Herziening van het afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie; Verslag wetgevingsoverleg over de wetsvoorstellen inzake het afstammingsrecht en regeling van adoptie (24649 en 25189)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24649, nr. 16

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

21-05-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24649 nr. 16

15-05-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor JustitieEerste termijn van de zijde van de commissie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24649Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 25189Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 132 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 649Herziening van het afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie25 189Wijziging van een aantal wetten in verband met de herziening van het
afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie nr. 16VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 15 mei 1997De vaste commissie voor Justitie heeft op 12 mei 1997 overleg gevoerd
met de staatssecretaris van Justitie over de wetsvoorstellen inzake het
afstammingsrecht.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,V. A. M. van der BurgDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,PeStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor JustitieMaandag 12 mei 1997 11.15 uurDe voorzitter: O.P.G. VosAanwezig zijn 8 leden der Kamer, te weten:Van den Berg, M.M. van der Burg, Dittrich, Doelman-Pel, Schutte, Sipkes,
O.P.G. Vos en J.M. de Vries,alsmede mevrouw Schmitz, staatssecretaris van Justitie, die vergezeld
is van enige ambtenaren van haar ministerie.Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Herziening
van het afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie (24 649);het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wetten in verband met
de herziening van het afstammingsrecht alsmede van de regeling van adoptie
(25 189).De voorzitter:Ik open de vergadering en heet de staatssecretaris en haar medewerkers
van harte welkom.Eerste termijn van de zijde van de commissieDe heerDittrich(D66)Mijnheer de voorzitter! De opzet van deze wetsvoorstellen is, het Burgerlijk
Wetboek aan te passen aan de eisen van deze tijd waarbij, zoals de staatssecretaris
het in de memorie van toelichting noemt, dor hout wordt gekapt. De eisen van
deze tijd hebben te maken met de manier waarop mensen met elkaar leven en
relaties aangaan. Het feitelijke familie- en gezinsleven wordt meer en meer
erkend. De Nederlandse wetgever heeft wat dit betreft jarenlang achter gelopen.
Door de rechtspraak is de wetgever met de neus op de feiten gedrukt. Het is
allereerst de rechter die geconfronteerd wordt met problemen die mensen hebben
met de van kracht zijnde wetsteksten. De rechter probeert de wet zodanig te
interpreteren dat een verantwoorde beslissing binnen het raamwerk van de wet
mogelijk is. Echter, soms ook zet de rechter doelbewust de wet opzij. Ik herinner
aan het feit dat de Hoge Raad het, in strijd met de indertijd geldende wetstekst,
mogelijk maakte dat ouders waarvan het huwelijk door echtscheiding ontbonden
was, het gezamenlijk gezag over hun kind konden blijven uitoefenen. Ik doel
nu op het zogenaamde co-ouderschap. Ik verwijs voorts naar het arrest van
het hof te Amsterdam over adoptie door een alleenstaande, eveneens in weerwil
met een wettelijk verbod. Voorts kan de Europese rechter niet onvermeld blijven
die op basis van de artikelen 8 en 12 van het EVRM baanbrekend werk heeft
verricht.De fractie van D66 vindt dat de regering is geslaagd in haar streven om
het Burgerlijk Wetboek aan te passen aan een aantal eisen van deze tijd. Daar
past wel de volgende kanttekening bij. In 1996 heeft de Tweede Kamer een tweetal
moties aangenomen, die voor het afstammingsrecht en het recht op adoptie verstrekkende
gevolgen kunnen hebben. De motie-Van der Burg/Dittrich vraagt om een onderzoek
hoe, en niet of, het burgerlijk huwelijk kan worden opengesteld voor homoseksuelen.
De motie-Dittrich/Van der Burg vraagt om een wetsvoorstel waarmee in al bestaande
situaties adoptie door alleenstaanden en homoseksuelen die een kind verzorgen
en opvoeden, mogelijk wordt. De regering heeft de commissie-Kortmann ingesteld
die in de loop van de zomer een rapport zal uitbrengen. Vervolgens moet de
regering snel een regeringsstandpunt innemen en een en ander aan de Kamer
presenteren.D66 vindt het verstandig om niet op die procedure vooruit te lopen, ondanks
het feit dat haar politieke standpunt al grotendeels bepaald is als gevolg
waarvan de genoemde moties werden ingediend. Dat houdt met betrekking tot
dit wetgevingsoverleg in dat D66 de wetsvoorstellen als een tussenstap ziet.
Na "Kortmann" behoudt D66 zich het recht voor om bepaalde aspecten van het
afstammingsrecht en het adoptierecht opnieuw ter discussie te stellen en wederom
met wijzigingsvoorstellen te komen. Uiteraard hangt dit af van wat Kortmann
zal adviseren.D66 meent in het algemeen dat het streven erop gericht moet zijn om wetten
een lange geldigheidsduur te laten hebben. Keer op keer wijzigingen aanbrengen
is voor burgers en wetstoepassers vervelend en geeft een onrustig beeld. Desondanks
meent mijn fractie dat een dergelijke gang van zaken bij dit dossier onvermijdelijk
is. De rechtspraktijk kijkt nu eenmaal al jarenlang verlangend uit naar aangepaste
wetsteksten en daarom is met dit wetsvoorstel haast geboden.De fractie van D66 heeft uitvoerig over deze voorstellen gesproken. Daarbij
ontstond de indruk dat er in Nederland geen hechte relaties meer zouden bestaan
en dat kinderen en ouders nog slechts conflicten met elkaar zouden hebben.
Die gedachte wordt als het ware uitgelokt door deze voorstellen,
waarin vaak over uitzonderingssituaties wordt gesproken. Gelukkig groeit de
meerderheid van de kinderen op in een stabiele leefsituatie. De wetgeving
behoort echter toch rekening te houden met een aantal slecht weer-scenario's.
Overigens betekent dit niet dat elke verschijningsvorm dan ook maar meteen
juridisch geregeld moet worden.In artikel 198 wordt geregeld wie de juridische moeder is. Er staat: "Moeder
van een kind is de vrouw uit wie het kind is geboren." D66 is het met die
keuze eens. Dat impliceert, dat de draagmoeder die na afspraak met de wensouders
zwanger wordt en het kind baart de moeder is van het kind, ook al wil zij
de gemaakte afspraken na de bevalling nakomen. Dat geldt evenzeer als het
genetisch materiaal, bijvoorbeeld als gevolg van embryodonatie, van de wensmoeder
afkomstig is, maar in de draagmoeder is volgroeid. Het is dan de vraag of
op de hoofdregel voor deze draagmoeder een uitzondering moet worden gemaakt.
D66 vindt dat de wetgever het draagmoederschap niet moet gaan stimuleren met
wettelijke maatregelen, dat de overgang van juridisch ouderschap alleen maar
door tussenkomst van de rechter tot stand mag komen en dat een draagmoeder
niet gedwongen mag worden, na de bevalling afstand te doen van het kind, als
zij die afspraken niet meer na wenst te komen. Door ontheffing en vervolgens
adoptie kunnen de wensouders juridische ouders worden. D66 wil dus niet dat
er op de hoofdregel een uitzondering wordt gemaakt voor een draagmoeder, maar
wij vinden wel dat de vraag gerechtvaardigd is, of de juridische overgang
van het ouderschap op enigerlei wijze versneld kan worden, in het geval zowel
de draagmoeder als de wensouders daar na de bevalling allen gezamenlijk op
aandringen. Het belang van het kind kan daarmee gediend zijn. Is de staatssecretaris
bereid, te onderzoeken in hoeverre aan een dergelijke situatie kan worden
tegemoetgekomen?In artikel 199 wordt geregeld wie de juridische vader is. Dat wordt verder
uitgewerkt in de artikelen 200 t/m 208. D66 ziet als algemene tendens dat
de afstamming in biologische zin aan belang heeft gewonnen. Op zichzelf is
dat ook begrijpelijk, want in het algemeen willen kinderen, zeker in een bepaalde
fase van hun leven, weten wie hun biologische ouders zijn. Menig televisieprogramma
wordt gevuld met dramatische verhalen over mensen die met zoektochten bezig
zijn om hun wortels te leren kennen. Het is dan ook logisch dat de wetgever
daar een open oog en oor voor heeft en die biologische band juridisch waardeert.Ik wil toch stilstaan bij een categorie kinderen die in de kou blijven
staan. Ik heb een brief gekregen met het verhaal van een man en een vrouw
die van elkaar houden, een relatie hebben, samen een kind hebben gekregen
en geen bloedverwanten van elkaar zijn, maar van de wet niet met elkaar mogen
trouwen, terwijl zij dat wel willen. Ik heb het over artikel 41, lid 1, dat
het huwelijksbeletsel tussen broer en zus kent, niet alleen als zij van nature
broer en zus zijn, maar ook wanneer zij door adoptie broer en zus geworden
zijn. In lid 2 van artikel 41 wordt de mogelijkheid van een ontheffing door
de minister van Justitie gegeven in het geval een broer-zus-relatie door adoptie
is ontstaan.Nu is het natuurlijk een algemeen belang dat de wetgever niet stimuleert
dat een vrouw van haar broer in verwachting raakt en een kind ter wereld brengt.
In het geval van een geadopteerde broer zonder bloedverwantschap behoeft wat
D66 betreft de wet niet zo streng te zijn. Daar is het belang van het uit
die relatie geboren kind niet mee gediend. Ik heb dit in de voorbereiding
naar voren gebracht. De regering wijst in de stukken op de familierechtelijke
betrekking met de vader, die tevens dan de oom is van het kind. De regering
wijst dit af, met het argument dat het te verwarrend is voor het kind en voor
de omgeving. Maar die redenering overtuigt ons niet. Ik vraag de staatssecretaris
dan ook, of zij bereid is de artikelen met betrekking tot erkenning en gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap, daar waar die artikelen verwijzen naar artikel
41, zodanig aan te passen dat in de hiervoor geschetste situatie erkenning
en gerechtelijke vaststelling mogelijk wordt. Gebeurt dat immers niet, dan
zouden een broer en zus in een adoptiesituatie wel van de minister van Justitie
ontheffing kunnen krijgen en dus in het huwelijk mogen treden. Hun kinderen
hebben dan automatisch familierechtelijke betrekkingen met hun vader. Willen
de ouders echter niet trouwen, maar samenleven, dan ontstaat de rare situatie
dat er geen familierechtelijke betrekkingen gevestigd kunnen worden tussen
de vader en de kinderen. Dat levert voor de kinderen een onrechtvaardige achterstandspositie
op. Kortom, is de staatssecretaris bereid artikelen 204, lid 1, sub a, en
artikel 207, lid 2, onder b, in deze zin aan te passen?Ik merk op dat ik een heleboel artikelen de revue zal laten passeren.
Ik heb hier nog geen amendementen op ingediend, want ik neem aan dat dit in
de komende tijd nog kan gebeuren.Dan de ontkenning van het door huwelijk ontstane vaderschap. Een kind
kan volgens artikel 200, lid 1, het vaderschap via een gerechtelijke procedure
laten ontkennen, op de grond dat de vader niet de biologische vader is. Meestal
zal het kind in een dergelijke situatie willen weten wie zijn biologische
vader dan wél is. Het is goed mogelijk zijn dat die biologische vader
een donor is, die zijn zaad ten behoeve van kunstmatige bevruchting ter beschikking
heeft gesteld. Had het niet voor de hand gelegen dat de regering gelijktijdig
met dit wetsvoorstel voorstellen zou hebben gedaan omtrent het beschikbaar
stellen van afstammingsgegevens? Op vragen van de GPV-fractie schrijft de
regering weliswaar dat het hier twee gescheiden onderwerpen betreft, maar
de logica gebiedt dat wanneer in het afstammingsrecht de biologische band
op diverse plaatsen opgewaardeerd wordt, een visie op de toegang tot andere
afstammingsgegevens dan die voortvloeien uit het afstammingsrecht, op haar
plaats is. Graag hoor ik van de regering of zij bereid is, op korte termijn
haar visie hieromtrent te presenteren.In feite komt de regeling erop neer dat een niet-biologische vader familierechtelijke
betrekkingen met een kind kan hebben, totdat het kind met succes een ontkenningsprocedure
heeft afgerond. De toekomst van dit vaderschap ligt dan ook eigenlijk in handen
van het kind. Dit kan voor deze niet-biologische vaders gevoelens van onzekerheid
met zich meebrengen. Ik denk dan ook dat het wetsvoorstel psychologische effecten
kan hebben. Het is misschien goed, in de gaten te houden hoe
vaders daarop reageren. Wellicht is het nodig, daarover aan de bel te trekken
en in de evaluatie te bekijken hoe wij daarmee verder om moeten gaan.Volgens artikel 200, lid 5, kan de vader een verzoek bij de rechtbank
indienen tot ontkenning van het vaderschap, indien hij dat binnen één
jaar doet nadat hij bekend is geworden met het feit dat hij vermoedelijk niet
de biologische vader is van het kind. Waarom staat het woord "vermoedelijk"
in de wettekst? Met DNA-testen is toch juridische zekerheid te verkrijgen?
Levert het woord "vermoedelijk" geen onduidelijkheden op? Moet ten genoege
van de rechter een DNA-test worden afgelegd om te beoordelen of de verzoeker
inderdaad niet de biologische vader is? Hoe duur zijn dergelijke DNA-testen?
Moet de verzoeker die vóór de gerechtelijke procedure hebben
laten uitvoeren? Of gelast de rechter het onderzoek op kosten van de staat
tijdens de gerechtelijke procedure? Deze vragen zijn in de stukken nog niet
echt aan de orde gekomen. Ik hoop dat ik hierop een reactie ontvang van de
staatssecretaris.In artikel 201, lid 1, wordt geregeld dat een afstammeling in de eerste
graad van de vader het verzoek bij de rechtbank mag doen, indien de vader
is overleden "voor de afloop van de termijn van één jaar". Moet
hier niet staan dat de afstammeling het verzoek "overneemt" of iets dergelijks?
Met andere woorden: moet de vader als verzoeker de procedure al begonnen zijn
of kan de afstammeling zelfstandig het verzoek indienen? Indien het laatste
het geval is, geldt dan ook dat deze afstammeling het vermoeden moet hebben
dat de vader niet de biologische vader van het kind was? Hoe moet de rechter
tot een oordeel komen als er geen DNA-test is gedaan en de vader na diens
overlijden is gecremeerd? Werkt de moeder niet mee, moet dan niet geconcludeerd
worden dat een dergelijk verzoek van de afstammeling kansloos is?Artikel 202 regelt dat het vaderschap met terugwerkende kracht geen gevolgen
heeft gehad indien het met succes bij de rechter is ontkend. De uitzondering
is in dit geval de te goeder trouw door derden verkregen rechten. Hoe moet
gehandeld worden in het volgende geval, geïnspireerd door een beruchte
casuspositie in de kranten van de afgelopen weken?Een zoon van een rijke vader heeft een miljoenenschuld. Zelf heeft de
zoon geen vermogen; hij is failliet verklaard. Zijn crediteuren kunnen dan
ook geen beslag leggen en vissen achter het net. De zoon verwacht een flinke
erfenis van zijn vader. Kan de vader in samenwerking met zijn echtgenote en
zijn zoon door zijn zoon een ontkenning-vaderschapsactie op touw laten zetten
en in die procedure zelf beweren niet de biologische vader te zijn? Met andere
woorden: als alle betrokken partijen stellen dat de vader niet de biologische
vader is, heeft de rechter dan een zelfstandige onderzoeksplicht? Kunnen derden-belanghebbenden,
in dit geval de crediteuren van de zoon, in die gerechtelijke procedure interveniëren?
Immers, het juridische gevolg van de ontkenning is dat de familierechtelijke
betrekkingen met terugwerkende kracht worden verbroken. Sterft de rijke vader,
dan heeft de zoon in het voorbeeld geen erfrechtelijke aanspraken. Crediteuren
vissen ook dan achter het net. Aangezien zij geen rechten hadden, maar slechts
een verwachting op succesvol beslag leggen op het erfdeel van de zoon, gaat
lid 2 van artikel 202 voor hen niet op. Zo kan het vermogen van de vader voor
de crediteuren van de zoon onbereikbaar worden gehouden.Is het niet verstandig om in de wettekst op te nemen dat belanghebbenden
in de procedure kunnen interveniëren in het geval het verzoekende kind
meerderjarig is? Is het wellicht ook aan te raden, een publicatieplicht van
het verzoek in de wettekst op te nemen? Deze kennen wij ook op andere gebieden
van het recht, onder andere in het faillissementsrecht.MevrouwSipkes(GroenLinks)Vindt u dat niet heel ver gaan? Het voorbeeld dat u noemt, is in theorie
weliswaar mogelijk...De heerDittrich(D66)In de praktijk is het ook mogelijk.MevrouwSipkes(GroenLinks)Het gaat nogal ver om op basis van dit voorbeeld, dat naar mijn mening
toch een hoge uitzondering is, een algemene publicatieplicht in te stellen.De heerDittrich(D66)Als je de crediteuren als derden-belanghebbenden ziet en hen wilt beschermen,
kun je in het geval dat een meerderjarige een ontkenning-vaderschapsactie
begint, verplicht stellen dat het verzoek wordt gepubliceerd in een regionale
krant of iets dergelijks. Dan kunnen derden zien dat het verzoek is gedaan
en met een stuk bij de rechtbank komen om aan te tonen dat het in hun belang
is dat de ontkenning geen doorgang vindt. Uiteraard is het dan aan de rechter
om alles af te wegen en de keuze te doen die hem goed lijkt. Het is dan heel
wel mogelijk dat aan de bezwaren van die derden-belanghebbenden voorbijgegaan
wordt.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Ik vermoed dat wij de rest van de dag nog wel over alle uitzonderingen
praten. Deze zijn misschien nog wel relevant ook, omdat iedereen om allerlei
redenen steeds wegen schijnt te zoeken. Is het dan niet eenvoudiger om in
alle gevallen van een DNA-test uit te gaan? Dan zien wij of iemand wel of
niet de vader is en hoeven wij er niet meer over te discussiëren of te
publiceren. Nu wij deze techniek kennen en deze buitengewoon betrouwbaar is,
lijkt mij dit eerlijker en duidelijker dan publiceren en belanghebbenden erin
laten treden. Dat vind ik wel ver gaan.De heerDittrich(D66)Nu stelt u voor dat er toch een DNA-test geleverd moet worden, ook al
stellen de procespartijen dat de betrokkene niet de biologische vader is.
Op zichzelf ben ik daar niet tegen, want dan ben je van een aantal problemen
af. Maar dat zou in de wettekst opgenomen moeten worden.De heerSchutte(GPV)Dat betekent dat het begrip belangenafweging in dit verband niet meer
relevant zou zijn. Het gaat dan om de feitelijkheid wie dat kan laten constateren.De heerDittrich(D66)Dan zou de wettekst toch aangepast moeten worden.Ik ga nu verder met de erkenning. Tegen de wil van het kind van twaalf
jaar of ouder en de moeder kan de rechtbank toestemmen in een erkenning, mits
de erkenner de verwekker is van het kind. Het toetsingscriterium voor de rechter
is dat de erkenning de belangen van de moeder bij een ongestoorde
verhouding met het kind niet mag schaden, noch de belangen van het kind. Kan
de staatssecretaris aangeven wat zij hier onder verstaat? Hoever dient de
moeder te gaan in het aan de rechter opgeven van redenen? Is bijvoorbeeld
emotionele weerstand bij de moeder tegen de erkenning een voldoende argument
voor de rechter om de vervangende toestemming te weigeren? Is hier een rol
voor de Raad voor de kinderbescherming weggelegd om door uitgebreider onderzoek
dan de rechter ter zitting kan doen, te bezien in hoeverre de argumenten van
de moeder zwaarwegend genoeg zijn?Kan een man, die aan de vereisten van artikel 204 voldoet, zijn kind erkennen,
terwijl het kind in een eerder stadium door een andere man was erkend of anderszins
familierechtelijke betrekkingen met een andere man heeft? Als dat niet het
geval is, dus als er alleen maar erkend kan worden als er geen andere juridische
vader is, dan zou dit in artikel 204 als een van de nietigheden verwoord moeten
worden.Waarom zijn de leden 3 en 4 van artikel 204 niet samengevoegd in één
artikellid? Het zou als volgt kunnen luiden: Bij gebreke van de in het eerste
lid onder c en d bedoelde toestemming... etc.In lid 5 van artikel 204 wordt de kantonrechter ten tonele gevoerd, terwijl
in de overige artikelen de rechtbank het bevoegde college is. D66 acht het
raadzamer dat de erkenningstoestemming van de onder curatele gestelde door
de rechtbank geschiedt. De rechtbank stelt iemand immers op grond van artikel
378 BW onder curatele. Is de staatssecretaris bereid deze wijzigingsvoorstellen
over te nemen ?In verband met artikel 203 heb ik nog de volgende vraag. Op welke gronden
mag een ambtenaar van de burgerlijke stand op basis van artikel 203 het opmaken
van een erkenningsakte weigeren? Gelden daar richtlijnen voor? Gelden die
richtlijnen ook weer voor de notaris?Voorzitter! Ik kom nu bij de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.
Deze wordt in de artikelen 207 en 208 geregeld en wordt ook wel de "gedwongen
erkenning" genoemd. Wil de verwekker zijn kind niet erkennen, dan is het logisch
dat aan de moeder en het kind de mogelijkheid toekomt het vaderschap gerechtelijk
te laten vaststellen. D66 is het met de gekozen constructie eens, want de
verwekker behoort zijn verantwoordelijkheid te nemen. Toch heb ik nog een
aantal vragen over deze artikelen.Is het niet beter het woord "levensgezel" in artikel 207 te vervangen
door het woord "partner", nu wij dat in de Wet op de partnerschapsregistratie
introduceren? In de schriftelijke voorbereiding heeft D66 gevraagd, waarom
de verwekker niet zelf ook om gerechtelijke vaststelling kan vragen aan de
rechter in het geval de moeder tegenwerkt. De staatssecretaris antwoordde
toen dat de man in dat geval de weg openstaat van vervangende toestemming
tot erkenning. Op zichzelf is dat juist. Toch kan de verwekker er belang bij
hebben dat zijn vaderschap gerechtelijk wordt vastgesteld in plaats van een
erkenning. Die belangen zijn gelegen in het verschil in rechtsgevolgen. Ingevolge
lid 4 van artikel 207 werkt gerechtelijke vaststelling terug tot aan de geboorte,
terwijl erkenning geen terugwerkende kracht heeft. Er is dus een groot verschil
in rechtsgevolgen.Ik geef een voorbeeld uit de praktijk. Een illegaal in Nederland verblijvende
man verwekt een kind. Hij wordt vervolgens door de vreemdelingenpolitie het
land uitgezet en verliest elk contact met zijn vriendin. Na jaren komt hij
er achter, dat zijn toenmalige vriendin destijds zwanger is geraakt en een
kind heeft gebaard. Zij weigert erkenning en zal ook niet aandringen op gerechtelijke
vaststelling. Waarom zou in zo'n geval de man niet een gerechtelijke vaststelling
kunnen vragen? Het moet aan de rechter worden overgelaten de belangen van
het kind, de moeder en de verwekker tegen elkaar af te wegen. Is de staatssecretaris
bereid de artikelen in deze zin aan te passen ?Zo kan ik me ook voorstellen dat een verwekker er belang bij heeft het
vaderschap gerechtelijk te laten vaststellen, in het geval het kind is overleden
en hij tot de ontdekking komt dat hij een kind heeft gehad. Ik begrijp dat
de fractie van de VVD amendementen zal indienen op artikel 207. Hetgeen ik
nu vraag, is daarvan een pendant.Zou de staatssecretaris ook willen aangeven, wat de gevolgen van een gerechtelijke
vaststelling zijn voor de nationaliteit van het kind ?De artikelen 209 t/m 211 regelen de inroeping of de betwisting van staat.
Ik vind die artikelen ondoorgrondelijk vanwege de hantering van het begrip
"staat". Ik heb de Van Dale erop nageslagen, maar ook daarin wordt de specifieke
betekenis uit deze artikelen niet vermeld. Er wordt slechts gesproken van
"rechtstoestand". Ik zou mij kunnen voorstellen dat er een ander woord voor
"staat" wordt gevonden teneinde een en ander wat beter leesbaar te maken.Voorzitter! De regering stelt een verruiming van de adoptieregels voor.
D66 is het daarmee in grote lijnen eens. Ik teken daarbij aan dat adoptie
een verstrekkende maatregel is. Immers, de juridische banden met de oorspronkelijke
ouders worden doorgesneden. Er komen nieuwe familierechtelijke betrekkingen
voor in de plaats. Terecht breidt de regering de voorwaarde voor tegenspraak
van de oorspronkelijke ouders uit. Met name bij stiefouderadoptie –
in het voorstel nogal verscholen geregeld in artikel 229, lid 2 – dient
opgepast te worden. D66 geeft in het algemeen gesproken de voorkeur aan gezamenlijk
gezag.In artikel 229, lid 2, wordt de stiefouderadoptie geregeld in een bijzin
in het tweede lid. Het gaat hier echter om een belangrijk iets. Kan het daarom
niet wat explicieter verwoord worden dan thans het geval is?Een deel van de motie-Dittrich/Van der Burg is door de regering uitgevoerd,
te weten de eenpersoonsadoptie. Adoptie door twee personen van hetzelfde geslacht
is nog niet mogelijk. Zoals gezegd is D66 daarvan een voorstander. Wij wachten
de rapportage van de commissie-Kortmann af. Een en ander neemt niet weg dat
D66 de eenpersoonsadoptie wil benutten voor die situaties waarin de moeder
van het kind samenleeft met een vrouwelijke partner, de duomoeders, en waarbij
beiden gezamenlijk besluiten dat een van hen zwanger wordt en een kind ter
wereld brengt. In deze situatie hoeft er geen sprake te zijn van een andere
ouder op wiens tegenspraak moet worden gelet. Het kennelijk belang van het
kind, dat vervolgens in de relatie van de twee moeders geboren wordt, is er in gelegen twee ouders te hebben met wie het familierechtelijke
betrekkingen heeft, in casu beide moeders. Is de staatssecretaris bereid om
in het geval van duomoeders, in de situatie dat er geen verwekker van het
kind is, stiefouderadoptie door de niet biologische moeder toe te staan? Dan
zou dus de stiefouder die het kind adopteert, niet gehuwd behoeven te zijn
met de biologische moeder. Dat betekent dat lid 2 van artikel 229 moet worden
aangepast. Het woord "echtgenoot" daarin zou vervangen kunnen worden door
"geregistreerde partner". Is in het voorbeeld van de duomoeders de voorwaarde
in artikel 228, lid f, namelijk dat men het kind drie jaar verzorgd moet hebben,
niet onredelijk in vergelijking met soortgelijke situaties waarbij men wel
drie jaar moet hebben samengeleefd, maar men het kind slechts gedurende één
jaar moet hebben verzorgd en opgevoed? Is de staatssecretaris bereid naar
deze situaties te kijken en de wetsartikelen aan te passen?De heerSchutte(GPV)Voorzitter! De heer Dittrich spreekt over duomoeders en schetst daarbij
een bepaalde casus. Is daarbij een vorm van adoptie nog te beschouwen als
iets waarmee uiteindelijk beoogd wordt een kind te beschermen? Of is men dan
in feite niet bezig de adoptie te gebruiken als instrument voor gezinsvorming?De heerDittrich(D66)Voor mij staat het belang van het kind voorop. Stel dat twee vrouwen samen
besluiten in de toekomst een kind te willen hebben. Een van hen raakt zwanger
en krijgt het kind. In zo'n situatie moet mijns inziens de vrouwelijke partner
van de biologische moeder dezelfde rechten hebben als een mannelijke partner
zou hebben gehad. Voor een mannelijke partner is wel van alles geregeld. In
het kader van dit wetsontwerp is voor hem ook iets geregeld op het punt van
stiefouderadoptie. Echter, voor de vrouwelijke partner gebeurt dat niet. Er
wordt namelijk het woord "echtgenoot" gebruikt. Voor het kind vind ik dit
een slechte zaak. Het is in het belang van het kind, dat het familierechtelijke
betrekkingen heeft met beide ouders.De heerSchutte(GPV)Maar met dit antwoord bent u eigenlijk een fase verder. U zegt eerst:
twee personen besluiten samen een kind te willen hebben. Vervolgens wordt
de aangegeven procedure gevolgd. Los van de geschetste casus is nu mijn vraag:
ziet u adoptie echt als een maatregel van kinderbescherming of ook als een
instrument voor gezinsvorming?De heerDittrich(D66)Het is niet een kwestie van of-of. Als je het belang van het kind vooropstelt,
kan het gevolg zijn dat je voor de aangegeven constructie kiest. De maatregel
kan vervolgens gezinsvorming ten goede komen, maar dit staat mij nu niet voor
ogen. Ik kies voor het belang van het kind en ik vind dat het kind in bedoelde
situatie recht heeft op familierechtelijke betrekkingen met twee ouders.De heerSchutte(GPV)Ik meen dat zich op dit punt tussen ons een meningsverschil voordoet.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Voorzitter! De heer Dittrich zei zojuist: in feite ben ik niet erg voor
stiefouderadoptie; het liefst zie ik dat er gezamenlijk gezag of voogdij is.
In dit geval wil hij echter toch weer stiefouderadoptie. Ik begrijp hem niet
helemaal. Eigenlijk vind ik hem inconsequent.De heerDittrich(D66)Ik heb mijn inbreng in dezen op een bepaald punt toegespitst. In het ene
geval is sprake van stiefouderadoptie waarbij wel een biologische ouder aanwezig
is. Als je met stiefouderadoptie gaat beginnen, snijd je de juridische banden
door met de ouder die er wel is maar die niet de dagelijkse verzorging van
het kind doet. Van zoiets zijn wij geen groot voorstander. Die adoptie vinden
wij namelijk vergaand. In een dergelijk geval willen wij gezamenlijk gezag.
Een wetsvoorstel daarvoor hebben wij niet zolang geleden in de Kamer aangenomen.
In dit geval is er geen biologische andere ouder.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Die is er wel, maar we kennen de naam niet.De heerDittrich(D66)Het is bijvoorbeeld een donor. Dan is er sprake van een geheel andere
situatie en daarvan zeg ik: het is niet bezwaarlijk om via stiefouderadoptie
de niet-biologische moeder familierechtelijke betrekkingen met het kind te
geven. Je zou een eventuele andere ouder daardoor niet op afstand zetten.MevrouwVan der Burg(PvdA)Voorzitter! De heer Schutte stelde een vraag over gezinsvorming. Ik ben
het op dit punt geheel eens met D66 en zal daar straks ook iets over zeggen.
In dit verband herinner ik aan het komend advies van de commissie-Kortmann.
Je zult moeten nagaan op basis van dit advies op welke manier je verder wilt
gaan. Met hetgeen bij interruptie werd gezegd over gezinsvorming, gaat men
aanmerkelijk verder. Wat duomoeders betreft is er nu een maatschappelijke
en concrete behoefte. Met het oog daarop zou men nu wat pragmatischer met
het onderwerp kunnen omgaan via adoptie.De heerDittrich(D66)Deze woorden van mevrouw Van der Burg onderschrijf ik.Voorzitter! Ik rond af. Uit de wettekst blijkt niet dat de rechter belanghebbenden
in de adoptieprocedure mag horen, zoals bijvoorbeeld de man die het kind heeft
verwekt maar niet erkend. In de nota naar aanleiding van het verslag gaat
de staatssecretaris daar wel van uit. Ik denk dat dit dan expliciet in artikel
227 of artikel 228 moet worden geregeld.In artikel 228, lid 2, sub b, is de formulering: "indien ten aanzien van
de ouder sprake is van misbruik van het gezag, of van grove verwaarlozing
van de verzorging en opvoeding van het kind". Ik vind dat erg omzichtig geformuleerd.
Het lijkt mij beter, een wat actievere formulering te kiezen, bijvoorbeeld:
"indien de ouder het gezag over het kind heeft misbruikt of de verzorging
en opvoeding van het kind grovelijk heeft verwaarloosd". Wat is de reactie
van de staatssecretaris?Artikel 232, lid 2, regelt dat door herroeping van de adoptie automatisch
de oude familiebanden met de oorspronkelijke ouders herleven. Ik vraag mij
af of dat wel in alle gevallen wenselijk is. Waarom zou een rechter op verzoek
van het kind niet mogen besluiten dat de oude familierechtelijke betrekkingen
niet herleven? Ik denk aan situaties van misbruik van gezag door de oorspronkelijke
ouders. Hoe staat de staatssecretaris tegenover deze gedachte?
Dit is nogal eens de reden waarom een kind geen familierechtelijke betrekkingen
meer heeft. Ik verwijs naar artikel 228, lid 2, sub c. Er heeft een onherroepelijke
veroordeling van de oorspronkelijke ouders plaatsgehad. In dergelijke zware
situaties lijkt het mij goed om het aan de rechter over te laten of de familiebanden
moeten herleven.MevrouwVan der Burg(PvdA)Voorzitter! Ik begin met twee oud-Nederlandse gezegden: "de appel valt
niet ver van de boom" en "een aardje naar zijn vaartje". Deze gezegden gaan
ervan uit dat de biologische afstamming en het sociaal ouderschap samenvallen.
Dat was vroeger ook gewoon; het was regel; men ging ervan uit. Ook nu is het
nog vaak het geval, maar lang niet altijd. In 5 à 10% van de gevallen
valt de appel wel eens wat verder van de boom. Soms wel heel ver en wordt
pas na jaren ontdekt van welke boom de appel afkomstig is of waar de appel
ligt. Dit soort situaties doet zich tegenwoordig waarschijnlijk vaker voor
dan vroeger. Het aantal gevallen zal in de toekomst naar verwachting toenemen,
vanwege verdergaande ontwikkelingen in de medische techniek op het vlak van
kunstmatige bevruchting. De problematiek wordt opener dan vroeger besproken.
Er wordt opener mee omgegaan.Het aan de orde zijnde wetsvoorstel Herziening van het afstammingsrecht
alsmede van de regeling van adoptie gaat vooral over situaties waarin het
biologisch ouderschap niet samenvalt met het feitelijk ouderschap. Beter is
het overigens om te spreken van het vaderschap, omdat het moederschap veelal
eenduidig is vast te stellen. De moeder is de vrouw uit wie het kind geboren
is. De vraag die bij het vaderschap centraal staat, is of en, zo ja, onder
welke voorwaarden de genetisch-biologische band tussen vader en kind alsnog
kan en moet worden erkend. Omgekeerd is er de vraag of en, zo ja, onder welke
voorwaarden het feitelijk vaderschap kan en mag worden ontkend.Dat leidt tot vragen als de volgende. Kan en mag de biologisch-genetische
band die inmiddels is gegroeid, de sociale banden tussen ouders en kind eigenlijk
wel verstoren? Binnen welke termijn is dat acceptabel? Wat moeten de juridische
gevolgen zijn van zo'n verstoring? Ik denk aan het naamrecht, de onderhoudsplicht,
het erfrecht, de omgang, de nationaliteit, enz. Zijn wel algemene regels te
stellen? Zou het niet beter zijn om de belangenafweging tussen de sociale
ouder, de feitelijk ouder, en de genetisch-biologische ouder aan de rechter
over te laten? Immers, iedere situatie is uniek.Voorzitter! Het is een heel moeilijke en ingewikkelde problematiek. Van
een rustig bezit, zoals het familierecht tot de jaren tachtig werd beschreven,
kan niet meer gesproken worden. De RPF wees hier al op in het verslag. Steeds
is er sprake van een afweging van belangen. Dat is met name moeilijk, als
betrokkenen niet in pais en vree tot overeenstemming kunnen komen. Alleen
al het feit dat het voorliggende wetsvoorstel een vierde poging sinds 1981
is om tot wetswijziging op het gebied van afstamming te komen, zegt genoeg.
Toch meent de PvdA net als het kabinet dat een herziening van de huidige wet
echt niet langer kan uitblijven. Jurisprudentie, met name door toetsing aan
internationale verdragen, zoals het Europees verdrag voor de rechten van de
mens, het VN-vrouwenverdrag en het Verdrag voor de rechten van het kind, dwingt
ons terecht tot aanpassing van het klassieke afstammingsrecht. Het begon in
1979 met de uitspraak van het Europees hof voor de rechten van de mens in
de zaak-Marckx.Opgeschrikt door dit arrest, zoals De Hondt en Holtrust schrijven in hun
overigens zeer behartigenswaardige artikel in het Nederlands juristenblad
van mei 1996, werd de overheid zich bewust van de slechte rechtspositie van
het buiten het huwelijk geboren kind, het buitenechtelijke kind. Zij vond
dan ook dat daarin verbetering moest worden gebracht. Die uitspraak in het
Marckx-arrest, waarin ook voor het eerst een ruimere interpretatie werd gegeven
van het begrip "family-life", heeft de afgelopen jaren veel gevolgen gehad
in andere rechtelijke uitspraken, met name bij het Hof, maar ook bij de Hoge
Raad en andere rechtscolleges. Het op diverse punten ontbreken van eenduidige
wettelijke regelingen leidt ertoe dat de rechtspraak nu eigen wegen kiest
en soms met uiteenlopende oplossingen komt. De uitspraken zijn ook verschillend
per arrondissement. Om daaraan een einde te maken, is het ook naar de mening
van de Partij van de Arbeid hard nodig om het klassieke afstammingsrecht te
moderniseren en dus aan te passen aan de maatschappelijke ontwikkelingen in
deze tijd. Daarnaast is het nodig om de wet te ontdoen van overbodige regelgeving,
zoals het kabinet terecht stelt. Dit wordt het kappen van dor hout genoemd.
Wij zijn dit met het kabinet eens. Vooral de modernisering is een belangrijk
punt. Niet voor niets droeg de PvdA-discussienotitie van twee jaar geleden,
die onder andere over het afstammingsrecht en adoptie ging, de titel "Familierecht
bij de tijd".Voorzitter! Het is opmerkelijk dat aan het einde van de twintigste eeuw
de discussie over afstamming en dergelijke weer in alle hevigheid oplaait.
De geschiedenis herhaalt zich. Immers, ook het einde van de negentiende eeuw
kende hevige debatten over de afstammingspolitiek. Het proefschrift van Selma
Sevenhuyzen, getiteld "De orde van het vaderschap", laat prima zien hoe de
discussie zich toen concentreerde rond spanningen tussen enerzijds uitbreiding
van de juridische macht van de vader, ook buiten het huwelijk, en anderzijds
ondermijning van het huwelijk. Hiertegen was met name een bezwaar van de christelijke
partijen. Verder waren er spanningen in verband met de beperkte ongelijke
macht van de vrouw in dezen, een bezwaar van een groot deel van de toenmalige
vrouwenbeweging. Een en ander heeft indertijd geleid tot wetswijziging, maar
daarmee was de kous niet af. Er volgden nog vele wijzigingen. En dat zal zich
nu ongetwijfeld ook weer voordoen. Ook op dit punt lijkt de geschiedenis zich
te zullen herhalen.Twee belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen zijn immers niet in deze
herziening meegenomen. De PvdA betreurt dat. Allereerst wordt nog steeds uitgegaan
van de natuurlijke afstamming voor het koppelen van de juridische gevolgen
aan afstamming. Dit uitgangspunt leidt ertoe dat een kind geboren, opgevoed
en verzorgd binnen een homoseksuele relatie, minder bescherming en rechten
heeft en houdt dan een kind dat binnen een heteroseksuele relatie opgroeit.
Deze ongelijkheid wordt in het voorliggende wetsvoorstel niet opgeheven. Het
gezamenlijke gezag dat binnenkort zal kunnen worden verkregen,
zal zeker een verbetering geven. De wezenlijk ongelijke positie van een kind
geboren en opgegroeid in een homoseksuele relatie ten opzichte van een kind
geboren en opgegroeid in een heteroseksuele relatie blijft echter in stand.
Bij de behandeling van de notitie Leefvormen in het familierecht in maart
1996 heeft de PvdA al gepleit voor aanpassing op dit punt. Zij heeft daartoe
samen met D66 een motie ingediend. De heer Dittrich wees daar ook al op. Dat
heeft, zoals bekend geleid tot het instellen van de commissie-Kortmann met
de opdracht om te adviseren over alle aspecten van het openstellen van het
huwelijk en adoptie voor homoseksuele paren. Het gaat daarbij met name om
de juridische relatie ten opzichte van kinderen. De PvdA wacht met spanning
1 augustus aanstaande af, wanneer deze commissie uiterlijk met haar advies
moet komen, en ook het kabinetsstandpunt hierover in het najaar, zoals de
staatssecretaris onlangs heeft toegezegd. Ik kom op dit punt overigens nog
terug in verband met zogenaamde duomoeders.De gevolgen van de nieuwe technische ontwikkelingen op het vlak van kunstmatige
voortplantingstechnieken voor het moederschap zijn helaas evenmin meegenomen
in dit wetsvoorstel. Deze medisch-technische ontwikkelingen hebben sinds begin
jaren vijftig een enorme vlucht meegemaakt. Inmiddels is het niet alleen mogelijk
om genetisch materiaal van de man, het zaad, kunstmatig over te dragen –
KID, IVF – maar ook dat van de vrouw. De eicel kan, al dan niet bevrucht,
immers geïmplanteerd worden bij dezelfde of andere vrouw; eiceldonatie
en embryodonatie.Minister Borst heeft in haar brief van 14 februari jongstleden de mogelijkheid
van embryodonatie, gecombineerd met draagmoederschap, toegestaan onder een
aantal strikte voorwaarden. Wetgeving ten aanzien van zeggenschap over het
genetisch materiaal is toen toegezegd. Mij is niet duidelijk of ook de juridische
consequentie ten aanzien van het afstammingsrecht daarin wordt meegenomen.
Ik begreep dat dat het geval is, maar ik weet het niet zeker. Vooralsnog gaan
wij overigens uit van het beginsel "mater semper certa est", dat wil zeggen
dat de vrouw uit wie het kind is geboren de moeder is; zeker nu wordt voorgesteld
om dit beginsel – na vijftig jaar als ongeschreven regel te zijn gehanteerd –
bij deze wet vast te leggen, althans om het in het Burgerlijke Wetboek op
te nemen. In artikel 1 van de Rijkswet op het Nederlanderschap is dit beginsel
al vanaf 1984 vastgelegd. Maar dit betekent wel handhaving van de moeilijke
weg van adoptie door de wensouders en ontheffing van het ouderlijk gezag van
de draagmoeder. Destijds kwam naar buiten dat niet alle rechters aan deze
constructie van harte meewerkten. Heeft de staatssecretaris al het in de schriftelijke
voorbereiding toegezegde overzicht over hoe het nu in de praktijk verloopt?
Ik heb op dit punt nog een vraag en ik sluit mij daarbij aan bij D66. Wordt
ter voorbereiding van het wetsvoorstel dat kennelijk gaande is over het zeggenschap
over genetisch materiaal en eventueel ook over het familierecht, op het departement
gekeken of tot een meer eenvoudige procedure kan worden gekomen? De PvdA zou
de staatssecretaris dit in overweging willen geven, maar met dezelfde voorwaarden
als D66 heeft gesteld. Het moet buitengewoon zorgvuldig gebeuren en beide
ouders, de draagmoeder en de wensouders, zullen het ermee eens moeten zijn.
Het kan niet zo zijn dat als een draagmoeder een kind baart en dat wil houden,
dat overruled kan worden door wensouders. Dat is absoluut onmogelijk voor
de PvdA. Wij willen wel kijken of een eventueel eenvoudige procedure op dit
punt mogelijk is. Wij sluiten ons bij de vraag van D66 aan en willen hierover
graag een notitie ontvangen.Tenslotte heb ik in dit kader, ook al staat het volgens de staatssecretaris
los van dit wetsvoorstel, nog een vraag over het wetsvoorstel Recht op afstammingsinformatie.
Sinds 1993 ligt de voorbereiding daarvan stil. Wordt dit wetsvoorstel in het
kader van de nieuwe wet die in voorbereiding is over het zeggenschap over
genetisch materiaal en eventueel over het familierecht, meegenomen? Wij zijn
van mening dat het goed is om de gehele problematiek, inclusief de onderlinge
relaties, goed te bekijken. Ik vraag de staatssecretaris dan ook om dit op
korte termijn te doen en de Kamer hierover in te lichten.Voorzitter! Zoals gezegd, betreuren wij het dat de twee genoemde ontwikkelingen
niet in het onderhavige wetsvoorstel zijn meegenomen. Anderzijds zijn wij
ons er wel van bewust dat het de discussie over dit wetsvoorstel ingewikkelder
had gemaakt. Een snelle afhandeling van dit wetsvoorstel heeft voor de PvdA
nu prioriteit, niet alleen gelet op de moeizame voorgeschiedenis, maar ook
vanwege de behoefte aan het wetsvoorstel in de samenleving. Om die reden kunnen
wij met deze beperking instemmen. Wel dringt de PvdA er bij het kabinet op
aan om op korte termijn met heldere standpunten en wetsvoorstellen over beide
thema's te komen.Voorzitter! Voordat ik inga op de inhoud van het wetsvoorstel, maak ik
een procedurele opmerking. Na de reeds aanvaarde wetsvoorstellen met betrekking
tot naamrecht, registratie van partnerschap, gezamenlijk gezag en gezamenlijke
voogdij, is dit wetsvoorstel het vierde in de reeks van wetsvoorstellen die
een uitvloeisel zijn van de nota Leefvormen in het familierecht dat wij vorig
jaar maart hebben behandeld. Het was de bedoeling om deze vier wetsvoorstellen
per 1 januari 1998 in werking te laten treden, maar dat zal helaas niet meer
lukken. Wat gaat er nu gebeuren? Blijft het kabinet vasthouden aan één,
later, moment van inwerkingtreding voor alle vier de wetsvoorstellen, of denkt
het aan splitsing? In hoeverre is aanpassing van het GBA hierbij een grote
bottleneck? Wij horen hier heel sombere verhalen over en zeker als het gaat
om dit wetsvoorstel is het volgens de NVVB en de VNG buitengewoon ingewikkeld
om het GBA aan te passen. Ik heb hier graag informatie over, zowel over de
gang van zaken en de inwerkingtreding van de wetsvoorstellen als over de problematiek
van de verwerking van deze zaken in het GBA. De PvdA pleit ervoor om in ieder
geval het naamrecht per 1 januari 1998 van kracht te laten zijn. Daaraan is
dringend behoefte bij veel mensen in de samenleving; velen wachten al heel
lang op het nieuwe naamrecht. Naar mijn mening en informatie kan die regeling
wel in het GBA worden gerealiseerd. Andere wetsvoorstellen zouden dan eventueel
op een later moment van kracht kunnen worden. Ik hoor hierop graag een reactie
van de staatssecretaris.Voorzitter! Ik kom op de inhoud van het onderhavige wetsvoorstel. In tegenstelling
tot hetgeen het geval was bij voorafgaande wetsvoorstellen,
zijn deze staatssecretaris en dit kabinet erin geslaagd om het traditionele
afstammingsrecht meer bij de tijd te brengen. De PvdA kan hiermee in hoofdlijnen
instemmen. Dit geldt eveneens voor het uit dit wetsvoorstel voortvloeiende
wetsvoorstel ter aanpassing van de terminologie in vele andere wetten. Allereerst
vindt de PvdA het positief dat het wetsvoorstel meer gelijke behandeling van
vrouwen en mannen realiseert. Sekseneutraal zal het afstammingsrecht nooit
zijn vanwege het feit dat vrouwen kinderen baren en mannen niet. Toch moet
zoveel mogelijk sprake zijn van gelijke behandeling, met name van materiële
gelijkheid tussen de seksen.De PvdA is verheugd over de Emancipatie-effectrapportage van Laemers en
Miltenburg, beiden van het Instituut voor toegepaste sociale wetenschappen,
getiteld Moeder en de eer van het vaderschap. Die rapportage kregen wij overigens
pas na verschijning van de nota naar aanleiding van het verslag en dat is
helaas was laat. Mijn fractie betreurt het dat er geen emancipatie-effectrapportage
is gekomen over het hele wetsvoorstel, maar alleen over twee onderdelen, die
overigens heel belangrijk zijn. Bovendien nogal laat en naar ik begrijp niet
op initiatief van de staatssecretaris, maar op initiatief van de werkgroep
Justitie Emancipatie Stimulering (JES) binnen het departement.Dat is op zichzelf niet zo'n punt, want wij zijn blij dat het er ligt,
maar waarom is er niet eerder opdracht toe gegeven en waarom is er geen opdracht
gegeven voor een emancipatie-effectrapportage over het hele wetsvoorstel?
Er zullen nog wel meer wetsvoorstellen op dit vlak komen. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat er in de toekomst op een vroegtijdig moment een emancipatie-effectrapportage
wordt gevraagd?De Partij van de Arbeid vindt het ook positief dat in het wetsvoorstel
is gekozen voor een verbetering van de rechtspositie van het kind. Het verouderde
en onterechte onderscheid in terminologie tussen wettige, onwettige en natuurlijke
kinderen is gelukkig geschrapt. Daarvoor in de plaats wordt het begrip "familierechtelijke
betrekking" tussen ouder en kind geïntroduceerd.Daarnaast krijgt het kind terecht ruimere bevoegdheden om ouderschap af
te dwingen of om vaderschap te ontkennen. Hij kan dat zelf doen of via een
bijzondere curator, te benoemen door de rechter. Bovendien wordt in een aantal
gevallen, bijvoorbeeld bij ontkenning, de leeftijd waarop het kind zelf wordt
geacht om te kunnen handelen, gesteld op zestien jaar in plaats van achttien
jaar. Bij gedwongen erkenning heeft het kind ouder dan zestien jaar meer mogelijkheden,
en zelfs alleen zeggenschap. Kunnen wij hieruit afleiden dat de staatssecretaris
ertoe geneigd is om kinderen vanaf zestien jaar ook een eigen rechtsingang
te geven en niet alleen via een bijzondere curator, die dan weer moet worden
aangesteld?Ik noem even een heel technisch punt. Door diverse buitenstaanders is
gesuggereerd om de woorden "in kracht van gewijsde" in artikel 202 en 406
aan te passen aan het nieuwe procesrecht. Ik vraag de staatssecretaris om
hier even naar te kijken.Voorzitter! Dan kom ik op de verschillende onderdelen van het wetsvoorstel,
allereerst de ontkenning van het vaderschap binnen het huwelijk. Op dit moment
heeft alleen de gehuwde man de mogelijkheid om zijn vaderschap te ontkennen,
als hij niet de verwekker is van het kind. Ingevolge de zaak-Kroon uit 1995
geeft het wetsvoorstel nu ook aan de moeder het recht om vaderschap van haar
echtgenoot ten opzichte van haar kind te ontkennen, als de vader tenminste
niet de verwekker is van het kind, of als de vader heeft ingestemd met de
donorinseminatie, KID of IVF.Vanuit haar visie op de gelijke behandeling van vrouw en man staat de
Partij van de Arbeid geheel achter dit voorstel. Wij gaan akkoord met het
vastleggen van een maximumtermijn van ontkenning van één jaar
na de geboorte van het kind, of voor de vader een jaar vanaf het moment dat
het hem bekend is geworden, in plaats van het huidige halfjaar. Niemand, en
zeker niet het kind, is gebaat bij een lange tijd van onzekerheid. Overigens
vinden wij het juist dat het kind wel meer tijd krijgt om te verzoeken om
tot ontkenning over te gaan: drie jaar en als het minderjarig is in ieder
geval tot en met zijn eenentwintigste jaar.Bovendien kan het kind ook het vaderschap ontkennen van de vader die wel
heeft ingestemd met KID en IVF. Dat lijkt mij terecht, ook al wint het kind
hier veelal niet echt veel mee, want het kind heeft dan nog maar één
ouder over, tenzij er een andere man is, bijvoorbeeld een donor, die het kind
zou willen erkennen. Wij kunnen er wel mee instemmen, maar wij hebben deze
problematiek ook in de schriftelijke voorbereiding aan de orde gesteld. Dan
blijft er immers één ouder over; is dat nou in het belang van
het kind? Anderzijds vinden wij dat het kind het wel moet kunnen doen als
zij of hij dat zelf wil.Voorzitter! Ten aanzien van de ontkenning is een overgangsregeling ingebouwd.
De overgangsregeling biedt de moeder terecht een soort inhaalslag: als zij
dat wil, krijgt zij een jaar de gelegenheid om het vaderschap te ontkennen
als het kind niet ouder is dan twaalf jaar. Dat spoort ook met de jurisprudentie
op dit punt, want ook al was het voor de moeder wettelijk niet mogelijk om
het vaderschap te ontkennen, in de praktijk gebeurde dat wel en werd de moeder
door de rechter ontvankelijk geacht, zelfs als het kind al vier en in sommige
gevallen al zeven jaar oud was. In die zin ben ik blij met deze overgangsregeling,
die in ieder geval wat ruimte geeft om het jaar nadat deze wet in werking
is getreden, de moeder de mogelijkheid te geven om situaties die zich voordoen,
maar nog niet tot een procedure hebben geleid, goed af te handelen.Voorzitter! Ik kom op het volgende onderdeel, de erkenning van het kind,
met name buiten het huwelijk en tegen de wil van de moeder en/of het kind.
Terecht blijft erkenning een rechtshandeling. Dat wil zeggen dat er niet gecontroleerd
wordt of de man de verwekker is. Controle zou in de praktijk behoorlijk wat
problemen geven. Op dit moment mag een gehuwde man zijn kind bij een andere
vrouw dan zijn echtgenote niet erkennen. Met andere woorden: hij mag geen
juridisch ouder worden van zijn buitenechtelijke kind. In het wetsvoorstel
wordt dit absolute verbod opgeheven, overeenkomstig uitspraken van de Hoge
Raad in 1989 en 1992, waarin dit in strijd met artikel 8 van het EVRM werd
geacht. In die uitspraken werd gesteld dat een belangenafweging mogelijk moet
zijn. Terecht mag deze erkenning door de rechter alleen worden toegestaan
als de moeder of – als het kind tussen de twaalf en de zestien jaar
oud is – de moeder samen met het kind of – als het
kind ouder is dan zestien jaar – alleen het kind daarmee instemmen.
Bovendien is terecht als voorwaarde gesteld dat er sprake is of is geweest
van family-life, een persoonlijke betrekking tussen vader en kind, en/of dat
er een nauwe band bestaat tussen de moeder en de man, die gelijk te stellen
is aan die van een huwelijk.Tot zover kan de PvdA-fractie hiermee akkoord gaan, maar het kunnen erkennen
van een kind tegen de wil van de moeder en/of het kind, zoals het kabinet
wil, gaat naar de mening van de PvdA-fractie een stap te ver. Dat gaat ook
verder dan de bestaande jurisprudentie. Onder bepaalde voorwaarden, die via
de nota van wijziging gelukkig wat stringenter zijn gesteld dan de oorspronkelijke
voorwaarden, kan de rechter volgens het kabinet de toestemming van moeder
en/of kind vervangen. Wij zijn het ermee eens dat weigering geen absoluut
karakter mag hebben. Dat spoort met de jurisprudentie en een absoluut karakter
van de weigering zou kunnen leiden tot misbruik. Overeenkomstig de conclusie
van de Emancipatie-effectrapportage op dit punt vindt de PvdA-fractie echter
dat het voorgestelde criterium dat de erkenning "het belang van de moeder
bij een ongestoorde verhouding met het kind of de belangen van het kind niet
schaadt" met het oog op het bruuskeren van de wil van het kind en de moeder
eigenlijk te ruim. Erkenning heeft namelijk zeer ingrijpende gevolgen. Zij
maakt inbreuk op het privé- en gezinsleven van moeder en kind. Door
erkenning ontstaat immers een volledig juridisch ouderschap tussen vader en
kind met alle rechtsgevolgen ten aanzien van gezag, erfrecht etc. Gelet op
de uitspraak van de Hoge Raad in 1990 moet het doorbreken van het huidige
vetorecht in geval van misbruik weliswaar mogelijk worden, maar kan daarvoor
wel een maximumtermijn worden vastgesteld. De PvdA-fractie is in het algemeen
van mening dat, als er geen wilsovereenstemming is, het procederen over vaststellen
of tenietgaan van ouderschap in omvang en in tijd tot een reëel minimum
moet worden beperkt. De termijn moet kort en duidelijk zijn. Het belang van
de verwekker wordt door het kabinet in dit geval, in het kader van de erkenning
zonder dat de moeder en het kind daarmee instemmen, te zeer vooropgezet. Daarom
hebben wij een amendement voorbereid dat erop is gericht, een maximale termijn
te stellen van vijf jaar na de geboorte of vanaf het moment dat de man ervan
op de hoogte is dat hij een kind heeft. Dit vormt het spiegelbeeld van de
regeling voor de moeder om het vaderschap gerechtelijk te kunnen vaststellen.
De andere partner wordt gedwongen tot iets dat hij of zij eigenlijk niet wil:
het ontkennen of erkennen van een relatie. De termijn van vijf jaar geldt
ook voor de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap. Als gevolg van
ons amendement ontstaat een meer evenwichtige situatie, die voorziet in gelijke
behandeling van mannen en vrouwen.De heerDittrich(D66)Maar het is toch aan de rechter om in een concrete situatie belangen tegen
elkaar af te wegen? Zo staat het in artikel 204, derde lid. Als uw voorstel
wordt aangenomen, kan de rechter daar niet aan toekomen. U legt als het ware
weer alles in de handen van de moeder. Als die moeder niet tot overeenstemming
over de erkenning wil komen, kan de verwekker die erkenning nooit verkrijgen.
Het is de rechter die dient na te gaan hoe de belangen tegenover elkaar staan.MevrouwVan der Burg(PvdA)Het is de vraag hoe lang de rechter dit moet kunnen bekijken. Ik richt
mij even op het gerechtelijk vaststellen van het vaderschap, tegen de wil
van de vader in. Daarvoor is wél een termijn van vijf jaar opgenomen
en daarmee is die toets in de tijd beperkt. Waarom zou die beperking in de
tijd niet voor de andere situatie mogelijk zijn?De heerDittrich(D66)Bij de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap wordt een termijn
gehanteerd omdat het gaat om een vader die ontkent dat hij vader is. In het
andere geval weet de moeder, omdat het kind uit haar geboren is, dat het kind
van haar is. Ik vind het raar dat, als de vader wil erkennen, een termijn
wordt gesteld.MevrouwVan der Burg(PvdA)Ik zie niet in waarom dat raar is. Ik heb de uitspraak van de Hoge Raad
van 1990 er nog eens bijgenomen. In het kader van die uitspraak is gesteld
dat er termijnen kunnen worden gesteld. Als men het eindeloos laat voortduren,
brengt dat een zodanige onzekerheid met zich mee, dat het acceptabel is om
er termijnen aan te verbinden. Het is mijns inziens niet in het belang van
het kind of de moeder om die termijn er totaal uit te laten. Overigens blijven
de mogelijkheden voor het kind gewoon intact.De heerDittrich(D66)Als een vader een kind heeft verwerkt maar dat niet weet en er pas in
de loop van de tijd achterkomt, dreigt dan niet het gevaar dat hij niet meer
kan erkennen omdat de door u voorgestelde termijn van vijf jaar is verstreken?
Een vader behoeft niet altijd te weten dat hij een kind heeft verwekt. De
moeder weet dat wél en daarom wordt ten aanzien van de gerechtelijke
vaststelling een termijn gehanteerd.MevrouwVan der Burg(PvdA)In mijn voorstel gaat de termijn van vijf jaar in vanaf de geboorte of
het moment dat de vader erachter komt dat hij een kind heeft verwekt. Er is
dus sprake van een tweeslag. Die tweeslag treft men ook aan bij de gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap. Wij willen hier graag een spiegelbeeld aanbrengen.
Nogmaals, als later blijkt dat een man de vader van het kind is en dat deze
het kind wil erkennen, en het kind wil dat ook, dan blijven de mogelijkheden
van het kind intact. Dat staat in de wet en dat blijft overeind. In die zin
zal altijd nog een belangenafweging kunnen plaatsvinden, ook al wordt de maximumtermijn
van vijf jaar overschreden.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik vond het voorbeeld van de staatssecretaris op dit punt juist zo helder
en overtuigend. Het komt natuurlijk vooral in oorlogssituaties nogal eens
voor, dat kinderen worden verwekt en dat pas heel laat tot erkenning kan worden
overgegaan, om emotionele redenen of doordat men in een ander land verblijft.
Dat heeft mij ervan overtuigd, dat er geen termijn moet worden gesteld. Mevrouw
Van der Burg is er juist door overtuigd dat het wel moet gebeuren.MevrouwVan der Burg(PvdA)Ja, juist om het spiegelbeeld. Waarom moet er in het ene
geval meer ruimte worden gegeven dan in het andere geval? Ook al kom je er
pas op een laat moment achter, dan nog moet je naar mijn mening niet eindeloos
de tijd hebben om vervolgens de erkenning, tegen de wil van moeder en kind
in, te laten plaatsvinden.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Is vijf jaar voor u een vaste termijn of is die voor u bespreekbaar? Bent
u bereid daarover na te denken?MevrouwVan der Burg(PvdA)Ik heb gezegd dat ik een spiegelbeeld wil in de gerechtelijke vaststelling.
Dat geldt voor de vijf jaar na de geboorte en de vijf jaar vanaf het moment
dat je op de hoogte bent.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Hoe stel je vast vanaf wanneer men het weet?MevrouwVan der Burg(PvdA)Dat is moeilijk, maar er wordt van uitgegaan in meer artikelen van de
wet. Ik vraag daarom de staatssecretaris daar op te reageren.Na de erkenning krijgt het kind nu nog de naam van de vader. Dat vervalt
overigens bij het nieuwe naamrecht. Ouders kunnen dan kiezen. Wordt er niet
gekozen, dan behoudt het kind de naam van de moeder. Dat geldt naar wij aannemen
ook bij afgedwongen erkenning. Is het dan niet logisch, in artikel 5, lid
2 en 6, eenzelfde regeling als voor de gerechtelijke vaststelling van het
vaderschap op te nemen? Waarom is dat niet gebeurd? Als het nieuwe naamrecht
later in werking treedt dan dit wetsvoorstel, moet toch worden voorkomen dat
het kind de naam van de vader krijgt bij afgedwongen erkenning? Moet dat niet
in onderdeel C, onder 2.a.1. expliciet worden opgenomen? Is het overigens
niet te overwegen, bij de gerechtelijke uitspraak van erkenning de naamskeuze
gewoon vast te leggen? Dan zijn wij van alle problemen af.De Partij van de Arbeid vindt het vreemd dat wel een vordering tot vernietiging
van erkenning door de man en niet door de vrouw kan worden ingesteld. Ook
zij kan toch onder bedreiging, dwang of door bedrog tot toestemming in de
erkenning zijn gekomen of, als zij minderjarig is, door misbruik van omstandigheden?
Waarom is het niet gebeurd? Wij overwegen een amendement op dit punt.Het volgende onderdeel van de wet betreft de gerechtelijke vaststelling
van het vaderschap. Op dit moment kan noch de moeder noch het kind de biologische
vader, althans de verwekker of de daarmee gelijkgestelde man, dwingen tot
vaderschap. Zij kunnen nu slechts de verwekker binnen vijf jaar na de geboorte
via de rechter verplichten tot een onderhoudsbijdrage, via de zogenoemde vaderschapsactie.
Hier is sprake van een ongelijke behandeling. Terecht is in het voorstel deze
ongelijkheid opgeheven, in tegenstelling overigens tot de vorige wetsvoorstellen
met betrekking tot afstamming. De Hoge Raad heeft hiertoe een aanzet gedaan,
door in 1992 uit te spreken dat gedwongen erkenning niet mag worden uitgesloten.
Het spoort ook met de wetgeving in alle ons omringende landen. Het achterwege
laten zou strijdig zijn met artikel 8 EVRM. Het kind heeft immers recht op
een relatie met zijn of haar verwekker, ook al wil die het kind niet erkennen
of niet met de moeder trouwen.De maximum termijn van vijf jaar na de geboorte of vanaf het moment dat
zij bekend is met de woonplaats van de vader, waarbinnen de moeder om vaststelling
kan verzoeken, lijkt de Partij van de Arbeid juist, dit op grond van dezelfde
argumenten als ik net heb genoemd. Als er geen wilsovereenstemming is, is
snelheid en duidelijkheid over de positie van de relatie gewenst. Voor het
kind is terecht geen termijn van toepassing. Overigens vraag ik mij af of
de minimumleeftijd van achttien jaar van de vader wel juist is. Erkenning
door de vader-verwekker kan toch ook vanaf zestien jaar? En waarom het spiegelbeeld
dan niet?Met betrekking tot het naamrecht is terecht vastgelegd dat bij de rechterlijke
uitspraak de gezamenlijke naamskeuze wordt vastgelegd. Gebeurt dat niet, dan
behoudt het kind terecht de naam van de moeder. Ik ben hier zojuist al op
ingegaan toen het over een andere situatie ging. Het is goed dat helder is
wat de naam van het kind wordt.Ik heb al even gesproken over de zogenaamde vaderschapsactie, dus het
afdwingen van een onderhoudsverplichting ten behoeve van het kind tot 21 jaar,
door de moeder of door het kind zelf. Dit verzoek is niet langer gebonden
aan de termijn van vijf jaar. De Partij van de Arbeid kan hiermee instemmen.
Zij kan eveneens instemmen met het voorstel dat van de erfgenamen van de overleden
verwekker alsnog een onderhoudsbedrag kan worden opgeëist ter grootte
van maximaal het legitieme. Dit kan minder zijn dan voor andere kinderen van
diezelfde man. Mijn vraag is of het hof van justitie deze ongelijkheid wel
tolereert, gelet op de jurisprudentie uit 1987. In 1987 is dezelfde problematiek
aan de orde geweest in een proces tegen de staat Oostenrijk. In 1993 is een
proces tegen de staat België gevoerd. Graag heb ik hierop een reactie
van de staatssecretaris. Ik overweeg, op dit punt een amendement in te dienen.Overigens verneem ik ook graag of zich bewijsproblemen voordoen in verband
met de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap. Willen aangesproken
vaders meewerken aan het onderzoek om te bepalen of zij de verwekker zijn?
Worden zij daartoe gedwongen? Is er op dit terrein al jurisprudentie? Dienen
er aanvullende bewijsregels te worden geformuleerd? Hoe is de bewijsproblematiek
in andere landen geregeld?Voorzitter! Ik kom op de situatie na beëindiging van het huwelijk
door het overlijden van de man of na echtscheiding. Het zogenaamde treurjaar,
dat wil zeggen één jaar wachten alvorens te mogen hertrouwen,
is gelukkig uit de wet verdwenen. Het voorkomen van kroostverwarring, zoals
het heet, geldt terecht niet meer als argument. De fractie van de Partij van
de Arbeid is er verheugd over dat deze verouderde regel verdwijnt. Al jaren
wordt hiervoor van diverse kanten gepleit wegens strijdigheid met artikel
16 van het VN-vrouwenverdrag. Ik herinner mij zelfs nog een lezing van prof.
Rood-de Boer in 1964, aan het begin van mijn studie, waarin zij sterk tekeerging
tegen deze bevoogdende regeling. Nu, na 23 jaar, is het bijna zo ver dat deze
regel uit de wet verdwijnt. De praktijk was overigens gelukkig al wat soepeler
dan de wet.De vraag blijft wie na hertrouwen de vader wordt van het kind dat geboren
is binnen 306 dagen na de beëindiging van het vorige huwelijk. De PvdA-fractie
kan zich erin vinden dat in het geval van echtscheiding de nieuwe echtgenoot
automatisch de vader wordt. Veel ontkennings procedures kunnen
zo worden voorkomen. Dergelijke procedures spelen nu frequent. In veel situaties
zal het ook wel overeenkomen met de werkelijkheid. In geval van overlijden
krijgt de overleden echtgenoot automatisch het vaderschap. Dat is dus niet
de nieuwe partner. Maar wat rechtvaardigt dit verschil? Is deze bevoogding –
dat is het in feite – eigenlijk niet onlogisch? Waarom kan de vrouw
geen verklaring afleggen tegenover de ambtenaar van de burgerlijke stand over
wie er eigenlijk de vader is? Op dit moment heeft de moeder ingevolge artikel
198 die mogelijkheid, mits de nieuwe partner het kind direct erkent. Het gevaar
van misbruik, waar de staatssecretaris op wijst, bestaat nu eigenlijk al.
Ook nu kan de moeder de nieuwe partner als de vader opgeven om de nalatenschap
van haar overleden man geheel zelf op te strijken; daar vreest de staatssecretaris
immers voor. Doet dit zich in de praktijk ooit voor? Waarop is anders die
vrees gebaseerd op grond waarvan nu de ruimte van de moeder weer wordt beperkt?
Als buffer kan eventueel aan bloedverwanten van de man in eerste en tweede
graad de mogelijkheid worden gegeven, de verklaring van de moeder aan te tasten.
Ik betwijfel of dit moet en hoor graag een reactie hierop van de staatssecretaris.
Ook op dit aspect overweeg ik de indiening van een amendement.In tegenstelling tot voorgaande wetsvoorstellen bevat dit wetsvoorstel
de adoptie van Nederlandse kinderen. Met de afschaffing van het huwelijksvereiste
en het openstellen voor mensen die minstens drie jaar hebben samengewoond,
en voor alleenstaanden is de Partij van de Arbeid het zeer eens. Al tien jaar
pleit de Partij van de Arbeid ervoor, ook alleenstaanden en samenwonenden,
ook twee mensen van gelijk geslacht, in aanmerking te laten komen als adoptiefouder.
Ook staan wij positief tegenover het afschaffen van de maximumleeftijd. Voor
de Partij van de Arbeid is het bij adoptie essentieel dat het kind door de
adoptiefouder of -ouders een stabiele en liefdevolle omgeving wordt geboden.
Dit moet zoveel mogelijk worden veiliggesteld. Garanties zijn hiervoor niet
te geven, maar dit geldt ook bij een huwelijk.Wij zetten wel een vraagteken achter het laten vervallen van het minimumleeftijdsverschil
en de verplichte drie jaar verzorging door alleenstaanden, terwijl deze voor
twee samenwonenden op een jaar is gesteld. Het argument van meer garantie
op stabiliteit overtuigt ons niet helemaal. Graag krijgen wij een nadere argumentatie
hiervoor van de staatssecretaris.Ten aanzien van de rechtsgevolgen heb ik nog een vraag over naamswijziging.
De Eerste Kamer wees bij de behandeling van het nieuwe naamrecht op het feit
dat de situatie bij gebrek aan naamskeuze bij adoptie, dus als de adoptiefouders
het niet eens zijn over de naam, niet geregeld is. De praktijk moet het maar
uitwijzen, zo zei de staatssecretaris toen. Verdient het toch geen aanbeveling,
te bepalen dat bij de rechterlijke uitspraak tot adoptie een verklaring over
de naamskeuze moet worden opgenomen? Dit is zoiets als bij de gerechtelijke
vaststelling van het vaderschap. Dan is het in alle situaties duidelijk hoe
het met de naam van het kind zit en regel je het sluitend.De leden 1 en 2 van artikel 229 zijn naar onze mening niet goed geformuleerd;
ook dit hebben wij van buitenstaanders te horen gekregen. In lid 1 staat:
"zijn" bloedverwanten, en dit moet zijn: "diens/hun" bloedverwanten. Het is
immers niet alleen een enkelvoudige, maar ook een meervoudige verwijzing.
Ik heb ook een amendement van mevrouw De Vries op dit punt gezien. Verder
moet in lid 2 niet alleen de familierechtelijke betrekking met de ouder, maar
ook met diens bloedverwanten worden genoemd. Graag krijg ik een reactie van
de staatssecretaris op deze wat technische opmerkingen.In Californië zijn er inmiddels wetsvoorstellen die voor twee vrouwen
of twee mannen adoptie mogelijk maken. Zoals bekend is de Partij van de Arbeid
van mening dat ook twee mensen van hetzelfde geslacht in aanmerking moeten
komen als adoptiefouders. Bij de behandeling van de nota Leefvormen in het
familierecht, in maart 1996, heeft de Partij van de Arbeid samen met D66 een
motie ingediend om dit voor Nederlandse kinderen mogelijk te maken. Het kabinet
heeft daarna besloten om zich over dit vraagstuk te laten adviseren door de
commissie-Kortmann, die zich al buigt over het openstellen van het huwelijk
voor twee mannen of twee vrouwen. Op zichzelf heeft de Partij van de Arbeid
geen bezwaar tegen deze procedure, zeker als er sprake is van een andere ouder.
Dan moeten alle aspecten goed worden bekeken. Toch zou de PvdA graag zien
dat voor een situatie, namelijk die van de duomoeders, zo snel mogelijk een
juridische oplossing wordt gevonden. Het gaat om situaties waarin twee vrouwen
samen hebben besloten tot het krijgen van een kind, dat zij ook samen, binnen
hun relatie, willen opvoeden en verzorgen. Evenals bij heteroparen wordt hier
uitgegaan van een duurzame relatie: een kind voor het leven. Zoals bekend,
voeren duomoeders al geruime tijd een proces om ook de niet biologische moeder,
de meemoeder, via adoptie het juridisch ouderschap te laten verkrijgen. Het
Hof van Amsterdam vond in haar uitspraak van november van het vorige jaar
het de haar rechtsvormende taak te buiten gaan om de gevraagde adoptie uit
te spreken. Wel vermeldt het Hof dat toewijzing van het verzoek het meest
in het belang van het kind zou zijn. Van een andere ouder is in deze situatie
immers meestal geen sprake aangezien het kind veelal via kunstmatige inseminatie
is verwekt en er niemand is die het vaderschap kan of mag claimen. De meemoeder
ontbeert op dit moment iedere juridische relatie met het kind. Binnenkort
zal het weliswaar mogelijk zijn om medegezag te krijgen, waardoor voor de
dagelijkse gang van zaken de praktische problemen zijn oplost zoals het abonnement
voor de bibliotheek, het aanvragen van een pas enz., maar daarmee heeft men
nog geen volledige juridische bescherming gegeven voor het kind. Dit is vooral
van belang omdat het gezag alleen maar geldt tot 21 jaar en niet langer. Daarna
is de gezagsrelatie verdwenen en blijft er niets meer over. Ondanks de verbeteringen
rondom het gezamenlijk gezag, is verdergaande juridische bescherming van het
kind absoluut gewenst en noodzakelijk in het belang van het kind.Hiervoor behoeft het afstammingsrecht niet te worden gewijzigd. Dit kan
simpelweg geregeld worden via een eenouderadoptie, waardoor het duidelijk
is dat er geen sprake is van bloedverwantschap. Adoptie is immers een fictie
van afstamming. Adoptie creëert geen bloedverwant schap
maar wel familierechtelijke betrekkingen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! Mevrouw Van der Burg concentreert zich nu terecht op het duomoederschap,
want dat is een probleem. Maar laat de fractie van PvdA nu adoptie door twee
mensen van gelijk geslacht toch zitten en wacht zij nu totdat de commissie-Kortmann
uitsluitsel heeft gegeven?MevrouwVan der Burg(PvdA)Ik kom daar nog op terug. Natuurlijk willen wij alles. Adoptie door twee
mensen van hetzelfde geslacht moet gewoon geregeld worden. Die uitspraak hebben
wij ook in maart 1996 gedaan.MevrouwSipkes(GroenLinks)In de schriftelijke voorbereiding heeft u nog nadrukkelijk gezegd, dat
het goed is om de conclusies van de commissie af te wachten, maar dat u van
de staatssecretaris een nota van wijziging verwacht voor dit punt. Ik vroeg
mij nu af of u daarmee wilt wachten.MevrouwVan der Burg(PvdA)Ik zal doorgaan met mijn inbreng en dan wordt het duidelijk wat wij willen.Op dit moment zijn er veel lesbische paren met kinderen. Dat is een maatschappelijke
werkelijkheid en daarbij hoort onze verantwoordelijkheid om in het belang
van het kind adequate juridische bescherming te geven. De vrouwen hebben immers
samen besloten tot het krijgen van een kind, evenals heteroparen dat doen.
Dat is een zware ingrijpende beslissing waarbij wordt uitgegaan van een duurzame
relatie en duurzame verantwoordelijkheid. Een duurzame juridische relatie
tussen beide ouders met het kind past hier dan ook bij. Dat laatste kan via
adoptie zonder iemand te benadelen, want er is immers geen andere ouder die
het vaderschap opeist. De PvdA wil het komend advies van de commissie-Kortmann
wel afwachten, maar daarna zou er zo snel mogelijk een kabinetsstandpunt op
dit speciale geval van duomoeders moeten komen. Daarom vragen wij de staatssecretaris
om de commissie-Kortmann te verzoeken om in haar advies met een juridische
oplossing te komen voor het geschetste probleem van het duomoederschap ook
binnen het huidige afstammingsrecht. Het kan zijn dat de commissie-Kortmann
dit punt automatisch meeneemt. Dat is echter niet zeker. Daarom vragen wij
de staatssecretaris, zeker te stellen dat het in dat advies aan de orde komt.
Verder wil de PvdA het kabinet verzoeken om zo snel mogelijk na het verschijnen
van het advies, een standpunt hierover te bepalen. Ik vermoed dat het wel
enige tijd duurt, voordat het kabinet komt met zijn standpunt over het totale
advies van de commissie-Kortmann. Ik hoop dat dit in het najaar rond is. Op
dit punt zouden wij dus een hogere versnelling willen. Het kabinetsstandpunt
hierover moet aan de Kamer worden voorgelegd. Op basis daarvan kan dan besloten
worden tot een snelle wetswijziging. Wij overwegen hiervoor in tweede termijn
een motie in te dienen.Voorzitter! Ik kom op de stiefouderadoptie. Hoewel drie jaar geleden de
voorganger van de staatssecretaris het wetsvoorstel stiefouderadoptie heeft
ingetrokken, zit dit nu enigszins verscholen weer in dit wetsvoorstel. In
de praktijk bestaan er op dit moment al diverse mogelijkheden om onder het
veto van de andere ouder uit te komen. Daarom is codificatie niet onlogisch.
Aan de andere kant zal er, naar wij hopen, minder behoefte zijn aan stiefouderadoptie.
Daardoor worden immers de familierechtelijke banden tussen kind en ouder doorgesneden.
Wij hopen dat gezamenlijk gezag meer zal worden aangevraagd. Helemaal uitsluiten
willen wij stiefouderadoptie echter niet.De PvdA is van mening, dat we met de voorgestelde herziening het afstammingsrecht
en de adoptie meer bij de maatschappelijke werkelijkheid van nu zijn gebracht.
Wij kunnen hiermee dan ook instemmen, zij het met enige aanpassingen zoals
hiervoor uiteengezet. Wij hopen van harte dat dit wetsvoorstel binnenkort –
dat is dan zo'n twintig jaar na het Marckx-arrest, een soort moederarrest
onder de herziening van het afstammingsrecht – de goedkeuring krijgt
van de Eerste Kamer en vervolgens rechtskracht! De PvdA blijft echter bij
het standpunt, dat een kind in homoseksuele relatie gelijke juridische bescherming
moet kunnen krijgen als een kind in een heteroseksuele relatie. Zou er in
dezen toch niet enige overeenkomst zijn met de gedachten achter het Marckx-arrest
ten aanzien van ongelijke behandeling? Voor de discussie daarover wachten
wij het advies van de commissie-Kortmann af. Maar gelet op de dringende maatschappelijke
behoefte die er op dit moment bestaat aan volledige juridische bescherming
van het kind van duomoeders, wil de PvdA op dat punt een hogere versnelling.
Dat is juridisch mogelijk. Vooruitlopend op een kabinetsstandpunt over het
totale advies van de commissie-Kortmann, wil de PvdA hierover een standpunt
van het kabinet, opdat een wettelijke regeling op dit punt snel en in ieder
geval vóór de 21ste eeuw werkelijkheid wordt!De heerSchutte(GPV)Voorzitter! Mijn bijdrage aan dit overleg spreek ik uit mede namens de
fractie van de RPF. Het ziet ernaar uit dat deze staatssecretaris aan de herziening
van het personen- en familierecht een grotere bijdrage zal leveren dan de
meeste van haar voorgangers. Weliswaar wekken vooral haar geestverwanten in
de Kamer nogal eens de indruk, dat het allemaal veel te traag en te weinig
is – wij hebben dat zojuist ook weer begrepen – maar wie naar
het verleden kijkt, zal niet kunnen ontkennen dat juist deze materie zo weerbarstig
is, dat een kabinetsperiode meestal te kort bleek om tot wetgeving van enige
substantie te komen. Staatssecretaris Schmitz lijkt er echter in te zullen
slagen, een aantal belangrijke wetsvoorstellen het Staatsblad te doen bereiken.Op z'n minst is hier dus sprake van een prestatie in bestuurlijke zin.
Onze fracties willen ook graag erkentelijkheid uitspreken voor de wijze waarop
de staatssecretaris in de schriftelijke voorbereiding is ingegaan op onze
vragen en opmerkingen. Er was sprake van een goede dialoog, die hopelijk ook
tijdens de mondelinge behandeling kan worden voortgezet.Mijnheer de voorzitter! Nu stop ik voorlopig met mijn complimenten en
doe dat in het besef dat er nog stevige hobbels genomen zullen moeten worden
alvorens onze fracties ook inhoudelijk met het voorstel zullen kunnen instemmen.
Om de ernst van deze hobbels te kunnen taxeren, is het goed de vraag voorop
te stellen waarom dit wetsvoorstel wordt ingediend. De argumenten zijn in
hoofdzaak van drieërlei aard. In de eerste plaats is er de ontwikkeling van de rechtelijke jurisprudentie.
Al verschillende malen kwam de rechter tot de conclusie, dat ons huidige personen-
en familierecht niet meer in alle opzichten aansluit bij ook voor Nederland
geldend internationaal recht. De rechter ging er dan toe over zelf te bepalen
wat recht was en deed dat met voorbijgaan aan het geldende formele recht.
In die rolverdeling mag uiteraard niet worden berust. Al veel te vaak heeft
de wetgever moeilijke politieke vragen op het bordje van de rechter gelegd.
Dat tast de legitimiteit en de geloofwaardigheid van de overheid als geheel
aan.Een tweede ontwikkeling heeft te maken met de mogelijkheden die de medische
wetenschap steeds meer is gaan bieden. Kunstmatige bevruchtingstechnieken
stellen de samenleving voor vragen die niet zomaar met behulp van het geldende
recht kunnen worden beantwoord.Maar deze ontwikkelingen in wetenschap en rechtspraak zouden niet van
zo verstrekkende betekenis geweest zijn als niet ook belangrijke verschuivingen
hadden plaatsgevonden in de opvattingen over normen en waarden. Normen en
waarden, die lange tijd breed gedeeld en gerespecteerd werden, zijn steeds
meer geïndividualiseerd. Daardoor werd ook de publieke betekenis van
bepaalde normen en waarden steeds minder vanzelfsprekend geaccepteerd.Het meest duidelijke voorbeeld hiervan op het terrein van het personen-
en familierecht betreft wel het huwelijksrecht. Het uit zich in het grote
aantal echtscheidingen, maar ook in het feit dat voor velen het huwelijk een
keuzemogelijkheid vormt uit vele alternatieven, alternatieven overigens die
gemiddeld van nog kortere duur zijn dan het gemiddelde huwelijk.Het gevolg hiervan is, dat in de politieke discussie over het personen-
en familierecht de aandacht zich vooral concentreert op de individuele personen
en minder op de totaliteit van een gezins- of huwelijksrelatie. We hebben
het vooral over de rechten en plichten van de man en de vrouw en over de rechten
en belangen van het kind.Nu behoeft daar niet veel mis mee te zijn mits we niet onnodig van elkaar
losmaken wat bij elkaar behoort. Zo kan het belang van een kind niet los worden
gezien van zijn band met een natuurlijke vader en moeder, ook al kan de situatie
er soms toe nopen die band, al dan niet tijdelijk, losser te maken.Dat brengt mij als vanzelf bij het afstammingsrecht. Het is opvallend
dat de staatssecretaris in haar verdediging van het wetsvoorstel meermalen
moet wijzen op de feiten. Zo zegt zij ergens, dat in feitelijke zin twee mensen
van hetzelfde geslacht nooit allebei een afstammingsband met een kind hebben.
Dat is een open deur intrappen, maar kennelijk nodig in reactie op de kritiek
dat zij wat al te geforceerd vasthoudt aan afstammingsrecht als beginsel.Op een andere plaats zegt zij, dat een relatie tussen een man en een vrouw
of tussen twee personen van hetzelfde geslacht voor het afstammingsrecht in
relevant opzicht van elkaar verschillen. Het gelijkheidsbeginsel kan dus alleen
al om die reden niet te hulp worden geroepen.De vraag die de staatssecretaris vervolgens opwerpt en nog niet definitief
beantwoordt, is of, los van het afstammingsrecht, aan allerlei niet-huwelijkse
relaties aan het ouderschap verbonden rechten en plichten moeten kunnen worden
toegekend. Ten principale komt die vraag aan de orde bij het regeringsstandpunt
over het nog uit te brengen advies van de commissie-Kortmann, maar omdat die
vraag niet losgezien kan worden van de materie van het voor ons liggende wetsvoorstel,
wil ik er nu al iets over opmerken.De vraag is dus die naar de relatie tussen afstamming en ouderschapsrechten.
Daarbij gaat het niet zo zeer om de vraag of zich omstandigheden kunnen voordoen
waarbij ouderschapsrechten worden toegekend aan niet-natuurlijke ouders. Zulke
situaties hebben zich altijd voorgedaan en vormen ook voor een belangrijk
deel het onderwerp van dit wetsvoorstel. De achterliggende vraag is echter
breder, namelijk of het voor de overheid verschil moet maken of een kind opgroeit
bij zijn natuurlijke ouders of bij andere personen.Daarbij is niet in het geding dat die andere personen heel goede opvoeders
kunnen zijn. Evenmin dat de overheid er zorg voor kan dragen dat zij in een
vergelijkbare relatie tot een kind kunnen staan. Het gaat om de vraag of de
overheid er goed aan doet in het algemeen een gelijke waardering toe te kennen
aan leefvormen met en zonder afstammingsrelatie.Bij eerdere debatten met de staatssecretaris is al gebleken dat op dit
punt onze wegen uiteengaan. Natuurlijke afstamming heeft niet alleen een formele
betekenis, maar wel degelijk ook feitelijke. Door natuurlijke afstamming en
bloedverwantschap ontstaan unieke relaties tussen ouders en kinderen en tussen
broers en zusters. Ze vormen een goede basis voor opvoeding, gezagsuitoefening
en gezagserkenning en voor onderlinge sociale betrokkenheid. Deze relaties
kunnen, evenals andere, onder spanning komen te staan, maar zelfs dan zal
de aanwezigheid van bloedverwantschap van invloed blijven. Natuurlijke afstamming
en bloedverwantschap vormen een scheppingsgegeven. Dat kan van geen enkele
andere relatie tussen mensen worden gezegd. Daarom is het goed dat niet alleen
het formele afstammingsrecht, maar ook het materiële ouderschapsrecht
hiervan uitgaat. Daarmee zijn niet alle problemen opgelost waarvoor de praktijk
ons stelt, maar wel is een handvat geboden voor het benaderen van deze problemen.
De medische wetenschap kan veel, ook als het gaat om het verwekken van kinderen.
Individuele burgers kunnen om zeer uiteenlopende redenen buiten een huwelijksrelatie
om kinderen krijgen. Met het oog daarop zijn wettelijke regels nodig, maar
de feitelijke mogelijkheden mogen er niet toe leiden dat de scheppingsnorm
wordt losgelaten. Daarom is de overheid terecht terughoudend tegenover draagmoederschap.
Dat zou zij eveneens moeten zijn tegenover donorinseminatie.Om dezelfde reden heb ik grote moeite met de mogelijkheid van erkenning
van een kind door een man die gehuwd is. In feite wordt daarmee een daad van
overspel gesanctioneerd. De staatssecretaris heeft deze mogelijkheid bij nota
van wijziging gelukkig wettelijk beperkt. Zij verwacht ook dat zo'n erkenning
in de praktijk niet vaak zal voorkomen. Hooguit zou het gaan om situaties
waarin de echtgenoten al gescheiden van elkaar leven, maar het huwelijk nog
niet is ontbonden. Het gaat dan kennelijk om een tijdelijke situatie waarin
een keuze zal moeten worden gemaakt. Waarom dan de mogelijkheid opnemen om
 juist in zo'n situatie een kind te erkennen dat in overspel
is verwekt? Die beslissing kan toch veel beter genomen worden op het moment
dat duidelijk is aan wie de man trouw zal zijn?De heerDittrich(D66)Waar zijn in die visie de belangen van het kind?De heerSchutte(GPV)Dat is de vraag die ik in het begin van mijn betoog even heb willen aanduiden.
Moet je het belang van het kind wel zo isoleren van het belang van de leefvorm,
de relatie waaruit het kind is voortgekomen? Minder dan de heer Dittrich maak
ik een geïsoleerde beoordeling van de positie van de man, de positie
van de vrouw en de positie van het kind. In lijn met commentaren van Hoksbergen
ga ik primair uit van een natuurlijke band van het kind met zijn vader en
moeder. Dat heeft een verstrekkende betekenis.De heerDittrich(D66)Ik vind dat u een geïsoleerde benadering heeft van het huwelijk.
In het voorbeeld heeft de getrouwde man een kind verwekt bij een andere vrouw.De heerSchutte(GPV)Ik sluit dan ook niet uit dat het tot erkenning komt. Ik vraag alleen
waarom dat moet worden gedaan op een moment dat er kennelijk twee relaties
zijn. De man heeft een relatie met zijn echtgenote en kennelijk ook enigerlei
relatie met een andere vrouw. Uit die laatste relatie is een kind geboren.
Moet je dan in zo'n tweeslachtige situatie de mogelijkheid van erkenning openen?
Ik ben ervoor om eerst duidelijkheid te laten ontstaan over de vraag aan wie
de man werkelijk trouw is. Als het nodig is, kan vervolgens erkenning volgen.De heerDittrich(D66)Dat moet gebeuren omdat het kind er is.De heerSchutte(GPV)Het kind is er hopelijk ook nog op het moment dat er meer duidelijkheid
bestaat. Ik wil geen verdergaande inbreuk op het huwelijk mogelijk maken dan
er al is door de feitelijkheid van de verwekking van het kind.De heerDittrich(D66)Die duidelijkheid is er omdat het kind weet dat het een vader heeft, namelijk
de verwekker. Die duidelijkheid blijft bestaan, ook al zijn er verschillende
relaties in het spel.De heerSchutte(GPV)Dat is duidelijk en zal tot een oplossing moeten komen. Ik wil meer waarde
hechten aan het feit dat er nog steeds een relatie is tussen de man en de
vrouw binnen het huwelijk. De man zal tot een keuze moeten komen. Hij zal
duidelijkheid moeten bieden.Het meest omstreden onderdeel van het wetsvoorstel betreft de wijzigingen
met betrekking tot adoptie. Hierover kan de discussie heel gemakkelijk op
verkeerd spoor komen. Adoptie is altijd bedoeld geweest en moet dat blijven
als een maatregel van kinderbescherming als andere minder vergaande maatregelen
niet mogelijk zijn. Kinderen die in uiterst moeilijke omstandigheden verkeren,
hebben dan behoefte aan mensen die zo goed mogelijk de rol van de natuurlijke
ouders overnemen. In termen van recht gesproken: adoptiekinderen hebben recht
op een nieuwe vader en moeder, potentiële adoptieouders hebben geen recht
op kinderen, net zo min als andere potentiële ouders dat hebben.Hiermee is in feite elke discussie die begint met de vraag wie kinderen
mogen adopteren een afgeleide discussie. Adoptiekinderen hebben recht op een
situatie die zo weinig mogelijk verschilt van de situatie waarin hun leeftijdgenoten
idealiter opgroeien, te weten bij een man en een vrouw die hun vader en moeder
zijn. Dat onze wetgeving, evenals trouwens vrijwel alle buitenlandse wetgeving,
het echtpaarvereiste bevat, is dan ook logisch. Dat heeft niets te maken met
discriminatie van potentiële adoptieouders maar alles met het belang
van het kind dat in moeilijke omstandigheden verkeert.Het is dan ook in het geheel niet verwonderlijk dat uit het verslag van
een onderzoek naar de wetgeving inzake interlandelijke adoptie blijkt dat
zowel in de landen van herkomst als in de ontvangende landen adoptie door
een echtpaar geëist of gewenst wordt. Eenpersoonsadoptie is in principe
mogelijk, maar adoptie door twee personen van hetzelfde geslacht is, op twee
Amerikaanse staten na, uitgesloten. Veel wonderlijker is dat desondanks in
Nederland serieus wordt onderzocht of wij op dit punt een eigen koers kunnen
varen.MevrouwVan der Burg(PvdA)Voorzitter! Begrijp ik het nu goed dat de heer Schutte de voorkeur geeft
aan eenouderadoptie boven adoptie door twee mannen of twee vrouwen?De heerSchutte(GPV)Ik kom dadelijk op de eenouderadoptie terug. Dan zal ik ook de relatie
leggen die u nu legt.Op het punt van de interlandelijke adoptie heeft de regering al een conclusie
getrokken. Nederland conformeert zich daar aan de gangbare praktijk en aan
de voorwaarden die de landen van herkomst stellen. Ik stem daar uiteraard
mee in. Ik kan echter niet begrijpen waarom dan toch nog geprobeerd wordt
om voor het kleine aantal Nederlandse adoptiekinderen een afwijkende koers
te varen. Als vrijwel de hele wereld ervan overtuigd is dat kinderen die in
een uiterst problematische opvoedingssituatie verkeren, recht hebben op de
zorg van een andere vader en moeder, welke argumenten kunnen wij dan hebben
om te constateren dat hun ook best een vader of een moeder kan worden onthouden,
als er maar twee personen voor hen zorgen? Geen argumenten ontleend aan het
belang van het kind, dunkt mij.Een andere wijziging die de regering voorstelt, betreft de mogelijkheid
van eenpersoonsadoptie. Ik ben het met de staatssecretaris eens dat zich omstandigheden
kunnen voordoen, waarin adoptie door één persoon een verantwoorde
keuze is. Problemen heb ik echter, als zij in artikel 227 adoptie door twee
personen van verschillend geslacht en door één persoon in één
adem noemt. Daarmee wordt gesuggereerd dat, als overigens aan de algemene
voorwaarden is voldaan, adoptie door één of door twee personen
om het even is. Daartegen heb ik bezwaar. Een wezenlijk verschil is al dat
een kind in problemen op die manier terechtkomt in een niet ideale opvoedingssituatie
die afwijkt van de situatie waarin kinderen normaliter opgevoed worden. Dat
kan normaliter niet in het belang van het kind zijn.Prof. Hoksbergen, hier eerder genoemd, heeft meermalen bepleit, onderscheid
te maken tussen het juridisch mogelijk maken van adoptie door één
persoon en plaatsing van kinderen bij één persoon of bij twee
 personen van gelijk geslacht. De juridische adoptie is dan bedoeld
voor het juridisch bevestigen van een feitelijke bestaande opvoedingssituatie.
Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen, als gedurende de adoptieprocedure een
van de echtgenoten overlijdt. Maar bij de plaatsing van kinderen sta je volgens
Hoksbergen voor een keuze. Dan moet je kiezen voor een situatie die zoveel
mogelijk aansluit bij de gewone opvoedingssituatie, dus bij een echtpaar.In de nota naar aanleiding van het verslag noemt de staatssecretaris enkele
voorbeelden van een mogelijk gewenste eenpersoonsadoptie. Zij denkt aan een
drugsverslaafde alleenstaande moeder of aan een moeder die haar kind direct
na de geboorte afstaat. De drugsverslaafde moeder wil misschien niets liever
dan dat het kind door haar alleenstaande zus of door haar beste schoolvriendin
van destijds verder wordt verzorgd en opgevoed. Het is duidelijk dat deze
kinderen komen uit een zeer problematische opvoedingssituatie. Alleen al om
die reden is het de vraag of het werkelijk in het belang van het kind is om
te kiezen voor een niet ideaal alternatief van opvoeding door één
persoon. Het is ook de vraag of in het geval van de drugsverslaafde moeder
wel gekozen moet worden voor de verstrekkende maatregel van adoptie, waardoor
elke afstammingsrelatie met de moeder verbroken wordt.Ik voel er dan ook niet voor om eenpersoonsadoptie op gelijke voet te
behandelen met adoptie door een echtpaar. Daarmee worden óf verwachtingen
gewekt die niet waargemaakt kunnen worden, óf er wordt een weg ingeslagen
waarbij het belang van het kind niet vooropstaat. Ik kan mij overigens niet
aan de indruk onttrekken dat zo vastgehouden wordt aan de mogelijkheid van
eenpersoonsadoptie, omdat daardoor mogelijkheden kunnen ontstaan voor gezamenlijk
ouderlijk gezag van twee personen van gelijk geslacht. Ik heb inmiddels begrepen
dat dit ook de wens is van enkelen onder ons. Volgens mij zou dit echter een
zeer oneigenlijk gebruik van de mogelijkheid van adoptie betekenen. Adoptie
wordt zo namelijk een instrument voor gezinsvorming in plaats van een uiterste
maatregel ter bescherming van het kind.Voorzitter! Ik ben mijn bijdrage begonnen met het uitdelen van enkele
complimenten in de richting van de staatssecretaris. Vervolgens kwamen enkele
forse hobbels aan de orde, die instemming met het voorliggende voorstel moeilijk
maken. Misschien kan de discussie ons nog nader tot elkaar brengen. Op één
punt kan ik het kabinet en de staatssecretaris echter niet prijzen wegens
betrachte voortvarendheid. Dat betreft het recht van een kind om zijn afstamming
te kennen. Prof. Hoksbergen en anderen hebben erop gewezen dat veel geadopteerde
kinderen worstelen met hun adoptiestatus. In de loop van hun puberteit of
later maken zij kenbaar dat zij willen weten van wie zij afstammen.Iets dergelijks ligt ook voor de hand bij kinderen die met behulp van
donorinseminatie zijn verwekt. De staatssecretaris stelt zich op het standpunt
dat beide zaken heel goed en onafhankelijk van elkaar kunnen worden behandeld.
Gezamenlijke behandeling zou maar tot verdere vertraging kunnen leiden. Dat
laatste sluit ik niet uit. Maar het eerste argument gaat hooguit formeel op.
Er is wel degelijk een samenhang tussen de wijze waarop de afstamming geregeld
is in geval van donorinseminatie en de rechten van de kinderen welke aldus
worden verwekt. Daarom vraag ik de staatssecretaris op z'n minst aan te geven
of ook in de regelgeving ten aanzien van bekendheid met afstammingsgegevens
het recht en het belang van het kind haar uitgangspunt is of dat ook hier
weer alle belangen tegen elkaar moeten worden afgewogen. Wat onze fracties
betreft staat het recht van de zwakste partij centraal. Als dat betekent dat
in de praktijk de animo om als zaaddonor op te treden minder wordt, kunnen
wij dat geenszins als een bezwaar ervaren.De vergadering wordt van 13.05 tot 13.45 uur geschorst.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Mijnheer de voorzitter! Hoewel dit een wetgevingsoverleg is, is het heel
belangrijk om van tevoren aan te geven uit welk oogpunt je het wetsvoorstel
wilt bekijken. Bij de beoordeling van dit wetsvoorstel onderschrijft de CDA-fractie
dat het huwelijk en het gezin geëerbiedigd behoren te worden, zoals door
de staatssecretaris is verwoord in de nota naar aanleiding van het verslag.
De CDA-fractie vindt het voorts belangrijk dat nauw wordt aangesloten bij
de natuurlijke afstamming, opdat de biologische werkelijkheid bewaard blijft.
Een kind wordt altijd geboren uit een vader en een moeder, maar de werkelijkheid
lijkt wel eens anders. Ter bescherming van het kind en in het belang van het
kind en het familieleven, onderschrijven wij dat de wet aangepast moet worden.
Het gaat enerzijds om bescherming en anderzijds om het nemen en geven van
verantwoordelijkheid.Ons uitgangspunt bij de beoordeling is dus of de maatregel in het belang
van het kind is en of de volwassenen voldoende worden aangesproken op hun
verantwoordelijkheid. Daar kan het echter niet bij blijven. Als gedurende
een bepaalde periode een zogenaamd "family-life" heeft bestaan, zal ook dat
in sommige gevallen een belangrijke beoordelingsfactor zijn. Misschien kan
het op een gegeven ogenblik zelfs wel van doorslaggevende betekenis zijn.Volgens ons is afstamming duidelijk iets meer dan het ouderschap, dan
het ouderlijk gezag. Afstammingsrecht is iets anders dan ouderschapsrecht,
en wij gaan uit van afstammingsrecht. Laat ik maar meteen duidelijk maken
dat de vriendin van de moeder en de moeder wel een gezamenlijke voogdij of
gezamenlijk gezag kunnen krijgen, maar dat daaruit geen relatie kan ontstaan
die is gebaseerd op afstammingsrecht. Daarmee onderschrijven wij de keuze
van de staatssecretaris.MevrouwVan der Burg(PvdA)Gaat mevrouw Doelman hier nog verder op door?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Naar mijn mening is het helder dat ik kies voor afstammingsrecht en niet
voor ouderschapsrecht. Als je kiest voor afstammingsrecht, ga je uit van de
biologische afstamming van een kind van de vader en de moeder. Ik ga straks
nog in op heel bijzondere situaties, maar dan is er sprake van een bewuste
keuze die van tevoren is gemaakt, waardoor ook in dit wetsvoorstel tot bepaalde
keuzen wordt gekomen.MevrouwVan der Burg(PvdA)Mevrouw Doelman vindt dat afstammingsrecht niet gelijk is
aan ouderschapsrecht, maar vindt zij het dan niet reëel dat de vriendin
van de moeder wel een vorm van ouderschap moet kunnen krijgen? Het is niet
gelijk, dus is er de mogelijkheid om wel dezelfde juridische bescherming voor
het kind te creëren. Het CDA neemt immers ook het belang van het kind
als uitgangspunt.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Het gaat om het belang van het kind, maar ik ga er ook altijd van uit
dat er nooit een recht is op een kind, op basis waarvan nooit gezegd kan worden
dat er recht bestaat op een afstammingsrelatie. Ik kan mij voorstellen dat
een kind een wens is van ouders; daar kom ik nog op terug. Als echter een
alleenstaande of iemand die samenwoont vindt dat de keuze gemaakt kan worden
om een kinderwens te vervullen, wordt naar mijn mening een heel grote verantwoordelijkheid
genomen wanneer wordt gezegd dat de biologische vader daarin geen plaats hoort
te hebben. Ik kies dan ook voor de gezamenlijke voogdij of het gezamenlijk
gezag, maar niet voor de afstammingsrelatie, zoals bij stiefouderadoptie,
omdat ik dat geen natuurlijke verhouding vind. Zo is een afstammingsrelatie
voor twee moeders natuurlijk niet mogelijk en daar kies ik dus ook niet voor.MevrouwVan der Burg(PvdA)Mevrouw Doelman noemde al even de biologische vader. Wat gebeurt er als
er geen sprake is van een verwekker, in de zin die ook in de toelichting bij
het wetsvoorstel is beschreven, dus als er geen persoon is die aanspraak kan
maken op vaderschap? Vindt mevrouw Doelman dan nog dat in die situatie, gelet
op het belang van het kind, volgehouden kan worden dat dit soort juridische
bescherming alleen maar mogelijk is indien er sprake is van een man en een
vrouw?MevrouwDoelman-Pel(CDA)De mogelijkheid blijft altijd open dat een donor op een gegeven moment
zoveel verantwoordelijkheid voelt dat hij toch de relatie met het kind wil
opbouwen. Als er iemand is die in mijn ogen recht heeft op afstammingsgegevens,
dan zou hij dat moeten zijn, als het om duomoeders gaat. Aangezien wij hebben
vastgelegd dat de KI-donor nooit de juridische vader kan worden, kan hij nooit
in een vaderschapsrelatie komen, hoewel hij wel kan erkennen. Dat is wat wonderlijk.
De afstammingsgegevens zijn dan minder toegankelijk. Ik vind dat heel dwaas
en ik kom hier nog op terug. Ik kies er niet voor om de afstammingsrelatie
met twee mensen van hetzelfde geslacht op die manier tot stand te brengen.Voorzitter! De begrippen vader, moeder, ouder, verwekker, erkenner, stiefouder,
biologische vader en donor lijken allemaal zo vanzelfsprekend en overzichtelijk.
Nadat ik enige tijd met het wetsvoorstel bezig was geweest en de wereld eromheen
tot mij had laten doordringen, heb ik geconstateerd dat het allemaal ontzettend
ingewikkeld is door de verscheidenheid van leefvormen en bevruchtingsmethoden.
Je kunt constateren dat het voor jezelf ingewikkeld is, maar hoe ingewikkeld
kan het dan niet worden voor een kind dat ermee te maken krijgt? Ik ben aan
de ene kant heel blij met het wetsvoorstel, maar ik wil ook duidelijk zeggen
dat ik graag enige voorzichtigheid wil betrachten met het creëren van
nieuwe mogelijkheden.Ik onderschrijf van harte dat draagmoederschap niet moet worden aangemoedigd
door overheidsbeleid. Wij zouden het liever willen ontmoedigen door heel strikt
beleid. Men kan vragen hoe wij dat willen doen. Dat zou kunnen door een bepaalde
methode en aanpak voor te schrijven voor de ziekenhuizen. De CDA-fractie vindt
het wel van belang dat het heel verantwoord wordt afgerond, als er sprake
is van een fait accompli. Je kunt het kind niet in de kou laten staan. Je
zult moeten zorgen dat er een goede afstamming tot stand komt en dat er een
goede procedure van afstand is, voor ontheffing van de draagmoeder en toewijzing
van de voogdij aan de wensouders.Ik heb begrepen dat er wordt gezocht naar een snelle procedure. Als er
al een snelle procedure moet komen, moet dit een procedure zijn die ook zeer
verantwoord is. Deze methode van kinderen krijgen zou ik in ieder geval niet
willen aanmoedigen.De gedwongen erkenning of de rechterlijke vaststelling roept na de uitgebreide
beantwoording niet zoveel vragen en problemen meer op. Het gaat er in feite
om dat het kind recht wordt gedaan en in een familierechtelijke betrekking
komt te staan tot de biologische vader, maar dat ook de relatie met de moeder
niet wordt verstoord. Dat is de basis van erkenning, ontkenning, wettiging,
en noem maar op. Als hierop inbreuk wordt gemaakt, moet worden aangetoond
dat er gedurende zwangerschap en geboorte family-life heeft bestaan. Vooral
bij een gedwongen erkenning vind ik dat erg belangrijk. De vaststelling moet
dan een meerwaarde hebben en niet beleefd worden als een "binnendringen" in
de leefsituatie van de moeder.De termijnen die gesteld worden bij erkenning, zijn eigenlijk levenslang.
Zelfs bij volwassenheid kan een man zijn kind erkennen. Hierover had ik net
een discussie met mevrouw Van der Burg. De gedwongen erkenning is wat anders,
maar ik vind het uitermate belangrijk dat men weet dat men zelfs bij volwassenheid
het kind kan erkennen, als men die verantwoordelijkheid wil beleven.De erkenning van een kind door een gehuwde man behoeft niet meer de toestemming
van diens echtgenote, in het belang van het kind. Hierbij zou je ook kunnen
zeggen dat een minimale voorwaarde is dat er sprake is van family-life. Ik
vind dat ontzettend belangrijk, zowel voor de moeder en het kind die samenwonen
als voor de vader en de vrouw die misschien met een ander kind samenwonen.
Als je al tot die erkenning komt, vind ik dat je duidelijk moet aantonen dat
er een meerwaarde is voor het kind en voor de moeder, in familieopzicht, en
voor het nieuwe gezin dat er is.De heer Schutte pleit ervoor dat de ouders eerst orde op zaken stellen.
Ik ben geneigd om te zeggen dat het in het belang van het kind mogelijk moet
zijn om die beide relaties te volgen. Gelet op het feit dat kinderen bij echtscheidingen
soms in ingewikkelde situaties moeten omgaan met vaders, moeders, halfbroertjes
en halfzusjes, moet het mogelijk zijn om dit een stabiele vorm te geven. Er
moet echter wel voorzichtig en heel nadrukkelijk worden getoetst: dit mag
alleen maar als die meerwaarde inderdaad tot stand komt.Ik had het zojuist al even over de erkenning. Het spiegelbeeld daarvan
is de ontkenning van het vaderschap. Waarom zou bij de ontkenning van het vaderschap niet dezelfde gang worden gekozen als bij de erkenning
van een man die een kind heeft verwekt en die het vaderschap zelfs bij meerderjarigheid
nog mag erkennen? Waarom zouden wij dat niet ook bij ontkenning mogelijk maken?
Ik heb mensen gesproken die op meerderjarige leeftijd eindelijk tot de ontdekking
waren gekomen dat hun vader hun vader niet was. Zij zouden dat vreselijk graag
hebben willen terugdraaien, omdat die relatie vanuit het verleden zo belastend
was. Eigenlijk was het een soort genezing om inderdaad vast te kunnen stellen
dat die vader hun vader niet was. Daarom moet in elk geval de termijn worden
verlengd en eigenlijk moet het, spiegelbeeldig aan de erkenning, altijd mogelijk
zijn. Ik heb een amendement voorbereid om de termijn te verlengen. Dat amendement
ligt voor. Er zou sowieso iets gedaan moeten worden aan de overgangsperiode
in het kader van de op dit ogenblik lopende procedures inzake ontkenning.
Wij hebben nogal wat brieven gekregen van advocaten. Daaruit blijkt duidelijk
dat het op dit ogenblik, nadat de mensen om de ontkenning van het vaderschap
hebben gevraagd, om periodes van zeven tot negen jaar gaat. Ik denk dat dat
vaak ingegeven wordt door de zeer emotionele toestand waarin het kind geboren
is of waarin men op dat ogenblik leeft. Vaak is daarna een leven opgebouwd
dat niet altijd even stabiel hoeft te zijn; vaak komt een mens in een moeilijke
situatie bij de afweging welk besluit als eerste moet worden genomen. Daarom
zou ik daar graag wat ruimer in willen zijn.MevrouwVan der Burg(PvdA)Ik weet niet of u op het punt van de overgangsregeling een amendement
heeft ingediend. Ik weet wel dat u een amendement over de termijnen hebt ingediend.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Nee, niet over de overgangsregeling.MevrouwVan der Burg(PvdA)U had het zojuist over een verruiming van de overgangsregeling. Ik heb
in mijn bijdrage gezegd dat de moeder in ieder geval de mogelijkheid heeft
om binnen één jaar een soort inhaalslag uit te voeren. Zij kan
daar althans toe overgaan als het kind niet ouder is dan twaalf jaar. Vindt
u dat niet voldoende? In de jurisprudentie en de voorbeelden die wij allemaal
hebben gekregen, gaat het immers om kinderen tussen de zeven en negen jaar.
Die leeftijd van twaalf jaar zou wat dat betreft dus voldoende kunnen zijn.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik zal u eerlijk zeggen dat ik dat amendement heb ingediend omdat ik vind
dat er sowieso iets aan moet worden gedaan. Ik sta open voor discussie over
de beste vorm, maar ik wil vreselijk graag eerst antwoord van de staatssecretaris
krijgen. Het gaat er mij uiteindelijk om, de mogelijkheid te geven dat het
kind er zich zijn levensfase goed bij voelt als het weet dat het een vader
of juist geen vader heeft. Aan de andere kant gaat het er ook om in hoeverre
je tegemoetkomt aan de verantwoordelijkheid die men vaak op een latere leeftijd
ervaart, namelijk dat men een kind heeft en dat men voor dat kind verantwoordelijkheid
draagt. Die overgangstermijn en de termijn waarin je dat proces kunt starten,
kunnen allebei erg belangrijk zijn. Daar wil ik graag nader overleg over voeren,
maar naar aanleiding van de antwoorden van de staatssecretaris wil ik dit
graag nader bezien.Voorzitter! Ik kom bij het laten vervallen van de 306 dagen bij scheiding.
Dat lijkt mij te passen in deze tijd. Het positieve is namelijk dat het kind
door de handeling van de moeder in de juiste verhouding tot de biologische
vader kan komen te staan. Ik ben het ermee eens dat de regel wel blijft bestaan
bij het overlijden van de echtgenoot. De moeder zal dan, als daar behoefte
toe bestaat, gebruik kunnen maken van de ontkenning.Het ligt in de lijn met de adoptie dat een kind de beslissing kan laten
herroepen, in dit geval het vaderschap kan ontkennen, ook als het kind geboren
is via KID. De vraag is echter of het standpunt met betrekking tot de anonimiteit
van de donor deze regel niet tot een dode letter maakt. Bij adoptie bestaat
de plicht tot voorlichting over de status van het kind. Zou het niet beter
zijn als naar analogie van deze regeling dezelfde plicht op ouder/ouders zou
rusten? De staatssecretaris spreekt steeds van twee gescheiden circuits, aan
de ene kant het medisch-ethische circuit en aan de andere kant de afstamming.
Ik heb het gevoel dat deze circuits elkaar sterk raken. Anderen hebben er
al op gewezen dat het enerzijds gaat om registratie van afstammingsgegevens
en anderzijds om de vraag of ouders kunnen worden verplicht om kinderen voor
te lichten. In het kader van de buitenlandse adoptie hebben wij het keurig
geregeld; kinderen worden voorgelicht en horen waar ze vandaan komen, uit
welke ouders ze zijn geboren enz., uiteraard voorzover men het weet. Je kunt
je afvragen of je bij alle medisch-ethische ingrepen, zeker ten aanzien van
het geboren worden, niet op ouders de plicht moet laten rusten om de kinderen
voor te lichten. Ik weet niet of dit bij motie of bij amendement zou moeten
worden geregeld. Graag hoor ik hierover het oordeel van de staatssecretaris.De verwekker, de biologische vader, het vaderschap, de donor en de stiefvader
zijn allen personen, waar het kind mee te maken kan krijgen. Soms is er fictie,
meestal een werkelijkheid en bij gerechtelijke procedures wordt getracht om
werkelijkheid en fictie bij elkaar te brengen. Soms lukt dat, soms lukt het
niet. In de nota naar aanleiding van het eindverslag staat dat bij alle te
maken afwegingen de belangen van het kind een grote rol moeten spelen. De
procedures moeten dan ook zorgvuldig zijn en eerlijkheid tegenover kinderen
is van doorslaggevend belang voor het aanvaarden van de al of niet echte vader
en/of moeder. Veel mensen gaan altijd weer op zoek naar hun roots.Uiteindelijk wil men natuurlijk zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid,
bij de afstamming uitkomen. Echter, men wil het kind ook de bescherming van
het ouderlijk gezag en de ouderlijke voogdij bieden. In feite gaat het erom,
het kind een plaats te geven in de maatschappij, hetgeen breder is dan alleen
een moeder. Hoe langer ik naar de onderhavige wetsvoorstellen kijk, des te
meer raak ik ervan overtuigd dat hoe meer men een kind vertelt, hoe beter
men het kan opvangen in situaties waarin het kan komen te verkeren. Als je
als kind uitgaat van een werkelijkheid waarin er sprake is van een eigen vader
en moeder, kan er een crisis ontstaan wanneer je later ontdekt dat de werkelijkheid
heel anders is.Family-life en het beperken van adoptie tot slechts een bepaalde categorie
is in overeenstemming met of niet in strijd met artikel 8 EVRM. Artikel 12
EVRM noodzaakt niet tot de introductie van adoptie door twee ongehuwde
personen van verschillend geslacht, maar verbiedt het ook niet. De vraag is
gerechtvaardigd of deze openstelling voor adoptie een ruim gebaar is of méér.
Het is immers bekend dat het aanbod, zeker van Nederlandse kinderen, zeer
gering is en het opnemen van buitenlandse pleegkinderen voorbehouden blijft
aan echtparen. Met de staatssecretaris ben ik het eens dat de eerder bedoelde
verhoudingen ook duurzaam en emotioneel stabiel kunnen zijn en een goed opvoedingsklimaat
voor de kinderen kunnen bieden. Echter, er zijn veel meer mensen die graag
een kind willen adopteren dan er kinderen beschikbaar zijn en als er geselecteerd
moet worden, kies ik voor het gehuwde paar. Ik ga er niet van uit dat Nederlandse
adoptiefkinderen nu voor de niet-gehuwden beschikbaar zijn en de buitenlandse
voor de gehuwden. Het materieel-formele criterium blijft toch voorop staan.Bij een eerdere behandeling heeft het CDA al eens bepleit om eenpersoonsadoptie
mogelijk te maken. Wij werden geconfronteerd met situaties waarin een kind
tussen wal en schip geraakte en in feite in geen enkele familierechtelijke
relatie meer tot iemand stond. In dergelijke situaties was de eenpersoonsadoptie
de enige uitweg. In de nota naar aanleiding van het eindverslag spreekt de
staatssecretaris van geen ongeclausuleerde invoering. Daar is de CDA-fractie
het mee eens. Het gaat immers om bijzondere gevallen, zoals scheiding, overlijden
of het langdurig verzorgd hebben van een kind. De staatssecretaris geeft het
voorbeeld van een kind dat door een vriendin is afgestaan, omdat zij verslaafd
is aan drugs of iets dergelijks. Ik ken zelf voorbeelden van iemand die een
kind uit het buitenland heeft meegenomen en de zorgen ervoor op zich heeft
genomen. De buitenlandse autoriteiten hadden toestemming gegeven om dat kind
te verplegen of te verzorgen en te adopteren. Ik houd het graag bij de bijzondere
omstandigheden.De heerSchutte(GPV)Er is een amendement van mevrouw Doelman hierover. In de toelichting daarop
worden een aantal situaties genoemd waaraan kan worden gedacht, zoals het
adoptieproces, overlijden, echtscheiding of een langdurige verzorging en opvoeding.
Is de opsomming in die toelichting limitatief? Mevrouw Doelman noemt in haar
mondelinge toelichting nu het geval dat ook de staatssecretaris noemde, van
de aan drugs verslaafde moeder. Kan zij iets nader aanduiden wat zij in haar
amendement bedoelt met het begrip bijzondere gevallen, ook in relatie tot
de discussie die hier is gevoerd?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik zou ervoor zijn, dat in problematische situaties met kinderen allereerst
wordt bekeken waar het kind het best kan worden geplaatst. Dit sluit een beetje
aan op hetgeen de heer Schutte zegt. Zou je dan niet eerst moeten kiezen voor
een rapport van de Raad voor de kinderbescherming, om te kijken waar het kind
het best geplaatst kan worden? Ik weet ook dat er situaties zijn waarin niet
zozeer gekozen wordt. Soms gebeuren de dingen gewoon in het leven. Soms wordt
een kind achtergelaten met het verzoek er even op te passen, maar draait dat
uit op een zeer langdurige verzorging. Je moet dan heel zorgvuldig afwegen
of je het kind weer uit zo'n situatie moet weghalen en moet overbrengen naar
een andere situatie, bijvoorbeeld met een echtpaar. Ik ga er niet van uit
dat men bewust voor adoptie door één ouder kiest, waarin één
ouder zich heeft gemeld voor adoptie. Ik ga ervan uit, dat er omstandigheden
zijn waardoor men al de verantwoordelijkheid voor zo'n kind heeft en waarin
het in het belang van het kind is om dat te bestendigen. Misschien moet de
relatie met de echte moeder worden verbroken, omdat het niet anders kan. Misschien
wordt of is zij ontzet uit de ouderlijke macht. Eenouderadoptie kan dan in
het belang van het kind zijn.De heerDittrich(D66)Stel dat de rechter zo'n verzoek voor zich heeft gekregen en oordeelt,
dat het niet een bijzonder geval is, maar dat het wel kennelijk in het belang
van het kind is dat de eenouderadoptie plaatsvindt. Hoe moet ik het amendement
dan lezen? Moet de rechter dan, ook al is het in het belang van het kind,
bepalen dat de eenouderadoptie niet doorgaat?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik meende in mijn voorbeeld voor de heer Schutte duidelijk te hebben aangegeven,
dat het kind altijd in een bestendige situatie moet zijn. Voorwaarde is voor
mij ook dat het kind niet bewust is geworven om een eenouderadoptie tot stand
te brengen.De heerDittrich(D66)Als je de wetsartikelen leest, zie je dat het kind gedurende een aantal
jaren, drie, moet zijn verzorgd en opgevoed door die ene ouder. Denkt u nu
echt, dat een ouder eerst drie jaar een kind gaat verzorgen met de bedoeling
om het te adopteren? Dat is toch een bestaande situatie? Op een gegeven moment
ontstaat het idee, de juridische relatie te laten aansluiten op de jarenlang
bestaande verzorgingssituatie.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik ga ervan uit, dat de adoptie echt ontstaat vanuit een gegroeide situatie.
Het oogmerk mag niet zijn geweest om te adopteren, maar moet zijn geweest
om voor het kind te zorgen. Er kan een situatie ontstaan waarin het kind bij
wijze van spreken van niemand meer afstamt en de ene ouder bijvoorbeeld ontzet
is uit de ouderlijke macht. Ik wil graag het antwoord van de staatssecretaris
over de bijzondere gevallen afwachten. Zij wil dat niet in het algemeen toestaan.
Misschien moet ik mijn amendement enigszins wijzigen. Daar ben ik dan graag
toe bereid. Ik wil echter niet de deur open zetten om kinderen die beschikbaar
zijn voor adoptie ook beschikbaar te stellen voor eenouderadoptie.De staatssecretaris zegt inderdaad dat de leefomstandigheden uitermate
van belang zijn. Bij het plaatsen en adopteren speelt altijd mee wat de leefomgeving
is. Daarom vond ik het wat wonderlijk dat de staatssecretaris op een gegeven
moment aangaf dat het bij eenouderadoptie niet speelt of niet belangrijk is
dat het kind samenwoont met iemand van hetzelfde geslacht. Ik neem aan dat
zo'n eenheid op dezelfde manier wordt behandeld als man en vrouw of een gehuwd
paar. Het gaat er per slot van rekening om dat er een beoordeling plaatsvindt
van de leefsituatie. Ik denk dat er in dit geval geen verschil is in de vorm
van het samenwonen. Het gaat om de leefsituatie om te beoordelen of het kind
inderdaad in familierechtelijke situatie tot die ene ouder mag komen te staan. Als ik het goed heb begrepen, zegt de staatssecretaris: hoewel wij er
niet toe verplicht zijn, zetten wij adoptie toch open voor mensen die samenwonen
en die geregistreerd zijn als paar.De heerDittrich(D66)Het laatste, dus de registratie, is geen voorwaarde.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Inderdaad, maar daar kom ik nog over te spreken. Je zou daar echter van
uit kunnen gaan. Gelet op de behandeling van de notitie Leefvormen, kun je
je afvragen of de paren die niet gehuwd zijn, maar zich wel laten registreren,
de paren zijn die in aanmerking komen voor adoptie. Als zij dat niet zijn
en als je zegt dat men drie jaar moet hebben samengewoond en dat er een stabiele
leefomgeving voor het te adopteren kind moet zijn, dan vraag ik mij af in
hoeverre men kan aantonen dat men drie jaar heeft samengewoond. Daarvoor zal
men bepaalde bewijzen over moeten leggen. Een inschrijving bij de burgerlijke
stand is dan natuurlijk niet het enige. Veel mensen kunnen zich laten inschrijven,
zonder dat daarmee is aangegeven dat zij echt drie jaar lang hebben samengewoond.
Wij zien in veel situaties dat de mensen het moeten kunnen bewijzen. Denk
maar aan de Algemene bijstandswet, waarvoor de mensen zich binnenstebuiten
moet keren om aan te tonen of zij wel of niet samenwonen. Het minste wat je
moet doen in het belang van het kind, is aantonen dat je drie jaar lang het
samengewoond en dat je een stabiele omgeving hebt gecreëerd in die drie
jaar.De heerDittrich(D66)Maar als je geregistreerd staat als samenwonende, wil dat nog niet zeggen
dat je ook werkelijk samenwoont. Wat is het einde van uw bewijsvraag?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik ga ervan uit dat zeker bij een adoptie de Raad voor de kinderbescherming
een onderzoek kan doen. Waar er enige twijfel bestaat, is er dan voldoende
kennis om op een of andere manier vast te stellen of die twijfel gerechtvaardigd
is.MevrouwVan der Burg(PvdA)U gaat ervan uit dat de zaak stabiel is als er geregistreerd is.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Nee, ik niet.MevrouwVan der Burg(PvdA)Dat gevoel heb ik wel een beetje. Als er sprake is van een huwelijk, is
het ook maar de vraag of het stabiel is. Is het niet veel belangrijker om
juist in de voorfase, dus voordat iemand geschikt wordt geacht om te adopteren,
te bekijken hoe de situatie is? Dan is de feitelijke situatie nauwelijks bepalend.
In de voorfase kan dan worden bekeken of het een stabiele relatie is. Is dat
niet veel belangrijker dan de pure feitjes?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik weet niet wat u onder "pure feitjes" verstaat. Als mensen elkaar trouw
beloven, als zij die trouw vele jaren lang met elkaar volhouden en als zij
daarbij ook nog een stabiele omgeving creëren, dan zijn de familierechtelijke
relaties vanzelfsprekend. Dan is ook de afstamming vanzelfsprekend. Wat wens
je dan nog meer voor een kind? De meeste kinderen groeien op deze manier op.
Adoptie is een zeer ingrijpende maatregel. Je haalt iets weg bij een kind
en je probeert het kind er iets nieuws, iets beters voor terug te geven. Ik
vind dat een wetgever aan zichzelf heel hoge eisen moet stellen om het kind
de omgeving aan te bieden die het beste is voor het kind. Dan moet je keuzes
maken en dan kies ik uiteindelijk voor een man en een vrouw in een gehuwde
relatie en voor een stabiele omgeving. Ik zal de laatste zijn om te beweren
dat ieder gezin prachtig is. Ik hoef maar even te kijken naar de jeugdbescherming
en de jeugdhulpverlening om precies te weten dat niet elk gezin zo mooi is
als het er uitziet. Gelukkig zijn er nog heel veel goede gezinnen en daarom
probeer ik om daarbij aan te sluiten. Daar kies ik dus voor. Dit wil echter
niet zeggen dat er geen omstandigheden kunnen zijn zoals ik bij de eenouderadoptie
heb genoemd. Ik heb in het verslag gevraagd waarom er nu zo nodig moet worden
uitgebreid. Er zijn voldoende gehuwde paren beschikbaar om een kind te adopteren.
Verder zijn er voor twee mensen van verschillend geslacht totaal geen belemmeringen
om te huwen. Per slot van rekening moet je een extra stap zetten als je samen
wilt adopteren. Er is niet automatisch een afstammingsrelatie; je moet beiden
apart adopteren. Als ouders adopteer je en beide families komen er meteen
bij. Wanneer een samenwonend paar een kind krijgt, is de vader ook niet automatisch
de vader. Er is echt een extra rechtshandeling nodig om via erkenning duidelijk
te maken dat hij de vader is. Als je het makkelijk wilt maken, moet je ook
de makkelijke weg kiezen, en niet de moeilijke weg.De heerSchutte(GPV)Het is mij nog niet helemaal duidelijk wat de opvatting van de fractie
van het CDA is over de casus die de heer Dittrich en mevrouw Van der Burg
schetsen in de huidige situatie en dus niet in de situatie die zij denken
ooit te kunnen bereiken. Het gaat erom dat een eenpersoonsadoptie kan worden
gebruikt om duomoederschap mogelijk te maken, namelijk via het gezamenlijke
gezag in combinatie met eenpersoonsadoptie. Vindt u dit een aanvaardbare weg
in het wetsvoorstel? Valt het ook onder uw amendement of wilt u deze weg juist
niet opgaan?MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik zal het nog maar even herhalen. Ik ga ervan uit dat eenouderadoptie
plaatsvindt in bijzondere gevallen, dus bij scheiding, overlijden...De heerSchutte(GPV)Daar zijn wij het allemaal over eens.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Daar zijn wij het allemaal over eens. Een moeder woont dus alleen met
het kind en kan het adopteren. Op dat ogenblik wordt bekeken of de omgeving
zodanig is, dat het kind geadopteerd kan worden, want de moeder krijgt dan
het gezag. De vraag is dan hoe iemand woont, hoe iemand leeft. Dat kan best
een stabiele omgeving blijken te zijn. Op basis hiervan zou ik niet willen
zeggen dat het kind er niet mag blijven of dat die ene ouder het kind niet
mag adopteren. Ik ben er niet voor dat de duo-ouder dan als stiefouder adopteert.
Ik ben voor gezamenlijk gezag en voor gezamenlijke voogdij, zoals ik in het
begin al heb gezegd.MevrouwVan der Burg(PvdA)Dit valt niet onder de bijzondere gevallen die u noemde. Ik vraag u, er
nog eens heel goed over na te denken.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik wil over alles nadenken, want ik vind het allemaal ook
heel ingewikkeld. Ik probeer wel mijn keuzes te maken.Met de termijnen heb ik geen probleem, en ook niet met de leeftijd. Uit
de praktijk kennen wij gevallen waarin de leeftijd een belemmering was, terwijl
het gezin juist goed was. Met de termijn van drie of vijf jaar om vast te
stellen of er sprake is van duurzaamheid, heb ik niet veel moeite. Ik vind
drie jaar eigenlijk ook wel goed. Dat een paar een kind een jaar moet hebben
opgevoed, lijkt mij de basis. Het is denkbaar dat je een kind wat langer in
bepaalde situaties laat leven en wonen voordat je tot adoptie overgaat. Het
hoeft van mij dus geen automatisme te zijn dat een paar na een jaar adopteert.
Je moet altijd afwegen of het juiste ogenblik is aangebroken.De heerDittrich(D66)In de huidige praktijk kan de rechter zo'n zaak aanhouden. Hij kan zeggen
dat men maar over een halfjaar moet terugkomen en in de tussentijd de Raad
voor de kinderbescherming nog onderzoek laten doen.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik weet wel dat het kan, maar het lijkt mij goed, nu nog eens uit te spreken
dat het niet een automatisme na een jaar wordt.Stiefouderadoptie is altijd een wat wonderlijke adoptie geweest en valt
straks onder eenpersoonsadoptie. Ik hoop evenals de andere sprekers dat deze
vorm heel weinig zal voorkomen nu gezamenlijk gezag en voogdij mogelijk wordt
gemaakt. Het lijkt mij goed dat het vetorecht vervalt en dat het verweer blijft.
Er moet altijd een mogelijkheid blijven om je te verweren tegen stiefouderadoptie.Als ik het goed begrepen heb, komt na een ontkenning de man die met de
vrouw is gehuwd, in een stiefouderrelatie tot het kind te staan. Ik ga er
dan van uit dat zo'n stiefouder niet kan adopteren. In het wetsvoorstel staat
immers dat de man in een stiefouderrelatie tot het kind komt te staan. Aan
de ene kant mag hij geen echte vader zijn en aan de andere kant kan hij wel
weer een relatie met het kind krijgen. Intussen is de moeder getrouwd en heeft
er door de verwekker een erkenning plaatsgevonden. Het kind ontkent en dan
wordt de man stiefouder en daarna moet het weer mogelijk worden om tot stiefouderadoptie
over te gaan. Ik maak nu maar even duidelijk hoe ingewikkeld ik het zelf ook
vind. Ik was eigenlijk blij met de inbreng van de heer Dittrich die dit punt
heel technisch-juridisch heeft bekeken, want omdat mijn beroep maatschappelijk
werkster was, kijk ik er weer met andere ogen naar. Ik ga er nu maar van uit,
dat ik het allemaal goed heb begrepen.Hoewel de brief van de staatssecretaris naar aanleiding van de onderzoeken,
één verricht door twee ziekenhuizen over opvoeding en één
over adoptie in andere landen, niet voor vandaag op de agenda staat wil ik
er toch iets over zeggen. Het is heel opvallend dat er overal een echtpaarvereiste
is en dat je bijna overal de eenpersoonsadoptie tegenkomt maar dat bijna nergens
de adoptie is toegestaan van een paar van verschillend geslacht dat niet gehuwd
is. Ook is het opvallend dat de ontvangende landen daarin heel strikt zijn.
Ik vind het wonderlijk dat de staatssecretaris in haar brief schrijft dat
hier verder mee wordt doorgegaan, want ik vind dat nu nog redelijk voorbarig.
Het rapport over de manier van opvoeden en over het onderzoek dat daarnaar
gedaan is, is immers nog zeer beperkt van omvang. Voor mij is het ook heel
opvallend dat professor Hoksbergen die veel onderzoek op dit terrein heeft
gedaan, er nog niet verder bij betrokken is. Ik ga er van uit, dat dit, onder
andere in het kader van de motie-Dittrich/Van der Burg en de motie-Van der
Burg/Dittrich, in het najaar behandeld zal worden. Ik stel echter vast dat
de staatssecretaris alvast een voorschotje daarop neemt en ik zou dat liever
bewaren voor die discussie. In ieder geval wil ik duidelijk aangeven dat het
CDA kiest voor bij voorkeur een gehuwd paar bij de adoptie.Voorzitter! Als ik dit wetsvoorstel al zo ingewikkeld vind, hoe ingewikkeld
moet het dan wel niet zijn om dit alles neer te slaan. Welke mogelijkheden
zijn er voor de gemeentelijke basisadministratie om dit alles vast te leggen?
Wie heeft er welke bevoegdheden? Tot hoever mag men gaan en hoe vindt de voorlichting
daarover plaats? Dit raakt immers meestal mensen die in een emotioneel instabiele
situatie verkeren en dan is het belangrijk dat zij een heldere en zeer toegankelijke
voorlichting krijgen die zij op een juiste manier kunnen gebruiken. Natuurlijk
zit daar een financieel plaatje aan vast en kan dit niet altijd budgettair
neutraal gebeuren.Voorzitter! Ik wil de werkelijkheid niet ontkennen maar ik hoop dat de
uitzonderingen geen werkelijkheid worden, want het is in het belang van het
kind dat de meeste verhoudingen verlopen op een wijze die geen bijzondere
ingreep nodig maken om in een familierechtelijke relatie tot elkaar te staan.Ik zie het debat met veel belangstelling tegemoet en ik vind het jammer
dat het pas over veertien dagen plaatsvindt. Ik begrijp dat de staatssecretaris
heel graag lang hierover wil nadenken om ons goed te antwoorden.StaatssecretarisSchmitzVoorzitter! Ik heb Pinksteren niet geregeld.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik wil alleen maar zeggen dat dit een heel ingewikkeld onderwerp is en
dat het heel mooi was geweest als wij kort na deze inbreng hadden kunnen debatteren,
zodat wij de materie waarover wij het nu hebben wat meer kunnen vasthouden.
Het zal de staatssecretaris niet verbazen dat het heel belangrijk is voor
mijn fractie hoe het wetsvoorstel er uiteindelijk komt uit te zien, wil mijn
fractie het steunen.De heerVan den Berg(SGP)Voorzitter! De wetsvoorstellen die wij vandaag behandelen, moeten duidelijk
worden geplaatst in het bredere kader van de ontwikkelingen in het personen-
en familierecht. Die ontwikkelingen zou ik als revolutionair willen typeren.
De centrale positie van het huwelijk als structurerende organisatievorm in
dit deel van ons recht staat steeds meer op de helling. Die ontwikkelingen
vervullen onze fractie met grote zorgen. Het huwelijk als bijbels gefundeerde
vorm van samenleven van man en vrouw is een hoeksteen van de samenleving;
dé hoeksteen van de samenleving, zou ik willen zeggen. Een hechte pijler
valt daarmee weg, wat onzes inziens niet alleen voor de samenleving als geheel
maar zeker voor de kinderen ernstige gevolgen kan hebben. Wij hebben toch
altijd het belang van het kind op het oog, zo zeggen wij juist in deze discussies.
Dan moeten wij de waarde van het huwelijk meer in het oog houden!Voorzitter! Als ik spreek over het bredere kader van de ontwikkelingen, denk ik natuurlijk aan de discussies die wij hebben gevoerd over de
Nota leefvormen, over het wetsvoorstel partnerschapsregistratie, het naamrecht,
het gezamenlijk gezag en de voogdij. Bij al die voorstellen heeft mijn fractie
de principiële bedenkingen verwoord waarvan ik zojuist al een aanduiding
gaf. Ik wil die discussie niet overdoen, maar wij moeten ook deze voorstellen
in dit perspectief zien.De ontwikkelingen zijn overigens niet alleen van de laatste jaren. Dan
zou dit alles op het conto van paars geschreven moeten worden. Dat zou niet
helemaal recht doen aan de ontwikkelingen zoals die hebben plaatsgevonden.
De laatste vijftien jaar zijn er beduidende ontwikkelingen in ons personen-
en familierecht te constateren. Ook vorige kabinetten waarvan ook het CDA
deel heeft uitgemaakt, hebben daaraan hun bijdrage geleverd. Deze staatssecretaris
smaakt het genoegen het grootste deel van de oogst te kunnen binnenhalen.
Helaas is voor mijn fractie dat genoegen niet wederzijds. Mijn fractie heeft
al deze voorstellen duidelijk afgewezen. Ik vrees dat, tenzij er een kentering
ten goede komt in deze discussie, wat ik van harte hoop, ook deze voorstellen
niet op onze instemming zullen kunnen rekenen.Ik noem kortheidshalve een aantal ontwikkelingen dat achter deze materie
verscholen gaat en ook bij dit wetsvoorstel bepalend geweest is. Ik denk aan
juridische ontwikkelingen, met name internationaal rechtelijk – de Europese
verdragen – aan medisch-technische ontwikkelingen op het terrein van
de voortplanting, het draagmoederschap, in-vitrofertilisatie en wat dies meer
zij; ontwikkelingen waartegenover mijn fractie zich zoals bekend om principiële
redenen zeer gereserveerd heeft opgesteld. Ook ethische en ideologische ontwikkelingen
hebben hiermee te maken; denk aan de individualisering, de emancipatie, etc.Voorzitter! Ik wil een paar algemene opmerkingen maken over het voorstel
als geheel. Het voorstel heeft volgens de stukken als oogmerk: aanpassing
van het klassieke afstammingsrecht aan de eisen van deze tijd. Die eisen brengen
volgens de staatssecretaris mee, dat het feitelijke familie- en gezinsleven
een belangrijke plaats in het personen- en familierecht behoort in te nemen.
De rechter en met name de Hoge Raad zijn hierbij voorgegaan. Deze tendens
heeft naar ons besef tot gevolg, dat de feiten de bestaande normen gaan overheersen.Welke principiële basis hebben deze wetsvoorstellen eigenlijk? Wat
is het normatieve kader? Ik zie eigenlijk niet meer dan de norm "alles moet
kunnen". Dat kan ik nauwelijks als een normatief kader aanduiden, in het geheel
niet zelfs. Zou de staatssecretaris nader willen ingaan op de vraag, wat de
principiële uitgangspunten van dit wetsvoorstel zijn? Wordt het oorspronkelijke
oogmerk van de wetgever op het terrein van personen- en familierecht, namelijk
om de publieke moraal te beschermen en daarin ordening aan te brengen, op
die manier niet in belangrijke mate losgelaten?De norm "belang van het kind" wordt centraal gesteld. Niemand zal zich
tegen die norm keren en ik zeker niet. Is dat echter geen blanco norm? Is
het de enige norm? Is het geen norm die zich gemakkelijk voor zeer uiteenlopende
interpretaties laat lenen? Dat zien wij nu al gebeuren in bepaalde discussies,
waarin iedereen zich op het belang van het kind beroept.De introductie van de norm "belang van het kind" leent zich voor een soepele
afweging van geval tot geval. Dat kan een voordeel zijn, maar er moeten duidelijke
grenzen en kaders aangegeven worden. Waar liggen die? Dat kan ik uit de voorliggende
voorstellen niet gewaarworden. Een blanconormstelling ten aanzien van het
belang van het kind zal er dan in feite toe leiden, dat alle normen en waarden
uiteindelijk tegen elkaar worden weggestreept of worden geneutraliseerd.Mijn derde algemene opmerking betreft een punt dat mij ook zorgen baart.
Het is een punt dat geldt voor het hele terrein waarover wij spreken. Inherent
aan het toekennen van grotere betekenis aan het feitelijke familie- en gezinsleven
is, dat grotere rechtsonzekerheid ontstaat. In de nota naar aanleiding van
het verslag wordt dat zonder meer erkend. Ik besef ten volle dat op geen enkel
juridisch terrein bepaalde rechten duurzaamheid garanderen. Overal is het
recht aan verandering onderhevig. Echter, juist op dit terrein zou toch het
recht een zekere continuïteit moeten hebben en zou voorkomen moeten worden
dat onzekerheid ontstaat. Recht heeft ook een beschermende werking. Dat geldt
zeker op het terrein van het personen- en familierecht.De heerDittrich(D66)Voorzitter! Is het niet zo, dat doordat de rechter een belangrijkere rol
krijgt bij de afweging van de verschillende belangen, juist de situatie ontstaat
dat de rechter een beslissing zal nemen die is toegesneden op het concrete
geval? Zal hij dus niet juist dan een goede beslissing nemen en de omstandigheden
in aanmerking nemen? In wezen wordt de onvoorspelbaarheid door de rechter
beloond. Hij kan namelijk een concrete beslissing in een concreet geval nemen.
Dat is toch een positieve ontwikkeling.De heerVan den Berg(SGP)Het kan een positieve ontwikkeling zijn dat de rechter in een casus een
op de situatie toegesneden beslissing neemt en voor een aangepaste oplossing
kiest. De keerzijde is echter, dat wij ook op dit terrein vervallen in een
permanente casuïstiek en dat het recht van geval tot geval zal worden
bepaald. Onduidelijk is hoe in een concrete situatie een rechter zal oordelen.
Mijn mening is dat juist op het terrein van het personen- en familierecht
het recht een zekere waarborg moet geven. Ik hoop dat de staatssecretaris
dit onderkent. Het recht heeft eigenlijk altijd een waarborgfunctie. Dat zal
de heer Dittrich zeker erkennen. In mijn ogen hoort het recht veel meer een
waarborgfunctie te hebben dan alleen in instrument te zijn om in het concrete
geval tot een casuïstische oplossing te komen, dus tot een oplossing
die in een bepaalde situatie verantwoord is. Als dat laatste alleen het geval
is, wordt in mijn ogen aan een belangrijke element van het recht als zodanig
afbreuk gedaan. Ik geef echter toe, dat deze opvatting twee kanten heeft.Voorzitter! Met het voorgaande houdt een ander punt verband. Als men alle
verschillende vormen van gezins- en familieleven in gelijke mate wil beschermen –
dat is enigszins de opstelling van de regering in de stukken – zal dat
gaan ten koste van de bestaande vormen, in het bijzonder ten koste van het
huwelijk. De staatssecretaris verklaart in de stukken wel bij
herhaling dat het traditionele gezin een goede en duidelijke plaats in het
familierecht moet houden en dat het huwelijk daarin een belangrijke plaats
houdt, maar dergelijke geluiden hebben we in andere discussies meer gehoord.
Denk aan de discussies over de partnerschapregistratie. Men zal toch moeten
onderkennen dat zoiets duidelijk afbreuk doet aan de unieke positie van het
huwelijk. Dat heeft de staatssecretaris in die discussie volmondig erkend.
Dit zien wij bij deze voorstellen ook gebeuren. De staatssecretaris zal het
ons niet euvel duiden dat wij daarover onze grote droefheid willen uitspreken.
Aan de hand van dit wetsvoorstel moeten we opnieuw constateren, dat objectief
bezien de positie van het huwelijk als ordenend principe van ons personen-
en familierecht verder wordt gerelativeerd. Verschillende concrete voorstellen
onderstrepen dat ook. Ik denk in dit verband aan de erkenning door de gehuwde
man, hetgeen toch een doorbreking van de grenzen van het huwelijk betekent.
Voorts de ontkenningsmogelijkheid van door huwelijk ontstaan vaderschap. Verder
denk ik aan de adoptiemogelijkheid van ongehuwden, alleenstaand of samenlevend
buiten het huwelijk. Daarmee wordt toch heel duidelijk de positie van het
huwelijk aangetast. Het zal duidelijk zijn dat dit mijn fractie niet met vreugde
vervult. Integendeel!Voorzitter! Als men zich afvraagt wat het normatieve kader is bij voorstellen
als deze, valt op dat in ons recht anders dan in vele andere Europese landen
geen algemeen grondwettelijk voorschrift bestaat waarin huwelijk en gezin
tot voorwerp van bijzondere bescherming door de overheid worden verklaard.
Hierover is in ander verband al eerder gesproken. In Duitsland is van die
bescherming wel sprake. In artikel 6 van de Grundgesetz van de Bondsrepubliek
Duitsland staat de passage: Ehe und Familie stehen unter den besonderen Schutze
der Staatlichen Ordnung. Variaties op dit thema komen in verschillende constituties
voor, waarbij nu eens de fundamentele betekenis van huwelijk en gezin voor
de samenleving tot uitdrukking worden gebracht en dan weer de plicht bij de
overheid wordt gelegd om de sociale en economische rechten van deze instituties
te waarborgen. Ik weet dat dit een bredere discussie is, maar mijn voor de
hand liggende vraag ook bij de beoordeling van dit wetsvoorstel luidt of we
toch niet aan een grondwetsbepaling als de Duitse in onze nationale constitutie
zeer dringend behoefte zouden hebben, al was het alleen maar om ook een grondslag
voor toetsing van voorstellen als deze te hebben. Ik denk dat daarover, zeker
door partijen die zeggen het huwelijk te willen beschermen, goed moet worden
nagedacht.Voorzitter! Wat de grondslag van het afstammingsrecht betreft neemt de
staatssecretaris de positie in dat zij wil vasthouden aan aansluiting bij
de natuurlijke afstamming. Af en toe neemt zij vanuit deze positie stelling
tegenover bepaalde ideeën en voorstellen die alleen vanuit een fictief
afstammingsbeginsel te verdedigen zouden zijn. Wij ondersteunen deze benadering
van de staatssecretaris, al zijn wij ons ervan bewust dat aansluiting bij
natuurlijke afstamming, gegeven de vele buiten het kader van het huwelijk
voorkomende verhoudingen, een invalspoort is voor het legaliseren van betrekkingen
die de huwelijksverhouding kunnen doorkruisen.In dit verband wil ik met name wijzen op de in het wetsvoorstel opgenomen
mogelijkheid van ontkenning van door het huwelijk ontstaan vaderschap, hetzij
door de moeder, hetzij door het kind. Wij vinden dit geen goed voorstel. Ook
al zal maar zelden van deze mogelijkheid gebruik worden gemaakt, ik vind het
geen gelukkige zaak. Als man en vrouw een huwelijk zijn aangegaan, aanvaarden
zij daarmee dat kinderen staande het huwelijk uit de vrouw geboren gelden
als hun kinderen. Deze doorkruising daarvan beoordelen wij dus niet positief.Een ander voorstel uit het voorliggende pakket strekt tot het doen vervallen
van de termen "wettig", "onwettig" en "natuurlijk" kind. Dit is niet geheel
nieuw, het is het doortrekken van een lijn die al in 1982 is ingezet. Maar
juist in het kader van het afstammingsrecht hebben de termen "wettig" en "onwettig"
een duidelijke functie, in zoverre ze onderscheid maken tussen afstamming
binnen en buiten het huwelijk. De spanning tussen het huwelijksbeginsel en
het beginsel van natuurlijke afstamming is hier goed merkbaar. Het doen vervallen
van de termen suggereert misschien meer dan in werkelijkheid het geval is.
Het belangrijkste verschil, dat kinderen binnen een huwelijk geboren van rechtswege
een vader hebben en kinderen buiten de echt verwekt niet, wordt gehandhaafd.Voor de termen "wettig" en "onwettig" treedt in de plaats het al dan niet
in familierechtelijke betrekking staan tot een ouder. Deze term is in de eerste
plaats nogal vaag. In de tweede plaats is het de vraag of hij juridisch als
norm hanteerbaar is. Wij hebben daar onze twijfels over. Is het begrip wel
bruikbaar als middel om familierechtelijke betrekkingen te ordenen? Het is
artikel 8 van het EVRM dat ook voor Nederland voor veranderingen op dit punt
heeft gezorgd, omdat dit artikel naar de uitleg van het Europese Hof inhoudt
dat naast de ouders van een kind ook verdere verwanten, zoals grootouders,
ooms en tantes met het kind als family-life te typeren relaties kunnen hebben.
Op zichzelf is dit positief. Is deze ontwikkeling een signaal dat het familieverband
weer enige rechten herneemt?Ik kom op de ontkenning van het vaderschap. In hoeverre moet hierbij bewijs
worden geleverd? Als wij het goed hebben begrepen, behoeft de rechter de juistheid
van de grond voor ontkenning niet te onderzoeken. Realiseert men zich dat
deze prudentie, die tot op zekere hoogte natuurlijk goed is, ertoe kan leiden
dat partijen de wettelijke regeling in feite kunnen ontgaan? Hoe wordt op
dit vlak een praktijk à la de grote leugen voorkomen?Adoptie is voor mijn fractie een zeer principieel punt. Het gaat om een
ingrijpende zaak. Er ontstaan familierechtelijk erkende relaties. Voor ons
is het huwelijk het aangewezen kader. Wij vinden het zeer bezwaarlijk dat
van het echtpaarvereiste wordt afgestapt. In eerdere discussies hebben wij
te kennen gegeven dat wij een zeer beperkte adoptiemogelijkheid door een alleenstaande
acceptabel achten. Daarbij denken wij met name aan de situatie waarin een
van de huwelijkspartners is overleden, terwijl de adoptieprocedure of op zijn
minst de pleegoudersituatie al een aanvang had genomen. Voor een verdere verruiming
van deze adoptiemogelijkheden zien wij echter geen noodzaak.
Dat zou onzes inziens ook op principiële bezwaren stuiten.Ik wijs er overigens op – in het verslag wordt dit punt ook aangesneden –
dat het voorstel om adoptie door twee ongehuwden van verschillend geslacht
toe te staan, niet noodzakelijkerwijze voortvloeit uit artikel 12 EVRM. In
de nota naar aanleiding van het verslag wordt opgemerkt dat de bedoelde uitbreiding
buiten de reikwijdte van artikel 12 valt en om die reden ook geen strijd oplevert
met dat artikel. Dat antwoord bevestigt ons echter in onze stelling dat de
artikelen 8 en 12 EVRM Nederland verdragsrechtelijk niet tot deze aanpassing
van de wetgeving verplichten. Dat is voor ons mede een argument om niet in
te stemmen met het creëren van deze uitbreiding. Wij zijn hier overigens
absoluut geen voorstander van.Mijn fractie heeft de vrees – enkele andere collega's hebben deze
materie al aangeduid – dat dit ook z'n schaduwen werpt op de interlandelijke
adoptie. Alhoewel het een regeling is die strikt tot de binnenslandse adoptie
is beperkt, zijn wij bang dat dit toch ook gevolgen heeft voor de interlandelijke
adoptie. Deze discussie wordt namelijk zeker ook buiten onze landsgrenzen
met grote belangstelling gevolgd. Wij zouden die gevolgen echter zeer betreuren.
Bovendien – ik refereer hierbij aan de interruptiedebatjes die op dit
punt al zijn gevoerd – vindt mijn fractie dat met name via de eenouderadoptie
de deur oneigenlijk op een kier wordt gezet voor adoptie waardoor de feitelijke
situatie kan ontstaan dat kinderen bij homoparen worden ondergebracht. Daar
willen wij met kracht stelling tegen nemen. Dat moet ook niet via deze omweg,
deze achterdeur of hoe je het ook wilt noemen, kunnen geschieden.Voorzitter! Ik wil nog een punt aan de orde stellen dat in de schriftelijke
voorbereiding al is genoemd, ook door andere fracties. Wij hebben daar bij
eerdere voorstellen op dit gebied trouwens ook al op gewezen. Ik doel dan
op de vraag naar het effect van deze voorstellen op de werkbelasting van de
rechterlijke macht. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt hier
nogal laconiek over gedaan. Er wordt op gewezen dat de rechterlijke belangenafweging
die in het wetsvoorstel wordt geïntroduceerd, in de praktijk vaak al
plaatsvindt. Dat vind ik echter geen bevredigende en zeker geen geruststellende
reactie. Uit de nota blijkt met zoveel woorden dat er weinig of geen inzicht
bestaat in de toename van de werklast tot nu toe en in de toekomst. De toegenomen
inschakeling van de rechter als een soort scheidsrechter in gezinsaangelegenheden
is overigens een gevolg van het afschaffen van het maritale en vaderlijke
gezag. Natuurlijk is het mogelijk dat de wetenschap dat de rechter kan worden
ingeschakeld, een preventief effect heeft, in die zin dat de betrokken volwassenen
eerder zelf tot overeenstemming komen. Op dat effect kun je grosso modo echter
niet al te veel vertrouwen. Met andere woorden: wij zouden een beter inzicht
in de effecten van wijziging van het personen- en familierecht voor de belasting
van de rechterlijke macht wenselijk achten.Tot slot heb ik nog een vraag over de stiefouderadoptie. Over het algemeen
loopt de medewetgever niet erg warm voor de mogelijkheid van stiefouderadoptie.
Uit discussies die wij hier al eerder over hebben gehad, is zelfs gebleken
dat sommigen die mogelijkheid willen schrappen. Volgens de nota naar aanleiding
van het verslag wordt stiefouderadoptie beperkt tot bijzondere gevallen. Er
wordt gewezen op de nieuwe mogelijkheid van gezamenlijk gezag als een soort
alternatief. Als volgens de nota naar aanleiding van het verslag stiefouderadoptie
slechts in bijzondere gevallen wordt gekozen, waarom wordt dan voorgesteld
om de mogelijkheid van erkenning zonder verwekkerschap te openen? Hierbij
speelt namelijk dezelfde problematiek als bij stiefouderadoptie.Voorzitter! Ik rond af. Men zal begrepen hebben dat mijn fractie op een
aantal hoofdlijnen principiële bedenkingen heeft tegen de achtergrond
en de inhoud van de voorstellen. Wij hopen uiteraard op een vruchtbaar debat.
Ook hopen wij dat er bij de regering begrip is voor onze bezwaren. Vooralsnog
moet ik helaas concluderen dat onze bedenkingen zodanig zijn dat, als de voorstellen
in de voorliggende vorm ter stemming aan ons worden voorgelegd, wij daar niet
mee akkoord kunnen gaan.MevrouwSipkes(GroenLinks)Voorzitter! De tijden veranderen nogal. Zo'n honderd jaar geleden woedde
er een heel emotionele discussie over de vraag of onderzocht mocht worden
of een man mogelijk vader van een kind was. Die discussie heeft ongeveer tien
jaar geduurd en leidde uiteindelijk in 1909 tot een wetswijziging waardoor
het verbod tot onderzoek naar vaderschap werd opgeheven. In ieder geval kon
je er in die tijd, als je een bastaard was, wel achter komen of je de natuurlijke
zoon of dochter was van een man. Anno 1997 worden kinderen, helaas, veelvuldig
en om tal van redenen gepest: hun haar is te rood of het kroest; ze zijn te
dik, te wit of te zwart. In dat rijtje van scheldwoorden komt eigenlijk niet
meer het begrip "bastaard" voor. De meeste kinderen kennen het begrip waarschijnlijk
alleen nog maar uit ridder- of jonkvrouwverhalen. Op dit moment zien wij namelijk
een dusdanige verscheidenheid aan relatievormen dat zelfs de zo'n twintig
jaar geleden in zwang zijnde term "onecht kind" definitief voorbij is. Wij
zien wel door de eeuwen heen een onveranderde behoefte van kinderen om antwoord
te krijgen op de vragen: van wie stam ik af, wie is mijn vader, mijn moeder
enz. Dat wordt natuurlijk steeds ingewikkelder. Zaadbanken, draagmoederschap,
KI, IVF, reageerbuizen etc., tal van technologische ontwikkelingen maken beantwoording
van dergelijke vragen niet gemakkelijk. Ook de rechtsbescherming, de juridische
status van een kind is daarmee gecompliceerder geworden.Mijn fractie heeft alle waardering voor de wijze waarop een en ander met
het voorliggende wetsvoorstel geregeld zal worden. Het is volgens ons een
geslaagde poging om een goede balans te vinden tussen enerzijds de ouders,
maar nog belangrijker, anderzijds het belang van het kind. Blij ben ik dan
ook met de zeer nadrukkelijke aandacht voor de emotionele band die er tussen
ouder en kind kan bestaan en hoort te bestaan en met de erkenning dat ouderschap
niet alleen een biologisch gegeven is, maar veel meer inhoudt. Zeker in dat
licht gezien vinden wij het een gemiste kans dat adoptie nog steeds beperkt
blijft tot twee personen van verschillend geslacht. Waarom die drie woordjes
"van verschillend geslacht" niet geschrapt? Die drie woordjes kunnen een wereld
van verschil voor vele paren en hun kinderen betekenen. De staatssecretaris
stelt dat de tijd nog niet rijp is voor een dergelijke beslissing. Waar is
dat precies op gebaseerd? Is men er binnen het kabinet nog niet rijp voor?
Dat moet haast wel, want er ligt een duidelijke Kameruitspraak, de motie-Dittrich/Van
der Burg, ingediend door twee coalitiepartners. Waarom heeft zij die motie
naast zich neergelegd? Waarom is er op dit terrein geen nota van wijziging?
In de schriftelijke voorbereiding ging de fractie van de PvdA daar nadrukkelijk
van uit. Men verwachtte nog een nota van wijziging. Uit de bijdrage van mevrouw
Van der Burg leidde ik nu echter af dat zij tevreden was met de brief die
de staatssecretaris heeft geschreven naar aanleiding van die twee moties.
Ik heb daar in de pauze even naar gezocht, maar ik kon de datum niet zo goed
vinden. Tussen de brief en de indiening van het verslag in juni zaten een
paar maanden. Daarna is er volgens mij geen briefwisseling meer geweest. Ik
vond de eerste zin dan ook een nadrukkelijke uitnodiging aan de staatssecretaris
om met een nota van wijziging te komen. Dat was heel helder en lag ook in
lijn met de motie die door de Kamer was aangenomen.MevrouwVan der Burg(PvdA)Het verslag was ingediend voordat wij de brief hadden ontvangen. Dat was
het probleem. Ik ging ervan uit dat het een wijziging van het afstammingsrecht
en de adoptie zou betekenen. Dat is echter door de brief doorkruist. Daar
zijn wij toch mee akkoord gegaan – dat heb ik ook in mijn bijdrage gezegd –
omdat er een nauwe relatie is tussen adoptie en het openstellen van het huwelijk.
Het gaat beide om de relatie tussen ouders en kinderen. Dat is de reden waarom
wij ermee akkoord zijn gegaan dat het via de commissie-Kortmann moest lopen.
Wij houden echter wel de termijn van 1 augustus aan. Wij wachten nog steeds
op dat advies, maar wij willen één zaak versnellen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik blijf deze wijziging betreuren. Mevrouw Van der Burg zegt dat er een
relatie is met het openstellen van het huwelijk. Er wordt nu echter geregeld
dat adoptie ook mogelijk is voor mensen die samenwonen en niet getrouwd zijn.
Je kunt die relatie dus ook los zien. Ik kan mij heel goed voorstellen dat
er uiteindelijk een besluit komt om het huwelijk niet open te stellen voor
mensen van gelijk geslacht, maar adoptie wel toe te staan. Dat hoeft hier
echter niets mee te maken te hebben. Dan zou het ook te lang duren. Ik ga
straks ook nog aan de staatssecretaris vragen hoe zij dat duomoederschap versneld
wil gaan regelen. Met alle respect, maar in dit geval moeten wij zeggen dat
niet ambtelijke molens snel malen, maar politieke molens. Zelfs als wij het
allemaal heel snel doen, zie ik niet hoe er eerder duidelijkheid komt dan
rond de eeuwwisseling. Daar komen wij eigenlijk wel bij uit. In oktober of
november zal namelijk de reactie van de regering worden gegeven. De Kamer
kennende zal dan, terecht, worden overgegaan tot een schriftelijke ronde.
Vervolgens zijn er de verkiezingen en de kabinetsformatie, dus voordat wij
het rapport hebben behandeld, is het najaar 1998, en voordat er dan sprake
is van een wetswijziging, is het nog veel later. Ik hoop dat de staatssecretaris
zal aangeven hoe dit allemaal helder kan gebeuren.MevrouwVan der Burg(PvdA)Wij moeten twee dingen gescheiden houden. Er is allereerst de relatie
met de commissie-Kortmann en hetgeen waarover zij adviseert, namelijk de openstelling
van het huwelijk en adoptie. Dat kan natuurlijk gescheiden worden, maar de
PvdA heeft indertijd gezegd dat het behoorlijk wat met elkaar te maken heeft
en dat misschien in de uitwerking wel weer tot de scheiding kon worden gekomen.
Bij de beoordeling echter van hoe het ten opzichte van elkaar zit met bijvoorbeeld
ouders en kinderen, homoseksuele paren en kinderen, vinden wij het goed om
het in zijn totaliteit te bekijken. Anders ontstaat een half advies. Ik ken
het advies van de commissie-Kortmann natuurlijk nog niet, maar ik kan mij
voorstellen dat het in de uitwerking wel degelijk tot een scheiding kan komen.In de tweede plaats vind ik dat met het duomoederschap eerder iets moet
worden gedaan. Ik heb al gezegd dat dit vóór de volgende eeuw
moest gebeuren, maar dat wil niet zeggen dat het dan pas nodig is. Wat de
duomoeders betreft, wachten wij op het advies van de commissie-Kortmann, waarna
op dat punt snel een kabinetsstandpunt gegeven dient te worden, zodat eventueel
in dit wetsvoorstel nog tot een aanpassing kan worden gekomen. Dat hangt echter
af van het kabinetsstandpunt en van de Kamer. Als wij dit nu behandelen, ligt
het in het najaar bij de Eerste Kamer, maar er gaat tijd overheen voordat
het daar ook behandeld wordt. Er is dus nog een mogelijkheid om het daar in
te voegen, zodat het sneller tot een wet zou kunnen komen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik vraag mij af of procedureel mogelijk is wat mevrouw Van der Burg nu
voorstelt.Ik ga even terug naar de moties die zijn ingediend en neem aan dat dit
niet voor niets twee gescheiden moties waren. De ene motie riep op tot onderzoek
en de andere tot adoptie. Ik vind het verhaal van mevrouw Van der Burg nu
prima, maar ik weet niet wat haar er indertijd toe bracht om twee gescheiden
moties in te dienen. Ik vond dat toen logischer en consequenter. Ik kan mij
voorstellen dat het, als je adoptie hebt geregeld, makkelijker is om het huwelijk
open te stellen voor mensen van gelijk geslacht dan wanneer het gebeurt zoals
mevrouw Van der Burg nu voorstelt. Zij trok het eerst uit elkaar, trekt het
nu om welke reden dan ook – ongetwijfeld een politieke – weer
bij elkaar en straks moet het weer uit elkaar. Dat weten wij dan nu. Zij zei
verder dat het nog via de Eerste Kamer kan, maar dat lijkt mij heel moeilijk.
Als het allemaal snel gaat, verwacht ik een reactie van de regering in september.
Dit wetsvoorstel gaat ongeveer volgende maand naar de Eerste Kamer. Wat mevrouw
Van der Burg ook doet, als zij het duomoederschap wil regelen, zal het toch
via de eenouderadoptie, de algemene adoptie of artikel 394 moeten gaan. En
wij kunnen ook helemaal overgaan naar het juridische ouderschap. Kortom, het
is heel gecompliceerd en het lijkt mij vreemd dat wij dit overlaten aan de
Eerste Kamer. Het komt dan gewoon weer terug.MevrouwVan der Burg(PvdA)Het gaat niet over het overlaten aan de Eerste Kamer en bovendien zullen
wij nog praten over de procedure.Ik merk nog op dat de Kamer akkoord is gegaan met het onderzoek van de
commissie-Kortmann. De Kamer heeft beide moties aanvaard, maar
wij hebben er ook met zijn allen uiteindelijk mee ingestemd dat de commissie-Kortmann
over het geheel zou adviseren. Daar kan mevrouw Sipkes nu niet omheen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Neen, wij hebben absoluut voor allebei de moties gestemd. Dat weet ik
nog heel goed omdat ik ook vond dat de commissie-Kortmann zou moeten adviseren.
Wat ons betreft, kon echter nadrukkelijk ook adoptie door duomoeders of duovaders
vóór het advies van de commissie-Kortmann worden besproken.
Ik zag en zie daar dus geen tegenstrijdigheid in.MevrouwVan der Burg(PvdA)Nee, maar u bent er ook akkoord mee gegaan om de commissie-Kortmann het
totale werk te laten doen. Dat is gewoon voorgelegd. U bent niet helemaal
vrij om nu te zeggen dat u het anders had gewild, want dan had u het toen
moeten zeggen.MevrouwSipkes(GroenLinks)Ik wil straks nog wel herhalen wat ik toen voor de stemming zei.Voorzitter! Wij hebben indertijd bij de nota over leefvormen alle voors
en tegens behandeld van adoptie van homo's en lesbo's, dus dat hoeven wij
niet te herhalen. Ik vind het toch een stap terug, als het wetsvoorstel dat
er nu ligt, wordt aanvaard. Het lijkt mij dat verder uitstel niet kan. Dan
gaan wij toch weer terug naar een verschil in appreciatie van verschillende
samenlevingsvormen. Wij zien dat het voor homo's en lesbo's onmogelijk blijft
om hun ouderschap juridisch vast te leggen. Je kunt zeggen dat dit emotioneel
gezien uitermate onrechtvaardig is en welhaast beledigend.In de schriftelijke antwoorden van de staatssecretaris zie ik wel dat
dit niet zo bedoeld is. Zij schrijft zelf over eenouderadoptie: het feit dat
de adoptief ouder samenleeft met een partner van hetzelfde geslacht, is geen
factor die in de beoordeling van het belang van het kind een rol dient te
spelen. Met andere woorden, seksuele voorkeur van de ouder of opvoeder speelt
geen enkele rol, als wij het hebben over het belang van het kind.Daartegenover staat mijns inziens wel het belang van het kind dat beide
verzorgers, en niet slechts één, de rol van juridische ouder
kunnen vervullen. Dat heeft consequenties voor alle zaken waarin het gezamenlijk
gezag niet voorziet. Juist nu het verschil tussen wettige en onwettige kinderen
wordt opgeheven, vind ik dat er geen nieuw onderscheid gemaakt mag worden
in familierechtelijke betrekkingen tussen de kinderen van hetero- en van homoparen.
Ik hoop alsnog, misschien tegen beter weten in, op een nieuwe nota van wijziging.Voorzitter! Ik zou ook van de staatssecretaris een reactie willen hebben
op de discussie over het duomoederschap. Ik heb net al gezegd tegen mevrouw
Van der Burg dat ik het echt zie als iets wat pas op heel lange termijn kan
plaatsvinden, als wij het nu niet regelen. Mijn concrete vraag is of je dit
kunt regelen zonder de adoptie van het eenouderpaar open te stellen voor het
duohomo- of -lesbopaar. Of moet je veel verder gaan en het gehele wetsvoorstel
wijzigen? Dan krijg je dat uiteindelijk ook het ouderschap anders wordt ingevuld.
Dat is ook bepleit door anderen. Waarom gaan wij nu wij dit deel van het familierecht
niet echt veranderen, niet over op het juridisch ouderschap? Dan krijg je
een soort artikel 199 dat niet de vader, maar de ouder van het kind is degene
die het kind heeft erkend. Dan verander je het geheel zeer rigoureus. Misschien
komt de commissie-Kortmann daarmee. Dan hebben wij weer een discussie van
tien jaar. Ik kan mij voorstellen dat men zegt: regel dat eerst, voordat je
dat duomoederschap gaat regelen. Het kan voor paren van het mannelijk geslacht
ook discriminerend zijn. Je kunt ook hebben dat er een vader is, de verwekker
van het kind, die een draagmoeder vindt, die afstand doet. Die twee kunnen
ook niet tot eenouderadoptie overgaan, wat weer wel geldt voor het duomoederschap.
Kortom, er zitten veel haken en ogen aan.Nog twee andere opmerkingen over adoptie. Vanaf twaalf jaar kan een kind
bezwaar maken tegen het adoptieartikel 228.1. Waarom is hier niet meer aansluiting
gezocht bij de regels van het omgangsrecht? Hetzelfde geldt voor de bepaling
over het vaststellen van de voornamen. Waarom niet de toevoeging: indien de
minderjarige de leeftijd van twaalf jaar niet heeft bereikt, maar in staat
kan worden geacht zijn belangen redelijk te waarderen? Ook hier hoor ik graag
een reactie op.Dan kom ik op de rol van de oorspronkelijke ouder. Er worden drie redenen
genoemd om voorbij te gaan aan toestemming van de ouder. Misbruik of mishandeling
lijken mij voor de hand liggend en terecht. Bij de eerste: indien het kind
niet of nauwelijks in gezinsverband heeft samengeleefd met de ouder, vraag
ik mij af of de rechter niet moet kijken naar de reden waarom dat is. Het
kan toch voorkomen dat een moeder niet in staat was om met haar kind een relatie
te onderhouden?Met betrekking tot de adoptie van buitenlandse kinderen spreekt het Haags
Verdrag van de verantwoordelijke staat die rekening moet houden met de belangen
van het kind, met name met de etnische, culturele en godsdienstige achtergrond.
Strikte uitsluiting van die kinderen voor eenouderadoptie lijkt mij erg ver
gaan. Is het niet beter om in bilateraal verband met landen afspraken te maken
over de criteria waaraan aspirant-ouders moeten voldoen?Ik kom terug op het afstammingsrecht. Ik begon met te stellen dat wij
instemmen met de voorgestelde wijzigingen. Ik heb daar nog een aantal opmerkingen
over. Het is goed dat met dit wetsvoorstel tevens besloten is om het zogenaamde
treurjaar van de weduwe te schrappen. Toch blijft nog steeds de termijn van
306 dagen staan. Dat zijn ruim tien maanden. Het kan wel zijn dat dit altijd
al zo was, maar het is toch een biologische onmogelijkheid dat je tien maanden
na je overlijden nog vader kunt zijn van een kind? Waarom is aan die termijn
vastgehouden en waarom wordt het, zoals vandaag al eerder is bepleit, niet
aan de moeder overgelaten om te zeggen en helder te maken wie de vader is?Er zijn verschillende termijnen voor de ontkenning van het vaderschap:
een jaar voor de moeder na de geboorte, een jaar voor de vader nadat hij van
het bestaan van het kind op de hoogte was en drie jaar voor het kind nadat
het het bestaan van de biologische vader ontdekte. De periode voor de moeder
lijkt ons te kort. Het kan immers zijn dat de moeder eerst wil nagaan hoe
de relatie met de niet-biologische vader zich ontwikkelt of dat zij in een
ander geval wil zien hoe de relatie tussen haar kind en de biologische vader
zich ontwikkelt. Is het daarom niet zorgvuldiger om de termijn
voor de moeder ook op minimaal drie jaar te stellen? Komt er een overgangsregeling
voor kinderen en moeders die al lang een ontkenning van het vaderschap wensen?Artikel 204 heeft betrekking op het nietig zijn van de erkenning. Ook
hier wil ik ervoor pleiten dat ten aanzien van het kind dat jonger is dan
twaalf jaar, wordt aangesloten bij het systeem van het omgangsrecht. Dat wil
zeggen: hoorrecht voor de kinderen die daartoe redelijkerwijs in staat zijn.
De staatssecretaris heeft in de schriftelijke voorbereiding geantwoord dat
een hoorrecht ook een hoorplicht is, maar bij het omgangsrecht zijn daar volgens
mij niet echt problemen mee gesignaleerd. Waarom zouden wij dat dus niet doen?De rechter kan toestemming verlenen indien de moeder geen erkenning van
het vaderschap wenst, terwijl de man wel de verwekker is. Dat staat in artikel
204.3. Voorwaarde daarbij is wel dat deze erkenning niet de belangen van het
kind schaadt of de verhouding tussen de moeder en het kind benadeelt. Ik blijf
daar moeite mee houden, ondanks de voorbeelden uit de schriftelijke voorbereiding.
Als de moeder immers echt weigert, is de erkenning waar de rechter over gaat,
per definitie toch een aanslag op de goede verhouding tussen de moeder en
het kind? De man kan dan immers zeggenschap krijgen en kan zich op die manier
op een althans voor de moeder ongewenste manier gaan bemoeien met het gezinsleven.
Als de staatssecretaris dit toch wil handhaven, moet hier toch iets aan worden
toegevoegd, omdat de rechter hier uiterst prudent mee moet omgaan. Het lijkt
mij dat de rechter in ieder geval niet tot vervangende toestemming mag overgaan
indien er geen enkele relatie is tussen de biologische vader en het kind.
Kan deze bepaling niet gewoon worden aangescherpt door de bepaling op te nemen
dat er sprake moet zijn van een bepaalde vorm van family-life? Indien een
kind van twaalf jaar of ouder geen toestemming geeft – en dus weigert
om de vader te erkennen of door de vader erkend te worden – moet dat
feit zonder meer gehonoreerd worden. Daar mag de rechter niet overheen gaan.
Dat betekent dat artikel 204, vierde lid, volgens ons moet worden geschrapt.Er was één onduidelijk punt, namelijk in artikel 205, lid
2. Daarin staat dat het openbaar ministerie wegens strijd met de Nederlandse
openbare orde tot vernietiging kan overgaan. Ik weet niet precies wat ik onder
die Nederlandse openbare orde moet verstaan. Misschien kan de staatssecretaris
daar nog op ingaan.Tot zover een aantal onduidelijkheden en een aantal zaken die ik nog niet
helemaal zorgvuldig vind, maar verder zijn wij erg ingenomen met dit wetsvoorstel.
Hiermee vervalt eindelijk het verschil in status tussen kinderen geboren binnen
en buiten het huwelijk. Het is terecht dat een gehuwd man een kind geboren
uit een andere relatie kan erkennen. Het is ook goed dat een kind nu een bestaande
juridische ouderband kan verbreken en een familierechtelijke band kan krijgen
met zijn biologische vader. Ook de verbetering in de positie van vrouwen juichen
wij toe. Positief zijn wij tot slot over het feit dat gehuwd zijn geen voorwaarde
meer is om kinderen te kunnen adopteren. Er rest slechts dat ene ding, namelijk
de adoptie door personen van gelijk geslacht.Voorzitter! Ik constateer dat tijdens dit overleg heel wat feitelijke
vragen zijn gesteld. Ik zie enigszins op tegen de voortzetting van deze discussie,
over twee weken, wanneer het overleg puur mondeling blijft. Ik weet niet of
het mogelijk is in het kader van wetgevingsoverleg maar ik zou er de voorkeur
aan geven wanneer een gedeelte van de gestelde vragen schriftelijk zou worden
beantwoord. Die werkwijze zou ik zeer plezierig vinden.StaatssecretarisSchmitzIk denk dat ik dit verzoek positief kan benaderen. Ik heb deze mogelijkheid
al overwogen toen de heer Dittrich zijn vragen over DNA-kosten stelde en er
ook daarna nogal wat feitelijke vragen werden gesteld. Uiterlijk op donderdag
na Pinksteren zullen wij de commissie schriftelijk antwoorden op gestelde
feitelijke vragen. Op de meer principiële aspecten zal ik mondeling ingaan.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Mijnheer de voorzitter! Het wetsontwerp dat hier vandaag wordt behandeld,
is tot stand gekomen na een voorontwerp en twee eerder geformuleerde wetsvoorstellen.
Onder invloed van uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens
en, daaruit voortvloeiend, van de Hoge Raad wordt het tijd om het afstammingsrecht
in overeenstemming te brengen met de in de tijd ontstane jurisprudentie.Sinds het begin van de vorige eeuw zijn in de wet regelingen getroffen
voor buiten het huwelijk geboren kinderen. De positie van het kind is met
elke aanpassing van het afstammingsrecht beter geworden en in het huidige
wetsontwerp spreken we zelfs niet meer van een wettig, onwettig of natuurlijk
kind maar van "het in familierechtelijke betrekking tot de ouder staan".In dit wetsontwerp zijn duidelijk twee tendensen te onderscheiden: aan
de ene kant meer dan in het verleden de aansluiting van het afstammingsrecht
bij de natuurlijke afstamming en anderzijds de behoefte om in het familierecht
rekening te houden met feitelijk gezinsleven zoals bijvoorbeeld de erkenning
van het ouderschap van paren van hetzelfde geslacht.Nu de commissie-Kortmann reeds deze zomer, om precies te zijn over drie
maanden, haar bevindingen zal publiceren omtrent het openstellen van het burgerlijk
huwelijk voor twee personen van hetzelfde geslacht met daaruit voortvloeiend
de mogelijkheden en/of obstakels met betrekking tot ouderschap en adoptie,
zou mijn fractie dit onderwerp uit de discussie over dit wetsvoorstel willen
houden. Bovendien heeft de Tweede Kamer onlangs het wetsvoorstel gezamenlijk
gezag en gezamenlijke voogdij behandeld en aangenomen, waarbij sociaal of
feitelijk ouderschap, ook voor ouders van hetzelfde geslacht, juridische bescherming
in het familierecht heeft gekregen. Een eerste stap is gezet.Er is dringend behoefte aan een aanpassing van het afstammingsrecht. Het
afwachten van de uitkomsten van de commissie-Kortmann met de daaruit voortvloeiende
discussies en eventuele wijzigingen of aanpassingen, zou dit wetsvoorstel
te zeer vertragen en dat is in de ogen van mijn fractie niet gewenst.Ik kom nu op de verschillende voorstellen van dit wetsontwerp zelf. Om
te beginnen kan mijn fractie zich in grote lijnen in dit wetsontwerp vinden.
Dit laat onverlet dat wij op sommige onderdelen nog wel enige vragen hebben
of wijzigingen zullen voorstellen. Voorzitter! Artikel 200 betreft het door huwelijk ontstane vaderschap.
De termijnen waarin dit vaderschap kan worden ontkend, belopen voor de moeder
een jaar na de geboorte van het kind; voor de vader een jaar nadat hij bekend
is geworden met het feit dat hij vermoedelijk niet de biologische vader is,
en voor het kind drie jaar met een uitloop tot drie jaar na de meerderjarigheid.
Zijn de termijnen voor de vader en de moeder voldoende? Kunnen deze termijnen
niet terzijde worden geschoven gezien recente uitspraken van het Europees
Hof voor de rechten van de mens (1995) en uitspraken van de Hoge Raad en de
rechtbank in Amsterdam? Deze uitspraken hebben ongetwijfeld nog betrekking
op de bestaande situatie waarin een moeder het door huwelijk ontstane vaderschap
slechts zeer beperkt kon ontkennen, maar mijn fractie zou willen voorkomen
dat de wet op dit punt bij de eerste gelegenheid weer onderuit wordt gehaald.
Hoe is het gesteld met de termijnen in andere Europese landen?Indien een man een door hem verwekt kind niet wenst te erkennen, biedt
de huidige Nederlandse regelgeving geen mogelijkheid om hem een erkenning
af te dwingen. Zo staat het in de memorie van toelichting. De Hoge Raad heeft
geoordeeld dat het buiten de rechtsvormende taak van de rechter valt om de
achterstelling op te heffen die op deze wijze ontstaat tussen kinderen die
een afstammingsband met hun vader hebben en kinderen die daarvan verstoken
blijven. De Hoge Raad overweegt dat in het midden kan blijven of iedere mogelijkheid
om een erkenning af te dwingen uitgesloten blijft. In de memorie van toelichting
wordt als voorbeeld genoemd het hebben van een samenlevingscontract, waardoor
men een bepaald vertrouwen mocht hebben, of de instemming met kunstmatige
bevruchting. Ik zou de staatssecretaris willen vragen hoe het vrijwel ontbreken
van mogelijkheden tot gedwongen erkenning ingeval de man de verwekker is zich
verhoudt tot de vervangende toestemming door de rechter indien de moeder geen
toestemming heeft willen geven. Mijn fractie voelt toch een zekere onevenwichtigheid
tussen de voorwaarden waaronder gedwongen erkenning kan plaatsvinden en daartegenover
de gronden waarop men voorbij kan gaan aan de toestemming van de moeder. Wij
zouden graag zien dat de staatssecretaris bij de beantwoording in eerste termijn
uitgebreid op dit onderwerp ingaat.Daarnaast heb ik wat betreft artikel 207 nog twee punten. In dit artikel
worden de mogelijkheden, voorwaarden en termijnen geregeld met betrekking
tot de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap. In tegenstelling tot
artikel 201, met betrekking tot de ontkenning van het door huwelijk ontstane
vaderschap en artikel 205, waar het gaat om de vernietiging van de erkenning,
is in artikel 207 geen voorziening opgenomen voor het geval het kind binnen
de gestelde termijn overlijdt. Analoog aan de artikelen 201 en 205, waarbij
een afstammeling in de eerste graad wel een verzoek kan indienen tot vernietiging
van het door huwelijk ontstane vaderschap c.q. de erkenning, stel ik voor
een dergelijke voorziening ook op te nemen in artikel 207. Eventuele afstammelingen
van het kind hebben dan alsnog deze mogelijkheid. Ik heb op dit punt inmiddels
een amendement ingediend.Het volgende punt betreft het tweede lid van artikel 207. In het geval
van een minderjarige man van onder zestien jaar kan vaststelling van het vaderschap
niet plaatsvinden. Het artikel biedt echter geen oplossing voor het geval
deze minderjarige overlijdt voor het bereiken van de zestienjarige leeftijd.
Hij zal dan nooit meer zestien worden en derhalve zal zijn kind ook geen mogelijkheid
hebben om alsnog om vaststelling van het vaderschap te verzoeken. Ook ten
aanzien van dit punt zal ik een amendement indienen.In het wetsvoorstel worden een aantal voorstellen gedaan met betrekking
tot adoptie. Om te beginnen betreft dat de beperking van de mogelijkheden
aan tegenspraak van de oorspronkelijke ouders voorbij te gaan. Mijn fractie
kan zich hierin vinden. Niettemin zou ik van de staatssecretaris willen weten
om hoeveel gevallen het hier gaat en wat de aard van de adopties is. Er wordt
in Nederland nog maar weinig afstand gedaan van kinderen. Blijven over officiële
of onofficiële pleegouders. Heeft de staatssecretaris enig inzicht in
het aantal aanvragen uit het verleden en heeft in het verleden het voorbijgaan
aan tegenspraak tot problemen geleid en zo ja welke?Dit wetsvoorstel regelt ook de eenpersoonsadoptie. Ook de ons omringende
landen kennen eenpersoonsadoptie in verschillende vormen. In de nota naar
aanleiding van het verslag heeft de staatssecretaris op een vraag onzerzijds
geantwoord, dat het bij eenpersoonsadopties bijna altijd gaat om een reeds
bestaande verzorgingssituatie, gerelateerd aan de verzorgingstermijn van drie
jaar. Daarnaast geeft de staatssecretaris in de memorie van toelichting aan
dat stiefouderadoptie in de toekomst eenpersoonsadoptie door de partner van
de ouder die het gezag heeft wordt. Misschien wil zij in haar beantwoording
in eerste termijn ingaan op de huidige regeling voor stiefouderadoptie en
de ervaringen met deze regeling. Mijn fractie heeft geen groot enthousiasme
voor stiefouderadoptie en wij vragen ons af of deze mogelijkheid wel zo gewenst
is, zeker nu gezamenlijk gezag als wetsvoorstel door de Tweede Kamer is aanvaard.In de memorie van toelichting geeft de staatssecretaris aan dat ook in
het geval van stiefouderadoptie zeer grote terughoudendheid dient te worden
betracht bij het voorbijgaan aan bezwaren van de gescheiden ouder, indien
hiervan sprake is, die niet het gezag over het kind heeft. Bij de behandeling
van het wetsvoorstel gezamenlijk gezag en gezamenlijke voogdij is de Kamer
ook al uitgebreid ingegaan op de positie van de ouder die niet het gezag heeft.
Daar waar het om stiefouderadoptie gaat vraagt mijn fractie zich af hoe de
rechter zijn afwegingen moet maken in het geval van een minderjarige wiens
vader of moeder is overleden. Het vestigen van gezamenlijk gezag kan zeer
wel in het belang van het kind zijn, maar verbreekt geen banden met grootouders,
ooms en tantes. Stiefouderadoptie of eenpersoonsadoptie doorsnijdt definitief
de banden met de familie van de overleden ouder. Is er in zo'n situatie iemand
die bijvoorbeeld de overleden ouder kan vertegenwoordigen of bezwaar kan aantekenen?
Hoe worden de belangen van het kind gewogen en door wie?De heerSchutte(GPV)Voorzitter! In de tekst van het wetsvoorstel worden eenouderadoptie en
adoptie door twee personen gelijk naast elkaar gesteld. In de
toelichting blijkt wel dat er verschillen zullen zijn in de praktijk. Vindt
mevrouw De Vries het gewenst dat de tekst van de wet blijft zoals hij is?
Van die tekst gaat nu de suggestie uit dat er twee gelijkwaardige mogelijkheden
zijn.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Bedoelt u dat adoptie door gehuwden en adoptie door niet-gehuwden gelijkwaardig
zijn, of adoptie door niet-gehuwden en stiefouderadoptie?De heerSchutte(GPV)Ik zinspeel op de tekst in het wetsvoorstel waarin het gaat om adoptie
door twee personen dan wel door een persoon. Deze worden gelijkwaardig naast
elkaar gesteld.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Ik heb in de memorie van toelichting gelezen dat de eenpersoonsadoptie
eigenlijk voortvloeit uit een verzorgingsrelatie die al drie jaar bestaat.
Ik kan mij heel goed voorstellen dat continuering van de bestaande relatie,
die kennelijk goed is omdat het kind anders de adoptie niet zou wensen, een
groter belang voor het kind is dan overgaan tot adoptie door twee ouders,
in dat geval buitenstaanders.De heerSchutte(GPV)Dit staat alleen niet in de tekst van de wet. Wij moeten dit uit de toelichting
halen die ons is voorgelegd.De heerDittrich(D66)Is de vraag van de heer Schutte wel correct? Bij de voorwaarden in artikel
228 lees ik dat er bij eenouderadoptie een verzorgingstermijn van drie jaar
moet zijn, terwijl deze bij adoptie door een paar een jaar is. Er is dus wel
degelijk een verschil in de uitwerking; deze mogelijkheden worden door de
wet dus niet op gelijke voet behandeld.De heerSchutte(GPV)In de uitwerking zit inderdaad het enige verschil in de termijnen, waarover
overigens in dit debat ook opmerkingen gemaakt zijn. In het eraan voorafgaande
artikel worden beide mogelijkheden gewoon naast elkaar op een lijn gesteld.
Daar ging mijn opmerking over.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Heb ik u voldoende geantwoord?De heerSchutte(GPV)Misschien kunnen wij in tweede termijn erop doorgaan. Ik heb wel begrepen
dat ook u het als een beperkte mogelijkheid ziet. De vraag is vervolgens of
dit voldoende in de tekst van het wetsvoorstel tot uitdrukking komt. Er is
een amendement ingediend en op grond hiervan kunnen wij misschien nader met
elkaar spreken.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Mevrouw De Vries zet adoptiefkinderen en pleegkinderen bijna op een lijn,
terwijl er in mijn beleving een wezenlijk verschil is. Pleegkinderen worden
maar voor een beperkte periode geplaatst. Ik wil niet dat hier het idee ontstaat
dat een pleegkind automatisch naar een adoptiefkind groeit. Ik neem niet aan
dat zij dit bedoeld heeft toen zij zei dat er weinig adoptiefkinderen zijn
en dat wij dus ook over pleegkinderen praten.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Nee. Het ging mij om de vraag wat deze wet in feite regelt. In Nederland
zijn er nog maar heel weinig kinderen waarvan afstand wordt gedaan. Het is
dus bijna een papieren wet. In de praktijk zal het vaak gaan om bestaande
verzorgingsrelaties, dus met pleegouders, officieel of onofficieel. Wanneer
in zo'n geval de relatie met de ouders nooit meer hersteld zal worden, zal
men alsnog tot een adoptierelatie kunnen overgaan.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik neem aan dat u ervan uitgaat dat er dan iets wezenlijks moet zijn gebeurd
om tot adoptie over te gaan. In ander overleg zeggen wij steeds dat de bestaande
relaties overeind moeten worden gehouden zo lang het nog enigszins goed gaat
en dat zo nodig de pleegoudersituatie moet voortbestaan in de hoop dat herstel
plaatsvindt. Ik pleit voor grote terughoudendheid om hierbij de stap van adoptie
te zetten, want deze is zeer ingrijpend voor het kind. Ik neem aan dat ook
u het zo bedoelt.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Adoptie vind ik het verst gaan en hiermee moet je de uiterste voorzichtigheid
betrachten omdat je iets onherstelbaars doet. Enerzijds vestig je iets wat
heel waardevol is; anderzijds breek je iets af waarop je niet kunt terugkomen.
Het is dus altijd een uiterste middel. Wij hebben een aantal andere stappen
ingesteld.Adoptie door niet-gehuwden en eenpersoons- dan wel stiefouderadoptie brengen
mij op het laatste punt. Hoewel mijn fractie geen groot aanhanger is van stiefouderadoptie,
constateren wij bij dit onderwerp een inconsequentie. Ongehuwden kunnen straks
adopteren, waartegen wij op zich geen bezwaar hebben onder de voorwaarden
die in het wetsvoorstel zijn opgenomen. Stiefouderadoptie is echter alleen
mogelijk in geval van huwelijk. Wij kunnen niet inzien dat er ten principale
onderscheid tussen deze twee situaties gemaakt kan worden. Mijn fractie is
dan ook van mening dat stiefouderadoptie, als wij hiertoe overgaan, ook mogelijk
moet zijn in geval van niet gehuwd zijn. Ook op dit onderdeel hebben wij een
amendement ingediend.Ten slotte heb ik een amendement van tekstuele aard ingediend voor de
verwoording van artikel 229, eerste lid.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Betekent dit dat mevrouw De Vries voor het co-ouderschap, dus adoptie
door een paar, is? Zij zegt immers dat stiefouderadoptie ook voor samenwonenden
mogelijk moet zijn. Dat betekent dat een ouder met het kind een bepaalde familie-,
afstammingsrelatie heeft en dat die ouder gaat samenwonen met iemand. Volgens
mevrouw De Vries maakt het dus niet uit wie dat is. Het moet ook een stiefouder
kunnen zijn en die moet ook kunnen adopteren. In feite stelt zij ook voor
wat de heer Dittrich en mevrouw Van der Burg voorstellen, namelijk het co-ouderschap.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Aangezien de nieuwe partner van een ouder met kinderen als zij zijn getrouwd,
de kinderen kan adopteren – dat is dus stiefouderadoptie – en
aangezien wij adoptie in het algemeen ook voor niet-gehuwden voorstellen,
menen wij dat onder diezelfde voorwaarden ook stiefouderadoptie moet kunnen
plaatsvinden. Ik zie niet in waarom het een wel kan en het ander niet.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Vindt u dat dit ook moet gelden voor paren van hetzelfde geslacht?MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Nee, ik zei: onder dezelfde voorwaarden.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Wat is dan nog voor u het verschil wanneer er bij wijze van spreken terecht
ongelijk behandeld kan worden?MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Er is een verschil of je ongehuwde paren van verschillend geslacht wel
laat adopteren en ongehuwde paren van verschillend geslacht die tot stiefouderadoptie
willen overgaan dat niet laat doen. Ik zie hier ten principale voor het kind
geen wijziging in.MevrouwDoelman-Pel(CDA)Ik wil dat nog even tot mij laten doordringen. Misschien hebben wij daar
in tweede termijn nog alle kans voor.MevrouwJ.M. de Vries(VVD)Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Gezien de jurisprudentie van de
laatste jaren met betrekking tot het afstammingsrecht, is het noodzakelijk
de wet aan te passen. Lezing van het wetsvoorstel geeft bijna de indruk dat
er meer uitzondering is dan regel. Dat is gelukkig niet het geval. De belangen
van het kind en zijn ouders verdienen een zorgvuldige afweging in het kader
van het afstammingsrecht en mijn fractie is van mening dat dit wetsvoorstel
hieraan tegemoet komt.De voorzitter:Na deze eerste termijn van de Kamer wil ik de staatssecretaris en haar
staf danken voor hun aanwezigheid. Zij hebben nog extra de tijd gekregen om
het huiswerk, dat behoorlijk veel zal zijn, te maken. Over twee weken zal
het resultaat daarvan aan de orde komen.Sluiting 15.24 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: V.A.M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte (GPV), Korthals
(VVD), Janmaat (CD), De Hoop Scheffer (CDA), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA),
Van de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter, M.M. van der
Burg (PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Aiking-van Wageningen (groep-Nijpels), Rabbae (GroenLinks), J.M. de Vries
(VVD), Van Oven (PvdA), Van der Stoel (VVD), Dittrich (D66), Verhagen (CDA),
Dijksman (PvdA), De Graaf (D66), Rouvoet (RPF), B.M. de Vries (VVD), O.P.G.
Vos (VVD) en Van Vliet (D66). Plv. leden: Koekkoek (CDA), Van den Berg (SGP), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Marijnissen (SP), Biesheuvel (CDA), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA), Van
Traa (PvdA), Van Heemst (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA),
Noorman-Den Uyl (PvdA), R.A. Meijer (groep-Nijpels), Sipkes (GroenLinks),
Rijpstra (VVD), Middel (PvdA), Passtoors (VVD), Van Boxtel (D66), Van der
Heijden (CDA), Apostolou (PvdA), Roethof (D66), Leerkes (Unie 55+), Van den
Doel (VVD), Weisglas (VVD) en De Koning (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24649-16.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl