Initiatief wetsvoorstel met verklaring over overwegen voorstel verandering in Grondwet, strekkende tot opneming bepalingen inzake het correctief referendum; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30174, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

30-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30174 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL1. InleidingAanleidingAchtergrond en geschiedenisVoordelen en eventuele bezwaren2. Inhoud wetsvoorstelAlgemeenDrempels en uitzonderingenFinanciële gevolgenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IIA (artikel 81)Artikel IIB (par. 1A Referendum, de artikelen 89a tot en met 89g)Artikel 89aArtikel 89bArtikel 89cArtikel 89dArtikel 89eArtikel 89fArtikel 89gArtikel IIIArtikel 128aArtikel IVArtikel V
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30174Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 174Voorstel van wet van de leden Duyvendak en Dubbelboer houdende verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief
referendumnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN DEEL1. InleidingAanleidingDe invoering van het referendum heeft deze en afgelopen eeuw meerdere
keren op de politieke agenda gestaan. Het meest prominente voorbeeld is het
nationale referendum dat op 1 juni 2005 is gehouden over de goedkeuring
van een verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. Voor het eerst
in de moderne geschiedenis van Nederland werd een landelijk referendum gehouden.De ervaring met het nationaal referendum op 1 juni 2005, en de daaraan
gekoppelde discussie over het wel of niet bindende karakter ervan, is mede
aanleiding voor indieners om het referendum helder te regelen en een voorstel
in te dienen tot wijziging van de Grondwet, dat er toe strekt een correctief,
bindend wetgevingsreferendum mogelijk te maken.Indieners zien in het correctief wetgevingsreferendum een geschikt middel
om de invloed van de kiezers op het beleid te vergroten.Zij sluiten daarmee aan bij de analyse die ten grondslag ligt aan het
advies van de commissie-Biesheuvel1 en het advies
van de commissie-De Koning2. In het (recente)
verleden zijn naast dit grote voordeel desondanks van verschillende kanten
mogelijke nadelen gesignaleerd. Deze eventuele nadelen die hieronder besproken
worden, wegen naar de mening van de indieners niet op tegen de voordelen,
zoals ook de genoemde commissies in hun advies concludeerden. Het correctief
wetgevingsreferendum is een welkome aanvulling op de representatieve democratie.Achtergrond en geschiedenisZoals gezegd heeft de invoering van het referendum deze en afgelopen eeuw
meerdere keren op de politieke agenda gestaan. Het meest prominente voorbeeld
is het nationale referendum dat op 1 juni 2005 is gehouden over de goedkeuring
van een verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. Voor het eerst
in de moderne geschiedenis van Nederland werd een landelijk referendum gehouden.
Daarnaast is er nu een flink aantal jaren ervaring met referendums op gemeentelijk
niveau. Beide typen referendums zijn niet bindend voor regering en parlement (dan wel gemeenteraad en provinciale staten). Voor een bindend referendum
moet een grondwetswijziging plaatsvinden. Een voorstel daartoe werd in 2004
in tweede lezing verworpen door de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat
de regering had verklaard niet langer achter het wetsvoorstel te kunnen staan.Over de opneming van een dergelijk referendum in de Grondwet zijn inmiddels
de nodige adviezen uitgebracht. De bekendste voorbeelden daarvan op nationaal
niveau zijn de rapporten van de commissie-Biesheuvel (1985) en de commissie-De
Koning (1993). Laatstgenoemde commissie sloot zich in meerderheid vrijwel
geheel aan bij de bevindingen van de commissie-Biesheuvel. De commissie-Biesheuvel
heeft voor de toenmalige Kabinetten Kok 1 en 2 belangrijk voorwerk verricht
door de presentatie van een uitgewerkt voorstel tot grondwetsherziening. Dit
voorstel is door de toenmalige regering grotendeels overgenomen in haar wetsvoorstel
tot wijziging van de Grondwet. Dit wetsvoorstel, dat in tweede lezing strandde
in de Eerste Kamer (tijdens de «nacht van Wiegel»), en nadien
opnieuw werd ingediend, samen met de Tijdelijke Referendumwet, is op zijn
beurt weer de basis voor het onderhavige wetsvoorstel.Voordelen en eventuele bezwarenEerder al is ingegaan op de aanleiding voor de indieners om dit wetsvoorstel
in te dienen en op de voordelen die het referendum heeft. Zij zien het als
een noodzakelijke aanvulling op het huidige representatieve stelsel. Ook kan
een referendum ervoor zorgen dat kiezers actief betrokken worden bij de publieke
zaak en stimuleert het het publieke debat over zaken van gemeenschappelijk
belang. Het recente referendum over de Europese Grondwet heeft hiervoor voldoende
aanwijzingen geleverd. Het referendum kende een hoge opkomst (63,3%), wat
blijk geeft van een grote betrokkenheid van burgers bij een onderwerp (Europese
verdragen) dat doorgaans als «ver van mijn bed» werd beschouwd.
Bovendien heeft het referendum geleid tot een geanimeerde en geëngageerde
discussie in de media en onder kiezers over de voor- en nadelen van de Europese
Grondwet. Ook zorgde het ervoor dat er opnieuw discussie kwam over nut en
noodzaak van een nationale referendum. De discussie over en de bewezen voordelen
van het nationale referendum van 1 juni 2005 zijn mede aanleiding geweest
voor de indieners om dit wetsvoorstel te doen.Naast genoemde voordelen gelden nog andere positieve punten. Zo zorgt
deze vorm van directe democratie voor het spreiden van de macht. Tenslotte
zouden referendums goede diensten kunnen bewijzen bij onderwerpen, waarover
de opvattingen dwars door partijen heen lopen. Bij de reguliere verkiezingen
van Tweede Kamer, gemeenteraad en provinciale staten spelen deze issues vaak
geen rol in het bepalen van de stem. Referendums zorgen ervoor dat vaste politieke
verhoudingen soms worden doorbroken en dat meerderheden ontstaan waar die
via de normale vertegenwoordiging niet ontstaan.Een veelgehoord bezwaar tegen een correctief referendum is dat referendums
niet verenigbaar zijn met het Nederlandse stelsel van een representatieve
democratie en dat het een ongewenste vergroting van de invloed van de kiezer
zou betekenen. Over de relatie met het vertegenwoordigende stelsel zegt de
staatscommissie Cals-Donner: «Ook daar, waar een representatief stelsel
bestaat, behoeft de werking ervan niet te worden geschaad en kan deze zelfs
worden verbeterd en gesteund door de toelating van een zekere mate van directe
invloed»1. De indieners delen deze mening
en voegen daaraan toe dat zij een grotere directe invloed van de kiezer juist
als wenselijk ervaren. Zeker in het licht van de vaak genoemde kloof tussen
kiezer en politiek. Tekenen van deze kloof, die mogelijk zijn oorsprong vindt
in de ontzuiling van de samenleving, zijn onder andere te zien in de laatste
vier Tweede-Kamerverkiezingen (1994, 1998, 2002 en 2003). Hier traden voor
Nederlandse begrippen grote verschuivingen in de kiezersgunst
op. Het meest genoemde voorbeeld is de opkomst van de beweging rond Fortuyn.
De kloof is ook genoemd na de uitslag van het referendum over de Europese
Grondwet. Hier tekende zich een andere stemming af onder de kiezers dan op
basis van de politieke verhoudingen in de Tweede Kamer verwacht mocht worden.
Hieruit blijkt nog eens dat het niet (meer) vanzelfsprekend is dat de achterban
van kiezers, die de verschillende partijen in het parlement vertegenwoordigen,
op alle belangrijke punten hetzelfde vinden als de partij waarop ze stemmen
of het laatst gestemd hebben. Daarom is er bij een referendum ook zo'n belangrijke
rol weggelegd voor politieke partijen, bewindspersonen en parlementariërs.
Zij zijn verantwoordelijk voor het aanleveren van de argumenten, die kiezers
kunnen gebruiken bij het bepalen van hun keuze. En zij zullen ook moeten aangeven
wat de gevolgen zijn van aanneming dan wel verwerping van het voorstel waarover
een referendum wordt gehouden. Indieners zien derhalve vormen van directe
democratie als een referendum niet als een aantasting van een vertegenwoordigend
stelsel, maar een aanvulling daarop. Dat dit in de praktijk een werkbare en
wenselijke aanvulling is, blijkt uit de ervaringen met referendums in andere
landen met een vertegenwoordigend stelsel.Er wordt wel eens geopperd dat een opiniepeiling een alternatief is voor
een referendum. Dit zien de indieners niet zo. Ten eerste heeft een peiling
geen bindend karakter. Bovendien is een peiling een momentopname en is het
een instrument van een heel andere zwaarte dan een referendum, waarbij kiezers
meer geneigd zullen zijn zich te informeren over het vraagstuk en deze informatie
ook wordt verstrekt. Tenslotte vindt een peiling doorgaans plaats op initiatief
van de overheid in plaats van een groep kiezers. Dit raadplegende karakter
van een peiling maakt het tot een totaal ander instrument dan een raadgevend
correctief referendum.Een ander punt dat wel eens geopperd wordt is dat belangengroepen referendums
kunnen initiëren en afdwingen. Op zich is dit geen bezwaar. Het staat
iedere substantiële groep kiezers vrij om een verzoek in te dienen, al
dan niet in georganiseerd verband. Bovendien betekent het initiëren van
een referendum niet automatisch dat de uitslag vaststaat. Ook een initiatiefnemende
belangengroep zal in staat moeten blijken om de meerderheid van de kiezers
te overtuigen van hun keuze.Wel moeten we rekenschap geven van het mogelijke nadeel dat een referendum
een vertragend effect heeft op de besluitvormingsprocedure. De vraag is echter
hoe deze mogelijke vertraging in verhouding staat tot de duur van de gehele
wetgevingsprocedure. Deze vertraging weegt volgens de indieners niet op tegen
de voordelen van een referendum. Bovendien kent het wetsvoorstel een voorziening
voor spoedeisende wetgeving en kan er in de uitvoeringswetgeving gewerkt worden
met beperkte duur van termijnen.Een ander gehoord bezwaar is dat referendums vooruitgang tegenhouden,
doordat wetsvoorstellen die veranderingen in gang zetten verworpen kunnen
worden. Daar wordt dan dikwijls aan toegevoegd dat kiezers vaker geneigd zijn
«nee» te stemmen dan «ja». De vraag is of het instrument
hiervan de oorzaak is. Ten eerste kunnen wetsvoorstellen ook door het parlement
geblokkeerd worden. Hiervan zijn legio voorbeelden, zoals bijvoorbeeld het
tot twee maal toe stranden van het correctief referendum. Daarnaast hangt
het natuurlijk ook sterk van het karakter van het wetsvoorstel af of er daadwerkelijk
sprake is van conservatisme. Of de kiezer in het algemeen conservatiever is
dan de volksvertegenwoordiging, is niet duidelijk. Mocht dit inderdaad het
geval zijn, dan kan men hierin desondanks geen rechtvaardiging zien om een
referendum dan maar achterwege te laten. Elke correctie die door de kiezer
wordt aangebracht is een gerechtvaardigde correctie. Bovendien is in het geval
dat de kiezer inderdaad conservatiever is een belangrijke taak weggelegd voor
regering en volksvertegenwoordiging om de kiezer te overtuigen van wat naar
hun mening nut en noodzaak van de door hun gewenste verandering zijn. Als laatste dient nog ingegaan te worden op het punt van een veronderstelde
polariserende werking. Critici menen dat het kiezen tussen «ja»
en «nee» of «voor» en «tegen» leidt tot
sterke polarisering in de maatschappij. De indieners zien in dat een referendum
deze werking inderdaad kan hebben. De vraag is of deze tijdelijk of voor langere
duur is en of deze (mede daarom) wenselijk of onwenselijk is. Allereerst zorgt
polarisatie ervoor dat kiezers, partijen en maatschappelijke organisaties
daadwerkelijk stelling moeten nemen en gedwongen zijn keuzes te maken. Dit
zorgt volgens de indieners voor een zeer gewenste versterking van de democratie
en de democratische legitimatie van de politiek. Ten tweede kan polarisatie
ervoor zorgen dat een doorbraak wordt bewerkstelligd op thema's waar consensus
leidt tot stagnatie. Ten slotte is de vraag of de polarisatie die eventueel
na een referendum optreedt langdurig zal zijn, omdat de uitslag altijd aanleiding
zal zijn voor kabinet en parlement om een politiek gevolg te geven aan de
uitslag.2. Inhoud wetsvoorstelAlgemeenDe inhoud van het wetsvoorstel tot grondwetsherziening komt op belangrijke
punten overeen met het wetsvoorstel dat door de kabinetten Kok 1 en 2 is ingediend
en daarmee met het voorstel van de commissie-Biesheuvel ten aanzien van het
correctief wetgevingsreferendum. Wel hebben indieners enkele wijzigingen aangebracht
op het gebied van drempels en uitzonderingen.In hoofdlijnen komt het wetsvoorstel op het volgende neer. Nadat een wetsvoorstel
door beide Kamers is aangenomen, kan een groep van kiesgerechtigden door middel
van een inleidend verzoek vragen om een referendum te houden. Binnen een door
de wetgever gestelde termijn moet vervolgens de steun worden verworven van
een grotere groep kiesgerechtigden. Indien ook dit aantal steunverklaringen
is verkregen, wordt overgegaan tot het houden van een referendum. Het aan
een referendum onderworpen wetsvoorstel vervalt van rechtswege indien een
meerderheid van de opgekomen kiesgerechtigden, die tevens een nader te bepalen
percentage vormt van alle personen die gerechtigd waren om aan het referendum
deel te nemen, tegen het wetsvoorstel stemt.Drempels en uitzonderingenIndieners kiezen ervoor om op twee punten af te wijken van de vergelijkbare
wetsvoorstellen zoals die eerder door achtereenvolgende kabinetten aan de
Kamer zijn voorgelegd.Indieners kiezer ervoor om drempels en niet-referendabele onderwerpen,
met uitzondering van Rijkswetten, niet in de Grondwet op te nemen. Zij zijn
van mening dat dergelijke voorwaarden en uitzonderingen door de wetgever bij
wet geregeld kunnen en moeten worden en dus niet in de Grondwet moeten worden
opgenomen. Regeling in de Grondwet zou betekenen dat voor eventuele aanpassing
van deze drempels en uitzonderingen, bijvoorbeeld wanneer er op basis van
de evaluatie van gehouden referendums mocht blijken dat daar behoefte aan
bestaat, opnieuw de zware procedure van een grondwetsherziening doorlopen
zou moeten worden, hetgeen indieners ongewenst vinden. Anderzijds moet voorkomen
worden dat de wetgever al te eenvoudig de drempels en uitzonderingen kan wijzigen.
Daarom kiezen indieners ervoor dat een voorstel van wet terzake het vaststellen
van de drempels en uitzonderingen alleen door het parlement aangenomen kan
worden met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.Dit betekent dat het correctief referendum in principe voor elk wetsvoorstel
geldt. Daarbij kunnen er bij wet nadere uitzonderingen worden vastgesteld.
Indieners maken hierop één uitzondering. Zij menen dat voor
Rijkswetten de uitzonderingsbepaling al in de Grondwet opgenomen moet worden,
met het oog op onevenredige nadalen van een referendum hierover voor de positie
van de Nederlandse Antillen en Aruba. Hierop wordt later nader ingegaan.Ten tweede kiezen zij ervoor om ook drempels ten aanzien van het quorum
en de aantallen steunbetuigingen, die benodigd zijn bij het indienen van een
(inleidend) verzoek, niet in de Grondwet op te nemen. Zouden deze namelijk
in de Grondwet worden opgenomen, dan is een zware en langdurige procedure
nodig om deze te wijzingen, mocht blijken dat de drempel voor het houden van
een referendum, voor het geldig verklaren van een uitslag of voor het doen
van een verzoek te hoog of te laag is.De commissie Biesheuvel beargumenteerde, dat door te kiezen voor vastlegging
bij wet, het risico zou bestaan dat de wetgever in een voor haar welgevallige
zin uitzonderingen zou kunnen vaststellen en daarmee «rechter is in
eigen zaak». Om toch enigszins aan dit bezwaar tegemoet te komen, kiezen
indieners ervoor om in de Grondwet op te nemen dat de wettelijke invulling
(of wijziging) van de drempels en uitzonderingen bij tweederde meerderheid
vastgesteld dienen te worden. Zo kan bijvoorbeeld voorkomen worden dat een
regering, met steun van de coalitie, ad hoc wetten kan uitzonderen of extreem
hoge drempels kan opwerpen, wanneer zij menen dat een referendum niet gewenst
is. Als uitzonderingen bij wet vastgesteld kunnen worden, kan in theorie aan
elk wetsvoorstel, waarvan de wetgever vindt dat een referendum daarover ongewenst
is, een slotbepaling worden toegevoegd dat dit wetsvoorstel niet referendabel
is, of dat een inleidend verzoek gepaard moet gaan met bijvoorbeeld 1 miljoen
handtekeningen. Door te kiezen voor de 2/3-bepaling moet er de facto voor
elke vaststelling of wijziging van drempels en uitzonderingen een apart wetsvoorstel
ingediend worden, dat ook nog eens door tweederde meerderheid van het parlement
gesteund moet worden.Indieners vinden dat deze constructie enerzijds zorgt voor voldoende flexibiliteit
om drempels en uitzonderingen aan te passen wanneer blijkt dat deze niet bijdragen
aan een goede referendumpraktijk, en anderzijds wordt voorkomen dat de wetgever
al te zeer invloed kan uitoefenen op de voorwaarden waaronder een referendum
gehouden kan wordenFinanciële gevolgenEen voorstel tot invoering van het correctief referendum heeft in zoverre
financiële gevolgen dat er aan de organisatie van een referendum kosten
verbonden zijn. Deze kosten zijn vergelijkbaar met de kosten van verkiezingen
(als het referendum daarmee niet samenvalt). Bij de kosten van het landelijke
referendum op 1 juni 2005 is uitgegaan van een bedrag van € 27
miljoen. Hieronder vallen met name de kosten voor de gemeentes (€ 22
miljoen) voor de uitvoering van de raadpleging (Tweede Kamer, vergaderjaar
2004–2005, 30 105 VII, nr. 2). In het kader van de invoeringswet
zal bepaald moeten worden in hoeverre de gemeenten ook de kosten voor het
correctief referendum op grond van onderhavig wetsvoorstel door het Rijk vergoed
krijgen. De cumulatieve kosten zijn uiteraard afhankelijk van het aantal referendums
dat daadwerkelijk gehouden zal worden. De exacte financiële gevolgen
zijn daarmee afhankelijk van hetgeen in de uitvoeringswetgeving op het punt
van drempels en uitzonderingen wordt vastgesteld.Het vervallen van een wet(svoorstel) als gevolg van de uitslag van een
referendum kan in een concreet geval eveneens financiële gevolgen hebben.
Op dit punt bestaat er evenwel geen verschil met de bestaande mogelijkheid
dat wetsvoorstellen niet worden bekrachtigd of aangenomen, waarbij wel aangekend
moet worden dat de onzekerheid of een wet doorgaat wel van invloed
kan zijn op (uitvoerings-)kosten die vooruitlopend op bekrachtiging van de
wet gemaakt moeten worden.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IIA (artikel 81)De voorgestelde toevoeging brengt tot uitdrukking dat de vaststelling
van wetten in het geval van een correctief wetgevingsreferendum ook in juridische
zin mede wordt bepaald door de uitslag van het referendum. Dit blijkt uit
de regeling van de rechtsgevolgen van het referendum ten aanzien van de bekrachtiging
van wetsvoorstellen.Artikel IIB (par. 1A Referendum, de artikelen 89a tot en met 89g)Artikel 89aDe voorgestelde regeling van het correctief referendum omvat de voorstellen
van wet die door de Staten-Generaal zijn aangenomen. Het gaat derhalve om
een referendum over het resultaat van de werkzaamheden van de wetgever die
bestaat uit de regering en de volksvertegenwoordiging in de beide Kamers der
Staten-Generaal. In het eerste lid wordt verwezen naar de in artikel 54 omschreven
kiesgerechtigden voor de Tweede Kamer. De bevoegdheid tot beoordeling van
wetsvoorstellen, die voortkomen uit het vertegenwoordigend stelsel, komt immers
toe aan de kiezers. Zij zijn degenen die, door de uitoefening van het kiesrecht,
de samenstelling van de vertegenwoordigende organen bepalen. Indieners kiezen
er daarom voor dat het initiatief tot het houden van een bindend referendum
ligt bij de kiezer. Zij achten het niet wenselijk dat de regering of een gedeelte
van het parlement zelf beslist over de correctie van de eigen werkzaamheden.
Daarmee wordt het bestaande proces van wetgeving binnen het vertegenwoordigend
stelsel nodeloos doorkruist en gecompliceerd terwijl de invloed van de kiezer
op het beleid geringer is dan bij het voorgestelde correctief wetgevingsreferendum.Voor het houden van een referendum is het verder een vereiste dat een
groep kiesgerechtigden een inleidend verzoek doet. Deze groep moet vervolgens
de steun verwerven van een groter aantal kiesgerechtigden. De exacte hoogte
van deze aantallen kiesgerechtigden wordt in uitvoeringswetgeving vastgelegd.
Dergelijke «drempels» zijn nodig om zeker te stellen dat het verzoek
tot referendum wordt gesteund door een substantieel deel van de bevolking.
In de uitvoeringswetgeving kan dan tevens ingegaan worden op andere procedurele
aspecten, zoals de termijn waarbinnen een (inleidend) verzoek gedaan moet
worden en de manier waarop geregistreerd wordt wie het (inleidend) verzoek
steunt.Indieners vinden de tweefasestructuur van inleidend verzoek en verzoek
van cruciaal belang voor de feitelijke werking van het correctief wetgevingsreferendum.
Dit hoort dan ook thuis in de Grondwet.De taak van de wetgever beperkt zich niet tot de regeling van het referendum
tot aan het moment van de stemming. Hij is ook verantwoordelijk voor alle
relevante uitvoeringsaspecten van het referendum. Daarom krijgt de wetgever
de grondwettelijke opdracht om nadere regels te stellen, bijvoorbeeld over
de organisatie van de stemming en de bepaling van de uitslag. Maar ook het
vaststellen van de termijn waarbinnen steunverklaringen verzameld moeten worden,
eventuele beroepsprocedures, het ter beschikking stellen van zendtijd aan
initiatiefnemers en anderen en het bepalen van de datum van de
stemming. Een wetsvoorstel waarin deze elementen nader zijn uitgewerkt, zal
kunnen worden ingediend parallel aan de grondwetsherziening of na aanvaarding
van dit grondwetsherzieningvoorstel in tweede lezing door de Eerste Kamer.In het tweede lid wordt bepaald dat de onthouding van de bekrachtiging
ertoe leidt dat aan het inleidend verzoek geen gevolg wordt gegeven. De onthouding
van de bekrachtiging vormt een van de gronden om geen gevolg te geven aan
het inleidend verzoek. Andere gronden zijn gelegen in het vereiste aantal
kiesgerechtigden, de overschrijding van termijnen en de grondwettelijk en
wettelijk geregelde uitzonderingen. Deze weigeringsgronden vinden hun basis
in de Grondwet.Artikel 89bIndieners zien in dat er redenen kunnen zijn om bepaalde onderwerpen uit
te zonderen van de mogelijkheid van een correctief wetgevingsreferendum. Daartoe
achten zij de benadering van een limitatief stelsel van algemene uitzonderingen
in de uitvoeringswet het meest geschikt. Hierop maken zij echter een uitzondering.
Dit betreft voorstellen van rijkswet. Indieners zijn van oordeel dat voorstellen
van rijkswet al in de Grondwet uitgezonderd dienen te worden. In formele zin
zou de invoering van het correctief wetgevingsreferendum zonder meer geen
wijziging brengen in de situatie dat het laatste woord in de procedure van
rijkswetgeving bij Nederland berust en dat de Nederlandse Antillen en Aruba
beschikken over een vetorecht bij voorstellen van rijkswet tot wijziging van
het Statuut. Tegelijkertijd ontstaat er echter ook een nieuwe situatie. De
Nederlands bevolking krijgt namelijk de mogelijkheid om alle voorstellen van
rijkswet te verwerpen, terwijl het om aangelegenheden van het Koninkrijk als
geheel gaat. Daarbij speelt ook dat bepaalde aangelegenheden die bij rijkswet
geregeld worden van groter belang kunnen zijn voor de Nederlandse Antillen
en Aruba dan voor Nederland. Per saldo zou de invoering van het correctief
wetgevingsreferendum als onderdeel van de rijkswetgevingsprocedure resulteren
in een aanmerkelijke verzwaring van het gewicht van Nederland binnen de verhoudingen
in het Koninkrijk. Een dergelijke verandering achten de indieners niet in
overeenstemming met het karakter van de bestaande verhoudingen tussen de landen
van het Koninkrijk die hun grondslag vinden in het Statuut voor het Koninkrijk.
Met deze bepaling inzake rijkswetten wordt de mogelijkheid uitgesloten om
een referendum te houden over bepaalde (Europese) verdragen die op het Koninkrijk
als geheel van toepassing zijn. Overigens is het wel mogelijk om over dergelijke
internationale verdragen een niet-bindend raadplegend referendum te houden.
Ook een niet-bindend correctief referendum, zoals tot voor kort gold ingevolge
de Tijdelijke Referendumwet, behoort tot de mogelijkheden, mits de wetgever
weer een dergelijke Tijdelijke Referendumwet instelt.In het tweede lid wordt bepaald dat een wetsvoorstel over onderwerpen
die niet referendabel zijn alleen bij tweederde meerderheid aangenomen kan
worden. Indieners vinden dat deze constructie enerzijds zorgt voor voldoende
flexibiliteit om drempels en uitzonderingen aan te passen wanneer blijkt dat
deze niet bijdragen aan een goede referendumpraktijk, en anderzijds voorkomt
dat de wetgever al te zeer invloed kan uitoefenen op de voorwaarden waaronder
een referendum gehouden kan worden Ten aanzien van de uitzonderingsgronden
of andere onderdelen van het referendum kan in een concreet geval verschil
van mening ontstaan. In dergelijke gevallen zullen rechtsgeschillen beslecht
worden door de bevoegde instanties volgens de geldende regels van bezwaar
en beroep.Artikel 89cDe voorgestelde regeling van het correctief wetgevingsreferendum noopt tot een nadere bepaling van de procedure en de bevoegdheid tot (onthouding
van de) bekrachtiging van wetsvoorstellen. In artikel 89a, tweede lid, wordt
aan de onthouding van de bekrachtiging het rechtsgevolg verbonden dat aan
het inleidend verzoek geen gevolg wordt gegeven.Volgens artikel 87, eerste lid, van de Grondwet wordt een voorstel pas
wet zodra het door de Staten-Generaal is aangenomen en door de Koning is bekrachtigd.
Bij het correctief wetgevingsreferendum moet deze gebruikelijke wijze van
bekrachtiging van het aangenomen wetsvoorstel in elk geval wachten tot het
moment dat vaststaat dat er al of niet een referendum wordt gehouden. Zodra
vaststaat dat er geen referendum wordt gehouden over het voorstel, kan de
bekrachtiging daarvan op de gebruikelijke wijze plaatsvinden. Dit moment kan
worden bepaald nadat de gestelde termijn voor het inleidend verzoek of het
beroep tegen een afwijzing daarvan is verstreken. In een uitvoeringswet zullen
deze procedurele momenten nader bepaald moeten worden. Indien er wel een volksstemming
wordt gehouden, wacht de bekrachtiging op de uitslag daarvan. De procedure
van artikel 89d is in dat geval van toepassing. De bevoegdheid tot bekrachtiging
van wetsvoorstellen op grond van artikel 87 is dan beperkt tot een verplichting
tot bekrachtiging van de wetsvoorstellen waartegen niet een meerderheid zich
heeft uitgesproken. Voorts moet deze verplichte bekrachtiging terstond plaatsvinden.
Indien de vereiste meerderheid wel is behaald maar, het in de invoeringswet
bepaalde opkomstpercentage niet is gehaald, kan de bekrachtiging alsnog op
de gebruikelijke wijze plaatsvinden.Artikel 89dBij wet bepaald wordt welke meerderheid vereist is voor het verwerpen
van een wetsvoorstel in een referendum. Om er zeker van te zijn dat de meerderheid
in de stemmingsuitslag ook overeenkomt met een meerderheid of aanzienlijke
minderheid van het totaal aan kiesgerechtigden, kan niet volstaan worden met
een enkelvoudige meerderheid van de opgekomen kiesgerechtigden. Dit zou opgelost
kunnen worden door het opnemen in het wetsvoorstel van een bepaald opkomstpercentage
als nader vereiste. Dit heeft echter als bezwaar dat dit bevordert dat de
voorstanders van de wet niet zullen deelnemen aan het referendum. Indieners
geven daarom de voorkeur aan een stelsel waarbij wordt vereist dat de enkelvoudige
meerderheid van de deelnemers aan het referendum tevens tenminste een bepaald
percentage van de personen moet vertegenwoordigen die gerechtigd waren om
deel te nemen aan het referendum.In de bepaling wordt niet uitgegaan van de kiesgerechtigden maar van de
personen die gerechtigd waren om aan het referendum deel te nemen. Dit onderscheid
is aangebracht omdat onbekend is hoeveel kiesgerechtigde Nederlanders zich
in het buitenland bevinden. Het is wel bekend hoeveel kiesgerechtigde Nederlanders
in het buitenland zich hebben laten registreren om deel te nemen aan de verkiezingen
voor de Tweede Kamer die direct vooraf gingen aan het referendum. Deze categorie
wordt als uitgangspunt genomen bij de bepaling van het totale aantal personen
dat gerechtigd is om deel te nemen aan het referendum. Indien aan het dubbele
vereiste van de enkelvoudige meerderheid en het percentage van kiesgerechtigden
wordt voldaan bij het referendum, vervalt het voorstel van rechtswege. Het
komt niet zinvol voor om in dit geval te bepalen dat er een verplichting bestaat
om de bekrachtiging te onthouden.Het tweede lid bevat de regeling van de rechtsgevolgen indien niet een
meerderheid zich tegen het voorstel uitspreekt. Het wetsvoorstel moet in dat
geval terstond bekrachtigd worden. Deze verplichting omvat dus ook het geval
dat de vereiste meerderheid niet is gehaald maar het aantal opgekomen tegenstanders
wel tenminste het vastgestelde percentage omvat van het aantal personen dat
gerechtigd was om aan het referendum deel te nemen. In het geval dat wel een
meerderheid is behaald maar niet tevens het voorgeschreven quorum,
heeft het referendum niet tot een uitspraak met rechtsgevolg geleid. Dan kan
op de gebruikelijke wijze worden beslist omtrent de bekrachtiging.In het derde lid wordt bepaald dat een wetsvoorstel waarin het vereiste
deel van hen die gerechtigd waren aan het referendum deel te nemen wordt vastgelegd
, alleen bij tweederde meerderheid aangenomen kan worden. Indieners vinden
dat deze constructie enerzijds zorgt voor voldoende flexibiliteit om drempels
en uitzonderingen aan te passen wanneer blijkt dat deze niet bijdragen aan
een goede referendumpraktijk, en anderzijds wordt voorkomen dat de wetgever
al te zeer invloed kan uitoefenen op de voorwaarden waaronder een referendum
gehouden kan wordenArtikel 89eIn bepaalde gevallen kan de inwerkingtreding van de wet niet wachten op
het tijdstip waarop vast komt te staan dat er een referendum zal worden gehouden
maar moet de bekrachtiging terstond plaatsvinden. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn bij de uit de begroting voortvloeiende aanpassingen in de wetgeving
inzake sociale zekerheid en belastingen. Deze wetsvoorstellen worden veelal
tegen het einde van het kalenderjaar aanvaard en treden per 1 januari
van het nieuwe jaar in werking. Artikel 89e voorziet in een bijzondere regeling
voor deze gevallen. Het eerste lid beperkt de spoedregeling tot de wetsvoorstellen
die zelf de bepaling bevatten dat de bekrachtiging terstond dient plaats te
vinden. In dit geval kan het voorstel van wet niet worden onderworpen aan
een referendum maar kan het na de bekrachtiging tot wet geworden voorstel
wel worden onderworpen aan een referendum. Deze bepaling kan niet gemist worden
als waarborg tegen een mogelijk misbruik van de spoedregeling als uitzonderingsgrond.
Krachtens het tweede lid vervalt de bedoelde wet van rechtswege als daarover
een referendum wordt gehouden en de in artikel 89d, eerste lid, voorgeschreven
meerderheid aanwezig is. In de overige gevallen blijft de wet natuurlijk van
kracht. Verder biedt de tweede volzin de mogelijkheid aan de wetgever om zo
nodig de gevolgen te regelen van het vervallen van de wet. Deze wet kan zowel
de algemene wet zijn die bedoeld is in artikel 89g als een bijzondere wet
indien de genoemde algemene wet niet (volledig) voorziet in de noodzakelijke
regeling van de gevolgen. In de desbetreffende wet zal een algemene of bijzondere
regeling worden getroffen voor de rechten die ontleend zijn aan de wet die
na de bekrachtiging is vervallen als gevolg van de uitslag van het referendum.In het derde lid wordt bepaald dat een voorstel van wet terzake van het
vereiste deel van hen die gerechtigd waren aan het referendum deel te nemen
alleen bij tweederde meerderheid aangenomen kan worden. Indieners vinden dat
deze constructie enerzijds zorgt voor voldoende flexibiliteit om drempels
en uitzonderingen aan te passen wanneer blijkt dat deze niet bijdragen aan
een goed referendumpraktijk, en anderzijds wordt voorkomen dat de wetgever
al te zeer invloed kan uitoefenen op de voorwaarden waaronder een referendum
gehouden kan wordenArtikel 89fHet eerste lid verruimt de werking van het correctief wetgevingsreferendum
tot de goedkeuring van verdragen. Dit heeft praktisch alleen betekenis voor
de stilzwijgende goedkeuring van verdragen omdat de uitdrukkelijke goedkeuring
plaatsvindt bij wet. Artikel 91 van de Grondwet verplicht evenwel niet tot
goedkeuring bij wet. Daarom moet de Grondwet verzekeren dat de goedkeuring
van verdragen het onderwerp kan vormen van een referendum omdat de gevolgde
procedure overeenkomt of sterke gelijkenis vertoont met het proces van wetgeving
en de uitvoering van verdragen wordt opgenomen onder de door
de Grondwet uitgezonderde onderwerpen.Artikel 89gIn artikel 89g wordt de wetgever, overeenkomstig artikel 59 Grondwet over
het kiesrecht, opgedragen om alles te regelen wat verder het referendum betreft.
Op grond van deze bepaling is grondwettelijk verzekerd dat de wetgever de
gang van zaken tot aan het moment van het referendum regelt alsmede zaken
als de organisatie van het referendum zelf en de bepaling van de uitslag.
Hier wordt eveneens verwezen naar de toelichting bij artikel 89a.Artikel IIIIndieners menen dat hetgeen geldt voor invoering van het correctief referendum
op nationaal niveau eveneens zou moeten gelden voor gemeenteraad en provinciale
staten. De verdeling van bevoegdheden over verschillende bestuurslagen staat
er niet aan in de weg dat een correctief referendum kan worden gehouden over
datgene waarover men op decentraal niveau kan beslissen. Hoewel er op dit
punt geen fundamenteel verschil bestaat tussen de, overigens moeilijk scherp
te onderscheiden, sferen van medebewind en autonomie, kiezen de indieners
ervoor de regeling te beperken tot provincies en gemeenten. Ten aanzien van
de waterschappen zien zij af van de invoering van een correctief referendum
omdat de verkiezing van deze organen op een wezenlijk andere wijze is geregeld.Artikel 128aDeze nieuwe bepaling bevat de hoofdlijnen van het correctief referendum
op provinciaal en gemeentelijk niveau. Het ruime begrip «besluit»
fungeert daarbij als uitgangspunt van de regeling zoals het begrip «wetsvoorstel»
dat doet op nationaal niveau. Verder worden de organen aangewezen die de besluiten
nemen waarover een referendum kan worden gehouden alsmede de personen die
een referendum kunnen laten houden en daaraan kunnen deelnemen. Tenslotte
krijgt de wetgever de bevoegdheid om nadere regels te stellen omtrent het
correctief referendum.Het begrip «besluit» komt overeen het besluit zoals bedoeld
in artikel 1:3 Awb en wordt als uitgangspunt van de regeling genomen. De werkingssfeer
van het correctief referendum zou te veel beperkt worden als gekozen zou worden
voor «verordening» of «algemeen verbindend voorschrift».
Anderzijds heeft het begrip «besluit» betrekking op meer zaken
dan wetgeving op het nationale niveau. Het begrip «besluit» omvat
niet alleen algemene regelingen maar eveneens beschikkingen. Daarom moet er
een nadere regeling komen van soorten besluiten en onderwerpen die uitgezonderd
moeten worden van het correctief referendum. Daarbij gaat het om een langere
reeks van uitzonderingen dan bij wetgeving op nationaal niveau. De wetgever
zal op dit punt de hoofdlijnen moeten aangeven. De wetgever kan op dit punt
enige ruimte te laten aan de gemeenten en provincies, Wel mogen de verschillen
in het toepassingsbereik niet leiden tot onaanvaardbare ongelijkheid tussen
burgers in verschillende gemeenten en provincies ten aanzien van hun mogelijkheden met
betrekking tot het referendum als instrument. De wetgever zal ook een regeling
dienen te treffen voor de samenloop van procedures bij inspraak en rechtsbescherming.Voor correctieve referendums op landelijk niveau beperken indieners zich
tot wetsvoorstellen die door het parlement zijn aangenomen. Het ligt dan ook hiermee in lijn om de regeling beperkt tot provinciale staten
en de gemeenteraad. Met de commissie-Biesheuvel zijn indieners van oordeel
dat de besluiten van de burgemeester, de commissaris van de Koning, het college
van burgemeester en wethouders en gedeputeerde staten buiten deze regeling
blijven.Bij de kring van personen die bij het referendum betrokken zijn, verwees
het voorstel van de commissie-Biesheuvel voor een grondwetsbepaling uitsluitend
naar de kring van deelnemers aan het correctief referendum, namelijk de kiesgerechtigden
van provinciale staten en gemeenteraden. Op grond van de inhoud van het advies
van de commissie-Biesheuvel en de overeenkomstige bepaling op nationaal niveau,
achten indieners het echter noodzakelijk dat de Grondwet op dit punt ook de
kring van kiesgerechtigde personen aanwijst die de procedure voor het houden
van een referendum in gang kunnen zetten. De wetgever zal daarbij moeten bepalen
op welke wijze de omvang van deze kring van personen wordt vastgesteld en
welke procedure wordt gevolgd om te bepalen of de vereiste steun bestaat voor
het houden van een referendum. Dit is van belang als waarborg voor het recht
van de burgers om deel te nemen aan een correctief referendum.Tevens biedt een wettelijke regeling die geldt voor alle gemeenten en
provincies de waarborg voor een zuivere en uniforme vormgeving van het instrument,
inclusief een spoedregeling, waarbij niet alleen wezenlijke verschillen op
decentraal niveau worden voorkomen maar ook bezien kan worden of de afstemming
tussen de referendums van gemeenten en provincies over soortgelijke onderwerpen
geregeld dient te worden. Ook zal de wetgever moeten aangeven welke meerderheid
vereist is voor het verwerpen van een genomen besluit.De voorstellen van de commissie-Biesheuvel houden in dat er ook op decentraal
niveau wordt onderscheiden tussen een inleidend verzoek en een daarop volgende
fase van steunverwerving bij een grotere groep kiesgerechtigden. Ook hier
geldt dat bij wet het aantal kiesgerechtigden in de twee fases vastgelegd
moet worden.De hoofdlijnen van de regeling van het correctief referendum op decentraal
niveau zullen hun grondslag moeten vinden in de wet. Daarnaast dient er de
nodige ruimte overblijven voor gemeenten en provincies om recht te doen aan
hun eigen opvattingen en situatie. Indieners vinden dat de Grondwet de gemeenten
en provincies de ruimte moet laten om de door de wetgever uitgezonderde onderwerpen
aan te vullen en om zelf belangrijke elementen van de procedure (bepaling
tijdstip, organisatie en faciliteiten campagne etc.) vast te stellen. Daarom
is in de formulering van het grondwetsartikel gekozen voor een ruime mogelijkheid
van delegatie.Artikel IVWetsvoorstellen tot grondwetsherziening in eerste lezing worden uitgezonderd
van het correctief wetgevingsreferendum. Een correctief referendum over de
eerste lezing is niet wenselijk omdat dit de mogelijkheid opent dat er twee
maal een correctief referendum over hetzelfde voorstel wordt gehouden. De
voorgeschreven ontbinding van de Tweede Kamer wegens grondwetsherziening is
op dit punt niet in alle opzichten te vergelijken met een correctief grondwetgevingsreferendum
omdat daarbij ook andere overwegingen een rol spelen. Bij een referendum over
een grondwetswijziging gelden geen andere eisen, zoals een 2/3 meerderheid
in de uitslag, dan voor een referendum over een voorstel van wet. De combinatie
van de bestaande grondwetsherzieningsprocedure met een facultatief, correctief
grondwetgevingsreferendum biedt voldoende waarborgen voor een zorgvuldige
besluitvorming over veranderingen in de Grondwet. Artikel VHet is van belang dat er na het van kracht worden van dit wetsvoorstel
voldoende tijd is voor de wetgever om een invoeringswet van kracht te laten
worden. De wetgever moet tijdig uitvoering kunnen geven aan de nieuwe grondwettelijke
bepalingen. Gelet op de tijd die in het algemeen nodig is voor de totstandkoming
van een wettelijke regeling, is een termijn van vijf jaar als uitgangspunt
genomen, minder mag ook. Deze termijn sluit aan bij de termijn die in andere
additionele bepalingen werd opgenomen. Deze overwegingen gelden ook voor de
opgenomen mogelijkheid van een eenmalige verlenging van uiterlijk vijf jaar.
Deze termijnen kunnen verschillen per artikel met dien verstande dat daarbij
de logische samenhang tussen bepaalde artikelen blijft gehandhaafd.DuyvendakDubbelboer XNoot1Eindrapport van de staatscommissie van advies inzake de relatie kiezers–beleidsvorming
«Referendum en volksinitiatief». Staatsuitgeverij 's-Gravenhage,
1985.XNoot2Rapport Tweede Kamer externe commissie vraagpunten staatkundige, bestuurlijke
en staatsrechtelijke vernieuwing «Het bestel bijgesteld», Kamerstukken
II 1992/1993, 21 427, nrs. 36–37, en het vervolgrapport, Kamerstukken
II 1993/1994, 21 427, nrs. 64–65.XNoot1Eindrapport van de Staatscommissie van advies inzake de Grondwet en de
Kieswet, 1971. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30174-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl