Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot opneming bep. correctief referendum in Grondwet; Nader voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19971998-25153, nr. 67b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

09-12-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25153 nr. 67b

05-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Artikelen Artikel 89aArtikel 89gArtikel 128aOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25153Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 26 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 153Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake
het correctief referendumnr. 67bNADER VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR BINNENLANDSE ZAKEN
EN DE HOGE COLLEGES VAN STAAT1Vastgesteld 5 december 1997De memorie van antwoord gaf de commissie nog aanleiding tot het maken
van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen. 1. AlgemeenDe leden van de fractie van de VVD constateerden met instemming
dat de regering in de memorie van antwoord schrijft, dat zij er, met deze
leden, van uitgaat dat de Eerste Kamer dit wetsvoorstel op inhoudelijke gronden
zal beoordelen.De leden van de VVD-fractie constateerden ook dat de regering de fundamentele
kritiek, welke mr. W. J. Geertsema in zijn boeiend essay op het correctief
wetgevingsreferendum heeft gegeven, wel weerspreekt, maar op de door mr. Geertsema
aangevoerde argumentatie nauwelijks ingaat. Bij de plenaire behandeling van
dit wetsvoorstel zeiden deze leden daarop te zullen terugkomen.De leden van de VVD-fractie hadden in hun inbreng voor het
voorlopig verslag gevraagd of volgens dit wetsvoorstel ook verdragen, als
die van Maastricht en Amsterdam, referendabel zouden zijn. De regering antwoordde
hier bevestigend op.Als dit wetsvoorstel wet wordt, kan naar de mening van deze leden, het
proces van Europese integratie op losse schroeven worden gezet. Nederland
zou zich – indien over komende soortgelijke verdragen een referendum
zou worden gehouden en dit referendum zou tot een negatieve conclusie leiden –
plaatsen in de categorie van Denemarken en andere landen.De recente geschiedenis leert dat de aanvankelijke Deense afwijzing van
het Verdrag van Maastricht moeizame aanpassingen noodzakelijk heeft gemaakt
en tot vertraging van de invoering heeft geleid. In wezen wordt in een dergelijke
situatie de regering teruggestuurd naar de onderhandelingstafel, zonder dat
duidelijk is op welke gronden de afwijzing heeft plaatsgevonden. De regering
kan, als bij referendum een dergelijk verdrag wordt afgewezen, niet weten
welke aanpassingen voldoende zouden zijn om wèl instemming te kunnen
verkrijgen. Verdragen, als die van Maastricht en Amsterdam, zijn voor Europese integratie
en de deelname van Nederland daarin, naar de mening van de leden van de VVD-fractie,
van majeure betekenis. Is de regering het daarmee eens? En als dat –
naar mag worden aangenomen – het geval is: hoe kan het dan dat de regering
dit wetsvoorstel een «bescheiden aanvulling op het primaat van het vertegenwoordigend
stelsel» noemt?Heeft de regering – voor zij besloot dit wetsvoorstel bij de Staten-Generaal
in te dienen – dit alles overwogen? Zou de regering in de nadere memorie
van antwoord nog eens op een rij willen zetten uit welke achterliggende openbare
stukken dit blijkt?De leden van de VVD-fractie hadden in hun inbreng voor het voorlopig verslag
gevraagd welke onderdelen van wetgeving, verordeningen, besluiten en verdragen,
nu wel, en welke niet referendabel zijn.Inzicht daarin achtten zij – voordat dit wetsvoorstel plenair zou
worden behandeld – dienstig. Zij hadden daarom gevraagd de «lijst»
waarin precies is aangegeven welke besluiten wel of juist niet referendabel
zouden zijn – de regering sprak daar tijdens de plenaire in de Tweede
Kamer over – bij memorie van antwoord over te leggen. Een dergelijke
«lijst» wordt niet verschaft. De regering schrijft in de memorie
dat de vraag van deze leden niet uitputtend kan worden beantwoord. Zij verwijst
o.a. naar artikel 28 a, waarin bepaald wordt dat de wet andere besluiten (dan
die houdende algemeen verbindende voorschriften) als referendabel kan aanwijzen.
De nadere besluitvorming over de vraag, of en zo ja welke beleidsregels en
plannen, die geen algemeen verbindende voorschriften inhouden, referendabel
zijn, wordt aan de gewone wetgever overgelaten. In de voorliggende wetsvoorstellen
met betrekking tot de wijziging van de Grondwet worden niet de grenzen bepaald
van de referendabiliteit van de besluiten van lokale en provinciale regelgeving.De leden behorende tot de CDA-fractie moesten constateren dat
de wat vlakke en soms afhoudende wijze waarop de bewindslieden op de opmerkingen
en vragen in het voorlopig verslag zijn ingegaan bij hen geen grotere warmte
voor het onderhavige wetsvoorstel heeft kunnen opwekken.Zij voelden zich op het verkeerde been gezet door de inleidende passage
in het antwoord waarin wordt gesteld dat de regering aan het wetsvoorstel
geen andere betekenis toekent als (dan?) aan de andere wetsvoorstellen. Het
gaat hier, in tegendeel, om een wijziging in ons constitutionele bestel, waarbij
de vraag of deze wijziging kan steunen op brede, inhoudelijke steun wel degelijk
bevestigend zou moeten kunnen worden beantwoord. Zonder een brede meerderheid
die deze wijziging als een wezenlijke verbetering van dat bestel ervaart kan
de wijziging beter achterwege blijven.Deze leden hadden vragen opgeworpen die beoogden zicht te krijgen op zulke
wezenlijke verbeteringen. Zij hadden gevraagd welke de «onvermijdelijke
onvolkomenheden» van het vertegenwoordigend stelsel zijn en waaruit
blijkt dat het zo nu en dan (sporadisch) houden van een referendum die onvolkomenheden
«aantoonbaar redresseert». Zij hadden tevens de vraag gesteld
waaruit blijkt dat zulke uitzonderlijke referenda leiden tot een «actief
en betrokken burgerschap». Veel meer dan een (zoveelste) verwijzing
naar de Commissie Biesheuvel hadden deze leden niet ten antwoord ontvangen.
Gevraagd naar buitenlandse ervaringen terzake antwoorden de bewindslieden
met een dubbele negatief: «ervaringen in deze landen hebben niet aangetoond
dat de genoemde voordelen ....zich niet hebben voorgedaan».Deze leden hadden er wel enig begrip voor dat de bewindslieden de veronderstelde
zegenrijke gevolgen van het referendum niet al te zeer willen uitvergroten.
Dat zou te zeer op gespannen voet staan met de hoge drempels. Het is nu eenmaal
tegenstrijdig hoog op te geven van de heilzame werking van een
medicijn en dat medicijn vervolgens vrijwel buiten het bereik van de patiënt
te brengen. Zij zouden het in dit verband op prijs stellen te vernemen tot
welke gevolgtrekkingen de bewindslieden komen na kennisneming van recente
berichten dat de animo voor het referendum in Amsterdam sterk is afgenomen
na de ervaringen met het IJburg referendum. Is de conclusie niet dat dit instrument
al snel als fopspeen wordt ontmaskerd als de drempels en stemmenminima hoog
worden vastgesteld?Deze leden hadden voorgesteld de karakterisering «bescheiden aanvulling
op het primaat van het vertegenwoordigend stelsel» te veranderen in
«partiële vervanging». Anders dan de bewindslieden veronderstelden
waren deze leden er niet aan voorbijgegaan dat over zeer vele wetsvoorstellen
geen referendum zal worden gehouden. De frequentie doet hier niet terzake.
Waar wel een referendum wordt gehouden bestaat het primaat van het vertegenwoordigend
stelsel niet meer. Wat niet meer bestaat kan niet worden «aangevuld»;
het wordt door iets anders «vervangen». Op hoe kleine schaal dit
ook gebeurt. Bovendien worden vrijwel alle wetsvoorstellen referendabel. Er
komt dan ook op grotere schaal onzekerheid over de vraag of het wetgevingsproces
is voltooid nadat een voorstel de instemming van de Staten-Generaal heeft
gekregen. In dit licht gezien zijn de woorden «bescheiden aanvulling»
misleidend.Deze leden hadden ook de vraag opgeworpen of goed georganiseerde en financieel
sterke belangengroepen niet een onevenredig sterke positie zouden innemen.
Zij waren door het geruststellende antwoord niet overtuigd. Ongetwijfeld zullen
ook andere groeperingen hun mening «onder de aandacht brengen».
Maar de vraag is meer met welke indringendheid zij dat kunnen doen (toegang
tot de media kost ook geld) en hoeveel mensen zij kunnen mobiliseren om hun
handtekening te zetten en te gaan stemmen. De vraag is ook of de hoge drempels
het gevaar van ongelijke uitgangsposities in de campagne niet verder vergroot.Anders dan de bewindslieden veronderstelden hadden deze leden niet gevraagd
naar de wenselijkheid dat (naast volksvertegenwoordigers) ook leden van het
kabinet het initiatief tot een referendum zouden nemen. Zij konden zich dat
laatste nauwelijks voorstellen. Hun vraag was gericht op de volksvertegenwoordigers.
Moeten deze leden uit het antwoord afleiden dat de bewindslieden geen grote
bezwaren zien voor de zuiverheid van de verhoudingen indien gekozen volksvertegenwoordigers
(deel uitmakende van het vertegenwoordigend stelsel) een verloren strijd in
het parlement zouden gaan voortzetten buiten het parlement?De bewindslieden waren, naar de mening van deze leden, heengegaan langs
de strekking van hun vraag naar de verantwoordelijkheid van de regering voor
de juistheid en evenwichtigheid van de informatie door te verwijzen naar de
verbodsbepalingen van artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 EVRM. Niets
daarin belet de regering (a) zich een oordeel te vormen over de door andere
betrokken partijen verschafte informatie; (b) die informatie zo nodig aan
te vullen. Zij herhaalden hun vraag of de bewindslieden het als een taak van
de overheid zien zulks te doen.De bewindslieden versterkten met hun antwoord de vrees van deze leden
dat het in bepaalde gevallen moeilijk zou kunnen zijn om de uitkomst van een
referendum juist te duiden, hetgeen bij een afwijzende uitslag toch noodzakelijk
is. Als één voorbeeld van zulke gevallen hadden zij de verzamelwetsvoorstellen
genoemd. Daarmee bedoelden zij niet alleen wetsvoorstellen tot implementatie
van Europese regelgeving maar alle wetsvoorstellen waarin een aantal inhoudelijk
niet of zwak samenhangende voorstellen bijeen zijn gebracht bijv. een aantal
belastingmaatregelen of gemeentelijke herindelingsvoorstellen.De bewindslieden meenden de vragen die bij deze leden waren opgekomen
met betrekking tot de gevaren voor de samenhang van het beleid te hebben beantwoord
door te verwijzen naar de antwoorden op vragen van de VVD-fractie. Dat is
maar zeer ten dele het geval. Deze leden hadden als voorbeeld
de mogelijkheid genoemd dat een begrotingswet door de Staten-Generaal zou
zijn aanvaard maar dat een of meer wetsvoorstellen die aan die begrotingswet
uitvoering beogen te geven bij referendum zouden worden verworpen. Zij hadden
de vraag opgeworpen waar, in zulke gevallen van tegenstrijdigheid, het primaat
van de wetgeving ligt. Zij zouden daarop gaarne alsnog antwoord krijgen.Evenmin tevreden gesteld waren deze leden met het antwoord dat ook de
Staten-Generaal onpopulaire voorstellen kan verwerpen en gaten kan schieten
in een samenhangend beleid. Het grote verschil zit hem toch daarin dat de
Staten-Generaal in zulke gevallen (meestal vooraf) de consequenties zal moeten
overzien en in de ontstane hiaten zal moeten voorzien, hetgeen van een individuele
kiezer niet kan worden verwacht.Deze leden hadden de regering gevraagd inzicht te geven in de aard van
de gevolgen die zouden intreden als een spoedeisende wet met terugwerkende
kracht bij referendum zou worden verworpen. De bewindslieden antwoorden hierop
dat in het parlement duidelijk zal worden welke gevolgen er in een concreet
geval verbonden zullen zijn aan de intrekking van zulk een wets(voorstel).
Betekent dit dat voortaan bij elk van de vele spoedeisende wetsvoorstellen
die referendabel zijn de regering volledig inzicht gaat geven in die eventuele
gevolgen? Deze leden hadden van de regering een fundamenteler en principiëler
antwoord verwacht. Zij wilden hun vraag dan ook anders formuleren. Is het
in het Nederlandse staatsrecht mogelijk, c.q. denkbaar, c.q. wenselijk dat
een wet rechtskracht krijgt en wordt uitgevoerd voordat vaststaat dat het
wetgevingsproces is voltooid?De leden behorende tot de PvdA-fractie waren onder de indruk
van het geduld waarmee de regering in haar memorie van antwoord nog eens is
ingegaan op vragen van met name de leden van de VVD- en van de CDA-fractie
over de democratische grondslag van het referendum en op zijn uitwerking op
het huidige constitutionele bestel, vragen waarop immers in het publieke debat
sinds 1900 en in de lange voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel al meermalen
ten gronde is ingegaan.De leden behorende tot de PvdA-fractie hadden op hun vraag waarom de regering
niet tevens het recht van volksinitiatief in het wetsvoorstel heeft opgenomen
een weinig bevredigend antwoord gekregen. De regering stelt geen aanleiding
te zien «om de kiezers in de gelegenheid te stellen een voorstel op
de agenda te plaatsen» van de volksvertegenwoordiging. Ons vertegenwoordiend
stelsel zou, volgens de regering, voldoende elementen bevatten die verzekeren
«dat een kwestie die de burgers raakt op de agenda van het parlement
en van de wetgever verschijnt». De regering wijst in dit verband op
«de bevoegdheden van beide Kamers, het recht van petitie en de lage
kiesdrempel». Het komt deze leden voor dat dit antwoord geheel voorbij
gaat aan het probleem waar het bij het recht van volksinitiatief om gaat.
Genoemde elementen gaan uit van de bereidheid van de wetgever ook metterdaad
met een wetsvoorstel te komen. Het volksinitiatief geeft daarentegen een groep
kiezers het recht niet alleen aandacht te vragen voor een gewenst wetsvoorstel,
maar ook om het parlement te dwingen dit op de agenda te plaatsen en te behandelen.Dit recht is vooral dan van belang wanneer weliswaar bij de bevolking
een – soms grote – meerderheid een bepaalde maatregel wil doorvoeren,
maar de coalitieverhoudingen in regering en parlement daartoe geen ruimte
laten. In onze parlementaire geschiedenis hebben wij opvallende voorbeelden
gezien van deze politieke onmacht bij regering en Staten-Generaal, bijvoorbeeld
inzake de kwesties van stakingsrecht, van decriminalisering van abortus provocatus
en...bij invoering van het referendum. Meerderheden in de bevolking weerspiegelen
zich in zulke gevallen niet in meerderheden bij de wetgever. De leden behorende tot de PvdA-fractie vroegen de regering met evenveel
geduld inhoudelijk in te willen gaan op de vraag waarom naar haar mening het
recht tot volksinitiatief – ondanks de mening van een grote minderheid
van de Commissie Biesheuvel – niet toegekend zou moeten worden, als
zij in haar memorie van antwoord voor de CDA- en VVD-fracties heeft uiteengezet
waarom het referendum wél een nuttige aanvulling is op de representatieve
democratie. 2. Artikelen Artikel 89aDe leden behorende tot de PvdA-fractie moesten uit het antwoord
van de regering tot hun verbazing opmaken dat de stellingen waarop de regering
de verhoging (ten opzichte van de voorstellen van de Commissie Biesheuvel,
1984) van de drempelgetallen wil baseren, door de regering opnieuw op geen
enkele wijze logisch of empirisch worden onderbouwd.Sterker nog, de regering herhaalt nogmaals dat «nieuwe communicatiestrategieën,
marketingtechnieken, gericht adverteren, commerciële en lokale omroepen,
aansluitingen op het Internet en de rol van belangengroepen» sinds 1984
een snelle ontwikkeling zouden hebben doorgemaakt. «De betekenis van
de genoemde ontwikkelingen» zo schrijft de regering voorts «nemen
wij zo ernstig dat wij geen reden hebben gezien om met deze verhoging te wachten
totdat er sprake zou zijn van een al te frequent gebruik van het referendum...».De leden behorende tot de PvdA-fractie waren van mening dat in een discussie
op niveau, zoals plaatsvindt tijdens het gemeen overleg tussen regering en
Staten-Generaal, het niet passend is wanneer de regering simpelweg en ononderbouwd
blijft verwijzen naar ontwikkelingen gedurende ruim een decennium op het gebied
van de communicatie.In de memorie van antwoord stelt zij opnieuw deze ontwikkelingen «ernstig
te nemen», terwijl zij geen informatie of empirisch onderzoek aandraagt
om de bewering te staven dat zo'n ontwikkeling inderdaad zo significant is
dat op grond daarvan het aantal kiezers nodig voor het afdwingen van een referendum
wordt verdubbeld.Deze leden zagen in het gebrek aan antwoord van de regering hun opvatting
bevestigd dat de regering met haar verwijzing naar vermeende ontwikkelingen
in de sfeer van de moderne communicatie een uitvlucht zoekt, omdat zij niet
wil bekennen om politieke redenen – gebrek aan vertrouwen in de kiezers
dat deze het nieuwe instrument van de democratie wijs zullen gebruiken –
het houden van een referendum moeilijker heeft willen maken.Om de leden van de VVD-fractie in het voorlopig verslag (blz.
1) te citeren: de leden behorende tot de PvdA-fractie vreesden dat de hoge
drempel «moet worden gezien als de «prijs voor paars».Zij vroegen de regering dit eerlijk te willen bekennen, in plaats van
te verwijzen naar ontwikkelingen in de samenleving die in de tijd van twaalf
jaar zeker niet zo turbulent kunnen zijn geweest dat op grond daarvan de (in
1984 in brede kring redelijk geachte) omvang van de kiezersdrempel te verdubbelen. Artikel 89gHet antwoord van de regering op de vraag van leden behorende tot de PvdA-fractie achtten deze wel erg lapidair.Paragraaf 1A van de Grondwet regelt een aantal elementen van het referendum
op nationaal niveau. Artikel 89g delegeert de regeling van de overige elementen
aan de wet. Moet het gebruik van de term «bij de wet geregeld»
zo worden verstaan dat verdere delegatie door de wetgever is toegestaan
(artikel 23 Aanwijzingen voor de Wetgevingstechniek), zo vroegen deze leden.Artikel 128a spreekt van «bij of krachtens de wet te stellen uitzonderingen»
als het gaat om de regeling van referenda op het niveau van staten en raden.
Waarom wordt hier gesproken van «bij of krachtens», en in artikel
89g niet? Artikel 128aDe leden behorende tot de PvdA-fractie maakten uit de memorie
van antwoord op dat de regering met deze leden van mening is dat de oorspronkelijk
voorgestelde tekst van artikel 128a duidelijker en beter was.Deze leden vroegen of het tijdens de behandeling in de Tweede Kamer ingevoerde
onderscheid tussen besluiten van staten en raden die wel en die welke geen
algemeen verbindende voorschriften bevatten – welk onderscheid de duidelijkheid
van dit onderdeel van de Grondwet niet ten goede komt, nu de Grondwet de term
algemeen verbindende voorschriften overigens niet kent – eveneens, om
de VVD-fractie te citeren, «een prijs voor paars» is geweest. De voorzitter van de commissie,GrewelDe griffier van de commissie,Hordijk XNoot1Samenstelling: Postma (CDA), Holdijk (SGP), Van Dijk (CDA), Staal (D66),
Jurgens (PvdA), De Beer (VVD), Batenburg (AOV), Rensema (VVD), Schoondergang-Horikx
(GL), Grewel (PvdA) (voorzitter), Hendriks, Bierman, Wiegel (VVD), De Wit
(SP), Hirsch Ballin (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19971998-25153-67b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl