Wijziging Wet voorkeursrecht gemeenten (vereenvoudiging bekendmaking en aanbiedingsprocedure); Memorie van Toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31285, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31285 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. De aanbiedingsprocedure2.1 Huidige regeling2.2 Overwegingen2.3 De vereenvoudigde aanbiedingsprocedure3. Bekendmaking en inwerkingtreding van voorkeursrechten3.1 Huidige regeling3.2 Overwegingen3.3 Bekendmaking van voorkeursrechten3.4 Inwerkingtreding van voorkeursrechten4. Schrappen ontheffing gedeputeerde staten en introductie
vrijstelling aanbiedingsplicht4.1 Huidige regeling4.2 Overwegingen4.3 Uitzondering op aanbiedingsplicht5. Terminologie Wet voorkeursrecht gemeenten6. Totstandkoming in overleg met praktijk7. Effecten van het wetsvoorstel8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IABCDEFGHArtikel 11Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15IArtikelen II en IIIArtikel IVArtikel VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31285Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 285Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (vereenvoudiging bekendmaking
en aanbiedingsprocedure)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. InleidingDe Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg), ingevoerd op 1 januari 1985,
heeft tot doel om gemeenten een betere uitgangspositie te verschaffen op de
grondmarkt. De Wvg geeft gemeenten de bevoegdheid om een voorkeursrecht te
vestigen op gronden die in de toekomst een nieuwe bestemming krijgen. Als
de eigenaar van de grond waarop een voorkeursrecht rust de grond wil vervreemden,
moet deze de grond eerst aan de gemeente aanbieden.Het voorliggende wetsvoorstel betreft het laatste deel van de vereenvoudiging
en modernisering van de Wvg zoals die is aangekondigd in de Nota Grondbeleid1 en nader is ingevuld in de Herijkingsbrief uit oktober
20032. Een belangrijke eerste stap in de vereenvoudiging
en modernisering van de Wvg is reeds gemaakt in de Invoeringswet Wet ruimtelijke
ordening (IWro)3. Hierin is de Wvg aangepast aan
de nieuwe planvormen uit de Wro en is, zoals reeds was aangekondigd in de
Nota Ruimte4, het rijks- en provinciaal voorkeursrecht
geregeld. Daarnaast is in de IWro de procedure tot aanwijzing van gronden
voor een voorkeursrecht sterk vereenvoudigd. Het aantal besluitmomenten is
teruggebracht, wat leidt tot een flinke lastenverlichting voor gemeenten.
Met deze wijzigingen van de Wvg in de IWro zijn de grootste stappen voor de
modernisering en vereenvoudiging van de Wvg gezet.De wijzigingen in de Wvg zoals die zijn opgenomen in het onderhavige wetsvoorstel
zijn aanvullend op de in de IWro opgenomen wijzigingen. Het wetsvoorstel omvat
de volgende aanpassingen:• stroomlijning aanbiedingsprocedure;• nieuwe regeling bekendmaking en inwerkingtreding voorkeursrecht;• schrappen ontheffing gedeputeerde staten;• mogelijkheid tot vrijstelling aanbiedingsplicht bij gewichtige
redenen vervreemder;• consequenter en duidelijker maken terminologie voorkeursrecht.Met deze aanpassingen van de Wvg wordt beoogd om de procedures te vereenvoudigen
en te versnellen, praktische problemen bij de uitvoering op te lossen, de
leesbaarheid van de wet te verbeteren en waar mogelijkde administratieve-
en bestuurlijke lasten verder te reduceren. Voor dit wetsvoorstel is gebruik
gemaakt van de evaluatie van de Wvg in 20001 en
is uitgebreid overleg gevoerd met belanghebbenden en gebruikers.2. De aanbiedingsprocedure2.1 Huidige regelingWanneer een eigenaar op wiens grond een voorkeursrecht rust, zijn grond
wil vervreemden, moet hij zijn goed voordat hij het aan een derde aanbiedt
eerst aan de gemeente aanbieden. De huidige wet kent een procedure waarin
onder andere zijn opgenomen de wijze van aanbieden aan de gemeente, de reactie
van de gemeente en een uitgebreide procedure om de prijs te bepalen als partijen
er niet uitkomen. Deze procedure (verder aanbiedingsprocedure genoemd) wordt
gekenmerkt door veel stappen en termijnen. De aanbiedingsprocedure is in de
Herijkingsbrief2 dan ook als te vereenvoudigen
onderdeel van de Wvg aangemerkt.2.2 OverwegingenBij het evaluatieonderzoek van de Wvg bleek dat het aantal formele aanbiedingen
aan gemeenten in de praktijk relatief laag was3.
Uitzonderingen hierop waren grote uitbreidingslocaties en binnenstedelijke
locaties waar wel veel werd aangeboden. Na een aanbieding volgt blijkens het
onderzoek vrijwel altijd een positief beginselbesluit van de gemeente. Blijkens
het onderzoek wordt de termijn van twee weken waarbinnen de gemeente moet
reageren op de vraag om een deskundigenprocedure te starten algemeen (veel)
te kort bevonden. Grondeigenaren kunnen (en doen dit ook) hier misbruik van
maken. De duur en de kosten van de deskundigenprocedure worden eveneens als
knelpunt genoemd. Het potentieel van deskundigen is klein, zodat het soms
lang kan duren voordat een prijsadvies beschikbaar is. Daarnaast zijn de kosten
van de deskundigen hoog terwijl de gemeente nog geen garantie heeft dat de
verwerving succesvol kan verlopen.Ook door gebruikers van de Wvg worden bovenstaande punten genoemd. Verder
uiten zij kritiek op de betrokkenheid van deskundigen op twee momenten in
de procedure en op het cassatieverbod bij de rechterlijke prijsbepaling. Dit
laatste wegens de precedentwerking van de rechterlijke uitspraak bij een opvolgende
onteigeningsprocedure en het uiteen lopen van de onteigeningswet en de Wvg
op dit punt (bij onteigening is wel cassatie toegestaan bij de schadebepaling).Om aan de bezwaren tegen de huidige aanbiedingsprocedure zoveel mogelijk
tegemoet te komen wordt in het onderhavige wetsvoorstel de aanbiedingsprocedure
vereenvoudigd. Door de regeling duidelijker te structureren en bepalingen
opnieuw te redigeren is gepoogd de leesbaarheid te verbeteren. Het aantal
procedurestappen wordt teruggebracht doordat de dubbele regeling van het prijsadvies
door deskundigen wordt geschrapt. De huidige dubbele regeling waarin eerst
een prijsadvies (artikel 16) en vervolgens in de rechterlijke prijsbepalingsprocedure
een nader prijsadvies (artikel 18, tweede lid) wordt uitgebracht wordt ingekort
tot één prijsadvies in één rechterlijke prijsbepalingsprocedure.
Ook wordt de descente niet meer verplicht gesteld en worden de uitgebreide
procedureregels voor de rechterlijke procedure zo veel mogelijk weggelaten
omdat het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) hierin reeds voorziet.
Het aantal wetsartikelen met betrekking tot de aanbiedingsprocedure wordt
hiermee bijna gehalveerd. 2.3 De vereenvoudigde aanbiedingsprocedureIn hoofdlijnen ziet de aanbiedingsprocedure in de aangepaste Wvg er als
volgt uit:• vervreemder biedt het goed aan de gemeente aan (de opgave);• gemeente geeft aan of zij al dan niet wenst te kopen;• indien gemeente wenst aan te kopen: onderhandeling door vervreemder
en gemeente;• indien partijen er in onderhandeling niet uitkomen: rechterlijke
prijsbepalingsprocedure;• uitspraak rechter over de prijs;• aparte procedure ter vaststelling aankoopplicht gemeente bij bijzondere
persoonlijke omstandigheden van de vervreemder (huidig artikel 27).Evenals in de Wvg zoals die thans geldt, start de vereenvoudigde aanbiedingsprocedure
doordat de vervreemder door middel van een opgave aan de gemeente kenbaar
maakt dat hij in beginsel bereid is over te gaan tot vervreemding van zijn
goed aan de gemeente. Burgemeester en wethouders moeten vervolgens aangeven
of de gemeente het goed in beginsel wenst aan te kopen (beginselbesluit).
De termijn voor het nemen van een beginselbesluit door burgemeester en wethouders
wordt in dit wetsvoorstel van acht weken teruggebracht naar zes weken. Gemeenten
hebben aangegeven deze termijn voldoende te vinden. Hiermee hangt samen dat
de termijn om een verzoek tot prijsbepaling bij de rechter in te dienen met
twee weken wordt verlengd, overeenkomstig de uitkomsten van de evaluatie van
de Wvg.Evenals bij de huidige aanbiedingsprocedure is het uitgangspunt van de
in dit wetsvoorstel vereenvoudigde aanbiedingsprocedure dat de vervreemder
de voortgang van de onderhandelingen bepaalt. Na de formele aanbieding (opgave)
door de vervreemder en het beginselbesluit van burgemeester en wethouders
komen partijen in beginsel door het voeren van onderhandelingen minnelijk
tot vaststelling van de vervreemdingsvoorwaarden. De aparte prijsadviesprocedure
uit artikel 16 van de huidige wet waarin de rechter alleen een aanwijzende
rol met betrekking tot de deskundigen speelt, komt met dit wetsvoorstel te
vervallen. Dit is overeenkomstig de huidige onteigeningswet waarin een dergelijke
aparte prijsadviesprocedure ook ontbreekt. Partijen kunnen tijdens de minnelijke
fase uiteraard wel zelf besluiten om een deskundigenadvies in te winnen. Een
wettelijke regeling hiervoor is niet nodig.Wanneer partijen er gezamenlijk niet uitkomen, een opgave is gedaan en
een beginselbesluit is genomen kan de vervreemder aan burgemeester en wethouders
verzoeken om bij verzoekschrift een rechterlijke prijsbepalingsprocedure aan
te vragen. Deze procedure wordt gestart met een bij procureur in te dienen
verzoekschrift. De reden om het verzoek tot prijsbepaling aan de rechter via
burgemeester en wethouders te laten lopen ligt in het feit dat de gemeente
de kosten van de rechterlijke procedure, het deskundigenadvies en de rechtsbijstand
van de vervreemder moet dragen. Burgemeester en wethouders kunnen er dan voor
kiezen om geen verzoek bij de rechter in te dienen. Zij krijgen hiervoor een
beslistermijn van vier weken. Deze termijn is met twee weken verlengd ten
opzichte van de termijn in artikel 16, eerste lid, van de huidige Wvg. Die
termijn van twee weken bleek in de praktijk te kort1.
Dienen burgemeester en wethouders vervolgens geen verzoek bij de rechter in,
of doen zij dit te laat, dan krijgt de vervreemder de vervreemdingsvrijheid
aan eenieder gedurende drie jaren. Dit is overeenkomstig de huidige regeling. Voor de prijsbepalingsprocedure bij de rechtbank geldt dat de rechtbank
altijd een of meer deskundigen dient te benoemen om advies aan de rechtbank
uit te brengen over de prijs. Zij onderzoeken ten behoeve van hun advies de
ligging en gesteldheid van de onroerende zaak. Voor het overige worden er
voor de procedure bij de rechter geen inhoudelijke procedureregels gegeven
en wordt de verplichting tot het houden van een descente afgeschaft. De derde
titel van het eerste boek van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
dat de verzoekschriftprocedure in eerste aanleg regelt, geeft mede via de
daarin opgenomen schakelbepaling (artikel 284 Rv) uitgebreide regels omtrent
de procedure en het bewijsrecht. Zo kent artikel 201 Rv, welk artikel op grond
van artikel 284 Rv ook op de verzoekschriftprocedure van toepassing is, een
goede regeling voor de descente. Door te volstaan met de regeling uit het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering kan de rechter afhankelijk van de
omstandigheden van het geval kiezen of gebruik wordt gemaakt van een descente.
Soms biedt namelijk fotografie voldoende inzicht in de ligging en gesteldheid
van de betreffende onroerende zaken en is een descente overbodig. Het staat
de partijen wel altijd vrij om de rechter te verzoeken tot het houden van
een descente. De hiervoor beschreven regeling biedt de rechter meer vrijheid
om keuzes te maken in de procedure dan de huidige regeling. Dit past in de
tendens tot terugdringing van de lijdelijkheid van de rechter ten aanzien
van het verloop en de instructie van de zaak1.De wijze van prijsbepaling door de rechter blijft met dit wetsvoorstel
ongewijzigd. De artikelen 40b tot en met 40f van de onteigeningswet blijven
hiervoor van toepassing, wat betekent dat de prijs dezelfde is die bij veronderstelde
verkoop in het vrije commerciële verkeer tussen een redelijk handelende
koper en vervreemder tot stand zou komen.Doet de rechter bij eindbeschikking uitspraak over de verkoopprijs, dan
beslist hij tevens over de kostenverdeling. De kosten van de rechterlijke
procedure, het deskundigenadvies en de rechtsbijstand van de vervreemder komen,
evenals in de huidige regeling voor rekening van de gemeente. De rechtbank
kan echter in de omstandigheden van het geval aanleiding zien om de kosten
geheel of gedeeltelijk te compenseren. Een omstandigheid waarbij dit aan de
orde kan zijn, is bijvoorbeeld als de vervreemder de gemeente verzocht heeft
de prijsvaststellingsprocedure te starten met het enkele oogmerk een gratis
prijsadvies te krijgen. Dus zonder dat hij het oogmerk heeft om het desbetreffende
goed aan de gemeente te verkopen. De rechter kan in dit geval misbruik van
de procedure door de vervreemder sanctioneren. Deze kostenveroordelingsregeling
is gelijk aan de regeling uit de huidige Wvg.Door de eindbeschikking van de rechter is de gemeente gedurende drie maanden
na het onherroepelijk worden van de eindbeschikking gehouden om aan overdracht
van het goed mee te werken. De vervreemder is na de rechterlijke procedure,
net als in de huidige Wvg, niet verplicht om zijn goed over te dragen. De
Wvg gaat immers steeds uit van de vrijheid voor de vervreemder om tot vervreemding
te beslissen. Doet de vervreemder echter niet binnen die drie maanden een
beroep op de medewerkingsplicht van de gemeente dan blijft het voorkeursrecht
gelden en vervalt de medewerkingsplicht van de gemeente.De huidige wet voorziet in een mogelijkheid voor burgemeester en wethouders
om na afkomst van het deskundigenadvies en vóór het rechterlijk
prijsoordeel van de aankoop af te zien (artikel 17, eerste lid). Hoewel een
vergelijkbare bepaling niet wordt opgenomen, blijft dit met het onderhavige
wetsvoorstel mogelijk. Na oplevering van het deskundigenadvies en vóór
de eindbeschikking van de rechter kan de gemeente er voor kiezen van de koop
af te zien. De gemeente kan de verzoekschriftprocedure beëindigen door
haar verzoek in te trekken. Dit is een algemeen uitgangspunt van
de verzoekschriftprocedure uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Beëindigt de gemeente de verzoekschriftprocedure dan heeft de vervreemder
weer de vervreemdingsvrijheid aan een ieder gedurende drie jaar. De rechtbank
beslist na intrekking van het verzoek door burgemeester en wethouders nog
wel over de kostenverdeling. Gedurende de procedure zijn door de vervreemder
kosten voor onder andere rechtsbijstand gemaakt. Deze dienen evenals in het
geval er een einduitspraak over de verkoopprijs wordt gedaan in beginsel ten
laste van de gemeente te komen. De rechter doet over de kostenverdeling dus
nog uitspraak.Als laatste onderdeel van de aanbiedingsprocedure wordt de procedure ter
vaststelling van een aankoopplicht voor de gemeente, zoals in het huidige
artikel 27 is opgenomen, met enige redactionele aanpassingen gehandhaafd.
Dit artikel is als gevolg van het amendement-Van Dam c.s.1 in de Wvg opgenomen. Het ziet op de situatie dat de vervreemder zijn
goed heeft aangeboden aan de gemeente, maar de gemeente, ondanks een positief
beginselbesluit, later in de procedure afhaakt. Onder omstandigheden kan het
dan redelijk zijn dat de vervreemder ook inderdaad van zijn goed af kan. De
bepaling beoogt daartoe een mogelijkheid te openen en bepaalt dat de vervreemder
een verzoek kan doen aan de rechtbank opdat deze bepaalt dat de gemeente medewerking
moet verlenen aan de overdracht. De toetsingsnorm voor een succesvol beroep
op deze regeling blijft «bijzondere persoonlijke omstandigheden».
Voor de interpretatie van deze toetsingsnorm blijf de wetsgeschiedenis van
het oude artikel 27 en de daarop gebaseerde jurisprudentie maatgevend. Stelt
de rechtbank een dergelijke aankoopplicht vast dan bepaalt deze ook de prijs.Het past om op deze plaats ook enige woorden te wijden aan de betekenis
van Europese staatssteunregels voor de aanbiedingsprocedure en de prijsvorming.
Bij een aanbieding van grond en onroerende zaken kunnen de Europese staatssteunregels
van toepassing zijn. Hierbij gaat het met name om de Mededeling staatssteunelementen
verkoop grond en gebouwen (PbEG 1997, C209/3). Hoewel deze Mededeling zich
qua reikwijdte beperkt tot verkoop, worden de beginselen van de Mededeling
door de Europese Commissie ook naar analogie toegepast op aankoop, erfpacht
en verhuur door overheden. (Zie hierover: Handreiking Grondtransacties en
Staatssteun). Dat betekent dat hoewel in dit wetsvoorstel de verplichte procedure
van het deskundigenadvies voorafgaand aan de rechterlijke prijsbepalingsprocedure
uit de Wvg wordt geschrapt, gemeenten in enkele gevallen wel op grond van
de Europese staatssteunregels gehouden blijven om een onafhankelijk deskundigenadvies
in te winnen om de marktwaarde van de grond vast te stellen.3. Bekendmaking en inwerkingtreding van voorkeursrechten3.1 Huidige regelingIn de Wvg zoals die na inwerkingtreding van het wetsvoorstel inzake de
Invoeringswet Wro luidt, wordt het gemeentelijk-, provinciaal- en rijksvoorkeursrecht
bekendgemaakt via publicatie in de Staatscourant en één of meer
dag- of nieuwsbladen die in de gemeente verspreid worden en op de gebruikelijke
wijze. Daarnaast worden de eigenaren en beperkt gerechtigden door middel van
een aangetekend schrijven van het voorkeursrechtbesluit op de hoogte gebracht
en wordt op grond van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende
zaken (Wkpb) het gemeentelijk voorkeursrecht in het gemeentelijke beperkingenregister
en de gemeentelijke beperkingenregistratie en het provinciale of rijksvoorkeursrecht
in het kadaster ingeschreven. Het gemeentelijk, provinciaal en rijksvoorkeursrecht
treedt in die regeling in werking daags na dagtekening van de
Staatscourant waarin de terinzagelegging bekend is gemaakt.Deze in de Invoeringswet Wro opgenomen regeling van bekendmaking en inwerkingtreding
van voorkeursrechten is inhoudelijk ongewijzigd ten opzichte van de regeling
die voor inwerkingtreding van die wet gold. Met die regeling kunnen er echter
voorkeursrechten bestaan die gedurende een korte periode na het aanwijzingsbesluit
nog niet op perceelsniveau kenbaar zijn. Dat kan leiden tot ongeldige overdrachten
of de ongeldige vestiging van beperkte rechten. Daarnaast kan dit invloed
hebben op het financieringsklimaat. Gevestigde hypotheken zijn ongeldig als
na de vestiging van het recht van hypotheek blijkt dat ten tijde van de verkrijging
van het onderpand een voorkeursrecht gold.In de Wvg is aan het notariaat een controlerende rol toebedeeld. De notaris
heeft de wettelijke plicht om te controleren of een overdracht wel of niet
is toegestaan (of er een voorkeursrecht is gevestigd) en dient hierover onder
aan de overdrachtsakte een verklaring op te nemen. Onder de geldende regels
is het voor het notariaat soms lastig om die controlerende rol goed uit te
voeren. Het voorkeursrecht treedt namelijk in werking na de bekendmaking van
de terinzagelegging van het aanwijzingsbesluit in de Staatscourant. Op dat
moment is het voorkeursrecht nog niet altijd per perceel ingeschreven in de
gemeentelijke beperkingen registratie of de openbare registers van het Kadaster.
In de Staatscourant worden de voorkeursrechten niet op perceelsniveau aangegeven
zodat de Staatscourant niet de door het notariaat vereiste informatie biedt.
De notaris kan daarom op grond van de beschikbare informatie bij het passeren
van zijn akte niet met zekerheid vaststellen of het perceel is aangewezen
voor een voorkeursrecht. Het gevolg hiervan is dat het notariaat soms voorafgaand
aan het passeren van de akte schriftelijk bij gemeenten1 informeert over het al dan niet aanwezig zijn van een voorkeursrecht.
Deze schriftelijke correspondentie tussen het notariaat en gemeenten leidt
tot lasten voor de burger (het notariaat berekent deze kosten door aan de
(ver)kopende partij) en gemeenten.3.2 OverwegingenOm in de toekomst ongeldige overdrachten en ongeldige vestiging van beperkte
rechten te voorkomen en een eenvoudige uitoefening van de controlerende rol
van het notariaat mogelijk te maken moet de kenbaarheid van geldende voorkeursrechten
goed geregeld zijn2. Daartoe moet door middel
van een nieuwe regeling de kenbaarheid van het voorkeursrecht op het moment
van inwerkingtreding van het voorkeursrecht zo effectief mogelijk worden geregeld.
Ook dient de nieuwe regeling een goede vervulling van publiekrechtelijke taken
te faciliteren. Gemeente, provincie en rijk moeten hun voorkeursrechtbevoegdheid
praktisch goed uit kunnen voeren. De nieuwe regeling moet er tevens voor zorgen
dat de tijd die tussen inwerkingtreding van het voorkeursrecht en de kenbaarheid/zichtbaarheid
van het voorkeursrecht op perceelsniveau verstrijkt zo kort mogelijk is, zodat
er geen voorkeursrechten kunnen bestaan die niet per perceel kenbaar zijn.
Daarnaast is het van belang dat er zo weinig mogelijk tijd verstrijkt tussen
het nemen van het aanwijzingsbesluit en het moment waarop het voorkeursrecht
in werking treedt. Voorkomen moet worden dat grondeigenaren anticiperend op
de inwerkingtreding van het voorkeursrecht hun grond aan anderen dan de gemeente,
provincie of het rijk verkopen.Ten slotte moet de nieuwe regeling voldoen aan de eis uit artikel 3:40
van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), dat een besluit niet in werking kan
treden voordat het is bekendgemaakt. Bij de vormgeving van de bekendmaking
moet tevens rekening worden gehouden met de uitgangspunten van de per 1 juli
2007 in werking getreden Wkpb1. Als gevolg van
de Wkpb moeten gemeentelijke voorkeursrechten worden ingeschreven in een gemeentelijk
beperkingenregister en bijgehouden in een geautomatiseerde gemeentelijke beperkingenregistratie.
Provinciale- en rijksbeperkingen zoals provinciale- en rijksvoorkeursrechten
worden op grond van de Wkpb ingeschreven in de openbare registers van het
Kadaster2. De in de gemeentelijke beperkingenregistratie
en de openbare registers opgenomen informatie is voor de burger toegankelijk
via één centraal informatiepunt: Kadaster-Online.3.3 Bekendmaking van voorkeursrechtenIn de voorgestelde nieuwe regeling wordt de bekendmaking van gemeentelijke,
provinciale en rijksvoorkeursrechten via de bekendmaking van de zakelijke
inhoud van het besluit en de bekendmaking van de terinzagelegging van het
besluit in de Staatscourant gehandhaafd. Bekendmaking via de Staatscourant
blijkt in de praktijk een goede en betrouwbare wijze van bekendmaking van
voorkeursrechten. Ook de schriftelijke mededeling van het voorkeursrecht aan
de eigenaren en beperkt gerechtigden en de algemene bekendmaking op de gebruikelijke
wijze (bijvoorbeeld via de gemeentepagina in een plaatselijk nieuwsblad en
de provinciale bladen) wordt gehandhaafd. Door deze bekendmaking via twee
media wordt aangesloten bij de informatiebehoefte van de verschillende categorieën
belanghebbenden bij voorkeursrechten. De in de huidige wet verplichte bekendmaking
van het voorkeursrecht in één of meer dagof nieuwsbladen komt –
met als doel een reductie van de gemeentelijke bestuurlijke lasten –
te vervallen.3.4 Inwerkingtreding van voorkeursrechtenIn de nieuwe regeling voor de inwerkingtreding van voorkeursrechten wordt
gebruik gemaakt van het stelsel zoals dat uit de Wkpb voortvloeit. De inwerkingtreding
van het gemeentelijk voorkeursrecht wordt daarom in dit wetsvoorstel gekoppeld
aan het moment van de op grond van de Wkpb voor burgemeester en wethouders
verplichte registratie van het gemeentelijk voorkeursrechtbesluit (aanwijzingsbesluit)
in de geautomatiseerde gemeentelijke beperkingenregistratie. De inwerkingtreding
van provinciale en rijksvoorkeursrechten wordt gekoppeld aan het moment van
aanbieding van het voorkeursrechtbesluit ter inschrijving aan het Kadaster.
Met deze oplossing is zowel het gemeentelijk als het provinciaal of rijksvoorkeursrecht
vanaf het moment van inwerkingtreding op perceelsniveau zichtbaar via Kadaster-Online.
Dat betekent dat gemeentelijke, provinciale en rijksvoorkeursrechten op dezelfde
wijze en plaats voor notariaat, burgers en bedrijven zichtbaar zijn. Gemeentelijke
voorkeursrechten staan direct nadat zij zijn opgenomen in de gemeentelijke
beperkingenregistratie in Kadaster-Online. Voor provinciale- en rijksvoorkeursrechten
geldt dat deze direct na hun aanbieding ter inschrijving bij het Kadaster
in Kadaster-Online als ingekomen stuk op perceelsniveau worden «gesignaleerd».
De daadwerkelijke inschrijving van het provinciaal- of rijksvoorkeursrecht
vindt na korte tijd plaats.Omdat gemeenten, provincies en rijk zelf zorgdragen voor het bijhouden
van de gemeentelijke beperkingenregistratie of de aanbieding ter inschrijving
bij het Kadaster en de publicatie in de Staatscourant is een optimale afstemming
tussen publicatie en inwerkingtreding mogelijk. Gemeenten, provincies en rijk
hebben zelf in de hand dat de tijd die hiertussen verstrijkt zo kort mogelijk
is. Praktisch kan dit bereikt worden door de voorkeursrechtadvertentie voorafgaand
aan het nemen van het besluit reeds onder embargo aan de Staatscourant te
verstrekken, zodat de bekendmaking in de Staatscourant direct
na het vaststellen van het besluit plaats kan vinden en het voorkeursrecht
de dag na dagtekening van die Staatscourant in de gemeentelijke beperkingenregistratie
kan worden geregistreerd of ter inschrijving bij het Kadaster aangeboden kan
worden.Een goede uitvoering van de inschrijving van provincialerijksvoorkeursrechten
is belangrijk. Het Kadaster heeft op grond van afspraken met provincies en
rijk in zijn Kwaliteitshandvest vastgelegd hoe het de inschrijving zal behandelen.
Met deze nieuwe regeling van de bekendmaking en inwerkingtreding van voorkeursrechten
wordt zowel het belang van de rechtszekerheid in het vastgoedverkeer als de
goede uitvoerbaarheid gediend.4. Schrappen ontheffing gedeputeerde staten en introductie
vrijstelling aanbiedingsplicht4.1 Huidige regelingDe Wvg kent momenteel de mogelijkheid van ontheffing door gedeputeerde
staten van de plicht tot onderhandelen met de gemeente. In de Herijkingsbrief1 is reeds aangegeven dat deze ontheffingsmogelijkheid
zal worden afgeschaft. Een eerste reden hiervoor is dat deze regeling nauwelijks
wordt gebruikt2. Uit het evaluatieonderzoek in
2000 kwam ook naar voren dat de positie van gedeputeerde staten in dezen een «wat
vreemde rol» opleverde. Het gaat immers om het voorkeursrecht van de
gemeente. In het evaluatieonderzoek leidde dit tot de aanbeveling om de provinciale
ontheffing af te schaffen3.4.2 OverwegingenDe aanbeveling tot schrappen van de ontheffingsmogelijkheid bij gedeputeerde
staten wordt in dit wetsvoorstel opgevolgd. Toch zijn er gevallen denkbaar
waarin burgers vanwege bijzondere omstandigheden een uitzondering op de werking
van het voorkeursrecht willen vragen. Gedacht kan worden aan het geval waarin
iemand om technische redenen zijn bedrijfsvorm aanpast (zoals van een commanditaire
vennootschap naar een besloten vennootschap) waarbij overdracht aan de nieuwe
rechtspersoon nodig is. In het evaluatieonderzoek is aangegeven dat dergelijke
verzoeken om met toestemming van de overheid te kunnen overdragen, aan de
orde zouden moeten komen bij het beginselbesluit en de rechtsbescherming daartegen
(bezwaarprocedure)4.Deze optie uit het evaluatierapport wordt in dit wetsvoorstel echter niet
gevolgd. Bezwaarlijk bij een dergelijke oplossing zou namelijk zijn dat de
vervreemder dan volgens de regels van de Wvg formeel zijn goed juist moet
aanbieden aan de gemeente maar tegelijkertijd hierbij moet aangeven dat hij
in feite niet bereid is met de gemeente in onderhandeling te treden. Van een
echte aanbieding is in zo’n geval geen sprake.4.3 Uitzondering op aanbiedingsplichtOm toch te voorzien in een mogelijkheid om met behoud van de gelding van
het voorkeursrecht een bepaalde vervreemding mogelijk te maken wordt aan artikel
10 een extra uitzondering op de aanbiedingsplicht toegevoegd. De aanbiedingsplicht
geldt op grond van dit nieuwe onderdeel niet indien burgemeester en wethouders
op aanvraag van de vervreemder besluiten dat er niet aangeboden hoeft te worden.
Burgemeester en wethouders moeten hierbij de voorgestelde overdracht specifiek
kunnen beoordelen om te bezien of deze voor de gemeente niet nadelig uitpakt.
Hiertoe kunnen zij bijvoorbeeld een concept-overeenkomst of -transportakte
van de vervreemder verlangen. Grondslag voor de vrijstelling van de aanbiedingsplicht moeten «gewichtige
redenen» van de vervreemder zijn. De vraag wanneer er sprake is van «gewichtige
redenen» is niet bij voorbaat in algemene zin te beantwoorden. Burgemeester
en wethouders zullen dit moeten beoordelen. Wel kan worden aangesloten bij
wat de wetsgeschiedenis omtrent de ontheffing van gedeputeerde staten vermeldt.
Deze ontheffingsmogelijkheid werd gedacht te bestaan bij bepaalde gevallen
van voorgenomen ruil, schenking of inbreng waarbij de persoonlijke omstandigheden
en bedoelingen van de vervreemder zodanig zijn, dat een verkoop aan de gemeente
redelijkerwijs niet kan worden geëist. Een ander voorbeeld kan zijn een
voorgenomen verkoop «in de put» van een op te richten gebouw,
waarvoor reeds een bouwvergunning is verleend. Eerder is ook al het geval
genoemd van een eigenaar die zijn bedrijf en goed in een andere rechtsvorm
wil onderbrengen. Tot slot zij verwezen naar de mogelijkheid van overdrachten
ten behoeve van de zogenoemde oude bestemming. Een voorkeursrecht wordt vaak
gevestigd in een vroeg stadium van de planvorming. Uitvoering van het nieuwe
plan kan dan nog een tijd duren. Het is mogelijk dat men een bedrijf met de
oude (vaak agrarische) bestemming in zo’n geval wil overdragen voor
doeleinden die bij de oude bestemming horen. Wanneer het een overdracht betreft
waartegen de gemeente geen bezwaar heeft, kunnen burgemeester en wethouders
met zo’n overdracht instemmen. Zij kunnen echter ook beslissen niet
in een dergelijke vrijstelling te voorzien. Redenen om geen vrijstelling te
geven, zouden bijvoorbeeld kunnen zijn het voorkomen van een latere hoge prijs
van aankoop van de grond wegens prijsstijging als gevolg van investeringen
of het vermoeden dat de verkoop juist geschiedt met het oog op de nieuwe bestemming
van de gronden.Verlenen burgemeester en wethouders vrijstelling dan kunnen zij in hun
besluit beperkingen opnemen. Burgemeester en wethouders kunnen bijvoorbeeld
de uitzondering op de aanbiedingsplicht beperken tot een concrete en bepaalbare
overdracht aan een bepaalde natuurlijk persoon of rechtspersoon. De bepaling
ziet immers op een zeer uitzonderlijke situatie waarin gewichtige redenen
grond zijn voor een overdracht.5. Terminologie Wet voorkeursrecht gemeentenIn het onderhavige wetsvoorstel is de terminologie van de Wvg op een aantal
punten duidelijker en consequenter gemaakt en op enkele punten aangepast aan
de termen uit de Awb en het Burgerlijk Wetboek (BW). In het wetsvoorstel zijn
termen als verdeling, aanwijzing van gronden, goed, vervreemden, vervreemder,
verkrijger, bekendmaking en mededeling consequent doorgevoerd.Daarnaast is ter verbetering van de leesbaarheid van de wet het rechtsgevolg
van een voorkeursrecht expliciet in de wet opgenomen. De juridische status
van een overdracht in strijd met de Wvg was tot nu toe niet expliciet geregeld.
Om een einde te maken aan deze onduidelijkheid in het rechtsverkeer, is het
rechtsgevolg van een aanwijzing voor een voorkeursrecht nu in de Wvg vastgelegd.
Voor het expliciet in de wet opnemen van het rechtsgevolg van handelen in
strijd met de Wvg is in dit wetsvoorstel aangesloten bij het systeem van de
wet en de thans geldende jurisprudentie van de Hoge Raad1. Gekozen is voor onbevoegdheid van de rechthebbende tot vervreemding
in de zin van deze wet. Het gevolg van deze onbevoegdheid tot vervreemding
is dat een overdracht in strijd met de Wvg ongeldig is. 6. Totstandkoming in overleg met praktijkBij de totstandkoming van dit wetsvoorstel is meermalen en uitgebreid
overleg gevoerd met zowel vertegenwoordigers van gemeenten, provincies, notariaat,
Kadaster en marktpartijen1, als vertegenwoordigers
uit de wetenschap en advocatuur. Hun inbreng bracht een aantal verbeterpunten
aan het licht en diverse suggesties ter verbetering van de leesbaarheid van
de wet werden gedaan. Dankzij deze inbreng is naar de mening van de regering
een evenwichtig wetsvoorstel tot stand gekomen.Bij het opstellen van dit wetsvoorstel is tevens de vraag aan de orde
geweest in hoeverre de dualisering van het gemeentebestuur tot wijzigingen
zou moeten leiden bij het vestigen van een voorkeursrecht. Met instemming
van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is ervoor gekozen om de
huidige bevoegdheidsverdeling, waarbij burgemeester en wethouders het eerste
(voorlopige) voorkeursrecht vestigen en de raad vervolgens het voorkeursrecht
voor langere tijd vestigt, te behouden. De redenen daarvoor zijn: het voorkeursrecht
is een ingrijpende bevoegdheid, het kan een voorbode zijn van een planologische
wijziging met een verordenend karakter en er hoort een op de gemeentebegroting
drukkende financiële afweging voor de financiering van de grondaankoop
bij. Dit leidt tot de conclusie dat betrokkenheid van de raad bij voorkeursrechten
wenselijk blijft. Verder zorgen de wijzigingen in het voorkeursrecht die zijn
opgenomen in de Invoeringswet Wro voor een sterke vermindering van het aantal
vestigingsbesluiten. Dit betekent mede dat de rol van de raad bij het vestigen
van een voorkeursrecht niet meer tot veel lasten voor de overheid leidt.7. Effecten van het wetsvoorstelHet voorliggende wetsvoorstel betreft zoals reeds aangegeven het laatste
deel van de vereenvoudiging en modernisering van de Wvg. In de Invoeringswet
Wet ruimtelijke ordening is de Wvg reeds aangepast aan de nieuwe planvormen
uit de Wro, is het rijks- en provinciaal voorkeursrecht geregeld en is de
procedure tot aanwijzing van gronden voor een voorkeursrecht (vestigingsprocedure)
vereenvoudigd. Die vereenvoudiging van de vestigingsprocedure, waarbij het
aantal besluitmomenten wordt teruggebracht, leidt tot een relatief grote lastenverlichting
voor gemeenten en heeft ook het grootste aandeel in de te bereiken lastenverlichtingen.
De in het voorliggende wetsvoorstel opgenomen vereenvoudigingen zijn dan ook
als aanvullend te beschouwen en de hiermee te bereiken lastenverlichtingen
zijn beperkt.In het wetsvoorstel is, in aanvulling op de reeds in de IWro opgenomen
vereenvoudigingen, zoveel mogelijk getracht de regelingen duidelijk te structureren
en formuleren. Hiermee is beoogd de leesbaarheid van de wet ten behoeve van
een goede toepassing van de wet te bevorderen. Daarnaast is beoogd het systeem
van de wet beter te laten functioneren. Daarom voorziet het wetsvoorstel in
een vereenvoudiging van de aanbiedingsprocedure en een nieuwe regeling voor
de bekendmaking en inwerkingtreding van het voorkeursrecht, wordt de ontheffingsmogelijkheid
door gedeputeerde staten geschrapt onder invoering van een eenvoudiger mogelijkheid
tot vrijstelling van de aanbiedingsplicht, en vermeldt de wet uitdrukkelijk
het rechtsgevolg van een gevestigd voorkeursrecht.Met de nieuwe regeling voor de aanbiedingsprocedure is getracht zowel
de leesbaarheid te verbeteren als het aantal procedurestappen en de uitgebreide
procedureregels terug te brengen. De wijzigingen ter verbetering van de leesbaarheid
zullen het werken met de wet gemakkelijker maken. Het terugbrengen
van het aantal procedurestappen zal leiden tot een kleine reductie van de
bestuurlijke lasten. Door het beperken van de procedurestappen wordt de dubbele
betrokkenheid van deskundigen (deskundigenadvies en later een nader advies)
teruggebracht tot de betrokkenheid van deskundigen op één moment,
namelijk bij de rechterlijke prijsbepalingsprocedure, waardoor de kosten hiervan
worden beperkt. Als gevolg van het ineenschuiven van de prijsadviesprocedure
en de rechterlijke prijsvaststellingsprocedure tot één verzoekschriftprocedure
vervalt één van de twee in te dienen verzoekschriften. Daarnaast
wordt de verplichting tot het houden van een descente afgeschaft, waardoor
de kosten van juridische bijstand en het beslag op de ambtelijke capaciteit,
indien het specifieke geval dat toelaat, kunnen worden beperkt. Tenslotte
wordt ter vergroting van de rechtszekerheid en rechtseenheid het cassatieverbod
opgeheven.Deze wijzigingen in de aanbiedingsprocedure leiden als gevolg van de beperkte
toepassing van de aanbiedingsprocedure in de praktijk naar verwachting echter
niet tot een grote reductie van de bestuurlijke lasten. Slechts in een beperkt
aantal gevallen waarin een voorkeursrecht is gevestigd, besluit de vervreemder
zijn goed aan de gemeente aan te bieden. In een nog kleiner aantal gevallen
komen partijen niet minnelijk tot een vervreemding waarna zij de rechter verzoeken
de prijs te bepalen. Het aantal gevallen waarbij cassatie wordt ingesteld
is navenant nog kleiner. De wijzigingen in aanbiedingsprocedure geven geen
extra kosten voor burgers of bedrijven omdat de kosten van de rechterlijke
procedure, het deskundigenadvies en de rechtsbijstand van de vervreemder,
evenals thans het geval is, voor rekening van de gemeente komen.De nieuwe regeling voor de bekendmaking en inwerkingtreding van voorkeursrechten
heeft als voornaamste doel om ongeldige overdrachten en ongeldige vestiging
van beperkte rechten te voorkomen. Daarnaast moet het een eenvoudiger uitoefening
van de controlerende rol door het notariaat mogelijk maken. Doordat de inwerkingtreding
van het voorkeursrecht wordt gekoppeld aan de inschrijving in de gemeentelijke
beperkingenregistratie of de aanbieding ter inschrijving aan het Kadaster
kan het notariaat via Kadaster-Online per perceel kennisnemen van alle geldende
voorkeursrechten. Daarmee is het schriftelijk naar het bestaan van voorkeursrechten
informeren bij de gemeente door notarissen verleden tijd. Dit leidt tot een
lastenreductie zowel aan de zijde van het notariaat als bij de gemeenten.
Ook het schrappen van de verplichting om het voorkeursrecht, naast de bekendmaking
in de Staatscourant en de gebruikelijke wijze, in een dag- of nieuwsblad bekend
te maken, leidt tot een beperkte lastenreductie bij gemeenten.Geconcludeerd kan worden dat de voorgestelde wijzigingen en vereenvoudigingen
leiden tot een beperkte bestuurlijke-lastenreductie bij gemeenten. Voor burgers
en bedrijven geldt dat er als gevolg van het onderhavige wetsvoorstel geen
extra administratieve lasten of overige nalevingskosten ontstaan.8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IAIn artikel 1, onder f, wordt de term «verkoper» vervangen
door «vervreemder». De term «vervreemder» sluit beter
aan bij de terminologie van het BW. Dit blijkt bijvoorbeeld uit artikel 3:86,
eerste lid, BW, dat de bekrachtiging regelt bij «onbevoegdheid van de
vervreemder». Daarnaast sluit het beter aan bij de definitie van het
rechtsgevolg van het voorkeursrecht die wordt opgenomen in artikel
2. De artikelen 10, eerste, derde, vierde en vijfde lid, en 25, eerste en
tweede lid, zijn hieraan tevens aangepast. BHet nieuwe artikel 2 brengt geen inhoudelijke veranderingen aan ten aanzien
van het nu geldende artikel 2. Wel wil het, om een einde te maken aan de onduidelijkheid
in het rechtsverkeer én voor de geïnteresseerde lezer van de wet,
al direct duidelijk maken wat de betekenis is van het vestigen van een voorkeursrecht.
In de huidige tekst is de feitelijke betekenis van artikel 2 enkel af te leiden
uit de onderlinge samenhang van artikel 2 met de daarin genoemde artikelen
10 en met 24, 26 en 27. Met het voorstel wordt aangesloten bij het systeem
van de wet en de thans geldende jurisprudentie van de Hoge Raad1. Gekozen is voor onbevoegdheid van de vervreemder in de zin van deze
wet tot vervreemding in de zin van deze wet. Het gevolg van deze onbevoegdheid
tot vervreemding is, op grond van artikel 3:84, eerste lid, BW, dat een overdracht
in strijd met de Wvg ongeldig is. Bekrachtiging van een dergelijke rechtshandeling
blijft op grond van artikel 3:58 BW mogelijk. Dat betekent dat indien burgemeester
en wethouders, respectievelijk gedeputeerde staten of de Minister van VROM
achteraf toch instemmen met de overdracht, de overdracht alsnog geldig is.CIngevolge het nieuw voorgestelde artikel 2, tweede lid, kan de verwijzing
in artikel 6, tweede lid, naar de artikelen 10 tot en met 24, 26 en 27 wegens
overbodigheid vervallen.DArtikel 7 regelt de wijze van bekendmaking van gemeentelijke voorkeursrechten
en het moment van inwerkingtreding van gemeentelijke voorkeursrechten.In het eerste lid wordt de regeling van de bekendmaking van het gemeentelijk
voorkeursrecht via de bekendmaking van de zakelijke inhoud van het besluit
en de terinzagelegging van het besluit Staatscourant gehandhaafd. Hetzelfde
geldt voor de algemene bekendmaking op de gebruikelijke wijze (bijvoorbeeld
via de gemeentepagina in een plaatselijk nieuwsblad). Wel is de redactie van
deze regeling gemoderniseerd en wordt de termijn van terinzagelegging verkort
tot de beroepstermijn. Dit omdat de gemeentelijke beperkingenregistratie voor
het voorkeursrechtbesluit voldoende kenbaarheid garandeert. Voor het bestaande
artikel 8, eerste lid, betekent dit dat alleen in de tijd totdat de beroepstermijn
is verstreken, het besluit tot intrekking bij de ter inzage gelegde stukken
kan worden gevoegd.Het tweede lid regelt dat het voorkeursrecht in werking treedt op het
tijdstip waarop de gegevens van dat besluit worden opgenomen in de gemeentelijke
beperkingenregistratie, bedoeld in artikel 1, onderdeel d, van de Wkpb. Met
het tijdstip van waarop de gegevens worden opgenomen wordt bedoeld de eerste
registratie van het voorkeursrechtbesluit in de gemeentelijke beperkingenregistratie.
Dit moment van inwerkingtreding dient door de hiertoe bevoegde gemeenteambtenaar
in de geautomatiseerde registratie te worden opgenomen (artikel 6, eerste
lid, onder b, Wkpb). Het voornemen is om te regelen dat het moment van inwerkingtreding
tevens op het aanwijzingsbesluit of besluit tot voorlopige aanwijzing zoals
dat wordt ingeschreven in het gemeentelijk beperkingenregister, aangetekend
dient te worden.Het voorkeursrechtbesluit kan niet in werking treden voordat het is bekendgemaakt
(artikel 3:40 Awb). Daarom is in het tweede lid nog eens opgenomen dat de
opname in de gemeentelijke beperkingenregistratie niet eerder
plaats vindt dan op de dag na dagtekening van de Staatscourant waarin het
voorkeursrecht en de terinzagelegging daarvan is bekendgemaakt.In het derde lid wordt de schriftelijke mededeling van het voorkeursrecht
aan de eigenaren en beperkt gerechtigden gehandhaafd evenals de aanvullende
eis dat deze mededeling een zakelijke beschrijving van de betekenis van het
besluit dient te bevatten. Het besluit dient een in begrijpelijke bewoordingen
opgestelde uitleg te bevatten over de gevolgen van de aanwijzing voor een
voorkeursrecht.ENu de termijn van terinzagelegging, bedoeld in artikel 7, wordt verkort
tot de beroepstermijn, is het logischerwijs niet meer mogelijk het besluit
tot intrekking van de aanwijzing te voegen bij de ter inzage gelegde stukken.
Dat voorschrift komt dan ook te vervallen.FDe belangrijkste wijziging van artikel 9a betreft de regeling van de inwerkingtreding
van provinciale- en rijksvoorkeursrechten. Deze treden in werking op het moment
van aanbieding ter inschrijving aan het Kadaster. Dit is vastgelegd in het
vierde lid. Voor het moment van inwerkingtreding van het provinciaal- of rijksvoorkeursrecht
wordt aangesloten bij de regeling uit artikel 11c van de Kadasterwet, dat
bepaalt dat bij elk ter inschrijving aangeboden stuk dag, uur en minuut wordt
aangetekend. Ook voor de inwerkingtreding van provinciale- en rijksvoorkeursrechten
geldt dat dit niet eerder kan geschieden dan op de dag na dagtekening van
de Staatscourant waarin de terinzagelegging bekend is gemaakt. De toepasselijkheid
van artikel 3:24 BW wordt niet langer uitgesloten omdat de inschrijving in
het Kadaster het rechtsgevolg van inwerkingtreding van het voorkeursrecht
tot gevolg heeft.De overige aanpassingen in artikel 9a zijn van wetgevingstechnische aard.
Door de van overeenkomstige toepassingverklaring in het vijfde lid wordt voorkomen
dat een deel van het vierde lid nog eens zou moeten worden herhaald.GIn artikel 10 wordt in het eerste lid «kopen» vervangen door «verkrijgen».
Hiermee wordt het voor gemeenten, provincies en rijk mogelijk om de aangewezen
gronden op grond van andere titels te verkrijgen dan alleen koop. Bij de andere
titels moet dan gedacht worden aan bijvoorbeeld ruil (van gronden) of een
combinatie van ruil en koop.Het derde lid, onder b, is technisch aangepast aan de gewijzigde regeling
van inwerkingtreding van voorkeursrechten.In het vijfde lid wordt «koper» vervangen door «verkrijger».
Hiermee wordt de terminologie van de wet duidelijker en consequenter.Het voorgestelde zesde lid maakt het mogelijk een vervreemder te ontheffen
van de verplichting zijn goed aan de gemeente aan te bieden. Een vergelijkbare
voorziening is thans opgenomen in de artikelen 14 en 15, met dien verstande
dat het daarbij een na het beginselbesluit te verzoeken ontheffing betreft
van de verplichting met de gemeente te onderhandelen. Verder was de beslissingsbevoegdheid
toebedeeld aan gedeputeerde staten. De vervreemder kan met de nieuwe regeling
om «gewichtige redenen» burgemeester en wethouders verzoeken om
te worden ontheven van zijn verplichting het goed aan de gemeente aan te bieden.
Bij gewichtige redenen moet gedacht worden aan omstandigheden de vervreemder
betreffende. Wanneer hiervan sprake zal zijn, laat zich niet
bij voorbaat in algemene zin beantwoorden. Het oordeel komt in elk geval toe
aan burgemeester en wethouders. Zie hiervoor ook het algemene deel van deze
memorie van toelichting. Het betreft hier overdrachten waartegen noch de gemeente,
noch de eigenaar bezwaar heeft en waarbij burgemeester en wethouders in hun
besluit de vrijstelling van het voorkeursrecht kunnen beperken tot die ene
concrete en bepaalbare overdracht. Tegen het besluit van burgemeester en wethouders
staat bezwaar en beroep open op grond van de Awb.HIn de artikelen 11 tot en met 15 is de aanbiedingsprocedure uitgewerkt,
waarop in hoofdstuk 2 van deze memorie van toelichting al in algemene zin
is ingegaan. Ook in deze artikelen zijn de wijzigingen in de terminologie
consequent doorgevoerd.Artikel 11Het voorgestelde artikel 11 komt vrijwel overeen met het huidige artikel
11, met dien verstande dat het huidige eerste lid om reden van overzichtelijkheid
is gesplitst in twee leden. Het huidige vierde lid is komen te vervallen omdat
de vervreemder op grond van de regeling in het Besluit voorkeursrecht gemeenten
reeds verplicht is zijn opgave aangetekend te verzenden, zodat ontvangst door
burgemeester en wethouders gegarandeerd is.Artikel 12In de algemene toelichting is al aangegeven dat de in het huidige artikel
12 opgenomen termijn van acht weken is verkort naar zes weken. Het beginselbesluit
van burgemeester en wethouders moet worden aangemerkt als een besluit in de
zin van de Awb waartegen bezwaar en beroep openstaat. Het besluit dient dan
ook een rechtsmiddelenclausule te bevatten.Artikel 13Het voorgestelde artikel 13 regelt de nieuwe rechterlijke prijsbepalingsprocedure.
Omdat het uitgangspunt is dat partijen minnelijk tot vaststelling van de vervreemdingsvoorwaarden
komen, is in het eerste lid vastgelegd dat partijen voorafgaand aan een eventuele
rechterlijke procedure dienen te onderhandelen (brieven wisselen of gesprek(ken)
voeren). Pas als deze onderhandelingen zonder resultaat blijven en overeenkomstig
de artikelen 11 en 12, eerste lid, een opgave is gedaan en daarop een beginselbesluit
is gevolgd (danwel de termijn voor het nemen van een beginselbesluit is verstreken),
kan op verzoek van de vervreemder, door burgemeester en wethouders, de rechterlijke
procedure worden gestart. In het geval dat burgemeester en wethouders niet
ingaan op de al dan niet schriftelijke verzoeken van de vervreemder om in
onderhandeling te treden en ook na de opgave door de vervreemder nalaten een
beginselbesluit te nemen betekent dit dat voldaan wordt aan het «onderhandelingscriterium».
Hetzelfde geldt indien zonder voorafgaande of opvolgende onderhandelingen
de vervreemder een opgave heeft gedaan en burgemeester en wethouders een beginselbesluit
nemen.Voor het starten van de rechterlijke prijsbepalingsprocedure dienen burgemeester
en wethouders bij procureur een verzoekschrift in te dienen. Burgemeester
en wethouders kunnen er voor kiezen om geen verzoek bij de rechter in te dienen.
Zij krijgen hiervoor een beslistermijn van vier weken. Deze termijn is met
twee weken verlengd ten opzichte van de termijn van artikel 16, eerste lid,
in de huidige Wvg. Die termijn van twee weken bleek in de praktijk
te kort1. Dienen zij het verzoek te laat bij
de rechter in of weigeren zij schriftelijk om het verzoek bij de rechter in
te dienen, dan krijgt de vervreemder de vervreemdingsvrijheid aan eenieder
gedurende drie jaren.In de procedure benoemt de rechtbank altijd een of meer deskundigen (vierde
lid). De regels die deze benoeming beheersen, zijn die uit het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering. Wel is in het vierde lid vastgelegd dat de deskundigen
ten behoeve van hun advies de ligging en gesteldheid van de onroerende zaak
dienen te onderzoeken.De verplichting tot het houden van een descente komt te vervallen. Op
grond van het burgerlijk procesrecht zoals dat is opgenomen in het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, blijft het mogelijk een descente te houden.
Het staat partijen vrij hiertoe een verzoek bij de rechtbank in te dienen.
Ook kan de rechter hiertoe zelfstandig beslissen indien hij dit wenselijk
acht.In het vijfde lid is om de wenselijkheid van een snel verloop van de rechterlijke
procedure te benadrukken de duur van de rechterlijke procedure op zes maanden
gesteld. Deze termijn is echter een termijn van orde. In het vijfde lid wordt
tevens, wegens de in de praktijk bestaande behoefte om de beslissing van de
rechtbank ter toetsing voor te kunnen leggen, het cassatieverbod opgeheven.
De rechtszekerheid en rechtseenheid worden hiermee gediend. Naar verwachting
zal het aantal cassatiezaken beperkt zijn2.Het zevende lid sluit aan bij de mogelijkheid voor burgemeester en wethouders
om na oplevering van het deskundigenadvies en vóór de eindbeschikking
van de rechter de verzoekschriftprocedure te beëindigen door hun verzoek
in te trekken. Beëindigd de gemeente tussentijds de verzoekschriftprocedure
dan heeft de vervreemder de vervreemdingsvrijheid aan eenieder gedurende drie
jaar. De rechtbank beslist na intrekking van het verzoek nog wel over de kostenverdeling.Artikel 14Artikel 14 regelt de verplichte medewerking van de gemeente indien de
vervreemder dit verlangt. In de huidige Wvg is dit geregeld in artikel 21.
Wel is de termijn waarbinnen de vervreemder zijn verzoek kenbaar maakt aan
de gemeente, aangepast in verband met de mogelijkheid van cassatie. Bepalend
is niet de dagtekening van de beschikking van de rechtbank, maar de dag van
het onherroepelijk worden van de rechterlijke beschikking.Artikel 15Als laatste onderdeel van de aanbiedingsprocedure wordt de koopplicht
voor de gemeente zoals in het huidige artikel 27 is opgenomen, met enige aanpassingen
als gevolg van de hiervoor toegelichte vereenvoudigde aanbiedingsprocedure,
gehandhaafd. Dit artikel is als gevolg van het amendement-Van Dam c.s. in
de Wvg opgenomen omdat het redelijk is dat onder omstandigheden de eigenaar,
nadat hij zijn goed heeft moeten aanbieden, ook inderdaad van zijn goed af
kan. De bepaling beoogt daartoe een mogelijkheid te openen en bepaalt dat
de eigenaar een verzoek kan doen aan de rechtbank opdat deze bepaalt dat de
gemeente medewerking moet verlenen aan de overdracht. Ook de toetsingsnorm
voor een succesvol beroep op deze regeling is, zoals opgenomen in het derde
lid, ongewijzigd gebleven («bijzondere persoonlijke omstandigheden»).Het tweede lid geeft een limitatieve opsomming van de gevallen waarin
het verzoekschrift kan worden gedaan. De mogelijkheden komen overeen met die in de huidige wet: overschrijding door burgemeester en wethouders
van de termijn van vier weken om de rechter te verzoeken een oordeel over
de prijs te geven of schriftelijke weigering hiervan en na intrekking van
het verzoek tot prijsoordeel van de rechter door burgemeester en wethouders.Het derde lid komt overeen met het huidige artikel 27, derde lid, met
dien verstande dat nu wel wordt voorzien in een in de praktijk gevoelde noodzaak
om tegen een beslissing van de rechtbank beroep in cassatie mogelijk te maken.
De rechtszekerheid en rechtseenheid kunnen hiermee zeker zijn gediend. Naar
verwachting zal het aantal beroepen beperkt zijn.Het vierde lid is de opvolger van het huidige artikel 27, zesde lid. Het
vijfde lid geeft tot slot enkele procedurele voorschriften die gelden in het
kader van de toepassing van dit artikel.IArtikel 27 vervalt. Het nieuwe artikel 15 voorziet in een vergelijkbare
regeling.Artikelen II en IIIArtikel 27 Wet voorkeursrecht gemeenten vervalt. De verwijzingen in de
Wet agrarisch grondverkeer en de Pachtwet worden hieraan technisch aangepast.Artikel IVDit artikel geeft enige regels omtrent het overgangsrecht. Bij het formuleren
van het overgangsrecht is uitgegaan van zogenaamde eerbiedigende werking zodat
de lopende procedures volgens het oude recht worden afgemaakt.In het eerste lid wordt het overgangsrecht gegeven voor het geval dat
op het moment van inwerkingtreding van deze wet reeds een opgave is gedaan.
Op de afhandeling hiervan blijft het oude recht van toepassing.In het tweede lid wordt het overgangsrecht gegeven voor het geval de verkoper
voor inwerkingtreding van deze wet een verzoek tot ontheffing wegens gewichtige
redenen bij gedeputeerde staten heeft ingediend. Op de afhandeling hiervan
blijft het oude recht van toepassing.Het derde lid bevat overgangsrecht ten aanzien van de bekendmaking, inwerkingtreding
en mededeling gegeven voor het geval een besluit tot aanwijzing of voorlopige
aanwijzing is genomen voor het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet.
De bekendmaking, inwerkingtreding en mededeling geschieden dan conform het
oude recht.Artikel VHet moment van inwerkingtreding van deze wet wordt geregeld bij koninklijk
besluit. Dit zal in ieder geval niet eerder zijn dan na inwerkingtreding van
de Wet ruimtelijke ordening en de Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening.
Omdat het niet uitgesloten mag worden geacht dat alle voor de uitvoering van
de wet noodzakelijke software tijdig gereed is, maakt artikel V het mogelijk
desbetreffende bepalingen op een later tijdstip in werking te laten treden.De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. M. CramerXNoot1Kamerstukken II 2000/01, 27 581, nr. 2.XNoot2Kamerstukken II 2003/04, 29 200 XI, nr. 7, p. 55 (Brief van de Minister
en de Staatssecretaris van VROM waarin zij aangeven hoe zij vorm willen geven
aan de vereenvoudiging en sanering van de VROM-regelgeving).XNoot3Kamerstukken II 2006/07, 30 938, nr. 2.XNoot4Kamerstukken II 2004/05, 29 435, nr. 154.XNoot1H. de Wolff e.a., Gebruik en effecten Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft:
Delft University Press 2000; H. de Wolff e.a., Aanbevelingen vormgeving en
gebruik Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft: Delft University Press 2000.XNoot2Kamerstukken II 2003/04, 29 200 XI, nr. 7, p. 55.XNoot3H. de Wolff e.a., Gebruik en effecten Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft:
Delft University Press 2000, p. 58 ev. en p. 3.XNoot1H. de Wolff e.a., Gebruik en effecten Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft:
Delft University Press 2000, p. 149; H. de Wolff e.a., Aanbevelingen vormgeving
en gebruik Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft: Delft University Press 2000,
pp. 36–37.XNoot1Zie hierover: Kamerstukken II 1999/00, 26 855, nr. 3, p. 6 (memorie
van toelichting bij: Herziening van het procesrecht voor burgerlijke zaken,
in het bijzonder de wijze van procederen in eerste aanleg). Zie tevens: Kamerstukken
II 2005/06, 29 279, nr. 35 (Rechtsstaat en Rechtsorde; Brief minister
over een slagvaardiger rechtspraak) en Kamerstukken II 2006/07, 30 951,
nr. 1 waarin een kabinetsreactie wordt gegeven op het eindrapport van de adviescommissie
fundamentele herbezinning burgerlijk procesrecht (W. D. H. Asser, H. A. Groen,
J. B. M. Vranken m.m.v. I. N. Tzankova, «Uitgebalanceerd», Den
Haag 2006).XNoot1Kamerstukken II 1980/81, 13 713, nr. 74.XNoot1Bij provincie en rijk speelt dit nog niet omdat deze op het moment van
inwerkingtreding van deze wet nog maar kort de voorkeursrechtbevoegdheid genieten.XNoot2Geldt in beginsel ook voor het vervallen van voorkeursrechten.XNoot1Kamerstukken II 28 218, nr. 2.XNoot2Artikel 3, tweede lid juncto artikel 15, eerste lid, Wkpb.XNoot1Kamerstukken II 2003/04, 29 200 XI, nr. 7, p. 55.XNoot2H. de Wolff e.a., Gebruik en effecten Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft:
Delft University Press 2000, p. 66 ev.XNoot3H. de Wolff e.a., Aanbevelingen vormgeving en gebruik Wet voorkeursrecht
gemeenten, Delft: Delft University Press 2000, pp. 48–49.XNoot4H. de Wolff e.a., Aanbevelingen vormgeving en gebruik Wet voorkeursrecht
gemeenten, Delft: Delft University Press 2000, pp. 48–49.XNoot1HR 9 april 1999, BR 1999, 977, NJ 2000, (688 Weert).XNoot1Er is actief meegedacht door VNG, IPO, LTO, Neprom, NVB, Vereniging van
Grondbedrijven, Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, Vereniging
Eigen Huis en Kadaster.XNoot1HR 9 april 1999, BR 1999, 977, NJ 2000, 688 (Weert).XNoot1H. de Wolff e.a., Gebruik en effecten Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft:
Delft University Press 2000, p. 149; H. de Wolff e.a., Aanbevelingen vormgeving
en gebruik Wet voorkeursrecht gemeenten, Delft: Delft University Press 2000,
pp. 36–37.XNoot2Cebeon, Vereenvoudiging van de Wet voorkeursrecht gemeenten: effecten
op de administratieve en bestuurlijke lasten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31285-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl