Patiënten- en cliëntenrechten; Brief van de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31476, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

29-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31476 nr. 1

23-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamZeven rechten voor de cliënt in de zorg1 Het recht op beschikbare en bereikbare zorg2 Het recht op keuze en op keuze-informatie3 Het recht op kwaliteit en veiligheid4 Het recht op informatie, toestemming, dossiervorming
en privacy5 Het recht op afstemming tussen zorgverleners6 Het recht op een effectieve, laagdrempelige klacht-
en geschillenbehandeling7 Het recht op medezeggenschap en goed bestuurHet programma «Zeven rechten voor de cliënt
in de zorg: Investeren in de zorgrelatie»OndertekeningLichaamProgramma «Zeven rechten voor de cliënt in
de zorg: Investeren in de zorgrelatie»I Investeren in de zorgrelatie: een nieuw perspectiefII Investeren in de zorgrelatie: een onmisbare impuls
voor kwaliteit en innovatieDe invloed van de cliënt wordt versterkt......waarbij de kracht van het collectief wordt ingezet,
......waarbij zorgaanbieders cliëntgericht zorg verlenen......en de overheid de kwaliteit en veiligheid van de zorg
bewaaktIII Investeren in de relatie tussen cliënt en
zorgverlener: een combinatie van instrumentenIV Investeren in de zorgrelatie: wat cliënten
mogen verwachten in de zorgrelatie1 Het eerste thema: het recht op beschikbare en bereikbare
zorgRecht op toegang tot zorgRecht op beschikbaarheid en bereikbaarheid van preventieve
zorgRecht op beschikbare en bereikbare acute zorgDe overheid bewaakt de continuïteit van zorg2 Tweede thema: het recht op keuze en het recht op
keuze-informatieRecht om te kiezenInformatie: bevorderen inzicht in kwaliteit en ervaringen
van cliëntenInformatie: regie, coördinatie en vindbaarheidActies door de Nederlandse ZorgautoriteitInformatie: de cliënt heeft er recht op3 Het derde thema: het recht op kwaliteit en veiligheid4 Vierde thema: recht op informatie, toestemming,
dossiervorming en privacyVerbetering van de rechtspositie: van «patiëntenrechten»
naar «cliëntenrechten»Het recht om geïnformeerd toe te stemmen, het «informed
consent»Het recht op goede dossiervormingHet recht op privacyVoorlichting over cliëntenrechtenTweezijdige algemene voorwaardenGoed patiëntschap5 Vijfde thema: recht op afstemming tussen zorgverleners6 Zesde thema: recht op een effectieve en laagdrempelige
klacht- en geschillenbehandelingDe klachtafhandelingDe klachtopvang binnen een instellingDe externe klacht- en geschillenbeslechtingNo fault compensatiesysteem7 Zevende thema: het recht op medezeggenschap en
goed bestuurBevoegdheden bij het uitoefenen van medezeggenschapDecentrale cliëntenraadCentrale cliëntenraadExtramurale AWBZ-zorg en eerstelijnszorgZelfstandig beschikken over adequaat budgetDe organisatie van goed bestuur en intern toezichtOnafhankelijkheid van de Raad van ToezichtBehoud van vermogen voor de zorgV Contouren van de voorgenomen wetgevingVersterking van de rechtspositie: uitbreiding en verbreding
van rechtenVersterking van de rechtspositie: rechtstreeks werkende
normen voor goede zorgRegeldruk: administratieve lasten voor zorgaanbiedersRegeldruk: inhoudelijke nalevingskosten voor zorgaanbiedersGoed intern toezicht en horizontale verantwoordingSlagvaardig toezicht door de overheid
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31476, nr. 1 b1Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31476, nr. 1 b2Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31476Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1000 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 476Patiënten- en cliëntenrechtennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 23 mei 2008Wij willen de invloed van cliënten in de zorg verder versterken1. Daarmee willen we bereiken dat de cliënt goede
zorg krijgt, die past bij zijn of haar behoefte, en dat de cliënt zijn
of haar weg kan vinden in de vele mogelijkheden die de zorg biedt.Goede zorg begint met een goede relatie tussen de cliënt en zijn
zorgverlener. In die relatie willen wij nu investeren. Wij bieden u hiermee,
mede namens de minister van Justitie, het programma «Zeven rechten voor
de cliënt in de zorg: Investeren in de zorgrelatie» aan. Dit programma
met beleidsvoorstellen geeft aan wat de cliënt mag verwachten in de relatie
met zijn zorgverlener en hoe hij daarbij ondersteund wordt.De positie van cliënten in de zorg is aan het veranderen. Cliënten
willen goede zorg, en, met name als ze langdurend of intensieve zorg nodig
hebben, aandacht voor hun kwaliteit van leven. In toenemende mate zien we
dat cliënten zorg krijgen die goed aansluit op hun behoefte. Wensen van
cliënten zijn een sterke prikkel om de zorg te verbeteren. De invloed
van cliënten is dan ook een onmisbare impuls voor de kwaliteit en innovatie
van de zorg.De wens om te investeren in de positie van de cliënt wordt breed
gedeeld. Cliëntenorganisaties zetten zich in voor «een paradigmashift»
in de zorg. Er moet een omslag komen in de regie, sturing en financiering
van de zorg. Zorgaanbieders, verzekeraars en beleidsmakers moeten echt durven
denken en beslissen vanuit het perspectief van de cliënt. Van de cliënt
mag uiteraard medewerking aan de zorg worden verwacht. Vanuit Uw Kamer is
bij de behandeling van de Zorgverzekeringswet en de Wet marktordening gezondheidszorg
aangedrongen op een vervolgstap om de cliënt in de nieuw ontstane verhoudingen
stevig te positioneren. Publicaties van de Raad voor de Volksgezondheid en
Zorg (RVZ), de Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ), en van deskundigen
op het terrein van het gezondheidsrecht geven een beeld van bestaande lacunes
en bevatten aanbevelingen om de rechtspositie van de cliënt
te versterken en hem te ondersteunen bij het vinden van zijn weg in de zorg.
Het bijgevoegde programma gaat dieper in op de verbeteringen die nodig zijn.De basis voor goede zorg is de vertrouwensband tussen de cliënt en
zijn zorgverlener. Daar begint goede zorgverlening. Een goed contact met ruimte
om vragen te stellen, wensen te uiten en zo nodig ook een kritisch geluid
te laten horen, en een zorgverlener die daar met aandacht op reageert, maakt
dat de cliënt ervaart dat hij gerespecteerd wordt en dat hij zijn eigen
afwegingen mag maken. Wederzijds vertrouwen is ook de basis voor de zorgverlener
om alle relevante vragen te kunnen stellen aan de cliënt en met hem de
mogelijkheden voor de zorgverlening door te nemen. De zorgverlener kan op
basis van dit goede contact vanuit zijn kennis en kunde goede zorg verlenen,
rekening houdend met de behoefte van de cliënt. De cliënt en de
zorgverlener dragen gezamenlijk bij aan de vertrouwensrelatie, en daarmee
aan goede zorg. De overheid heeft daarbij tot taak te zorgen voor waarborgen
voor de kwaliteit van de zorg. Zorg moet veilig zijn, er moet inzicht zijn
in de kwaliteit van de geleverde zorg en er moet zorgvuldig worden omgegaan
met de cliënt aan wie de zorg wordt verleend. In het licht van de nieuwe
marktordening is het van belang dat er meer informatie beschikbaar komt over
de inhoud en de prijs van de zorg en dat cliënten op basis daarvan meer
invloed kunnen uitoefenen.De cliënt mag er op rekenen dat de zorg veilig is, dat zijn basisrechten
goed geregeld zijn en dat die rechten door de zorgverlener gerespecteerd worden.
Wij willen dat de cliënt dit overal in de zorg ervaart. Het maakt daarbij
niet uit of het om mondige cliënten gaat, of om kwetsbare mensen die
niet of onvoldoende in staat zijn om de regie over het eigen leven te voeren.
Het gaat er om dat ieder individu gerespecteerd wordt en waardig wordt behandeld.
Om dit te realiseren is vooral nodig dat de zorgaanbieder denkt vanuit het
perspectief van de cliënt en dat de cliënt, of zijn persoonlijke
vertegenwoordiger, weet wat hij mag verwachten.In de afgelopen maanden hebben we met organisaties van cliënten,
aanbieders en verzekeraars gesproken over de mogelijkheden om de invloed van
cliënten te vergroten1. Bij de gesprekken
met deze partijen is gebleken dat er een sterke gezamenlijke ambitie en overeenstemming
bestaat om de positie van de cliënt in de zorg op in totaal zeven thema’s
te versterken. Het gaat om de bereikbaarheid en beschikbaarheid van de zorg,
het kunnen kiezen en kunnen vergelijken van zorg, de kwaliteit en veiligheid
van zorg, een sterke rechtspositie binnen de zorgrelatie, een goede afstemming
tussen zorgverleners, een laagdrempelige en effectieve klacht- en geschilprocedure
en medezeggenschap en goed bestuur bij zorgaanbieders. De conclusie was: er
gebeurt al veel maar het kan en moet ook écht beter. De ambitie ligt
vast in een dertigtal2 conclusies die wij met
de organisaties van cliënten en zorgverzekeraars onderschrijven en die
volgens de brancheorganisaties in de zorg een goed werkdocument vormen voor
de gezamenlijke activiteiten in de komende tijd.Om het cliëntenperspectief in de langdurende zorg te versterken willen
we dat de ervaringsdeskundigheid van chronisch zieken benut wordt, de keuzevrijheid
in woonvormen groter wordt, dat de privacy bij het wonen gerespecteerd wordt,
dat er goed wordt samengewerkt in de keten en dat er meer inzicht komt in
de kwaliteit3. Voor cliënten die kortdurende
zorg nodig hebben ligt het accent op het garanderen van de veiligheid van
de zorg en de bereikbaarheid van acute zorg, het kunnen vergelijken van prestaties
van zorgverleners en zorgketens, het goed geïnformeerd worden over de
mogelijke keuzes in de behandeling, en op het bevorderen van samenwerking
en afstemming tussen zorgverleners die tegelijkertijd of na elkaar
zorg verlenen aan een cliënt. Voor cliënten in de langdurende zorg
zijn deze aspecten ook van belang, maar zal de voorgenomen wetgeving daarnaast
de kwaliteit van de bejegening erbij betrekken. De cliëntenrechten worden
uitgebreid zodat ze ook gelden bij alle functies van de AWBZ (verpleging,
verzorging en begeleiding). De ervaringen van cliënten met zorgaanbieders
moeten openbaar worden gemaakt, evenals de prestaties van die aanbieders op
het gebied van de kwaliteit van de zorg. Cliënten hebben recht op informatie
over bijvoorbeeld de ervaren bejegening, het aantal medicijn- of valincidenten
en de mogelijkheden voor deelname aan activiteiten. Als de cliënt ervaart
dat de zorgverlening anders of beter kan, dan moet hij, juist ook als hij
langdurend zorg krijgt, daarover een signaal kunnen en durven afgeven. Als
een klacht niet wordt opgelost moeten cliënten daarmee gemakkelijk bij
een onpartijdige commissie terecht kunnen. Tot slot moet de cliëntenraad
een serieuze gesprekspartner van het bestuur van de instelling kunnen zijn.
Daarbij is het essentieel om zelfstandig over een eigen, toereikend budget
te kunnen beschikken.Wij beseffen dat de echte verbeteringen in de dagelijkse praktijk moeten
worden gerealiseerd. Daarom is de betrokkenheid van alle partijen ook zo essentieel.
De beleidsvoorstellen in het bijgevoegde programma geven weer wat de cliënt
in de zorg mag verwachten in de zorgrelatie en hoe we hem toerusten om daar
zelf invloed op uit te oefenen. De concrete acties worden weergegeven aan
de hand van «zeven rechten voor de cliënt», die samen het
recht op goede zorg vormen. De voorstellen richten zich op het ondersteunen
van initiatieven in de praktijk, het versterken van de organisaties die cliënten
vertegenwoordigen en het voorbereiden van wetgeving om de noodzakelijke veranderingen
in de rechtpositie van cliënten te realiseren. Juist de samenhang van
de gelijktijdige inzet van deze instrumenten zal maximaal bijdragen aan het
daadwerkelijk versterken van de positie van de cliënt in de zorg. De
trajecten rond veiligheid, kwaliteit en bereikbaarheid willen wij doorzetten,
en waar nodig tegelijkertijd omzetten in rechten van cliënten. De hervorming
in het zorgstelsel komt zo zichtbaar ten goede aan de cliënt.Het investeren in de directe zorgrelatie is een belangrijk deel van het
verhaal. Het is een logische vervolgstap op de toegenomen invloed van verzekerden
ten opzichte van zorgverzekeraars. We blijven alert of de relatie tussen de
verzekerde en de verzekeraar nog verder verbeterd kan worden1. We evalueren momenteel de Zorgverzekeringswet en de Wet marktordening
gezondheidszorg2 waarbij we kijken of de wetgeving
werkt zoals het bedoeld is. Voor zeggenschap en regie door de cliënt
is het bovendien belangrijk dat cliënten niet afhankelijk zijn van zorgaanbieders.
In de sector van de AWBZ spelen vraagstukken als objectieve indicatiestelling,
cliëntvolgende bekostiging en de mogelijkheid om voor een persoonsgebonden
budget te kiezen. De gewenste invloed van cliënten op de verzekerde langdurige
zorg raakt aan de discussie over de toekomst van de AWBZ. Wij willen u ons
standpunt daarover voor de zomer toesturen. Ook bij het ontwikkelen van de
visie op de AWBZ zal het cliëntenperspectief leidend zijn. Het kabinet
wil, veel sterker dan nu in de AWBZ het geval is, verankeren dat de cliënt
in grotere mate zelf kan bepalen hoe zijn zorgverlening vorm krijgt. De regie
moet derhalve bijdragen aan de kwaliteit van de zorg en de voor de AWBZ beschikbare
middelen moeten ook echt aan de zorg ten goede komen. Daarbij moet voorkomen
worden dat een goede zorgrelatie verandert in een louter zakelijke, contractuele
verhouding tussen cliënt en zorgverlener. Voor wie de behoefte heeft
om, binnen deze voorwaarden, zijn eigen zorg zelf met behulp van een budget
te regisseren, moet dat bereikbaar zijn. De invoering van zorgzwaartepakketten
is een belangrijke stap in de richting van cliëntvolgende bekostiging.
Bij de standpuntbepaling over de toekomst van de langdurende zorg zal de status van het persoonsgebonden budget zeker meegenomen worden.
We hebben toegezegd dat we komen met een «glasheldere AWBZ-polis»
die duidelijk omschrijft wat concreet onder geloofwaardige en onbetwistbare
AWBZ-zorg wordt verstaan. Met dit programma versterken we de rechtspositie
van de cliënt ten opzichte van zijn zorgverlener.Hierna volgt een overzicht van onze beleidsvoornemens uit het bijgevoegde
programma. Voor de analyse van bestaande knelpunten en voor de nadere toelichting
op de inhoud van de zeven rechten verwijzen wij u naar het bijgevoegde programma.
We werken deze voornemens uit met de organisaties van cliënten, zorgaanbieders
en verzekeraars. Wij realiseren ons dat zorgverleners in de praktijk regelmatig
met de spanningen tussen de rechten onderling te maken hebben. Bij de vormgeving
van de wetgeving zullen wij bezien hoe de formulering van de rechten er uit
ziet en hoe de rechten zich ten opzichte van elkaar verhouden. Bij de vormgeving
wordt ook rekening gehouden met de proportionaliteit en praktische haalbaarheid.
Om partijen in het veld de ruimte te geven is het van belang dat zorgaanbieders,
zorgverzekeraars en zorgverleners bij het versterken van de invloed van cliënten
in de zorg niet worden belast door vermijdbare regeldruk en administratieve
lasten. Bij de vormgeving van de wetgeving streven we per saldo naar een vermindering
van de regeldruk en administratieve lasten voor zorgaanbieders en zorgverleners.
Behalve de rechten van cliënten zal ook de medewerking die redelijkerwijs
van cliënten gevraagd mag worden een plaats hebben in de regelgeving.Zeven rechten voor de cliënt in de zorg1 Het recht op beschikbare en bereikbare zorgVoor alle vormen van zorg (cure, care en preventieve zorg) geldt dat wij
stimuleren dat het aanbod voldoende, gevarieerd en voldoende gespreid is.
Voor alle vormen van zorg geldt dat de kwaliteit van de zorg goed moet zijn.
Als minimumnormen voor kwaliteit en veiligheid ertoe leiden dat bepaalde vormen
van zorg meer geconcentreerd beschikbaar zullen zijn en daarmee een spanning
ontstaat met de bereikbaarheid van de zorg, dan gaat kwaliteit vóór
bereikbaarheid. Het bijgevoegde programma gaat in op het recht op toegang
tot zorg en besteedt achtereenvolgens aandacht aan het recht op bereikbare
en beschikbare preventieve zorg, acute zorg en overige zorg. In onze brief
over bereikbaarheid en kwaliteit gaan wij uitgebreider in op dit onderwerp
en de keuzes die daaruit voortvloeien. Het bijgevoegde programma bevat met
betrekking tot beschikbaarheid en bereikbaarheid twee voorstellen die relevant
zijn voor de positie van de cliënt. Vanwege het belang van de toegang
tot de acute zorg krijgen ziekenhuizen met een spoedeisende hulp die noodzakelijk
zijn voor de bereikbaarheid in een bepaald gebied een bedrag om die toegang
tot acute zorg te garanderen. Daarnaast willen we bereiken dat cliënten
kunnen vertrouwen op de continuïteit van zorgverlening. Met het invoeren
van de prestatiebekostiging krijgen instellingen meer ruimte om hun zorg cliëntgericht
te organiseren. Tegelijkertijd worden de verantwoordelijkheden van zorginstellingen
meer voelbaar, hun financiële risico’s nemen toe. Dit doen we om
de kwaliteit en het innovatieve vermogen van de zorgsector te verbeteren.
Die impuls mag echter niet ten koste gaan van de beschikbaarheid van zorg.
Concreet betekent dit dat wij de NZa zullen vragen een monitoringsysteem op
te zetten om de financiële positie van zorgaanbieders te volgen en daarover
tijdig te rapporteren, als daar aanleiding toe is. In de wetgeving zal ik
de bevoegdheden vastleggen om maatregelen te treffen die noodzakelijk zijn
om de continuïteit van zorg te blijven garanderen.2 Het recht op keuze en op keuze-informatieGoede informatie over de kwaliteit van de zorg heeft topprioriteit. Informatie
is essentieel voor alle betrokkenen: cliënten, verzekeraars, zorgverleners,
bestuurders en toezichthouders. Voor de cliënt moet duidelijk zijn wat
er te kiezen is in het zorgaanbod, zowel bij de curatieve als bij de langdurende
zorg. Zorgaanbieders moeten betrouwbare en toegankelijke informatie over kwaliteit
van het aanbod en over ervaringen van hun cliënten openbaar gaan maken.
In bijna alle sectoren bruist het op dit punt van de activiteiten. Het Bureau
Zorgbrede Transparantie van de Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ) werkt
met alle betrokkenen (waaronder cliënten) met prioriteit aan het ontwikkelen
van indicatoren. De sector langdurige zorg loopt in dit verband voorop door
steeds meer inhoud te geven aan het publiceren van indicatoren. Per 2011 moeten
er ook voor 80 aandoeningen in de curatieve sector specifieke indicatoren
voor kwaliteit beschikbaar zijn. Het Centrum Klantervaringen Zorg (een stichting
bestuurd door organisaties van cliënten, aanbieders en verzekeraars,
financieel gesteund door het ministerie) bewaakt de betrouwbaarheid van metingen
van ervaringen van cliënten. Om te benadrukken dat de cliënt recht
heeft op informatie over klantervaringen en prestaties krijgt de cliënt
in de zorg een rechtstreeks afdwingbaar recht op keuze-informatie. Dat betekent
dat de cliënt zelf kan verlangen, en zo nodig kan afdwingen, dat gegevens
over de prestaties en over ervaringen van cliënten beschikbaar komen
van zorgaanbieders. In de wetgeving wordt verduidelijkt dat het recht op informatie
ook de informatie over de behandeling van specifieke aandoeningen en wachttijden
bevat. De cliënt krijgt, door de introductie van een wettelijke verplichting,
de zekerheid dat de informatie door de zorgaanbieder moet worden aangeleverd
en dat die informatie begrijpelijk, betrouwbaar en vergelijkbaar is. Hiermee
kan de cliënt aan de hand van de factoren die hij zelf belangrijk vindt,
bepalen welke zorgaanbieder hij kiest. Ook de IGZ kan hiervan bij het toezicht
op en handhaving van de kwaliteit en veiligheid van de zorg gebruik maken.
Bij het invullen van het recht op informatie zal waar mogelijk worden aangesloten
bij informatie die reeds voorhanden is, om te voorkomen dat onnodige administratieve
lasten en regeldruk ontstaan.Er is reeds veel kennis- en informatie beschikbaar bij patiënten-,
gehandicapten- en ouderenorganisaties (PGO-organisaties). Wij zijn in overleg
met de NPCF, de CG-raad, de Consumentenbond en Zorgbelangorganisaties en organisaties van zorgaanbieders over hoe de informatie over
patiëntenrechten, over het zorg- en zorgverzekeringsaanbod en behandelrichtlijnen
voor cliënten beter ontsloten kan worden. Daarnaast kunnen deze organisaties
een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van informatie waar behoefte
aan is. Zoals vastgelegd in de Wet marktordening gezondheidszorg heeft de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), in verband met de informatieachterstand
van de cliënt en het machtsverschil tussen partijen in de zorg, een belangrijke
rol bij de bescherming en bevordering van de positie van de cliënt. In
lijn met de voorstellen in deze brief en het bijgevoegde programma voert de
NZa een consumentenprogramma uit om problemen weg te nemen die consumenten
ondervinden bij het kiezen van een zorgverzekeraar of een zorgaanbieder.3 Het recht op kwaliteit en veiligheidDe cliënt moet er op kunnen vertrouwen dat zorgverleners kwaliteit
en veiligheid als eerste prioriteit beschouwen. Uit onderzoeken blijkt dat
er vaak sprake is van (zeer aanzienlijke) kwaliteitsverschillen. Zoals blijkt
uit het vorige recht is het noodzakelijk om de kwaliteit transparant te maken
en cliënten een rechtstreeks afdwingbaar recht op informatie over kwaliteit
en op veilige zorg te geven. De cliënt heeft er recht op om te weten
welke kwaliteit hij van de zorgverlener mag verlangen. In dat kader worden
in nauwe samenwerking tussen veldpartijen, VWS en IGZ, kwaliteitsindicatoren
ontwikkeld die een beeld geven van de geleverde kwaliteit. Vanzelfsprekend
moeten deze indicatoren – die, gezien de voortdurende ontwikkelingen
en vernieuwingen in het zorgverleningsproces dynamisch van aard zijn –
worden onderhouden. Om de veiligheid van preventieve, curatieve en langdurende
zorg te bevorderen moet systematisch worden nagegaan of vaststellen van minimumnormen
voor de veiligheid van de zorg nodig is. Daartoe kan het noodzakelijk zijn
dat op een aantal terreinen richtlijnen worden ontwikkeld. Welke terreinen
dat precies zijn laten wij onderzoeken. Wij willen dat het proces van richtlijnontwikkeling
op deze terreinen wordt aangejaagd en ondersteund en tegelijkertijd bewerkstelligen
dat deze richtlijnen bijdragen aan het vergroten van de doelmatigheid van
de gezondheidszorg. Vervolgens dient bewaakt te worden dat deze richtlijnen
actueel blijven en dat ook inzichtelijk wordt gemaakt in hoeverre richtlijnen
en veiligheidsnormen worden nageleefd. Naast de ontwikkeling van richtlijnen,
is een zo optimaal mogelijke toepassing van die richtlijnen een belangrijk
aandachtspunt. Dat maakt immers dat de kans zo groot mogelijk is dat cliënten
volgens de laatste inzichten worden behandeld. Wij streven er naar dat de
richtlijnen zoveel mogelijk gerealiseerd worden door de partijen in het veld.
Daarmee wordt regeldruk voorkomen. De informatie over zowel de indicatoren,
de bestaande richtlijnen als de mate waarin die richtlijnen worden nageleefd
moet beschikbaar zijn voor cliënten, aanbieders, verzekeraars en toezichthouders.
We denken er nog over na hoe de uitvoering van deze functies in samenhang
organisatorisch vorm te geven.De IGZ zal uiteindelijk toezien op de naleving van de normen. Als deze
normen niet tot stand komen, of in het veld onvoldoende aanvaard worden of
naar de mening van IGZ niet adequaat zijn, kan de minister regels stellen.
Op basis van die regels van de minister kan de IGZ via handhavingsplannen
naleving afdwingen. De minister kan eveneens regels stellen over de inhoud,
meetmethode en aanlevering van kwaliteitsindicatoren.Cliëntenorganisaties kunnen aanspraak maken op financiële middelen
voor PGO-organisaties om bij te kunnen dragen aan de ontwikkeling van indicatoren,
zorgstandaarden en richtlijnen op het gebied van welzijn en zorg. Ze kunnen
daarmee bijdragen aan kwaliteitsverbeteringen bij zorgaanbieders en invloed
uitoefenen op zorginkoop door verzekeraars.4 Het recht op informatie, toestemming, dossiervorming
en privacyDe rechtspositie van de cliënt wordt versterkt en uitgebreid, zodat
de juridische voorwaarden voor een goede samenwerking tussen zorgverlener
en cliënt helder zijn. De in het Burgerlijk Wetboek vastgelegde patiëntenrechten
(recht op informatie, toestemming, dossiervorming en privacy) die gelden bij
de geneeskundige behandeling, gaan ook gelden in het werkgebied van de verpleging,
verzorging en begeleiding. De urgentie van deze uitbreiding wordt breed gedragen.
Het recht op informatie wordt uitgebreid met het recht op informatie over
de rechtspositie en over de mogelijkheden in de behandeling, verzorging, verpleging
en begeleiding, en het verloop daarvan. Het recht op informatie gaat ook expliciet
het recht omvatten op informatie over fouten die merkbare gevolgen (kunnen)
hebben voor de cliënt. Open met cliënten praten over fouten is belangrijk
en noodzakelijk, evenals het uitspreken van excuses of een spijtbetuiging.
Door dit expliciet te regelen kunnen polisvoorwaarden van aansprakelijkheidsverzekeraars
daar geen beperkingen aan opleggen. Als cliënten langdurig van zorg gebruik
maken is het essentieel dat de afspraken over de behandeling, verzorging,
verpleging en begeleiding tussen cliënt en zorgaanbieder in een zorgplan
worden vastgelegd. Het voorgaande zal, vooruitlopend op wettelijke verankering,
nader worden uitgewerkt in een algemene maatregel van bestuur, die u zo spoedig
mogelijk wordt toegezonden.Voor het recht op informatie over feiten die zich tijdens de behandeling,
verpleging, verzorging of begeleiding hebben voorgedaan is relevant is dat
met de wetgeving ten behoeve van het elektronisch patiëntendossier (EPD)
de cliënt recht krijgt op een EPD. Het EPD draagt bij aan goede dossiervorming
en maakt het eenvoudiger voor de cliënt om het recht op inzage van het
dossier uit te oefenen. De cliënt kan zelf, zonder tussenkomst van de
arts, zijn dossier raadplegen en zien wie zijn gegevens elektronisch heeft
geraadpleegd. Tot slot krijgt een zorgverlener die in bepaalde omstandigheden
geen zorg wil verlenen de wettelijke plicht om door te verwijzen naar een
andere zorgverlener.De cliëntenrechten gaan gelden in iedere zorgrelatie. De cliënt
kan van iedere zorgverlener die hij in het zorgproces tegenkomt verlangen
dat zijn rechten gerespecteerd worden. Daarbij hoeft de cliënt zich niet
bezig te houden met de vraag of er wel een overeenkomst tussen hem en de desbetreffende
zorgverlener tot stand is gekomen. Wanneer dat nodig is kan de cliënt
de naleving van zijn rechten, op grond van de wet, bij de burgerlijke rechter
afdwingen. Hiermee krijgen de cliëntenrechten een breder toepassingsbereik
dan nu het geval is. Dat de cliëntenrechten voortvloeien uit de wet neemt
niet weg dat er een wederkerige overeenkomst tussen cliënt en zorgverlener
tot stand kan komen. Voor de nakoming van de overeenkomst kan de cliënt
geschillencommissie of de rechter om een oordeel vragen. In het geval van
wanprestatie kan de cliënt om schadevergoeding vragen. Dit geldt ook
in geval van onrechtmatigheid.De cliëntenrechten gelden op het moment dat er feitelijk zorg wordt
verleend. Deze keuze sluit aan bij de positie van wilsonbekwame cliënten.
Zij mogen er vanuit gaan dat hun cliëntenrechten moeten worden gerespecteerd,
onafhankelijk van de vraag of zij in juridische zin in staat zijn om een overeenkomst
te sluiten. De bestaande wettelijke regelingen voor deze kwetsbare groepen
cliënten blijven in stand. De bestaande bijzondere wetgeving biedt specifieke
bepalingen die gelden bovenop de algemene bepalingen over cliëntenrechten.
Met cliëntenorganisaties en zorgaanbieders hebben we afgesproken te onderzoeken
of we de positie van wilsonbekwamen en hun vertegenwoordigers met de algemene
bepalingen verder kunnen versterken.Naast de mogelijkheden om de handhaving van cliëntenrechten bij de
burgerlijke rechter af te dwingen, krijgt de cliënt de mogelijkheid om
zich te wenden tot een laagdrempelige en onpartijdige commissie, die uitspraak
kan doen over de toepassing van de cliëntenrechten. Het resultaat is
dat de cliënt zijn rechten beter kan afdwingen en daardoor zijn rechtspositie
sterker wordt. Van belang voor een sterke rechtspositie is bovendien dat we,
naast de civielrechtelijke afdwingbaarheid, ook voorzien in publiek toezicht
door de IGZ. Structurele schendingen van cliëntenrechten door zorgaanbieders
zullen door de IGZ betrokken worden bij de afweging bij welke aanbieder er
gericht onderzoek wordt gedaan.Cliëntenrechten moeten goed geregeld zijn, maar vooral ook in de
praktijk worden toegepast. Dit is bij uitstek een onderwerp voor dialoog tussen
aanbieders en cliëntenorganisaties. Het verbeteren van de bekendheid
van cliënten en zorgverleners met hun rechten en plichten wordt in samenwerking
met de partijen uit het veld opgepakt. Daarnaast zijn wij heel blij met het
initiatief van organisaties van aanbieders en cliënten om al voor enkele
deelsectoren in de tweede helft van 2008, bij voorkeur in SER-verband, afspraken
te maken over de eisen waaraan de geleverde zorg moet voldoen. Dit gebeurt
in de vorm van tweezijdige algemene voorwaarden die een nadere invulling geven
aan bestaande en aan in deze brief aangekondigde wettelijke normen. Als dit
goed op gang komt, kan dit de kern zijn van het garanderen van
een goede positie voor cliënten. Algemene voorwaarden zijn immers door
partijen zelf afgesproken en maken het mogelijk om heel concreet uit te werken
wat partijen van elkaar mogen verwachten in de dagelijkse praktijk van de
zorg. Het gaat om wederzijdse verantwoordelijkheden. Om goede zorg te kunnen
verlenen mag ook de zorgverlener verwachten dat een cliënt de geldende
omgangsvormen in acht neemt en zich dus niet agressief gedraagt, geen onredelijke
eisen stelt en op tijd op afspraken verschijnt. Doordat deze voorwaarden worden
overeengekomen tussen de organisaties van cliënten en zorgaanbieders,
zullen evenwichtige voorwaarden ontstaan. Zowel de commissie die klachten
of geschillen beoordeelt als de rechter zullen hun oordeel mede baseren op
wat partijen onderling hebben afgesproken.5 Het recht op afstemming tussen zorgverlenersZorg wordt steeds complexer en vereist samenwerking tussen veel betrokken
partijen en organisaties. De verantwoordelijkheid voor een goede afstemming
willen wij met nadruk leggen bij de betrokken zorgverleners1. De cliënt krijgt een recht op afstemming tussen zorgverleners.
Zorgaanbieders die tegelijk of na elkaar zorg verlenen aan de cliënt
moeten overleggen en afstemmen over de behandeling, de juiste informatie tijdig
overdragen en nazorg verlenen. Dit geldt in de preventieve, curatieve en in
de langdurende zorg. De cliënt mag nooit van het kastje naar de muur
worden gestuurd als het om een goede afstemming gaat. Om dit te borgen willen
wij dit als recht voor de cliënt in wetgeving verankeren.Zorgaanbieders kunnen ervoor kiezen om met de cliënt afspraken te
maken over wie de regie heeft. Als die afspraken ontbreken, moet de cliënt
erop kunnen rekenen dat iedere zorgverlener de plicht heeft om af te stemmen.
De cliënt kan iedere betrokken zorgverlener aanspreken op een goede afstemming
en op het organiseren van goede nazorg en hem zo nodig aansprakelijk stellen
wanneer het gebrek aan afstemming leidt tot schade voor de cliënt. Bij
de gewenste duidelijke rechten en verantwoordelijkheden in de keten hoort
ook dat de cliënt de juiste partij aansprakelijk kan stellen als er in
een keten of in een samenwerkingsverband iets misgaat in de zorgverlening.
De cliënt mag geen nadeel hebben van de betrokkenheid van meerdere zorgverleners.
We onderzoeken hoe we de mogelijkheden om succesvol een schakel in de keten
aansprakelijk te stellen kunnen vergroten. Wat ons betreft zal de centrale
aansprakelijkheid die geregeld is voor ziekenhuizen ook gaan gelden voor aanbieders
van AWBZ- en eerstelijnszorg.6 Het recht op een effectieve, laagdrempelige klacht-
en geschillenbehandelingWanneer er onvrede of een klacht ontstaat is het van het grootste belang
dat de cliënt snel en laagdrempelig wordt geholpen. Daarmee kan veel
ergernis worden voorkomen. Zorgaanbieders moeten zorgen voor een eenvoudige
klachtenregeling. Die bevat minimaal een klachtenfunctionaris. De cliënt
kan er op rekenen dat hij bij een functionaris van een zorgaanbieder terecht
kan, die knelpunten in een vroeg stadium kan helpen oplossen en kwaliteitsverbetering
kan bevorderen. Over het profiel van een dergelijke klachtenfunctionaris zijn
in het veld al afspraken gemaakt die een uitstekende basis bieden. Er wordt
nader onderzoek gedaan naar de behoefte aan een cliëntvertrouwenspersoon
in deelsectoren en of er voor die sectoren extra waarborgen in de wetgeving
moeten worden opgenomen. Wij streven er naar de bestaande wetgeving te vereenvoudigen,
zonder daarbij de minimale waarborgen voor een goede klachtafhandeling uit
het oog te verliezen.Als de klacht niet door de zorgaanbieder wordt opgelost krijgen cliënten,
naast de mogelijkheid om handhaving van hun rechten bij de burgerlijke rechter
af te dwingen, de mogelijkheid om bij een onpartijdige en externe commissie
hun recht te halen. Voor de cliënt wordt hiermee gerealiseerd dat hij
altijd op een laagdrempelige, eenvoudige, snelle en goedkope wijze zijn recht
kan halen. De commissie kan een financiële compensatie tot € 25 000
toekennen. De commissie zal ook een signalerende en dus ondersteunende rol
hebben voor het toezicht door de IGZ en de NZa.De weg naar de civiele rechter om het niet naleven, het onrechtmatig handelen
of de aansprakelijkheid te laten beoordelen blijft bestaan. Ook de weg naar
de tuchtrechter blijft open, voor die gevallen waarin de cliënt het professioneel
handelen van de hulpverlener wil laten beoordelen door een rechter.Om te zorgen dat alle cliënten in de zorg kunnen rekenen op een effectieve
klachtafhandeling en geschilbeslechting is eveneens wetgeving nodig. Bij de
nadere vormgeving in de praktijk sluiten we aan bij bestaande initiatieven
van het veld. We noemen hier het beroepsprofiel voor klachtfunctionarissen,
tweezijdige algemene voorwaarden en het uitbreiden van geschilbeslechting
naar andere sectoren. De inrichting van de externe, onpartijdige commissie(s)
wordt in nauw overleg met veldpartijen bepaald. Alle partijen vinden het van
belang dat de commissie(s) voor een cliënt met een klacht fysiek dichtbij
moet(en) zijn, dat er door organisatorische maatregelen meer eenheid komt
in de uitspraken van de commissie(s) en dat de commissie(s) deskundigheid
opbouwen. We bezien hoe het organiseren van één toegangsloket
van de commissie(s) ervoor kan zorgen dat de cliënt bij het goede adres
terecht komt. Door intake of triage bij de commissie voor klachten en geschillen
kan worden bereikt dat de cliënt een goed beeld heeft van de voor hem
beschikbare opties, zodat de procedure die hij kiest goed aansluit bij wat
hij wil bereiken. Dat kan betekenen dat de cliënt direct kiest voor een
rechtsgang bij de civiele rechter of zich tot de tuchtrechter wendt.7 Het recht op medezeggenschap en goed bestuurEen cliëntenraad moet, meer dan nu al het geval is, kunnen functioneren
als een serieuze gesprekspartner voor het bestuur van een instelling. De inspraak
van cliënten op besluiten van een zorgaanbieder moet goed en op het juiste
niveau binnen de organisatie zijn geregeld. We borgen in de wetgeving dat
cliënten of hun persoonlijke vertegenwoordigers via de lokale cliëntenraad
invloed kunnen uitoefenen op besluiten die de persoonlijke levensfeer en de
kwaliteit van leven raken. Met de betrokken organisaties van cliënten
en zorgaanbieders hebben we afgesproken dat we bezien of bij deze onderwerpen
het verzwaarde adviesrecht1 beter kan worden vervangen
door een instemmingsrecht. Ook bekijken we hoe het begrip «lokaal»
of «decentraal» het beste omschreven kan worden, mede met het
oog op scheiden van wonen en zorg. Daarnaast is een centrale cliëntenraad
verplicht. Hier ligt het adviesrecht ten aanzien van strategische besluiten.
Voor fusiebesluiten willen we effectieve invloed door de cliëntenraad
borgen door middel van een verzwaard adviesrecht of eventueel een instemmingsrecht.
Gezien de aard van de bevoegdheden van de centrale cliëntenraad en de
bijbehorende vereiste deskundigheid willen wij de mogelijkheid bieden dat
het cliëntenperspectief mede vertegenwoordigd wordt door professionals
van een belangenbehartiger, zoals bijvoorbeeld een landelijke organisatie
die de belangen van cliënten behartigt.Om een serieuze gesprekspartner te kunnen zijn voor het bestuur is het
nodig dat cliëntenraden regie krijgen over hun eigen budget. Cliëntenraden
kunnen op basis van een, door henzelf opgestelde en door het bestuur gefiatteerde,
begroting en werkplan zelfstandig beschikken over een toereikend
budget. In de toelichting bij de wetgeving wordt verduidelijkt dat daarbij,
indien de cliëntenraad dat wenst, in ieder geval middelen beschikbaar
moeten worden gesteld voor een vergoeding voor de voorzitter, vergaderfaciliteiten,
reiskosten externe vergaderingen, scholing, ondersteuning, inhuur expertise
of van een lidmaatschap van een cliëntenorganisatie. Met de jaarlijkse
begroting en het bijbehorende werkplan kan flexibel worden ingespeeld op de
activiteiten die de cliëntenraad voor de komende periode voorziet. In
de memorie van toelichting bij de wetgeving zal worden beschreven voor welke
type activiteiten voldoende budget moet zijn. De commissie van vertrouwenslieden
kan meningsverschillen over het budget inhoudelijk toetsen.Het programma «Zeven rechten voor de cliënt
in de zorg: Investeren in de zorgrelatie»Wij hebben in deze brief de beoogde resultaten beschreven die dit programma
per 2011 zal opleveren. Wij stellen een combinatie van instrumenten voor.
Wij sluiten daarbij aan bij de initiatieven van partijen in het veld die zich
inspannen om de kwaliteit en klantervaringen zichtbaar te maken, om algemene
voorwaarden op te stellen en om een zorgbrede geschillencommissie te introduceren.
Daarnaast versterken we de organisaties die voor cliënten opkomen en
verankeren we de verbeterde rechtspositie voor cliënten in wetgeving.Voor het verankeren van de elementen die cruciaal zijn voor het leveren
van veilige zorg aan de cliënt, voor transparantie van de kwaliteit van
de zorg en voor het uitbreiden van bestaande cliëntenrechten, is wetgeving
noodzakelijk. De beleidsvoornemens om de positie van de cliënt te versterken
leiden er toe dat een aantal wetten niet in ongewijzigde vorm kan blijven
bestaan. Het gaat om de Kwaliteitswet zorginstellingen, de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector, de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen,
de Wet toelating zorginstellingen en delen van het Burgerlijk Wetboek (Wet
geneeskundige behandelingsovereenkomst). We willen bereiken dat de competitie
op prijs in de curatieve sector wordt aangevuld met inzicht in kwaliteit en
dat de samenhang in de zorg wordt vergroot, met name omdat goede zorg aan
chronisch zieken steeds meer nodig is. De overheid moet de instrumenten hebben
om de kwaliteit en veiligheid van de zorg te bewaken en te handhaven. De wetgeving
wordt het sluitstuk waarin alle thema’s en daaraan verbonden rechten
voor de cliënt in onderlinge samenhang worden bezien. Bij de vormgeving
van de wetgeving zal deze onderlinge samenhang het belangrijkste toetspunt
vormen.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. KlinkDe staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J. BussemakerProgramma «Zeven rechten voor de cliënt in
de zorg: Investeren in de zorgrelatie»I Investeren in de zorgrelatie: een nieuw perspectiefGoede zorg krijgt vorm in de relatie tussen cliënt en zorgverlener.
In die relatie willen wij deze kabinetsperiode investeren. We spreken in dit
programma van «cliënt» en voor de toekomst over «cliëntenrechten».
Met het begrip «cliënt» bedoelen we iedereen die een beroep
doet op de curatieve zorg, de care of preventieve zorg.Het versterken van de positie van de cliënt in de zorgrelatie is
een logisch vervolg op de veranderingen in de stelsels van zorg en maatschappelijke
ondersteuning. Het cliëntenperspectief betekent voor mensen die langdurend
zorg nodig hebben dat we de keuzevrijheid in woonvormen vergroten, dat de
privacy bij het wonen gerespecteerd wordt, dat er goed wordt samengewerkt
in de keten en dat er meer inzicht komt in de kwaliteit1. De vernieuwing van het zorgstelsel is ingezet om de verzekerde in
een sterkere positie te brengen ten opzichte van de verzekeraar en hem meer
keuzemogelijkheden te geven. De mogelijkheden van de verzekeraar om de kwaliteit
van zorg te beïnvloeden en om bij hun polissen en de zorginkoop beter
in te spelen op specifieke behoeften van zijn verzekerden, zijn toegenomen.
Met de invoering van de Wet op de maatschappelijke ondersteuning is een aantal
zorgvormen dichter bij de woonomgeving van mensen gebracht. Hoe belangrijk
ook de rol van de verzekeraar is, het zijn allereerst de cliënt en de
zorgverlener die samen de feitelijke zorgrelatie vormgeven. Het investeren
in deze relatie tussen cliënt en zorgverlener vormt een essentieel onderdeel
van een goede positionering van de drie partijen uit de welbekende zorgdriehoek:
cliënt/verzekerde – aanbieder – verzekeraar.De noodzaak om de positie van cliënten te versterken wordt verwoord
door de cliëntenorganisaties, die zich inzetten voor «een paradigmashift»
in de zorg. Er moet een omslag komen in de regie, sturing en financiering
van de zorg. Zorgaanbieders, verzekeraars en beleidsmakers moeten echt durven
denken en beslissen vanuit het perspectief van de cliënt. Meer en meer
is het ook van belang dat cliënten en zorgverleners samen werken aan
de gezondheid van de cliënt2.De NPCF heeft bij de invoering van het nieuwe zorgstelsel aangedrongen
op een basiswet die de rechten van cliënten vanuit hun perspectief garandeert3. De introductie van de Zorgverzekeringswet, de Wet maatschappelijke
ondersteuning en de Wet marktordening gezondheidszorg (WMG) heeft vragen opgeroepen
over de nieuwe verantwoordelijkheden. Er is behoefte aan duidelijkheid over
de juridische positie van de burger in deze nieuwe constellatie. De NPCF heeft
een voorstel gedaan voor de basis van wetgeving waarmee de aanspraken met
betrekking tot geleverde kwaliteit, de inkoop van zorgverzekeraars, ketenzorg
en innovaties goed geborgd zouden worden. De NPCF noemt het recht op toegang
en informatie, het recht op veiligheid en kwaliteit, het recht op een goede
zorgrelatie en hoogwaardige dienstverlening en het recht op een goede regeling
bij fouten en geschillen.De cliëntenorganisaties die cliënten in de langdurende zorg
vertegenwoordigen (CG-raad, de CSO, Platform VG, het landelijk platform GGZ,
ANBO, Per Saldo e.a.) zetten zich in voor regie door de cliënt en voor
kwaliteit van leven. Mensen die langdurig zorg nodig hebben willen zeggenschap
en regie over hun eigen leven behouden. Er moet een verschuiving in het denken
komen van collectief gecontracteerd en gestuurd aanbod naar ruimte voor maatwerk
en vraagsturing. De gewenste versterking van de positie van de
cliënt moet zich wat deze organisaties betreft, behalve in de zorginhoudelijke
verhouding, ook voordoen in de financiële relatie. Vraagsturing betekent
dat de cliënt, die dat wil, in alle opzichten kan sturen, dus ook in
de financiële relatie met de zorgaanbieder.De Consumentenbond richt zich op een oplossing van belangrijke knelpunten
in de patiëntenwetgeving. De Consumentenbond noemt de invulling van het
begrip verantwoorde zorg, klachtafhandeling en geschillenbehandeling, tweezijdige
algemene voorwaarden als basis, recht op informatie, toegespitste informatie
over de behandelingen, risico’s en alternatieven, het aanspreken en
aansprakelijk kunnen stellen van (groepen van) zorgverleners in de keten,
keuze-informatie en veilige zorg. De Consumentenbond dringt aan op de totstandkoming
van een evenwichtig en samenhangend beleid voor de invulling van de rechten
van de zorgconsument op afzienbare termijn. De Consumentenbond pleit voor
wetgeving waarmee de tekortkomingen op de bovengenoemde onderwerpen worden
opgelost en de verbinding tussen bestaande wet- en regelgeving wordt gelegd.
Met de totstandkoming van tweezijdige algemene voorwaarden in de zorg en onafhankelijke
geschillencommissies kan de positie van de cliënt in de praktijk het
gewenste materiële effect krijgen.Het vergroten van de invloed van cliënten op de zorgverlening vereist
ook dat zorgaanbieders de ruimte krijgen om zorg op de wensen van cliënten
af te stemmen. We realiseren ons dat er veel veranderingen op de sector afkomen
en dat de maatschappij steeds hogere eisen aan zorgaanbieders stelt. De actieve
en positieve participatie rond het ontwikkelen van indicatoren op het gebied
van transparantie en patiëntveiligheid maakt dat wij er vertrouwen in
hebben dat het veld de nieuwe dynamiek aankan. Met onze voornemens sluiten
we graag aan bij initiatieven die in het veld al worden ontplooid. De bekostiging
door middel van zorgzwaartepakketten en DBC’s, de invoering van integrale
tarieven in combinatie met vrijheid bij investeringsbeslissingen, en de introductie
van meer vrije prijsvorming geeft zorgaanbieders meer ruimte om de zorg innovatief
te organiseren. Zij kunnen zich met kennis, kunde en cliëntgerichtheid
onderscheiden op het gebied van kwaliteit. De toenemende ruimte creëert
geen vrijblijvendheid. Zij gaat gepaard met een verplichting tot het meten
en publiceren van de resultaten op het gebied van kwaliteit, veiligheid en
klantervaringen. In combinatie met het jaardocument maatschappelijke verantwoording
over de prestaties van zorgaanbieders en de verplichtingen die op grond van
de WMG gelden is de verantwoording dan afdoende geregeld.Ook de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) heeft onderzoek gedaan
naar de versterking van de rechtspositie van de cliënt in de zorg. De
Raad signaleert lacunes in het recht op vergelijkende keuze-informatie. De
Raad vindt de patiëntenrechten ontoegankelijk en vindt dat de cliënt
kennis moet kunnen nemen van de normen voor verantwoorde zorg.Ook de klachtmogelijkheden zijn naar de mening van de Raad niet goed bekend
bij cliënten. De Raad verwacht van het enkel bijeenbrengen van versnipperde
patiëntenrechten op één plaats geen meerwaarde voor de
rechtspositie van de cliënt of de toegankelijkheid van de patiëntenrechten.
De Raad beveelt de oprichting van een kenniscentrum aan om de toegankelijkheid
en effectiviteit van patiëntenrechten in de praktijk te vergroten1.In de Staat van de Gezondheidszorg 2006 heeft de Inspectie voor de gezondheidszorg
(IGZ) een aantal knelpunten gesignaleerd bij de toepassing van de patiëntenrechten.
De IGZ wijst op problemen bij ketenzorg, op het belang van de betrokkenheid
van cliënten bij het opstellen en evalueren van hun zorgplan
en pleit voor laagdrempelige en onafhankelijke bemiddeling en ondersteuning
van cliënten bij klachten.II Investeren in de zorgrelatie: een onmisbare impuls
voor kwaliteit en innovatieDe invloed van de cliënt wordt versterkt...Wij willen bereiken dat de cliënt zich in de zorg centraal staat
en dat ook zo ervaart. We zullen de cliënt helpen om beter zijn weg te
vinden in de mogelijkheden die in de zorg geboden worden. Een centrale positie
innemen in de zorg begint bij het zelf kunnen kiezen welke zorg het beste
bij je past. Cliënten moeten zo nodig kunnen terugvallen op heldere juridische
voorwaarden voor een goede zorgrelatie. Hun rechten moeten beter aansluiten
op de moderne, complexe zorg en, naast behandeling, ook van toepassing zijn
bij alle overige functies op grond van de AWBZ. Cliënten moeten invloed
kunnen uitoefenen met suggesties en reacties op verleende zorg, en zo bijdragen
aan een betere kwaliteit en innovatie van de zorg in Nederland. Dat kan in
de vorm van een signaal of bedankbrief, maar ook in meer structurele vorm
van inspraak bij zorginstellingen en bij zorgverzekeraars en door participatie
in vertegenwoordigende organisaties.Het zelf kiezen van de zorg die het beste bij je past en het invloed uitoefenen
op zorg is niet voor iedereen weggelegd. Een grote groep mensen in de zorg
is niet in de positie om zijn belangen helemaal zelfstandig af te wegen. Hier
hebben vertegenwoordigers een belangrijke rol. Ook voor de groep cliënten
die niet zelfstandig een afweging kunnen maken willen wij, via hun vertegenwoordigers,
bereiken dat er zorg geleverd wordt die goed op de behoefte van de cliënt
aansluit. De rechten van cliënten die geen zelfstandige afweging kunnen
maken, kunnen in dat geval door hun wettelijke/persoonlijke vertegenwoordiger
worden ingeroepen....waarbij de kracht van het collectief wordt ingezet,
...Wij willen bereiken dat cliënten over de hele linie een serieuze
gesprekspartner zijn voor het verder verbeteren van de zorg. De acties uit
dit programma zijn er op gericht dat cliënten betrokken zijn bij het
zichtbaar maken van de kwaliteit, bij het formuleren van indicatoren om de
veiligheid van de zorg te meten en bij het stimuleren van innovatie. De macht
van het getal en de verzamelde kennis bij vertegenwoordigende organisaties
is van grote waarde voor het effectief invloed uitoefenen door cliënten.
De stem van cliënten kan door de PGO-organisaties nog beter worden gebundeld
richting aanbieders, verzekeraars en overheden en andere maatschappelijke
organisaties. Ook de zorgverzekeraar kan, als zorginkoper, een belangrijke
bondgenoot van de cliënt zijn bij het realiseren van zijn wensen ten
aanzien van zorg. Hierbij zijn de cliëntenrechten voor de verzekeraar
het uitgangspunt. De verzekeraar kan worden ingeschakeld om snelle toegang
tot geïndiceerde zorg te krijgen en te helpen bij het kiezen van een
passende zorgaanbieder....waarbij zorgaanbieders cliëntgericht zorg verlenen...Zorg is cliëntgericht wanneer de organisatie van de zorg op de wensen
van de gebruikers is afgestemd en cliënten een grote stem hebben in de
wijze waarop de zorg wordt verleend. De kennis en ervaring van mensen die
op zorg zijn aangewezen, is essentieel voor zorgaanbieders. De cultuur in
de zorg moet er overal één zijn waar signalen en klachten benut
worden voor verdere verbetering van de zorg. Het centraal stellen van de cliënt
is niet alleen goed voor de kwaliteit van zorg, maar ook een prettige manier
van werken voor alle werkers in de zorg. Hun inzet komt optimaal tot zijn
recht wanneer zij aandacht kunnen hebben voor hun cliënt en op diens
wensen in kunnen gaan.....en de overheid de kwaliteit en veiligheid van de zorg
bewaaktDe overheid is en blijft de systeemverantwoordelijke in de zorg, en waarborgt
met wetgeving de toegankelijkheid, kwaliteit en veiligheid van de zorg. Deze
rol van de overheid vereist adequaat toezicht door de toezichthouders in het
veld (IGZ en NZa) die beschikken over een effectief instrumentarium, in aanvulling
op professioneel bestuur en toezicht van zorgaanbieders. Met een stevige toezichthouder
die toezicht houdt op de veiligheid van de zorg op basis van een minimumniveau
voor de kwaliteit, is de cirkel rond. Als de veiligheid van de zorg gegarandeerd
is en de kwaliteitsverschillen inzichtelijk zijn, kan de cliënt zijn
keuze maken. Het systeem van de gezondheidszorg, en dus ook het toezicht,
gaat uit van vertrouwen in veldpartijen en is gericht op het stimuleren van
veldpartijen om eigen verantwoordelijkheid te nemen. Dat betekent dat de IGZ
en de NZa niet op de stoel van zorgaanbieders gaat zitten maar wel stevig
optreden tegen partijen die hun rol niet waar maken, zeker op die terreinen
waar de veiligheid van zorg in gevaar dreigt te komen en de kwaliteitsverschillen
voor de cliënt onvoldoende inzichtelijk zijn.III Investeren in de relatie tussen cliënt en
zorgverlener: een combinatie van instrumentenOm de gewenste ontwikkeling naar meer invloed van de cliënt op de
zorg te bevorderen, stellen wij een combinatie van instrumenten voor.Om de cliëntenrechten hanteerbaar te maken sluiten wij aan bij de
inspanningen die al door veldpartijen worden geleverd. Wij zien dat de partijen
in de zorg met elkaar initiatieven ontplooien om de zorg meer cliëntgericht
te maken. Met dit programma willen wij die initiatieven ondersteunen. Wij
noemen het project Zorgbrede transparantie, dat bijdraagt aan een grotere
transparantie van de prestaties van zorgaanbieders, het Centrum Klantervaringen
Zorg dat de betrouwbaarheid van gemeten klantervaringen bewaakt, het financieel
ondersteunen van de totstandkoming van tweezijdige algemene voorwaarden in
de zorg en het steunen van het initiatief van veldpartijen om de werking van
geschillencommissies uit te breiden naar andere sectoren.Met een structurele financiële impuls van ruim tien miljoen euro
per jaar willen wij de patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties
(PGO-organisaties) versterken1. De PGO-organisaties
voorzien in een brede maatschappelijke behoefte en dragen bij aan het welbevinden
van mensen die door omstandigheden kwetsbaar zijn. Het doel van de nieuwe
subsidiesystematiek is dat PGO-organisaties hun goede werk kunnen voortzetten én
zich tegelijkertijd kunnen ontwikkelen tot nog sterkere vertegenwoordigers
van patiënten, gehandicapten en ouderen. Sterke PGO-organisaties kunnen
cliënten ondersteunen bij het maken van keuzes ten aanzien van zorg en
ondersteuning en bij het voeren van de regie op het eigen leven (maatschappelijke
participatie), en kunnen cliënten helpen een volwaardige gesprekspartner
te worden van hun behandelaars.Wetgeving is nodig om de rechtspositie van cliënten uit te breiden
op het gebied van keuze-informatie, kwaliteit en veiligheid, de toepassing
van cliëntenrechten in de langdurende zorg, het recht op afstemming en
de uitbreiding van de aansprakelijkheid en voor het regelen van een laagdrempelige
klacht- en geschilprocedure en goede medezeggenschap. Wetgeving moet eveneens
als stimulans functioneren voor het tot stand komen van normen voor patiëntveiligheid,
kwaliteitsindicatoren, meten en publiceren van klantervaringen en algemene
voorwaarden. We zullen met de betrokken organisaties in het veld in gesprek
blijven om ons ervan te verzekeren dat de vorm van de ontwerpwetgeving aan
de in dit programma gestelde inhoudelijke eisen voldoet. Bij de keuze voor
de vorm van de wetgeving zullen wij de gewenste samenhang, de
overzichtelijkheid van het resultaat en de consequenties voor een spoedige
inwerkingtreding als toetspunt hanteren. Ook de inhoud van de normen in de
wetgeving zullen wij, na overleg met organisaties van cliënten, zorgaanbieders
en verzekeraars, bepalen. We zullen aandacht besteden aan het terugdringen
van de regeldruk en administratieve lasten voor zorgverleners, zodat zij zich
kunnen richten op het verlenen van zorg aan de cliënt en niet worden
belast met vermijdbare regels en lasten. Bij de totstandkoming van de voorgenomen
wetgeving raadplegen wij bovendien een commissie van externe deskundigen1. Wij willen de voorgenomen wetgeving, na de advisering
door de Raad van State, in het voorjaar van 2009 bij uw Kamer indienen. We
streven er naar om de wetgeving uiterlijk per 1 januari 2011 in werking
te laten treden.IV Investeren in de zorgrelatie: wat cliënten
mogen verwachten in de zorgrelatieOns doel is dat cliënten centraal staan bij de zorgverlening, dat
ze ervaren dat dit zo is en dat hun rechten tot leven komen in de praktijk.
De analyse van bestaande knelpunten en de gesprekken met organisaties van
cliënten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars hebben geleid tot de keuze
van zeven thema’s die relevant zijn bij het positioneren van de cliënt
in de zorg. We drukken die thema’s uit in zeven rechten voor de cliënt
in de zorg. Zeven rechten voor de cliënt in de zorg:1. het recht op beschikbare en bereikbare zorg2. het recht op keuze en het recht op keuze-informatie3. het recht op kwaliteit en veiligheid4. het recht op informatie, toestemming, dossiervorming en privacy5. het recht op afstemming tussen zorgverleners6. het recht op een effectieve en laagdrempelige klacht- en geschillenbehandeling7. het recht op medezeggenschap en goed bestuurWe beschrijven hierna hoe de zeven rechten als zeven thema’s van
goede zorg worden opgepakt en uitgewerkt en hoe wetgeving de gewenste omslag
naar meer regie en invloed door de cliënt kan ondersteunen. De schema’s
aan het slot van iedere paragraaf geven per recht weer welke bestaande normen
worden gehandhaafd, welke nieuwe normen worden toegevoegd en welke normen
zullen vervallen.1 Het eerste thema: het recht op beschikbare en bereikbare
zorgRecht op toegang tot zorgHet recht op toegang tot zorg, het recht op tijdige zorg en de financiële
toegankelijkheid tot zorg worden gewaarborgd door de Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten (AWBZ), door een brede basisverzekering (verankerd in de Zorgverzekeringswet)
en door het aanbieden van diverse bevolkingsonderzoeken, vaccinaties en jeugdgezondheidszorg
(van 0 tot 19 jaar) via onder andere de Wet collectieve preventie. In de Zorgverzekeringswet
en AWBZ is het recht op verzekerde zorg geregeld, door middel van een zorgplicht
van de zorgverzekeraar. Met de keuze voor de soort verzekering heeft de verzekerde
zelf in de hand in hoeverre hij een afdwingbaar recht heeft op zorg. Een naturaverzekering
geeft verzekerden het recht op de verzekerde zorg, die door de verzekeraar
(in natura) moet worden geleverd. Een restitutiepolis geeft recht op vergoeding
van de kosten van de verzekerde zorg, met daarbij een bemiddelingsplicht van
de zorgverzekeraar. Een PGB stelt PGB-houders in staat om zelf de verzekerde
zorg te kiezen en te betalen. Het effectueren van het recht op zorg is onlosmakelijk verbonden aan de beschikbaarheid en bereikbaarheid van
de zorg. Ook deze belangen zijn een onderdeel van de verantwoordelijkheid
van de overheid voor het systeem van gezondheidszorg en volksgezondheid. Bij
de evaluatie van de Zorgverzekeringswet en de Wet marktordening gezondheidszorg
wordt onder andere bekeken of de beoogde werking geleid heeft tot de gewenste
invloed van de verzekerde. Het standpunt van het kabinet bij het SER-advies
over de AWBZ zal ingaan op het recht op objectieve indicatiestelling, het
recht op zorg op grond van de indicatie, de mogelijkheid om te kiezen tussen
zorg in natura en een PGB en het recht om, binnen grenzen van doelmatigheid,
te bepalen of de zorg thuis of intramuraal wordt geleverd. De bekostiging
van de AWBZ-zorg zal op een cliëntvolgende manier worden ingericht.Recht op beschikbaarheid en bereikbaarheid van preventieve
zorgVanuit de verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid bevordert de overheid
met specifieke interventies die gericht zijn op afzonderlijke doelgroepen
de gezondheid van de burgers en de volksgezondheid (het preventiebeleid).
Bij zorggerelateerde interventies als bevolkingsonderzoeken (screeningen op
borstkanker, baarmoederhalskanker en prenatale screening), de jeugdgezondheidszorg
voor 0 tot 19 jarigen, het rijksvaccinatieprogramma en de infectieziektebestrijding
(waaronder de griepprik en geslachtsziektebestrijding), hebben burgers die
tot de doelgroep behoren er recht op dat dit aanbod voldoet aan de kwaliteitseisen
en eisen van beschikbaarheid, zoals die ook voor de reguliere zorg gelden.
Het toezicht op de kwaliteit zal in de wetgeving over kwalitatief goede zorg
aan cliënten geregeld zijn. De overheid regelt de toegang tot openbare
gezondheidszorg, bevolkingsonderzoek, rijksvaccinatieprogramma en preventie
door GGD-en in specifieke, bestaande, wetgeving.Recht op beschikbare en bereikbare acute zorgDe genoemde zorgplicht biedt naar onze mening over het algemeen voldoende
garantie voor cliënten dat de zorg die zij nodig hebben binnen redelijke
termijnen en binnen redelijke afstanden beschikbaar is. Op één
onderdeel zijn wij echter van mening dat de beschikbaarheid en bereikbaarheid
aanvullend en expliciet door de overheid geborgd moet worden. Het gaat hier
om de acute zorg. Bij de acute zorg gaat het veelal om levensbedreigende situaties
of situaties waarin patiënten bij te late actie onherstelbare schade
oplopen. Wij vinden dat de spoedeisende hulp in ziekenhuizen 7 dagen per week
en 24 uur per dag binnen 45 minuten beschikbaar moet zijn1. De overheid staat daarvoor garant. Met het verdwijnen van de Wet
toelating zorginstellingen (zie hoofdstuk V van dit programma) wordt deze
norm uit de beleidsregels van de WTZi overgenomen als element van het recht
op verantwoorde zorg van de cliënt. Om de toegang tot de acute zorg binnen
de wettelijke norm te kunnen garanderen, krijgen ziekenhuizen met spoedeisende
hulp die noodzakelijk zijn voor de bereikbaarheid in een bepaald gebied een
bedrag om de acute zorgfunctie 7 dagen per week en 24 uur per dag te vervullen.
De IGZ is, en blijft ook in de nieuwe situatie, belast met het toezicht op
de beschikbaarheid en bereikbaarheid van de acute zorg. De mogelijkheid om
specifieke eisen te stellen aan de bereikbaarheid van individuele instellingen
door middel van het verbinden van een voorschrift aan een toelating wordt
vervangen door een aanwijzingsbevoegdheid van de toezichthouder, zoals de
Kwaliteitswet die ook kent. De mogelijkheid van bestuursdwang/last onder dwangsom
blijft bestaan. De sturingsmogelijkheden zullen daarmee niet verminderen.
De IGZ kan de zorgaanbieder een aanwijzing geven als de bereikbaarheid van
acute zorg in gevaar komt en indien nodig een bevel voor zeven dagen. De minister
kan eventueel het bevel verlengen.De brief over bereikbaarheid en kwaliteit van zorg, die u voor de zomer
ontvangt, bevat onze visie op bereikbaarheid van zorg in relatie tot kwaliteit. Naast de bereikbaarheidsnorm voor spoedeisende hulp borgt de
overheid de bereikbaarheid van de acute zorg via het Regionaal Overleg Acute
Zorg (ROAZ), waaraan alle aanbieders van acute zorg verplicht deelnemen. Uit
de brief over de bereikbaarheid en kwaliteit zal blijken dat de acute ziekenhuiszorg
goed bereikbaar is. De bereikbaarheid van de huisartsenzorg behoeft op een
aantal aspecten nog verbetering. Onder andere zullen er duidelijkere normen
moeten worden geformuleerd ten aanzien van de bereikbaarheid van huisartsenzorg
en verloskundige zorg. De brief zal hier nader op ingaan. In de brief gaan
we tevens in op de spanning tussen kwaliteit en bereikbaarheid die in enkele
dunbevolkte gebieden kan ontstaan doordat ziekenhuizen niet meer aan de minimale
vereisten voor de spoedeisende hulp (acht poortspecialismen die 7 dagen per
week en 24 uur per dag beschikbaar dienen te zijn) kunnen voldoen. Zoals ook
in het begrotingsdebat aangekondigd, kiezen wij in geval van spanning tussen
kwaliteit en bereikbaarheid voor kwaliteit.Beschikbaarheid van overige zorgNaast bereikbaarheid (van acute zorg)
is beschikbaarheid van zorg van belang. Voor alle vormen van zorg geldt dat
wij stimuleren dat het aanbod voldoende, gevarieerd en voldoende gespreid
is. Dat doen we bijvoorbeeld door middel van bekostiging (bekostiging van
kleinschalige woonvormen, bekostiging op basis van DBC’s en zorgzwaartepakketten)
en het mogelijk maken van verblijfsdiensten thuis. Over kleinschalige zorg
ontvangt uw Kamer na de zomer een brief. Ook zijn er ontwikkelingen in het
veld die ertoe leiden dat zorg dichter bij de cliënt wordt aangeboden,
zoals verschuivingen van de tweede naar de eerste lijn. Daarnaast bieden zorgdiensten
via telefoon of internet een kans om geografische beperkingen bij de toegang
tot zorg op te heffen en de toegankelijkheid van de zorg te vergroten. Bij één
vorm van zorg zijn wij van mening dat een expliciete borging door de overheid
van de beschikbaarheid noodzakelijk is. Voor crisisopvang willen wij garanderen
dat die voldoende beschikbaar is.Voor alle vormen van zorg geldt dat de kwaliteit goed moet zijn. In veel
gevallen blijkt dat de kwaliteit van de zorg toeneemt als complexe zorghandelingen
vaker wordt uitgevoerd. Door dit inzicht neemt ook de discussie toe over de
vraag in welke gevallen het gewenst is om een minimumnorm te stellen voor
de frequentie waarmee handelingen moeten worden verricht. Als minimumnormen
voor kwaliteit ertoe zouden leiden dat bepaalde vormen van zorg meer geconcentreerd
beschikbaar zijn, en daarmee een spanning ontstaat met de bereikbaarheid van
die zorg dan gaat kwaliteit voor bereikbaarheid. In onze brief over bereikbaarheid
en kwaliteit zullen wij ingaan op dit onderwerp en de keuzes die daaruit voortvloeien.Vanuit de vrees dat de bereikbaarheid van zorg en daarmee de keuzevrijheid
voor cliënten door fusies in het geding komt, hebben we tijdens het interpellatiedebat
van 10 april jongstleden aangekondigd te bezien of het fusietoezicht
in de zorg aanscherping behoeft, gezien de transitiefase waarin de zorgsector
zich momenteel bevindt. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) toetst
voorgenomen fusies. Wij onderzoeken in overleg met de minister van Economische
Zaken welke mogelijkheden er zijn om, bijvoorbeeld via een beleidsregel, de
NMa bij haar concentratietoezicht in de zorg in alle gevallen waarin fuserende
partijen op de relevante markt gezamenlijk een marktaandeel van 35%
of meer hebben, vanzelfsprekend met in achtneming van adviezen van de NZa
en IGZ, stringent te laten toetsen. Daarbij zal ook nader worden bepaald hoe
de NMa structureel de zienswijzen van cliëntenraden en van andere belanghebbenden
in haar besluiten zal betrekken. De NMa dient bij de beoordeling van een dergelijke
fusie rekening te houden met voor de zorg specifieke elementen, zoals het
belang van de reisbereidheid van cliënten, de rol van verzekeraars
en zorgkantoren bij de inkoop van zorg, de nog op gang komende competitie
tussen zorgaanbieders, de nog beperkte mate van sturing door verzekeraars,
als ook de nog gebrekkige transparantie van de geleverde kwaliteit en in haar
fusiebesluiten te motiveren hoe de voor de zorg specifieke elementen van invloed
zijn geweest op haar oordeel. Daarnaast zullen we de IGZ vragen structureel
extra toezicht te houden op de kwaliteit van zorg in organisaties die als
gevolg van een fusie in een reorganisatie verkeren. Aanvullend op deze maatregelen
willen we structurele, meer algemene maatregelen nemen die niet alleen gelden
bij fusies. Zoals hierboven al gemeld zullen we meer normen laten opstellen
ten aanzien van bereikbaarheid. Ook zal inspraak van cliënten door cliëntenraden
worden versterkt. Versterking van de inspraak van cliënten op lokaal
niveau draagt bij aan minder bestuurlijke vervreemding en behoud van de menselijke
maat. Versterking van de inspraak van cliënten op centraal niveau draagt
bij aan meer invloed van cliënten bij strategische besluiten.De overheid bewaakt de continuïteit van zorgWe willen bereiken dat cliënten kunnen vertrouwen op de continuïteit
van zorgverlening. De primaire verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij bestuurders,
toezichthouders, verzekeraars en financiers. Integrale prestatiebekostiging
geeft zorgaanbieders meer ruimte voor eigen keuzes en beslissingen. Hun verantwoordelijkheden
worden meer voelbaar, de financiële risico’s nemen toe. Dit doen
we om de kwaliteit en het innovatieve vermogen van de zorgsector te verbeteren.
Die impuls mag echter niet ten koste gaan van de beschikbaarheid van zorg
voor de cliënt. In de brief over de invoering van de integrale tarieven
hebben we dan ook aangegeven preventief te willen kunnen ingrijpen indien
het vertrouwen in de continuïteit van de zorg in gevaar komt door ernstige
financiële problemen bij individuele zorgaanbieders. Eveneens hebben
we aangegeven dat de wettelijke bevoegdheid daartoe ruim genoeg moet zijn
om in te grijpen indien de continuïteit van zorg in gevaar is. Het doel
daarvan is het bewaken van de toegang tot de zorg voor cliënten. Het
gaat niet om de instandhouding van afzonderlijke instellingen, dat past immers
niet bij de beoogde vraagsturing in de zorg. Het gaat ons om problemen waarbij
de verwachting is dat zonder ingrijpen van buitenaf de continuïteit van
zorg voor cliënten in gevaar komt. Dat kan gelden voor de curatieve en
voor de langdurende zorg. Wij vragen de NZa om een monitoringsysteem op te
zetten om de financiële positie van zorgaanbieders te volgen en daarover
tijdig te rapporteren als daar aanleiding toe is. In de wetgeving zal ik de
bevoegdheden vastleggen om maatregelen te treffen die noodzakelijk zijn om
de continuïteit van zorg te blijven garanderen. Daarbij kunnen de bewindspersonen
van VWS gebruik maken van de adviezen en signalen van de IGZ. De IGZ informeert
de minister over de prestaties van de zorgaanbieder op het gebied van de kwaliteit
van de zorg. De NZa kan bij de monitoring en signalering gebruik maken van
de expertise van het College sanering zorginstellingen, dat bij de NZa wordt
ondergebracht. De bewindspersonen beslissen over het inzetten van het instrumentarium.2 Tweede thema: het recht op keuze en het recht op
keuze-informatieRecht om te kiezenEén van de meest wezenlijke rechten van de cliënt is het recht
op vrije keuze voor een zorgverlener. Juist ook als zorg krijgen het «ergens
thuis zijn» wordt, is het van belang dat de nieuwe woonomgeving, indien
gewenst, aansluit bij je religie, achtergrond of andere specifieke wensen.
In beginsel is de cliënt vrij om zich door een zorgaanbieder te laten
onderzoeken, te behandelen, te verplegen of te verzorgen en om die zorg te
beëindigen op het door hem gewenste moment. Dat past ook bij het uitgangspunt
dat de vertrouwensband essentieel is voor goede zorgverlening. Als het vertrouwen
er niet (meer) is, dan moet de cliënt bij een andere zorgverlener terecht
kunnen. Ook bij dit recht is er een relatie met de verzekeringswetgeving.
Voor de toepassing van het keuzerecht, of bijvoorbeeld een eventuele «second
opinion», is mede van belang of de cliënt geïndiceerd is en
of de zorg vergoed wordt. De mogelijkheden om de zorg ook vergoed te krijgen,
worden, binnen de kaders van de wettelijke aanspraken, ingevuld door de zorgverzekering
waarvoor de verzekerde heeft gekozen. De AWBZ en de Zorgverzekeringswet bevatten
voldoende waarborgen dat mensen de keuze hebben uit verschillende zorgaanbieders.
Dit wil niet zeggen dat de keuzevrijheid onbeperkt is. Afstanden, aanbod van
zorg, budgetten en de noodzaak van acute zorg stellen bijvoorbeeld grenzen
aan de keuzevrijheid.Informatie: bevorderen inzicht in kwaliteit en ervaringen
van cliëntenDe cliënt die wil kiezen, heeft informatie nodig. Inzicht geven in
prestaties en ervaringen van cliënten moet daarom deel uitmaken van de
cultuur van iedere zorgaanbieder. Er moet betrouwbare en vergelijkbare informatie
zijn over de kwaliteit van de geleverde zorg en over ervaringen van cliënten
met een zorgaanbieder. Die informatie moet bovendien gemakkelijk te vinden
zijn. Voor een verzekeraar is deze informatie van cruciaal belang bij zijn
onderhandelingen met de zorgaanbieders. Ook de IGZ als bewaker van de kwaliteit
en veiligheid heeft betrouwbare en vergelijkbare gegevens nodig in de uitoefening
van zijn toezichtfunctie. Om de overzichtelijkheid en vindbaarheid van de
informatie te bevorderen en om de administratieve lasten voor zorgaanbieders
zo beperkt mogelijk te houden wordt voor het openbaar maken van deze informatie
aangesloten bij het Jaardocument Zorg. Wij hebben een projectbureau bij IGZ
ingericht om ervoor te zorgen dat in alle sectoren kwaliteitsindicatoren worden
ontwikkeld en toegepast1. Inmiddels zijn de eerste
sets indicatoren voor zowel de care als de cure gereed. De verwachting is
dat in 2011 de kwaliteit van zorg gemeten wordt met goed werkende
indicatoren die regelmatig worden geactualiseerd. Daarnaast hebben wij het
Centrum Klantervaringen Zorg tot stand helpen komen. Dit centrum bewaakt de
betrouwbaarheid van metingen van ervaringen van cliënten met de CQ-index.
Door het keurmerk kunnen cliënten vertrouwen op de betrouwbaarheid van
ervaringen, die onder meer op KiesBeter.nl gepubliceerd worden. Ook hier zijn
inmiddels de eerste resultaten zichtbaar.Vanuit uw Kamer is aangedrongen op betere mogelijkheden voor burgers om
op de hoogte te komen van de namen van zorgverleners die zijn doorgehaald
in het BIG-register1. Wij ondersteunen dat voorstel.
Aan zorgverleners opgelegde bevoegdheidsbeperkende maatregelen (schorsing,
gedeeltelijk ontzegging en volledige doorhaling) worden geopenbaard via publicatie
in de Staatscourant en bijgehouden in het BIG-register. Op ons verzoek heeft
het College bescherming persoonsgegevens ingestemd met het openbaar maken
van de namen van zorgverleners aan wie bevoegdheidsbeperkende maatregelen
zijn opgelegd, via een actuele digitale weergave op de site van het BIG-register
en KiesBeter.nl.De namen van zorgverleners aan wie een maatregel uit de categorie waarschuwingen
(waarschuwing, berisping en/of een boete) is opgelegd, zijn niet openbaar.
De reden voor het niet openbaar maken is dat de zorgverlener met een waarschuwing
door het tuchtcollege nog steeds bekwaam is bevonden. De IGZ is wel van de
maatregel op de hoogte. Vanwege het feit dat de bekwaamheid overeind blijft
en de bevoegdheden van de zorgverlener niet zijn beperkt, achten wij een wetswijziging
om ook waarschuwingen niet geanonimiseerd openbaar te kunnen maken, niet proportioneel.
Wel willen we alle tuchtrechtelijke uitspraken anoniem op internet gaan publiceren.Informatie: regie, coördinatie en vindbaarheidWij delen de conclusie van de RVZ dat burgers gemakkelijk toegang moeten
hebben tot informatie over zorg. Uit onderzoek naar de bestuurlijke vormgeving
en de mogelijke scenario’s voor de invulling van een informatie- en
adviesfunctie (Boer en Croon, 2008) blijkt dat er geen behoefte en draagvlak
bestaat voor één centraal fysiek informatie- en adviescentrum.
Wel constateert het onderzoek lacunes in de informatievoorziening over het
aanbod van zorg, de bijbehorende kwaliteit en ervaringen van cliënten,
en een lacune in informatie over rechten van cliënten en de mogelijkheden
om die rechten in de praktijk tot leven te laten komen. Wij zullen zorgen
voor regie en coördinatie om de informatie waar de cliënt recht
op heeft actief te ontsluiten. We willen dat de cliënt toegang heeft
tot voor hem begrijpelijke informatie over behandelrichtlijnen, protocollen
en zorgstandaarden. Daarnaast moet het voor de cliënt duidelijker zijn
wat hij van klachtenprocedures, de geschillencommissie en de tuchtrechter
kan verwachten, door beter in beeld te brengen wat voor zaken er behandeld
kunnen worden en tot welke uitspraken verschillende soorten klachten leiden.
We zijn in overleg met patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties
over hoe aangesloten kan worden bij bestaande initiatieven als KiesBeter.nl,
de juridische steunpunten van bijvoorbeeld de CG-raad, Consument en de Zorg
van de NPCF, en de informatie- en klachtopvang van de regionale Zorgbelangorganisaties.
Daarnaast overleggen wij met deze partijen om de vindbaarheid van deze informatie
te verbeteren en de ondersteuningsmogelijkheden te versterken. Relevant is
ook dat door de regie op de transparantie door het genoemde projectbureau
bij de IGZ de prestaties van instellingen publiek worden. Hierdoor krijgen
cliënten en partijen die cliënten adviseren, zoals cliëntenorganisaties
en vergelijkingsites op internet, toegang tot een betrouwbare informatiebron
over de kwaliteit van zorg, waar zij hun vergelijkingen op kunnen baseren.Acties door de Nederlandse ZorgautoriteitZoals vastgelegd in de Wet marktordening gezondheidszorg, heeft de NZa,
in verband met de informatieachterstand van de cliënt en het machtsverschil
tussen partijen in de zorg, een belangrijke rol bij de bescherming en bevordering
van de positie van de cliënt. In het verlengde van de inhoud van dit
programma wijzen wij op het door de NZa vastgestelde visiedocument «(In)
het belang van de consument» dat als bijlage bij dit programma is gevoegd1. In dat kader heeft de NZa door middel van een consultatiedocument
de samenleving geraadpleegd over de knelpunten waar cliënten in zorg
tegenaan lopen. Vervolgens heeft de NZa een consumentenprogramma dat concrete
acties bevat waarmee de NZa de geïnventariseerde knelpunten voor de consument
weg wil nemen. Op hoofdlijnen zijn die acties gericht op het verbeteren van
de transparantie van de markt, vergroting van de keuzevrijheid en advisering
over het verbeteren van de rechtspositie van de cliënt. Wij delen de
analyse van de NZa. De in het visiedocument aangekondigde acties sluiten naar
onze mening goed aan op ons eigen beleid zoals beschreven in dit programma.Verder heeft de NZa haar stakeholders geconsulteerd over het zogeheten
toetsingskader transparantie in de zorg, waarin de NZa onder meer beschrijft
hoe zij met toepassing van de WMG wil bevorderen dat consumenten voldoende
relevante, betrouwbare, inzichtelijke en vergelijkbare informatie hebben om
keuzes te maken in het zorgaanbod. Binnenkort wordt het visiedocument gepubliceerd,
waarin de reacties van betrokken stakeholders zijn verwerkt. Daarin wordt
ook aandacht besteed aan de wijze waarop IGZ en NZa hierbij samenwerken.Informatie: de cliënt heeft er recht opInzicht in de kwaliteit van de geleverde zorg en inzicht in ervaringen
van cliënten is van belang voor iedereen die zorg nodig heeft. Daarom
zullen we het recht op keuze-informatie als een individueel afdwingbaar recht
van de cliënt in wetgeving verankeren. Dat betekent dat de cliënt
zelf kan verlangen, en zo nodig afdwingen, dat gegevens beschikbaar komen
van de zorgaanbieders. Dit recht van de cliënt vormt het spiegelbeeld
van de plicht die de Wet marktordening gezondheidszorg aan zorgaanbieders
oplegt om transparant te zijn over in ieder geval de prijs en de kwaliteit
van de aangeboden prestaties en diensten. De RVZ constateerde dat de cliënt
nog onvoldoende recht heeft op (vergelijkbare) informatie over de kwaliteit
en resultaten van zorg bij specifieke aandoeningen2.
In de wetgeving zullen we verduidelijken dat het recht op informatie ook de
informatie over de behandeling van specifieke aandoeningen, over klantervaringen
en over wachttijden bevat.3 Het derde thema: het recht op kwaliteit en veiligheidHet recht op kwaliteit en veiligheid van zorgverlening wordt als individueel
afdwingbaar recht geregeld. Dit recht komt overeen met de huidige omschrijving
van het begrip verantwoorde zorg in de Kwaliteitswet zorginstellingen1, het begrip waarnaar in de Wet BIG wordt verwezen. Het
wordt nu vanuit de invalshoek van de cliënt geformuleerd. Van verantwoorde
zorg is sprake als de zorgverlening van goede kwaliteit is, en aansluit op
de behoeften en rechten van de cliënt. De zorg moet voldoen aan eigentijdse
inzichten over wat goede behandeling, verpleging, verzorging en begeleiding
inhoudt. Zorg moet veilig zijn en klantgericht, op tijd, effectief en met
voldoende keuzemogelijkheden worden aangeboden. De cliënt moet erop kunnen
vertrouwen dat de zorg er voor hem is en dat de kwaliteit ervan systematisch
(veiligheidsmanagement) is geborgd. Dat wil zeggen dat de zorgverleners, de
bestuurders en de raden van toezicht in de zorg het systematisch bewaken en
bevorderen van de kwaliteit en veiligheid als eerste prioriteit moeten beschouwen.
Bestaande jurisprudentie over de betekenis van de norm voor verantwoorde zorg
blijft hiermee overeind.In aanvulling op de rol van de IGZ bij de totstandkoming van kwaliteits-
en veiligheidsindicatoren, is een slagvaardig toezicht op de kwaliteit en
veiligheid vereist. De programma’s veilige zorg voor de ziekenhuizen,
de langdurige zorg en de GGZ2 beschrijven de
inzet van die sectoren om in de komende jaren de veiligheid van de zorg te
verbeteren. De IGZ ziet erop toe dat de plannen ook echt worden nakomen. In
het belang van de patiëntveiligheid willen we zorgen dat richtlijnontwikkeling
actueel is en blijft, daarbij de doelmatigheid van de zorgverlening betrokken
wordt, en dat de vormgeving het mogelijk maakt dat de IGZ daaruit voor het
toezicht op de kwaliteit minimumnormen kan ontwikkelen. De IGZ baseert zich
daarvoor bij voorkeur op door veldpartijen vastgestelde kwaliteitskaders.
Voorbeelden daarvan zijn de eisen aan het veiligheidsmanagementsysteem die
het Nederlands Normalisatie Instituut samen met de sector heeft opgesteld3. Een ander voorbeeld is het minimum aantal slokdarmoperaties
dat jaarlijks verricht moet worden om de deskundigheid te garanderen. We laten
onderzoeken op welke veiligheidsaspecten er onvoldoende richtlijnen bestaan
om tot minimum veiligheidsnormen te komen. Om te beginnen gaat de aandacht
uit naar de medisch-specialistische zorg. Voor de zogenaamde «witte
vlekken» zullen door de sector richtlijnen moeten worden ontwikkeld,
die door de IGZ gebruikt kunnen worden op hun geschiktheid voor normstelling.
Het proces van richtlijnontwikkeling moet worden wordt aangejaagd en ondersteund.
Vervolgens dient bewaakt te worden dat deze richtlijnen actueel blijven en
dat ook inzichtelijk wordt gemaakt in hoeverre richtlijnen en veiligheidsnormen
worden nageleefd. Naast de ontwikkeling van richtlijnen, is een zo optimaal
mogelijke toepassing van die richtlijnen een belangrijk aandachtspunt. Dat
maakt immers dat de kans zo groot mogelijk is dat cliënten volgens de
laatste inzichten worden behandeld.Als de richtlijnen in het veld niet tot stand komen, of in het veld onvoldoende
aanvaard worden of naar de mening van IGZ niet adequaat zijn, kan de minister
(of, afhankelijk van de portefeuilleverdeling, de staatssecretaris) regels
stellen bij ministeriële regeling, om de norm voor verantwoorde zorg
op onderdelen tijdelijk vast te stellen. De IGZ ziet toe op de naleving van
de normen en geeft door middel van handhavingsplannen aan hoe aan zij aan
haar toezichttaak uitvoering geeft. De IGZ moet duidelijk maken wat de norm
is en die handhaven. Om de mogelijkheden om actief en proportioneel op te
kunnen treden te verruimen hebben we voorgesteld de mogelijkheden van de Inspectie
om te handhaven uit te breiden met bestuurlijke boetes of een dwangsom4.4 Vierde thema: recht op informatie, toestemming,
dossiervorming en privacyVerbetering van de rechtspositie: van «patiëntenrechten»
naar «cliëntenrechten»De publicaties en rapporten over bestaande patiëntenrechten in Nederland
laten zien dat deze rechten in Nederland goed geregeld zijn en dat Nederland
op dat gebied de internationale vergelijking goed kan doorstaan1. Op grond van de bestaande bepalingen in het Burgerlijk Wetboek2 geldt op dit moment tussen partijen die een behandelingsovereenkomst
gesloten hebben, het volgende:– goed hulpverlenerschap;– informatieverstrekking door de hulpverlener;– het vereiste dat vooraf toestemming wordt verkregen voor behandeling
en voor wetenschappelijk onderzoek;– de eis dat een deugdelijk dossier wordt bijgehouden;– het recht om vernietiging van het dossier/relevante bescheiden
te vragen;– recht op inzage in en afschrift van het dossier;– plicht tot geheimhouding door de zorgaanbieder;– recht op privacy.Deze rechten en de jurisprudentie die hierover ontwikkeld is, willen we
zeker behouden. Dat betekent echter niet dat de rechtspositie niet nog beter
kan worden geregeld. In de inleiding noemden we al de aanbevelingen van de
NPCF, de RVZ en de IGZ over de rechtspositie van cliënten in de zorg.
Bij de voorbereiding van deze voorstellen konden wij bovendien steunen op
diverse juridische publicaties over dit onderwerp3.Het recht om geïnformeerd toe te stemmen, het «informed
consent»Voor goede zorg is het van belang dat cliënten zelf meedenken en
meebeslissen over hun behandeling of zorg. Daarvoor is goede wederzijdse informatieoverdracht
essentieel. Vanwege het recht op zelfbeschikking heeft de cliënt recht
op informatie over zijn gezondheidstoestand, de vooruitzichten, de aard en
de mogelijkheden voor de behandeling en de zorg, de te verwachten risico’s
en andere methoden van behandeling en zorg. De cliënt mag van een zorgverlener
verwachten dat hij duidelijk, en als hij dat wil schriftelijk, wordt ingelicht.
Nieuw is dat de informatieverplichting ook zal gaan gelden voor de verpleging,
verzorging en begeleiding, en dat dit recht, net als de andere bestaande patiëntenrechten,
rechtstreeks afdwingbaar wordt. Vanwege het belang van het maken en vastleggen
van afspraken over langdurende behandeling, verzorging, verpleging en begeleiding
gaan wij in wetgeving vastleggen dat de cliënt er recht
op heeft dat het zorgplan of behandelplan met hem of zijn vertegenwoordiger
is afgestemd. Dit plan is een schriftelijke weergave van de (doelen van de)
dagelijkse zorgverlening of behandeling en geeft de cliënt meer zeggenschap
en duidelijkheid over wat hij kan verwachten van de zorg. We willen regelen
dat de zorgaanbieder bij ingrijpende medische verrichtingen zich ervan moet
vergewissen dat de cliënt de verstrekte informatie ook heeft begrepen.
Deze norm heeft zich in de jurisprudentie ontwikkeld en verdient wettelijke
verankering. Ook willen we het recht op informatie over de rechtspositie opnemen.
De zorgaanbieder moet de cliënt ongevraagd informeren over zijn mogelijkheden
bij een klacht of een geschil met de zorgaanbieder en over de wijze waarop
de medezeggenschap geregeld is. Het recht op informatie gaat ook expliciet
het recht op informatie over fouten die merkbare gevolgen (kunnen) hebben
voor de cliënt omvatten. Open met cliënten praten over fouten is
belangrijk en noodzakelijk, evenals het uitspreken van excuses of een spijtbetuiging.
Door dit explciet te regelen kunnen polisvoorwaarden van aansprakelijkheidsverzekeraars
daar geen beperkingen aan opleggen1. De plicht
van de zorgverlener om de cliënt te informeren over fouten vloeit voort
uit zijn professionele verantwoordelijkheid en uit de bestaande informatieplicht
(artikel 7:448 BW). De aansprakelijkheidsverzekeraar wordt door het informeren
van de cliënt over de feiten niet getroffen in zijn gerechtvaardigd belang
om zijn eigen (financiële) schade te beperken2.Voor de gewenste kwaliteit en veiligheid van de zorg is het daarnaast
van belang dat zorgverleners incidenten en «bijna fouten» in een
veilige omgeving intern kunnen melden, om ze te analyseren en daarvan te kunnen
leren. Dit komt de kwaliteit van de zorg ten goede en dus ook de cliënt,
maar het vraagt ook om een zekere mate van bescherming van betrokkenen. Die
bescherming vindt zijn grens in de rechten van de cliënt, zoals zijn
recht op een goed dossier en op informatie over gemaakte fouten. Wij willen
die grens duidelijk afbakenen, zodat de voorwaarden duidelijk zijn waaraan
veilig melden in ieder geval moet voldoen om geen afbreuk te doen aan de rechten
van de cliënt. Het Beleidsdocument «Veilig melden» dat in
opdracht van de KNMG is opgesteld is daarbij de leidraad3.Het recht op goede dossiervormingCliënten hebben er recht op dat er een goed dossier wordt bijgehouden
en hebben in beginsel recht op inzage en afschrift van alle bescheiden. Ook
kan de cliënt vragen om vernietiging van het dossier. Deze rechten worden
onderdeel van het recht op goede zorgverlening. Uit de bestaande praktijk
blijkt dat het voor cliënt niet altijd eenvoudig is om een dossier in
te zien. Mocht de cliënt van mening verschillen over de uitvoering van
zijn recht op goede dossiervorming of de inzage van zijn dossier, dan kan
de cliënt het meningsverschil voorleggen aan de externe en onpartijdige
commissie om zijn recht te halen. De IGZ kan optreden indien een zorgaanbieder
structureel zijn dossiers niet op orde heeft. Om de mogelijkheden van de IGZ
daartoe te verruimen is in het voorstel Wet uitbreiding bestuurlijke handhaving
volksgezondheidswetgeving4 opgenomen dat de IGZ
zonder voorafgaande toestemming van betrokken patiënten medische dossiers
kan controleren op bijvoorbeeld volledigheid in het kader van haar toezichthoudende
taak.Bij de vormgeving van de te ontwerpen wetgeving houden we rekening met
de wetgeving ten behoeve van het elektronisch patiëntendossier (EPD).
Het EPD zal een bijdrage leveren aan het recht op informatie en de rechten
van de cliënt ten aanzien van de vorming van en inzage in zijn dossier.
In het wetsvoorstel dat het EPD regelt, wordt geregeld dat de cliënt
inzage krijgt in wie zijn gegevens elektronisch heeft geraadpleegd. De cliënt
kan daarmee nagaan welke zorgaanbieder zijn gegevens heeft gezien. Daarnaast
kan de cliënt in de toekomst zelf zijn elektronische dossier
raadplegen, zonder tussenkomst van de arts. Hiermee wordt het uitoefenen van
het al bestaande recht op inzage vereenvoudigd. Hierbij zal aandacht zijn
voor de gebruikte taal in het dossier, zodat de informatie toegankelijk is
voor de cliënt. De cliënt krijgt een recht op een EPD, en heeft
de keuze of hij wel of niet of in enige mate wil deelnemen. De zorgaanbieder
is verplicht een EPD bij te houden, tenzij de cliënt bezwaar heeft gemaakt
en niet wil deelnemen aan het EPD. Als een cliënt niet wil deelnemen
aan het EPD, kan hij bezwaar maken en worden zijn gegevens niet uitgewisseld.
Wanneer de cliënt deelneemt aan het EPD kunnen andere zorgaanbieders
die een behandelrelatie hebben met de cliënt gegevens raadplegen.Het recht op privacyHet recht op privacy betekent in de eerste plaats dat het behandelen,
verplegen of verzorgen buiten de waarneming van anderen moet plaatsvinden
(fysieke privacy). Iedere cliënt in de zorg heeft recht op een respectvolle
bejegening. Voor mensen die wonen in een zorginstelling is privacy een belangrijk
kwaliteitselement van het wonen. Het recht op privacy omvat verder de verplichting
van de zorgaanbieder tot geheimhouding. De zorgaanbieder mag, in beginsel,
geen inlichtingen verstrekken over de gezondheidstoestand van de cliënt.
Het recht op privacy is en blijft als recht van de cliënt en als onderdeel
van goede zorgverlening opgenomen in de wetgeving. Ook in het berichtenverkeer
tussen zorgaanbieder en verzekeraar moet zorgvuldig met de privacy van de
cliënt omgegaan worden.Voorlichting over cliëntenrechtenRechten drukken uit wat cliënten mogen verwachten in een zorgrelatie,
zodat de juridische voorwaarden voor een goede relatie tussen cliënt
en zorgverlener helder zijn. Het verankeren van rechten is echter niet voldoende.
Wat we willen bereiken is dat de cliëntenrechten tot leven komen in de
zorgrelatie tussen cliënt en zorgverlener, en dat cliënten dit ook
zo ervaren. Het is een kwestie van cultuur in de zorg. Goede voorlichting
kan bijdragen aan de gewenste cultuur. Samen met de veldpartijen willen we
de informatie over de toepassing van cliëntenrechten, zoals bijvoorbeeld
jurisprudentie, beter toegankelijk maken voor cliënten en beroepsbeoefenaren.Tweezijdige algemene voorwaardenDe praktische toepassing van cliëntenrechten verdient een plek in
tweezijdige algemene voorwaarden. Een nadere invulling van bijvoorbeeld het
recht op informatie of de dossierplicht helpt om te verduidelijken wat partijen
daarover van elkaar kunnen verwachten. Bij het beoordelen van klachten en
geschillen door een externe commissie bieden tweezijdige voorwaarden naar
hun aard houvast over wat er geleverd had moeten worden. Algemene tweezijdige
voorwaarden komen tot stand in overleg tussen organisaties van cliënten
en organisaties van zorgaanbieders. Het uitwerken van cliëntenrechten
in de praktijk is bij uitstek een zaak van partijen in de zorg. Bestaande
initiatieven om te komen tot algemene voorwaarden in de zorg geven ons het
vertrouwen dat partijen het overleg hierover in alle sectoren van de zorg
snel ter hand zullen nemen. Om te bevorderen dat voor de cliënt duidelijk
is hoe zijn rechten in de praktijk ingevuld worden, ondersteunen wij de inzet
van de Consumentenbond en de NPCF om aan de ontwikkeling van algemene voorwaarden
in alle sectoren van de zorg een impuls te geven financieel.Wij geven in overweging om het kader van de Sociaal Economische Raad te
gebruiken voor het noodzakelijke overleg. Hierdoor wordt de ervaring uit andere
sectoren benut en worden waarborgen geboden ten aanzien van de kwaliteit van
de afspraken. Wij gaan er van uit dat de partijen bij de relevante onderwerpen
de verzekeraars bij de totstandkoming van de voorwaarden betrekken.
Omgekeerd kunnen verzekeraars bij hun afspraken met zorgaanbieders bevorderen
dat deze meewerken aan de uitwerking van de cliëntenrechten in tweezijdige
voorwaarden. We overwegen om de totstandkoming van tweezijdige algemene voorwaarden
een basis te geven in de te ontwerpen wetgeving. Daarvoor onderzoeken we onder
meer of effectieve sancties ten aanzien van de naleving van een wettelijke
plicht denkbaar zijn.Goed patiëntschapTegenover de rechten die de cliënt in een zorgrelatie heeft, heeft
hij ook zijn verantwoordelijkheden. Zo ligt nu, voor de geneeskundige behandeling,
wettelijk vast dat de cliënt de hulpverlener naar beste weten de inlichtingen
en de medewerking moet geven die deze redelijkerwijs voor het uitvoeren van
de zorgverlening behoeft. De RVZ organiseert dit jaar een maatschappelijk
debat over de vraag wat voor verantwoordelijkheden een cliënt heeft en
op welke manier de cliënt hierop mag worden aangesproken, zonder de kwetsbaarheid
van cliënten en de toegankelijkheid van zorg uit het oog te verliezen.
Het signalement «goed patiëntschap» geeft samen met het advies «vertrouwen
in de arts» een aanzet voor deze discussie. De Raad onderscheidt omgangsvormen,
zakelijke verplichtingen en verantwoordelijkheden die gelden in de behandelrelatie.
Met name op het laatste terrein zijn de mogelijkheden om de cliënt aan
te spreken volgens de Raad beperkt. De oplossing moet volgens de Raad niet
gezocht worden in juridische maatregelen, maar in het beter benutten van de
huidige mogelijkheden, het aanspreken van cliënten op gedrag en maatschappelijke
acceptatie van het stellen van grenzen door zorgaanbieders en zorgverleners.
In de afrondende publicatie zal de Raad ingaan op de concrete invulling van
de verantwoordelijkheden van de cliënt, rekening houdend met diens mogelijkheden
en beperkingen. De bevindingen kunnen een rol spelen bij het tot stand komen
van tweezijdige algemene voorwaarden.5 Vijfde thema: recht op afstemming tussen zorgverlenersModerne zorg is bijna altijd zorg in een keten. Een cliënt voor wie
de huisarts een recept uitschrijft, een chronisch zieke, een gehandicapte
of oudere die niet zelfstandig kan wonen, iemand die een planbare operatie
moet ondergaan, allemaal hebben zij te maken met meerdere hulpverleners en
vaak met meerdere organisaties. Ons beleid richt zich op het versterken van
de positie van en het geven van meer invloed aan degenen die op zorg zijn
aangewezen. Deze doelstelling geldt evenzeer voor de care als voor de cure
en de preventieve zorg. Daarnaast is het evenzeer belangrijk dat de cliënt,
met name de chronisch zieke, versterkt wordt in zijn positie van co-producent
van gezondheid. Chronisch zieken zijn ervaringsdeskundigen1. We willen er voor zorgen dat binnen de moderne, complexe,
vormen van zorgverlening de zorgverleners goed met de cliënt en met elkaar
afstemmen om samen de beste zorg te leveren aan hun cliënten. Daarvoor
willen we duidelijke rechten en verantwoordelijkheden in situaties dat meerdere
zorgverleners en organisaties samen zorg aan een cliënt verlenen of de
zorg aan elkaar moeten overdragen.Zorgverleners die tegelijkertijd of na elkaar zorg verlenen aan een cliënt
dienen die zorg en de informatie over de cliënt zo goed mogelijk met
de cliënt en met elkaar af te stemmen. En dan bedoelen wij juist ook
die situaties waar geen sprake is van een op afspraken gebaseerde en goed
georganiseerde zorgketen. Hoewel de eis tot afstemming al behoort tot de plicht
om verantwoorde zorg te leveren willen wij met deze aanvulling onderstrepen
dat de cliënt van ieder van zijn zorgverleners kan vragen om de noodzakelijke
afstemming ter hand te nemen.De cliënt krijgt een recht op afstemming tussen zorgverleners. Zorgaanbieders
die tegelijk of na elkaar zorg verlenen aan de cliënt moeten overleggen
en afstemmen over de behandeling, de juiste informatie tijdig overdragen en
nazorg verlenen. De cliënt mag nooit van het kastje naar de muur worden
gestuurd als het erom gaat wie verantwoordelijk is voor een goede afstemming.
Zorgverleners kunnen ervoor kiezen om met de cliënt afspraken te maken
over wie de regie heeft. Als er geen afspraken zijn gemaakt over wie de regie
heeft moet de cliënt erop kunnen rekenen dat iedere zorgverlener de plicht
heeft om af te stemmen. De cliënt kan iedere betrokken zorgverlener aanspreken
op een goede afstemming en op het organiseren van goede nazorg en bijvoorbeeld
op het actief zoeken van een oplossing bij tegenstrijdige adviezen.Wanneer de cliënt wordt doorverwezen naar een andere zorgverlener,
blijft degene die de zorg overdraagt verantwoordelijk voor de zorg aan de
cliënt totdat de cliënt door de nieuwe zorgverlener in zorg is genomen.
Van degene die de zorg voor de cliënt overneemt, wordt verwacht dat hij
zich tijdig in het dossier verdiept. De doorverwijzer zorgt voor een goede
overdracht van de gegevens, voor terugkoppeling naar de huisarts, en voor
een goede afronding van de relatie met de cliënt. Deze voornemens sluiten
aan op initiatieven van zorgverleners zelf, die zich ook inzetten voor een
goede afstemming en overdracht. Een goed voorbeeld daarvan is de onlangs door
het veld vastgestelde richtlijn over medicatieoverdracht, waarmee is aangegeven
binnen welk tijdsbestek medicatiegegevens aan een opvolgende zorgverlener
beschikbaar moeten worden gesteld. VWS zal de implementatie hiervan deels
faciliteren.Bij de gewenste duidelijke rechten en verantwoordelijkheden in de keten
hoort ook dat de cliënt weet wie aansprakelijk kan worden gesteld als
er in een keten of in een samenwerkingsverband iets misgaat in de zorgverlening.
Om te voorzien in een centraal adres waar de cliënt zijn schade kan verhalen
zal de centrale aansprakelijkheid die geregeld is voor ziekenhuizen, wat ons
betreft ook gaan gelden voor de extramurale zorg en voor instellingen die
verpleging, verzorging of begeleiding leveren. Verder onderzoeken we hoe we
de mogelijkheden om succesvol een schakel in de keten aansprakelijk te stellen
kunnen vergroten.6 Zesde thema: recht op een effectieve en laagdrempelige
klacht- en geschillenbehandelingDe klachtafhandelingDe cultuur in de zorg moet er één zijn waar signalen en
klachten benut worden voor verdere verbetering van de zorgverlening. Als er
iets mis gaat in de zorg moet de cliënt laagdrempelig en veilig zijn
onvrede kunnen uiten. Een cliënt met een klacht wil doorgaans dat de
zorgaanbieder de juistheid van de klacht erkent, excuses aanbiedt en voorkomt
dat het nog eens gebeurt. Cliënten moeten een procedure kunnen volgen
die aansluit bij wat zij willen bereiken met hun klacht. In de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector (WKCZ) is een met procedurele waarborgen omkleed
klachtrecht geregeld. Onderzoek naar de tevredenheid over het klachtrecht
laat zien dat gebruikers hoge drempels ervaren, weinig waarborgen zien voor
de onafhankelijkheid, en dat klagers niet tevreden zijn met de uitkomsten1. Noodgedwongen wordt uitgeweken naar de tuchtrechter,
waar vanuit het perspectief van de cliënt te vaak geen bevredigende oplossing
volgt2. Gezien de bestaande ontevredenheid van
cliënten over de huidige klachtafhandeling, zijn wij van mening dat er
op dit punt echt een verandering nodig is. Direct handelen bij signalen en
klachten en goede nazorg verlenen als er iets misgaat kan escalatie van een
klacht voorkomen en de kwaliteit van de zorg verbeteren.De klachtopvang binnen een instellingOver de klachtafhandeling en geschilbehandeling hebben we ook gesproken
met het Landelijk Steunpunt cliëntenRaden (LSR), de Landelijke Organisatie
Cliëntenraden (LOC), Zorgbelang-Nederland, het expertisecentrum klachtenmanagement
zorg (SOKG) en met vertegenwoordigers van klachtenfunctionarissen en klachtencommissies.
Zij hechten aan het van overheidswege voorschrijven van een klachtvoorziening
met goede waarborgen. Daarbij wijzen ze op de meerwaarde van een laagdrempelige
functionaris die knelpunten in een vroeg stadium kan helpen oplossen en noodzakelijke
verbeteringen direct kan koppelen aan het kwaliteitsbeleid van de zorgaanbieder.Bij onvrede of een klacht moet de cliënt snel en laagdrempelig worden
geholpen. Daarmee kan veel ergernis worden voorkomen. Cliënten hebben
recht op een adequate voorziening voor klachtopvang- en bemiddeling
binnen de instelling. In de wetgeving zullen we vastleggen dat de klachtopvang
binnen de instelling tenminste voorziet in een functionaris die de cliënt
helpt om knelpunten in een vroeg stadium op te lossen. We denken hierbij aan
de rol die cliëntvertrouwenspersonen en klachtfunctionarissen al in de
bestaande praktijk vervullen. Zorgaanbieders moeten in samenspraak met cliënten
de wijze van klachtopvang vastleggen in een klachtenregeling, de regeling
moet aansluiten op de doelgroep. De cliëntenraad moet met de klachtenregeling
instemmen. We bespreken momenteel met veldpartijen over het profiel waaraan
een klachtenfunctionaris/vertrouwenspersoon moet voldoen. Zorgaanbieders zonder
cliëntenraad1 dienen een voor de doelgroep
representatieve organisatie van cliënten (bijvoorbeeld een regionale
zorgbelangorganisatie) te betrekken bij de klachtenregeling. We zullen verder
bezien hoe de betrokkenheid van cliënten bij klachtenregelingen gestalte
kan krijgen bij individuele beroepsbeoefenaren. Organisaties voor cliënten,
zoals LSR en LOC/LPR, kunnen cliëntenraden ondersteunen in het overleg
met de instelling over een op de doelgroep gerichte klachtopvang. Tot slot
moeten cliënten gemakkelijk toegang hebben tot de informatie over de
klachtenregeling en over de personen bij wie ze terecht kunnen.Voor zorgaanbieder betekent dit voorstel een vereenvoudiging ten opzichte
van de bestaande procedurele eis om een klachtencommissie in te stellen. Die
vereenvoudiging is echter niet vrijblijvend. De ervaringen van cliënten
worden openbaar. De ervaringen van cliënten, onder meer over de afhandeling
van klachten, worden onderdeel van de beschikbare keuze-informatie voor nieuwe
cliënten.De externe klacht- en geschillenbeslechtingDe mogelijkheid voor zorgaanbieders om de klachtopvang in eerste aanleg
beter te integreren in de bedrijfsvoering wordt gecombineerd met een krachtige
externe en onpartijdige behandeling van klachten en geschillen die niet naar
tevredenheid zijn opgelost. In de wetgeving wordt geregeld dat cliënten
toegang hebben tot een externe en onpartijdige commissie. Via de externe klachten-
en geschillencommissie kunnen klagers op een laagdrempelige, eenvoudige, snelle
en goedkope wijze hun recht te halen. De klager kan naar de externe commissie
indien hij er met de zorgaanbieder niet uitkomt, als de klacht van dien aard
is dat de klager zich liever niet meer tot de zorgaanbieder wendt of als hij
financiële compensatie wil. Het is onze bedoeling te regelen dat de externe
commissie in de vorm van een bindend advies een financiële compensatie
tot maximaal € 25 000,– moet kunnen opleggen. Naast deze
financiële genoegdoening is deze procedure juist geschikt voor klachten
over bijvoorbeeld onheuse bejegening, schending van de privacy of het niet
willen meewerken aan een second opinion. De mogelijkheid voor cliënten
om de civiele rechter een oordeel te vragen over de aansprakelijkheid, de
wanprestatie of de onrechtmatigheid blijft open. De uitgebreide klachtenprocedure
wordt als extra mogelijkheid toegevoegd. De laagdrempelige klachtprocedure
zal naar zijn aard vaak beter aansluiten bij het motief van de klager om op
een eenvoudige manier genoegdoening te krijgen.Er is reeds een geschillencommissie voor de ziekenhuizen, per 1 juni
van dit jaar de geschillencommissie zorginstellingen genaamd. Het toepassingsgebied
van de geschillenregeling wordt per 1 juni uitgebreid, waarmee alle instellingen
die verpleging, verzorging en begeleiding bieden zich bij de commissie kunnen
aansluiten. De geschillencommissie zorginstellingen is aangesloten bij de
Stichting Geschillencommissies voor Consumentenzaken (SGC). Deze aansluiting
biedt een waarborg voor goede procedures. Dit betekent dat ook de cliënten
in de langdurende zorg en cliënten in de geestelijke gezondheidszorg
toegang krijgen tot een externe en onpartijdige commissie.De inrichting van de externe, onafhankelijke commissie(s) wordt in nauw
overleg met veldpartijen bepaald. Als het gaat om de beoordeling van klachten,
kan de commissie deze gegrond of ongegrond verklaren. We onderzoeken in hoeverre
een externe commissie ook in die gevallen waarin geen sprake is van financiële
aspecten een bindende uitspraak kan doen. De hoofdregel is dat uitspraken
van de commissie openbaar zijn. De commissie zal uitspraken met een gegrondverklaring
verzenden aan de IGZ. Deze informatie kan aanleiding zijn voor nader onderzoek
door de IGZ. De commissie(s) moeten in ieder geval voor een cliënt met
een klacht fysiek dichtbij zijn. Tegelijkertijd is het van belang dat er meer
eenheid komt in de uitspraken van de commissie(s) en dat de commissie(s) deskundigheid
kunnen opbouwen. Cliënten moeten via een intake of triage een goed idee
krijgen van de mogelijke procedures, zodat zij afhankelijk van hun motief
de juiste procedure(s) kunnen kiezen. Indien sprake is van een schade boven
de € 25 000 of het motief van de klager gericht is op een maatregel
ten aanzien van de beroepsuitoefening dient de cliënt naar de civiele
rechter of tuchtrechter doorverwezen te worden. We bezien hoe het organiseren
van de frontoffice van de commissie(s) hieraan kan bijdragen.Tot slot willen we met een betere bewegwijzering naar de beschikbare procedures
eraan bijdragen dat klagers gebruik kunnen maken van de procedure die het
beste aansluit bij het motief achter hun klacht, waardoor de kans op tevredenheid
over de uitkomst toeneemt. Met name de gang naar het tuchtrecht wordt door
cliënten als weinig bevredigend ervaren. Het merendeel van de tuchtzaken
die door cliënten zelf worden aangespannen, wordt niet-ontvankelijk verklaard.
Daarnaast wordt de zwaarte van een straf door klagers en aangeklaagden verschillend
beleefd. Maatregelen zoals een berisping of waarschuwing hebben een groot
effect in de beroepsgroep, maar worden door de klagers vaak niet als een stevige
straf ervaren («men houdt elkaar de hand boven het hoofd»). Niet-ontvankelijk
verklaarde klachten en ontevredenheid over oplegde maatregelen zijn teleurstellend
voor de klager en beïnvloeden het vertrouwen in het tuchtrecht negatief.
Wij willen stimuleren dat het tuchtrecht wordt ingezet voor zaken waar het
voor is bedoeld: rechtspraak ter bevordering van de professionaliteit en kwaliteit
van de beroepsuitoefening1. Wij verwachten dat
het geheel van de interne en externe klacht- en geschillenbehandeling, samen
met de publicaties over de ervaringen van cliënten, leidt tot een grotere
tevredenheid over de afhandeling van klachten en daarnaast tot betere zorg.No fault compensatiesysteemWij hebben u toegezegd te komen met een standpunt over de invoering van
een no fault compensatiesysteem2. In 2002 heeft
ZonMw in opdracht van de minister van VWS een onderzoek uitgevoerd naar de
invoering van een no fault compensatiesysteem. Het onderzoek schetst de uitgangspunten
voor de verschillende systemen van compensatie van geleden schade in de zorg.
Wanneer (medisch) handelen financiële schade tot gevolg heeft, kan vergoeding
ervan gevraagd worden op grond van het aansprakelijkheidsrecht, zoals vastgelegd
in het Burgerlijk Wetboek. In het Nederlandse recht geldt het uitgangspunt
dat iedereen zijn eigen schade draagt, tenzij die schade verwijtbaar door
een ander is veroorzaakt. Bij een gerechtelijke procedure wordt vastgesteld
of er sprake is van een toerekenbare tekortkoming van de hulpverlener en zal
de schade moeten worden bewezen. In een no fault compensatiesysteem ontvangt
de cliënt een schadeloosstelling onafhankelijk van de verwijbaarheid
van de zorgverlener. Een aantal Europese landen heeft een no fault compensatiesysteem,
met daarbij een grote diversiteit tussen de verschillende systemen. Alles afwegende is de invoering van een no fault compenatiesysteem naar
onze mening geen adequate oplossing voor de knelpunten die cliënten ervaren.
Het belangrijkste knelpunt voor slachtoffers om schade te claimen is dat procedures
als hoogdrempelig worden ervaren, veel tijd in beslag kunnen nemen en kostbaar
kunnen zijn. Om die bezwaren weg te nemen willen wij het voor de cliënt
eenvoudiger maken om schadevergoeding te krijgen door procedures te vereenvoudigen,
de centrale aansprakelijkheid uit te breiden, cliënten goed te ondersteunen
bij het kiezen van de juiste procedure en met zorgaanbieders en verzekeraars
te bespreken hoe schadeclaims snel en adequaat kunnen worden afgehandeld.
Onze doelstelling is te bereiken dat cliënten die schade lijden door
verwijtbaar medisch handelen vaker, sneller en goedkoper een passende financiële
genoegdoening daarvoor krijgen. Er is geen goed argument om de eis dat schade
het gevolg moet zijn van verwijtbaar gedrag om in aanmerking te komen voor
vergoeding, enkel voor de gezondheidszorg moet worden losgelaten. Wij verwachten
dat door onze voorstellen inzake de behandeling van klachten en geschillen
en de voorgenomen verruiming van de centrale aansprakelijkheid, samen met
de tweezijdige voorwaarden en betere informatie over mogelijke procedures,
ervoor zullen zorgen dat slachtoffers van medische fouten sneller en eenvoudiger
hun schade vergoed zullen krijgen. Relevant is dat slachtoffers straks voor
schades tot € 25 000,= terecht kunnen bij de externe klacht-
en geschillencommissie. Daarnaast heeft de minister van Justitie een wetsvoorstel
in voorbereiding dat in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase van een
geschil de mogelijkheid voor partijen opent om deelgeschillen voor te leggen
aan de rechter. Een uitspraak van de rechter over het deelgeschil kan een
schikking bij letselen overlijdensschade bespoedigen. Verder verwelkomen wij
de inspanningen van letselschadeverzekeraars om te komen tot een gedragscode «afwikkeling
letselschade», waarin zij de verzekeraars een goede omgang met slachtoffers
van letselschade voorschrijven. Met deze code zal worden bereikt dat slachtoffers
gemakkelijker hun schade vergoed krijgen. Wij zullen de aansprakelijkheidsverzekeraars
daarbij ook het voorstel van de KNMG onder de aandacht brengen om de zorginstellingen
onder randvoorwaarden toe te staan om tot hogere limieten dan tot nu het geval
is, zelf te beslissen over schadeclaims. Deze voornemens kunnen naar ons oordeel
tot de gewenste versnelling en vereenvoudiging van de procesgang leiden.7 Zevende thema: het recht op medezeggenschap en
goed bestuurInvloed van cliënten op de organisatie van de zorg draagt er aan
bij dat zorg op de wensen van cliënten is afgestemd. De betrokkenheid
van cliënten bij de besluitvorming door een zorgaanbieder is essentieel
voor goede zorgverlening1. Onderzoek naar kwaliteit
vanuit het perspectief van cliënten door de Stichting Cliënt &
Kwaliteit laat zien dat de instellingen waarover cliënten meer dan gemiddeld
tevreden zijn instellingen zijn waar de cliëntenraad goed voor de belangen
van die cliënten opkomt2.Er ligt een wetsvoorstel tot wijziging van de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen3 ter behandeling in uw Kamer.
Tijdens de schriftelijke behandeling zijn er door uw Kamer kritische vragen
gesteld bij het wetsvoorstel in zijn huidige vorm, met name over het afstemmen
van de inspraak op de soort zorg en over de financiële zelfstandigheid
van de cliëntenraad. Ook vroegen verschillende fracties zich af of het
wetsvoorstel de positie van de cliënt wel voldoende versterkt. We willen
met de bezwaren rekening houden en de vormgeving van de medezeggenschap betrekken
bij de wetgeving die wordt voorbereid om de positie van de cliënt in
de zorg te versterken. In het overleg dat wij over onze voorstellen4  voerden, hebben cliëntenvertegenwoordigende
organisaties5 aangegeven dat de medezeggenschapsregeling
aanpassing behoeft. Zij willen meer bevoegdheden en zelfstandige financiering
voor de cliëntenraad.Bevoegdheden bij het uitoefenen van medezeggenschapBevoegdheden van cliëntenraden bij het uitoefenen van medezeggenschap
moeten wettelijk goed zijn geregeld. We baseren ons voor ons voorstel op de
huidige regeling in de WMCZ, de evaluatie van de WMCZ en de eerder voorgestelde
aanpassingen en op de voorstellen die cliëntenorganisaties hebben aangedragen6. De bevoegdheden die cliëntenraden moeten kunnen
uitoefenen, zijn in twee categorieën in te delen:A) Bevoegdheden ten aanzien van algemene besluiten die rechtstreeks ingrijpen
op de persoonlijke levenssfeer, die de regie van
de cliënt over de kwaliteit van zijn eigen leven raken. Naar hun aard
zijn deze bevoegdheden voorbehouden aan de cliënten van een instelling
of hun persoonlijke vertegenwoordigers. Het gaat hier om onderwerpen als keuzes
over voedingsaangelegenheden en het algemeen beleid op het gebied van de veiligheid,
de gezondheid, de hygiëne, de geestelijke verzorging of de maatschappelijke
bijstand, recreatiemogelijkheden en ontspanningsactiviteiten voor cliënten.
Ook de systematische bewaking, beheersing of verbetering van de kwaliteit
van de te verlenen zorg en het algemeen beleid inzake de toelating van cliënten
en de beëindiging van de zorgverlening aan cliënten zijn belangrijke
onderwerpen.B) Bevoegdheden die aansluiten bij besluiten van financiële,
beleidsmatige of strategische aard (op concernniveau) van de zorgaanbieder,
die mede bepalend zijn voor de invulling van de zorg op het lagere niveau.
Voorbeelden zijn de begroting en de jaarrekening, besluiten inzake de opheffing
van de instelling, een verhuizing, ingrijpende verbouwing of vervangende nieuwbouw,
besluiten over fusies of het aangaan of verbreken van een duurzame samenwerking
met een andere instelling. Gezien de aard van deze bevoegdheden en de bijbehorende
vereiste deskundigheid willen wij de mogelijkheid bieden dat het cliëntenperspectief
mede vertegenwoordigd wordt door professionals van een belangenbehartiger,
zoals bijvoorbeeld een landelijke organisatie die de belangen van cliënten
behartigt. Deze optie kan bijdragen aan een adequate samenstelling van de
centrale cliëntenraad.Voor besluiten die gericht zijn op fusie willen we effectieve invloed
van de cliëntenraad borgen door middel van een verzwaard adviesrecht1. Overige besluiten van strategische aard lenen zich
in de regel meer voor een adviesrecht. Ten aanzien van besluiten die de persoonlijke
levenssfeer raken (onder A) hebben we met de betrokken organisaties van cliënten
en zorgaanbieders afgesproken dat we bezien of we het verzwaard adviesrecht
van de cliëntenraad beter kunnen veranderen in een instemmingsbevoegdheid.
Een vetorecht voor cliëntenraden is niet aan de orde. Bestuurders moeten
kunnen blijven besturen. Conflicten kunnen worden voorgelegd aan de landelijke
commissie voor vertrouwenslieden2. Wij zullen
tevens onderzoeken of de lijst van onderwerpen die nu onder het adviesrecht
en het verzwaard adviesrecht vallen, geactualiseerd moet worden.Decentrale cliëntenraadVoor cliënten die in een zorginstelling verblijven of zorg ontvangen
in een activiteitencentrum, geldt dat beslissingen van het bestuur van grote
invloed kunnen zijn op de kwaliteit van het leven en de sfeer binnen de instelling.
Voor deze cliënten is overstappen naar een andere zorgaanbieder wanneer
veranderingen hen minder bevallen in het algemeen geen reële optie. Inspraak,
vooraf invloed uitoefenen, bij onderwerpen die raken aan de kwaliteit van
het leven en de persoonlijke levenssfeer in de instelling is dus van groot
belang. Om te garanderen dat de cliënten die van de zorg gebruik maken
voldoende invloed kunnen uitoefenen op besluiten die de persoonlijke levensfeer
raken, stellen we medezeggenschap op het decentrale niveau verplicht. De decentrale
cliëntenraad krijgt de bevoegdheden onder A. Centrale cliëntenraadWe schrijven verder voor dat voor de intramurale curatieve zorg en AWBZ-zorg
een centrale cliëntenraad wordt ingesteld op het niveau waarop ook het
bestuur en interne toezicht is georganiseerd. Deze centrale cliëntenraad
krijgt de bevoegdheden onder B. Met uitzondering van enkelvoudige organisaties,
waar geen afstand is tussen bestuur en de levering van zorg, zal er aldus
sprake zijn van inspraak op twee niveaus; het decentrale en het centrale niveau.
Doordat de bevoegdheden ten aanzien van besluiten van financiële, beleidsmatige
of strategische aard op concernniveau (categorie B) ook door belangenbehartigers
van cliënten kunnen worden uitgeoefend, nemen de mogelijkheden voor zorgaanbieders
om de inspraak effectief te organiseren toe1. Extramurale AWBZ-zorg en eerstelijnszorgOok bij extramurale AWBZ-zorg blijft de verplichting gelden dat de zorgaanbieder
de medezeggenschap door cliënten effectief organiseert. Tegelijk willen
we recht doen aan de verschillen tussen zorg met verblijf en zorg zonder verblijf.
De band tussen cliënten en instelling waar niet wordt verbleven is immers
veelal van andere aard. Bij zorg zonder verblijf kan de cliënt zijn invloed
beter laten gelden door zich goed te oriënteren en te kiezen in het beschikbare
zorgaanbod. Openbare informatie over kwaliteit en klantervaringen dragen daaraan
bij. Doordat de afhankelijkheid minder groot is, kan het gemakkelijker zijn
om een klacht kenbaar te maken en om via het afdwingen van je rechten invloed
uit te oefenen. Bij zorg zonder verblijf is de behoefte van cliënten
om betrokken te zijn bij de zorgaanbieder niet altijd gelijk aan die van cliënten
die in een instelling verblijven. Om deze redenen is een cliëntenraad
niet verplicht in de eerstelijnszorg. Bij eerstelijnszorg moet, net als in
de overige zorg sprake zijn van een goede klachtopvang en aansluiting bij
een externe commissie. Vanwege het karakter van de langdurende zorg wordt
bij de extramurale AWBZ-zorg volstaan met het voorschrift dat er ten minste
een cliëntenraad op het centrale niveau ingesteld moeten zijn. Deze centrale
cliëntenraad krijgt de bevoegdheden onder A en B. Zelfstandig beschikken over adequaat budgetFinanciële zelfstandigheid is een essentiële voorwaarde voor
effectieve inspraak. De cliëntenraad moet zelfstandig, op basis van een
ingediende begroting en werkplan, kunnen beschikken over een eigen budget.
In alle gevallen moet het bestuur voldoende budget beschikbaar stellen. Het
bestuur mag geen voorwaarden stellen aan het verkrijgen van het budget. Het
is ons uit onderzoek gebleken dat het voorschrijven van één
gemiddeld normbedrag voor alle cliëntenraden voorbij zou gaan aan de
bestaande variëteit van grote en kleine cliëntenraden en de rechtvaardiging
van de gemoeide kosten2. Om de betrokkenheid
van cliëntenraden te benadrukken, wordt in wetgeving vastgelegd dat het
bestuur van de zorgaanbieder het budget vaststelt op grond van een door cliëntenraden
jaarlijks in te dienen begroting en werkplan voor medezeggenschap. Indien
een lokale cliëntenraad dat wenst, mag de centrale cliëntenraad
namens de lokale cliëntenraad een begroting indienen. In de toelichting
bij de wetgeving zullen we verduidelijken dat, indien de cliëntenraad
dat wenst, in ieder geval middelen beschikbaar moeten worden gesteld voor
een vergoeding voor de voorzitter, vergaderfaciliteiten, reiskosten externe
vergaderingen, scholing, ondersteuning, inhuur expertise of van een lidmaatschap
van een cliëntenorganisatie. Cliëntenraden kunnen bij het indienen
van de begroting en het werkplan rekening houden met bijzondere omstandigheden
die voorzienbaar tot meer inspanning van de cliëntenraad of van cliënten
leiden, zoals een voornemen tot fusie. Mocht in de loop van het jaar blijken
dat er onvoorziene kosten moeten worden gemaakt dan kan de cliëntenraad
een verzoek tot bijstelling van de begroting indienen. Het bestuursbesluit
om het budget toe te kennen, valt onder het onafhankelijke interne toezicht
van de instelling. Indien een vertegenwoordiging van cliënten of de cliëntenraad
meent dat het toegekende budget te beperkt is, heeft de vertegenwoordiging
van cliënten of de cliëntenraad toegang tot de landelijke commissie
van vertrouwenslieden. Ook bij een conflict tussen cliëntenraden
en bestuur over de inrichting van de medezeggenschap kunnen cliëntenraden
de landelijke commissie van vertrouwenslieden vragen om de medezeggenschapsregeling
te beoordelen. In overleg met het veld wordt bezien of deze commissie meer
bevoegdheden moet krijgen dan nu het geval is.De organisatie van goed bestuur en intern toezichtDe zorgaanbieder presteert voor zijn cliënten en hun verzekeraars.
De cliënt mag er op vertrouwen dat de zorgverleners, de bestuurders en
de raden van toezicht in de zorg het bewaken en bevorderen van de kwaliteit
en veiligheid als eerste prioriteit beschouwen en daar ook op aangesproken
wensen te worden. Daarvoor moeten om te beginnen de verantwoordelijkheden
binnen de zorgaanbieder goed geregeld zijn. Individuele zorgverleners zullen
de informatie bekijken en niet onder willen doen voor de prestaties van hun
collega’s. Besturen willen de kwaliteit van de door hen geleverde zorg
verder verbeteren, en gebruiken daarvoor vergelijkende informatie over prestaties.
Raden van toezicht hebben bij hun controlerende taak met deze informatie materiaal
in handen om hun controlerende taak van het bestuur van de instelling vorm
te geven. Cliënten en verzekeraars kunnen gezamenlijk met meer kracht
eisen stellen aan de prestaties van zorgaanbieders. Cliënten kunnen de
vergelijkende informatie over de kwaliteit van de zorg en informatie over
de ervaringen van cliënten gebruiken bij hun keuze voor een zorgaanbieder.
Verzekeraars kunnen aan de hand van kwaliteitsinformatie en klantervaringen
met de zorgaanbieder afspraken maken over verbeteringen. Zo nodig kunnen zij
selectief contracteren.Onafhankelijkheid van de Raad van ToezichtDe eis dat instellingen een toezichthoudend orgaan hebben, blijft gehandhaafd.
De leden van het interne toezicht dienen onafhankelijk te zijn, dat wil zeggen
dat zij zonder last of ruggespraak kunnen functioneren. Onafhankelijkheid
vereist uitsluiting van (de schijn van) belangenverstrengeling. Om die reden
vinden wij de gebonden voordracht voor leden van het toezichthoudend orgaan
door belangengroepen, zoals dat geregeld is in artikel 7 van de Wet medezeggenschap
cliënten zorginstellingen, niet langer passend. De sector zelf heeft
in de Zorgbrede Governancecode vastgelegd dat het niet gewenst is dat benoeming
van toezichthouders geschiedt op voordracht van derden. De Governancecode
schrijft openbare werving van leden van de Raad van Toezicht voor. De zorgaanbieder
kan er voor kiezen om cliënten mee te laten praten over het type bestuurder
of toezichthouder dat nodig is (profielschets). Wij delen deze lijn.Behoud van vermogen voor de zorgUit het oogpunt van betaalbare zorg voor cliënten is het van belang
om dat wat met premiemiddelen voor de zorg is opgebouwd, ook voor de zorg
behouden blijft. Ook hier hebben het bestuur en het interne toezicht van de
zorgaanbieder een verantwoordelijkheid. Op grond van de WTZi moeten instellingen
de waarde van onroerende zaken die, onder een regime van gegarandeerde vergoeding
van rente en aflossing, is opgebouwd, blijvend voor de zorg bestemmen. Zolang
gebouwen en grond voor zorg gebruikt worden, wordt aan deze eis voldaan. Zorginstellingen
die er zelf voor kiezen om gebouwen of grond niet langer voor zorg te gebruiken
en bijvoorbeeld verkopen, moeten de waarde die door verkoop wordt verkregen,
bestemmen voor zorg. Wij vinden het van belang dat het ex ante toezicht op
vastgoedtransacties robuust wordt neergezet, zonder daarbij de verantwoordelijkheden
van het bestuur van de instelling af te zwakken. In de brief van 15 oktober
jl. over «Toezicht op behoud vermogen voor zorg1 » is dat nader toegelicht. Het ex ante toezicht op vastgoedtransacties
wordt op dit moment door het College sanering zorginstellingen (CSZ) uitgevoerd.
Wij hebben het voornemen om per 1 januari 2009 het bouwregime
in de care en de geestelijke gezondheidszorg af te schaffen. Dit betekent
dat de WTZi vergaand moet worden aangepast. De vraag is dan aan de orde of
de elementen uit de WTZi die overblijven na de afschaffing van het bouwregime,
nog een aparte wet rechtvaardigen, of dat deze elementen beter in andere wetgeving
kunnen worden ondergebracht (zie hoofdstuk V van dit programma). De wetgeving
die de WTZi vervangt, zal een meer definitieve positionering van het gewenste
toezicht op het behoud van vermogen voor de zorg bevatten. De sturingsmogelijkheden
zullen daarmee niet verminderen. Omdat de NZa bij haar reguliere werkzaamheden
de vermogenspositie van zorginstellingen al beziet en beoordeelt, zullen wij
deze taak bij de NZa beleggen.V Contouren van de voorgenomen wetgevingDe voorstellen die in de vorige paragrafen beschreven zijn leveren een
stevige agenda op voor de voorgenomen wetgeving. Kort gezegd willen we met
wetgeving:– het recht op verantwoorde zorg stevig verankeren vanuit het perspectief
van de cliënt,– de veiligheid van de zorg waarborgen,– de werking van de cliëntenrechten verbreden naar de verpleging,
verzorging en begeleiding,– het recht op afstemming bij ketenzorg in cure en care, en de aansprakelijkheid
voor goede afstemming en nazorg regelen,– de cliënt recht geven op betrouwbare en vergelijkbare informatie
over kwaliteit en over ervaringen van andere cliënten,– de rechten en plichten van de cliënt en de zorgaanbieder
goed op elkaar laten aansluiten,– meer ruimte en vertrouwen geven aan zorgaanbieders om op de zorgvraag
in te spelen,– zorgaanbieders prikkelen om klachten intern, snel en adequaat
op te lossen,– de cliënt het recht geven op een laagdrempelige en onpartijdige
behandeling van niet opgeloste klachten,– medezeggenschap en de financiering daarvan goed regelen.De beleidsvoornemens die in dit programma worden geschetst leiden er toe
dat de volgende wetten niet in ongewijzigde vorm kunnen blijven bestaan: de
Kwaliteitswet zorginstellingen, de Wet klachtrecht cliënten zorgsector,
de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen, de Wet toelating zorginstellingen
en delen van het Burgerlijk Wetboek (Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst).
In overleg met veldpartijen wordt gewerkt aan wetgeving die het sluitstuk
vormt van de in dit programma geformuleerde ambities. Dit moet leiden tot
een vorm van wetgeving waarmee de cliënt en de overheid goede zorg en
informatie daarover af kunnen dwingen. Bij de keuze voor de vorm van de wetgeving
zullen wij de gewenste samenhang, de overzichtelijkheid van het resultaat
en de consequenties voor een spoedige inwerkingtreding als belangrijke toetspunten
hanteren. Hierna beschrijven we de contouren van de wetgeving zoals die ons
voor ogen staan en zoals wij die met de genoemde organisaties uit het veld
hebben besproken.Versterking van de rechtspositie: uitbreiding en verbreding
van rechtenMet de voorgenomen wetgeving zullen de cliëntenrechten worden uitgebreid
en wordt de werking ervan verbreed. Nieuw is ook dat we een bruikbaar alternatief
voor de gang naar de civiele rechter bieden om individuele rechten te verwezenlijken.
De rechten zullen rechtstreeks afdwingbaar zijn bij een onpartijdige en externe
commissie die klachten en geschillen behandelt én bij de civiele rechter.
Met behulp van de klachtfunctionaris, tweezijdige algemene voorwaarden en
de toegang tot de klachten- en geschillencommissie wordt het gemakkelijker
om klachten met een beperkte financiële schade en ook klachten zonder
financiële schade te behandelen. De positie, de bijbehorende bevoegdheden
en de financiële zelfstandigheid van de cliëntenraad wordt stevig
verankerd.De cliëntenrechten gelden op het moment dat er feitelijk zorg wordt
verleend. Wij willen dat de cliënt zich niet bezig hoeft te houden met
de vraag of er een overeenkomst tussen hem en de betreffende zorgverlener
tot stand is gekomen. Deze keuze sluit aan bij de positie van wilsonbekwame
cliënten. Zij mogen er vanuit gaan dat hun cliëntenrechten moeten
worden gerespecteerd, onafhankelijk van de vraag of zij in juridische zin
in staat zijn om een overeenkomst te sluiten. De bestaande wettelijke regelingen
voor deze kwetsbare groepen cliënten blijven in stand.De bestaande bijzondere wetgeving biedt specifieke bepalingen die gelden
bovenop de algemene bepalingen over cliëntenrechten. Met cliëntenorganisaties
en zorgaanbieders hebben we afgesproken te onderzoeken of de positie van wilsonbekwamen
en hun vertegenwoordigers met de algemene bepalingen verder kan worden versterkt.Versterking van de rechtspositie: rechtstreeks werkende
normen voor goede zorgOns staat een systeem voor ogen dat er in de kern als volgt uitziet:– De cliënt krijgt zeven rechten. De rechten die zich daar
voor lenen zijn door de individuele cliënt rechtstreeks op grond van
de wet afdwingbaar bij een individuele zorgaanbieder, via een externe commissie
en via de civiele rechter.– Rechten en plichten worden nader worden uitgewerkt in tweezijdige
algemene voorwaarden. Naleving van algemene voorwaarden is afdwingbaar bij
een externe commissie.– Het «recht op kwaliteit en veiligheid» wordt bovendien
nader uitgewerkt in standaarden, protocollen of richtlijnen.
Wanneer deze uitwerkingen niet tot stand komen of niet worden nageleefd, kan
de minister aanvullende normen stellen.– Zorgaanbieders zijn geregistreerd en leggen verantwoording af
over prestaties en bedrijfsvoering.– De IGZ ziet toe op structurele naleving van de normen in de wet
en handhaaft.De WTZi moet vergaand worden aangepast in verband met het afschaffen van
het bouwregime in de care en de geestelijke gezondheidszorg. Inmiddels heeft
het kabinet met de brief «Met zorg ondernemen»1 de gewenste eindsituatie voor zorgaanbieders in het stelsel geschetst.
Het voorstel dat wij doen betekent dat, naast de bouwvergunning, ook de toelating
en beleidsregels WTZi vervallen. De normen uit het Uitvoeringsbesluit en de
beleidsregels WTZi, zoals de eisen met betrekking tot de bestuursstructuur
en de bedrijfsvoering, het verbod om bepaalde gevallen winst uit te keren,
de mogelijkheid om regels te stellen aan de bereikbaarheid van speciale vormen
van zorg, de verplichting om bij bouw een leefwensenonderzoek te doen onder
individuele cliënten en behoud van waarde van onroerende zaken voor de
zorg, zijn voldoende stabiel om ze in wetgeving of in lagere regelgeving over
te nemen. De WTZi heeft hiermee zijn functie om de transitie naar vraagsturing
te begeleiden vervuld. In de plaats van de toelating komt een basisregistratie
van elementaire gegevens. De basisregistratie zal gegevens bevatten over wie
waar welke zorg verleent, zodat cliënten en toezichthouders weten waar
welke zorg beschikbaar is. Vanzelfsprekend zal bij de inrichting en de vulling
van die registratie zoveel als mogelijk worden aangesloten bij en afgetapt
van al bestaande registraties zoals het Handelsregister van de Kamer van Koophandel
en het BIG-register zoals dat wordt bijgehouden door het agentschap van VWS
terzake, het CIBG. De mogelijkheid om specifieke eisen te stellen aan individuele
instellingen door middel van het verbinden van een voorschrift aan een toelating
wordt vervangen door een aanwijzigingsbevoegdheid van de toezichthouder, zoals
nu ook is geformuleerd in artikel 7 van de Kwaliteitswet. De mogelijkheid
van bestuursdwang/last onder dwangsom blijft bestaan. De bestaande sturingsmogelijkheden
zullen daarmee niet verminderen. De mogelijkheid van intrekken van de toelating
wordt vervangen door de bestaande mogelijkheid voor de toezichthouder om een
instelling of afdeling tijdelijk te sluiten op grond van de Kwaliteitswet,
uit te breiden. Indien nodig beslissen de bewindspersonen van VWS over verlenging
van de sluiting. Een definitief besluit over het moment van afschaffen van
de toelating zal ook afhangen van het tempo waarin en de wijze waarop integrale
tarieven in de care worden ingevoerd. Bij het bepalen van het moment waarop
de toelatingen vervallen wordt rekening gehouden met de consequenties voor
de bekostigingssystematiek.Regeldruk: administratieve lasten voor zorgaanbiedersZoals hierna wordt aangegeven zijn het bestuur en het toezichthoudend
orgaan van een zorgaanbieder integraal verantwoordelijk voor het leveren van
goede zorg. Als zij transparant zijn over de prestaties die zij leveren en
de cliënten voldoende invloed geven via inspraak en via een klachtenregeling,
kunnen zij ook meer vrijheden krijgen om zorg te leveren: het systeem van
toelatingen en bouwvergunningen kan dan verdwijnen. Dit betekent een verschuiving
in de administratieve lasten voor zorgaanbieders van het verstrekken van informatie
vooraf naar het leveren van inzicht in prestaties achteraf. Met de nieuwe
wetgeving streven we naar een verlichting van de administratieve lasten voor
zorgaanbieders. Bij de uitwerking van de wetgeving wordt een kosten/batenanalyse
gedaan en worden de gevolgen voor de zorginstellingen getoetst.Een grote verlichting van de administratieve lasten zal toe te schrijven
zijn aan het laten vervallen van de toelating en de bouwvergunningen op grond
van de WTZi. Instellingen zullen niet langer vooraf worden getoetst op het
voldoen aan de algemene eisen. Dit bespaart instellingen een administratieve
handeling als zij toetreden tot de markt, een nieuwe zorgfunctie willen gaan
verlenen of willen bouwen. De basisregistratie die hiervoor in de plaats komt
zal zo veel mogelijk aansluiten bij en afgetapt worden van al bestaande registraties.Een andere lastenverlichting heeft betrekking op de jaarverslagen. In
de Kwaliteitswet zorginstellingen is de verplichting opgenomen jaarlijks een
kwaliteitsjaarverslag ter openbare inzage te leggen. In de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector is de verplichting opgenomen elk jaar een openbaar
verslag op te stellen over de klachtafhandeling. In de Wet medezeggenschap
cliënten zorginstellingen staat de plicht jaarlijks een schriftelijk
verslag te maken van de wijze waarop deze wet is toegepast. Deze verplichtingen
zullen in de nieuwe wetgeving worden vereenvoudigd.Hier tegenover staat dat de reeds bestaande verplichting op grond van
de Wet marktordening gezondheidszorg om informatie over de kwaliteit van prestaties
en diensten openbaar te maken, wordt ingevuld. In de nieuwe wetgeving zal
worden geëxpliciteerd dat het recht van de cliënt op informatie
ook de informatie over de behandeling van specifieke aandoeningen, klantervaringen
en wachttijden omvat. Dit is noodzakelijk om cliënten daadwerkelijk inzicht
te geven in de kwaliteit van prestaties en voor een scherp toezicht door de
IGZ en de NZa. Bij het invullen van dit recht zal worden aangesloten bij wat
de meeste zorgaanbieders met het oog op hun bedrijfsvoering en het leveren
van goede zorg veelal toch al doen: transparant zijn over zijn prestaties,
bestuur en bedrijfsvoering. Er is alleen sprake van een extra last voor die
aanbieders die deze informatie nu nog niet leveren. Regeldruk: inhoudelijke nalevingskosten voor zorgaanbiedersHet recht op informatie, toestemming en dossiervorming zal ook gaan gelden
in de care. Uiteraard worden cliënten in de meeste gevallen al geïnformeerd,
is er sprake van toestemming als cliënten die kunnen geven en worden
er in de care dossiers bijgehouden. Zorgplannen spelen in dit kader een belangrijke
rol. Om te zorgen dat cliënten informatie, toestemming en een dossier
kunnen afdwingen, leggen we het recht van de cliënt dat het zorgplan
met hem wordt afgestemd wettelijk vast, net als in de cure. De noodzaak en
urgentie van de verbreding van deze reikwijdte van de rechten voor cliënten
wordt gesteund door de zorgaanbieders. Ten opzichte van de algemene maatregel
van bestuur die op dit moment wordt opgesteld voor het zorgplan is geen sprake
van wijziging van de nalevingskosten.Op het punt van medezeggenschap zal het wetsvoorstel de zorgaanbieder
verplicht stellen per nader te omschrijven locatie en voor het gehele concern
een cliëntenraad te hebben. Op dit moment is een centrale cliëntenraad
nog niet verplicht, veel zorgconcerns hebben al wel een cliëntenraad.
Ook wordt beter gewaarborgd dat cliëntenraden voldoende financiële
middelen hebben. Hier staat tegenover dat onder de huidige Wet medezeggenschap
cliënten zorginstellingen alle zorginstellingen een cliëntenraad
moeten hebben. Onder de nieuwe wetgeving zal deze plicht voor instellingen
die eerstelijnszorg leveren, vervallen.De nieuwe regelgeving rondom klachten zal niet langer een klachtencommissie
op instellingsniveau verplicht stellen. Wel moet de interne klachtopvang goed
geregeld zijn en moeten instellingen zich aansluiten bij een externe onafhankelijke
commissie, die klachten beoordeelt en/of financiële schadevergoedingen
kan toekennen. Hoe dit per saldo uitpakt, is afhankelijk van de vormgeving
en inbedding van de externe commissies. Hierover zijn we nog in overleg met
veldpartijen.Versterking rechtspositie: publiek toezicht
op alle zeven thema’s van het recht op goede zorgMet het pakket aan
maatregelen in dit programma wordt het toezicht op goede zorg verstevigd.
De wettelijke normen hebben de kwaliteit van zorg als doel; het voorstel bevat
het recht op goede zorg in al zijn facetten.Goed intern toezicht en horizontale verantwoordingHet bestuur en het interne toezicht van een zorginstelling zijn integraal
verantwoordelijk voor het leveren van goede zorg. Cliënten worden betrokken
bij de besluitvorming en klachten en geschillen kunnen laagdrempelig en effectief
worden behandeld. Prestaties worden inzichtelijker en cliënten en verzekeraars
kunnen op basis van die informatie beter keuzes maken. Zorginstellingen zijn
transparant en leggen maatschappelijke verantwoording af in de vorm van het
jaardocument. Voor het recht op medezeggenschap geldt dat de zorgaanbieder
verslag legt van de wijze waarop in de medezeggenschap is voorzien en dat
cliënten zelf op de organisatie van de medezeggenschap toezien door middel
van het Landelijke commissie van vertrouwenslieden. Hiermee worden extra toezichtlasten
voor zorgaanbieders voorkomen. Ook in de huidige wetgeving heeft de IGZ geen
taak bij medezeggenschap.Slagvaardig toezicht door de overheidGoed toezicht door de overheid op de naleving van de normen voor goede
zorg is het sluitstuk op de werking van dit interne toezicht. De IGZ ziet
toe op de kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening. Voor de bestaande
normen die worden overgenomen in de nieuwe wetgeving is de IGZ dan ook al
de toezichthouder. Eerder in dit programma noemden we de IGZ al als verantwoordelijke
voor het bepalen van de kwaliteitsindicatoren die openbaar moeten zijn en
het bepalen van de wijze waarop validatie van de gegevens wordt geregeld.
Dit is essentieel voor het verkrijgen van inzicht in de kwaliteit van zorg.
Voor slagvaardig toezicht op de veiligheid van de zorg vinden we het nodig
om de norm voor verantwoorde zorg tijdelijk bij ministeriële regeling
op onderdelen nader te kunnen invullen. Nieuw is dat de IGZ het naleven van
de cliëntenrechten door zorginstellingen handhaaft.De IGZ beziet of het interne toezicht en de horizontale verantwoording
de gewenste effecten hebben op de kwaliteit van de zorg. De IGZ bepaalt aan
de hand van de informatie over de prestaties, en aan de hand van signalen
die via het IGZ-loket binnenkomen welke zorgaanbieders of individuele beroepsbeoefenaren
zij nader inspecteert. In de nieuwe situatie kan de IGZ daarbij ook gebruik
maken van signalen uit de praktijk van geschillencommissies. Indien de IGZ
bij de nadere inspectie concludeert dat een zorgaanbieder of beroepsbeoefenaar
de normen met betrekking tot verantwoorde zorg structureel schendt, kan zij
ingrijpen en haar instrumentarium inzetten. De IGZ kan met haar instrumentarium
ook afdwingen dat zorgaanbieders, als daartoe aanleiding is, passende maatregelen
treffen richting individuele werkers in de zorg die niet naar behoren functioneren.De NZa kijkt naar de openbaarheid van de informatie over de prestaties
van zorgaanbieders en verzekeraars om vanuit het algemeen consumentenbelang
op de werking van de zorg- en de zorgverzekeringsmarkt te kunnen toezien,
en zo nodig te kunnen interveniëren. De NZa heeft daarvoor op grond van
de Wet marktordening gezondheidszorg de nodige bevoegdheden. Wij stellen voor
om het toezicht op het verbod op het voeren van een winstoogmerk
en het bewaken van het behoud van vermogen voor de zorg (nu beide geregeld
in de WTZi) bij de NZa te beleggen. Voor het markttoezicht dat de NZa uitoefent
is het beoordelen van de vermogenspositie van de zorginstelling al een belangrijk
aspect. Het toezicht op de naleving van het winstverbod en op de naleving
van de eis dat opgebouwd vermogen voor de zorg bestemd blijft, kan eenvoudig
worden toegevoegd aan de bestaande toezichttaak van de NZa. Dit past bij de
visie van de minister van VWS op toezicht1, waarin
we nieuwe toezichttaken zo veel mogelijk bij een bestaande toezichthouder
beleggen.De IGZ en de NZa functioneren nu en straks naast elkaar als toezichthouders
in de zorg. De IGZ ziet toe op de kwaliteit van de zorg, de NZa kijkt naar
het openbaar maken van de prestaties van zorgaanbieders en de zorgverzekeraars.
Anders gezegd; de IGZ ziet toe op de transparantie van de kwaliteit en de
NZa ziet toe op de kwaliteit van de transparantie. De eigen taken van beide
toezichthouders garanderen op de hier voorgestelde wijze ruimte voor onafhankelijk
en deskundig toezicht. De geprotocolleerde samenwerking tussen NZa en IGZ
garandeert de zorgaanbieders dat de benodigde informatie maar één
keer wordt opgevraagd en dat de bevoegdheden ten aanzien van het afdwingen
van transparantie in samenhang worden ingezet.XNoot1Kamerstukken II 2006–2007, 30 800 XVI, nr. 138 & Kamerstukken
II 2006–2007, 28 439, nr. 98.XNoot1NPCF, CG-Raad, Platform VG, landelijk platform GGZ, CSO, Consumentenbond,
LSR, LOC/LPR, BOZ, KNMG, NFU, NVZ, ACTIZ, VGN, V&VN, GGZ NL, LHV, en ZN.
Diverse andere organisaties hebben via gesprekken en brieven bijgedragen aan
de standpuntbepaling. XNoot2Conclusies bijeenkomst cliëntenrechten 18 februari 2008, bijeenkomst
met bovengenoemde partijen. Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.XNoot3«Zorg voor ouderen», Tweede Kamer 2006–2007, 30 800
XVI, nr. 146.XNoot1Prof. mr. G. R. J. de Groot, Beter verzekerd? Onderzoek naar
aanknopingspunten voor een Zorgconsumentenwet met het oog op de verhouding
consument-verzekeraar, november 2006.XNoot2We noemen hier de evaluaties van de Zvw/ Wtz, evaluatie van de WMG en
het functioneren van de NZa, en de evaluatie van het PGB experiment in de
Zvw.XNoot1Een goed voorbeeld van zelfregulering om tot goede afstemming te komen
is de richtlijn medicatieoverdracht die recent sectorbreed is vastgesteld.
Deze richtlijn geeft aan binnen welk tijdsbestek medicatiegegevens aan een
opvolgende zorgverlener moeten worden aangeleverd.XNoot1Verzwaard adviesrecht betekent dat een zorgaanbieder niet van het advies
mag afwijken, tenzij de commissie van vertrouwenslieden heeft geoordeeld dat
de aanbieder zijn besluit in redelijkheid kan nemen.XNoot1«Zorg voor ouderen», Tweede Kamer 2006–2007, 30 800
XVI, nr. 146.XNoot2Van patiënt tot partner, L. Berenschot en L. van der Geest, Nyfer,
2005.XNoot3NPCF-brochure, De Zorgconsumentenwet: wat er in moet staan, maart 2007.XNoot1Advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg; De patiënt beter
aan zet met een Zorgconsumentenwet? 2006.XNoot1Kamerstukken II, 2006–2007, 29 214, nr. 24 en 2007–2008,
29 214, nr. 30.XNoot1De begeleidingscommissie bestaat uit: prof. mr. J. H. Hubben (voorzitter),
prof. mr. A. C. Hendriks, mw. M. G. H. C. Oomen en mw. prof. dr. M. J. Trappenburg.XNoot1Rekening houdend met de huidige situatie waarin dit in 99% van
de gevallen mogelijk is.XNoot1Met dit projectbureau is gestalte gegeven aan de toezegging in de Nota «Met
zorg kiezen» (Kamerstukken II, 2000–2001, 27 807, nr. 2)
dat per sector afspraken gemaakt worden over de kwaliteit en prestaties van
zorgaanbieders en verzekeraars.XNoot1Kamerstukken II, 2007–2008, 765, beantwoording van vragen van het
lid Agema (PVV) aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ingezonden
7 november 2007).XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2Advies van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg; De patiënt beter
aan zet met een Zorgconsumentenwet? 2006.XNoot1Onder zorg wordt in de Kwaliteitswet ook verstaan: collectieve preventie,
openbare geestelijke gezondheidszorg en huishoudelijke verzorging.XNoot2TK 2006–2007, 28 439, nrs. 18 en 19.XNoot3NTA 8009–2007 «Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen
en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen».XNoot4Wetsvoorstel uitbreiding bestuurlijke handhaving volksgezondheidswetgeving,
TK 2006–2007, 31 122.XNoot1«Staat van de Gezondheidszorg» IGZ 2006, achtergrondstudie
door Nys en Stultiëns (De rechten van de patiënt; verslag van een
onderzoek naar de rechten van de patiënt in België, Denemarken,
Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Nys H.,
Stultiëns L., Leuven 2006).XNoot2BW, boek 7, afdeling 5, de overeenkomst inzake geneeskundige behandeling.XNoot3Legemaate J., Patiëntenrechten in wetgeving en rechtspraak, mei 2006
(in opdracht IGZ); Dute J. C. J., Naar een Zorgconsumentenwet? Een
beknopte literatuurstudie, Erasmus MC/EUR/Universiteit Maastricht, juli 2006
(in opdracht van ZonMW), Hartlief T., De staat van het privaatrechtelijk gezondheidsrecht,
in Gezondheidsrecht: betekenis en positie, een preadvies voor de vereniging
van gezondheidsrecht 2007, Sijmons, J. G., De stimulerende middelen van
de wetgever. Ontwikkelingen in het gezondheidsrecht, 2007.XNoot1Leenen, H. J. J, Handboek gezondheidsrecht, deel I, vijfde druk, pagina
196 e.v.XNoot2Zie ook artikel 7:953 BW.XNoot3Beleidsdocument Veilig Melden, 1 februari 2007, onderschreven door
V&VN, KNMG, Orde van Medisch Specialisten, NPCF, NVZ en NFU.XNoot4TK 2006–2007, 31 122, nrs. 1–5.XNoot1Van patiënt tot partner, L. Berenschot en L. van der Geest, Nyfer,
2005.XNoot1WKCZ klachtbehandeling in ziekenhuizen: verwachtingen en ervaringen van
cliënten (NIVEL in opdracht van ZonMW, juni 2004, reeks evaluatie regelgeving:
deel 16).XNoot2Brief van LOC-LPR en CG-raad van 28 februari 2008 aan de vaste commissie
voor Justitie, ter voorbereiding van het algemeen overleg over tuchtrecht
op 5 maart 2008.XNoot1Zie de paragraaf over het zevende thema: medezeggenschap en goed bestuur.XNoot1Over de wijze waarop wij het wettelijke tuchtrecht in de gezondheidszorg
willen vormgeven informeren wij u bij separate brief.XNoot2Antwoorden op kamervragen van het lid van de Tweede Kamer Van Gerven (SP)
van 19 oktober 2007, DMC-K-U-2799628.XNoot1Het gaat niet om invloed van het personeel, daarvoor geldt de Wet op de
ondernemingsraden.XNoot2Stichting Cliënt & Kwaliteit, Alles naar wens?, 2005. Onderzoek
onder verzorgingshuizen en verpleeghuizen. Uit onderzoek in ziekenhuizen en
revalidatie-instellingen blijkt dat 96% van de Raden van Bestuur vindt
dat de adviezen van de cliëntenraad daadwerkelijk iets opleveren. Bron:
LSR, Een onderzoek naar de praktijk van de WMCZ in ziekenhuizen en revalidatie-instellingen,
maart 2007.XNoot3Kamerstukken II, 30 946.XNoot4Expertbijeenkomsten over de voorbereiding van de voorstellen om de positie
van de cliënt in de zorg te versterken met vertegenwoordigers uit het
veld op 4 oktober 2007 in Maarssen en 18 februari 2008.XNoot5Zoals het Landelijk Steunpunt cliëntenRaden (LSR) en de Landelijke
Organisatie Cliëntenraden (LOC/LPR), Platform VG, Landelijk platform
Ggz, ANBO, CSO, PerSaldo, L.F.B.XNoot6Bijlage bij brief RaadSaam (landelijke federatie cliëntenparticipatie)
aan leden van de vaste commissie voor VWS, Herziening WMCZ, 19 maart
2007.XNoot1De WMCZ kent een adviesrecht en een verzwaard adviesrecht, afhankelijk
van het type besluit waarover de cliëntenraad advies wordt gevraagd.
Het verzwaarde adviesrecht betekent dat de zorgaanbieder niet van het advies
mag afwijken, tenzij de commissie van vertrouwenslieden heeft geoordeeld dat
de zorgaanbieder in redelijkheid zijn besluit kan nemen.XNoot2Deze commissie vertrouwenslieden spreekt zich op basis van de bestaande
Wet medezeggenschap cliënten zorgsector uit over geschillen tussen besturen
en cliëntenraden.XNoot1Dr. W. G. M. van der Kraan, prof. dr. P. Meurs, Effectieve medezeggenschap,
een verkennend onderzoek naar de effectieve medezeggenschap van cliënten
in algemene ziekenhuizen, IBMG en EMCR, 2008. De brancheorganisatie van zorgaanbieders
heeft verzocht om alternatieve medezeggenschapsvormen voor de cure te overwegen.XNoot2KPMG Bureau voor Economische Argumentatie, Kosten cliëntenraden,
2003.XNoot1Kamerstukken II, 2007–2008, 27 659, nr. 92.XNoot1Kamerstukken II, 2006–2007, 27 659 en 29 248, nr. 84,
brief van 9 juli 2007.XNoot1Kamerstukken II, 2005–2006, 29 689, nr. 68. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31476-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl