Problematiek rondom asbest; Brief regering; Asbestbrief en rapport VROM-Inspectie inzake Ketenhandhaving asbest 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140904
 2009-2010
 
 25 834
 Problematiek rondom asbest
 
 
 22 343
 Handhaving milieuwetgeving
 
 
 
 
 Nr. 
 51
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 11 februari 2010
 
 Op het terrein van asbest stuur ik u, mede namens mijn ambtgenoten van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Justitie, elk jaar een overzicht van resultaten
van het beleid en plannen voor het komende jaar.
 Vorig jaar bent u over de voortgang in 2008 bericht in de brief van 19 januari
2009  en in het Algemeen Overleg van 5 februari
2009. Al vaker is in uw Kamer gesproken over
het onderwerp asbest, de milieurisico’s en gezondheidsrisico’s
voor werknemers en de (tekortschietende) naleving van de asbestregels. Het
kabinet is zich zeer bewust van de ernst en urgentie van deze problematiek.
 
 Wij geven u hierbij een overzicht van recente ontwikkelingen in het asbestdossier.
In deze brief richten wij ons in hoofdzaak op maatregelen tegen de gebrekkige
naleving van de regels zoals die onder meer in de rapporten van het Bureau
Bartels en de VROM-Inspectie naar voren komt. Ten slotte gaan wij kort in
op eventuele nieuwe wetenschappelijke inzichten in het conceptrapport van
de Gezondheidsraad en het «Rapport Sanering Asbestcementdaken»
van de SP.
 1. Recente ontwikkelingen
 Huidige situatie
 Asbest wordt sinds 1994 niet meer toegepast in Nederland. Asbest is nog
wel in grote hoeveelheden in de gebouwde omgeving aanwezig. Bij toepassingen
in hechtgebonden vorm leidt dit niet tot blootstelling of risico.
 
 Daar waar bestaande asbestbronnen op dit moment wel een groot risico vormen
(de grote aantallen met asbest verharde wegen en paden in de regio’s
Hof van Twente en Harderwijk) heeft het Rijk gekozen voor actieve sanering.
Inmiddels is in december 2009 de derde en laatste fase van de sanering asbestwegen
gestart.
 
 Het overige asbest, dat voornamelijk in en op gebouwen aanwezig is, vormt
pas een risico op het moment dat sprake is van verwering of bewerkingen, bijvoorbeeld
bij renovatie, onderhoudswerkzaamheden of sloop.
 
 Om die reden is er regelgeving om asbest op een verantwoorde manier te
verwijderen en is er toezicht en handhaving bij renovatie en sloop om eventuele
risico’s te beheersen of te vermijden.
 
 Het nieuwe Asbestverwijderingsbesluit is in 2006 in werking getreden.
In het Arbeidsomstandighedenbesluit is een streng regiem voor het werken met
asbest opgenomen. Deze strengere regels moeten voorkomen dat asbestvezels
vrijkomen en houden onder meer in dat:
 • opdrachtgevers in geval van sloopwerkzaamheden aan bouwwerken van
voor 1994 verplicht zijn een asbestinventarisatie door een gecertificeerd
inventarisatiebureau te laten uitvoeren,
 • opdrachtgevers van sloopwerkzaamheden,waarbij asbest vrij kan komen,
verplicht zijn dit bij de gemeente te melden of hiervoor een sloopvergunning
moeten aanvragen,
 • opdrachtgevers van sloopwerkzaamheden verplicht zijn gebruik te
maken van gecertificeerde bedrijven,
 • het asbestverwijderingsbedrijf verplicht is om asbestverwijderingswerkzaamheden
aan de certificerende en keurende instelling en de Arbeidsinspectie te melden,
 • de opdrachtgever verplicht is om de aanvang van de werkzaamheden
aan het bevoegd gezag te melden,
 • overtredingen economische delicten zijn waarvoor de strafmaat verzwaard
is.
 Onderzoek Algemene Rekenkamer
 In 2007 heeft de Algemene Rekenkamer (ARK) onderzoek gedaan naar de handhaving
en naleving op het gebied van asbestverwijdering. Het onderzoek van de ARK «Ketenbesef
op de werkvloer» stelde in 2008 dat er
verbeteringen nodig waren op het gebied van asbesthandhaving. De ARK stelde
dat er
 1. nader onderzoek naar de feitelijke naleving van de regels nodig is,
 2. handhaving door gemeenten verbeterd dient te worden,
 3. controle op bedrijven beter moet,
 4. en de informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de schakels in
de (handhavings)keten moet worden geïntensiveerd.
 
 Zoals eerder aan uw Kamer is toegezegd zijn
de aanbevelingen door de betrokken bewindspersonen overgenomen. De aanbevelingen
die gedaan zijn, sluiten aan bij de aanpak die al voor 2007 in gang was gezet:
de belangrijkste bronnen van asbest aanpakken en door stringente handhaving
daar ook op toezien. In het onderstaande gaan wij nader in op de wijze, waarop
de verbeteringen die door de ARK zijn voorgesteld, Rijksbreed zijn uitgevoerd.
 Nader onderzoek naar naleving
 Een van de aanbevelingen van de ARK betrof het verbeteren van het zicht
op de feitelijke naleving van de asbestregels. Bureau Bartels heeft in 2009
in opdracht van de ministeries van SZW en VROM een onderzoek uitgevoerd om
de omvang van niet-naleven in kaart te brengen.
 
 Dit onderzoek constateerde dat er op grote schaal en op alle onderdelen
sprake is van niet-naleving van de asbestregelgeving. De niet-naleving varieert
van het indelen in een verkeerde risicoklasse en tekortkomingen in de documentatie
op de slooplocatie tot het niet melden van de start van vergunde
werkzaamheden en het ontbreken van een eindcontrole. Ook het door de opdrachtgever
(zowel particulier als bedrijfsmatig) niet aanvragen van een sloopvergunning
bij de gemeentelijke overheid is een belangrijk aspect waar de regelgeving
niet wordt nageleefd. Het onderzoek van Bureau Bartels toont de urgentie van
strikte handhaving van de asbestregelgeving aan. In het vervolg van deze brief
gaan wij in op de acties die vanaf het verschijnen van het ARK-rapport zijn
ingezet en geven u inzicht in de aanpak voor het komende jaar.
 2 Maatregelen
 Handhaving door gemeenten
 Toezicht en handhaving door gemeenten worden jaarlijks gemonitord door
de VROM-Inspectie. Direct na het rapport van de ARK hebben wij in uw Kamer de volgende meerjarige aanpak aangekondigd:
 1. Vanaf medio 2007 is ingezet op het ondersteunen van gemeenten, zodat
ze voldoende kennis op het gebied van asbest hebben. Dit is onder meer gebeurd
door gerichte informatie en hulpmiddelen aan te bieden.
 2. Vervolgens is in 2008 ingezet op het toezicht bij gemeenten die de
asbestverwerking niet op orde hadden. De namen van achterblijvende gemeenten
uit de onderzoeken zijn, via het principe van «naming
and shaming», openbaar gemaakt.
 3. In 2009 zijn door de VROM-Inspectie herhalingsonderzoeken uitgevoerd
bij de achterblijvers van de 79 in 2007 en 2008 onderzochte gemeenten. De
rapportage van het betreffende onderzoek «Rapportage Ketenhandhaving
asbest 2009» van de VROM-Inspectie wordt als bijlage bij deze brief
aan u aangeboden. De resultaten van het rapport
van de VROM-Inspectie laten bij het overgrote deel van deze opnieuw onderzochte
gemeenten een verbetering zien in de uitvoering van de asbesttaken. Met de
gemeenten die ondanks herhaalde aansporingen geen verbeteringen hebben laten
zien, worden gemaand hun asbesttaken met spoed op te pakken. Indien de gemeenten
geen verbeteringen laten zien, zal in overleg met de provincies een procedure
in het kader van taakverwaarlozing worden ingezet.
 4. Voor de zomer van 2010 zal de VROM-Inspectie bij alle gemeenten een
quick scan uitvoeren. Tijdens de quick scan wordt nagegaan hoe gemeenten presteren
bij onder andere:
 • het opsporen en tegengaan van illegaliteit;
 • toezicht en handhaving op verleende vergunningen/meldingen rond
bouwen, slopen en verwerken.
 Andere ontwikkelingen gemeentelijk toezicht
 Invoering Regionale Uitvoeringsdiensten
 De constatering dat bij gemeenten de kennis op het gebied van asbest versnipperd
is en de verbetering van de uitvoering van de asbesttaken worden ook aangepakt
door het, in vervolg op het advies van de Commissie Herziening Handhavingsstelsel
VROM-regelgeving (Commissie Mans), opzetten van Regionale Uitvoeringsdiensten
(RUD’s). Bij mijn brief van 29 oktober 2009 heb ik aan uw Kamer
het werkdocument basistakenpakket RUD’s (versie 2.0) toegezonden. Onder
dit basistakenpakket valt in ieder geval het milieutoezicht bij bedrijfsmatige
activiteiten met betrekking tot asbest, zoals slopen in opdracht van bedrijven
en instellingen.
 Verbeteren informatie-uitwisseling tussen de handhavingorganisaties 
 Actieve informatie-uitwisseling tussen de handhavingspartners
 In 2009 ontstond een veel beter beeld op de illegaliteit van asbestverwijdering
door een samenwerkingsverband tussen de provincie Noord-Holland, het OM en
de politie. De verschillende organisaties wisselden tijdens het project volgens
een vastomlijnd procedé informatie uit over asbestcriminaliteit. Van
deze ervaring zal verder gebruik worden gemaakt.
 Een adequate informatie-uitwisseling tussen de handhavingspartners is
niet alleen voor de handhaving van de asbestregelgeving van groot belang,
maar voor de handhaving van de milieuregelgeving in zijn geheel. Daarom zal
bij de totstandkoming van de RUD’s worden gezorgd voor een gestructureerde
informatie-uitwisseling tussen deze RUD’s onderling en met onder meer
het OM, de politie en rijksinspecties. Daarnaast is de ontwikkeling van een
volgsysteem specifiek op het gebied van asbest, het zogenoemde Asbestvolgsysteem
van belang.
 Het Asbestvolgsysteem
 Het Rijk werkt in nauwe samenwerking met de asbestverwijderingsbranche
en de woningbouwcorporaties aan de ontwikkeling van een Asbestvolgsysteem
(AVS). Het AVS ondersteunt de aanlevering van informatie over de aanwezigheid
van asbest. Nog belangrijker is dat informatie over de verwijdering van asbest
door opdrachtgevers aan de betrokken handhavende instanties, zoals de gemeenten
en de Arbeidsinspectie, wordt verstrekt. Het AVS is hiermee een belangrijke
schakel in de strijd tegen illegale asbestverwijdering.
 Het AVS zorgt voor transparantie in de keten, beter inzicht in de aanwezigheid
van asbest, het verbeteren van het toezicht en daarmee een betere beheersing
van de totale asbestketen. Het AVS is momenteel operationeel bij zeven gemeenten
en negen woningcorporaties (onder meer in Amsterdam, Den Haag en Amersfoort).
In de eerste helft van 2010 zullen wij onderzoeken welke aanpassingen nodig
zijn voor een landelijke implementatie. Deze zal gefaseerd plaatsvinden tot
en met 2012. Medio 2010 wordt een plan van aanpak (inclusief planning, financiering
en beheer) afgerond.
 Strafrechtelijke handhaving asbestregelgeving
 Gelijktijdig met de verbeteringen die de ARK voorstelde is door het OM
in 2008 en 2009 prioriteit gegeven aan de handhaving van asbestregelgeving.
Dit heeft geresulteerd in een stijging van het aantal zaken. Deze aanpak krijgt
een vervolg in de komende jaren.
 Aantal strafzaken in 2008 en 2009
 In 2008 en 2009 zijn bij het Functioneel Parket van het OM 133 respectievelijk
109 zaken behandeld waarin sprake was van verdenking van overtreding van het
Asbestverwijderingsbesluit 2005. In deze zaken ging het voornamelijk om het
slopen zonder asbestinventarisatierapport en het slopen of verwijderen van
asbest zonder de inschakeling van een daartoe gecertificeerd bedrijf. Daarnaast
zijn in 2008 en 2009 door het Functioneel Parket asbestzaken behandeld waarbij
sprake was van overtredingen van de artikelen 173a en 173b van het Wetboek
van Strafrecht, artikel 7b van de Woningwet, artikel 10.1 van de Wet milieubeheer
en artikel 32 van de Arbeidsomstandighedenwet.
 Veroordelingen
 Omstreeks 60% van de zaken met betrekking tot overtreding van het
Asbestverwijderingsbesluit resulteerde in een transactievoorstel. De bedragen
lagen voor 80% tussen de € 1 000 en € 3 000.
In ongeveer 30% van de zaken die betrekking hadden op overtreding
van het Asbestverwijderingsbesluit is besloten om tot dagvaarding over te
gaan. Daarnaast heeft de rechtbank in een aantal grote asbestzaken fikse veroordelingen
uitgesproken, namelijk boetes van € 10 000 tot€ 125 000,
(deels voorwaardelijke) gevangenisstraffen, (voorwaardelijke) algehele stillegging
en werkstraffen.
 Opsporingsonderzoeken
 Momenteel heeft de politie meer dan 10 grootschalige opsporingsonderzoeken
naar zware criminaliteit in de asbestbranche in uitvoering of voorbereiding.
Ook zijn circa tien opsporingsonderzoeken afgerond en worden momenteel voorbereid
om voor de rechter te worden gebracht. De opsporingsonderzoeken hebben betrekking
op alle schakels van de asbestverwijderingsketen: ontbreken van inventarisaties
of aanwezigheid van slechte inventarisaties, verwijderen in strijd met de
voorschriften en onterechte vrijgave van slooplocaties. Het merendeel betreft
het illegaal en in strijd met de voorschriften verwijderen van asbest. In
een aantal gevallen gebeurde dat zodanig onzorgvuldig, langdurig en grootschalig
dat daardoor de gezondheid van werknemers en/of omwonenden in gevaar werd
gebracht. Verdachten zijn meestal grote, soms landelijk opererende, gecertificeerde
asbestverwijderingsbedrijven of grote sloopbedrijven die niet zijn gecertificeerd.
Ook laboratoria worden in meerdere zaken verdacht in verband met het ten onterechte
vrijgeven van slooplocaties op basis van slechte of onjuiste rapporten.
 Controle op bedrijven en certificerende instellingen
 De certificerende instellingen vervullen een belangrijke rol, omdat asbest
alleen door gecertificeerde bedrijven mag worden verwijderd. Het is onacceptabel
dat gecertificeerde bedrijven zich schuldig maken aan overtreding van de asbestvoorschriften.
Om de controle op bedrijven en certificerende instellingen te verscherpen:
 • is in 2009 het Arbeidsomstandighedenbesluit aangepast. Medio 2010
wijzigen de voorwaarden voor certificatie en wordt deze nieuwe aanpak effectief.
Certificerende instellingen worden verplicht om bij ernstige overtredingen
het certificaat in te trekken met als gevolg dat het bedrijf geen werkzaamheden
op het gebied van asbest meer mag uitvoeren;
 • wordt door de Inspectie Werk en Inkomen risicogericht toezicht
op de certificerende instellingen uitgevoerd. In 2009 heeft de Inspectie Werk
en Inkomen het aantal controles naar de taakuitvoering door certificerende
instellingen al uitgebreid.
 • worden de toezichthoudende taken op certificerende instellingen
in de loop van 2010 overgebracht van de Inspectie Werk en Inkomen naar de
Arbeidsinspectie;
 • is door de Arbeidsinspectie in 2009 een protocol afgesloten met
de certificerende instellingen. De Arbeidsinspectie en certificerende instellingen
wisselen hierdoor meer structureel informatie uit bij tekortkomingen van het
naleven van de regels. De werking van het protocol wordt dit jaar geëvalueerd.
 • inspecteert de Arbeidsinspectie in 2010 gericht 49 notoire overtreders,
naast steekproefsgewijze inspecties;
 • controleert de Raad voor de Accreditatie periodiek of de certificerende
instellingen hun verplichtingen waarmaken, op basis hiervan treft de minister
van SZW zonodig sancties tegen certificerende instellingen (zoals het intrekken
of opschorten van de aanwijzing om certificaten te mogen verstrekken).
 3. De gevolgen van de nieuwe wetenschappelijke inzichten.
 De Gezondheidsraad heeft in 2006 het verzoek van de bewindspersonen van
VROM en SZW gekregen om te adviseren over de geldende wettelijke normen voor
asbest (Maximaal Toelaatbaar Risico, MTR en Verwaarloosbaar Risico, VR, en
de grenswaarde voor de werkplek).
 Aanleiding was het uitkomen van een rapport van de Erasmus Universiteit
waarin werd aangetoond dat er een duidelijk verhoogde (asbest)kankerincidentie
is in de regio Hof van Twente (het gebied met veel asbestwegen), mogelijk
als gevolg van milieublootstelling.
 
 Recent heeft de Gezondheidsraad een conceptadvies gepubliceerd. Het definitieve
advies wordt in de eerste helft van 2010 verwacht. Wij zullen het definitieve
rapport aan uw Kamer toezenden, zodra dat beschikbaar komt.
 
 Eerder gaven wij in uw Kamer aan dat wij
u een maand na het uitkomen van het rapport zouden aangeven welke beleidsconsequenties
getrokken kunnen worden uit de conclusies van het rapport. Gelet op de complexiteit
en de omvang van de asbestproblematiek hebben wij besloten om al voor het
uitkomen van het definitieve rapport een Taskforce in te stellen die de belangrijkste
implicaties op het terrein van milieunormstelling en de financiële en
juridische aspecten daarvan in kaart brengt. Wij zullen u dan ook direct bij
het uitkomen van het definitieve rapport van de Gezondheidsraad onze reactie
geven.
 Ik heb TNO/RIVM reeds opdracht gegeven om het effect van verschillende
maatregelen binnen het asbestdossier te bekijken en de milieu- en gezondheidswinst
te beoordelen in relatie tot de geleverde inspanningen. Zodra het rapport
van de Gezondheidsraad is afgerond zullen ook deze nieuwe inzichten hierbij
worden betrokken.
 
 Het Gezondheidsraadadvies betreft zowel de milieunormen als de norm voor
de werkplek. De Commissie Arbeidsomstandigheden van de SER zal zoals gebruikelijk
op basis van het advies van de Gezondheidsraad hierover advies uitbrengen
aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Na advisering door de
Commissie Arbeidsomstandigheden van de SER stelt de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid de norm voor de werkplek vast.
 4. Rapport Sanering Asbestcementdaken
 Tijdens het AO Externe Veiligheid van 10 november 2009 heeft het
Kamerlid de heer Poppe (SP) het rapport «Rapport Sanering Asbestcementdaken»
aan de minister van VROM aangeboden.
 Vooruitlopend op de definitieve reactie benadrukken wij dat verwijdering
in principe een verantwoordelijkheid van de eigenaar zelf is.
 In mijn reactie op het rapport van de Gezondheidsraad zal ik beoordelen
of verdere acties wenselijk zijn. Daar valt ook onder sanering van de asbestdaken.
 5. Conclusies
 Het kabinet is zich zeer bewust van de ernst en urgentie van de asbestproblematiek.
Hoewel er nu geen asbest meer wordt toegepast, kan asbest nog op diverse plaatsen
aanwezig zijn. Iedereen heeft een eigen verantwoordelijkheid om alert te zijn
op asbest en zorgvuldig om te gaan met de verwijdering ervan. De overheid
stelt strenge regels en houdt toezicht.
 
 De maatregelen die de overheid genomen heeft, zijn gericht op
 • het bevordering en afdwingen van een betere naleving door gemeenten,
 • het opzetten van RUD’s, die worden belast met de uitvoering
van (een deel van) de asbesttaken,
 • de invoering van het Asbestvolgsysteem voor een betere afstemming
en transparantie in de keten van asbestverwijdering,
 • het blijven verrichten van opsporingsonderzoeken,
 • het streng en gericht toezicht houden op en sanctioneren van overtreders
en
 • het zonodig aanpassen van de maatregelen op basis van nieuwe wetenschappelijke
inzichten.
 
 Wij zullen u direct bij het uitkomen van het definitieve advies van de
Gezondheidsraad over de aanscherping van de normstelling voor asbest onze
reactie geven. U ontvangt aan het begin van het tweede kwartaal de overkoepelende
rapportage van de Inspectie Werk en Inkomen over de werking van het stelsel
van asbestcertificering in 2009.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer
 
 
 
 
 TK 22 343, TK 25 834, nr. 221, Brief van de minister van
VROM, dd. 19 januari 2009.
 
 
 TK 22 343, nr 223. Verslag van een Algemeen Overleg van 5 februari
2009.
 
 
 TK 31 394, nr. 1 en nr. 2, Brief van de Algemene Rekenkamer,
dd. 27 maart 2008.
 
 
 TK 22 343, nr. 49, Brief van de Minister van VROM, d.d. 14 juli
2008.
 
 
 TK 25 834/22 343, nr. 49, Brief van de minister van VROM, d.d.
14 juli 2008.
 
 
 TK 25 834/22 343, nr. 46, Brief van de minister van VROM d.d.
31 januari 2008.
 
 
 Persbericht 19 januari 2009.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 TK 25 834, TK 22 343, nr 47. Verslag van een Algemeen Overleg
van 13 februari 2008.