hoofdzakelijk baseerde op het feit dat de
gemeente Oegstgeest nadien witte lijnen naast die banden had aangebracht en
de bewuste banden bovendien witter had gemaakt.Gelet op de uitleg van het college was echter voldoende aannemelijk dat
de gemeente de desbetreffende witte lijnen niet had aangebracht noch de banden
witter had gemaakt omdat de banden eerst niet goed zichtbaar waren, maar om
geheel andere redenen. Verder was niet gebleken dat verzoekers klacht niet
op zichzelf stond maar deel zou uitmaken van een (groot) aantal andere gelijke
klachten over schade als gevolg van deze obstakels. Daarnaast had verzoeker
niet bestreden dat de bewuste banden al wit waren en werden ingeleid door
kattenogen en reflecterende paaltjes.Gezien het voorgaande moest worden geoordeeld dat het college van burgemeester
en wethouders van Oegstgeest zich in redelijkheid op het standpunt had kunnen
stellen dat de betonnen randen langs het door verzoeker bedoelde deel van
de President Kennedylaan te Oegstgeest ook al vóórdat er naast
die banden een belijning werd aangebracht, bij avond goed zichtbaar waren.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was. Verkoop snippergroenIn de zaak die leidde tot rapport 98/253 klaagde verzoeker erover dat
het college van burgemeester en wethouders van Oegstgeest tot het moment waarop
hij zich tot de Nationale ombudsman wendde (26 januari 1998) nog steeds
geen positieve beslissing had genomen op zijn verzoek een bepaalde strook
grond achter zijn woning, het zogenoemde snippergroen, aan hem te verkopen.Verzoeker had het college van burgemeester en wethouders op 19 januari
1996 laten weten geïnteresseerd te zijn in de aankoop van een strook
grond achter zijn woning, met het verzoek aan hem de voorwaarden bekend te
maken waaronder deze strook grond door hem zou kunnen worden verworven. Het
college deelde verzoeker bij brief van 8 februari 1996 mee dat de door
hem beoogde groenstrook niet voor verkoop in aanmerking kwam, aangezien deze
strook was aan te merken als beeldvormend groen voor de wijk waarin verzoeker
woonde. Voorts had het college overwogen dat bij de verkoop aan verzoeker
niet kon worden uitgesloten dat hij of eventuele toekomstige bewoners zouden
besluiten een schutting te plaatsen op de erfafscheiding. Daarmee zou het
beeldbepalende karakter van dat groen niet behouden blijven, aldus het college.
Omdat het college van burgemeester en wethouders geen middelen ter beschikking
had om het plaatsen van een schutting te voorkomen, had het besloten geen
medewerking te verlenen aan het verzoek van verzoeker.Verzoeker deelde het college van burgemeester en wethouders vervolgens
op 29 maart 1996 mee dat het mogelijk zou zijn om via een zakelijk recht
een erfdienstbaarheid te vestigen tot het niet plaatsen van schuttingen op
de erfafscheidingen. Eventuele nadere informatie hierover kon worden ingewonnen
bij notariskantoor X, aldus verzoeker.In zijn brief aan verzoeker van 3 mei 1996 stelde het college van
burgemeester en wethouders dat een schutting een vergunningvrij bouwwerk is
en dat het niet mogelijk is een verbod tot plaatsing van schuttingen op te
nemen in de verkoopakte. Het college verwees in dit verband naar artikel 122
van de Woningwet, waaruit zou volgen dat de gemeente wat publiekrechtelijk
is toegestaan via het privaatrecht niet mag verbieden. Al om die reden zag
het college geen aanleiding om terug te komen op het eerder
door hem genomen besluit. Voorts wees het college verzoeker erop dat verkoop
niet alleen niet mogelijk was vanwege het feit dat de door verzoeker beoogde
strook snippergroen beeldvormend was voor de openbare ruimte, maar ook omdat
het snippergroen viel in een zogenoemde zakelijk rechtstrook. Dit is een strook
groen onder de hoogspanningsleidingen van E.Z.H. waarvoor – om redenen
van onderhoud aan en veiligheid van de leidingen – was vastgelegd dat
zij onbebouwd moest blijven en in eigendom moest blijven van de gemeente.Verzoeker deelde het college van burgemeester en wethouders op 5 september
1997 schriftelijk mee informatie te hebben ingewonnen bij de N.V. Electriciteitsbedrijf
Zuid-Holland (E.Z.H.). Uit de informatie van het E.Z.H. van 11 februari 1997
bleek dat het E.Z.H. onder bepaalde voorwaarden akkoord kon gaan met verkoop
van het betreffende stuk snippergroen aan verzoeker. Voorts verwees verzoeker
het college naar een brief van notariskantoor X van 7 mei 1996, waarin
stond vermeld dat het mogelijk is om via een zakelijk recht een erfdienstbaarheid
te vestigen tot het niet plaatsen van schuttingen op de erfafscheidingen.
Voorts merkte verzoeker op dat hij op 11 maart 1997 deze beide brieven
had overhandigd aan de heer S. van de gemeente, en sedertdien, ondanks zijn
telefoontje op 12 juni 1997, niets meer had vernomen.Het college van burgemeester en wethouders merkte op dat het bij brief
van 3 april 1997 het E.Z.H. had gevraagd of E.Z.H. ook geen bezwaren
tegen de verkoop zou hebben als vaststond dat in de verkoopakte geen verbod
kon worden gesteld op het bebouwen van de betreffende strook snippergroen.
Ondanks diverse rappels had het college geen inhoudelijke reactie van het
E.Z.H. mogen ontvangen. Tevens liet het college weten dat ongeacht het antwoord
van het E.Z.H. het verzoek van verzoeker zou worden afgewezen, omdat een ander
criterium, te weten dat van beeldbepalend groen, zich tegen de grondverkoop
zou verzetten. Daarnaar gevraagd, deelde het college de Nationale ombudsman
echter nog mee het verzoek van verzoeker niet direct te hebben afgewezen,
op de grond dat het niet voldeed aan de door de gemeenteraad vastgestelde
beleidsregels, omdat het de gemeenteraad in zekere zin vrijstaat om –
in bepaalde gevallen – bij nader inzien af te wijken van deze beleidsregels.
Dit «nader inzien» zou bijvoorbeeld kunnen zijn gebaseerd op een
wijziging van het standpunt van E.Z.H. ten aanzien van bouwen «in openbaar
groen waarboven of waarin zich voorzieningen, kabels en leidingen van nutsbedrijven
bevinden».Voorts was het college van mening dat verzoeker dan wel het notariskantoor
X had moeten motiveren waarom het wel mogelijk is om via een zakelijk recht
een erfdienstbaarheid te vestigen tot het niet plaatsen van schuttingen op
de erfafscheidingen. Dit omdat het college verzoeker erop had gewezen dat
dit naar de mening van het college op grond van artikel 122 van de Woningwet
niet mogelijk is.De Nationale ombudsman overwoog dat het college van burgemeester en wethouders
nog steeds geen beslissing had genomen op het door verzoeker, voor het eerst
op 19 januari 1996, kenbaar gemaakte verzoek tot aankoop van het betreffende
stuk snippergroen. Dit was niet juist. De door het college aangevoerde argumenten
waarom het nog geen beslissing had genomen, konden deze lange behandelingsduur
niet rechtvaardigen.Ten aanzien van de brief van het notariskantoor X van 7 mei 1996
overwoog de Nationale ombudsman dat in deze brief niet expliciet staat vermeld
waarom het vestigen van een erfdienstbaarheid wel mogelijk zou zijn, ondanks
het feit dat het college had aangevoerd dat dit op grond van artikel 122 van
de Woningwet niet mogelijk zou zijn. Dit deed er echter niet aan af dat van
het college mocht worden verwacht dat het, uit een oogpunt van dienstbetoon,
zelf met dit notariskantoor contact had opgenomen teneinde één
en ander te verifiëren, dan wel dat het verzoeker tijdig had meegedeeld
dat het antwoord van het notariskantoor in zijn opvatting niet toereikend
was om het college van gedachten te doen veranderen. Wat betreft het E.Z.H.
merkte de Nationale ombudsman op dat het niet juist was dat het college deze
zaak zo lang had opgehouden in afwachting van een reactie van het E.Z.H. op
de brief van het college van 3 april 1997.Geoordeeld werd dan ook dat het college van burgemeester en wethouders
in deze aangelegenheid onvoldoende voortvarend was opgetreden en door zijn
handelwijze onvoldoende oog had gehad voor het belang van verzoeker bij een
vlotte en goed gefundeerde beslissing op zijn verzoek tot verkoop van het
stukje snippergroen achter zijn woning. De onderzochte gedraging was dan ook
«niet behoorlijk». Het bovenstaande was voor de Nationale ombudsman
aanleiding tot de aanbeveling om op korte termijn een definitieve beslissing
te nemen op het verzoek tot verkoop. Deze aanbeveling werd opgevolgd; het
verzoek werd afgewezen. Geen uitvoering geven aan rechterlijke uitspraakIn de zaak die leidde tot rapport 98/471 klaagden verzoekers erover dat
de gemeente Roermond tot het moment dat zij zich tot de Nationale ombudsman
wendden (21 februari 1998) nog op geen enkele wijze uitvoering had gegeven
aan de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 20 mei 1997. In deze uitspraak was het besluit van de gemeente van
2 november 1993 tot afwijzing van verzoekers bezwaren tegen de weigering
van de gemeente om bestuursdwang toe te passen tegen het gebruik van een belendend
perceel voor het stallen van schade-auto's door een takel- en bergingsbedrijf
vernietigd. De Afdeling bestuursrechtspraak had het besluit van burgemeester
en wethouders van Roermond vernietigd omdat dit niet met de vereiste zorgvuldigheid
was voorbereid en wegens een motiveringsgebrek. Deze uitspraak betekende dat
burgemeester en wethouders een nieuw besluit dienden te nemen.Burgemeester en wethouders van Roermond deelden in het kader van het onderzoek
van de Nationale ombudsman mee dat met het nemen van een nieuw besluit veel
meer tijd was gemoeid dan oorspronkelijk was geraamd. Oorzaak daarvan was,
aldus burgemeester en wethouders, het verzoek van de eigenaar van het betrokken
bedrijf om het bestemmingsplan te wijzigen. Zij bestreden echter dat zij niet
alles in het werk hadden gesteld om zo spoedig mogelijk uitvoering te geven
aan de bedoelde uitspraak. In die zin achtten zij de klacht van verzoekers
dan ook niet gegrond. Voorts ontkenden zij dat zij enige relevante informatie
voor verzoekers hadden achtergehouden.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat het gezien de lange
voorgeschiedenis – het besluit dat werd vernietigd dateerde van 2 november
1993 – van de gemeente had mogen worden verwacht dat alles in het werk
zou zijn gesteld om, met inachtneming van de vereiste zorgvuldigheid, zo spoedig
mogelijk een nieuw besluit te nemen. Voorts mocht van de gemeente worden verwacht
dat zij verzoekers tussentijds zou informeren over de stand van zaken en over
relevante ontwikkelingen.Uit het onderzoek door de Nationale ombudsman was gebleken dat burgemeester
en wethouders op 17 juni 1997 schriftelijk aan verzoeker hadden meegedeeld
dat zij streefden naar afhandeling binnen drie á vier weken. Voorts
was gebleken dat het hoofd van de Afdeling Stadsontwikkeling bij brief van
27 november 1997 aan verzoekster had meegedeeld dat met het noodzakelijke
onderzoek veel meer tijd was gemoeid dan oorspronkelijk was gedacht, en dat
burgemeester en wethouders naar verwachting pas in januari 1998 een nieuw
besluit zouden nemen. In het kader van het onderzoek van de Nationale ombudsman
stelden burgemeester en wethouders vervolgens dat pas in mei
1998 een noodzakelijke achtergrondniveau-meting had plaatsgevonden, en dat
zij op 19 mei 1998 nog in afwachting waren van een bijgesteld akoestisch
rapport.De Nationale ombudsman overwoog dat wat ook zij van het gegeven dat burgemeester
en wethouders op 21 februari 1998 – het moment van indiening van
de klacht van verzoekers bij de Nationale ombudsman – nog geen nieuw
besluit hadden genomen, vaststond dat zij tegenover verzoekers bij herhaling
termijnen hadden genoemd die niet waren gehaald. Wat betreft de termijn van
drie á vier weken, zoals genoemd in hun brief van 17 juni 1997,
was het bovendien voorzienbaar dat deze niet zou worden gehaald, aangezien
van de betrokken eigenaar op dat moment nog geen reactie was ontvangen. Burgemeester
en wethouders hadden dan ook niet juist gehandeld door een termijn te noemen
waarvan kon worden voorzien dat die niet zou worden gehaald, en door verzoekers,
tegen de tijd dat deze termijn was verstreken, niet op eigen initiatief mee
te delen dat zij meer tijd nodig hadden. De onderzochte gedraging was dan
ook in zoverre «niet behoorlijk».Volgens burgemeester en wethouders was de vertraging bij het nemen van
een nieuw besluit veroorzaakt door het verzoek van de eigenaar van het betrokken
bedrijf tot wijziging van het bestemmingsplan. Omdat dit verzoek, dat werd
ingediend op 11 augustus 1997, van invloed was op de te volgen procedure,
en daarmee op de behandelingsduur, had het op de weg van de gemeente gelegen
om verzoekers direct over dit verzoek te informeren. Volgens verzoekers vernamen
zij echter pas op 5 januari 1998 van dit verzoek.Alhoewel burgemeester en wethouders van Roermond hadden gesteld dat zij
geen relevante informatie voor verzoekers hadden achtergehouden, bestond er
geen enkele aanwijzing dat zij verzoekers vóór 5 januari
1998 over het verzoek van de bedrijfseigenaar hadden geïnformeerd. Gezien
de relevantie van dit verzoek voor het besluitvormingsproces was dit te laat.
Ook in dit opzicht was de onderzochte gedraging «niet behoorlijk»,
aldus de Nationale ombudsman. Klacht over carillonRapport 98/239 betreft de klacht van verzoeker over de wijze waarop het
college van burgemeester en wethouders van Weert zijn klachten had afgehandeld
over de geluidoverlast van het carillon van de St. Martinuskerk te Weert.
Volgens verzoeker was het college van burgemeester en wethouders in reactie
op zijn klacht niet, althans niet volledig, ingegaan op zijn klachtbrief van
28 augustus 1997. Verzoeker klaagde er in dit verband met name over dat
zijn brief niet was opgevat als een klacht en daardoor niet via de klachtenregeling
was afgehandeld.In zijn brief van 28 augustus 1997 deelde verzoeker het college van burgemeester
en wethouders mee dat hij tot op dat moment nog geen concreet antwoord had
ontvangen op zijn bij brief van 12 juni 1997 ingediende klacht over de
geluidoverlast. Verder klaagde hij over de handelwijze van de ambtenaren van
de gemeente die waren belast met de behandeling van het door hem in zijn brief
van 12 juni 1997 gesignaleerde probleem. Verzoeker vroeg zich in dat
verband af waarom er niet eerder actie richting de stadsbeiaardier was ondernomen.
Indien dit zou zijn gebeurd, zouden de problemen veel eerder zijn opgelost,
aldus verzoeker.Het college van burgemeester en wethouders had verzoeker bij brief van
6 oktober 1997 geantwoord dat de St. Martinuskerk niet over een milieuvergunning
behoefde te beschikken. Voorts was er van de zijde van de gemeente overleg
gevoerd met een vertegenwoordiging van de St. Martinuskerk. Eén en
ander had er uiteindelijk toe geleid dat er aanpassingen hadden plaatsgevonden
aan het klokkenluiden en het gebruik van het carillon. Tevens merkte het college
van burgemeester en wethouders op uit de brief van verzoeker van 28 augustus
1997 begrepen te hebben dat zijn ergernissen inmiddels in grote lijnen waren
weggenomen, in het bijzonder dankzij de gesprekken die verzoeker
met betrokkenen had gevoerd. Het college had er dan ook op vertrouwd verzoeker
met zijn reactie voldoende te hebben geïnformeerd, en de kwestie als
afgedaan beschouwd.Voorts had het college van burgemeester en wethouders de brief van verzoeker
van 28 augustus 1997 niet opgevat noch herkend als een klacht waarop
de klachtenregeling van toepassing was, maar deze brief beschouwd als een
vervolgbrief op de inhoudelijke kwestie van het carillon. Als gevolg daarvan
was de brief van 28 augustus 1997, tezamen met enkele andere brieven,
beantwoord bij brief van 6 oktober 1997 en was er geen procedure conform
de Klachtenregeling opgestart.De Nationale ombudsman overwoog in zijn rapport dat het college in zijn
standpunt niet kon worden gevolgd. Verzoeker gaf in zijn brief van 28 augustus
1997 immers duidelijk aan dat hij wenste te klagen over de handelwijze van
de behandelend ambtenaren van de gemeente en met name over het ontbreken van
enige actie richting de stadsbeiaardier.Het college van burgemeester en wethouders had verzoekers brief dan ook
als een klacht conform de Klachtenregeling gemeente Weert dienen te laten
afhandelen.Door in de brief van 28 augustus 1997 te volstaan met de mededeling
dat de ergernissen van verzoeker door de aanpassingen aan het klokkenluiden
en het gebruik van het carillon inmiddels in grote lijnen waren weggenomen,
had het college onvoldoende oog gehad voor het belang van verzoeker bij een
toereikende beantwoording van zijn klachtbrief van 28 augustus 1997.
De onderzochte gedraging achtte de Nationale ombudsman op dit onderdeel dan
ook «niet behoorlijk». 24.2.2 InterventiesVan de in 1998 ontvangen klachten op het terrein van de gemeenten werden
er in 1998 acht via de interventiemethode afgedaan. Daarnaast werden nog twee
in 1997 gestarte onderzoeken via interventie beëindigd.Verzoeker klaagde erover dat de Dienst middelen (afdeling Gemeentebelastingen)
van de gemeente Apeldoorn niet wilde ingaan op een aantal in zijn brief gestelde
vragen over de waarde van aan hem toebehorend onroerend goed. De gemeente
had hem verzocht verdere correspondentie via het gerechtshof in Arnhem te
laten lopen, nu er tevens een beroepsprocedure liep. Dit was vast beleid van
de gemeente.De Nationale ombudsman nam de zaak in onderzoek en vroeg de gemeente om
nader in te gaan op de vragen van verzoeker. De gemeente liet daarop weten
dat inmiddels naar aanleiding van de klacht een antwoordbrief aan verzoeker
was verzonden waarin toch op zijn vragen werd ingegaan. In de toekomst –
zo liet de gemeente weten – zal ingeval van verzoeken om informatie
als hier niet langer zonder meer worden verwezen naar een lopende beroepsprocedure,
maar zal een afweging worden gemaakt of beantwoording van de gestelde vragen
de procesgang zal benadelen. Indien dit niet het geval is, zal de gemeente
de vragen beantwoorden. Indien de procesgang wel zal worden benadeeld, zal
de gemeente de burger schriftelijk en gemotiveerd meedelen dat en waarom niet
op de vragen kan worden ingegaan. Omdat aldus aan verzoekers klacht was tegemoetgekomen
en voorts voor de toekomst was voorzien in een verantwoorde oplossing voor
soortgelijke kwesties, zag de Nationale ombudsman geen reden het onderzoek
voort te zetten.Twee onderzoeken naar gedragingen van de gemeente Enschede die waren begonnen
in 1997, werden in 1998 via de interventiemethode beëindigd. Eén
onderzoek betrof het nakomen van mededelingen in een folder door het centrum
voor beroepsoriëntatie en beroepsbeoefening (CBB) te Enschede.
Toen de interventie niet opleverde wat verzoeker daarvan verwachtte, trok
deze de klacht in. Het andere onderzoek had betrekking op het niet reageren
op een bezwaarschrift. Na interventie door de Nationale ombudsman reageerde
de gemeente Enschede adequaat en werd verzoeker in het kader van de behandeling
van zijn bezwaarschrift gehoord. Vervolgens beëindigde de Nationale ombudsman
het onderzoek.De Nationale ombudsman stelde in 1998 twee onderzoeken in naar gedragingen
van de gemeente Gorinchem. Beide onderzoeken werden na interventie beëindigd.In één geval ging het om de verplaatsing van een viertal
parkeerplaatsen. Verzoekers slaapkamer lag aan de gevel van zijn woning en
de betreffende parkeerplaatsen lagen zo dicht bij deze gevel dat verzoeker
steeds uitlaatgassen in zijn slaapkamer kreeg. Daarnaast ontstond volgens
verzoeker keer op keer schade aan de woning dan wel hekwerken door auto's
die achteruit de parkeerplaatsen verlieten. Verzoeker had al geruime tijd
geprobeerd een oplossing te bereiken door het indienen van voorstellen bij
de gemeente tot het verplaatsen van de parkeerplaatsen. Dit was echter –
mede door verzet van enkele buren – steeds niet gelukt. De gemeente
had vervolgens laten weten dat – gelet op de bestaande weerstand –
werd afgezien van verdere actie.De Nationale ombudsman wendde zich tot de gemeente met het verzoek om
nog eens goed te kijken naar de haalbaarheid van een bepaalde optie, waarbij
de parkeerplaatsen werden verplaatst naar de andere zijde van het plantsoen.
Deze optie was in de loop der tijd wat «ondergesneeuwd». De gemeente
Gorinchem pakte deze suggestie voortvarend op en liet na enkele dagen al weten
dat de bedoelde oplossing voor de gemeente bespreekbaar was, met name nu verzoeker
ook nog steeds bereid was een flink bedrag bij te dragen aan de verplaatsingsoperatie.
De gemeente zou de omwonenden inlichten en in staat stellen hun reactie te
geven. Daarop zou de gemeente – alle argumenten afwegende – een
beslissing nemen. Verzoeker was tevreden met het aldus behaalde resultaat.
De Nationale ombudsman zag vervolgens geen reden het onderzoek voort te zetten.In het tweede geval ging het om een klacht over het niet toezenden van
een schriftelijke beslissing. De Nationale ombudsman nam de zaak in behandeling
en vroeg de gemeente Gorinchem om een reactie. De gemeente voldeed vervolgens
aan de wens van verzoekster en zond per omgaande een schriftelijke beslissing.
De Nationale ombudsman beëindigde daarop het onderzoek.Verzoekster klaagde over de afwijzing door de gemeente Haarlemmermeer
van een verzoek om schadevergoeding. Nadat de gemeente had gereageerd en was
ingegaan op nadere vragen van de Nationale ombudsman beëindigde deze
het onderzoek, omdat niet kon worden gezegd dat verzoeksters aanspraak op
schadevergoeding zo evident juist was dat de gemeente in redelijkheid niet
tot het afwijzende besluit had kunnen komen.Een inwoner van Vlijmen (gemeente Heusden) klaagde erover dat de gemeente
na een reconstructie van de straat waar hij woonde een put precies voor zijn
inrit had geplaatst en deze niet wilde verplaatsen. De Nationale ombudsman
nam de zaak in onderzoek. Tijdens het onderzoek bleek er sprake te zijn van
bijzondere omstandigheden. Onder meer was er vóór de reconstructie
op kosten van verzoeker een uitrit geplaatst die na de reconstructie opeens
verdwenen was. Vervolgens was na veel heen en weer gepraat de inrit weer hersteld,
maar was de put op zijn plaats gebleven. Gelet op de verdere gang van zaken
in dit bijzondere geval gaf de gemeente te kennen dat er aanleiding was om
verzoeker tegemoet te komen door de put te verplaatsen. Verzoeker was tevreden
met het behaalde resultaat en de Nationale ombudsman beëindigde
het onderzoek. Een inwoner van Leiderdorp klaagde over de handelwijze van de gemeente
Leiderdorp inzake de beantwoording van brieven rond een aanslag onroerende
zaakbelasting. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman werden de
desbetreffende vragen alsnog schriftelijk door de gemeente aan verzoeker beantwoord,
waarna het onderzoek werd beëindigd.Een inwoner van Nijkerk klaagde erover dat de gemeente in zijn buurt verkeersdrempels
had aangelegd die zo hoog waren dat hij er met zijn aanhangwagen niet overheen
kon rijden zonder deze te beschadigen. De gemeente had hierover ondanks toezeggingen
geen contact meer met hem opgenomen.De gemeente liet weten dat de behandeling van de kwestie was vertraagd
doordat het college van burgemeester en wethouders in de vakantieperiode niet
had vergaderd. Ten aanzien van de verkeersdrempels merkte de gemeente op dat
de in verzoekers buurt aangebrachte verkeersdrempels en inritconstructies
voldeden aan de landelijke dwingende normen. Een verdere verlaging was niet
mogelijk, omdat anders het dwingend karakter van de verkeersdrempels verloren
zou gaan. Overigens kon verzoeker via één bepaalde straat zijn
woning bereiken zonder over de hoge drempels te hoeven rijden.Gelet op het feit dat inmiddels was gereageerd op verzoekers klachten
over de verkeersdrempels en omdat daarmee gevolg was gegeven aan het gesprek
dat verzoeker met een medewerker van de gemeente had gevoerd, zag de Nationale
ombudsman geen aanleiding het onderzoek voort te zetten.Een inwoner van Oegstgeest klaagde erover dat een door de gemeente gedane
toezegging om de straat waar hij woonde ook te vegen aan de zijde waaraan
zijn woning is gelegen, niet werd nagekomen. De Nationale ombudsman verzocht
de gemeente om een reactie. Deze liet weten dat de bedoelde toezegging indertijd
ten onrechte aan verzoeker was gedaan. In heel Oegstgeest worden de zijden
van de straat waar geen parkeerverbod is, niet geveegd. Dit is ook niet praktisch,
gelet op het feit dat daar altijd auto's staan geparkeerd, die het vegen bijna
onmogelijk maken. Daarom was de gemeente teruggekomen op haar toezegging.De Nationale ombudsman achtte het stopzetten van het vegen op basis van
dit argument niet onredelijk. De gemeente had verzoeker daarover echter wel
(tijdig) behoren te informeren. Dat was in dit geval niet gebeurd. Nu de gemeente
dit tegenover verzoeker en de Nationale ombudsman ook had erkend, achtte de
Nationale ombudsman voortzetting van het onderzoek niet zinvol. Omdat het
niet getuigde van een klantgerichte benadering om een bepaalde service (zoals
vegen) van de ene op de andere dag stop te zetten, besloot de gemeente om
bij wijze van overgangsregeling de straat nog éénmaal aan beide
zijden te vegen. DEEL IV BIJLAGENBIJLAGE 1 PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1998Algemene leiding Nationale
ombudsmanmr. dr. M. Oosting Substituut-ombudsmanmw. mr.
L. de Bruin Directeurmr. T. W. van der Krogt   Stafmedewerkers:mw.
mr. drs. P. E. G. M. Hoekx H. J. Koops mw. R. A. G. Vreeswijk (trainee)  Secretariaat:mw. Th. M. van Alphen-Haverkort mw. J.
E. Fuld mw. M. C. van Gorkum mw. G. Zuidema   Voorlichting
en bibliotheek  Hoofdmw. M. Sieben Voorlichtermw.
drs. J. D. E. van den Broek Medewerker voorlichtingmw. M. H. E.
de Jong (stagiaire) BibliothecarisJ. B. C. Baeke Medewerkers
bibliotheek:J. de Kroon mw. W. K. Loke   Secretariaat:mw.
M. Groot mw. M. C. van der Waal-Koene   Afdeling
informatie- en communicatietechnologie  HoofdR. HofMedewerkers:mw. S. C. Martens mw. L. J. Richter G. N.
Slagboom mw. M. S. van Silfhout   Facilitaire dienst  HoofdA. P. Luijben Medewerkers:mw. M. Maggan 
mw. B. M. E. Plugge Mw. J. H. Swint-Lindhout B. Vermeulen   Financiële
en personele zaken  RekenplichtigeH. J. Heijdra Adviseur
personeelmw. S. D. Lavèn   Onderzoeksafdelingen:  Afdeling I   Afdelingshoofdmr.
S. Pfeifer Plv. afdelingshoofdmr. P. J. M. Steultjens Onderzoek:mr.
A. P. Bangoer mw. mr. E. C. M. ten Berge mr. A. W. de Bruin 
mw. mr. H. van der Burg mw. mr. I. H. Derks mw. drs. M. F. Hess 
mw. mr. C. M. M. Hoogwegt mw. mr. Th. H. Keijzer mw. mr. L. A. Kool
(sabbatical) T. Korteland mr. J. A. Prins mr. R. Sabai 
mw. mr. R. M. Simoncelli mw. mr. F. T. M. Wijenbergh mw. J. D. van
Wijk   Secretariaat:E. C. Alberto mw. M. A. W. B. Boerop 
mw. G. H. M. van der Elsen   Afdeling II   Afdelingshoofdmr.
M. J. C. Houtkamp Plv. afdelingshoofdmw. mr. M. J. M. MarseilleOnderzoek:mw. mr. drs. K. Th. van Barneveld mr. W. Bos 
mr. S. P. A. Bijvoet mw. mr. J. de Bruijn mw. mr. O. G. M. X. Dinger 
mr. B. J. Duinhof mr. J. Dunweg (extern gedetacheerd) mr. M. A.
L. A. M. van der Heijden mr. K.E. Hendriksen mw. mr. S. H. B. van
't Hof mw. mr. E. de Jong mr. H. M. J. van Kasteren mw. mr.
E. A. Meijer mr. P. P. van der Neut mw. mr. J. Nieuwenhuys 
mw. mr. E. J. van Rijssen mr. R. J. Salters mr. P. B. Ch. D. F.
van Sasse van Ysselt mw. mr. M. A. Smit mr. S. J. P. Snijder 
mw. mr. J. Stam mw. E. J. M. Veeken mw. mr. B. J. Vegter   Secretariaat:mw.
C. J. Ainoel J. S. Crataura (uitzendkracht) drs. M. A. W. M. Cuijpers 
mw. Th. J. M. van Eijk mw. W. Hiemstra mw. M. J. E. Koster-Douma 
mw. D. L. Massa-Jacobs mw. S. Nasierkhan-Niamat (extern gedetacheerd) 
mw. M. Swart mw. D. M. van Zonneveld (gedetacheerd)   Afdeling
III   Afdelingshoofd (plv. directeur)mr. H. J. I. M.
de Rooij Plv. afdelingshoofdmr. H. Dijkgraaf Onderzoek:mw.
mr. N. M. van den Akker-Bliek mr. T. A. Bakker mr. R. A. T. Beemster 
mw. mr. W. F. Bolsenbroek mw. mr. drs. S. M. Borkent mw. mr. M.
C. Breet mr. L. H. Bruins mw. mr. J. Dekker mr. M. A. P. Haddink 
mr. W. Molijn mr. B. S. Ockhuysen (gedetacheerd) mw. mr. D. A. Oomen 
mr. J. W. Prins mr. F. Romijn P. P. F. Schets mr. A. C. M.
Spetgens mw. mr. P. G. J. van der Vlis K. G. A. Vrijhof (extern
gedetacheerd) mw. mr. M. Winkel   Secretariaat:mw. H.
J. M. Dulfer-Wollaars mw. C. M. Reijndorp mw. A. Stam-Jansen 
mw. A. H. Toet-Rog P. de Vrind (gedetacheerd)BIJLAGE 2 KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMANDeze bijlage bevat een overzicht van de Kamerstukken c.a. over
de Nationale ombudsman die in 1998 zijn verschenen.Een overzicht van parlementaire stukken uit voorgaande jaren is te vinden
in de betreffende bijlage bij de vorige jaarverslagen. 1. De Grondwet 25 313Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman.
[Eerste lezing]  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van
wet nr. 3Memorie van toelichting (18 april 1997) nr.
4Verslag (vastgesteld 11 juni 1997) nr. 5Nota naar
aanleiding van het verslag (ontvangen 28 augustus 1997) nr. 6Nota
van wijziging (ontvangen 28 augustus 1997) nr. 7Amendement
van het lid Luchtenveld c.s. (ontvangen 2 december 1997) (Voorstel
tot constitutionele verankering van het onderzoek op eigen initiatief)nr. 8Amendement van het lid Scheltema-De Nie c.s. nr. 9Amendement
van het lid Scheltema-De Nie c.s., ter vervanging van dat gedrukt onder nr.
8 (ontvangen 2 december 1997) (uitbreiding omschrijving
bestuursorganen die onder de onderzoekbevoegdheid van de Nationale ombudsman
vallen)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 31ste vergadering, 2 december 1997, blz.
2456–2472 (algemene beraadslaging)1997/1998,
32ste vergadering, 3 december 1997, blz. 2518–2519 (amendementen
aangenomen / wetsvoorstel met algemene stemmen aangenomen)  Eerste
Kamer der Staten-Generaal  nr. 166Gewijzigd voorstel
van wet (3 december 1997) nr. 166AEindverslag van de vaste
Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat (vastgesteld
16 december 1997) (De commissie onthoudt zich in het verslag
van het maken van opmerkingen en het stellen van vragen)  Handelingen
Eerste Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 17de
vergadering, 27 januari 1998, blz. 760 (zonder stemming aangenomen)  Staatsblad 1998, nr. 67Wet
van 29 januari 1998, houdende verklaring dat er een grond bestaat een voorstel
in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming
van bepalingen inzake de Nationale ombudsman   26 157Verandering
in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake de Nationale
ombudsman. [Tweede lezing]  Tweede Kamer der
Staten-Generaal  nr. 1Koninklijke Boodschap nr.
2Voorstel van wet nr. 3Memorie van toelichting (14
september 1998) nr. 4Verslag (vastgesteld 29 oktober 1998) 
(De vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft geen aanleiding gevonden tot het maken van opmerkingen of het stellen
van vragen.)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 45ste vergadering, 28 januari 1999, blz.
3101 (wetsvoorstel zonder beraadslaging en zonder stemming
aangenomen, met de gekwalificeerde meerderheid als bedoeld in artikel 137,
vierde lid, van de Grondwet.)  2. Wet Nationale
ombudsman  23 429Inwerkingtreding van
en aanpassing van wetgeving aan de wijziging van de Faillissementswet in verband
met de sanering van schulden van natuurlijke personen (Invoeringswet schuldsanering
natuurlijke personen)  Staatsblad 1998, nr. 446Wet van 25 juni 1998 tot inwerkingtreding van en aanpassing van wetgeving
aan de wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden
van natuurlijke personen (Invoeringswet schuldsanering natuurlijke personen)(In artikel XXIX is een wijziging van de Wet Nationale ombudsman
opgenomen: in artikel 3, tweede lid, onderdeel f en in artikel 4, eerste lid,
onderdeel c, wordt na «verklaard» ingevoegd: ten aanzien van hem
de schuldsanering natuurlijke personen van toepassing is verklaard, hij.)  Staatsblad 1998, nr. 622Besluit van
9 november 1998, houdende vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding
(1 december 1998) van de Wet van 25 juni 1998 tot wijziging van
de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke
personen (Stb. 1998, 445); Invoeringswet schuldsaneringsregeling natuurlijke
personen (Stb. 1998, 446); Tweede invoeringswet schuldsaneringsregeling natuurlijke
personen (Stb. 1998, 448) 25 456Wijziging
van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst
van het voorstel van wet, Advies van de Raad van State en Nader rapport nr.
1Koninklijke Boodschap nr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie
van toelichting (19 juli 1997) nr. 4Nota van verbetering 
(ontvangen 26 augustus 1997) nr. 5Verslag (vastgesteld 2
oktober 1997) nr. 6Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen
25 november 1997) nr. 7Nota van wijziging (ontvangen 25 november
1997) nr. 8Amendement van het lid Koekkoek (ontvangen 3 februari
1998) nr. 9Gewijzigd amendement van het lid Koekkoek (ontvangen
3 februari 1998) nr. 10Amendement van het lid Wessels (ontvangen
3 februari 1998) nr. 11Brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (6 februari
1998)   Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 49ste vergadering, 3 februari 1998, blz.
3810–3826 (algemene beraadslaging)1997/1998,
52ste vergadering, 10 februari 1998, blz. 3960 (amendement
Koekkoek verworpen, amendement Wessels ingetrokken / wetsvoorstel aangenomen)  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr.
256Gewijzigd voorstel van wet (10 februari 1998) nr. 256AVoorlopig
verslag van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges
van Staat (vastgesteld 27 maart 1998) nr. 256BMemorie van
antwoord (ontvangen 7 mei 1998) nr. 256CEindverslag van de
vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat 
(vastgesteld 19 mei 1998) (blanco eindverslag)nr.
256DBrief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (3 september
1998)   Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 33ste vergadering, 16 juni 1998, blz.
1726–1732 (zonder stemming aangenomen)  Staatsblad 1998, nr. 356Wet van
18 juni 1998 tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid
van bestuur   Staatsblad 1998, nr. 357Besluit
van 18 juni 1998, houdende vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding
(30 juni 1998) van de Wet van 18 juni 1998 tot wijziging van de Wet Nationale
ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (Stb. 1998, 356)   Staatsblad
1998, nr. 358Beschikking van de Minister van Justitie van
19 juni 1998, houdende plaatsing in het Staatsblad van de tekst van de
Wet Nationale ombudsman, zoals deze laatstelijk is gewijzigd bij de wet van
18 juni 1998, Stb. 356   25 837Aanvulling van
de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van klachten
door bestuursorganen  Tweede Kamer der Staten-Generaal  A-BOorspronkelijke tekst van het voorstel van wet, Advies
van de Raad van State en Nader rapport nr. 1Koninklijke Boodschapnr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie van toelichting 
(14 januari 1998) (Bevat voorstel tot wijziging van de artikelen
12 en 14 van de Wet Nationale ombudsman, dat ertoe strekt het kenbaarheidsvereiste
om te zetten in het vereiste dat de verzoeker, alvorens het verzoek te doen,
over de gedraging een klacht indient bij het bestuursorgaan, tenzij dit redelijkerwijs
niet van hem gevergd kan worden.)nr. 4Verslag (vastgesteld
23 maart 1998) nr. 5Nota naar aanleiding van het verslag 
(ontvangen 10 juni 1998) nr. 6Nota van wijziging (ontvangen
10 juni 1998) nr. 7Amendement van het lid Brood (ontvangen
4 november 1998) nr. 8Motie van het lid Apostolou c.s. (voorgesteld
5 november 1998) nr. 9Gewijzigd amendement van het lid Brood,
ter vervanging van dat gedrukt onder nr. 7 (ontvangen 6 november 1998)nr. 10Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (10 november
1998) (Reactie van de minister op het gewijzigd amendement-Brood)  Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1998/1999, 21ste vergadering, 5 november 1998, blz.
1356–1379 1998/1999, 23ste vergadering, 11
november 1998, blz. 1496–1498 (algemene beraadslaging)1997/1998, 25ste vergadering, 17 november
1998, blz. 1593 (Gewijzigd amendement-Brood, motie-Apostolou
c.s. en wetsvoorstel: aangenomen met algemene stemmen)  Eerste
Kamer der Staten-Generaal  nr. 88Gewijzigd voorstel
van wet (17 november 1998)   3. Diverse witte stukken
met betrekking tot de Nationale ombudsman  25 650Ontwikkeling
van het instituut Nationale ombudsman  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(24 september 1997) (Brief naar aanleiding van het onderzoeksrapport
«Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman».)nr.
2Brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (5 februari 1998) (Instemming
met de aanbeveling om in de WNo de verwijzingsverplichting van artikel 2:3
Awb van overeenkomstige toepassing te verklaren)nr. 3Verslag
van een algemeen overleg (vastgesteld 10 maart 1998)   Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 75ste
vergadering, 16 april 1998, blz. 5609, 5656 (afgevoerd van
de lijst van werkzaamheden)  26 125Totstandkoming
en gebruik van individuele ambtsberichten in asielzaken  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Nationale
ombudsman aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (18
augustus 1998) (Aanbieding ter kennisneming van het openbaar
rapport 98/350, dat is opgesteld naar aanleiding van onderzoek uit eigen beweging
naar de totstandkoming en het gebruik van individuele ambtsberichten in asielzaken)26 296Klacht met betrekking tot overheidsoptreden
tijdens de Eurotop  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Nationale ombudsman aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (17 november 1998) (Aanbieding
ter kennisneming van het openbaar rapport 98/505, dat is opgesteld naar aanleiding
van een klacht met betrekking tot de Eurotop die in juni 1997 is gehouden
in Amsterdam)  4. Aanwijzing bestuursorganen
(art. 1a, 1b en 1c van de Wet Nationale ombudsman)  Staatsblad
1998, nr. 23Besluit van 22 december 1997, houdende wijziging
van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo (Diverse
wijzigingen in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit. De volledige tekst van
het gewijzigde besluit is gepubliceerd in Stb. 1998, 24)  Staatsblad
1998, nr. 24Beschikking van de Minister van Justitie van
12 januari 1998, houdende plaatsing in het Staatsblad van de tekst van het
Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo, zoals dit laatstelijk is gewijzigd
bij besluit van 22 december 1997, Stb. 1998, 23   Staatsblad
1998, nr. 324Besluit van 26 mei 1998, houdende tijdelijke
aanwijzing van de bestuursorganen van enkele gemeenten op grond van de Wet
Nationale ombudsman (Aanwijzing bestuursorganen van de gemeenten
Breda, Gorinchem, Losser en Schijndel)  Staatsblad
1998, nr. 340Besluit van 28 mei 1998 tot wijziging van een
aantal koninklijke besluiten in verband met de invoering van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg (In de bijlage,
bedoeld in de artikelen 1, onder a, en 2, onder b, onderdeel H, onder 38,
van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo, wordt «Geneeskundigen»
vervangen door «Artsen».)  Staatsblad
1998, nr. 547Besluit van 4 september 1998, houdende regels
over de vergoedingen die verschuldigd zijn terzake van door de Nationale ombudsman
ontvangen klachten (Vergoedingenbesluit Wet Nationale ombudsman)   Staatsblad
1998, nr. 580Besluit van 11 september 1998, houdende uitzondering
respectievelijk aanwijzing van bestuursorganen als bedoeld in de Wet Nationale
ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (Besluit bestuursorganen WNo
en Wob)   STAATSCOURANT 1998, nr. 249Ministerieel
besluit van 21 december 1998, nr. CW98/U62 550 (Besluit
waarbij de WNo van toepassing wordt verklaard op de bestuursorganen van de
waterschappen, de provincies en een aantal gemeenten)Inwerkingtreding
met ingang van 1 januari 1999   Staatscourant
1999, nr. 20Ministerieel besluit van 21 januari 1999, nr.
CW99/U52 553 (Besluit waarbij de WNo van toepassing
wordt verklaard op de bestuursorganen van de gemeente Nijmegen)Inwerkingtreding
met ingang van 1 februari 1999   5. De jaarverslagen
van de Nationale ombudsman  25 275Jaarverslag
van de Nationale ombudsman 1996  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 4Brief van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(29 januari 1998) (Reactie van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken op vragen gesteld door het lid Singh Varma over klachten met betrekking
tot de kinderbescherming en door het lid Mulder-van Dam over het bestaan van
een ombudsman op nationaal niveau in alle EU-lidstaten)  25 920Jaarverslag
van de Nationale ombudsman 1997  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Nationale ombudsman
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (18 maart 1998)nr. 2Jaarverslag 1997 nr. 3Motie van de leden Hoekema
en van Wijmen (voorgesteld 17 juni 1998) (Verzoek aan de
regering voorbereiding van wet- en regelgeving ter hand te nemen aangaande
een wettelijke verankering van de titel ombudsman)nr. 4Motie
van het lid van Wijmen (voorgesteld 17 juni 1998) (Verzoek
aan de regering om te rapporteren over nut, noodzaak en financiering van de
aansluiting van mede-overheden bij de Nationale ombudsman)nr.
5Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (2 september
1998) (Reactie van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op de vraag van het lid Bussemaker naar het profiel van de klagers die zich
tot de Nationale ombudsman wenden)  Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 87ste
vergadering, 17 juni 1998, blz. 5931–5947 (algemene
beraadslaging)1997/1998, 89ste vergadering,
23 juni 1998, blz. 6014 (motie onder nr. 3 van de agenda
afgevoerd/motie onder nr. 4 verworpen)6.
De rijksbegroting  25 600Rijksbegroting
voor het jaar 1998  Hoofdstuk IXB Ministerie
van Financiën  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr. 22Verslag van een algemeen overleg tussen de vaste Commissie
voor Financiën en de Staatssecretaris van Financiën (23 april 1998) 
(Vraag van het lid de Vries naar de gevolgen van de recente uitspraak
van de Nationale ombudsman dat de belastingdienst firmanten niet meer aansprakelijk
mag stellen op grond van artikel 18 Wetboek van Koophandel, omdat in de Invorderingswet
1990 een aparte faciliteit is opgenomen en antwoord daarop van de heer van
Eijsden, voorzitter van de evaluatiecommissie, waarin deze aangeeft dat het
beleid van de belastingdienst zal worden verduidelijkt naar aanleiding van
de aanbeveling van de Nationale ombudsman.)  Hoofdstuk
XVI Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 63Brief van de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal (10 april 1998) (De Minister verwijst
in haar antwoord op vragen naar aanleiding van een geval van HIV-besmetting
naar het rapport van de Nationale ombudsman ter zake.)  26 200Rijksbegroting
voor het jaar 1999  Hoofdstuk II Hoge Colleges
van Staat en Kabinet der Koningin  Tweede Kamer
der Staten-Generaal  nr. 1–3Begroting van uitgaven
en ontvangsten (15 september 1998) nr. 4Verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld 25 september 1998)   Handelingen
Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 7de
vergadering, 29 september 1998, blz. 284 (Begroting aangenomen,
zonder stemming)  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr. 28Eindverslag van de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken en de Hoge Colleges van Staat (vastgesteld 13 oktober 1998) 
(Blanco eindverslag)  Handelingen Eerste
Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 4de vergadering,
27 oktober 1998, blz. 73 (Begroting aangenomen)    Staatsblad 1998, nr. 680Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van
Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1999   Hoofdstuk
III tot en met XVI  Tweede Kamer der Staten-Generaal  Hoofdstuk IVKabinet voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse
Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
9: Overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
VMinisterie van Buitenlandse Zaken nr. 3Bijlagen bij de
Memorie van toelichting (blz. 17: De bijlage inzake aanbevelingen
Nationale ombudsman)  Hoofdstuk VIMinisterie van Justitienr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
40–42: Inzake de aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
VIIMinisterie van Binnenlandse Zaken nr. 3Bijlagen bij de
Memorie van toelichting (blz. 71: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk VIIIMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
29: Reacties op aanbevelingen van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
IXBMinisterie van Financiën nr. 3Bijlagen bij de Memorie
van toelichting (blz. 30: Aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XMinisterie van Defensie nr. 3Bijlagen
bij de Memorie van toelichting (blz. 11–12: Overzicht van
verslagen van de Commissie voor de Verzoekschriften en van aanbevelingen van
de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XIMinisterie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer nr. 3Bijlagen
bij de Memorie van toelichting (blz. 20: De bijlage inzake verzoekschriften
van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XIIMinisterie
van Verkeer en Waterstaat nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting 
(blz. 39: Aanbevelingen van de Nationale ombudsman)  Hoofdstuk
XIIIMinisterie van Economische Zaken nr. 3Bijlagen bij de
Memorie van toelichting (blz. 16: Aanbevelingen van de Nationale
ombudsman)Hoofdstuk XIVMinisterie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij nr. 3Bijlagen bij de Memorie
van toelichting (blz. 21: Overzicht aanbevelingen Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XVMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidnr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz.
9–10: Nationale ombudsman)  Hoofdstuk XVIMinisterie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nr. 3Bijlagen bij de Memorie
van Toelichting (blz. 21: De bijlage inzake aanbevelingen Nationale
ombudsman)  7. Kwartaaloverzichten Nationale
ombudsman  In 1998 heeft de Nationale ombudsman aan de
Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie
voor Binnenlandse Zaken uit de Tweede Kamer, op de navolgende data, openbare
kwartaaloverzichten gestuurd met daarin de reacties die van de bestuursorganen
werden ontvangen op aanbevelingen in de rapporten.   Eerste kwartaal:
april 1998 Tweede kwartaal: juli 1998 Derde kwartaal : oktober
1998 Vierde kwartaal: februari 1999   Deze overzichten
hebben geen nummering vanwege de Tweede Kamer.   8. Kamervragen  Aanhangsel van de Handelingen1997/1998,
nr. 933 Vragen van het lid Swildens-Rozendaal (PvdA) over vermeend
seksueel misbruik op het politiebureau te Rijswijk en Antwoord van Minister
Sorgdrager (Justitie) (Vragen naar aanleiding van een rapport
van de Nationale ombudsman)(resp. ingezonden 17 februari
1998 en ontvangen 18 maart 1998)   Aanhangsel van de
Handelingen1997/1998, nr. 1083 1997/1998, nr. 1156Vragen van het lid Hendriks (Hendriks) over een artikel 12 Sv-klachtprocedure
en Antwoord van Minister Sorgdrager (Justitie) (In de vragen
wordt verwezen naar het Jaarverslag van de Nationale ombudsman over 1991 en
naar rapport 91/328 van de Nationale ombudsman)(resp. ingezonden
16 maart 1998 en ontvangen 29 april 1998)   Aanhangsel
van de Handelingen1997/1998, nr. 1362 1997/1998,
nr. 1420 Vragen van de leden M. M. van der Burg (PvdA), Bremmer (CDA),
Dittrich (D66), J. M. de Vries (VVD), Rabbae (GroenLinks), Schutte (GPV) en
Van den Berg (SGP) over een adoptiehulpverlening en Antwoord van Staatssecretaris
Schmitz (Justitie), mede namens de minister en staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (Vragen naar o.a. de instelling
van een landelijke onafhankelijke klachtencommissie voor klachten over gedragingen
van vergunninghouders aan wie vergunning is verleend om te bemiddelen inzake
de opneming van een buitenlands pleegkind. In haar antwoord deelt de staatssecretaris
mee dat er wordt gedacht aan een klachtenadviescommissie in de zin van hoofdstuk
9 Awb. Na een procedure bij die commissie kan een klacht worden ingediend
bij de Nationale ombudsman)(resp. ingezonden 20 mei 1998
en ontvangen 26 juni 1998)   Aanhangsel van de Handelingen1997/1998, nr. 1385 1997/1998, nr. 1538 Vragen
van het lid Dankers (CDA over aids-besmetting en Antwoord van Minister Borst-Eilers
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (In haar antwoord op
vragen naar het al dan niet verlenen van een financiële tegemoetkoming
aan mensen die in de periode 1978–1985 met het HIV-virus besmet zijn
geraakt gaat de minister in op het rapport van de Nationale ombudsman over
de rol van de Nederlandse overheid met betrekking tot bescherming van hemofilie-patiënten
tegen het risico van besmetting met het aids-virus via bloedproducten in de
periode 1982–1989)(resp. ingezonden 25 mei 1998 en
ontvangen 16 juli 1998)   Aanhangsel van de Handelingen1998/1999, nr. 29 Vragen van de leden Halsema en Vos (beiden
GroenLinks) over de kwaliteit van de individuele ambtsberichten in asielzaken
en Antwoord van Minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) en Staatssecretaris
Cohen (Justitie) (Vragen naar aanleiding van rapport van
de Nationale ombudsman over de kwaliteit van de individuele ambtsberichten
in asielzaken)(resp. ingezonden 24 augustus 1998 en ontvangen
21 september 1998)   Aanhangsel van de Handelingen1998/1999, nr. 69 Vragen van het lid Verhagen (CDA) over
klachten bij de Nationale ombudsman over de IND en Antwoord van Staatssecretaris
Cohen (Justitie) (Vragen naar aanleiding van een brief van
de Nationale ombudsman van 18 juli 1998 waarin deze aandacht vraagt voor het
sterk stijgende aantal klachten over de IND)(resp. ingezonden
24 augustus 1998 en ontvangen 29 september 1998)   Aanhangsel
van de Handelingen1997/1998, nr. 1769 1998/1999,
nr. 130 Vragen van het lid Halsema (GroenLinks) over de uitlevering
van een Serviër aan de Verenigde Staten en Antwoord van Minister Korthals
(Justitie) (Vraag naar het standpunt van de minister ten
aanzien van de conclusie van de Nationale ombudsman dat de Serviër die
is uitgeleverd aan de Verenigde Staten, onrechtmatig is aangehouden en in
bewaring gesteld. De minister onderschrijft het in het rapport van de Nationale
ombudsman verwoorde standpunt van zijn ambtsvoorganger)(resp.
ingezonden 24 augustus 1998 en ontvangen 6 oktober 1998) Aanhangsel
van de Handelingen1998/1999, nr. 457 Vragen van
de leden Kant en de Wit (beiden SP) over de mishandeling door een politieagent
en Antwoord van Minister Peper (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)(In het antwoord op een vraag naar de klachtenprocedure bij
de regiopolitie Groningen wijst de minister tevens op de in de klachtenregeling
opgenomen vermelding van de mogelijkheid zich tot de Nationale ombudsman te
wenden) (resp. ingezonden 10 november 1998 en ontvangen 9 december
1998)   9. Diverse Kamerstukken  19 637Vluchtelingenbeleid  Tweede Kamer der Staten-Generaal  nr.
394Brief van de Staatssecretaris van Justitie aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (20 november 1998) (In
de in de brief opgenomen tweede rapportage asielketen wordt gerefereerd aan
het rapport van de Nationale ombudsman over individuele ambtsberichten)  25 638Wijziging artikelen 140 en 443 Wetboek
van Strafrecht  Eerste Kamer der Staten-Generaal  nr. 7bNader voorlopig verslag van de vaste Commissie voor
Justitie (vastgesteld 30 november 1998) (De leden van de
VVD-fractie geven in overweging bij de in het onderhavige wetsvoorstel beoogde
wijzigingen in artikel 140 de conclusies te betrekken zoals geformuleerd door
de Nationale ombudsman in zijn rapport over het politieoptreden tijdens de
Eurotop)nr. 7cNadere memorie van antwoord (ontvangen
4 januari 1999) (De minister geeft aan, in reactie op het nader
verslag, geen nieuwe wijzigingen in artikel 140 in overweging te nemen)  25 854Externe klachtvoorziening  Tweede
Kamer der Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(22 januari 1998)   Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1997/1998, 75ste vergadering, 16 april 1998, blz.
5609, 5657 (Afgevoerd van lijst van werkzaamheden)  25 877Regels met betrekking tot de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 19..)  Tweede Kamer der
Staten-Generaal  AAdvies
van de Raad van State en Nader rapport nr. 1Koninklijke Boodschapnr. 2Voorstel van wet nr. 3Memorie van toelichting 
(7 februari 1998) (In het wetsvoorstel zijn onder de artikelen
79 en 80 bepalingen opgenomen over de behandeling van klachten over de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten door de Nationale ombudsman)nr. 4Nota
van verbetering (ontvangen 2 maart 1998) nr. 5Verslag 
(vastgesteld 30 juli 1998) (Met betrekking tot de onderdelen
toezicht en klachtbehandeling wordt door de leden van de vaste Commissie voor
Binnenlandse Zaken ingegaan op de wenselijkheid van klachtbehandeling door
de Nationale ombudsman en de relatie tussen Nationale ombudsman en de commissie
van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten)  25 918Nevenwerkzaamheden
ambtsdragers en ambtenaren  Tweede Kamer der
Staten-Generaal  nr. 1Brief van de Minister van Binnenlandse
Zaken aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(2 maart 1998) (De in de brief opgenomen regeling bevat ook bepalingen
over de nevenwerkzaamheden van de Nationale ombudsman)  26 251Verslagen
van de Commissies voor de Verzoekschriften  Staten-Generaal  nr. 1Brief van Commissies voor de Verzoekschriften aan de
Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 
(17 november 1998) (De brief bevat het jaarverslag van de Commissies
voor de Verzoekschriften uit de beide Kamers der Staten-Generaal over het
vergaderjaar 1997–1998. In het jaarverslag wordt ook aandacht besteed
aan de betrekkingen met de Nationale ombudsman)BIJLAGE 3 UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1Overzicht rapportnummers per onderwerpgebied Politie12,
15, 19, 23, 24, 27, 29, 30, 31, 34, 39, 40, 42, 44, 48, 53, 54, 56, 63, 72,
77, 78, 80, 82, 89, 99, 103, 117, 122, 129, 141, 142, 143, 146, 147, 148,
149, 151, 152, 156, 157, 162, 165, 174, 175, 177, 180, 181, 187, 190, 193,
194, 198, 205, 206, 207, 221, 234, 241, 242, 244, 248, 255, 256, 259, 261,
262, 269, 272, 284, 285, 287, 289, 295, 301, 303, 306, 310, 312, 315, 317,
318, 323, 328, 329, 332, 333, 334, 336, 337, 338, 345, 359, 361, 362, 363,
364, 365, 366, 367, 369, 371, 373, 374, 377, 379, 380, 381, 384, 387, 390,
391, 393, 396, 397, 398, 399, 400, 404, 405, 409, 413, 415, 418, 419, 420,
422, 423, 425, 431, 434, 436, 441, 444, 447, 449, 450, 462, 465, 467, 468,
469, 470, 472, 474, 477, 480, 481, 484, 485, 486, 488, 489, 490, 492, 495,
501, 505, 518, 520, 521, 522, 524, 528, 529, 530, 531, 532, 533, 535, 540,
541, 543, 544, 548, 550, 554, 555, 563, 564, 567, 569, 570, 581, 582, 583,
585, 586, 593, 595, 596, 598, 599   Burgemeesters64, 167,
491   Buitenlandse Zaken 5, 16, 17, 28, 42 59, 84, 85, 87,
90, 121, 144, 145, 149, 197, 232, 235, 246, 252, 266, 350, 394, 452, 453,
457, 479, 542, 545, 588, 592   Justitie1, 12, 17, 30, 31,
42, 43, 59, 60, 66, 77, 78, 83, 87, 88, 90, 95, 98, 100, 101, 102, 113, 123,
137, 144, 154, 157, 159, 163, 164, 166, 171, 172, 173, 178, 181, 182, 186,
197, 199, 209, 210, 211, 212, 223, 224, 232, 240, 247, 255, 256, 260, 261,
268, 270, 271, 273, 274, 275, 277, 285, 292, 297, 299, 308, 309, 313*, 316,
320, 332, 333, 336, 348, 349, 350, 360, 368, 372, 376*, 381, 382, 386, 387,
391, 392, 394, 395, 398, 401, 402, 408, 414, 416, 417, 419, 420, 421, 423,
427, 430, 431, 434, 445, 446, 450, 451, 454, 466, 479, 483, 489, 490, 496,
497, 505, 506, 513, 524, 527, 529, 533, 534, 540, 542, 546, 548, 557, 560,
561, 568, 575, 581, 585, 594   Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties55,
226, 505, 577   Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen8, 57,
73, 96, 217, 231, 290, 340, 347, 443, 578   Financiën9,
13, 46, 47, 49, 51, 61, 65, 106, 108, 115, 116, 125, 127, 130, 134, 153, 155,
158, 161, 168, 188, 191, 195, 200, 204, 210, 216, 219, 222, 225, 229, 264,
265, 278, 280, 283, 286, 293, 294, 300, 314, 322, 331, 339, 351, 353, 354,
356, 385, 410, 424, 428, 432, 433, 439, 442, 448, 455, 478, 482, 494, 498,
508, 509, 515, 525, 526, 537, 539, 547, 549, 552, 553, 558, 562, 566, 571,
580, 584, 591, 597 Defensie41, 91, 109, 215,
291, 342, 389, 407, 576   Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer114, 119, 184, 227, 258, 296, 302, 355, 406, 411, 438,
507, 538, 572, 574   Verkeer en Waterstaat35, 94, 105, 128,
183, 201, 233, 238, 254, 261, 304, 352, 378, 473, 487, 565   Economische
Zaken132   Landbouw, Natuurbeheer en Visserij52, 69,
71, 185, 250, 358, 458, 502   Sociale Zaken en(ministerie)Werkgelegenheid38, 114, 131    (sociale zekerheid) 3, 10, 11, 22, 32, 33, 36, 45, 50, 62, 76, 81, 86, 92, 97, 104,
110, 111, 112, 118, 126, 133, 138, 140, 160, 189, 203, 228, 230, 236, 237,
243, 249, 251, 257, 276, 279, 281, 288, 293, 298, 307, 325, 330, 346, 370,
375, 383, 426, 429, 437, 460, 461, 475, 476, 499, 500, 504, 510, 512, 514,
516, 519, 523, 551, 573, 579    (arbeidsvoorziening)  18,
25, 26, 37, 68, 75, 79, 124, 135, 136, 139, 169, 170, 179, 192, 213, 218,
245, 263, 267, 282, 305, 319, 324, 326, 327, 335, 357, 388, 435, 463, 464,
503, 511, 536, 556   Volksgezondheid, Welzijn en Sport58,
120, 176, 196, 208, 341, 343, 456, 493, 517, 587, 589   Waterschappen2,
6, 7, 14, 20, 67, 70, 107, 202, 214, 220, 311, 321, 344, 412, 459   Ontwikkelingssamenwerking16,
403   Provincies21   Productschap185   Gemeenten4,
74, 93, 150, 239, 253, 440, 471, 559, 590* Deze rapporten hebben betrekking op meerdere verzoekschriften. 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen in 1998 Overzicht 1 januari 1998 tot en met 9 februari 1999 Politie en openbaar ministerie 98/063AB
1998, nr. 198, blz. 877–884 (m.n. P. J. Stolk) 98/129AB
1998, nr. 230, blz. 1054–1065 (m.n. P. J. Stolk) 98/181JV
1998, afl. 9, nr. S54, blz. 538–540* 98/289AB 1998, nr.
358, blz. 1702–1708 98/315LBR-Bulletin 1998, afl. 5, blz.
15–19 (m.n. mw. J. Oudgenoeg) 98/337AB 1998, nr. 359,
blz. 1709–1716 98/505JV 1999, afl. 1, nr. 16, blz. 85–90Tweemaal per jaar worden in de rubriek Nationale ombudsman van het tijdschrift
Delikt en Delinkwent rapporten op het terrein van de politie en het openbaar
ministerie besproken. In 1998 werden besprekingen gepubliceerd in aflevering
3 (maart 1998), blz. 279–288 en aflevering 8 (oktober 1998), blz. 795–804.In het tijdschrift Opportuun (tijdschrift voor het openbaar ministerie)
worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale
ombudsman op het terrein van het openbaar ministerie. Ministeries Buitenlandse
Zaken97/607JV 1998, afl. 2,
nr. S12, blz. 127* 98/145AB 1998, nr. 291, blz. 1416–142398/232AB 1998, nr. 293, blz. 1430–1437 (m.n. P. J. Stolk)98/350JB 1998, afl. 11, nr. 195, blz. 901–907  JV
1998, afl. 12, nr. 173, blz. 772–781 (m.n. R. Fernhout)   Justitie
(met uitzondering van politie en openbaar ministerie)97/507Verkeersrecht
1998, nr. 116, blz. 189–191* 97/607JV 1998, afl. 2, nr.
S12, blz. 127* 98/181JV 1998, afl. 9, nr. S54, blz. 538–540*98/182JV 1998, afl. 9, nr. S55, blz. 540–541* 98/232AB
1998, nr. 293, blz. 1430–1437 (m.n. P. J. Stolk) 98/292JV
1998, afl. 12, nr. 174, blz. 782–785 98/350JB 1998, afl.
11, nr. 195, blz. 901–907  JV 1998, afl. 12, nr. 173, blz.
772–781 (m.n. R. Fernhout) 98/360AB 1998, nr. 392, blz.
1846–1852 (m.n. P. J. Stolk)  JV 1998, afl. 13, nr. 187,
blz. 849–852 98/376NAV 1998, afl. 9, nr. 207 (m.n.)* 98/402JV
1998, afl. 15, nr. S90, blz. 999*   Binnenlandse Zaken
(en Koninkrijksrelaties)98/226AB 1998, nr. 267, blz. 1287–1292  Financiën97/540Vakstudienieuws
1998, afl. 12, blz. 1206–1209 (m.n.)* 97/577Vakstudienieuws
1998, afl. 7, blz. 683–686 (m.n.)* 97/579Vakstudienieuws
1998, afl. 14, blz. 1367–1370 (m.n.)* 97/591Vakstudienieuws
1998, afl. 8b, blz. 845–847 (m.n.)* 98/009Vakstudienieuws
1998, afl. 13, blz. 1309–1313 (m.n.)* 98/046JB 1998, nr.
122, blz. 560–562 98/108AB 1998, nr. 224, blz. 1016–1025
(m.n. P. J. Stolk) 98/130AB 1998, nr. 229, blz. 1047–1054
(m.n. P. J. Stolk) 98/155Vakstudienieuws 1998, afl.
31, blz. 2691–2694 (m.n.)*98/161Vakstudienieuws 1998, afl.
28, blz. 2425–2429 (m.n.)* 98/222Vakstudienieuws 1998, afl.
35, blz. 3036–3037 (m.n.)* 98/356Vakstudienieuws 1998, afl.
44, blz. 3824–3827 (m.n.)*  AB 1998, nr. 402, blz. 1890–1901
(m.n. P. J. Stolk) 98/432Vakstudienieuws 1998, afl. 55, blz. 4738–4741
(m.n.)* 98/455Vakstudienieuws 1998, afl. 56, blz. 4850–4852
(m.n.)* 98/478Vakstudienieuws 1998, afl. 58, blz. 5011–5013
(m.n.)* 98/482Vakstudienieuws 1998, afl. 56, blz. 4852–4853
(m.n.)* 98/494Vakstudienieuws 1998, afl. 58, blz. 5013–5015
(m.n.)* 98/509Vakstudienieuws 1998, afl. 59, blz. 5105–5108
(m.n.)* 98/566Vakstudienieuws 1999, afl. 4, blz. 372–374
(m.n.)*In het tijdschrift Fiscaal up to date en in het FIOD/Documentatie Infobulletin
worden regelmatig samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale
ombudsman op het terrein van de Belastingdienst. Defensie97/480AB 1998, nr. 129, blz. 573–588 (m.n. P. J. Stolk)97/574AB 1998, nr. 103, blz. 450–453   Verkeer
en Waterstaat97/573JB 1998, nr. 23, blz. 106–11698/035AB 1998, nr. 213, blz. 957–964 (m.n. P. J. Stolk)  Volksgezondheid, Welzijn en Sport98/58TvG
1998, afl. 8, nr. 81, blz. 534–537   Zelfstandige
bestuursorganen  Landelijk instituut sociale
verzekeringen97/594JB 1998, nr. 46, blz. 202–208
(m.n. H. Koning) 98/010JB 1998, nr. 67, blz. 285–288 98/426JB
1998, nr. 291, blz. 1282–1287   Centraal Bestuur
voor de arbeidsvoorziening97/526AB 1998, nr. 120, blz.
538–544 (m.n. P. J. Stolk) 98/245JB 1998, afl. 12, nr. 217,
blz. 977–980 AB 1998, nr. 328, blz. 1565–1572 (m.n. P. J. Stolk)
JV 1998, afl. 10, nr. S62, blz. 634–635   Pensioen-
en uitkeringsraad98/208AB 1998, nr. 292, blz. 1423–1430  Dienst Wegverkeer97/213Verkeersrecht
1998, nr. 35, blz. 63–64* 98/183AB 1998, nr. 327, blz. 1558–1565 Verkeersrecht 1998, nr. 191, blz. 383–384   APK-Keuringsstation97/374Verkeersrecht 1998, nr. 190, blz. 382–383   Gemeenten  98/440AB 1998, nr. 441, blz. 2086–2093 Waterschappen  97/408AB
1998, nr. 139, blz. 629–633 (m.n. A. van Hall)  Het Waterschap
1998, afl. 10, blz. 380–381 (m.n. V. M. Anches) 97/583AB
1998, nr. 276, blz. 1328–1340 (m.n. A. van Hall)* = gedeeltelijke weergave of samenvatting AB=
AB Rechtspraak Bestuursrecht JB= Jurisprudentie BestuursrechtJV= Jurisprudentie Vreemdelingenrecht NAV= Nieuwsbrief
Asiel- en Vluchtelingenrecht TvG= Tijdschrift voor Gezondheidsrecht3.3 Overzicht uitgebrachte rapporten 1998In dit overzicht worden per rapport achtereenvolgens vermeld: het nummer
van het rapport; gegevens (zoals het betreffende onderdeel) over het bestuursorgaan
waarover het verzoekschrift is ingediend; een aanduiding van de inhoud van
het verzoekschrift in trefwoorden; de code van het oordeel van de Nationale
ombudsman, waarbij vermeld of de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan en/of zijn instemming heeft betuigd.De rapporten zijn ingedeeld volgens het werkgebied van de ministeries.In het overzicht worden de volgende codes en afkortingen gebruikt: GakGemeenschappelijk
administratiekantoor SFBStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale
Verzekering Bouwnijverheid USZOUitvoeringsinstelling Sociale ZekerheidFIODFiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst LisvLandelijk
instituut sociale verzekeringen   het oordeelg= gegrond ng= niet gegrond go= geen oordeel#= met aanbeveling ! = met instemmingBinnenlandse Zaken nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/055USZO HaarlemKwaliteiten en optreden verzoeker als
gemachtigde van cliënt USZO op dubieuze gronden in twijfel getrokken;
niet bereid getoond om te komen tot passende oplossing voor door verzoeker
verrichte werkzaamhedenng 98/076USZO Heerlengeen
antwoord gegeven op schriftelijk gestelde vragen over pensioenaansprakeng98/226Minister van Binnenlandse Zakenin Handleiding inschrijving
asielzoekers in GBA uitsluitend t.a.v. asielzoekers bepaald dat brondocumenten
worden vertaald door één van de Tolkencentra, terwijl in Wet
gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens is bepaald dat vertalingen
worden gemaakt door beëdigde vertalers (ten onrechte onderscheid t.a.v.
overige vreemdelingen)ng 98/276USZO Heerlengeen
uitleg gegeven over vordering; zonder beslissing te nomen over bezwaarschrift
tot vordering overgegaang 98/346USZO
Heerlenniet voldoende duidelijk gemaakt waarom uitkering moest worden
gecorrigeerd en wat de gevolgen daarvan waren# ,g 98/429USZO
Heerlener niet in geslaagd een einde te maken aan de registratie van
de uitkeringsgegevens van een derde op persoonsgegevens verzoeker#
,g 98/500USZO Heerlengeen beslissing genomen m.b.t. bezwaarschrift#
,g 98/504USZO Heerlengeen specificatie van terugvordering
verstrekt; andere tariefgroep toegepast; toegezegde nabetaling niet overgemaakt;
toezeggingen om terug te bellen niet nagekomen; ondanks verzoek geen kopie
brief gezonden aan intermediairg 98/505Landelijk
Coördinatiecentrumonrechtmatig optreden tegen (dreigende) ordeverstoringen
rond Eurotop in Amsterdam (zonder grond vasthouden en uitzetten EU-onderdanen;
beperken demonstratievrijheid)g 98/510USZO Heerlenuitkering
niet juist verwerkt; in brief onvoldoende ingegaan op vrageng98/519USZO Heerlentoezeggingen om terug te bellen niet nagekomen;
afwijzend gereageerd op verzoek te worden doorverbonden; telefonische toezegging
om schriftelijk te informeren niet nagekomen# ,g 98/523USZO
Heerlengeen beslissing genomen op aanvraag uitkeringg 98/573USZO
Heerlenongevraagd en onaangekondigd tariefgroepindeling gewijzigd; in
telefoongesprek hierover geen verklaring of excuses aangeboden; in brief onvoldoende
ingegaan op gestelde vragen; nog geen formele beslissing genomen op bezwaarschriftg,ng98/577USZO Zoetermeeruitkering over maand juli 1998 nog
niet uitbetaaldgBuitenlandse Zaken nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/005Minister van Buitenlandse ZakenNiet inhoudelijk gereageerd
op brief advocaat met verzoek om informatie over legalisatie documenten door
ambassade Accra (Ghana)g,ng 98/016Nederlandse ambassades
te Nairobi en KampalaWerken verzoeker (consulent «Geografische
Informatie Systemen») tegen in pogingen om financiering voor projecten
in Afrika te verkrijgen; werken samen met concurrentg,ng,go  Minister
voor OntwikkelingssamenwerkingNiet adequaat gereageerd op briefg98/017Nederlandse ambassade IslamabadWijze van afhandeling
visumaanvraag Pakistaanse echtgenoot verzoeksterg 98/028Ministerie
van Buitenlandse ZakenVerzoeker (in Polen in gijzeling of vervangende
hechtenis) geen rijksvoorschot toegekend voor gerechtskosten en een opgelegde
geldboeteng 98/084Ministerie van Buitenlandse Zakenlange
behandelingsduur bezwaarschrift tegen niet-verstrekken informatie over legalisatieprocedure;
lange behandelingsduur bezwaarschrift tegen afwijzende beschikking Nederlandse
ambassade in Lagos op legalisatieaanvraagg 98/085Nederlandse
Consulaat-Generaal Milaan (Italië)geen of onvoldoende tijdige bekendheid
gegeven aan mogelijkheid die tot 1 januari 1988 bestond voor in buitenland
wonende Nederlandse vrouwen die met buitenlandse man zijn getrouwd, om Nederlandse
nationaliteit voor kinderen te verkrijgen; nog geen antwoord gegeven op briefng,go98/090Ministerie van Buitenlandse Zakengeen reactie op briefg98/121Ministerie van Buitenlandse Zakengelegaliseerde geboorteaktie
als vals aangemerkt zonder gronden hiervoor mee te deleng 98/144Ministerie
van Buitenlandse Zakenlange termijn opstellen ambtsberichtg98/145Minister van Buitenlandse Zakenpas laat ontvangst
bezwaarschrift bevestigd, gevraagde stukken en verslag hoorzitting gestuurd,
nog niet gereageerd op briefng  Ambassade Accrapas
na rappel besluit genomen op legalisatieaanvraag; geen melding gemaakt van
rechtsmiddel dat tegen besluit open staatg 98/149Ambassade
Islamabaddoor onjuiste handelwijze verzoekster laten wachten voordat
zij kon terugkeren naar Nederlandg  Ministerie van
Buitenlandse Zakenniet gereageerd op brieven advocaatg98/232Ambassade Paramariboonjuiste adresgegevens verstrekt
aan Visadienstng 98/235Ministerie van Buitenlandse
Zakenverleent onvoldoende medewerking bij verkrijgen laissez-passer
voor echtgenote en kinderen verzoekerg 98/246Ambassade
Teheranhandelwijze rond visumaanvraag (foute/onvolledige informatie
gegeven; onheus bejegend; visum niet afgegeven terwijl het klaar lag; verkeerde
datum vermeld op visum)g,ng,go 98/252Ambassade Ottawaverzoek
om opsporing erfgenaam niet voortvarend afgehandeldg,ng  Consulaat-Generaal
Vancouververzoek om opsporing erfgenaam niet voortvarend afgehandeldng Ministerie van Buitenlandse Zakenverzoek om opsporing erfgenaam
niet voortvarend afgehandeldg,ng 98/266Consulaat-Generaal
Istanbulvisumaanvraag (onduidelijke en foute informatie; trage afhandeling)ng,go98/350Ministerie van Buitenlandse Zakenart. 15-onderzoek
naar procedure van totstandkoming en gebruik van individuele ambtsberichten
in asielzaken!,# ,g,ng 98/403Minister voor Ontwikkelingssamenwerkingzich
onvoldoende ingespannen om verzoeker aan een baan te helpen nadat hij ten
onrechte geen vervolgaanstelling heeft gekregeng,ng 98/452Ambassade
Islamabadniet gereageerd op brieven; lange behandelingsduur onderzoek
naar vorig huwelijk echtgenote verzoeker; lange behandelingsduur verificatie
geboorteakte kindg 98/453Minister van Buitenlandse
Zakenonvoldoende ondersteuning verzoeker (in Marokko gedetineerd i.v.m.
drugssmokkel)g,ng 98/457Ambassade Damascusonjuiste
informatie verstrekt over voorwaarden verkrijgen MVVgo  Ministerie
van Buitenlandse Zakenreactie op klachtg,ng 98/479Ministerie
van Buitenlandse Zakenwijze van behandeling aanvraag tot verificatie
afstandsverklaring t.b.v. machtiging tot voorlopig verblijf voor zoon; klacht
behandeld door naaste collega van betrokken ambtenareng,ng  Ambassade
Kameroenwijze van behandeling aanvraag tot verificatie afstandsverklaring
t.b.v. machtiging tot voorlopig verblijf voor zoong 98/542Ambassade
Islamabadhoudt afgifte machtiging tot voorlopig verblijf voor in Pakistan
verblijvende echtgenote op i.v.m. nog niet gelegaliseerde en geverifieerde
huwelijksakte! ,g 98/545Ambassade Caïroverzoeker
niet correct behandeld toen hij na verlies een nieuw paspoort kwam aanvragenng,go98/588Ambassade Caïrobejegening en informatieverstrekking
door medewerkers ambassadeng 98/592Ambassade Islamabadgeen
machtiging tot voorlopig verblijf afgegeven t.b.v. echtgenoot verzoeker#
,gDefensie nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/041Minister van DefensieNiet bereid kosten medisch onderzoek
verzoeker te betalen (onderzoek volgens verzoeker nodig om duidelijkheid te
krijgen over vraag wat gevolgen ongeval voor arbeidscapaciteit zijn)ng98/091Koninklijke Marechaussee/Commandant te Den Haagklacht
over optreden medewerkers beveiligingsbedrijf Schiphol ongegrondng Koninklijke Marechaussee/Commandant District Luchtvaartklacht
over optreden medewerkers beveiligingsbedrijf Schiphol ongegrond verklaardng98/109Koninklijke Marechaussee/Commandantklacht verzoeker
over ambtenaren marechaussee gedeeltelijk ongegrond verklaard en voor het
overige deel geen oordeel gegeven; getuige niet schroftelijk benaderdg,ng98/215Dienst Gebouwen, Werken en Terreinenkomt toezegging
over verkoop blok woningen op militair terrein «Klein Heidekamp»
in Arnhem niet na; ten onrechte gesteld dat geen overeenstemming kon worden
bereikt over koopprijsng 98/291Koninklijke Marechausseeonder
druk zetten dochter van verzoeker tot betalen onbetaalde boetes vriendng98/342Defensie/Inspecteur-Generaal der Krijgsmachttwee klachten
niet (toereikend) afgehandeldng,go 98/389Koninklijke
Marechaussee Schipholverzoeker niet toegelaten tot asielprocedure; geen
tolk ingeschakeld; hem met geweld uitgezet naar Turkije; bezittingen niet
teruggegeven; op later datum onredelijk lang laten wachten voordat hij in
asielprocedure werd opgenomen# ,g,go 98/407Koninklijke
Marechausseeasielzoeker na aankomst op Schiphol met het zelfde vliegtuig
teruggestuurd terwijl hij meermalen had aangegeven asiel te willen aanvragen;
hardhandig opgetreden daarbij; hem opgedragen niet te spreken; geen tolk laten
komenng,go 98/576Brigade Koninklijke Marechaussee
Terneuzenbejegening verzoekster tijdens bezoek aan echtgenoot in vreemdelingenbewaringng,goEconomische Zaken nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/132Nederlands Meetinstituut Delftgeeft geen duidelijk
antwoord op vraag over kosten keuring; brengt hoger tarief tweede fase-keuring
niet aan alle taxi-ondernemers in rekening; heeft nog geen keuringsdatum vastgesteld
voor keuringen waarvoor allang is betaaldg,ngFinanciën nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/009Belastingdienst/Ondernemingen GroningenVerzoekster
met voorbijgaan aan ontbindingsovereenkomst aansprakelijk gesteld voor te
betalen bedrag op naheffingsaanslag omzetbelasting# ,g,ng 98/013Belastingdienst/Grote
Ondernemingen RotterdamZich tegenover relatie verzoeker afkeurend uitgelaten
over wijze waarop verzoekers onderneming voldoet aan fiscale administratieve
verplichtingenng 98/046Belastingdienst/Directie Particulieren
UtrechtVerlangt nakoming van een door Belastingdienst Venlo voorgestelde
betalingsregeling van f 854 per maand om een Belgische belastingschuld
te voldoen# ,g 98/047Belastingdienst/Centraal bureau
motorrijtuigenbelastingRekening motorrijtuigenbelasting laat toegezondenng98/049Belastingdienst/Ondernemingen RijswijkBeslissing om
geen verdere kwijtschelding te verlenen van boeten onvoldoende gemotiveerd;
verzoeker geen gelegenheid geboden om te worden gehoord; geen reactie gegeven
op briefng 98/051Staatssecretaris van FinanciënWeigering
om met toepassing van hardheidsclausule afwijkende regeling te treffen voor
(boete-)renteng 98/061Belastingdienst/Directie Particulieren
UtrechtBeslissing Belastingdienst Rijswijk gehandhaafd om ter zake van
aanslag inkomstenbelasting geen andere betalingsregeling toe te staan; geeft
niet aan op welke wijze de maandelijkse betalingscapaciteit is berekendg,ng98/065Staatssecretaris van Financiënverzoek om vermindering
naheffingsaanslag loonbelasting afgewezenng 98/106Belastingdienst/Registratie
en successie Rijswijkn.a.v. bezwaarschriften tegen aanslag successierecht
geen ambtshalve vermindering verleendng  Belastingdienst/Directie
Grote Ondernemingen Amsterdamverzoek om vergoeding coulancerente (i.v.m.
afwikkeling verliesverrekening aangiften vennootschapsbelasting) niet volledig
gehonoreerd! ,g,ng 98/108Regionale directie Domeinen
Zuid te Bredagoedkeuring gegevan aan wijze waarop door buurman verzoeker
op scheiding zolders opgetrokken wand is uitgevoerd, zonder na te gaan of
die voldoet aan eisen Bouwbesluit, en verzoeker meegedeeld dat hij als hij
problemen heeft met de kwaliteit van de wand daar zelf buurman over aan moet
spreken# ,g 98/115Belastingdienst/Ondernemingen Utrechtbij
verzoeker gewekte vertrouwen dat naheffingsaanslag omzetbelasting was afgekocht
met een bepaalde betaling niet gehonoreerdng 98/116Belastingdienst/Registratie
en successie Rijswijkn.a.v. bezwaarschriften tegen aanslag successierecht
geen ambtshalve vermindering verleendng 98/125Belastingdienst/Particulieren
Heerlenverzoeker niet gehoord en niet gelegenheid geboden te zorgen
voor nader bewijs i.v.m. te nemen beslissing op bezwaarschrift tegen aanslagen
inkomstenbelastingg,ng 98/127Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtberoep afgewezen tegen beslissing Belastingdienst
Rotterdam om uitsluitend akkoord te gaan met een bepaalde betalingsregelingng98/130Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtbeslissing
Belastingdienst Hilversum gehandhaafd om verzoeker geen uitstel van betaling
te verlenen i.v.m. indiening bezwaarschrift tegen aanslag inkomstenbelasting
op het punt van heffing belasting over vakantiegeldng 98/134Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtbeslissing Belastingdienst Middelburg gehandhaafd
om aan verzoeker geen uitstel van betaling te verlenen i.v.m. indiening bezwaarschrift
tegen aanslag inkomstenbelasting op het punt van heffing belasting over vakantiegeldng98/153Belastingdienst/Ondernemingen Tilburggeen duidelijkheid
verschaft over aanleiding boekenonderzoek; elders navraag gedaan zonder verzoeker
eerst in de gelegenheid te stellen inlichtingen te verstrekken; verzoeker
nog geen aanslagbiljet gestuurd, noch een afschrift van het controlerapport
verstrektg,ng 98/155Belastingdienst/Ondernemingen
Emmenaanslag vennootschapsbelasting teruggebracht tot nihil waardoor
belastingrechter in verwijzingsprocedure niet meer kon oordelen over geschilg98/158Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechtin reactie
op klacht over versnelde invordering aanslag inkomstenbelasting aangegeven
dat Belastingdienst Nijmegen inschattingsfout heeft gemaakt, maar toch niet
volledige bedrag invorderingskosten kwijtgescholden# ,g 98/161Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Bredaverzoek tot vergoeding adviseurskosten afgewezenng98/168Staatssecretaris van Financiënniet bereid de
op naam van erflater opgelegde aanslag inkomstenbelasting ambtshalve te verminderenng98/188Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Hoorntot
executoriaal derdenbeslag overgegaan i.v.m. invordering voorlopige aanslagen
inkomstenbelasting, terwijl vervaldatum aanslagen nog niet was bereikt en
terwijl er een afspraak gemaakt was over betalingng 98/191Belastingdienst/Particulieren
Middelburgweigert verklaring af te geven dat in Nederland inkomstenbelasting
is geheven over door verzoeker aan ex-echtgenote betaalde alimentatieng98/195Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Bredaondanks
toezegging niet gereageerd op briefg 98/200Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Bredaniet ingestemd met voorstel om beslagen op activa BV op te heffen
en deze activa te verkopen voor bepaald bedrag, waarmee openstaande belastingschulden
zouden worden betaald; niet gereageerd op brieveng,ng 98/204Belastingdienst/Centraal
bureau motorrijtuigenbelastingcontrole-ambtenaar heeft zich niet gelegitimeerd
voorafgaand aan onderzoek bij verzoekster thuis; en haar onjeus bejegend in
telefoongesprekkenng 98/210FIOD Amsterdamadvocaat
inzage geweigerd in verklaring cliënt# ,g 98/216Belastingdienst/Centrale
betalingsadministratiemachtiging automatische incasso voorlopige aanslag
vermogensbelasting 1997 niet geaccepteerd voor vanaf 28 juli 1997 opkomende
termijnenng 98/219Belastingdienst/Particulieren Rotterdamaan
de hand van gegevens van andere belastingplichtige bij vaststellen aanslag
inkomstenbelasting verzoeker afgeweken van aangifteg,ng 98/222Belastingdienst/Ondernemingen
Lelystadtwee teruggaven inkomstenbelasting over laten boeken op gironummer
dat al jaren niet meer door verzoeker gebruikt werd; niet bereid de teruggaven
alsnog op juiste rekening te boekenng 98/225Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Alkmaarniet bereid aan hem opgelegde aanslagen inkomstenbelasting ambtshalve
te verminderen (uitgegaan van te hoge waarde eigen woning)ng98/229Belastingdienst/Grote Ondernemingen Amsterdamstuurde
belastingaanslagen en andere stukken in bepaalde periode niet naar juiste
adresg,ng 98/264Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
BredaWijze van klachtbehandeling (termijn, onduidelijke informatie;
niet nakomen telefonische toezegging)g,ng 98/265Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Hoornbejegening; wijze van klachtbehandeling (geen standpuntbepaling)g,ng98/278Domeinen Roerende Zakenweigering schade aan personenauto
te vergoeden/herstellen, ontstaan doen auto in depot wasng 98/280Belastingdienst/Particulieren
Hengelovoorlopige aanslag opgelegd ondanks op voorste blad rood vermelde
aantekening; niet bereid definitieve aanslag te vernietigenng98/283Belastingdienst/Grote Ondernemingen Amsterdambij toekenning
coulance-rente rekening gehouden met gesteld fictief rentevoordeel#
,g,ng 98/286Belastingsdienst/Douane Groningengrove en beledigende
bejegening; onnodige controle van de bagageng 98/293Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen
Leidenbetekening dwangbevel voor een vordering van Gak Nederland BV
die reeds was voldaan; ondanks mededeling aan deurwaarder beslaglegging op
goederen.g,ng 98/294Domeinen Roerende Zaken Apeldoornafwijzing
verzoek om schadevergoeding voor autoradiocassetterecorder# ,g98/300Belastingdienst/Directie Particulieren Utrechthandhaving
beslissing om geen kwijtschelding te verlenen van een met dagtekening opgelegde
aanslag kapitaalsbelastingng 98/314Belastingdienst/Ondernemingen
Eindhovengeen uitspraak gedaan op ruim 7 respectievelijk bijna 3 maanden
eerder ingediende bezwaarschriften tegen aanslagen omzetbelasting en inkomstenbelasting;
klacht niet gegrond verklaard op punt van afdoening korte termijnng98/322Belastingdienst/Particulieren Groningenter invordering
naheffingsaanslag motorrijtuigenbelasting 1995 bij werkgever loonvordering
ingesteld, terwijl dwangbevel niet klopteg 98/331Belastingdienst/Ondernemingen
Leeuwardentoezegging aan administratiekantoor dat geen naheffing omzetbelasting
zou plaatsvinden ontkend; telefonisch contact opgenomen ondanks verzoek alleen
schriftelijk te reageren (medewerker kantoor onheus bejegend); wijze van behandeling
klachtng 98/339Staatssecretaris Financiënte
kennen gegeven geen aanleiding te zien om inspecteur Belastingdienst/Ondernemingen
Goes te verzoeken standpunt over verlenen van ambtshalve vermindering te heroverwegenng98/351Belastingdienst/Douanebejegening verzoeker bij controle
computerspullen (duurde lang; verzoeker moest niet ter zake doende vragen
twee keer beantwoorden; werd als crimineel behandeld; klantonvriendelijke
houding bij kassa); klacht hierover ongegrond verklaardg,ng,go98/353Belastingdienst/Ondernemingen Winterswijkgeen gevolg
gegeven aan met verzoekster gemaakte afspraken m.b.t. inkomstenbelastingng98/354Belastingdienst/Douane Hoofddorpverzoek om vergoeding
schade verhuisboedel (door douanecontrole) afgewezenng 98/356Belastingdienst/Grote
Ondernemingen Amsterdammededeling verzoeker dat hij geen behoefte had
aan mondelinge bespreking bezwaarschrift opgevat als weigering om te voldoen
aan informatieplicht; zich opstandpunt gesteld niet verplicht te zijn inzake
bezwaarprocedures correspondentie aan verzoeker (belastingadviseur) te stureng 98/385Belastingdienst/Particulieren Den Haaghandelwijze
rond navorderingsaanslagen (geen informatieuitwisseling; niet gereageerd op
brieven; toezegging niet nagekomen; om informatie gevraagd die bekend moest
zijn; door beslaglegging onmogelijk gemaakt met financiële middelen onschuld
te bewijzen); nog geen beslissing genomen op bezwaarschrift; opgelegde navorderingsaanslagen
ten onrechte terstond invorderbaar verklaardg,ng  Belastingdienst/FIOD
Haarlemin afsluitende rapport n.a.v. onderzoek naar belastingfraude
verzoeker onvoldoende duidelijk gemaakt welke informatie van hem was verkregen
en welk overleg met hem was gevoerdng  Minister van
Financiënniet inhoudelijk ingegaan op brief met bezwaren over optreden
Belastingdienstng 98/410Belastingdienst/Ondernemingen
Rotterdam 1voor 1 april 1997 ingediende aangifte inkomstenbelasting
pas in januari 1998 behandeld (i.v.m. overgang van Belastingdienst Particulieren
naar Ondernemingen); teruggaaf pas laat uitbetaaldg,ng 98/424Belastingdienst/Directie
Particulieren Utrechtvoor 1 april 1997 gedane aangifte inkomstenbelasting
nog niet afgehandeld i.v.m. problemen met automatiseringssysteemg98/428Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Zaandamniet
inhoudelijk gereageerd op verzoek om definitieve aanslag inkomstenbelasting
ambtshalve te verminderen (i.v.m. als niet aftrekbaar aanmerken van kosten
voor het voeren van juridische procedures)ng 98/432Belastingdienst/Douane
district Hoofddorpverzoeker bij terugkomst uit Marokko zonder aanleiding
gecontroleerd en zonder toestemming gefouilleerd; zijn bescheiden zonder toestemming
gekopieerd en hierop geen toelichting gegeven, in rapport onjuiste verklaring
van verzoeker opgenomen, hem rapport niet laten inzieng,ng,go98/433Belastingdienst/Ondernemingen Den Haagniet voldaan
aan verzoek om teruggaven inkomstenbelasting op rekening derde te storten;
lange behandelingsduurg,ng 98/439Belastingdienst/Ondernemingen
Den Haagverzoeker onnodig op kosten gebracht door voor invordering openstaand
bedrag inkomstenbelasting dwangbevel uit te vaardigenng 98/442Belastingdienst/Particulierenniet
bereid betalingsregeling te treffen voor belastingschuld die past bij verzoeksters
financiële situatieng 98/448Staatssecretaris
van Financiënzich – bij beslissing om geen hogere schadevergoeding
toe te kennen – op standpunt gesteld dat Belastingdienst niet onrechtmatig
heeft gehandeld door beslag te leggen op inboedel en deze executoriaal te
verkopen# ,g,ng 98/455Ministerie van Financiën/Centrale
Directie Voorlichtingverzoek tot toezending plan te snel afgewezeng98/478Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Breda/Bureau
VAMILweigert melding aanschaffing bedrijfsmiddel tijdig te registreren#
,g 98/482Ministerie van Financiënbehandeling Wob-verzoekeng98/494Belastingdienst/Particulieren Amsterdamgeweigerd aanslag
inkomstenbelasting 1990 te verminderen omdat 5 jaar-termijn verstreken was!
,g 98/498Belastingdienst/Particulieren Eindhovengeweigerd
om cliënt te ontheffen van verplichting om aangiftebiljet inkomstenbelasting
in te dieneng 98/508Belastingdienst/Ondernemingen
Goesverzoeker onnodig lang in onzekerheid gelaten over standpunt inzake
aantal fiscale aangelegenheden; pas laat reactie gegeven op verzoek om duidelijkheidng  Ministerie van Financiënverzoeker onnodig
lang in onzekerheid gelaten over standpunt inzake aantal fiscale aangelegenheden;
pas laat reactie gegeven op verzoek om duidelijkheidng 98/509Belastingdienst/Ondernemingen
Tilburgonaangekondigd bezoek gebracht aan bedrijf verzoekers; zich daarbij
niet gelegitimeerd; aangedrongen op verschaffen van informatie ondanks dat
duidelijk was dat bezoek niet gelegen kwamg 98/515Belastingdienst/Directie
Ondernemingen Noord te Zwollebeslissing om geen kwijtschelding te verlenen
gehandhaafd, terwijl toezegging kwijtschelding gedaan wasng 98/525Belastingdienst/Ondernemingen
Helmondniet bereid teruggaven inkomstenbelasting alsnog op gewenste
rekening te storten (zijn eerst op een niet meer aan verzoeker toebehorende
rekening gestort)# ,g,ng 98/526Belastingdienst/Particulieren
Zutphenniet bereid teruggave vermogensbelasting alsnog op gewenste rekening
te storten (eerst gestort op niet aan verzoeker toebehorende rekening)ng98/539Belastingdienst/Ondernemingen Roermondcontrolerapport
boekenonderzoek pas laat toegestuurd; aangiften omzetbelasting te laat afgehandeld;
teruggave niet direct uitbetaald; niet gelegenheid gegeven naheffingsaanslag
via G-rekening te voldoeng,ng 98/547Staatssecretaris
van Financiënverzoek om schadevergoeding afgewezen#
,g 98/549Staatssecretaris van Financiënafwijzend beslist
op verzoek om toepassing hardheidsclausule i.v.m. situatie die na invoering
Wet op de Motorrijtuigenbelasting is ontstaan t.a.v. heffing voor rouwauto'sng98/552Belastingdienst/Centrale betalingsadministratieteruggaaf
motorrijtuigenbelasting overgemaakt naar opgeheven girorekening#
,g 98/553Belastingdienst/Particulieren Nijmegengeweigerd
teruggave inkomstenbelasting op gewenste rekeningnummer over te makenng98/558Belastingdienst/Ondernemingen Rotterdamafwijzing verzoek
tot kwijtschelding belastingaanslagen en gang van zaken rond invorderingg,ng98/562Staatssecretaris van Financiënverzoek om vergoeding
adviseurskosten in bezwaarfase m.b.t. opgelegde aanslagen inkomstenbelasting
afgewezen# ,g 98/566Staatssecretaris van Financiënverzoek
om vergoeding schade als gevolg van inbeslagname auto en inventariszaken afgewezen!
,g,ng 98/571Belastingdienst/Registratie en successie Rijswijkreactie
op vraag over vrijstelling successierecht! ,g,ng 98/580Belastingdienst/Centraal
bureau motorrijtuigenbelastingwil niet aangeven wat afmetingen kampeerauto
moeten zijn om voor kwarttarief in aanmerking te komen; verzoeker niet duidelijk
kunnen maken waarom andere eigenaren van dezelfde kampeerauto wel voor dat
tarief in aanmerking komen; geen verklaring voor intrekking beschikking toegezonden!
,g,ng 98/584Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen buitenland
Heerlenaanmaning gestuurd terwijl aangifte al was ingeleverd; meegedeeld
dat vermindering en uitstel van betaling voor betreden deel aanslag inkomstenbelasting
niet mogelijk was omdat systeem die mogelijkheid niet bood; fout faxnummer
gegeveng  Belastingdienst/Grote Ondernemingen Amsterdambehandeling
aangifte inkomstenbelasting te traag ter hand genomen; stelt ten onrechte
dat vertraging mede aan verzoeker zelf is te wijteng  Ministerie
van Financiënklacht ter afhandeling doorgezonden naar eenheid waarop
die betrekking hadng 98/591Staatssecretaris van Financiëngeweigerd
teruggaaf nogmaals uit te betalen (eerder op oud bankrekeningnummer gestort)ng 98/597Belastingdienst/Particulieren/Ondernemingen Dordrechtlange
behandelingsduur bezwaarschriften tegen aanslagen inkomstenbelastingg,ngPolitie nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/012Regiopolitie Rotterdam-RijnmondVerzoeker ten onrechte
aangehouden; disproportioneel geweld gebruikt; geweigerd aangifte op te nemen;
verklaring ter ondertekening voorgelegd die verzoeker niet eerst mocht doorlezenng,go98/015Regiopolitie Brabant-NoordInhoud brieven afdeling
Vreemdelingenzaken discriminerend en minachtend ten opzichte van vreemdelingen;
niet gereageerd op klachtbriefg,ng 98/019Regiopolitie
UtrechtOptreden jegens verzoeker in TT-nacht van Assen (geslagen; zonder
reden aangehouden en geboeid; enige uren in cel opgesloten)g,ng,go98/023Regiopolitie HaaglandenOptreden n.a.v. melding winkeldiefstal
door drie jongens (ten onrechte en strak geboeid; geen informatie; in afzonderlijke
cellen ingesloten; gedwongen verklaring te ondertekenen); discriminerende
opmerking gemaakt tegen moederng,go 98/024Regiopolitie
UtrechtOnvoldoende actie ondernomen n.a.v. melding parkeerovertreding;
telefoon neergelegd toen verzoeker hierover belde; klacht ongegrond verklaardg,go98/027Regiopolitie HaaglandenNa meldingen van bedreiging
en vernieling niet ter plaatse gekomen en geweigerd aangifte op te nemen;
zich bevooroordeeld opgesteld jegens verzoeksterg,ng,go 98/029Regiopolitie
Midden- en West-BrabantBehandeling verzoeker (Liberiaan) n.a.v. melding
van bedrijfsleider levensmiddelenwinkel (om vreemdelingendocument gevraagd;
hem aangehouden toen hij dat niet kon tonen; op grond gelegd, geboeid en op
bureau in cel ingesloten; bejegening)g,ng,go 98/030Regiopolitie
Gelderland-MiddenVerzoekster ten onrechte aangehouden, verhoord en gefouilleerd;
geen excuses en schadevergoeding aangebodenng  Regiopolitie
Amsterdam-AmstellandVerzoekster ten onrechte aangehouden, verhoord en
gefouilleerd; geen excuses en schadevergoeding aangebodenng 98/031Regiopolitie
Groningen/korpsbeheerderGeweigerd onkosten en schade te vergoeden aan
verzoeker (die enkele jaren werkzaamheden heeft verricht voor RCID Groningen)ng98/034Regiopolitie Utrecht/vreemdelingendienstAlleen afgesloten
kamer verzoeker binnengetreden en niet overige zes kamers in huis waar verzoeker
woont; kamer verlaten zonder deze af te sluiten, waardoor geld en waardevolle
spullen verdwenen zijn; bejegeningg,ng,go  Regiopolitie
UtrechtGeweigerd aangifte diefstal op te nemen; gesommeerd om naar vreemdelingendienst
te komen om te onderhandelen# ,g 98/039Regiopolitie
Rotterdam-RijnmondWijze van optreden jegens verzoeker, aangehouden als
verdachte van onttrekken kind aan ouderlijke macht (verondersteld dat hij
zijn dochter met geweld had weggehaald; hem onstabiel genoemd en gezegd dat
hij Iraans paspoort had; veel publiciteit aan zaak gegevenng98/040Regiopolitie Zaanstreek-WaterlandN.a.v. aangiften
onvoldoende inspanning geleverd om persoon te achterhalen die volgens verzoeker
vernielingen en brandstichting gepleegd heeft aan zijn woning en autong 98/042Regiopolitie UtrechtStelling districtschef
dat Awb wel over beschikkingen maar niet over adviezen spreekt (districtschef
acht adviestermijn van ongeveer drie maanden redelijk)g 98/044Regiopolitie
FlevolandGeweigerd aangifte van vernielingen en bedreigingen door jongeren
op te nemen; geen actie ondernomen n.a.v.. meldingeng,ng,go 98/048Regiopolitie
Noord- en Oost-GelderlandToezeggingen aan verzoekster (getuige) dat
haar identiteit geheim zou blijven niet nagekomengo 98/053Regiopolitie
Haaglanden/korpsbeheerderNog niet gereageerd op klachtg Regiopolitie HaaglandenNiet gereageerd op brieven verzoeker
waarin hij aangifte deed van schendingen privacyg 98/054Regiopolitie
Gelderland-Zuid/korpsbeheerderKlacht nog niet afgehandeldg98/056Regiopolitie UtrechtOptreden jegens acht kinderen
(leeftijden varierend van 7 tot 13 jaar) n.a.v. melding badmeester zwembad
dat ze drie meisjes hadden lastiggevalleng,ng 98/063Regiopolitie
Limburg-Zuidwijze waarop is omgegaan met klacht (advies van Commissie
voor politieklachten ten onrechte overgenomen, want: onvoldoende onderzoek
gedaan, ten onrecht ervan uitgegaan dat verzoekster tevreden was over klachtbehandeling,
haar niet gehoord)g 98/072Regiopolitie Gelderland-Zuidmeegedeeld
dat regionale krant geïnformeerd zou worden over oplichtingspraktijken
verzoekster (een stichting); geweigerd aangifte op te nemen van melding dat
persoon zich valselijk had voorgedaan als medewerker stichtingg,ng98/077Regiopolitie Haaglanden/vreemdelingendienstlange behandelingsduur
aanvraag vergunning tot verblijfg 98/078Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandverzoeker bij aanhouding ten onrechte geboeid,
en zodanig dat hij zeven dagen niet heeft kunnen werkenng 98/080Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandgeweigerd verzoeker opbrengst gevonden aangereden
wild zwijn uit te betalenng 98/082Regiopolitie Hollands
Middengeweld gebruikt jegens verzoeker toen hij weigerde sleutel auto
af te staan technisch onderzoekg,ng 98/089Regiopolitie
Haaglandenniet optreden tegen derde die zonder ontheffing waterskischool
exploiteert op deel locatie waar verzoeker dat mét vergunning doetng98/099Regiopolitie Gelderland-Midden, district De Limerswijze
waarop jegens verzoeker is opgetreden na vechtpartij op kermis waarbij hij
was betrokken (direct als verdachte aangemerkt; in proces-verbaal suggestief
taalgebruik willen opnemen; geen aandacht besteed aan verwondingen aan hand;
niet toegestaan vrouw te informeren; vooringenomen houding); behandeling klacht
hieroverg,ng 98/103burgemeester van Amsterdambeslist
geen oordeel te kunnen vellen over verzoekers klacht (onvoldoende onderzoek
verricht)g,ng  Regiopolitie Amsterdam-Amstellandbejegening
verzoeker toen hij klacht kwam indienen (geweld gebruikt, bedreigd en weggestuurd;
verkeerd ingelicht over klachtprocedure)go 98/117Regiopolitie
Amsterdam-Amstellandwijze van behandeling verzoeker in selectieprocedure
voor opleidingsplaats aan Nederlandse Politie Academieg,ng 98/122Regiopolitie
Flevoland/korpsbeheerderverzoeker niet gehoord in kader van klachtbehandeling
en klacht deels ongegrond verklaardg,ng  Regiopolitie
Flevolandonvoldoende opgetreden tegen bedreigingen en pesterijen die
gezin verzoekerg,ng 98/129Regiopolitie Gelderland-Midden/korpsbeheerderklacht
over politieoptreden afgedaan zonder toereikend onderzoekg 98/141Regiopolitie
Noord-Holland Noordoptreden tegen minderjarige zoon (aangehouden voor
lichte verkeersovertreding; daarbij onnodig geweld gebruikt en zoon geboeid)ng98/142Regiopolitie Limburg-Zuidpolitierapportage aan kantonrechter
gestuurd (zich daarin niet objectief opgesteld; zonder overleg met verzoeker
verstuurd)g,ng 98/143Regiopolitie Amsterdam-Amstellandhandelwijze
bij aanhouding (verzoekster zonder opgave van reden aangehouden; haar hardhandig
geboeid; auto niet meegenomen naar bureau); behandeling op bureau (handtas
afgenomen en pas na aandringen gebruik van toilet laten makenng,go98/146Regiopolitie Haaglandenmaken inbreuk op privacy bewoners
woonwagencentrum (surveilleren veelvuldig; controleren auto's; schijnen met
felle lampen)ng 98/147Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondnaar
Kinderbescherming gestuurd rapport over gezin verzoekster niet objectief en
onpartijdig, bevat onterechte beschuldigingen tegen zoonng 98/148Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondte weinig onderzoek gedaan n.a.v. aangifte van diefstal;
wijze van behandeling klacht hieroverg,ng 98/149Regiopolitie
Amsterdam-Amstelland vreemdelingendienstechtgenoot verzoekster nieuwe
verblijfsvergunning voor haar laten aanvragen maar daarna niets meer van zich
laten horeng 98/151Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandwijze
van optreden rond aanhouding (haar aangehouden en ingesloten terwijl ze vrijwillig
was meegegaan, haar geweigerd te telefoneren en medicijnen in te nemen, geweld
gebruikt, onheus bejegend)ng,go 98/152Regiopolitie
IJssellandonjuiste informatie verschaft op vraag of politie gemeente
Raalte had geadviseerd over verkeersveiligheid voorgenomen maatregelng98/156Regiopolitie Zuid-Holland Zuidwijze behandeling verzoeker
en stiefzoon bij en na aanhouding (o.m. geen arts mogen raadplegen; onheuse
bejegening; opgesloten in smerige cel; bevel tot inverzekeringstelling onjuist;
voor zoon afgegeven pakket met o.m. kleding niet aan hem uitgereikt)g,ng,go98/157Regiopolitie Brabant-Noord/vreemdelingendienstadvocaat
verzoekers niet ingelicht over afwijzing verzoek om verblijfsvergunningg98/159Landelijk Selectie Centrum Politiehandelwijze rond
sollicitatie verzoekerng,go 98/162Regiopolitie Limburg-Noordmelding
verkeersovertreding afgedaan zonder getuigen te horenng  korpsbeheerder
Regiopolitie Limburg-Noordklacht ongegrond verklaardng98/165Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandwijze waarop
is omgegaan met meldingen dat jager na zonsondergang in strijd met bepalingen
Jachtwet heeft geschoten in buurt van huis verzoekerng 98/167buitengewoon
opsporingsambtenaren Dienst Welzijn gemeente Dordrechtwijze van optreden
rond aanhouding, huiszoeking en verhoorng,go 98/174Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondtijdens en na aanhouding verzoeker disproportioneel
geweld gebruiktg 98/175Regiopolitie Groningenverzoekers
bij verlaten discotheek zonder reden aangehouden, geweld gebruikt, na uur
politiebureau uitgezet zonder zaak te hebben besprokeng 98/177Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondweinig voortvarend met instellen onderzoek naar ontvoering
dochter verzoeksterg,ng 98/180Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandgeweigerd onjuiste omschrijving toestand wegdek
in registratieformulier ongeval te wijzigenng 98/181vreemdelingendienst
Regiopolitie Utrechtpresentatie verzoeker (asielzoeker) bij ambassade
terwijl nog niet definitief vast stond dat hij geen vluchteling was; omvangrijk
dossier met daarin waarschijnlijk stukken over asielprocedure verzoeker aan
ambassade overhandigdg,go 98/187Regiopolitie Groningengeweigerd
aangifte van bedreiging en verwijdering uit supermarkt op te nemen; verzoeker
onjuist geïnformeerd en onheus bejegend; nog niet gereageerd op klacht
verzoekerg,ng 98/190Regiopolitie Utrecht/vreemdelingendiensttoezegging
aan verzoeker dat positief advies zou worden uitgebracht n.a.v. mvv-aanvraag
voor zijn echtgenote niet nagekomen; bij indiening hernieuwde mvv-aanvraag
gedreigd die niet in behandeling te nemen als verzoeker niet eerst aantoonde
dat zijn bedrijf voldoende levensvatbaar was; trage afhandeling mvv-aanvraagng98/193Regiopolitie Limburg-Noordpolitieoptreden n.a.v. burenruzie
(onbevoegd opgetreden; verzoekster ten onrechte aangemerkt als verdachte van
vernieling; haar geïntimideerd en geweigerd aangifte op te nemen)ng,go98/194korpsbeheerder Regiopolitie Hollands Middenafdoening
klacht hieroverg  Regiopolitie Hollands Middentelkens
ingegaan op volgens verzoeker onterechte klachten van omwonenden over hem,
en hem dientengevolge onnodig vaak bezochtg,ng 98/198Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondverzoeker, die aangifte deed van beet door pitbull,
onheus bejegendg,go 98/205Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoekster
ten onrechte aangehouden op verdenking van plegen valsheid in geschrift of
oplichting; vervolgens ten onrechte in verzekering gesteld en 24 uur vastgehouden;
bejegening tijdens verblijf op politiebureaung,go  korpsbeheerder
Regiopolitie Amsterdam-Amstellandadvies Commissie voor de Politieklachten
ten onrechte overgenomenng 98/206Regiopolitie Limburg-Noordoptreden
rond aanhouding verzoeker (geweldgebruik; geboeid in cel; niet voor tweede
maal arts gewaarschuwd); in kader van klachtbehandeling geen getuigen gehoordg,ng98/207Regiopolitie Twentemeldingen verzoekster over aanranding
en handtastelijk gedrag niet serieus genomengo 98/221Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondverzoeker pas laat meegedeeld dat gestolen auto was
gevonden; auto zonder toestemming aan autosloperij verkocht; slechts 800 gulden
schadevergoeding toegekendg,ng 98/234Regiopolitie
Haaglandenaangifte verzoekster (werkzaam bij politiekorps) van belediging
door collega niet serieus genomenng 98/241Regiopolitie
Brabant Zuid-Oostcontroleert café verzoekers overdreven streng
in vergelijking met andere cafés in Eindhoven; verzoekster onheus bejegend;
discriminerende opmerkingen gemaakt; klachten niet juist afgehandeldg,ng,go98/242Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondtwee kinderen zonder
aanleiding aangehouden en onnodig geweld gebruiktng 98/244Regiopolitie
Midden- en West-Brabantaangifte ex-echtgenote verzoeker ten onrechte
serieus genomen; verklaring van ex-echtgenote aan derde verstrekt; pas laat
kennisgenomen van informatie die ander licht op de zaak had kunnen werpenng,go 98/248Regiopolitie Haaglandenverzoeker zonder aanleiding
of waarschuwing vooraf door politiehond gebetenng 98/255Regiopolitie
Frieslandwijze van onderzoek n.a.v. aangifte van verkrachtingg,ng,go98/256gemeentepolitie Almereproces-verbaal van inbraak auto
zoekgemaaktng  Rijkspolitieproces-verbaal van
inbraak auto zoekgemaaktng  Regiopolitie Amsterdam-Amstellandproces-verbaal
van inbraak auto zoekgemaaktg 98/259Regiopolitie
Haaglandenbehandeling verzoeker i.v.m. verkeersovertreding (geboeid
naar politiebureau gebracht; personen in auto zonder rijbewijs aan lot overgelaten;
geen communicatie mogelijk waardoor zaak escaleerde)g 98/261Regiopolitie
Utrechtin electronische gegevensuitwisseling voor opstellen beschikkingen
WAHV wordt geen rekening gehouden met vraag op wiens naam kenteken op moment
overtreding was ingeschreveng 98/262gemeentepolitie
Eindhovenwijze van optreden bij aanhouding verzoeker en zijn zoon; wijze
van klachtbehandeling.g,ng 98/269Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondoptreden
bij aanhouding en inverzekeringssteling verdachte ontucht met minderjarige.g,ng98/270Korps landelijke politiedienstengeen schriftelijke
uitleg over afwijzing bij sollicitatie! ,g 98/272Regiopolitie
Utrecht3000 gulden verdwenen bij aanhoudinggo 98/284Regiopolitie
Gooi en Vechtstreektijdens en na aangifte onjuiste informatie verstrekt
en onjuiste mededelingen gedaanng 98/285Regiopolitie
Utrechtvijf van in beslag genomen goederen onzorgvuldig bewaard en daardoor
niet meer terug te vindenng 98/287Regiopolitie Amsterdam-Amstellandoptreden
ter handhaving van de openbare orde en veiligheid rondom winkel, terwijl de
problemen in het winkelcentrum warenng 98/289Regiopolitie
Haaglandenbinnentreden uitsluitend op grond van de toestemming van veertienjarige
zoon van verzoeksterng 98/295Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondoptreden
na aanhouding voor verkeersovertredingen (niet noemen naam; hardhandige behandeling);
wijze van klachtafhandelingg,ng,go 98/301Regiopolitie
Haaglanden Zoetermeeroptreden bij indienen klachtgo 98/303Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondschade auto veroorzaakt bij wegslepen; afwijzing verzoek
om schadevergoeding; brief niet als klacht in behandeling genomeng,ng98/306Regiopolitie Utrecht; beheerderklacht ongegrond verklaardg Regiopolitie Utrechtaangifte mishandeling buurvrouw niet
opgenomen; zonder toestemming woning binnengetreden; persoonlijke papier doorzocht;
huissleutels aan dochter gegeveng,ng 98/310Regiopolitie
Ijssellandwijze van behandeling na klacht buurvrouw; buurtonderzoek
ingesteldng,go 98/312Regiopolitie Limburg-Noordonvoldoende
onderzoek ingesteld na meldingen diefstal vrachtwagenladingenng98/315Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondwijze van optreden
(geen reden aanhouding; foto gemaakt zonder informatie over doel; handtekening
vervalst; beantwoording uitspraak verzoeker); afhandeling klachtg,ng,go98/317Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondna terugvinden gestolen
auto met Belgisch kenteken niet bedrijfsprocessensysteem geraadpleegd; twee
maanden later geïnformeerd over vondst; afwijzing verzoek om schadevergoeding#
,g 98/318burgemeester van Leidschendamlange behandelingsduur
klacht over politiekorps Haaglandeng  Regiopolitie
Haaglandenonvoldoende gedaan om dader te vinden na aangifte van bekrassing
autong 98/323Regiopolitie Utrechtverzoeker
ten onrechte aangehouden bij verkeerscontrole en onjuist behandeld daarna;
verzoek om schadevergoeding afgewezen# ,g,ng 98/328Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandhandelwijze politie n.a.v. aanrijding (toezegging
onafhankelijk onderzoek niet nagekomen; pas laat rapport opgesteld; registratieformulier
niet gewijzigd)g,ng 98/329Regiopolitie Zuid-Holland
Zuidzonder reden aan ouders minderjarige informatie verstrekt over seksueel
gedrag dat verzoeker zou vertonenng 98/332Regiopolitie
Flevoland/vreemdelingendienstaan VS (beslissing rechtbank tot invrijheidsstelling
gefrustreerd door hem in vreemdelingendetentie te nemen en vervolgens
alsnog een uitleveringsbesluit te nemen)ng 98/333Regiopolitie
Limburg-Zuid/vreemdelingendienstaan asielzoeker uitgereikte beschikking
(toelating als vluchteling) weer ingenomeng,ng 98/334Regiopolitie
Midden- en West-Brabanttegen verzoekster gezegd dat er tegen haar een
aanklacht was ingediend i.v.m. verspreiden laster over gezin in buurt waar
dochter woontgo 98/336Regiopolitie Zeelandbuitenproportioneel
geweld gebruikt tegen zoon verzoekster; verzoek om schadevergoeding afgewezenng98/338Regiopolitie Utrechtbejegening door twee politieambtenarenng98/345Regiopolitie Haaglandeneen gewonde en verwarde man,
die naast politiebureau zat, pas na geruime tijd geholpen; hem ruw behandeld;
zich geïrriteerd opgesteld tegenover omstandersng,go 98/359Regiopolitie
Noord-Holland Noordgeweigerd aangifte van aanranding op te nemen, pas
na herhaald aandringen contact met zedenpolitie Den Helder gelegdg,ng98/361Regiopolitie Zaanstreek-Waterlandverzoeker met onnodig
veel geweld uit politiebureau geweerd en vervolgens geboeid en (te lang) in
cel gezet, onheuse opmerkingen gemaakt bij verlaten celg,ng,go98/362Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondniet voldaan aan toezeggingen
om contact met verzoeker (advocaat) op te nemen over een aangifte van flessentrekkerijg98/363Regiopolitie Hollands Middentrage behandeling van
klacht; klacht overwegend ongegrond verklaard door politieg,ng98/364Regiopolitie Limburg-Noordbedrijfsruimte doorzocht;
verzoeker en aanwezigen gefouileerd; gedwongen speelautomaten te openenng98/365Regiopolitie Brabant Zuid-Oostoptreden na melding
inbraak (weigering technisch onderzoek te doen; deurklink aangeraakt); handboeien
zeer strak omgelegd; niet voldaan aan verzoek om arts, advocaat of officier
van justitie; obscene taal gebruiktng,go 98/366Regiopolitie
Hollands Middenoptreden tegen zoon bij aanhouding (geen reden gegeven
voor aanhouding en insluiting; hardhandig geboeid en behandeld; vijf keer
gefouileerd; ouders niet geinformeerd; geen gelegenheid tot wassen en warme
maaltijd); toezegging tot heenzending zoon niet nagekomen.g,ng,go98/367Regiopolitie Amsterdam-Amstellandwerkgever gemeld
dat verzoekster op grond van antecentenonderzoek niet langer werkzaam mocht
zijn als arrestantenverzorgsterng 98/369Regiopolitie
Drenthewijze van bejegening (met een vingergebaar bij zich geroepen;
pas bij zijn huis aangesproken en niet eerder op de weg); klacht ongegrond
verklaard door beheerderng 98/371Regiopolitie Gelderland-Middendisproportioneel
geweld gebruikt waardoor verzoeker ernstig gewond is geraaktng,go 98/373Regiopolitie Midden- en West-Brabantopstelling
in buurtconflict (in bijzijn van kinderen beschuldigd; weigering langs te
komen n.a.v. melding; meegewerkt aan bijeenkomst buurt; privé-contacten
met gezin uit buurt); geen reactie op vragen welk vervolg is gegeven aan aangiftenng,go98/374Regiopolitie Midden- en West-Brabantwijze van onderzoek
n.a.v. melding seksueel misbruik minderjarige zoon (uitlating verzoekster
opgenomen in verklaring van een derde; druk uitgeoefend aangifte te doen;
getuigenverklaring eerst niet opgenomen; verzoek contact met familie verdachte
te verminderen)g,ng  beheerder regionale politiekorps
Midden- en West Brabantbehandeling klacht (ten onrechte meegedeeld dat
er met verzoekers was gesproken; ten onrechte gesteld dat zij later afstand
namen van vermeende ontucht en betrokkenheid verdachte; geen hoor en wederhoor
toegepast)g 98/377Regiopolitie Brabant-Noordte
lichtvaardig besloten container te onderzoeken en huiszoeking te doen; weigering
plaatsing bericht in plaatselijke krantg,ng 98/379Regiopolitie
Haaglandenoptreden politie (geslagen; zonder bekendmaking reden aangehouden;
geboeid naar ziekenhuis gebracht; recept medicijnen niet teruggekregen en
medicijnen niet gegeven; geen contact met broer); geen inhoudelijk reactie
op klachtg,ng 98/380Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandte
stellig en onvolledig proces-verbaal opgemaakt na verkeersovertreding ten
onrechte als enige schuldige aangemerkt; objectieve beschrijving verkeerssituatie
niet in proces-verbaal; evenmin informatie over andere betrokkene die bocht
volledig afsneed bocht en dat passagier geen autogordel droeg); klacht hierover
niet ontvankelijk verklaard omdat de rechter hierover oordeel zou kunnen geveng,ng98/381Regiopolitie Limburg-Zuidten onrechte aangehouden;
reden aanhouding te laat meegedeeld; enige in beslag genomen goederen niet
teruggegevenng,go 98/384Regiopolitie Zaanstreek-Waterlandverzoeker
(die inrijverbod had overtreden) geslagen, aangehouden en geboeid naar bureau
gebrachtng 98/386Landelijk Selectie Centrum Politiewijze
waarop tegenstrijdige uitkomsten geschiktheidsonderzoek zijn gewogen i.v.m.
sollicitatie naar functie agentng 98/387Regiopolitie
Twenteverzoeker in strijd met Richtlijn verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen
geverbaliseerd voor zijn aandeel in de aanrijdingng 98/390Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondin verkeersongevallenrapport onjuist en onvolledig
beeld gegeven van aanrijding waarbij verzoeker betrokken was; in gesprek hierover
geen aandacht besteed aan verzoekers argumenteng,ng 98/391Regiopolitie
Gelderland-Middeninformatie over verzoeker verstrekt aan weekblad Panoramang,go98/393Regiopolitie Noord-Holland Noordhandelwijze bij ongeluk
zoon verzoeker met bromfiets (geen arts of ambulance gewaarschuwd; niet geholpen
bromfiets veilig te stellen; geweld gebruikt; naam zoon verkeerd gespeld;
sleutels zoekgemaakt; waarde vernietigde bromfiets te laag bepaaldg,ng,go98/396Regiopolitie Haaglanden/vreemdelingendienstoproepkaart
i.v.m. aanvraag verblijfsvergunning ondanks verzoek niet naar advocaat maar
naar verzoeker zelf gestuurd; aanvraag traag behandeldg,ng 98/397Regiopolitie
Midden- en West-Brabantniets meer gedaan met sollicitatie verzoeker
(naar functie medewerker basispolitiezorg); mededelingen in brief hierover;
pas na vraag verzoeker informatie verstrektg 98/398Regiopolitie
Zeelandverzoeker onvoldoende bescherming geboden na aangifte van bedreiging
met de doodng 98/399Regiopolitie Haaglandenoptreden
jegens verzoeker (zonder aanleiding aangehouden en geboeid; in maagstreek
geslagen; aan kleren getrokken en overhemd gescheurd; niet gelegenheid gegeven
café af te sluiten); geweigerd schade te vergoeden; zonder opgaaf reden
café doorzochtg,ng,go 98/400Regiopolitie Haaglandenoptreden
bij aanhouding (geweldgebruik)ng  Regiopolitie Haaglanden/korpsbeheerderlange
behandelingsduur klachtg 98/404Regiopolitie Groningenonvoldoende
actief opgetreden tegen groep jongeren die verzoeker had mishandeldng,go Regiopolitie Groningen/korpsbeheerderin reactie op klacht
ten onrechte gemeld dat verzoeker uitleg had gekregenng 98/405Regiopolitie
Groningengeweigerd aangifte op te nemen; afhandeling klacht hierover;
beslissing op klacht ondeugdelijk gemotiveerdg,ng 98/409Regiopolitie
Twentedisproportioneel geweld gebruikt jegens verzoeker; hem met de
dood bedreigdng 98/413Regiopolitie Ijssellandonvoldoende
actie ondernomen om te komen tot afspraak over evenredige verdeling van te
verrichten noodreparaties tussen drie plaatselijke glasbedrijven; contract
afgesloten met concurrent van verzoeker en geen steekhoudende argumenten om
verzoekers offerte terzijde te schuiveng,ng 98/415Regiopolitie
Twentezonder toestemming of huiszoekingsbevel woning doorzocht; verzoeker
pas laat over problemen zoon geïnformeerdng,go 98/418Regiopolitie
Utrechtverzoeker ten onrechte aangehouden wegens verdenking van uitgifte
van valse bankbiljetten; disproportioneel geweld gebruiktng 98/419Regiopolitie
Gelderland-Middenverzoeker tegen zijn wil gepresenteerd aan Liberiaanse
ambassade Brussel; gedreigd verzoeker in vreemdelingenbewaring te nemen als
hij niet zou meewerkenng 98/420Regiopolitie Utrechtproces-verbaal
van aangifte wegens openbare geweldpleging niet doorgezonden aan parketng98/422Regiopolitie Utrechtbejegening en geweldgebruik; afhandeling
klacht hieroverg,ng 98/423Regiopolitie Utrechtverzoeker
op hotelkamer gewekt om bedrag te innen; hem niet geïnformeerd waarvoor
hij dat bedrag betaaldeg 98/425Regiopolitie Zaanstreek-Waterlanddisproportioneel
geweld gebruikt bij aanhouding Russische mang,ng 98/431Regiopolitie
Hollands Middenverzoekster gedurende verblijf in ophoudkamer niet toegestaan
te bellen; pas laat gereageerd op klacht hieroverg,ng 98/434Regiopolitie
Haaglandenkraakpand ten onrechte ontruimd en daarbij aanhouding verricht;
geweigerd aangifte huisvredebreuk op te nemen; betrokkenen gefouilleerd en
gevisiteerdg,ng,go 98/436Regiopolitie Haaglandenoptreden
nadat vriendin verzoeker zich met persoonlijke problemen bij de politie had
gemeld (contact met verzoeker afgehouden; hem onheus bejegend; vriendin onder
druk gezet om verzoek om verblijfsvergunning in te trekken en abortus te plegen)#
,g,ng 98/441Regiopolitie Gelderland-Middenverzoeker op grond
van vage beschrijving verdacht van stelen sporttas; woning binnengetreden;
bejegening; huiszoeking verricht; verzoeker publiekelijk geconfronteerd met
getuige; geen excuses gemaakt; niet inhoudelijk gereageerd op klachtg,go 98/444Regiopolitie Zuid-Holland Zuidgedreigd met
opleggen boete als verzoeker niet binnen week zou hebben gezorgd dat verzekeringsplicht
auto op zijn terrein zou zijn opgeheven, zonder rekening te houden met feit
dat auto eigendom was van overleden zoon; klacht niet serieus behandeldng98/447Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondverzoeker ten onrechte
aangehouden; teveel geweld gebruikt en geboeid; niet adequaat gereageerd op
meldingen pijn; onwillig om met verzoeker over zaak te prateng,ng98/449Regiopolitie Noord- en Oost-Gelderlandafhandeling
verkeersongeval waarbij zoon verzoekers is verongelukt (informatieverstrekking;
opvang; informeren Bureau Slachtofferhulp; geen gesprek geregeld tussen verzoekers
en bestuurder auto)ng,go  korpsbeheerder regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandpas laat oordeel gegeven over klachtg,ng98/450Regiopolitie Kennemerlandverzoeker (Ajax-supporter
en halfbroer van overleden Carlo P.) ingesloten in cel in politiebureau Velsen,
terwijl zich in andere cellen zingende Feijenoord-supporters bevondenng98/462Regiopolitie Noord-Holland Noordonvoldoende actief
en accuraat opgetreden n.a.v. aangifte diefstal portemonnee en bankpas; verzoek
om schadevergoeding afgewezenng 98/465Regiopolitie
Twentebejegening verzoeker (nadat hij 0611 had gebeld i.v.m. suïcidepoging)
; wijze van klachtbehandelingg,go 98/467Regiopolitie
Utrechtniet ingegaan op alle klachtpunten in briefg 98/468Regiopolitie
Haaglandenbejegening n.a.v. vermeende verkeersovertredingg98/469Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoeker ten onrechte
aangehouden; geboeid en gefouilleerd; politieambtenaren niet meteen namen
verstrektg,ng 98/470Regiopolitie Flevolandklacht
nog niet afgehandeldg 98/472Regiopolitie Flevolandwijze
van optreden n.a.v. klachten over burenoverlast en mishandeling kinderen;
wijze van behandeling klachtg,ng 98/474Regiopolitie
Zuid-Holland Zuidzonder toestemming of geldige reden binnengetreden;
niet vooraf gelegitimeerd; reden niet vermeld en verzoeker geboeid naar bureau
gebracht; tijdens insluiting niet gereageerd op verzoeken om medische hulp;
handboeien te laat afgedaan en onjuiste informatie aan psychiater gegeveng,ng98/477Regiopolitie Amsterdam-Amstellandzoon verzoekster
gesommeerd op snorfiets achter politieauto aan naar bureau te rijden terwijl
hij geen bromfietscertificaat had en bovendien werd vermoed dat de snorfiets
was opgevoerd; minderjarige zoon afstandsverklaring laten tekeneng,ng98/480Regiopolitie Gelderland-Middenomstandigheden in cel
op politiebureau; nog geen beslissing op klachtg,go 98/481Regiopolitie
Ijssellandter begeleiding van RIAGG-medewerker onbevoegd woning verzoeker
binnengedrongen en hem met teveel geweld aangehouden; klacht hierover nog
niet afgedaang,ng 98/484Regiopolitie Utrechtwijze
van afhandeling aanrijding (mondelinge mededeling verzoeker niet opgenomen
in registratieformulier; geen namen en verklaringen getuigen in formulier
opgenomen; half jaar later meegedeeld dat namen zogeheten «klapgetuigen»
niet waren genoteerd; onvoldoende actief andere getuigen achterhaald)g,ng98/485Regiopolitie Hollands Middenwijze van optreden politie
bij aangifte van plegen van ontucht met een minderjarige.g,ng,go  beheerder regionale politiekorps Hollands Middenniet
op alle onderdelen klacht ingegaan; onvoldoende in de gelegenheid gesteld
klacht toe te lichteng,go 98/486Regiopolitie Amsterdam-AmstellandZonder
verzoekster te horen haar uit woning broer gezet; wijze van aanspreken; verstrekking
informatie over slachtofferhulp; lange behandelingsduur klachtg,ng,go98/488Regiopolitie Amsterdam-AmstellandTen onrechte aangemerkt
als verdachte van een strafbaar feit in Haarlem; zonder reden te geven insloten
en wijze van aanhouding; geen mogelijkheid om te telefonereng beheerder regiopolitie Amsterdam-Amstellandwijze van klachtafhandelingg98/489Regiopolitie Rotterdam-RijnmondWijze van onderzoek
op basisschool van zoon naar betrokkenheid zedenmisdrijf; bejegening; wijze
van klachtafhandelingg,ng,go 98/490Regiopolitie Amsterdam-AmstellandOnvoldoende
voortvarend onderzoek n.a.v. aangifte/klachtng 98/492Regiopolitie
Hollands MiddenWijze van behandeling tijdens onderzoek naar toedracht
vechtpartijg,ng,go 98/495Regiopolitie Gelderland-Zuidbij
aanhouding onnodig veel geweld gebruiktng 98/501Regiopolitie
Ijssellandklacht ongegrond verklaard en verzoek om schadevergoeding
afgewezeng 98/505Regiopolitie Amsterdam-Amstellandonrechtmatig
optreden tegen (dreigende) ordeverstoringen rond Eurotop in Amsterdam (zonder
grond vasthouden en uitzetten EU-onderdanen; beperken demonstratievrijheid)#
,g,ng  burgemeester Amsterdamonrechtmatig optreden tegen
(dreigende) ordeverstoringen rond Eurotop in Amsterdam (zonder grond vasthouden
en uitzetten EU-onderdanen; beperken demonstratievrijheid)g 98/518Regiopolitie
Rotterdam-Rijnmondgroene kaart niet geaccepteerd als bewijs verzekering
auto, auto in beslag genomen en geweigerd kosten als gevolg daarvan te vergoeden#
,g,ng 98/520Regiopolitie Brabant-Noordoptreden tijdens aanhouding
(niet direct ingegrepen bij vechtpartij; provocerende houding aangenomen;
geweld gebruikt en geboeid)g,ng,go 98/521Regiopolitie
Noord-Holland Noordgeweigerd verzoeker (journalist) doorgang te verlenen
bij afzetting; verzoek om schadevergoeding afgewezenng 98/522Regiopolitie
Haaglandenwijze van afhandeling inbraak woning; niet inhoudelijk gereageerd
op briefg,ng,go 98/524Regiopolitie Zeelandverzoeker
als verdachte aangemerkt; geboeid; geen beddengoed gegeven bij insluiting;
niet tijdig gelegenheid gegeven thuisfront te informeren; te lang vastgehouden;
beslissing korpsbeheerder op klacht hieroverg,ng 98/528Regiopolitie
Haaglandenwijze van aanhouding (bejegening; geweldgebruik; geboeid;
op politiebureau niet zo snel mogelijk astmapompje bezorgd); bejegening bij
passeren huis verzoekster enige dagen later; haar nog niet formeel op de hoogte
gesteld van afdoening klachtg,ng,go 98/529Regiopolitie
Hollands Middenbij aanhouding disproportioneel geweld gebruikt; verzoeker
onvoldoende op de hoogte gehouden van voortgang strafrechtelijk onderzoek;
niet inhoudelijk ingegaan op verzoek om genoegdoeningg,ng 98/530Regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderlandgeweldgebruik tegen dochter verzoekster op
politiebureau; haar onder druk gezet om klacht in te trekkenng,go 98/531Regiopolitie Flevolandzonder toestemming
verzoeker zijn woning binnengetreden; verzoeker hierover geen uitleg gegeven;
klacht niet binnen geldende termijn afgehandeldg,ng 98/532Regiopolitie
Haaglandengeweigerd aangiften op te nemen; brief niet beantwoordg,go98/533Regiopolitie Haaglandenoptreden politie na aanhouding
verzoeker (doorgang geweigerd; geweld gebruikt; zonder noodzaak foto's gemaakt;
gefouilleerd; slechte omstandigheden in cel; niet in gelegenheid gesteld contact
op te nemen; bejegening)g,ng,go 98/535Regiopolitie
Amsterdam-Amstellandverzoeker meegedeeld dat niets bekend was over zijn
hond, terwijl die naar een asiel was gebracht; formulier niet goed ingevuldg,ng98/540Regiopolitie Amsterdam-Amstellandzonder reden Pools
meisje, dat bij verzoeker logeerde, samen met zijn hond meegenomenng98/541Regiopolitie Rotterdam-Rijnmondverzoeker ten onrechte
aangemerkt als verdachte van valse aangifte en valsheid in geschrifte/oplichting
wegens het verzilveren van girobetaalkaarten die hij eerder als gestolen had
opgegevenng 98/543Regiopolitie Noord-Holland Noordoptreden
n.a.v. diefstal bromfiets; afwijzing verzoek om schadevergoedingng98/544Regiopolitie Noord-Holland Noordniet in staat gebleken
in beslaggenomen goederen terug te geven (zijn onvindbaar)g,ng98/548Regiopolitie Gooi en Vechtstreekgeweigerd verzoeker
exemplaar van rapport te geven; geen rapport geweldaanwending opgemaaktg98/550Regiopolitie Brabant-Noorddisproportioneel gewelddadig
optreden; in beoordeling klacht niet gemotiveerd waarom is uitgegaan van juistheid
verklaring politieambtenaar terwijl verzoeker een tegengestelde verklaring
heeft afgelegdg,ng 98/554Regiopolitie Amsterdam-Amstellandverzoeker
pas aangehouden nadat hij anderhalf jaar gesignaleerd heeft gestaan, bejegening,
mededelingen over verdenking, pas laat heengezonden, te lang gedaan over afhandeling
klachtg,ng,go 98/555Regiopolitie Zeelandklachtbehandelingg,ng98/563Regiopolitie Frieslandbovenmatig geweld gebruikt en
geen/te laat arts geraadpleegd; luide muziek in cel en geen eten en drinkenng,go98/564Regiopolitie Haaglandenonderneemt te weinig tegen
foutparkeerders voor huis verzoekerng,go 98/567Regiopolitie
Amsterdam-Amstellandwijze van optreden in burengeschil; privacy verzoekster
geschonden; brieven nog niet beantwoordg,ng,go 98/569Regiopolitie
Limburg-Noordondanks aanwijzingen in richting van mogelijke verdachte
geweigerd informatie op te vragen bij PTT Telecom; geen onderzoek in gesteld
n.a.v. aangifte verduistering auto; verzoek om schadevergoeding afgewezenng98/570Regiopolitie Gelderland-Middenuitlatingen gedaan in
gesprek i.v.m. verdenking seksueel misbruik en dat later weer ontkendgo98/581Regiopolitie Hollands Middenverzoeker onvoldoende
geïnformeerd over opsporingsonderzoek n.a.v. aangifte diefstal; niet
gereageerd op brieven!,# ,g 98/582Regiopolitie Gelderland-Zuidgeen
vergoeding voor wapens die verzoeker na inbeslagname beschadigd had teruggekregen!
,g,ng 98/583Regiopolitie Noord-Holland Noordwijze
van aanhouden ter verdere executie van straf (woning binnengevallen onder
invloed van alcohol; geweld gebruikt; geld achtergehouden; bij overbrenging
naar politiebureau geen rekening gehouden met revalidatie verzoeker; onvoldoende
gelegenheid gegeven om arts te raadplegen; door inval eer en goede naam verzoeker
en echtgenote aangetast; gedwongen insluitingsformulier te tekenen)ng98/585Regiopolitie Limburg-Noordal dan niet volgens afspraak
met arrondissementsparket geweigerd van melding proces-verbaal van aangifte
op te maken en verzoeker in plaats daarvan direct doorgezonden naar officier
van justitie; geweigerd afschrift te verstrekken van schriftelijke vastlegging
meldingg 98/586Regiopolitie Groningenonderzoek
n.a.v. aangifte ontucht met minderjarigeng,ng 98/593Regiopolitie
Hollands Middenbij aanhouding zoon verzoekster thuis jongere dochters
alleen achtergelaten; geen toestemming gegeven zoon te bezoeken; over klachten
geen oordeel gegevenng,go 98/595Regiopolitie Noord-Holland
Noordpolitieambtenaar zich tijdens alcoholcontrole arrogant en agressief
tegenover verzoeker uitgelateng,ng,go 98/596Regiopolitie
Utrechtbejegening verzoeker (o.m. onterecht als verdachte benaderd;
fysiek geweld gebruikt)g,ng,go 98/598Regiopolitie
Groningenin proces-verbaal diefstal scooter niet vermeld dat scooter
zwaar beschadigd was teruggevonden, waardoor schade niet op dader kon worden
verhaaldng 98/599Regiopolitie Amsterdam-Amstellandwijze
waarop sollicitatie naar functie aspirant-surveillant is afgehandeldg,ngJustitie nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/001arrondissementsparket AmsterdamDruk op verzoeker (advocaat)
uitgeoefend om tegen de Staat lopende procedures in te trekken en bericht
dat verzoeker dit zou hebben toegezegd; hem ervan beschuldigd relevante informatie
te hebben achtergehouden en door verzoeker ingeschakeld recherchebureau ervan
beschuldigd opsporingsactiviteiten politie en justitie te hebben gedwarsboomd;
aan politie Amsterdam instructie gegeven correspondentie niet rechtstreeks
met verzoeker te laten lopeng,ng 98/012arrondissementsparket
RotterdamVerzoek om inzage in proces-verbaal onvoldoende voortvarend
behandeldg 98/017VisadienstWijze van afhandeling
visumaanvraag Pakistaanse echtgenoot verzoeksterg 98/030arrondissementsparket
ArnhemOnterecht verzoeksters opsporing/ aanhouding/ voorgeleiding bevolen
en naam laten opnemen in opsporingsregisterg 98/031Minister
van JustitieGeweigerd onkosten en schade te vergoeden aan verzoeker
(die enkele jaren werkzaamheden heeft verricht voor RCID Groningen)ng Officier van Justitie GroningenVerzoeker niet toegestaan
een bezoek te brengen aan een gedetineerde informantng  Rijksrecherche
LeeuwardenNiet geïnformeerd over uitkomst onderzoekng98/042VisadienstBehandelingsduur verzoek om MVV t.b.v. moeder
verzoekerg 98/043Penitentiaire inrichting
De Grittenborgh HoogeveenVerzoek om overplaatsing verzoeker (gedetineerde)
te traag afgehandeldng  Selectieadviescommissie penitentiaire
open inrichtingen/dagdetentie Ministerie van JustitieVerzoek om overplaatsing
verzoeker (gedetineerde) te traag afgehandeldng  Ministerie
van JustitieAfhandeling klachtg,ng 98/059VisadienstStuurt
verzoeker brieven zonder daarin naam, functie en telefoonnummer behandelend
ambtenaar te vermelden; zendt post naar huisadres terwijl verzoeker gevraagd
heeft die naar postadres te sturenng 98/060arrondissementsparket
AmsterdamVoegingsformulier niet tijdig in strafdossier gevoegd, waardoor
verzoeker (slachtoffer misdrijf) zich niet in strafzaak tegen verdachte heeft
kunnen voegen! ,g  strafgriffie arrondissementsrechtbank
AmsterdamVoegingsformulier niet tijdig in strafdossier gevoegd, waardoor
verzoeker (slachtoffer misdrijf) zich niet in strafzaak tegen verdachte heeft
kunnen voegen! ,g 98/066Centraal Justitieel Incassobureauverzoek
tot kwijtschelding diverse boetevonnissen en administratieve sancties afgewezen,
en intermediair verzoeker meegedeeld dat de officier van justitie in overweging
zou worden gegeven een arrestatiebevel uit te vaardigen voor vervangende hechtenis
voor geldboeteng,ng 98/077Immigratie- en Naturalisatiedienstlange
behandelingsduur aanvraag vergunning tot verblijkg 98/078College
van procureurs-generaalverzoek om vergoeding schade, ontstaan bij huiszoeking,
afgewezen# ,g,ng 98/083griffie Centrale Raad van
Beroepverzuimd rechtgrond aan te geven waaruit blijkt dat vermindering
of vrijstelling griffierecht niet mogelijk is (verzoeker wijst hierbij op
brochure waarin staat dat dat wel mogelijk is)! ,g 98/087Visadienstnagelaten
ontvangst bezwaarschriften te bevestigen! ,g 98/088griffie
arrondissementsrechtbank Amsterdamberoepschriften in ongerede laten
rakeng 98/090Visadienstlange behandelingsduur
bij Nederlandse ambassade in Turkije ingediende aanvraag visum voor kort verblijf;
daarbij garantverklaring verlangd; geen reactie op briefg,ng98/095ressortparket Arnhemhoger beroep in strafzaak (waarin
verzoeker zich als benadeelde partij had gevoegd) ingetrokken; niet eerst
met verzoeker overlegd hieroverng  arrondissementsparket
Almelohoger beroep in strafzaak (waarin verzoeker zich als benadeelde
partij had gevoegd) ingetrokken; niet eerst met verzoeker overlegd hieroverng98/098Griffie arrondissementsrechtbank Zwolletoezeggingen
verzoeker te zullen informeren niet nagekomen; niet uit eigen beweging en
pas laat grosse vonnids toegezonden, zonder daarbij informatie te verstrekken
over mogelijkheid hoger beroep; wijze waarop personeel telefooncentrale verzoeker
te woord heeft gestaang,ng,go  arrondissementsparket
ZwolleInformatieverstrekking en administratieve afhandeling strafzaken
waarin verzoeker zich als benadeelde partij had gevoegd# ,g,ng 98/100Immigratie- en Naturalisatiedienstnog geen
gesprek gevoerd met zuster verzoeker en haar gezin om te kunnen beoordelen
of zij voor hervestiging in Nederland in aanmerking komen; niet gereageerd
op briefg 98/101Immigratie- en NaturalisatiedienstBehandelingsduur
asielvraag verzoeker (alleenstaande minderjarige asielzoeker uit Bangladesh(;
geen vergunning tot verblijf onder de beperking «verblijf als alleenstaande
minderjarige asielzoeker» (ama-vtv) verleendg 98/102arrondissementsparket
Den Haagniet tijdig dagvaarding betekend aan verdachte ontucht met dochter
verzoekers waardoor vervolgingsrecht OM kwam te vervallen; verzoekers niet
adequaat geïnformeerd over voortgang nieuwe termijn vervolging was afgewezen
en hierover niet met verzoekers overlegdg,ng 98/113Immigratie-
en Naturalisatiedienstwijze optreden ambtenaar als procesvertegenwoordiger
bij behandeling in beroep van aanvraag verzoeker (Zaïrees) om toelating
als vluchtelingng 98/123Ministerie van JustitieVerzoek
om vergoeding schade door beet politiehond afgewezen zonder nader onderzoek
in te stellen# ,g 98/137Immigratie- en NaturalisatiedienstBehandelingsduur
verzoek om toelating als vluchteling; telefonische toezegging dat verzoekster
in elk geval een vergunning tot verblijf op humanitaire gronden zou krijgen
niet nagekomeng,go 98/144Immigratie- en NaturalisatiedienstLange
behandelingsduur asielverzoeken (aanvraag onderzoek door Ministerie van Buitenlandse
Zaken niet tijdig ingediend; toezegging om binnen drie maanden te beslissen
niet nagekomen)g 98/154ambtenaar Korps landelijke
politiedienstenVerzoekster onheus bejegend toen hij haar verbaliseerde
voor verkeersovertredingng  chef Korps landelijke
politiedienstenwijze waarop klacht is afgedaanng 98/157Immigratie-
en NaturalisatiedienstAdvocaat verzoekers pas laat ingelicht over afwijzingng98/163Immigratie- en Naturalisatiedienstwijze van afnemen
gehoor; klachten hierover niet bevredigend afgehandeldg,ng,go98/164Immigratie- en Naturalisatiedienstverzoeker (asielzoeker)
ten onrechte in geautomatiseerde opsporingsregister gesignaleerd als ongewenst
vreemdelingg 98/166Immigratie- en NaturalisatiedienstBehandelingsduur
herzieningsverzoek afwijzing asielverzoek; brieven niet inhoudelijk beantwoordg,ng98/171Immigratie- en Naturalisatiedienststelt dat behandeling
bezwaarschrift tegen afwijzing asielverzoek nog voortduurt, terwijl uit registratiesysteem
COA blijkt dat verzoeker is erkend en toegelaten als vluchteling; lange behandelingsduur;
toezegging niet nagekomeng,ng 98/172Landelijk Bureau
Inning Onderhoudsbijdragenvordert ten onrechte bedrag i.v.m. achterstallige
betaling alimentatie voor dochter verzoekerng 98/173Immigratie-
en Naturalisatiedienstniet onmiddellijk vreemdelingenbewaring opgeheven
na kennisname uitspraak rechtbank (toewijzing voorlopige voorziening)ng98/178arrondissementsparket Den Haagstrafbaar feit waarvan
verzoeker slachtoffer is geworden slechts ad informandum gevoegd in telastelegging
tegen verdachte; geweigerd schade als gevolg hiervan te vergoeden!
,ng 98/181Immigratie- en Naturalisatiedienstverzoeker (asielzoeker)
aan ambassade gepresenteerd terwijl nog niet vast stond dat hij geen vluchteling
wasg 98/182Immigratie- en Naturalisatiedienstreactie
op verzoeken om opnieuw te worden gehoord in kader asielverzoek, omdat hij
in nader gehoor de tolk niet goed had kunnen verstaang 98/186griffie
gerechtshof Leeuwardenniet op verzoek kopie proces-verbaal terechtzitting
gezondeng  procureur-generaal gerechtshof Leeuwardenop
onjuiste en onzorgvuldige wijze klachten afgedaan over optreden medewerker
rijksrecherche i.v.m. toentertijd tegen verzoeker lopend opsporingsonderzoekg,ng Minister van Justitie(klacht)brieven te laat resp. niet
beantwoordg 98/197Visadienstlange behandelingsduur
bezwaarschrift tegen afwijzing mvv voor echtgenote en kinderen verzoekerg98/199Immigratie- en NaturalisatiedienstWoordvoerster IND
heeft zich in een interview met een journaliste beschuldigend uitgelaten over
verzoeker! ,go 98/209arrondissementsparket Bredaverzoeker
onvoldoende geïnformeerd over afhandeling aangifte van mishandeling;
zaak via transactie afgedaan waardoor verzoeker zich niet als benadeelde partij
kon voegen in strafzaak; niet gereageerd op brief; informatie doorgegeven
aan verdachteg,ng  ressortsparket Den Boschprocureur-generaal
in brieven onvoldoende ingegaan op brieven verzoekerg,ng 98/210arrondissementsparket
Amsterdamadvocaat inzage geweigerd in verklaring cliënt!,#
,g 98/211unitmanager Raad voor de Kinderbescherming Dordrechtniet
gereageerd op briefg  directeur Raad voor de Kinderbescherming
Rotterdamten onrechte in brief opgemerkt dat nichtje verzoeker had uitgesproken
niet bij gezin verzoeker te willen blijvenng 98/212Immigratie-
en Naturalisatiedienstgaat als verzoek om voorlopige voorziening wordt
ingetrokken automatisch over tot versturen mededeling aan politiekorps dat
vreemdeling kan worden uitgezet, ongeacht reden intrekkingng98/223Ministerie van Justitienog geen uitsluitsel gegeven
over kortingsprocedureg 98/224arrondissementsparket
Alkmaarverstekvonnissen politierechter uit 1991 en 1993 pas in 1996
aan verzoeker betekendng 98/232Visadienstadresgegevens
referent m.b.t. visumaanvraag onvoldoende onderzocht en als gevolg hiervan
afwijzende beschikking verstrekt; verzoek om schadevergoeding afgewezen#
,g 98/240arrondissementsparket Haarlem/griffier sector bestuursrechtnagelaten
afschrift proces-verbaal terechtzitting te verstrekkenng 98/247griffier
arrondissementsrechtbank Utrechtbij verstrekken afschrift beschikking
niet termijn hoger beroep vermeld; brief geretourneerd onder vermelding dat
die alleen via advocaat in geding kan worden gebrachtg,ng 98/255arrondissementsparket
Leeuwardenverzoekers onvoldoende geïnformeerd over verloop onderzoek
en sepotng 98/260arrondissementsparket Zutphenondanks
nadrukkelijk verzoek geen hoger beroep ingesteld tegen uitspraak rechtbank
waarbij verdachte n.a.v. overlijden dochter verzoeker veroordeeld werd wegens
dood door schuld in het verkeerng 98/261Centraal
Justitieel Incassobureauin electronische gegevensuitwisseling voor opstellen
beschikkingen WAHV wordt geen rekening gehouden met vraag op wiens naam kenteken
op moment overtreding was ingeschreven! ,ng 98/268Districtspsychiatrische
Dienst Justitie ArnhemSummiere beantwoording brief en geen inzicht gegeven
in onderzoek.g,ng 98/271Afdeling FEZ
Gerechtelijke Diensten Den Haagverzending nota vijf jaar na vonnis;
betalingsherinnering gestuurd ondanks telefonische toezegging kwijtscheldingg,ng98/273Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdrageninning
verschuldigde alimentatie niet overgenomen; alimentatie over januari, februari
en maart 1997 niet op de eerste dag van deze maanden ontvangen#
,g,ng 98/274Immigratie- en Naturalisatiedienstsignalering
als ongewenst vreemdeling niet ingetrokken ondanks twee verzoeken; niet inhoudelijk
gereageerd op klacht daarover# ,g 98/275directeur
Raad voor de Kinderbescherming Amsterdambrief met bezwaar tegen beslissing
directeur op hun klacht niet als klacht doorgestuurd naar klachtencommissieg98/277Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende
ingespannen om alimentatie te innen; geen of nauwelijk actieve informatieverstrekking
en onvoldoene informatieg,ng 98/285arrondissementsparket
Utrechtvijf van de in beslag genomen goederen onzorgvuldig bewaard en
daardoor niet terug te vindenng 98/292Immigratie-
en Naturalisatiedienstafwijzing verzoek tot verlenging reactietermijn
met vijf dagen op verslag nader gehoor i.v.m. niet beschikbaar zijn tolk;
uiteindelijk uitstel gegeven wegens minderjarigheid.# ,g 98/297arrondissementsparket
's-Hertogenboschvan echtgenoot in beslag genomen voorwerpen teruggegeven
aan curator faillissement echtgenoot zonder voldoende uitgezocht te hebben
wie de rechthebbende isng 98/299Centraal Orgaan opvang
asielzoekers Rijskwijkweigering om aan verzoeker gerichte aangetekende
brief in ontvangst te nemen van de PTT waarna brief is teruggestuurd naar
Libië; geen reactie op zijn klacht! ,g,ng 98/308Penitentiaire
inrichting De IJssel te Krimpen a.d. IJsselinformatie over betalingsregeling
voor verkeersovertredingen ter beëindiging van gijzeling; plaatsing op
een afdeling met een «sober regime»# ,g,ng  arrondissementsparket
Utrechtinformatie over betalingsregeling voor verkeersovertredingen
ter beëindiging van gijzeling; geen reactie op per fax verzonden brieven
van gemachtigde; onvoldoende gezocht naar adresgegevens# ,g,ng Bureau Bijzondere Diensten Ministerie van Justitieplaatsing
op een afdeling met een «sober regime»# ,g,ng  Centraal
Justitieel Incassobureauinformatie over betalingsregeling voor verkeersovertredingen
ter beëindiging van gijzeling; geen inhoudelijke reactie op brief van
gemachtigde; op laatste dag gijzeling regeling gehonoreerd; onvoldoende gezocht
naar adresgegevens# ,g,ng  arrondissementsparket Amsterdaminformatie
over betalingsregeling voor verkeersovertredingen ter beëindiging van
gijzeling# ,g,ng 98/309Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenop
grond van een mededeling aangenomen dat er betalingsachterstand was; afwijzing
schadevergoeding en de informatie in de klachtenbrochure daaroverg,ng98/313Minister van Justitieafwijzende reactie op klachten
over het «sobere regime» in afdeling PI 't Sticht Utrechtng98/316Raad voor de Kinderbescherming Alkmaarrapport, opgemaakt
na telefonische melding over opvoedingssituatie kind, niet vernietigdng98/320Centraal Justitieel Incassobureauop beschikking niet
vermeld waar inlichtingen te krijgen over opgelegde boeteg  arrondissementsparket
Zutphenbrieven niet behandeld als verzoek om inlichtingen, maar als
bezwaarschrift tegen verkeersovertredingg 98/332openbaar
ministerie Haarlemaan VS (beslissing rechtbank tot invrijheidsstelling
gefrustreerd door hem in vreemdelingendetentie te nemen en vervolgens alsnog
een uitleveringsbesluit te nemen)ng  Ministerie
van Justitie/Bureau Internationale Rechtshulphandelwijze m.b.t. uitlevering
verzoeker aan VS (beslissing rechtbank tot invrijheidsstelling gefrustreerd
door hem in vreemdelingendetentie te nemen en vervolgens alsnog een uitleveringsbesluit
te nemen); advocaat niet tijdig geïnformeerd over last tot uitleveringg,ng Immigratie- en Naturalisatiedienst Schipholaan VS (beslissing
rechtbank tot invrijheidsstelling gefrustreerd door hem in vreemdelingendetentie
te nemen en vervolgens alsnog een uitleveringsbesluit te nemen)g98/333Immigratie- en Naturalisatiedienstaan asielzoeker
uitgereikte beschikking (toelating als vluchteling) weer ingenomenng98/336Rijksrecherche Den Haagonvolledig onderzoek ingesteld
naar politieoptredenng 98/348Raad voor Rechtsbijstand
Den Boschonthoudt verzoeker informatie over afdoening klacht; aan hem
uittreksels uit kadastrale registratie gevraagdng 98/349Immigratie-
en Naturalisatiedienstbehandeling verzoeker bij gehoor; zonder reden
meegedeeld dat beslissing op naturalisatieverzoek werd aangehouden; in brief
ambtenaar over wie verzoeker had geklaagd als contactpersoon vermeldng98/350Immigratie- en Naturalisatiedienstart. 15-onderzoek
naar procedure van totstandkoming en gebruik van individuele ambtsberichten
in asielzaken# ,g 98/360Immigratie- en Naturalisatiedienst/Klachtencommissie
Tolkenklacht van Somalische asielzoekster over tolk niet ontvankelijk
verklaard wegens overschrijding termijn; standpunt niet herzien n.a.v. bedenkingen
advocaatng 98/368arrondissementsparket 's Hertogenboschniet
gereageerd op brievenng 98/372Minister van Justitieafwijzing
gratieverzoek onvoldoende gemotiveerdng 98/376Immigratie-
en Naturalisatiedienstbij eerste, nader en aanvullend gehoor tolken
gebruikt die alleen Farsitaal beheersen, terwijl verzoekers Daritaal spreken;
op voorblad verslagen van gehoren ten onrechte vermeld dat gehoren in Daritaal
zijn gehoudeng,ng 98/381arrondissementsparket Maastrichtniet
inhoudelijk gereageerd op klacht over politieoptreden en verzoek om vergoeding
van geleden schadeg 98/382Algemeen directeur penitentiaire
inrichtingen Vughtintermediair verzoeker met te korte voorbereidingstijd
uitgenodigd voor gesprek; weigering om verzoeker toe te laten bij het gesprek;
weigering faxnummer PI te geven waardoor intermediair geen brief van het advocaten
kantoor kon ontvangen; weigering intermediair te horen over niet toelaten
verzoeker tot gesprekg,ng 98/387arrondissementsparket
Almeloverzoeker (betrokken bij aanrijding) in strijd met Richtlijn strafvorderings-
en transactiebeleid bij verkeersongevallen transactie aangeboden voor zijn
aandeel aan de aanrijdingng 98/391arrondissementsparket
Arnheminformatie over verzoeker verstrekt aan weekblad Panoramang98/392griffie kantongerecht Harderwijkgeen ontvangstbevestiging
gestuurd van beroepschrift; enveloppe niet bewaard! ,g,ng 98/394Visadienstgeen
gevolg gegeven aan rechterlijke uitspraak om nieuwe beslissing te nemen op
bezwaarschrift tegen afwijzing machtiging tot voorlopig verblijf voor familielidg98/395officier van justitie Amsterdamniet ingegaan op telefonische
verzoeken van vertrouwensarts om medische en psychische achtergronden strafzaak
tegen verzoekers toe te lichtenng 98/398arrondissementsparket
Middelburgverzoeker onvoldoende bescherming geboden na aangifte van
bedreiging met de doodng  hoofdofficier van justitie
Middelburgniet adequaat gereageerd op tip verzoeker in moordzaakg,ng 98/401Korps landelijke politiedienstenverzoeker
op A2 op onverantwoorde wijze tot stoppen gedwongengo 98/402Immigratie-
en Naturalisatiedienstbehandelingsduur bezwaarschrift tegen afwijzing
verzoek om toelating als vluchteling en vergunning tot verblijfg98/408Centraal Orgaan opvang asielzoekerslange duur behandeling
bezwaarschriftg 98/414Raad voor de Kinderbeschermingonzorgvuldig
met belangen verzoekster omgegaan (haar niet geïnformeerd over uitbrengen
rapport over haar gezin; nooit belissing op verzoek om inzage ontvangen; vragen
over vergadering onvoldoende beantwoord; conceptverslag aan psycholoog gezonden);
klachtbrief niet beantwoordg,ng 98/416parket procureur-generaal
gerechtshof Den Haagverstekarrest (waarbij verzoeker civiele vordering
is toegewezen) niet aan veroordeelde betekendng 98/417Raad
voor de Kinderbescherming Zutphen, directie Oostwijze waarop advies
is gegeven tijdens zitting gerechtshof Arnhem in procedure over omgangsregeling
met dochterng 98/419Immigratie- en Naturalisatiedienstverzoeker
tegen zijn wil gepresenteerd aan Liberiaanse ambassade Brusselng98/420arrondissementsparket Utrechtniet adequaat gereageerd
op brief! ,ng 98/421arrondissementsparket Haarlem(informatie
over) behandeling aangifte; niet gereageerd op klachtbriefg,ng98/423Centraal Justitieel Incassobureauadres verzoeker niet
geverifieerd alvorens signalering openstaande boet op te nemen in opsporingsregisterng98/427Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenongeldige
bankgarantie van alimentatieplichtige geaccepteerd en beslag opgeheveng98/430arrondissementsparket Roermondde politie opdracht
gegeven om uiterst terughoudend op te treden als verzoekster een beroep op
de politie zou doen i.v.m. met burenproblemen; niet bereid gesprek met verzoekster
hierover te voerenng 98/431arrondissementsparket
Den Haagpas laat inhoudelijk gereageerd op klacht over optreden OM;
verzoekster niet geïnformeerd over wijze waarop parket klachten behandeltg,go98/434officier van justitie Den Haagadvocaat ondanks toezegging
niet gewaarschuwd voor ontruimingng,go 98/445arrondissementsparket
Arnhemonvoldoende voortvarend gehandeld bij behandeling strafzaak; verzoeker
niet tijdig bericht over intrekking dagvaardingg,ng 98/446arrondissementsparket
Alkmaarin strijd met richtlijn media eerder ingelicht over beslissing
hoger beroep in te stellen dan verzoekers raadsman; geen afschrift persbericht
gestuurdg 98/450Huis van Bewaring Demersluis Amsterdamopgesloten
in cel waar op de muur was geschreven: «Carlo is lekker dood»ng98/451Raad voor de Kinderbescherming Alkmaarbemoeienissen
met gezin na klachten ten onrechte voortgezetng 98/454Ministerie
van Justitieverzoeker niet duidelijk gemaakt in welke volgorde hem opgelegde
straffen worden geëxecuteerd (daardoor wellicht te lang gedetineerd geweest
en zich niet tijdig kunnen melden bij verslavingskliniek); verzoek om schorsing
gevangenisstraf afgewezeng,ng  ressortsparket Amsterdamverzoeker
niet duidelijk gemaakt in welke volgorde hem opgelegde straffen worden geëxecuteerd
(daardoor wellicht te lang gedetineerd geweest en zich niet tijdig kunnen
melden bij verslavingskliniek)g  arrondissementsparket
Haarlemverzoeker niet duidelijk gemaakt in welke volgorde hem opgelegde
straffen worden geëxecuteerd (daardoor wellicht te lang gedetineerd geweest
en zich niet tijdig kunnen melden bij verslavingskliniek)g  Penitentiaire
Inrichting Haarlemverzoeker niet duidelijk gemaakt in welke volgorde
hem opgelegde straffen worden geëxecuteerd (daardoor wellicht te lang
gedetineerd geweest en zich niet tijdig kunnen melden bij verslavingskliniek)g98/466Centraal Justitieel Incassobureaugeweigerd te voldoen
aan verzoek om toezending foto's van mogelijke verkeersovertredingng officier van justitie Den Haagbrief afgehandeld als beroepschrift
tegen beschikking verkeersovertredingng 98/479Visadienstwijze
van behandeling aanvraag tot verificatie afstandsverklaring t.b.v. machtiging
tot voorlopig verblijf voor zoon; lange behandelingsduur bezwaarschriftg98/483arrondissementsparket Haarlemniet inhoudelijk gereageerd
op briefg,ng 98/489officier van justitie te RotterdamNiet
beantwoorden brief; verzoek om informatie aan de Raad voor de Kinderbescherming;
datum sepotbeslissing en mededeling daarover aan verzoeker en de Raadg,ng98/490arrondissementsparket AmsterdamBrief tweeëneenhalve
maand later en niet vollddig beantwoordg  arrondissementsparket
Haarlemaangifte/klacht te traag behandeldng 98/491buitengewoon
opsporingsambtenaren van het gemeentevervoerbedrijf Amsterdamonnodig
geweldgebruik tegenover vrachtwagenchauffeur werkzaam bij verzoekerg98/496Raad voor de Kinderbescherming, directie Oostwijze
waarop gevolg is gegeven aan beslissing klachtencommissieng 98/497College
van procureurs-generaalniet inhoudelijk gereageerd op verzoek, gebaseerd
op Wet openbaarheid van bestuurg 98/505hoofdofficier
van justitie Amsterdamonrechtmatig optreden tegen (dreigende) ordeverstoringen
rond Eurotop in Amsterdam (zonder grond vasthouden en uitzetten EU-onderdanen;
beperken demonstratievrijheid)g  Immigratie- en Naturalisatiedienstonrechtmatig
optreden tegen (dreigende) ordeverstoringen rond Eurotop in Amsterdam (zonder
grond vasthouden en uitzetten EU-onderdanen; beperken demonstratievrijheid)g98/506Ministerie van Justitiepas laat reactie op sollicitatiebrief
gegeven; uiteenlopende informatie gekregen; wijze van klachtbehandeling!
,g,ng,go 98/513arrondissementsparket Rotterdamverdachten
van mishandeling pas laat gedagvaard; verzoeker (slachtoffer) niet op de hoogte
gehoudeng 98/524officier van justitie Middelburgingestemd
met advies politieklachtencom- missie; niet beslist op klacht over toegepaste
sepotcode# ,g 98/527Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenonvoldoende
inspanningen betracht om alimentatie te innen; niet voorkomen dat alimentatievordering
over periode voor 31 augustus 1990 inmiddels is verjaardg 98/529arrondissementsparket
Den Haagverzoeker onvoldoende op de hoogte gehouden van voortgang strafrechtelijk
onderzoek; pas laat geïnformeerd over beslissing om niet te vervolgeng hoofdofficier van justitie Den Haagniet inhoudelijk ingegaan
op verzoek om genoegdoeningng 98/533officier
van justitie Den Haagverzoeker ten onrechte in verzekering gesteld;
mondeling een ander strafbaar feit meegedeeld dan op uitgereikt afschrift
van bevel stond; hem niet in gelegenheid gesteld advocaat in te schakeleng,ng,go98/534Minister van Justitieonvoldoende voortvarend uitvoering
gegeven aan opgelegde maatregel Buitengewone Behandeling (verzoeker heeft
te lang moeten wachten op plaatsing in een passende inrichting)g,ng98/540officier van justitiezonder reden Pools meisje, dat
bij verzoeker logeerde, samen met zijn hond meegenomenng 98/542Visadiensthoudt
afgifte machtiging tot voorlopig verblijf voor in Pakistan verblijvende echtgenote
op i.v.m. nog niet gelegaliseerde en geverifieerde huwelijksakteg98/546Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragenbedrag
nog steeds niet uitbetaald; gestopt met innen alimentatie; verzoek om weer
te gaan innen nog niet behandeldg 98/548buitengewoon
opsporingsambtenaren Natuurmonumentenbejegening en geweldgebruik bij
staandehoudingng,go  hoofdofficier van justitie Amsterdamgeweigerd
verzoeker exemplaar van rapport te geven; geen rapport geweldaanwending opgemaaktg98/557Raad voor de Kinderbescherming Eindhovenverzoek om
vergoeding kosten verzorging pleegkind afgewezenng 98/560arrondissementsparket
Roermondonvoldoende voortvarend gehandeld in onderzoek naar aangifte
van oplichting en bij behandeling aanvragen vervangend kentekenbewijs motorfietsg,ng98/561Raad voor de Kinderbescherming Den Haagrapport naar
rechtbank gestuurd terwijl nog een klachtprocedure liep; behandeling klacht
overgelaten aan betrokken medewerkerg 98/568Raad
voor de Kinderbescherming Rotterdamniets ondernomen n.a.v. meldingen
verzoeker over zorgelijke situatie zoontje bij moederng 98/575Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragenniet aangegeven dat op werkloosheidsuitkering
beslag zou worden gelegd; brengt ten onrechte 10% opslag in rekening; weigert
beslag ongedaan te makenng 98/581arrondissementsparket
Den Haaggeen redenen gegeven voor niet vervolgen personen die verzoeker
had aangewezenng 98/585arrondissementsparket Roermondafgesproken
dat politie zou weigeren van melding proces-verbaal van aangifte op te maken
en verzoeker in plaats daarvan direct door te zenden naar officier van justitieg98/594Immigratie- en Naturalisatiedienstbehandelingsduur
herzieningsverzoek tegen beslissing om vestigingsvergunning in te trekkengLandbouw, Natuurbeheer en Visserij nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/052Minister van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijOnvoldoende
gevolgen overzien van vervoersverbod voor varkens en onvoldoende voortvarend
gereageerd op de problemen die daardoor bij verzoekers bedrijf ontstondenng Rijksdienst voor de keuring van Vee en VleesVoor oplossing
probleem van overbezetting verwezen naar ondersteunende maatregelen, terwijl
die voor verzoekers probleem niet waren getroffeng 98/069Dienst
Landinrichting en Beheer Landbouwgronden Zuid-Hollandgeweigerd om hem
door de Belasting in rekening gebrachte heffingsrente te vergoeden (die betaald
moet worden omdat achteraf is gebleken dat verzoeker omzetbelasting in rekening
had moeten brengen voor uitgekeerde schadeloosstelling i.v.m. verkoop van
grond aan de Dienst)ng 98/071Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserijverzoeker (eigenaar agrarisch bedrijf) pas na
drie jaar meegedeeld dat hij niet ontvankelijk is in zijn bezwaar tegen vastelling
mestreferentie. Verzoeker stelt als gevolg hiervan f 18 000 schade
te hebben geledeng,ng 98/185Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserijgeen uitvoering gegeven aan met verzoekster
(producent vleeswaren in blik) gemaakte afspraak om antwoord te krijgen op
vragen i.v.m. regeling prefinanciering met ondercontrolestellingg Productschap voor Vee en Vleesgeen uitvoering gegeven aan
met verzoekster (producent vlees in blik) gemaakte afsprakenng98/250Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijniet
(voldoende) ingegaan op klachten en opmerkingen verzoeker i.v.m. pogingen
om duospray-machine erkend te krijgen als emissie-arme mestaanwendingstechniekng98/358USZO Groningenwijze waarop een bedrag gevorderd werd
van verzoeksters overleden echtgenoot en vervolgends van haarzelfg,ng98/502Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijbezwaarschrift
tegen afwijzende beslissing op aanvraag om invoervergunning voor reptielen
ongegrond verklaard; verzoeker er niet over geïnformeerd dat aanvraag
invoervergunning met spoed zou kunnen worden afgehandeld# ,gOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/008Dienst OmroepbijdragenVerzoeker aangemaand omroepbijdrage
te betalen die hij naar zijn mening niet verschuldigd is; niet gereageerd
op brieven hieroverg,ng 98/057Universiteit Utrecht/Examinator
Sociale geografieTegenstrijdige beoordelingen gegeven van scriptie;
geweigerd deze te verklaren; in brief aangegeven dat vragen over richtlijnen
alleen mondeling kunnen worden gesteldng 98/073Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappenpabo's van Arnhem en Nijmegen
niet geselecteerd voor experiment met 1000 leraren in leer-arbeidsovereenkomstng98/096Dienst Omroepbijdragenverlangt n.a.v. verzoek om vrijstelling
van omroepbijdragen wegens doofheid medische keuring en verklaring van door
dienst aangewezen instantieng 98/217Dienst Omroepbijdragenbetaling
omroepbijdrage ten onrechte toegerekend aan eerdere periode (volgens verzoeker
onredelijk omdat hij toen i.v.m. echtscheiding de echtelijke woning moest
verlaten)ng 98/231Dienst Omroepbijdragenstelt
verzoeker niet langer in de gelegenheid omroepbijdrage halfjaarlijks per acceptgiro
te voldoenng 98/290Dienst Omroepbijdrageninhoud
en toonzetting brief (onjuiste en onvolledige informatie betalingsachterstand;
status «aangewezen voor afsluiting»); geen reactie op briefg,ng98/347USZO Groningengeen voor beroep vatbare beslissing
gezonden over terugvordering gedeelte uitkering; pas laat gereageerd op brief;
niet ingegaan op verzoek om inzage dossierg,ng,go 98/578Dienst
Omroepbijdragengeweigerd omroepbijdrage terug te betalen i.v.m. verhuizing
naar buitenland; tegenstrijdige mededelingen hierover; brieven/faxen onvoldoende
voortvarend beantwoord en brief aan directie beantwoord door de betrokken
medewerkster; ten onrechte omroepbijdrage afgeschreveng,ngSociale Zaken en Werkgelegenheid nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/003College van Toezicht Sociale Verzekeringen ZoetermeerOndanks
herinnering nogg een inhoudelijke reactie gegeven op klacht over gedraging
medewerker GAK Amsterdamg 98/010Gak BredaLaten
weten dat wijze waarop verzoeker een aantal personeen had bejegend mede bepalend
zou zijn bij beoordeling nieuwe aanvragen om uitkeringg 98/011Gak
Den HaagKlachtbrief inhoudelijk onvoldoende afgedaang,ng98/018Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening IJssel-VeluweAanvraag
ontslagvergunning niet voortvarend afgehandeld; beslissing onvoldoende gemotiveerd;
ontslagvergunning aan verkeerde BV verleend; bedrijfsvereniging niet om advies
gevraagdg 98/022Gak RotterdamOnvoldoende voortvarend
uitvoering gegeven aan uitspraak van Centrale Raad van Beroep waarin besluit
om verzoeker hersteld te verklaren vernietigd werdg 98/025Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Midden- en West-BrabantAan werkgever
verzoeker toestemming verleend om arbeidsverhouding te beëindigen (bedrijfseconomische
noodzaak ontslag onvoldoende duidelijk)g 98/026Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Midden- en West-BrabantPas laat
beslissing genomen op aanvraag bedrijf van ontslagvergunning voor een werkneemsterg98/032Sociale Verzekeringsbank UtrechtVerzoekster onheus
bejegend toen zij gegevens trachtte te verkrijgen die duidelijkheid gaven
over arbeidsverleden in Nederlandng 98/033Sociale
Verzekeringsbank RotterdamNog niet beslist op aanvraag (van december
1996) van kinderbijslag voor drie kindereng 98/036Gak
Den HaagVerzoeker i.v.m. herbeoordeling arbeidsongeschiktheid niet tijdig
en onvoldoende geïnformeerd over gevolgen voor hem van aanvaarding door
Tweede Kamer van motie-Adelmundg 98/037Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Zuidelijk Noord-HollandVoor verzoeker
ten onrechte ontslagvergunning om bedrijfseconomische redenen verleend (beslissing
berust op incomplete jaarcijfers en bedrijfseconomische redenen zijn niet
van toepassing op werkgever verzoeker; voorbijgaan aan verweer verzoeker;
ontslagvergunning onvoldoende gemotiveerdg 98/038Arbeidsinspectie
regio MiddenN.a.v. melding verzoeker dat in de dr. F.S. Meijers Instituut
rookverbod niet wordt nageleefd, meegedeeld dat Arbeidsinspectie geen verdere
interventiemogelijkheden heeftng 98/045Gak AmsterdamZich
op standpunt gesteld dat Gak een vordering van f 26,04 op verzoekster
heeft, en slechts uit kosten/baten oogpunt van verdere invordering afzietng98/050Gak UtrechtTijdens onderhoud niet voldaan aan verzoeken
verzoeker om zijn echtgenote te roepen toen hij onwel werdng98/062USZO HeerlenUitkering over 1996 nog niet definitief
afgerekend; nog niet gereageerd op brief en telefonische toezeggingen niet
nagekomen# ,g 98/068Consulente Arbeidsbureau
Amsterdam-Zuidtijdens gesprek met opmerking dat verzoekster (die niet
goed Nederlands spreekt) «haar tijd kwam verdoen» laten blijken
dat zij niet bemiddelbaar was; meegedeeld dat vacatures in eerste instantie
voor Nederlanders waren bestemdg,go 98/075Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Midden-Nederland Utrechtontslagvergunning
verleend wegens bedrijfseconomische redenen, had volgens verzoeker alleen
gebaseerd mogen worden op zijn positie en de reorganisatieng98/079Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Drenthe Assenten
onrechte ontslagvergunning verleend (stelling werkgever dat hij zijn bedrijf
zou beëindigen niet gecontroleerd op juistheid)ng 98/081Sociale
Verzekeringsbank Amstelveengeweigerd rente te vergoeden over bedrag
dat SVB naar mening verzoeker ten onrechte onder zich heeft genomen en gehoudenng98/086Gak Enschedenog niet inhoudelijk gereageerd op brief;
late en onregelmatige betaling ziektewetuitkering, geen specificatie ziekengeld
ontvangen, niet bericht over terugvordering, geen duidelijkheid verschaft
over klachtbehandelingsprocedureg 98/092Gak Leeuwardenverzoekster
bij intakegesprek i.v.m. herleving recht op WW-uitkering niet meegedeeld dat
ze niet verplicht verzekerd was voor Ziekenfondswetng 98/097Landelijk
instituut sociale verzekeringen Amsterdamafwijzend beslist op verzoek
om terugbetaling wachtgeldpremieng 98/104SFB Uitvoeringorganisatie
Sociale Verzekeringlaat beslist op aanvraag AAW/WAO-uitkering; nog geen
uitbetaling of verrekening uitkeringsbedrageng,ng 98/110USZO
Heerlenmaakt sinds april 1997 verzoekster WAO-uitkering onregelmatig
en in onjuiste bedragen over; komt toezeggingen herstel nog niet nag98/111Gak Hilversumlange behandelingsduur GAK van adviesaanvraag
RDA over arbeids(on)geschiktheid werknemer i.v.m. ontslagaanvraag verzoekster
(werkgever)g 98/112USZO Heerlenhandelwijze
rond vastelling en uitbetaling uitkering sinds december 1996g98/114Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheidfaxbericht
niet beantwoordng 98/118USZO Heerlenverzoeker
nog geen defenitieve duidelijkheid gegeven over omvang arbeidsongeschiktheidsuitkering,
ondanks diverse verzoeken daartoeg 98/124Regionale
Directie Arbeidsvoorziening Midden en West Brabantniet bereid verzoeker
zijn medisch dossier terug te geven nu arbeidsbureau niet langer voor hem
bemiddelt; gaat niet inhoudelijk in op verzoek tot teruggave dossierg,ng98/126Gak Dordrechtaan werkgever verzoeker meegedeeld dat
onderzoek zou worden ingesteld i.v.m. mogelijk door verzoeker gepleegde fraudeg98/131Arbeidsinspectie Den Haagverzoeker niet rapport toegezonden
van sporenonderzoek bij werkgeverng  Arbeidsinspectie
Roermondverzoeker niet rapport toegezonden van sporenonderzoek bij werkgever#
,g 98/133Sociale Verzekeringsbank Amersfoortblijft volharden
in terugvordering teveel betaalde kinderbijslagng 98/135Arbeidsbureau
Ossverzoeker niet in aanmerking laten komen voor bijscholingscursussen;
hem als «moeilijk bemiddelbaar» gekwalificeerd en geregi- streerdg,ng Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening Noord-Oost Brabantklachten
hierover niet gegrond verklaardg,ng 98/136Algemene
Directie voor de Arbeidsvoorziening Zoetermeeronzorgvuldig gehandeld
door misbruik te maken van faxbericht dat niet voor de Algemene Directie voor
de Arbeidsvoorziening bestemd wasg 98/138USZO Zwollemet
werkgever verzoeker afgesproken verzoeker voor arbeidsbemiddeling in aanmerking
te brengen, terwijl die daar niet voor in aanmerking kwamng  USZO
Heerlenin brief onvoldoende ingegaan op klachtg,ng 98/139Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Midden en West Brabantten onrechte
ontslagvergunning verleend (op de grond dat de werkgever voldoende aannemelijk
had gemaakt dat verzoekster overcompleet was geworden)ng 98/140Gak
Amsterdamdwangbevel laten betekenen voor betaling afrekening premies
sociale verzekering, terwijl verzoeker om kwijtschelding had gevraagd#
,g 98/160Gak Amsterdamniet onderzocht of behoud dienstverband
verzoeker mogelijk was, maar WW-uitkering toegekendng 98/169Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening IJssel-Veluweten onrechte ontslagvergunning
verleend (anciënniteitsbeginsel niet juist toegepast)ng98/170Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Drentheten
onrechte ontslagvergunning verleend (verweer verzoekster onvoldoende meegewogen;
ontslagvergunning onvoldoende gemotiveerd; in brief niet inhoudelijk ingegaan
op alle punten uit klachtbrief verzoekster); toezegging om verzoekster afschrift
brief werkgever te sturen niet nagekomeng,ng 98/179Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Zuidelijk Noord-Hollandontslagvergunning
verleend wegens bedrijfseconomische redenen, voorbijgegaan aan verweer, ontslagvergunning
onvoldoende gemotiveerd, niet gereageerd op briefg 98/189USZO
Heerlenniet gereageerd op brief met klachten over gang van zaken m.b.t.
arbeidsongeschiktheidsuitkering# ,g 98/192Arbeidsbureau
Amsterdam-Noordbij bemiddeling verzoeker naar Melkert-baan de door werkgever
aan arbeidsbureau verstrekte informatie onvoldoende onderzochtng98/203Gak Amsterdamondanks vele verzoeken daartoe nog steeds
niet informatie over arbeidsverleden verzoekster in jaarlijkse statusoverzichten
verwerktng 98/208Pensioen- en Uitkeringsraadstelt
verzoekster (als pleitbezorgster voor Wuv/Wubo-cliënten in Israël)
niet boeken met richtlijnen wetstoepassing Wet PUR ter beschikking en publiceert
deze ook niet in Staatscourant# ,g 98/213Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Eindhoventen onrechte ontslagvergunning
verleend wegens disfunctionerenng 98/218Regionaal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening Noord-Oost Brabantonvoldoende erop
toegezien dat verzoeker na theoretische gedeelte cursus logistiek medewerker
elektronica-industrie aan in scholingsplan besloten praktijkstage kon beginnenng98/228USZO Heerlenwijze van handelen m.b.t. vaststelling
en uitbetaling uitkeringg 98/230USZO Heerlenverzoekster
niet geïnformeerd over betalingen november 1997; zonder toelichting bedrag
op schuld ingehouden; niet gereageerd op brief# ,g 98/236Gak
Amsterdamvolhardt in invordering en betaalt in verband daarmee teveel
afgedragen premiegelden sociale verzekeringen niet terugng 98/237Gak
Hilversumonderneemt geen bemiddelingspogingen meer om verzoeker aan
werk te helpen sinds hij een werkloosheidsuitkering ontvangt; zonder zijn
medeweten afschrift brief naar Stichting de Ombudsman gestuurd; niet gereageerd
op brieveng,ng 98/243Gak Amsterdam-Sloterdijkonvoldoende
actie ondernomen om E 301-verklaring spoedig af te geveng,ng 98/249Gak Almerehoudt onvoldoende rekening met
feit dat verzoekster (die weer arbeidsgeschikt is verklaard) zich wegens andere
lichamelijke klachten ziek heeft gemeld, en verlangt van haar dat zij zich
beschikbaar houdt voor werkng 98/251Gak Amsterdamafwijzend
gereageerd op verzoek om schadevergoedingng 98/257Gak
Amsterdam-Sloterdijknog geen beslissing genomen op bezwaarschrift tegen
besluit om ten onrechte betaalde sociale verzekeringspremies niet verder dan
tot 1/1/1991 met terugwerkende kracht te restituereng 98/263Regionaal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening Midden Nederlandals niet behoorlijk
beoordeelde werkwijze gemachtigde bij een ontslagprocedure; werkwijze «afdelingsbreed»
bekend gemaakt.g 98/267Regionaal Directeur voor de
Arbeidsvoorziening Midden en West Brabantontslagprocedure onvoldoende
onderbouwd en te traag afgehandeld; geen gelegenheid om te reageren op uitgebracht
advies en op informatie werkgever.g 98/279Lisv/Cadans
b.v. Utrechtgeen gevolg gegeven aan uitspraak Centrale Raad van Beroepg98/281Gak Eindhoven en Tilburgbehandeling verzoek verwijdering
gegevens uit registratiesysteem; geen opheldering gegeven over ontbreken medische
informatie in zijn dossierg 98/282Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening Rotterdamniet gereageerd op briefg Arbeidsbureau Rotterdam Centrumdenigrerend behandeld en
niet meegewerktng 98/288Sociale Verzekeringsbank
Den Haagnabestaandenuitkering over februari en maart gestort op geblokkeerde
rekeningng,go 98/293Gak Amsterdamniet tijdig
intrekken opdracht invordering door Belastingdienstng 98/298Gak
Helmondonder druk zetten om beroepschrift niet in te dienen; mededeling
dat proceskosten voor eigen rekening komen; ongegrond verklaren klacht hierover;
tegenstrijdige mededelingen over betalingsregeling i.v.m. onderzoek financiële
omstandigheden verzoekerg,go 98/305Arbeidsbureau
's-Hertogenboschmedisch rapport ter beschikking gesteld aan ex-werkgever
die gegevens heeft gebruikt bij procedure voor kantonrechterg98/307Lisv/Cadans b.v. Zeistna bijna 4 maanden mededeling
dat aanmelding als premieplichtig werkgever zou worden doorgestuurd naar het
Gak; verzoekster en dochteronderneming verward; werkneemster meegedeeld dat
onderneming niet aangemeld was als premieplichtig; geen beslissing genomen
over aanvraag zwangerschapsuitkering werkneemsterg,ng,go 98/319Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Amsterdamten onrechte ontslagvergunning
verleend (advies deskundige opzij gelegd; herstel binnen 26 weken mogelijk;
niet gezocht naar passende arbeid; beslistermijnen overschreven; onvoldoende
motivatie)g,ng 98/324Regionaal Directeur voor de
Arbeidsvoorziening Zuidelijk Noord-Hollandbank geen toestemming verleend
om arbeidsverhouding met werknemer te beëindigeng,ng 98/325Gak
Amsterdamniet gereageerd op brief; spelt naam verzoeker in statusoverzichten
foutief (zonder umlaut)! ,g 98/326Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening Rijnmondten onrechte ontslagvergunning verleend
voor verzoekster (op grond van feit dat ze op zoek is naar andere baan; betekenis
toegekend aan feit dat het ging om beëindiging stilzwijgend voortgezette
arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd)g 98/327Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Zuidelijk Noord-Hollandten onrechte
ontslagvergunning verleend wegens bedrijfseconomische redeneng,ng98/330Gak Eindhovenarbeidsdeskundige niet verschenen op
afspraak met verzoeker; verzoeker nog niet uitgenodigd voor beroepskeuzeonderzoekg,ng98/335Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Zuidoost-Brabantten
onrechte ontslagvergunning verleendng 98/340USZO
Groningenbij herhaling terugbetaling verlangd van openstaand bedrag,
zonder eerst duidelijkheid te verschaffen over deel vordering betreffende
loonheffing! ,g 98/343Pensioen- en Uitkeringsraadgeen
beslissing genomen op verzoek om WUV-uitkering betaalbaar te stellen en op
verzoek om toepassing harheidsclausule i.v.m. faillissement vennootschappen;
brief nog niet afgehandeldg 98/357Arbeidsbureau Lelystadaan
GAk meegedeeld dat verzoeker onvoldoende actief is en niet acceptabel reageert
op aangedragen vacatures, door een te hoog salaris te eiseng,go98/370USZO Heerlenniet of niet voldoende ingegaan op per
fax verstuurde verzoek om te reageren op klacht over dienstverlening (kwaliteit
informatieverstrekking; functioneren afdeling die verzoekers dossier behandelt)#
,g 98/375Cadans Uitvoeringsinstelling B.V., Groningenhandelwijze
arbeidsdeskundige (tijdens gesprek gesuggereerd dat verzoekster snel genezen
zou kunnen en dat 4 tot 6 uur werken voldoende reden is voor ontslag; geen
kopie belastbaarheidspatroon gestuurd; mogelijkheden aangepast werk niet onderzocht);
behandeling klacht (geen inhoudelijke reactieg,go 98/383Gak
Alkmaarwerkgever onvoldoende begeleid tijdens periode waarin werknemer
op arbeidstherapeutische basis werkte (m.n. gang van zaken rond herbeoordeling
arbeidsongeschiktheid)ng 98/388Regionaal Directeur
voor de Arbeidsvoorziening Apeldoornklacht (zonder voorafgaand overleg
aan mogelijke werkgever aangeboden dat verzoeker daar eerst drie weken onbetaald
stage zou lopen; verzoekers weigering om dit te doen zonder meer doorgegeven
aan uitkerende instantie) afgewezeng 98/426Cadans
Uitvoeringsinstelling B.V., Eindhovenwerkgever pas laat gewezen
op uitblijven ziekmelding; weigert later ingediende ziekmelding als eerder
ingediend aan te merken# ,g 98/435Algemene Directie
voor de Arbeidsvoorziening Zoetermeeraansprakelijkheid voor schade als
gevolg van trage afwikkeling ontslagprocedure afgewezenng 98/437Gak
Den Haagnog geen beslissing genomen op verzoek om toekenning werkloosheidsuitkeringng98/460USZO Heerlenbedrag niet op rekening gestortg98/461USZO Heerlendossier zoek# ,g 98/463Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Eindhovenontslagvergunning verleendng98/464Regionaal Directeur voor de Arbeidsvoorziening Eindhovenontslagvergunning
verleendng 98/475Sociale Verzekeringsbank HaarlemAOW-uitkering
ten onrechte bruto teruggevorderd en daarover onvoldoende uitleg gegeveng,ng98/476USZO Heerlenondanks rappels geen beslissing genomen
op bezwaarschriftg 98/503Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening Gelderland-WMOten onrechte ontslagvergunning
afgegeven; geen reactie werkgever gevraagd op namens verzoeker ingediende
verweerschriftng 98/511Regionaal Directeur voor de
Arbeidsvoorziening Overijsselten onrechte ontslagvergunning verleend
(wijziging van hele dagen naar halve dagen)ng 98/512Gak
Maastrichttegenstrijdige informatie verstrekt over uitkering (i.v.m.
alimentatieplicht); weigert in te gaan op vrageng,ng 98/514Gak
Den Haagtegenstrijdige mededelingen over toekenning ww-uitkering; verzoeker
verzocht om aan te tonen dat hij in bepaalde weken gewerkt had; niet ingegaan
op klachten hieroverg,ng,go 98/516Gak Amsterdamfinanciële
afwikkeling geschil i.v.m. mate arbeidsongeschiktheid verzoekerng98/536Arbeidsbureau Wijchenweigert verzoekster doelgerichte
ondersteuning te bieden bij streven om werkloosheid te beëindigen; afspraak
niet nagekomen; afspraak afgezegd; geweigerd haar een andere contactpersoon
toe te wijzen; klacht afgehandeld zonder haar te hebben gehoord#
,g,ng 98/551Sociale Verzekeringsbank Den Haagonvoldoende
informatie verstrekt over wijze van berekening gevolgen koopkrachtreparatiemaatregelen
voor AOW-pensioenng 98/556Arbeidsbureau Rotterdam
Westgang van zaken rond uitbrengen advies over aanvraag opleidingg,ng98/579Sociale Verzekeringsbank Utrechtkantoor in februari
nauwelijks telefonisch bereikbaar; salarissen hulpverleners ouders verzoekster
(in kader van persoonsgebonden budget) niet tijdig overgemaaktgVerkeer en Waterstaat nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/035Minister van Verkeer en WaterstaatNiet gereageerd
op briefng  Projectgroep beleidsplan integriteit overheidNiet
gereageerd op briefng 98/094Rijksluchtvaartdienstniet
aangetoond dat in kader van geluidsisolatieproject Schiphol geleverde buitendeuren
voldoen aan eisenng 98/105Minister van Verkeer en
Waterstaatziet geen aanleiding om besluit afwijzing schadevergoeding
duwbakken te heroverwegen omdat die niet kunnen worden aangemerkt als schepen
in aanbouw; verzoeker niet in staat gesteld te reageren op standpunt; ten
onrechte indruk gewekt dat zij met hem van gedachten wilde wisselen over hoogte
schadevergoeding; laten weten dat zij niet wenst in te gaan op diskwalificatie
Romanian Lloy; ten onrechte aangegeven dat verzoeker heeft geweigerd nummers
duwbakken Germanischer Lloyd te verstrekkeng,ng 98/128Rijkswaterstaat
Noord-Hollandgeen adequaat onderzoek naar oorzaken scheefzakken woning
verzoekerng 98/183Dienst Wegverkeeronvoldoende
actie ondernomen n.a.v. klacht over APK-keuring# ,g 98/201Rijksdienst
voor Radiocommunicatieverzoek om vergoeding schade (i.v.m. late informatie
over wijzigingen frequentieplan en daardoor onnodig aangeschafte nieuwe apparatuur)
afgewezenng 98/233Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
Amsterdamoptreden van en beoordeling door examinator bij rijexamenng98/238Rijksluchtvaartdienst/Directeur-Generaalklacht over
inhoud antwoord DG op brief en reactietermijng,ng 98/254Rijkswaterstaat
Utrechtverzoeker ten onrechte als verdachte aangemerkt en proces-verbaal
opgemaakt wegens vermoedelijke overtreding Wet verontreiniging oppervlaktewaterenng98/261Dienst Wegverkeerin electronische gegevensuitwisseling
voor opstellen beschikkingen WAHV wordt geen rekening gehouden met vraag op
wiens naam kenteken op moment overtreding was ingeschrevenng98/304Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen Amsterdamwijze
van beoordeling praktijkexamen door examinatorng 98/352Rijkswaterstaat
Limburgniet tijdig inhoudelijk gereageerd op brieven en geen excuses
aangebodeng 98/378Dienst Wegverkeerschadeclaim
afgewezen; kentekenbewijs op verzoekers naam gezet zonder hem te erover informeren
dat auto niet of moeilijk hersteld zou kunnen worden; niet geinformeerd over
ongeldig verklaring kentekenbewijs half jaar eerderg,ng 98/473Centraal
Bureau Rijvaardigheidsbe- wijzen/Bureau Nader Onderzoek Rijvaardigheid
Rijswijk g 98/487Dienst WegverkeerLang
geleden opgegeven correspondentieadres in kentekenregister opgenomen, terwijl
nieuwe auto op woonadres is geregistreerd waardoor een beschikking naar een
fout adres is gestuurdng 98/565Rijksinstituut voor
Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling Lelystadpost over
arbeidsconflict aan verzoeker gericht ondanks verzoeken om die aan gemachtigde
te zenden; niet geantwoord op briefg,ngVolksgezondheid, Welzijn en Sport nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/058Inspectie voor de Gezondheidszorg GroningenKlachtbehandeling
ziekenhuis slechts marginaal getoetst en geconcludeerd dat die voldoet aan
de te stellen eiseng,ng 98/120Inspectie voor de Gezondheidszorg
Rijswijkwijze van handelen m.b.t. door directie ziekenhuis toegestuurd
rapport van externe adviescommissie over samenwerkingsproblemen vakgroep neurologieng98/176Minister van Volksgezondheid, Welzijn en SportIn brief
gebruik gemaakt van vertrouwelijke informatie over verzoeker die verkregen
was bij sollicitatieng 98/196Regionale Inspectie
Noord-West van de Inspectie Jeugdhulpverlening en Jeugdbescherming HaarlemVerzoeker
meegedeeld niet te kunnen optreden n.a.v. weigering Stichting Jeugd en Gezin
om in te grijpen in situatie van verzoekers onder toezicht gestelde dochterng98/341Inspectie voor de Gezondheidszorg Rijswijkgeen onderzoek
ingesteld n.a.v. klacht over behandeling vader verzoeker in verpleeghuisg,ng98/456Regionaal Inspecteur voor de Gezondheidszorg Rijswijkwijze
van afhandeling melding over mogelijk grensoverschrijdend handelen psychiaterg,ng98/493ZiekenfondsraadWijze van behandeling van klacht over
misstanden bij het voorschrijven door KNO-artsen van aanpassingen van hoortoestellen
aan patiënten en bij het doorverwijzen van patiënten naar audiciëns
en de rol van de zorgverzekeraar daarbijg,ng 98/517Regionaal
Inspecteur voor de Gezondheidszorg Rijswijkbehandeling van klacht over
klachtbehandeling door inspecteurg,ng  Hoofdinspecteur
voor de GezondheidszorgVerzoekster laten weten klacht niet opnieuw te
beoordelen en niet tegemoet kan komen aan verzoek tot genoegdoeningng Interne Commissie van Advies Inspectie Gezondheidszorgbehandeling
klacht over klachtbehandeling door inspecteurg,ng  Inspecteur
voor de Gezondheidszorg Rijswijkbehandeling klacht over wijze waarop
verzoekster (verpleegkundige) een cliënte had bejegendg,ng98/587Minister van Volksgezondheid, Welzijn en SportNiet
bereid maatregelen te nemen tegen import van transgene sojang98/589Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg UtrechtZonder
toestemming verzoeker zijn persoonlijke gegevens verstrekt aan instelling
voor geestelijke gezondheidszorg waarover hij stukken had opgevraagd; correspondentie
naar privéadres verstuurd, verbinding verbroken toen hij hierover klaagdeg,ng,goVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/114Directeur-Generaal Volkshuisvestingbrief niet beantwoordg98/119Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheerin eigen uitgave uitlating van medewerker provincie geplaatst
die verzoekster (Nederlandse vereniging Verwerkers Gevaarlijk Afval) in eer
en goede naam heeft aangetast; verzoekster niet voor publicatie over gewraakte
passage geïnformeerd; behandeling klacht hieroverg,ng 98/184Inspectie
Volkshuisvesting Utrechtwijze van afhandelen klachten over woningbouwverenigingng98/227Huurcommissie Amsterdambejegening door voorzitter
tijdens zittingg 98/258Huurcommissie Haarlemverzoek
om vergoeding griffierecht i.v.m. procedure kantonrechter afgewezenng98/296Huurcommissie Amsterdamafhandeling klacht over onderzoekzambtenaar
van het secretariaat; opstelling voorzitterng  Secretariaat
huurcommissie Amsterdamhandelwijze onderzoeksambtenaar (geen vragen
beantwoorden; zolderraam beschadigd)ng 98/302Staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieuDwanginvordering
van een huursubsidieschuld; afwijzing voorstel om niet ontvangen stukken opnieuw
toe te zendeng,ng 98/355Huurcommissienog niet
beslist op verzoekschrift ex artikel 20 lid 1 van de Huurprijzenwet woonruimteg98/406Huurcommissie Utrechtgeweigerd behandeling verzoek
aan te houden, hoewel verzoeker had laten weten dat hij de hoorzitting niet
zou kunnen bijwonenng 98/411Inspectie Milieuhygiëne
Noord-West Haarlemverloop behandeling klacht over geluidhinder door
gemeente IJsselstein niet gevolgdg 98/438Hoofdafdeling
Individuele Subsidiëringvordering verrekend met verzoekster nog
toekomende bedragen huursubsidieng 98/458Landinrichtingscommissie
voor de ruilverkaveling «Land van Thorn» te Roermondgrondeigenaar
niet tijdig geïnformeerd over geplande aanleg fietspad over zijn grond,
waardoor hij niet tijdig bezwaar heeft kunnen makeng,ng 98/507Huurcommissie
Leidennog niet beslist op verzoekschrift; op zitting getracht partijen
tot overeenstemming te brengen over splitsen huurprijs; niet aangegeven wanneer
definitieve uitspraak zou volgeng,ng 98/572Huurcommissie
Den Haagbrief aan voorzitter niet door of namens voorzitter beantwoord;
richt zich m.b.t. aftrek voor stadsvernieuwing niet naar oordeel kantonrechter;
niet ingegaan op punten uit brief verzoeker! ,g,ng 98/574Huurcommissie
Amsterdamzendt verzoeken om uitspraak over redelijkheid voorstel tot
huurverlaging terug als nog geen zes weken zijn verstreken na ingangsdatum#
,gGemeenten nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/004Gemeente Oegstgeest/college van burgemeester en wethoudersTen
onrechte op standpunt gesteld dat betonnen randen langs deel President Kennedylaan
ook voordat belijning werd aangebracht goed zichtbaar warenng98/064Gemeente Haarlemmermeer/sociaal rechercheurs Dienst Welzijn,
Onderwijs en Cultuurbejegening (binnengetreden zonder om toestemming
te vragen; niet eerst gelegitimeerd; geen mededeling gedaan over doel binnentreden;
verzoekster intimiderend toeges)prokeng,ng 98/074Gemeente
Haarlemmermeer/Dienst Openbare Werkenniet of onvoldoende gereageerd
op brief (over plaatsen verbodsborden vrachtverkeer)g 98/093Gemeente
Apeldoorn/college van burgemeester en wethoudersverzoeker onjuist geïnformeerd
over bestemmingsplan in omgeving van toekomstige woninggo 98/150Gemeente
Apeldoorn/sociale dienstgeeft onjuiste interpretatie van akteg98/239Gemeente Weert/college van burgemeester em wethouderswijze
van afhandelen klachten over geluidoverlast carillon St. Martinuskerkg,ng98/253Gemeente Oegstgeest/college van burgemeester en wethoudersnog
steeds geen positieve beslissing genomen op verzoek om strook grond achter
woning aan verzoeker te verkopen# ,g 98/440Gemeente
Enschede/college van burgemeester en wethoudersinzage in archiefstukken
op oneigenlijke gronden belemmerd; klachten daarover niet of traag afgedaang,ng98/471Gemeente Roermond/college van burgemeester en wethoudersnog
geen uitvoering gegeven aan uitspraak Raad van Stateg 98/559Gemeente
Katwijk/college van burgemeester en wethoudersstandpunt dat sirenemast
nabij woningen niet zal worden verplaatstng 98/590Gemeente
Enschede/college van burgemeester en wethoudersstaat ten onrechte toe
dat in Blijdensteinpark jaarlijks circusfestival plaatsvindtngProvincies nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/021Provincie Limburg/Gedeputeerde StatenAfwijzend gereageerd
op verzoek om aantal bomen langs weg te rooienngWaterschappen nr.Gedraging vanKlachtOordeel98/002Polderdistrict BetuweZonder schade-expert in te schakelen
aansprakelijkheid afgewezen voor schade aan woning als gevolg van transporten
grond en asfalt over dijkng 98/006Zuiveringsschap
LimburgMeegedeeld dat niet aan zuiveringschap maar aan gemeente Maastricht
te wijten was dat verzoeker voor verontreinigingsheffing 1997 verkeerd was
aangeslagen; niet voldaan aan verzoek om vergoeding gemaakte kosten i.v.m.
onjuiste aanslagng 98/007Zuiveringsschap LimburgVerzoek
om ambtshalve vermindering aanslagen verontreinigingsheffing 1985 tot en met
1993 afgewezen; niet inhoudelijk gereageerd op klachtbrief; meegedeeld dat
het vrjiwel onmogelijk was dat verzoeker in 1985 zou zijn gezegd dat zij aanslag
moest betaleng,ng 98/014Waterschap Het Lange RondOnderhandelingen
over aankoop stuk grond van verzoekster en haar echtgenoot afgebrokenng98/020Polderdistrict Groot Maas en WaalVoor uitvoering dijkverbeteringsplan
stuk grond van verzoeker in bezit genomen terwijl al overeenstemming was over
aankoop en tijdelijke ingebruikneming grond; deze grond in strijd met toezeggingen
deels aan derde in gebruik gegeveng,ng 98/067Zuiveringsschap
Hollandse Eilanden en Waarden Dordrechtgeen kwijtschelding verleend
van aanslag verontreinigingsheffing 1997ng 98/070Hoogheemraadschap
De Stichtse Rijnlanden Nieuwegeinberoepschrift tegen afwijzing verzoek
om kwijtschelding ingezetenenomslag 1997 en verontreinigingsheffing 1997 nog
niet afgehandeldg 98/107Waterschap Tusken Mar en
Klif te Joureweigert om de Heidenschapstervaart op diepte te houden
en regelmatig te ontdoen van te veel waterplanteng,ng 98/202Hoogheemraadschap
Alblasserwaard en Vijfheerenlandengeen kwijtschelding verleend van aanslag
waterschapslastenng 98/214Polderdistrict Tieler-
en Culemborgerwaardentoezegging om gedeelte tuin op te hogen bij werkzaamheden
in kader van dijkverzwaring niet nagekomen; werkzaamheden aan perceel nog
niet voltooidng,go 98/220Hoogheemraadschap Alblasserwaard
en Vijfherenlandenwil voor periode 2000–2005 geen snelheidsremmende
maatregelen nemen op Arkelse Onderweg in Gorinchemng 98/311Waterschap
Peel- en Maasvallei Venloafwijzing verzoek om schadevergoeding in verband
met invordering aanslag door deurwaarderng 98/321Zuiveringsschap
Limburg Roermondbehandeling klacht over wijze van invordering aanslag
(optreden deurwaarder en medewerker; geen inhoudelijke reactie; geen excuses
voor gemaakte fouten; afwijzing schadevergoeding)g,ng 98/344Zuiveringsschap
Limburgniet gereageerd op brieven over betalen aanslag verontreiningsheffing
maar meteen deurwaarder ingeschakeld; pas laat besloten betekeningskosten
niet in rekening te brengen; in brief niet ingegaan op klachtg,ng98/412Waterschap Noorderzijlvestbeslissing op verzoek om
schadevergoeding (geen erkenning aansprakelijkheid; geboden vergoeding te
laag; niet noemen van termijn)g,ng 98/459Zuiveringsschap
Limburgvolhardt in afwijzing verzoek om kwijtschelding aanslag verontreinigingsheffing
1997ngBIJLAGE 4 PUBLICATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publicaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 Jaarverslagen De jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand
aan 1998 Verslag
voorbereiding en invoering (6 april 1982) TK 17 364 Jaarverslag
1982 (26 april 1983) TK 17 875 Jaarverslag 1983 (17
mei 1984) TK 18 358 Jaarverslag 1984 (9 mei 1985) TK
18 965 Jaarverslag 1985 (12 mei 1986) TK 19 525Jaarverslag 1986 (17 maart 1987) TK 19 900 Jaarverslag
1987 (1 maart 1988) TK 20 424 Jaarverslag 1988 (20
maart 1989) TK 21 075 Jaarverslag 1989 (26 maart 1990)TK 21 478 Jaarverslag 1990 (21 maart 1991) TK
22 016 Jaarverslag 1991 (25 maart 1992) TK 22 550Jaarverslag 1992 (24 maart 1993) TK 23 050 Jaarverslag
1993 (23 maart 1994) TK 23 655 Jaarverslag 1994 (22
maart 1995) TK 24 125 Jaarverslag 1995 (20 maart 1996)TK 24 635 Jaarverslag 1996 (19 maart 1997) TK
25 275 Jaarverslag 1997(18 maart 1998) TK 25 9204.1.2 Artikelen c.a.Overzicht van de publicaties verband houdend met (aspecten van) het werk
van de Nationale ombudsman van de hand van M. Oosting, verschenen sinds zijn
ambtsaanvaarding (1 oktober 1987): 1988– De doorwerking van rechtsbescherming op het openbaar bestuur,
in: Bestuurswetenschappen (themanummer over ontwikkelingen in de
rechtsbescherming), 1988, nr. 6, blz. 389–404. 1989– De last van het recht: recht als opdracht en als obstakel, in:
J. W. M. Engels e.a. (red.), De rechtsstaat herdacht,
Zwolle, 1989, blz. 171–183;– Het oordeel van de Nationale ombudsman, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, juni 1989, blz. 165–174;– De uitvoering van overheidstaken, gezien door de Nationale ombudsman,
in: Bestuur, maandblad voor overheidskunde, juni 1989, blz. 187–193;– Hoe behoort u te ontvangen? Over invordering en behoorlijkheidsnormen
(voordracht symposium Koninklijke Broederschap van Ontvangers van 's Rijks
Belastingen – 23 november 1989). 1990– Klachten over het rechtsbedrijf, in: Nederlands Juristenblad, jrg. 1990, afl. 19, blz. 689–693;– De overheid beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1990, nr. 3, blz. 169–182;– Kwaliteit van de overheid (Nieuwenhoflezing IV, Rijksuniversiteit
Limburg), Deventer, 1990. 1991– De overheid in 1990, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1991, nr. 3, blz. 161–173;– Het bestuur zal handhaven. Over de aanvaardbaarheid van gedogen als vorm van beleidsvoering door de overheid, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, februari 1991, blz. 41–53;– De uitvoering van beleid en de kwaliteit van de overheid, in:
H. D. Tjeenk Willink e.a., Bestuurlijke vernieuwing en de Partij
van de Arbeid als bestuurderspartij, Wiarda Beckman Stichting en Stichting
Vormingswerk PvdA, Amsterdam, 1991, blz. 39–48. 1992– The Ombudsman and Human Rights. Observations based
on the experience of the National Ombudsman of the Netherlands, International
Ombudsman Institute, Occasional Paper 46, Edmonton, Alberta (Canada), February
1992;– De Nationale ombudsman; een korte schets (eigen uitgave
Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage, 1992, 1993 (tweede herziene druk),
1995 (derde herziene druk), 1996 (vierde herziene druk), 1998 (vijfde herziene
druk);– De Nationale ombudsman na tien jaar, in: Effecten van het
werk van de ombudsman (eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage,
1992;– Wat verwacht de burger van de overheid? (voordracht
Voorjaarscongres Vereniging van Gemeentesecretarissen; Grensverlegging: een
verkenning langs de grenzen van bestuurlijke vernieuwing; 20 maart 1992);– Wat voert de uitvoerende macht uit als zij uitvoert?, in: C. Sas
en M. Herweijer, Uitvoering van beleid. Blinde vlek bij bestuurders
of hobby van onderzoekers? Platform Beleidsanalyse; Werkgroep Ex Post Evaluatie,
Den Haag, 1992, blz. 37–43;– Klagen over de politie. Een model voor klachtbehandeling, in: Delikten Delinkwent, nr. 22, mei 1992, blz. 413–438;– Goed nieuws is ook nieuws. De Nationale ombudsman op zoek naar
de fabelachtige overheid, in: Bestuurskunde (themanummer De fabelachtige
overheid), 1992, 3., blz. 155–165;– De overheid in 1991, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1992, nr. 6, blz. 480–499;– Hoe vrij staat klagen? Over klachtrecht en tuchtrecht:
wél te onderscheiden (voordracht symposium Raad voor het Vrije Beroep
«Klagen staat vrij»; 15 juni 1992). 1993– De Algemene wet bestuursrecht en de Nationale ombudsman, in: J. L.
Boxum e.a. (red.), Aantrekkelijke gedachten. Beschouwingen over
de Algemene wet bestuursrecht, Deventer, 1993, blz. 403–423;– Capita selecta. Een reactie, in: J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien jaar ervaring met het instituut,
Prof. mr. B. M. Teldersstichting, geschrift 78, 's-Gravenhage, 1993,
blz. 37–57;– Wie beschermt tegen de beschermers? Over Nationale ombudsman en
rechterlijke (on)macht, in: U. W. Bentinck e.a. (red.), Kabaal in
Holland (Liber amicorum B. J. Asscher), Arnhem, 1993, blz. 40–43;– De bewegende Belastingdienst: enkele impressies, in: Liber
Amicorum C. Boersma, 's-Gravenhage, 1993, blz. 118–121;– De overheid in 1992, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, (jurisprudentienummer), 1993, nr. 3, blz. 157–173;– Investigation and assessment by the Ombudsman: Criteria for dealing
properly with complaints, in: Report Fifth International Ombudsman Conference, Vienna, October 1992, uitg. Österreichische Volksanwaltschaft,
Wien, 1993, blz. 19–24. 1994– Stellingen, in: J. J. Wiarda, H. G. Lubberdink en C. J. van Dijk
(red.), Bestuur, burger en rechtspraak, Alphen aan den Rijn, 1994,
blz. 141–145;– Nationale ombudsman en grondrechten, in: NJCM-Bulletin
(Nederlands tijdschrift voor de mensenrechten), jaargang 19–2, maart
1994, blz. 98–114;– De overheid in 1993, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, juli/augustus 1994 (jurisprudentienummer), blz.
277–303;– Rechten voor de plichtigen. In: Weekblad voor fiscaal recht
1994, afl. 6123, blz. 1513–1514. 1995– De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer), blz. 160–178;– The National Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in: The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17;– Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda C. Reif ed., The Ombudsman Concept. Proceedings of an International Conference on
the Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton, Canada, 1995,
blz. 13–21;– Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse Antillen?,
in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel A. V. (Papy)
Jesurun. Red. H. E. Coomans e.a., Stichting Libri Antilliani, 1995, blz.
98–103. 1996– Hoe behoorlijk is Justitie? Het gezichtspunt van de Nationale
ombudsman, in: Kwaliteit van justitiediensten. Justitiële
verkenningen, jrg. 22, nr. 2, 's-Gravenhage, 22 maart 1996, blz. 51–67;– De overheid in 1995, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen 1996, nr. 2, blz. 82–99;– De Nationale ombudsman en schadevergoeding, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, mei 1996, afl. 5, blz. 165–175;– The Ombudsman and his environment. A global view, in: The
International Ombudsman Journal, number 13, 1995, blz. 1–13;– Wat bepaalt de Ombudsman? Een vergelijkend perspectief, in: Bestuurskunde, jrg. 5, nr. 4–1996, blz. 189–197;– De rechter op de stoel van de wetgever; de wetgever op de stoel
van de rechter, in: Aan de orde, 4e jrg., nr. 3 (juni 1996). 1997– Bestuursrecht en bestuurskunde: een leerzame samenwerking, in:
M. Herweijer e.a. (red.), In wederkerigheid. Opstellen voor Prof.
Mr M. Scheltema, Deventer, 1997, blz. 13–23;– De overheid in 1996, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, maart/april 1997, jrg. 51, nr. 2, blz. 88–104;– Een externe klachtvoorziening, ook voor gemeenten; de rol van
de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1997,
jrg. 51, nr. 3, blz. 149–166 (themanummer: De klachtbehandeling door
gemeenten);– Op weg naar een externe klachtvoorziening voor elke bestuurslaag,
in: Overheidsmanagement 1997/6;– The Ombudsman: a profession, in: International Ombudsman Institute
and Linda C. Reif, eds. The International Ombudsman Yearbook, volume
1, 1997, The Hague, London, Boston, 1997, blz. 5–15;– Normering van de overheid (voordracht bij de Academische
Zitting met Colloquium van de Stichting BeNeLux-Universitair Centrum voor
Wetenschap en Cultuur in Europa, over «Beginselen van behoorlijk bestuur in Europa» ter gelegenheid van de opening van het Academiejaar
1997–1998, Eindhoven, 7 oktober 1997);– Marc Hertogh and Marten Oosting, Introduction: The Ombudsman and
the Quality of Government, in: The European Yearbook of Comparative Government
and Public Administration, Vol.III/1996, Joachim Jens Hesse and Theo
A.J. Toonen (eds.), Baden-Baden, 1997, blz. 259–269. 1998– Le Médiateur dans une perspective mondiale, in: La
Médiation: Quel avenir? Actes du colloque des 5 et 6 février
1998, Grand Amphithéâtre de la Sorbonne, 25e Anniversaire
du Médiateur de la République Française, blz. 48–55;– De overheid in 1997, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, april/mei 1998, jrg. 52, nr. 2, blz. 90–105;– Universal government obligations and the protection afforded by
the Ombudsman, in: Reflections on the Universal Declaration of Human
Rights; a fiftieth Anniversary Anthology. Published under the auspices
of the Netherlands Ministry of Foreign Affairs, The Hague, Boston, London,
1998, blz. 223–229;– The independent Ombudsman in a Democracy, governed by the
rule of law, International Ombudsman Institute, Occasional Paper 66,
Edmonton, Alberta (Canada), September 1998 (Franse versie gepubliceerd als
Occasional Paper 67);– The Annual Report of the Ombudsman, in: International Ombudsman
Institute and Linda C. Reif, eds. The International Ombudsman Yearbook, volume 2, 1998, The Hague, London, Boston, 1998, blz. 86–97. 4.2 Publicaties over de Nationale ombudsmanDe afgelopen vijftien jaar verschenen de volgende publicaties in boekvorm
over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman (chronologisch gerangschikt):– H. H. Kirchheiner, De Nationale ombudsman in democratisch
perspectief, IJmuiden, 1984;– E. M. H. Hirsch Ballin, Beginselen van klachtprocesrecht
en de Wet Nationale ombudsman, Deventer, 1986;– E. Helder, Ombudsman en administratieve rechtsbescherming, diss. Enschede, 1989;– P. J. Stolk, De Nationale ombudsman, Zwolle, 1991 (tweede
herziene druk);– J. B. J. M. ten Berge, E. Daalder en J. Naeyé, De
Nationale ombudsman, VAR-reeks 106, Alphen aan den Rijn, 1991;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en P. J. Stolk, Vereisten van behoorlijkheid. Een analyse na tien jaar Nationale ombudsman,
Zwolle, 1992;– J. Naeyé, Nationale ombudsman en politie. Jaarboek
1991, Arnhem, 1992;– J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien
jaar ervaring met het instituut. Prof. mr. B. M. Teldersstichting, Geschrift
78, 's-Gravenhage, 1993;– M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijke klachtbehandeling.
Contouren van een geharmoniseerd klachtprocesrecht (diss. Utrecht), Zwolle,
1994;– Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid en Nationale
ombudsman. Evaluatie van het instituut Nationale ombudsman, 's-Gravenhage,
1994;– W. Jacobs-Wessels, Klagers en veelklagers bij de Nationale
ombudsman (diss. Universiteit van Amsterdam), Arnhem, 1994;– J. Doomen, Behoorlijk blauw. Politieoptreden in Nederland,
Amsterdam, 1996; – J. A. Smit, Nationale ombudsman en fiscaliteit, tweede
druk, Deventer, 1996;– Caspar van Tongeren, Onheus behandeld. Verhalen uit
de praktijk van de Nationale ombudsman, 's-Gravenhage, 1997;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en R. J. G. M.
Widdershoven, Blik op de toekomst van de Nationale ombudsman. Visies
op consolidatie en meerwaarde, Deventer, 1997;– M. L. M. Hertogh, Consequenties van controle. De bestuurlijke
doorwerking van het oordeel van de administratieve rechter en de Nationale
ombudsman (diss. Leiden), 's-Gravenhage, 1997;– R. J. B. Hageman, Behoorlijk behandeld. Rapport van
een institutioneel onderzoek naar actoren en handelingen op het terrein van
de Nationale ombudsman in de periode (1964) 1982–1997, 's-Gravenhage,
1998 (eerder uitgegeven als een gezamenlijke uitgave van Bureau Nationale
ombudsman & Rijksarchiefdienst/PIVOT, Ministerie van OCenW, PIVOT-rapportnummer
56, 's-Gravenhage, 1997);– W. Daniëls, Correspondentiewijzer voor de overheid.
Normen van de Nationale ombudsman, Sdu Uitgevers, Den Haag, 1998 (eerder verschenen
als Correspondentiewijzer in de «Wijzerreeks», 1995);– A. Brouwer, Met recht behoorlijk ingesloten. Een analyse
van de uitspraken van de Nationale ombudsman op detentierechtelijk terrein
van 1988–1997 (diss. Utrecht), Gouda Quint, Deventer, 1998. BIJLAGE 5 DE BEOORDELINGSCRITERIAIn hoofdstuk 1, § 1.2.1, en in hoofdstuk 3, § 3.6,
wordt verwezen naar het stelsel van beoordelingscriteria dat de Nationale
ombudsman heeft ontwikkeld ter nadere uitwerking van de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, eerste lid van de Wet Nationale ombudsman. De lijst met beoordelingscriteria
en de totstandkoming ervan zijn toegelicht in Jaarverslag 1988 (blz. 68–70).
Op de lijst, die begin 1996 enigszins is bijgesteld (zie Jaarverslag 1995,
blz. 73–74), staan de volgende criteria. LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften(d.w.z. alle algemeen werkende regels niet zijnde beleidsregels of andere
interne instructies): a)mensenrechten/grondrechten:aa)in de grondwet vastgelegdab)in internationale verdragen vastgelegdb)bevoegdheidsvoorschriftenc)vorm- en procedurevoorschriften (behoudens de hierna te noemen Awb-voorschriften)d)inhoudelijke voorschriften 2. Geen misbruik van bevoegdheid(het zogenoemde verbod van détournement de pouvoir; zie art. 3:3
Awb) 3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1 t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is): a)belangenafweging (zie art. 3:4, lid 1 Awb)b)evenredigheid (zie art. 3:4, lid 2 Awb) 3.2 t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen a)honoreren van gedane toezeggingenb)honoreren van gewekte gerechtvaardigde verwachtingen/vertrouwenc)rechtszekerheid anderszinsd)actief gevolg geven aan rechterlijke beslissingen (zie bijvoorbeeld daartoe strekkende bepalingen in hoofdstuk 8 Awb) 5. Gelijkheid (voorzover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7.1 voortvarendheid a)o.g.v. wettelijk of intern termijnvoorschrift (zie onder meer artt. 4:13,
4:14, 7:10, 7:24 Awb)b)anderszins (bijvoorbeeld redelijke termijn/tijdig herstel gesignaleerde
fout) 7.2 administratieve nauwkeurigheid 7.3 actieve/adequate informatieverstrekking a)behandelingsbericht (zie onder meer artt. 3:17.2, 6:14.1 Awb)b)tussenbericht (zie onder meer art. 7:24.6 Awb)c)tijdige mededeling van besluit tot niet (inhoudelijke) beantwoordingd)informatieverstrekking over rechten/plichten van de burger (zie onder
meer artt. 3:41 3:45 Awb)e)informatieverstrekking anderszins (bijvoorbeeld onjuiste informatie/geen
antwoord op gestelde vraag; zie onder meer artt. 7:4, 7:9 Awb) 7.4 actieve opstelling a)horen (zie onder meer art. 7:2 Awb)b)actieve informatieverwerving anderszins (bijvoorbeeld toereikend onderzoek;
zie onder meer artt. 3:2, 3:9 Awb)c)vastlegging verkregen informatie (zie onder meer art. 7:7 Awb)d)hoor en wederhoor B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7.5 voorzieningen ten behoeve van registratie: a)ontvangst-/verblijfsregistratieb)voortgangsbewaking 7.6 voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7.7 voorzieningen ter bescherming van de privacy 7.8 voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7.9 voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10 toegankelijkheid a)fysieke toegankelijkheidb)telefonische bereikbaarheid 7.11 adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es): 7.12 correcte bejegening: a)betonen van respect voor de menselijke waardigheid/integriteit van de
burger (in het algemeen)b)betrachten van wat in het algemeen vanuit overwegingen van fatsoen mag
worden verlangd (voorzover niet vallend onder één van de andere
subcriteria van 7)c)achterwege laten van onbetamelijke opmerkingen (bijvoorbeeld discriminerende
opmerkingen/uitschelden)d)tonen van de vereiste zelfbeheersing/sociale vaardigheden/professionaliteit 7.13 respecteren privacy (voorzover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14 onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15 open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/
actieve en hulpvaardige opstelling 7.16 goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6 BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMANArtikel 1a van de Wet Nationale ombudsman bepaalt welke bestuursorganen
vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Dat laatste kan op
drie wijzen gebeuren: 1. Door rechtstreekse en specifieke aanwijzing in de Wet
Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdelen a en c).Het betreft hier:– de Ministers (en daarmee de Ministeries en al hun dienstonderdelen,
waar ook in het land werkzaam);– de bestuursorganen met een taak op het terrein van de politie. 2. Door rechtstreekse, maar niet specifieke aanwijzing
in de Wet Nationale ombudsman (art. 1a, eerste lid, onderdeel e).Het betreft hier de categorie van zelfstandige bestuursorganen, alsmede
de bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Vóór
de wijziging van de Wet Nationale ombudsman bij de wet van 18 juni 1998, Stb.
356, die op 30 juni 1998 in werking is getreden, werden de zelfstandige bestuursorganen
enumeratief aangewezen bij algemene maatregel van bestuur. Na de wijziging
is er sprake van een algemene aanwijzing direct in de wet zelf, met dien verstande
dat:A. bij algemene maatregel van bestuur daar een uitzondering op kan worden
gemaakt. Dat is gebeurd voor bepaalde taken van de Nederlandse Omroep Stichting,
De Nederlandsche Bank N.V., de Verzekeringskamer en de Stichting toezicht
effectenverkeer;B. voor bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het beleidsterrein
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de specifieke aanwijzing,
bij algemene maatregel van bestuur, vooralsnog is gehandhaafd. De aldus aangewezen
bestuursorganen zijn in het overzicht van zelfstandige bestuursorganen dat
hierna volgt, aangegeven met een *. 3. Door aanwijzing van bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen (art. 1a, eerste
lid, onderdeel b), bij ministerieel besluit (als bedoeld in art. 1b, eerste
lid).Het systeem van aanwijzing bij ministerieel besluit is ingevoerd bij de
onder 2 genoemde wijziging van de Wet Nationale ombudsman per 30 juni
1998. Een dergelijke aanwijzing is voor het eerst van kracht geworden op 1 januari
1999. Voordien gold ook voor deze categorie bestuursorganen aanwijzing op
grond van een algemene maatregel van bestuur.Aldus zijn aangewezen de bestuursorganen van:– de waterschappen, op verzoek van de Unie van Waterschappen (per
1 januari 1994);– de provincies, op verzoek van het Interprovinciaal Overleg (per
1 juli 1996);– de gemeenten Apeldoorn, Enschede, Katwijk, Oegstgeest, Roermond,
Voorschoten en Weert (per 1 juli 1996); Beverwijk, Brummen, Haarlemmerliede
en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heusden, Leiderdorp, Nijkerk, Noordwijk, Ruurlo,
Steenwijk en Venlo (per 1 november 1997); Gorinchem en Losser (per 12 juni
1998); Breda en Schijndel (per 1 juli 1998); Beemster,
Bernheze, Dantumadeel, Duiven, Ermelo, Ferwerderadiel, Gaasterlân-Sleat,
Harenkarspel, Langedijk, Lemsterland, Lisse, Middelharnis, Moerdijk, Reeuwijk
en Voorst (per 1 januari 1999); Nijmegen (per 1 februari 1999). 4. Zelfstandige bestuursorganenDe hiervoor genoemde wijziging van de Wet Nationale ombudsman, per 30
juni 1998, heeft tot gevolg dat de Nationale ombudsman zelf dient te besluiten
of hij een bepaalde instantie aanmerkt als een zelfstandig bestuursorgaan,
dit tot het moment dat er eventueel op dit terrein een algemene regeling tot
stand komt. Vooralsnog kan aanknoping worden gevonden bij de enumeratieve
lijst van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo zoals dat van
kracht was tot 30 juni 1998.Voorbeelden van zelfstandige bestuursorganen (N.B.: het overzicht is niet
uitputtend): A. op het terrein van het Ministerie van Justitie– Raden voor rechtsbijstand– Commissie tot beheer van het schadefonds geweldsmisdrijven– Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA)– Nederlandse orde van advocaten en Orden van advocaten in de arrondissementen– Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie– Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO)gerechtsdeurwaarders, uitsluitend voor zover zij ambtelijke taken uitvoeren– Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken B. op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken– Kiesraad– Nederlands Instituut voor brandweer en rampenbestrijding C. op het terrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen(zie voor de betekenis van *: hiervoor onder 2B.)– de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen*– de Open Universiteit*– de openbare universiteiten*– de openbare hogescholen*– de Koninklijke Bibliotheek*– landelijke organen als bedoeld in artikel 1.5.1 van de Wet educatie
en beroepsonderwijs*– de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek TNO*– de Centrale commissie vaststelling examenopgaven en beoordelingsnormen* – het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie*– de Nederlandse organisatie voor het wetenschappelijk onderzoek*– Informatie Beheer Groep en OV-Studentenkaart B.V.– Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO)– Commissariaat voor de Media– Dienst Omroepbijdragen (DOB)– Nederlandse Omroep Stichting, voor zover belast met programmacoördinatie
en zendtijdindeling– Rechtspersonen als bedoeld in art. 9 van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid (met name de fondsen op de verschillende terreinen van cultuur) D. op het terrein van het Ministerie van Financiën– De Nederlandsche Bank N.V., met uitzondering van bepaalde taken– Verzekeringskamer, met uitzondering van bepaalde taken– Stichting toezicht effectenverkeer, met uitzondering van bepaalde
taken– Waarderingskamer E. op het terrein van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer–– Huurcommissies– Stichting bureau architectenregister– KIWA N.V.– Dienst voor het kadaster en de openbare registers F. op het terrein van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat– Dienst wegverkeer (RDW)– Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)– Houders van een erkenning voor de periodieke keuring van motorrijtuigen,
aanhangwagens en opleggers (zgn. APK-keuringsstations)– Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO)– Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV)– Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-,
tweewieler- en aanverwant bedrijf– Commissie van beroep als bedoeld in art. 3 van de Wet rijonderricht
motorrijtuigen 1993– Luchtverkeersbeveiligings-organisatie (LVB-organisatie)– Instellingen belast met de afgifte van vaarbewijzen en met het
afnemen van examens voor het vaarbewijs (waaronder de ANWB)– Raad voor de Luchtvaart– Spoorwegongevallenraad– Havenschap Vlissingen en Havenschap Terneuzen– Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit (OPTA) G. op het terrein van het Ministerie van Economische Zaken– Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten– Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-administratieconsulenten– Kamers van Koophandel en Fabrieken– Octrooiraad– NMi B.V.– Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIvRA)– Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM B.V.)– Stichting Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Nederland– Waarborg Platina, Goud en Zilver N.V.H. op het terrein van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij– Landinrichtingscommissies en Centrale Landinrichtingscommissies– Grondkamers– Commissie Beheer LandbouwgrondenI. op het terrein van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid– College van toezicht sociale verzekeringen (CTSV)– Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv; tevens verantwoordelijk
voor gedragingen van de zgn. uitvoeringsinstellingen (GAK, GUO, SFB, Cadans,
USZO) bij de uitvoering van de sociale-verzekeringswetten)– Sociale Verzekeringsbank (SVB)– Fonds Voorheffing Pensioenverzekering– Arbeidsvoorzieningsorganisatie (CBA en RBA's) – Sociaal Economische Raad– Raad voor het Midden- en Kleinbedrijf– (hoofd)productschappen en (hoofd)bedrijfschappen J. op het terrein van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport– College ter Beoordeling van Geneesmiddelen– Ziekenfondsraad– zorgverzekeraars, voor zover belast met de uitvoering van de Ziekenfondswet,
de Algemene wet bijzondere ziektekosten en Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen– Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG)– Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR) BIJLAGE 7 BEPALING OVER DE NATIONALE OMBUDSMAN IN DE GRONDWET; WET
NATIONALE OMBUDSMAN7.1 Voorstel tot verandering in de Grondwet, strekkende
tot opneming van bepalingen inzake de Nationale ombudsman (Kamerstukken II 1997/98, 26 157, nr. 2. Dit voorstel
is – met de gekwalificeerde meerderheid als vereist ingevolge het bepaalde
in artikel 137, vierde lid, van de Grondwet – in tweede lezing aangenomen
door de Tweede Kamer op 28 januari 1999 en door de Eerste Kamer op 23 februari
1999.) ARTIKEL IDe Grondwet ondergaat de in artikel II omschreven veranderingen. ARTIKEL IIDe Grondwet wordt als volgt gewijzigd: AIn artikel 57, tweede lid, wordt na «lid van de Algemene Rekenkamer»
ingevoegd: , Nationale ombudsman of substituut-ombudsman, BHet opschrift van hoofdstuk 4 komt te luiden:Raad van State, Algemene Rekenkamer, Nationale ombudsman en vaste colleges
van advies CNa artikel 78 wordt een nieuw artikel ingevoegd, luidende: Artikel 78a1. De Nationale ombudsman verricht op verzoek of uit eigen beweging onderzoek
naar gedragingen van bestuursorganen van het Rijk en van andere bij of krachtens
de wet aangewezen bestuursorganen.2. De Nationale ombudsman en een substituut-ombudsman worden voor een
bij de wet te bepalen termijn benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Op eigen verzoek en wegens het bereiken van een bij de wet te bepalen leeftijd
worden zij ontslagen. In de gevallen bij de wet aangewezen kunnen zij door
de Tweede Kamer der Staten-Generaal worden geschorst of ontslagen. De wet
regelt overigens hun rechtspositie.3. De wet regelt de bevoegdheid en werkwijze van de Nationale ombudsman.4. Bij of krachtens de wet kunnen aan de Nationale ombudsman ook andere
taken worden opgedragen. DArtikel 108 vervalt. 7.2 Wet Nationale ombudsman17.2.1 Wet van 4 februari 1981, Stb 35, laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 25 juni 1998, Stb. 446.Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat er behoefte bestaat aan een
bijzondere voorziening tot onderzoek van de wijze waarop de overheid zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de burger heeft gedragen en dat het
in verband hiermede wenselijk is over te gaan tot de instelling van het ambt
van Nationale ombudsman en tot wijziging van een aantal wetten;Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der
Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en
verstaan bij deze: ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN BEGRIPSBEPALINGEN EN TOEPASSINGSBEREIK Artikel 1Deze wet verstaat onder:a. ombudsman: de Nationale ombudsman, bedoeld in artikel 2;b. ambtenaar: een ambtenaar, een gewezen ambtenaar, een persoon met wie
door een bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst is gesloten naar burgerlijk
recht, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst, een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht, alsmede andere personen werkzaam
onder de verantwoordelijkheid van het bestuursorgaan, ook na het beëindigen
van de werkzaamheden. Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op de gedragingen van de volgende bestuursorganen2a. Onze Ministers;b. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen, die overeenkomstig artikel 1b zijn aangewezen;c. bestuursorganen aan welke bij of krachtens wettelijk voorschrift een
taak met betrekking tot de politie is opgedragen, voor zover het de uitoefening
van die taak betreft;d. bestuursorganen van provincies, gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen voor zover het de gedragingen van voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren betreft;e. andere bestuursorganen, voor zover niet bij algemene maatregel van
bestuur uitgezonderd.2. In afwijking van het eerste lid, onder e, is deze wet slechts
van toepassing op bestuursorganen belast met onderwijs en onderzoek op het
beleidsterrein van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
voor zover deze bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen.3. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen van de Commissie gelijke behandeling, bedoeld in de Algemene wet
gelijke behandeling en van de Registratiekamer, bedoeld in de Wet persoonsregistraties.4. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijnfunctie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan
onder wiens verantwoordelijkheid hij werkzaam is.Artikel 1b1. Bij ministerieel besluit worden de bestuursorganen van provincies,
gemeenten, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen aangewezen, waarop
deze wet van toepassing is.2. Een aanwijzing als bedoeld in het eerste lid geschiedt door Onze Minister
van Binnenlandse Zaken op verzoek van het bestuur van de desbetreffende provincie,
gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap. Op
verzoek van of namens de provincies onderscheidenlijk de waterschappen geschiedt
de aanwijzing van de provincies onderscheidenlijk de waterschappen gezamenlijk.3. Het verzoek om aanwijzing wordt voor 1 juli van het jaar voorafgaand
aan het jaar waarin de aanwijzing in moet gaan bij Onze Minister van Binnenlandse
Zaken ingediend. Onze Minister van Binnenlandse Zaken bevestigt onverwijld
de ontvangst van het verzoek.4. De aanwijzing van de daarvoor in aanmerking komende bestuursorganen
geschiedt telkens met ingang van 1 januari van het desbetreffende jaar. Onze
Minister van Binnenlandse Zaken kan in afwijking van de eerste volzin de aanwijzing
van bestuursorganen op een ander tijdstip doen ingaan, indien omstandigheden
van dringende aard daartoe nopen. Het aanwijzingsbesluit wordt in de Staatscourant
bekendgemaakt.5. De aanwijzing geschiedt voor een periode van vier jaar. Deze periode
wordt telkens met twee jaar verlengd, tenzij het bestuur van de desbetreffende
provincie, gemeente, gemeenschappelijke regeling of het desbetreffende waterschap
voor 1 januari van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de verlenging
plaats zal vinden aan Onze Minister van Binnenlandse Zaken heeft verzocht
de aanwijzing te beëindigen. Onze Minister van Binnenlandse Zaken bevestigt
onverwijld de ontvangst van het verzoek. Van de beëindiging van de aanwijzing
wordt door Onze Minister van Binnenlandse Zaken mededeling gedaan in de Staatscourant. Artikel 1c1. De rechtspersoon waartoe het ingevolge artikel 1b aangewezen bestuursorgaan
behoort, is een door Onze Minister van Binnenlandse Zaken vast te stellen
vergoeding verschuldigd ter dekking van de kosten die zijn verbonden aan het
beschikbaarstellen van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman aan
het desbetreffende bestuursorgaan.2. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden nadere regels
gesteld omtrent:a. de berekening van de te betalen vergoeding;b. de wijze van betaling van de verschuldigde vergoeding;c. het tijdstip waarop de verschuldigde vergoeding dient te zijn voldaan. HOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 21. Er is een Nationale ombudsman.2. De ombudsman wordt benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Bij de benoeming slaat de Tweede Kamer zodanig acht op een aanbeveling, daartoe
in gezamenlijk overleg opgemaakt door de vice-president van de Raad van State,
de president van de Hoge Raad der Nederlanden en de president van de Algemene
Rekenkamer en bevattende de namen van ten minste drie personen, als zij zal
dienstig oordelen.3. De benoeming geschiedt voor de duur van zes jaren. 4. Indien de Tweede Kamer voornemens is de ombudsman opnieuw te benoemen,
kan zij bepalen dat het tweede lid, tweede volzin, buiten toepassing blijft.5. Indien blijkt dat de Tweede Kamer niet tijdig tot de benoeming van
een nieuwe ombudsman zal kunnen komen, voorziet de Tweede Kamer zo spoedig
mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman. Artikel 10, vijfde tot
en met zevende lid, is van overeenkomstige toepassing. Artikel 31. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman met ingang van de eerstvolgende
maand na die waarin hij de vijfenzestigjarige leeftijd bereikt.2. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman voorts:a. op zijn verzoek;b. wanneer hij uit hoofde van ziekten of gebreken blijvend ongeschikt
is zijn functie te vervullen;c. bij de aanvaarding van een ambt of betrekking bij deze wet onverenigbaar
verklaard met het ambt van ombudsman;d. bij het verlies van het Nederlanderschap;e. wanneer hij bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak wegens
misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;f. wanneer hij ingevolge onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, ten aanzien
van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is
verklaard, hij surséance van betaling heeft verkregen of wegens schulden
is gegijzeld;g. wanneer hij naar het oordeel van de Tweede Kamer door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen. Artikel 41. De Tweede Kamer stelt de ombudsman op non-activiteit ingeval:a. hij zich in voorlopige hechtenis bevindt;b. hij bij een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;c. hij onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard,
ten aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing
is verklaard, hij surséance van betaling heeft verkregen of wegens
schulden is gegijzeld ingevolge een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke
uitspraak.2. De Tweede Kamer kan de ombudsman op non-activiteit stellen, indien
tegen hem een gerechtelijk vooronderzoek ter zake van misdrijf wordt ingesteld
of indien er een ander ernstig vermoeden is voor het bestaan van feiten of
omstandigheden die tot ontslag, anders dan op gronden vermeld in artikel 3,
tweede lid onder b, zouden kunnen leiden.3. In het geval, bedoeld in het tweede lid, eindigt de non-activiteit
na drie maanden. De Tweede Kamer kan de maatregel echter telkens voor ten
hoogste drie maanden verlengen.4. De Tweede Kamer beëindigt de non-activiteit zodra de grond voor
de maatregel is vervallen.5. De Tweede Kamer kan bij de beslissing waarbij de ombudsman op non-activiteit
wordt gesteld, bepalen dat tijdens de duur van de non-activiteit geen salaris
of slechts een gedeelte van het salaris zal worden genoten, in het laatste
geval onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden genoten.6. Indien de non-activiteit anders dan door ontslag is geëindigd,
kan de Tweede Kamer beslissen, dat het niet genoten salaris
alsnog geheel of gedeeltelijk zal worden uitbetaald, in het laatste geval
onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden uitbetaald. Artikel 51. De ombudsman kan niet bekleden:a. het lidmaatschap van publiekrechtelijke colleges waarvoor de keuze
geschiedt bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen;b. een openbare betrekking waaraan een vaste beloning of toelage is verbonden;c. het lidmaatschap van vaste colleges van advies en bijstand aan de Regering;d. het beroep of ambt van advocaat, procureur of notaris.2. De ombudsman vervult geen betrekkingen waarvan de uitoefening ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn ambt of op de handhaving van
zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin. Artikel 6De bepalingen van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers zijn
van overeenkomstige toepassing op de ombudsman, met dien verstande dat deze
wordt gelijkgesteld met een lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doch
de verrekening van de inkomsten plaatsvindt overeenkomstig artikel 9 van die
wet. Artikel 7Wij regelen bij algemene maatregel van bestuur de aanspraken in geval
van ziekte, alsmede de overige rechten en verplichtingen van de ombudsman
die deel uitmaken van zijn rechtspositie, voor zover niet bij de wet geregeld. Artikel 8Alvorens zijn ambt te aanvaarden legt de ombudsman in de handen van de
Voorzitter der Tweede Kamer af:a. de eed of verklaring en belofte dat hij tot het verkrijgen van zijn
benoeming rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of onder welk voorwendsel
ook, aan iemand iets heeft gegeven of beloofd, alsmede dat hij om iets in
zijn ambt te doen of te laten rechtstreeks noch middellijk van iemand enig
geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen;b. de eed of belofte van trouw aan de Grondwet. Artikel 91. De Tweede Kamer benoemt op verzoek van de ombudsman zo nodig een of
meer personen tot substituut-ombudsman. De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling
op, die de namen van ten minste drie personen bevat.2. De benoeming van een substituut-ombudsman geschiedt voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek hij is benoemd. De Tweede
Kamer kan op voordracht van de nieuwe ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
verlengen voor de duur van ten hoogste zes maanden.3. Indien de Tweede Kamer voornemens is een substituut-ombudsman opnieuw
te benoemen, kan zij bepalen dat het eerste lid, tweede volzin, buiten toepassing
blijft. 4. De artikelen 3 tot en met 8, 18 tot en met 24 en 27, vijfde lid, zijn
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.5. De ombudsman regelt de werkzaamheden van een substituut-ombudsman.6. De ombudsman kan bepalen dat de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen
25, 26, 27, eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, tevens worden
uitgeoefend door een substituut-ombudsman. De ombudsman kan voor de uitoefening
van die bevoegdheden richtlijnen vaststellen. Artikel 101. De ombudsman regelt zijn vervanging door een substituut-ombudsman,
voor het geval dat hij tijdelijk niet in staat is zijn ambt te vervullen.2. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de vervanging van de ombudsman. In
dat geval eindigt de vervanging wanneer de ombudsman weer in staat is zijn
ambt te vervullen of, indien de ombudsman op non-activiteit is gesteld, op
het tijdstip dat de non-activiteit eindigt.3. Indien de ombudsman overlijdt of ingevolge artikel 3 wordt ontslagen,
blijven de substituut-ombudsmannen, in afwijking van het bepaalde in artikel
9, tweede lid, eerste volzin, in functie tot het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden. De Tweede Kamer voorziet in dat geval zo
spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman door een substituut-ombudsman.4. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman.5. De waarneming eindigt van rechtswege op het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden.6. Op degene die krachtens het tweede of het vierde lid de ombudsman vervangt
of het ambt van ombudsman waarneemt, zijn de artikelen 2, tweede lid, tweede
volzin, derde en vierde lid, 3, eerste lid, 6 en 9 van deze wet niet van toepassing.7. Indien de in het zesde lid bedoelde vervanger respectievelijk waarnemer
een betrekking of lidmaatschap als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdelen b en c, bekleedt of gaat bekleden, is hij voor de duur van
de vervanging respectievelijk de waarneming in die betrekking of dat lidmaatschap
van rechtswege op non-activiteit gesteld. Artikel 111. Te zijner ondersteuning beschikt de ombudsman over een bureau.2. De tot het bureau behorende personen worden door Ons op voordracht
van de ombudsman benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.3. Wij bepalen in welke gevallen tot het bureau behorende personen door
de ombudsman worden benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen. HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 121. Een ieder heeft het recht de ombudsman schriftelijk te verzoeken een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft
gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Indien binnen
een jaar nadat de gedraging plaatsvond die gedraging aan het oordeel van een
rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening aan het oordeel van een andere instantie is onderworpen, eindigt
de termijn een jaar na de datum waarop in die procedure een
uitspraak is gedaan waartegen geen beroep meer openstaat, of de procedure
op een andere wijze is geëindigd.2. De verzoeker stelt alvorens het in het eerste lid bedoelde verzoek
te doen, het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar in kennis van zijn grieven met betrekking
tot de gedraging en in de gelegenheid zijn of haar zienswijze daarop te geven.
Indien binnen een jaar nadat deze gedraging plaatsvond deze inkennisstelling
heeft plaatsgevonden, eindigt de in het eerste lid bedoelde termijn een jaar
na deze inkennisstelling.3. Het verzoekschrift dient te bevatten:a. de naam en het adres van de verzoeker;b. zo duidelijk mogelijk, een omschrijving van de gedraging waarop het
verzoekschrift betrekking heeft en mededeling wie zich aldus heeft gedragen
en jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden;c. de grieven met betrekking tot de gedraging;d. de wijze waarop en aan wie de in het tweede lid bedoelde inkennisstelling
heeft plaatsgevonden en, indien de daar bedoelde zienswijze is gegeven, een
omschrijving daarvan.4. Indien het verzoekschrift in een vreemde taal is gesteld en een vertaling
voor een goede behandeling van de klacht noodzakelijk is, kan de Nationale
ombudsman besluiten het verzoekschrift niet in behandeling te nemen, mits
de verzoeker de gelegenheid heeft gehad binnen een door de ombudsman gestelde
termijn het verzoekschrift met een vertaling aan te vullen.5. Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd en, tenzij
artikel 14 van toepassing is, ook verplicht aan een verzoek als bedoeld in
het eerste lid gevolg te geven. Artikel 13Indien naar het oordeel van de ombudsman ten aanzien van de in het verzoekschrift
bedoelde gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, verwijst hij hem onverwijld naar de bevoegde instantie
en draagt hij het verzoekschrift, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend,
aan die instantie over. Voor de toepassing van de regeling waarop de openstaande
voorziening berust, wordt het verzoekschrift beschouwd als te voldoen aan
de in die regeling voorkomende bepalingen met betrekking tot de wijze van
indiening en adressering en wordt voorts het tijdstip, waarop het verzoekschrift
door de ombudsman is ontvangen, beschouwd als het tijdstip waarop de zaak
bij de in die regeling bedoelde instantie aanhangig is gemaakt. Deze instantie
stelt de verzoeker in de gelegenheid, binnen dertig dagen nadat zij hiervan
mededeling heeft gedaan, zijn verzoekschrift overeenkomstig de voor die voorziening
geldende regels aan te vullen of te wijzigen en voor zover nodig het voor
behandeling verschuldigde recht te voldoen. Artikel 14De ombudsman is niet verplicht een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, in te stellen of voort te zetten, indien:a. het verzoekschrift te laat is ingediend of niet voldoet aan de vereisten,
vermeld in artikel 12, derde en vierde lid;b. het verzoek kennelijk ongegrond is;c. het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk
onvoldoende is;d. de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft
plaatsgevonden;e. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, bij hem, dan wel
bij een tot de behandeling van verzoekschriften bevoegde commissie
uit de Eerste of Tweede Kamer of uit de verenigde vergadering der Staten-Generaal,
in behandeling is of – behoudens indien een nieuw feit of een nieuwe
omstandigheid bekend is geworden en zulks tot een ander oordeel over de bedoelde
gedraging zou hebben kunnen leiden – door hem is afgedaan of daarover
door de betrokken commissie haar conclusie op een verzoekschrift aan de Eerste
of Tweede Kamer dan wel de verenigde vergadering der Staten-Generaal is voorgesteld;f. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, ingevolge een wettelijk
geregelde klachtvoorziening bij een onafhankelijke klachtinstantie in behandeling
is of daardoor is afgedaan;g. ten aanzien van de gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening heeft opengestaan en hij daarvan geen
gebruik heeft gemaakt;h. ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;i. het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar, niet door de verzoeker of degene jegens
wie de gedraging heeft plaatsgevonden in kennis is gesteld van de grieven
met betrekking tot de gedraging en niet in de gelegenheid is gesteld zijn
of haar zienswijze daarop te geven;j. en zolang ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan die
nauw samenhangt met het onderwerp van het verzoekschrift een procedure aanhangig
is bij een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening bij een andere instantie;k. en zolang het verzoekschrift betrekking heeft op een gedraging die
nauw samenhangt met een onderwerp, waaromtrent anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is. Artikel 15Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd uit eigen
beweging een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan
zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen. Artikel 16De ombudsman is niet bevoegd een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, of artikel 15 in te stellen of voort te zetten:a. indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid,
daaronder begrepen het algemeen beleid ter handhaving van de rechtsorde, of
tot het algemeen beleid van het betrokken bestuursorgaan;b. betreffende algemeen verbindende voorschriften;c. zolang ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, tenzij artikel 6:12 van de Algemene wet bestuursrecht
van toepassing is, of ingevolge een zodanige voorziening een procedure aanhangig
is;d. zolang ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in
een zodanige procedure is gedaan;e. indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;f. in aangelegenheden betreffende belastingen en andere heffingen, indien ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening heeft opengestaan;g. ten aanzien van gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet. Artikel 171. Indien de ombudsman op grond van artikel 14 of artikel 16 geen gevolg
geeft aan een verzoek tot het instellen van een onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, doet hij daarvan zo spoedig mogelijk schriftelijke mededeling
aan de verzoeker onder vermelding van de redenen. In het geval dat hij een
onderzoek niet voortzet doet hij de hiervoor bedoelde mededeling tevens aan
het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend geval, aan de betrokken ambtenaar.
Met het oog op het bepaalde in het derde lid neemt hij daarbij artikel 19,
vierde lid, laatste volzin, van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur, in acht.2. Indien de ombudsman op grond van artikel 14, onderdeel i,
geen gevolg geeft aan een verzoek tot onderzoek, dan wel het onderzoek niet
voortzet, wijst hij verzoeker tevens op de mogelijkheid het betrokken bestuursorgaan,
de betrokken instelling of dienst die, of het betrokken bedrijf dat onder
verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken ambtenaar,
alsnog van zijn grieven met betrekking tot de gedraging in kennis te stellen
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven.3. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt, afschrift of
uittreksel van de mededeling, bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot
de daarvoor in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot de kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken van overeenkomstige toepassing. Artikel 181. De ombudsman stelt het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, alsmede in het geval, bedoeld in artikel 12,
eerste lid, de verzoeker in de gelegenheid schriftelijk dan wel mondeling
en al dan niet in elkaars tegenwoordigheid – een en ander ter beoordeling
van de ombudsman – hun standpunt toe te lichten. 2. De betrokkenen kunnen zich doen vertegenwoordigen of doen bijstaan
door een raadsman. De ombudsman kan weigeren bepaalde personen die van het
verlenen van rechtsgeleerde hulp hun beroep maken en niet advocaat of procureur
zijn, als vertegenwoordiger toe te laten. Artikel 191. Het bestuursorgaan, degene op wiens gedraging het onderzoek betrekking
heeft, getuigen en de verzoeker verstrekken de ombudsman de inlichtingen die
deze ten behoeve van een onderzoek behoeft en zijn op een daartoe strekkend
verzoek verplicht daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de ombudsman één
of meer bepaalde leden aanwijst. Betrokkenen kunnen zich doen bijstaan door
een raadsman.2. De verplichting om voor de ombudsman te verschijnen geldt niet voor
Onze Ministers. Wanneer een minister zelf niet verschijnt, laat hij zich vertegenwoordigen.3. Inlichtingen die betrekking hebben op het beleid, gevoerd onder de
verantwoordelijkheid van een minister of een ander bestuursorgaan kan de ombudsman
bij de daarbij betrokken ambtenaren slechts inwinnen door tussenkomst van
de minister onderscheidenlijk dat orgaan.4. De ingevolge het eerste lid opgeroepen personen kunnen zich van het verstrekken van inlichtingen verschonen wegens ambtsof beroepsgeheim,
doch alleen voor zover betreft hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zodanig
is toevertrouwd. Ambtenaren kunnen zich slechts met verwijzing naar de hun
ingevolge de Ambtenarenwet onderscheidenlijk de Militaire Ambtenarenwet 1931
en de Politiewet 1993 opgelegde geheimhoudingsplicht verschonen voor zover
het verstrekken van de verlangde inlichtingen in strijd is met enige andere
wettelijke bepaling tot geheimhouding of met het belang van de Staat. De ombudsman
kan ter staving van het beroep op het verschoningsrecht overlegging vragen
van een bijzondere schriftelijke last van het orgaan, welks tussenkomst voor
het verstrekken van inlichtingen in het derde lid is voorgeschreven. Dit orgaan
kan bepalen, dat de geheimhoudingsplicht slechts wordt opgeheven met betrekking
tot het verschaffen van inlichtingen aan de ombudsman onder de voorwaarde
dat het geheime karakter daarvan wordt gehandhaafd.5. Het orgaan door welks tussenkomst de inlichtingen worden ingewonnen,
kan zich bij het horen van de ambtenaren doen vertegenwoordigen. Artikel 201. De ombudsman is bevoegd ten dienste van het onderzoek werkzaamheden
aan deskundigen op te dragen. Hij is voorts bevoegd in het belang van het
onderzoek deskundigen en tolken op te roepen. Zij die als deskundige of als
tolk zijn opgeroepen, zijn verplicht voor de ombudsman te verschijnen en hun
diensten als zodanig te verlenen.2. Op deskundigen, tevens ambtenaren, zijn het derde, vierde en vijfde
lid van artikel 19 van overeenkomstige toepassing.3. De tolken en deskundigen zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hun ter zake van hun dienstverlening ter kennis komt. Artikel 211. Oproepingen ingevolge de artikelen 19 en 20 geschieden bij aangetekende
brief.2. De ombudsman kan bevelen, dat personen die, hoewel wettelijk opgeroepen,
niet zijn verschenen, door de openbare macht voor hem worden gebracht om aan
hun verplichtingen te voldoen. Artikel 221. De ombudsman kan bevelen, dat getuigen niet zullen worden gehoord en
tolken niet tot de uitoefening van hun taak zullen worden toegelaten dan na
het afleggen van eed of belofte.2. Zij leggen in dat geval in handen van de ombudsman de eed of belofte
af; indien zij worden gehoord als getuige: dat zij zullen zeggen de gehele
waarheid en niets dan de waarheid; de tolken: dat zij hun plichten als tolk
met nauwgezetheid zullen vervullen.3. De deskundigen zijn verplicht hun taak onpartijdig en naar beste weten
te verrichten. Artikel 231. De ingevolge deze wet opgeroepenen ontvangen desverlangd voor reisen
verblijfkosten alsmede wegens tijdverzuim en daarmede verband houdende noodzakelijke
kosten, vergoeding uit 's Rijks kas overeenkomstig het bij en krachtens de
Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalde.2. Voor zover bij algemene maatregel van bestuur niet anders is bepaald,
ontvangen de in het eerste lid bedoelde personen die in openbare dienst zijn geen vergoeding als bedoeld in het eerste lid, indien zij zijn
opgeroepen in verband met hun taak als zodanig.3. De ombudsman begroot de ingevolge dit artikel verschuldigde vergoeding. Artikel 241. Aan de ombudsman worden op diens schriftelijk verzoek ten behoeve van
een onderzoek bescheiden, gebezigd bij de vervulling van de overheidstaak
in de aangelegenheid waarop het onderzoek betrekking heeft, al dan niet in
afschrift, overgelegd. Artikel 19, derde en vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing.2. De ombudsman kan, voor zover dit naar zijn oordeel ten behoeve van
het onderzoek is vereist, zonder toestemming, met uitzondering van woningen,
alle plaatsen betreden waar het bestuursorgaan, wiens gedraging onderzocht
wordt, zijn taak verricht. Voor het betreden van woningen is toestemming van
de bewoner vereist.3. Onze Ministers kunnen aan de ombudsman het betreden van bepaalde plaatsen
verbieden, indien dit naar hun oordeel de veiligheid van de staat zou schaden. Artikel 251. De ombudsman deelt, alvorens het onderzoek te beëindigen, zijn
bevindingen schriftelijk mede aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend
geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek is geweest,
alsmede, in het in artikel 12, eerste lid, bedoelde geval aan de verzoeker.2. De ombudsman stelt het bestuursorgaan, de ambtenaar en de verzoeker
in de gelegenheid zich binnen een door hem te stellen termijn omtrent de bevindingen
te uiten. Artikel 261. De ombudsman beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de door hem onderzochte
aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen.2. Indien ten aanzien van de gedraging waarop het onderzoek van de ombudsman
betrekking heeft anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, neemt de
ombudsman de rechtsgronden waarop die uitspraak steunt of mede steunt, in
acht. Artikel 271. Wanneer een onderzoek is afgesloten, stelt de ombudsman een rapport
op, waarin hij zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Met het oog op
het bepaalde in het vierde lid neemt hij daarbij artikel 19, vierde lid, laatste
volzin van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van de Wet openbaarheid
van bestuur, in acht.2. De ombudsman zendt zijn rapport aan het betrokken bestuursorgaan en,
in voorkomend geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek
is geweest. Indien het onderzoek berustte op een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12, zendt hij zijn rapport tevens aan de verzoeker.3. Zo hij daartoe aanleiding ziet, kan de ombudsman aan het betrokken
orgaan zijn zienswijze over eventueel te nemen maatregelen bekendmaken. 4. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt afschrift of uittreksel
van een rapport als bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot de daarvoor
in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken van overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een zodanig rapport
ter inzage op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats.5. Voor het overige is de ombudsman verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hem bij de uitoefening van zijn taak is bekend geworden, voor zover dat uit
de aard der zaak volgt. Artikel 281. De ombudsman zendt jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden aan
de beide Kamers der Staten-Generaal en aan Onze Ministers. Artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur is van overeenkomstige toepassing met dien
verstande dat de ombudsman bij het verslag gegevens kan voegen, slechts ter
vertrouwelijke kennisneming door de leden van de Staten-Generaal en Onze Ministers.2. Hij draagt er zorg voor dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen
verkrijgbaar wordt gesteld.3. De ombudsman kan ook dadelijk na het afsluiten van een onderzoek de
beide Kamers der Staten-Generaal inlichten omtrent zijn bevindingen en oordeel,
zo dikwijls hij de eerdere kennisneming daarvan voor de Kamers van belang
acht of één der Kamers dit verzoekt. HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29De voordrachten voor door Ons te nemen besluiten ter uitvoering van deze
wet worden Ons gedaan door Onze Minister van Binnenlandse Zaken. Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
ministerieel besluit aangewezen bestuursorganen, bedoeld in artikel 1b, die
hebben plaatsgevonden voordat dat besluit in werking is getreden. Artikel 30aTot een jaar na inwerkingtreding van een besluit als bedoeld in artikel
1a, eerste lid, onder e, dan wel na de beëindiging van een
aanwijzing als bedoeld in artikel 1b kan met betrekking tot een gedraging
van het desbetreffende bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden:a. voordat het desbetreffende bestuursorgaan is uitgezonderd bij een besluit
als bedoeld in artikel 1a, eerste lid, onder e,dan welb. voordat de aanwijzing van het desbetreffende bestuursorgaan als bedoeld
in artikel 1b is beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld in artikel
12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend. Artikel 31Deze wet kan worden aangehaald als: Wet Nationale ombudsman. (Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.) 7.2.2 Overgangs- en slotbepalingen in de wet van 18 juni
1998 tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van
bestuur (Stb. 356) ARTIKEL II1. De Wet Nationale ombudsman is van toepassing op gedragingen van bestuursorganen
van de provincies, de gemeenten en de waterschappen die bij algemene maatregel
van bestuur op grond van de Wet Nationale ombudsman zoals deze wet luidde
voor inwerkingtreding van deze wet, zijn aangewezen.2. Het eerste lid is niet van toepassing indien een aanwijzing als bedoeld
in het eerste lid is beëindigd op een datum gelegen voor 1 januari 1998.3. Het eerste lid vervalt met ingang van de dag, waarop een besluit als
bedoeld in artikel 1b, eerste lid, van de Wet Nationale ombudsman in werking
treedt. ARTIKEL IIITot een jaar na de beëindiging van een aanwijzing van bestuursorganen
van een provincie, gemeente of waterschap op grond van de Wet Nationale ombudsman,
zoals deze wet luidde voor inwerkingtreding van deze wet, kan met betrekking
tot een gedraging van het desbetreffende bestuursorgaan die heeft plaatsgevonden
voordat de aanwijzing werd beëindigd, een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12 bij de Nationale ombudsman worden ingediend. ARTIKEL IVHet Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo, het koninklijk besluit
van 1 september 1993 houdende aanwijzing van bestuursorganen van waterschappen
als administratieve organen in de zin van de Wet Nationale ombudsman (Stb.
488), alsmede het koninklijk besluit van 10 april 1995 houdende aanwijzing
op grond van de Wet Nationale ombudsman van bestuursorganen van gemeenten
en provincies voor de gedragingen van buitengewoon opsporingsambtenaren (Stb.
218) worden ingetrokken. ARTIKEL VDe Wet openbaarheid van bestuur wordt als volgt gewijzigd:(...) ARTIKEL VIArtikel 1a, tweede lid, van de Wet Nationale ombudsman en artikel 1a,
tweede lid, van de Wet openbaarheid van bestuur vervallen vijf jaar na inwerkingtreding
van deze wet. Alsdan wordt in artikel 10, tweede lid, onder b,
en artikel 14, onder b, van de Wet openbaarheid van bestuur in
artikel 1a, eerste lid, onder c en d, en het tweede
lid, bedoelde bestuursorganen vervangen door: in artikel 1a, onder c en d, bedoelde bestuursorganen. ARTIKEL VIIDe tekst van de Wet Nationale ombudsman wordt in het Staatsblad geplaatst. ARTIKEL VIIIDeze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.1XNoot1Zie: M. L. M. Hertogh, Consequenties van controle.
De bestuurlijke doorwerking van het oordeel van de administratieve rechter
en de Nationale ombudsman (diss. Leiden), 's-Gravenhage, 1997.XNoot1De tekst van de Wet Nationale ombudsman zoals deze luidde na de wijziging
bij de wet van 18 juni 1998, Stb. 356, is integraal geplaatst in Staatsblad
1998, 358. XNoot2Het begrip «bestuursorgaan» wordt in artikel 1:1 van de Algemene
wet bestuursrecht als volgt gedefinieerd: 1. Onder bestuursorgaan wordt verstaan:a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld,
of b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.2. De volgende organen, personen en colleges worden niet als bestuursorgaan
aangemerkt: a. de wetgevende macht; b. de kamers en de verenigde vergadering der Staten-Generaal; c. onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die met rechtspraak zijn
belast; d. de Raad van State en zijn afdelingen; e. de Algemene Rekenkamer; f. de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen; g. de voorzitters, leden, griffiers en secretarissen van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen, de procureur-generaal, de plaatsvervangend
procureur-generaal en de advocaten-generaal bij de Hoge Raad, alsmede de commissies
uit het midden van de in de onderdelen b tot en met f bedoelde organen. 3. Een ingevolge het tweede lid uitgezonderd orgaan, persoon of college
wordt wel als bestuursorgaan aangemerkt voor zover het orgaan, de persoon
of het college besluiten neemt of handelingen verricht ten aanzien van een
niet voor het leven benoemde ambtenaar als bedoeld in artikel 1 van de Ambtenarenwet
als zodanig, zijn nagelaten betrekkingen of zijn rechtverkrijgenden.XNoot130 juni 1998 (zie koninklijk besluit van 18 juni 1998, Stb. 357) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26445-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl