Nederlandse deelname aan vredesmissies; Brief ministers over verlenging Nederlandse bijdrage aan de EU-operatie Atalanta ter bestrijding van piraterij voor de kust van Somalië
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138035
 2009-2010
 
 29 521
 Nederlandse deelname aan vredesmissies
 
 
 
 
 Nr. 
 124
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN DEFENSIE EN VOOR
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 13 november 2009
 
 Op 15 oktober jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over het
onderzoek naar de mogelijkheid en de wenselijkheid van een verlenging van
de Nederlandse bijdrage aan de EU operatie Atalanta ter bestrijding van piraterij
voor de kust van Somalië (Kamerstuk 29 521, nr. 122).
 
 Gelet op artikel 100 van de Grondwet informeren wij u hierbij over het
besluit van het kabinet om vanaf medio februari tot eind juni 2010 achtereenvolgens
het luchtverdediging- en commandofregat de Hr.Ms. Tromp en het amfibisch transportschip
de Hr.Ms. Johan de Witt in te zetten ten behoeve van de maritieme EU-operatie
Atalanta.
 
 Zoals bekend, heeft het kabinet reeds op 19 december 2008 besloten
tot Nederlandse deelname aan de EU-operatie Atalanta voor de kust van Somalië
van medio augustus tot medio december 2009 (Kamerstuknummer 29 521, nr. 90).
 Gronden voor deelname
 De blijvend slechte humanitaire situatie in Somalië en de niet aflatende
dreiging van piraterij voor de kust van het land zijn de belangrijkste redenen
voor de Nederlandse deelname aan operatie Atalanta. Door aanhoudend geweld
en de instabiele politieke situatie in Somalië is het aantal ontheemden
sterk gestegen en zijn inmiddels miljoenen mensen afhankelijk van humanitaire
hulp. Humanitaire organisaties, het World Food Programme (WFP) in het bijzonder, zijn voor hun transporten over zee van noodhulpgoederen
naar Somalië afhankelijk van escorte. Maritieme bescherming van dergelijke
humanitaire transporten is een van de hoofdtaken van de EU-operatie.
 
 Daarnaast zijn voor Nederland vrije en veilige mondiale scheepvaartroutes
van groot economisch, strategisch en veiligheidsbelang. De toename van piraterij
voor de kust van Somalië vormt een grote bedreiging voor
commerciële zeetransporten. Jaarlijks passeren tussen de 20 000
en 30 000 schepen de Golf van Aden (GOA), waaronder circa 450 in Nederland
geregistreerde schepen. De EU-operatie is er daarom ook op gericht door middel
van patrouilles in gebieden met een verhoogde piraterijdreiging de kans voor
koopvaardijschepen op een confrontatie met piraterij op volle zee of een gewapende
overval in territoriale wateren te verkleinen.
 
 Operatie Atalanta sorteert effect en verdient ook daarom voortzetting.
Sinds het begin van de operatie in december 2008 is het aantal piraterij-incidenten
weliswaar toegenomen maar is het aantal geslaagde aanvallen afgenomen. Vooral
in het voorjaar van 2009 zijn de piraten actief geweest in de Golf van Aden
met een piek in de maanden april en mei. Door de verbeterde coördinatie
tussen de eenheden van de EU, de NAVO, de Coalition Maritime
Forces (CMF), met een speciale antipiraterij taakgroep CTF 151 en
de individuele landen die actief zijn in de Golf van Aden, is het aantal kapingen
lager dan in 2008. Vooral in de periode na mei 2009 is het aantal geslaagde
aanvallen in de Golf van Aden sterk gedaald.
 
 Door zijn bijdrage aan operatie Atalanta, geeft Nederland gevolg aan oproepen
van de VN-Veiligheidsraad, in het bijzonder de VN-Veiligheidsraadresoluties
1814, 1816 en 1846 (2008), om een gecoördineerde inzet voor de kust van
Somalië te ondersteunen, ter bescherming van humanitaire transporten
en ter afschrikking van piraterij. Met de beoogde inzet draagt Nederland in
de eerste helft van 2010 substantieel bij aan deze eerste maritieme EU-operatie.
 
 De bestrijding van piraterij en gewapende overvallen op zee vormt tot
slot een uiterst concrete bijdrage aan handhaving van de internationale rechtsorde.
Piraterij is immers in strijd met het internationale recht; in het bijzonder
het VN-zeerechtverdrag.
 Politieke aspecten
 De politieke situatie in Somalië blijft na bijna twee decennia van
conflict uiterst instabiel. Onder auspiciën van de Verenigde Naties werd
op 19 augustus 2008 in Djibouti een vredesovereenkomst getekend tussen
de Transitional Federal Government (TFG) en een deel van de oppositie verenigd
in de Alliance for the Re-Liberation of Somalia-Djibouti (ARS-D). Als uitvloeisel
van het akkoord werd op 31 januari 2009 in Djibouti de gematigde islamist
en ARS-leider Sheikh Sharif Sheikh Ahmed tot president van Somalië gekozen
door het Somalische overgangsparlement. Als voormalig leider van de Union
of Islamic Courts (UIC) kon president Sheikh Sharif bogen op een relatief
breed draagvlak in de Somalische samenleving en de diaspora. Zijn verkiezing
werd destijds positief ontvangen in Somalië en door de buurlanden, waaronder
Ethiopië. De huidige Somalische overgangsregering blijft echter zwak.
De invloedsfeer van de regering is slechts beperkt tot delen van Mogadishu
en de regering kampt met interne problemen en verdeeldheid. De internationale
gemeenschap dringt erop aan dat de overgangsregering andere groeperingen in
het Djibouti Proces betrekt om haar draagvlak verder te verbreden. Tot op
heden komt dit onvoldoende uit de verf. Bovendien is de regering als gevolg
van haar zwakke positie niet in staat basisvoorzieningen aan de bevolking
te leveren.
 
 Zuid- en Centraal-Somalië worden gecontroleerd door diverse groeperingen,
waaronder de radicaal-islamitische groepering Al Shabaab, die de bevolking
streng-islamitische regels oplegt. Deze groeperingen zijn felle tegenstanders
van de regering en hebben het Djibouti-akkoord niet getekend. De machtsverhoudingen
in Zuid- en Centraal-Somalië zijn aan verandering onderhevig.
Zo lijkt ook de radicale Al Shabaab intern verdeeld en zijn er recentelijk
gevechten uitgebroken tussen Al Shabaab en Hizbul Islam, een andere grote
fundamentalistische groepering. De noordelijk gelegen delen van Somalië,
Somaliland en Puntland, zijn in vergelijking met Zuid- en Centraal-Somalië
relatief stabiel.
 
 Als gevolg van de politieke instabiliteit blijft de veiligheidssituatie
in Mogadishu in het bijzonder en in Zuid- en Centraal-Somalië in het
algemeen slecht. In de hoofdstad en grote delen van het land wordt geregeld
gevochten, met grote aantallen slachtoffers en stromen vluchtelingen tot gevolg.
Humanitaire hulpverleners worden in hun werkzaamheden zeer beperkt. De vredesmacht
van de Afrikaanse Unie, AMISOM, die tot taak heeft de TFG en haar instituties
te beschermen, ligt zelf geregeld onder vuur. Op 17 september jl. werd
AMISOM getroffen door een dubbele zelfmoordaanslag waarbij 17 Burundese en
Ugandese militairen, waaronder de Burundese plaatsvervangend commandant, om
het leven kwamen. AMISOM bestaat momenteel uit 5100 militairen, aanzienlijk
minder dan het voor het uitvoeren van de missie benodigde aantal van 8000
militairen.
 
 Somalië ontbeert het effectieve gezag en de middelen om tegen piraterij
en gewapende overvallen op zee op te treden. De duurzame oplossing hiervoor
kan alleen op land gevonden worden. Binnen de EU wordt momenteel bekeken hoe
de EU een bijdrage kan leveren. Het Djibouti-Akkoord blijft de basis vormen
voor de inzet van de VN, de EU en de AU om te komen tot meer stabiliteit in
Somalië. Een verbreding van het Akkoord met meerdere partijen, gedragen
door de Somalische bevolking, zou de basis moeten vormen voor een stabieler
Somalië. Dit blijft een complex en tijdrovend proces.
 Humanitaire situatie
 Nederland is zeer bezorgd over de humanitaire situatie in Somalië.
Deze is ernstig door geweld, aanhoudende droogte en de economische crisis.
Volgens de VN/OCHA is het aantal hulpbehoevenden in 2009 verder gestegen tot
ruim 3,6 miljoen personen (bijna de helft van de bevolking). Recent geweld
in Mogadishu heeft geleid tot nieuwe stromen ontheemden. UNHCR geeft aan dat
er momenteel ruim 1,3 miljoen ontheemden zijn, die voornamelijk in de provincies
rondom Mogadishu worden opgevangen. De belangrijkste noden zijn voedsel, drinkwater,
sanitatievoorzieningen, medische zorg en (tijdelijk) onderdak. Deze noden
zijn ondergebracht in het VN-Noodhulpverzoek voor Somalië («Consolidated
Appeal»). Het herziene VN-hulpverzoek 2009 bedraagt USD 849 miljoen,
waarvan momenteel ruim 52% is gedekt.
 
 Nederland volgt de humanitaire situatie in Somalië nauwgezet. In
2009 heeft Nederland tot nu toe € 7 miljoen bijgedragen aan humanitaire
hulpverlening op basis van het VN-hulpverzoek voor Somalië, te weten:
WFP (€ 3 miljoen), Humanitarian Response Fund Somalia (€ 2
miljoen), UNICEF (€ 1 miljoen) en UNHCR (€ 1 miljoen).
Ook heeft Nederland bijgedragen aan een hulpactiviteit van Oxfam-Novib (€ 430 000),
die betrekking heeft op hulpverlening aan ontheemden in Centraal-Zuid Somalië.
 
 Voorts is Nederland via de jaarlijkse, ongeoormerkte, bijdrage van € 40
miljoen, een belangrijke donor van het Central Emergency
Response Fund (CERF) van de VN. Deze bijdrage kan door de VN worden
ingezet in landen waar op dat moment de nood het hoogst is. Ook uit de jaarlijkse
Nederlandse ongeoormerkte bijdrage van € 42 miljoen aan UNHCR en € 40
miljoen aan WFP kunnen humanitaire hulpactiviteiten in Somalië worden
gefinancierd.
 
 De hoge mate van onveiligheid in Zuid- en Centraal-Somalië heeft
een negatief effect op de toegang van hulpverleners tot hulpbehoevenden. Gezien
deze onveiligheid zijn VN en INGO’s genoodzaakt op afstand vanuit Nairobi
te opereren. De hulporganisaties zijn het doelwit van moordaanslagen, gewelddadige
intimidatie en ontvoeringen. In Mogadishu blijft voor de VN veiligheidsfase
vijf van kracht, die de toegang van internationale VN-staf uitsluit. De hulpverlening
wordt hoofdzakelijk uitgevoerd via lokale staf en partnerorganisaties in Somalië.
 Mandaat en rechtsbasis
 Het mandaat van de operatie Atalanta bestaat nog steeds uit het beschermen
van WFP-voedseltransporten en andere humanitaire en kwetsbare schepen, alsmede
het afschrikken van piraterij en gewapende overvallen op zee. Hiermee ondersteunt
de operatie VN-Veiligheidsraadresoluties 1814, 1816 en 1846. Het internationale
recht, in het bijzonder het VN-zeerechtverdrag, biedt de rechtsgrondslag om
op te treden tegen piraten op volle zee. Voor optreden in de territoriale
wateren van Somalië, binnen twaalf nautische mijlen van de kust, baseert
de operatie zich op VN-Veiligheidsraadresolutie 1846.
 Onderzoek bij verdenking piraterij
 In het VN-zeerechtverdrag is in art. 110 expliciet de mogelijkheid opgenomen
van onderzoek door een marineschip aan boord van een schip op volle zee. Van
deze mogelijkheid mag gebruik worden gemaakt indien er een redelijke grond
voor verdenking bestaat dat het betreffende vaartuig piraterij bedrijft.
 Berechting piraterij
 De commandanten van Nederlandse marineschepen zijn voorzien van instructies
hoe te handelen in geval van aanhouding van vermoedelijke piraten. Eventuele
vervolging van aangehoudenen die aan boord zijn gebracht van een Nederlands
marineschip, is een verantwoordelijkheid van het Nederlandse Openbaar Ministerie.
Met uitzondering van die gevallen waarin een duidelijk Nederlands belang besloten
ligt, lijkt vervolging en detentie in Nederland niet de meest voor hand liggende
oplossing.
 
 Voor de Atalanta-operatie is in EU-kader overeengekomen, dat indien de
aanhoudende lidstaat zijn jurisdictie niet kan of niet wil laten gelden, zal
worden bezien of één of meer andere lidstaten deze bereidheid
en mogelijkheid wel hebben. Tot dusver heeft de EU een overdrachtsovereenkomst
afgesloten met Kenia en onderhandelingen met de Seychellen zijn recentelijk
afgerond. Onder alle omstandigheden zal gewaarborgd zijn dat de aanhoudende
lidstaat zelfstandig beslist over vervolging en overdracht. Vanzelfsprekend
zullen hierbij geen concessies worden gedaan aan de geldende mensenrechtenverplichtingen.
 
 In VN-Veiligheidsraadresolutie 1846 is de oproep vervat aan alle statenpartijen
tot volledige implementatie van de verplichtingen van het Verdrag tot bestrijding
van wederrechtelijke gedragingen gericht tegen de veiligheid van de zeevaart
(ook wel «SUA-verdrag» genoemd). Dit houdt in dat partijen zich
verplichten piraterij strafbaar te stellen in hun nationale recht. De Nederlandse
strafwetgeving voorziet reeds in de mogelijkheid van berechting van piraterij
door wie of waar dan ook begaan.
 
 Verder roept resolutie 1846 op tot de opbouw van capaciteit tot succesvolle
vervolging van piraterij. De internationale gemeenschap zal met de TFG
en landen in de regio moeten bezien hoe de handhavingcapaciteiten zodanig
kunnen worden verbeterd en versterkt dat het piraterijprobleem in Somalië
zelf kan worden bestreden.
 Deelnemende landen
 In 2010 zullen naar verwachting in ieder geval de volgende landen ook
een bijdrage leveren aan de EU-operatie Atalanta: het Verenigd Koninkrijk,
Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, Zweden, Luxemburg en België.
 Invloed
 Operatie Atalanta staat onder commando van de Europese Unie. Het Politiek
en Veiligheids Comité (PSC) heeft, onder verantwoordelijkheid van de
Europese Raad, politieke controle en zorgt voor de strategische aansturing
van de operatie. Nederland heeft, net als alle andere EU-lidstaten, zitting
in dit forum.
 
 Met het inzetten van Hr.Ms. Evertsen in 2008 en 2009 en de inzet van Hr.Ms.
De Ruyter eerder dit jaar, heeft de Koninklijke Marine kennis en ervaring
opgedaan in het operatiegebied. Via zijn vertegenwoordiging in het EU Militair
Comité, de EU Militaire Staf, het operationele hoofdkwartier (OHQ)
en in het bijzonder de Force Commander en zijn hoofdkwartier (FHQ) in de periode
medio augustus tot medio december 2009 heeft Nederland een actieve rol bij
de planning en uitvoering van de operatie Atalanta gespeeld en zijn in het
operatieplan ondermeer de Nederlandse ervaringen met het escorteren van WFP-transporten
verwerkt. 
 Militaire aspecten
 Haalbaarheid
 Militaire opdracht
 Operatie Atalanta richtte zich primair op de bescherming van schepen van
het World Food Programme (WFP) van de VN, maar
inmiddels ook op de bescherming van schepen die voor de bevoorrading van de African Mission in Somalia (AMISOM) worden gebruikt. In
de praktijk worden één à twee fregatten ingezet voor
deze taken. De overige eenheden van Atalanta kunnen worden ingezet voor de
bescherming van koopvaardijschepen in de Internationally
Recognised Transit Corridor (IRTC) in de Golf van Aden en het uitvoeren
van patrouilletaken in het Somalië Bassin. Naast individuele escortes
van WFP/AMISOM-schepen en het beschermen van koopvaardijschepen in de IRTC,
worden er gerichte acties uitgevoerd om piraten af te schrikken, op te sporen
en op te pakken. De focus daarbij ligt op het opsporen van de zogenaamde moederschepen
die piraten gebruiken om hun acties ver op zee uit te kunnen voeren.
 Opstelling conflictpartijen
 Sinds het begin van de operatie Atalanta hebben de piraten geen nieuwe
werkwijzen geïntroduceerd. Zij schromen niet om geweld te gebruiken om
koopvaardijschepen tot stoppen te dwingen en maken daarbij gebruik van automatische
wapens en Rocket Propelled Granades (RPG’s).
De piraten hebben hun activiteiten intussen wel uitgebreid naar gebieden verder
op open zee (ruim 800 nautische mijl uit de kust) en naar het Somalië
Bassin. De verschillende piratengroepen lijken steeds beter georganiseerd
en maken gebruik van moderne communicatiemiddelen als satelliettelefoons.
De Force Commandervan operatie Atalanta heeft
hier o.a. op gereageerd door meer eenheden in te zetten in nieuwe patrouillegebieden
in het Somalië Bassin. Het aantal beschikbare eenheden, zowel
varend als vliegend, blijft echter beperkt gezien de enorme omvang van het
Somalië Bassin. Dat de piraten hun activiteiten verleggen van de Golf
van Aden naar het Somalië Bassin is een indicatie dat de verschillende
groepen flexibel zijn en over aanpassingsvermogen beschikken. Dit bevestigt
de opvatting dat de piraten georganiseerd opereren.
 Het vereiste militaire vermogen
 Het initiële operatieplan van Atalanta ging uit van een Full Operational Capability (FOC) zodra ten minste drie fregatten
of grotere patrouilleschepen, drie helikopters, drie maritieme patrouillevliegtuigen
(MPRA) en een bevoorradingsschip deel uitmaakten van de operatie. Daarnaast
zou één van de maritieme eenheden uitgerust moeten zijn met
een uitgebreide medische capaciteit (Role 2).
In de praktijk moet Atalanta het regelmatig stellen zonder een bevoorradingsschip,
een eigen Role 2 medische capaciteit en voldoende MPRA’s.
Het ontbreken van een bevoorradingsschip en een Role 2 medische capaciteit
wordt tot op heden opgevangen door gebruik te maken van de capaciteiten van
bijvoorbeeld Amerikaanse en Saoedi-Arabische (bevoorradings)schepen in de
regio. De MPRA-capaciteit wordt, naast de inzet van Duitse en Franse MPRA’s,
tot mei 2010 ingevuld door de inhuur van civiele vliegtuigen door Luxemburg,
die ook opereren vanaf de Seychellen.
 
 Door het structureel ontbreken van een bevoorradingsschip is de FOC-status
formeel niet bereikt, maar daar staat tegenover dat gedurende de afgelopen
tien maanden telkens gemiddeld zeven fregatten of grotere patrouilleschepen
aan Atalanta deelnamen.
 
 Op basis van de opgedane ervaring en de behoefte om niet alleen de Golf
van Aden te beveiligen, maar ook in het Somalië Bassin een presentie
te hebben, zijn de vereiste militaire capaciteiten van Atalanta per 7 oktober
jl. aangepast. Er is nu een behoefte geformuleerd van tenminste zeven fregatten
en/of grotere patrouilleschepen. Daarnaast bestaat per schip behoefte aan
een helikopter om het surveillancegebied rond
het marineschip te vergroten en eventueel snel te hulp te kunnen schieten
bij een aanval van piraten. De toewijzing van fregatten en patrouilleschepen
aan operatie Atalanta verloopt naar wens, waarbij zij opgemerkt dat voor de
periode december 2009–januari 2010 het benodigde aantal schepen nog
niet is bereikt. Gelet op de gewijzigde behoeftestelling is het streven dan
ook om beide Nederlandse schepen uit te rusten met een boordhelikopter. De
behoefte aan MPRA’s is gelijk gebleven en ook de behoefte aan een eigen
bevoorradingsschip en medische capaciteit (Role 2)
voor operatie Atalanta blijft onverminderd van kracht.
 Wijze van optreden
 De bescherming van WFP- en AMISOM-transporten is voor Atalanta prioriteit.
WFP-schepen worden geëscorteerd vanaf de locatie waar de WFP-schepen
worden geladen, bijvoorbeeld Djibouti of Mombasa, tot aan de Somalische haven
van bestemming. AMISOM-schepen worden vaak geladen in andere Afrikaanse havens
of havens buiten het Afrikaanse continent. In dat geval worden de AMISOM-schepen
opgevangen zodra zij het gebied met een verhoogd risico op piraterij binnenvaren.
Tijdens het escorteren van WFP- en AMISOM-transporten kan een beveiligingsteam
aan boord van het te beveiligen schip worden geplaatst. De keuze om al dan
niet een beveiligingsteam te plaatsen is afhankelijk van de operationele omstandigheden
en van het tijdig afsluiten van een zogenaamd Flagstate
Agreement met de vlaggenstaat van het WFP- of AMISOM-schip. Op basis
van de ervaringen van de Hr.Ms. Evertsen en Hr.Ms de Ruyter kunnen
maximaal twee WFP- of AMISOM-schepen tegelijk worden geëscorteerd. De
schepen die door het WFP of AMISOM zijn gecharterd zullen, indien mogelijk,
ook worden begeleid op hun terugtocht wanneer zij de lading hebben gelost.
Echter, geladen schepen hebben prioriteit bij de planning van de inzet van
militaire capaciteit. Het ligt in de lijn der verwachting dat zowel de Hr.Ms.
Tromp als de Hr.Ms. Johan de Witt voor escortes van WFP- of AMISOM-schepen
zullen worden ingezet.
 
 Zoals gezegd is het aantal Atalanta eenheden, dat in de praktijk bezig
is met het escorteren van WFP- of AMISOM-schepen, beperkt. Van de gemiddeld
zeven fregatten of andere ingezette schepen, zoals amfibische transportschepen,
zijn er over het algemeen slechts één à twee bezig met
escorte taken voor WFP/AMISOM. De overige eenheden worden ingezet in de IRTC
of het Somalië Bassin.
 
 Voor operaties in de IRTC worden twee tot drie Atalanta-eenheden ingezet.
Samen met eenheden van de Navo-operatie Ocean Shield,
van CTF 151 en een aantal landen dat onder nationale vlag actief is in de
regio, zorgen zij voor de beveiliging van deze economisch zeer belangrijke
doorvaarroute. Afhankelijk van de kwetsbaarheid van het koopvaardijschip dat
de IRTC passeert, voorzien de in het gebied aanwezige eenheden in een Group Transit,een Supported Transit, of in individuele begeleiding van een koopvaardijschip. U bent over
deze methoden geïnformeerd in de stand van zakenbrief van 8 oktober
jl. (Kamerstuk 29 521, nr. 120). De mate van kwetsbaarheid wordt
door het Atalanta hoofdkwartier in Northwood bepaald aan de hand van eenduidige
criteria zoals de lading, de maximale snelheid en de hoogte van het vrijboord
van de koopvaardijschepen. Beide ingezette Nederlandse eenheden zullen naar
alle waarschijnlijkheid participeren in de bescherming van koopvaardijschepen
in de IRTC.
 
 Met het uitbreiden van de piratenactiviteiten van de Golf van Aden naar
het Somalië Bassin is het noodzakelijk meer EU-, Navo- en CMF-eenheden
in dit deel van het operatiegebied in te zetten. In het Somalië Bassin
zijn nieuwe surveillancegebieden ingesteld waar
extra aandacht wordt besteed aan het afschrikken en opsporen van piratenskiffs
en moederschepen. Gemiddeld zijn er ongeveer drie Atalanta-eenheden actief
in het Somalië Bassin. Tijdens de patrouilles van deze eenheden is er
zelden sprake van het individueel begeleiden van koopvaardijschepen. Naar
verwachting zullen beide Nederlandse eenheden tijdens hun deelname aan Atalanta
ook patrouilles uitvoeren in het Somalië Bassin.
 Samenwerking NAVO, TF150, eventuele bilaterale inzet van
landen
 Het afgelopen jaar is de samenwerking tussen de verschillende maritieme
operaties in de regio uitgebreid en sterk verbeterd. Naast de EU zijn er twee
internationale organisaties actief op zee; de Navo met operatie Ocean Shield en de CMF met CTF 151. Tevens is een aantal individuele
landen actief in de regio zoals China, Japan, Rusland en India. Ook enkele
landen uit de regio Midden-Oosten, zoals Iran en Saoedi-Arabië hebben
schepen naar de regio Somalië gestuurd om een bijdrage te leveren aan
de bestrijding van piraterij. Daarnaast draagt onder meer niet-EU lidstaat
Noorwegen sinds augustus 2009 bij aan de operatie met een fregat, heeft Kroatië
drie stafofficieren beschikbaar gesteld van het HQ in Northwood. Montenegro’s
hulpaanbod is door de EU geaccepteerd en bevindt zich in de onderhandelingsfase.
De EU heeft Zuid-Afrika uitgenodigd deel te nemen aan de operatie en heeft
gesprekken gestart met Australië en Nieuw-Zeeland.
 
 De samenwerking van de EU, de Navo en CMF strekt zich uit over het hele
operatiegebied en beslaat alle taken. De individuele landen concentreren hun inzet van maritieme eenheden op de Golf van Aden. Zij beschermen
hier vooral hun nationale belangen door konvooien te begeleiden van schepen
varend onder hun eigen vlag. Waar mogelijk kunnen schepen varend onder een
andere vlag op eigen gelegenheid bij een dergelijk konvooi aansluiten. Maar
de individuele landen participeren niet in de gecoördineerde inzet van
eenheden in de verschillende surveillance-areas in de IRTC of het Somalië
Bassin. Wel onderhouden alle eenheden van zowel EU, Navo, CMF als individuele
landen contact met elkaar via het licht beveiligde communicatiesysteem Mercury. Dit betekent dat er bij een aanval van piraterij
een beroep kan worden gedaan op álle in een gebied aanwezige capaciteiten.
Door dit gezamenlijke optreden zijn het afgelopen jaar veel aanvallen afgeslagen
en zijn tientallen piraten gearresteerd.
 
 De afstemming tussen alle genoemde partijen vindt onder andere plaats
in de Shared Awareness and Deconfliction (SHADE)
vergadering die gemiddeld eens in de vier à zes weken in Bahrein wordt
georganiseerd. De SHADE wordt bij toerbeurt voorgezeten door de EU, de Navo
of de CMF. De organisatie die het voorzitterschap van de SHADE bekleedt is
ook verantwoordelijk voor de dagelijkse coördinatie tussen alle eenheden
op zee. De SHADE wordt door alle deelnemers aan antipiraterij operaties gezien
als het essentiële coördinatiemechanisme in de gemeenschappelijke
strijd tegen piraterij.
 Geweldsinstructie
 Door de EU zijn Rules of Engagement (ROE)
opgesteld die gelden voor alle deelnemende eenheden in de operatie Atalanta.
In de praktijk blijken de ROE voldoende robuust om alle taken goed te kunnen
uitvoeren.
 Bevelstructuur
 De EU heeft directe zeggenschap over de inzet van de toegewezen eenheden. Operational Control over de eenheden wordt gedurende de
inzetduur gedelegeerd aan de Britse Operation Commander. Hij informeert en adviseert het Militair Comité van de EU
(EUMC) en desgevraagd het Politiek en Veiligheids Comité over de voortgang
van de missie. De Operation Commander zal het Tactical Command en Tactical Controldelegeren aan de Force Commander die
de dagelijkse leiding heeft over de operatie in het operatiegebied. De Force Commander wordt in de eerste acht maanden van 2010
in periodes van vier maanden geleverd door Italië en Zweden.
 
 De Commandant der Strijdkrachten (CDS) behoudt Full
en Operational Command over de ingezette eenheden. Dit betekent dat
hij indien noodzakelijk kan besluiten de eenheden terug te brengen onder nationale
controle.
 Risico’s
 Medische risico’s
 De gezondheidsrisico’s aan boord van de schepen zijn minimaal. Ter
behandeling van eventuele zieken of gewonden zijn alle schepen uitgerust met
een eerstelijns medische zorgcapaciteit. Hiernaast is in de periode medio
april tot en met eind juni 2010 ruimere medische capaciteit in de vorm van
een Role 2 faciliteit voorzien aan boord van de
Hr.Ms. Johan de Witt. Buiten de inzetperiode van de Hr.Ms. Johan de Witt en
in het geval dat er binnen operatie Atalanta geen andere Role 2 capaciteit beschikbaar is, kan gebruik worden gemaakt van
de medische capaciteiten van Amerikaanse (bevoorradings)schepen in de regio.
Ook kan personeel eventueel worden overgebracht naar ziekenhuizen
in de regio, te weten Tanzania, Kenia en Djibouti.
 Klimaat en terrein
 Er is de afgelopen twee jaar veel ervaring opgedaan in het operatiegebied.
Tot op heden hebben het klimaat en de zeeën rond de Hoorn van Afrika
geen operationele beperkingen opgeworpen.
 Veiligheid
 De operationele risico’s die kleven aan antipiraterij operaties
zijn beperkt. Hoewel piraten standaard zijn uitgerust met automatische wapens
en raketwerpers, en zij in het verleden niet hebben geschroomd deze te gebruiken,
zijn de overmacht van een marineschip en de mogelijkheden tot zelfbescherming
dusdanig dat de risico’s voor de bemanning en het schip klein zijn.
 
 Ook de risico’s voor de militaire beveiligingsteams die eventueel
aan boord van een WFP- of AMISOM-schip worden geplaatst worden laag ingeschat.
Een dergelijke manier van inzet van beveiligingsteams gaat immers altijd gepaard
met een escortering door een maritieme eenheid. Er is geen sprake van de inzet
van zelfstandige beveiligingsteams.
 
 De praktijk heeft ook aangetoond dat ook tijdens het aanhouden van verdachten
eventueel verzet eenvoudig wordt gebroken door de aanzienlijke overmacht van
de marine eenheden.
 Geschiktheid en beschikbaarheid
 Beoogd wordt eerst het luchtverdediging- en commandofregat de Hr.Ms. Tromp
van medio februari tot medio april in te zetten en vervolgens het amfibisch
transportschip de Hr.Ms. Johan de Witt van medio april tot eind juni. Het
betreft hier de daadwerkelijke inzetperioden in het operatiegebied. Voor elke
eenheid komen er vier weken van huis bij voor de benodigde uiten thuisreis.
 Inzet Hr.Ms. Tromp
 De inzet van de Hr.Ms. Tromp is, behoudens de functie van stafschip, gelijk
aan de huidige inzet van de Hr.Ms. Evertsen in Atalanta. Hr.Ms. Tromp zal
worden ingezet voor het escorteren van schepen van het WFP/AMISOM, het beschermen
van schepen in de IRTC en surveillancein gebieden
met een verhoogde dreiging van piraterij. De operationele capaciteiten van
de Hr.Ms. Tromp voldoen in ruime mate aan de gestelde operationele eisen voor
antipiraterij operaties. De Hr.Ms. Tromp zal in tegenstelling tot de, Hr.
Ms. Evertsen, geen staf aan boord nemen zodat de totale bemanning zal bestaan
uit ongeveer 175 opvarenden.
 
 Aan boord bevindt zich een beveiligingsteam van de Unit Interventies Mariniers
(UIM) dat zowel voor het beveiligen van andere schepen tijdens escortes, als
voor boarding operaties kan worden ingezet.
 
 Defensie is voornemens de Hr.Ms. Tromp uit te rusten met een boordhelikopter.
Deze zal worden ingezet voorsurveillance-taken,
het ondersteunen van boarding-operaties en het
snel verplaatsen van het beveiligingsteam bij een dreigende aanval van piraten
op koopvaardijschepen.
 Inzet Hr.Ms. Johan de Witt
 Het is de eerste keer dat het amfibisch transportschip Hr.Ms. Johan de
Witt wordt ingezet voor antipiraterij operaties. De taak van de Hr.Ms. Johan
de Witt is gelijk aan de taakstelling voor fregatten; het escorteren van schepen
van het WFP/AMISOM, het beschermen van schepen in de IRTC en surveillance
in gebieden met een verhoogde dreiging van piraterij. Er is nadrukkelijk geen
sprake van inzet van de Hr.Ms. Johan de Witt als platform voor zelfstandig
in te zetten militaire beveiligingsteams, ook wel Vessel
Protection Detachments(VPDs) genoemd. Er zijn sinds het laatste Kamerdebat
over Atalanta van 15 oktober jl. geen nieuwe ontwikkelingen aangaande
de inzet van zelfstandige militaire beveiligingsteams. De discussie hierover
staat los van de voorgenomen inzet van de Hr.Ms. Tromp en de Hr.Ms. Johan
de Witt.
 De operationele capaciteiten van de Hr.Ms. Johan de Witt voldoen in ruime
mate aan de gestelde operationele eisen voor antipiraterij operaties. De totale
bemanning bestaat uit ongeveer 175 opvarenden.
 
 Ook aan boord van dit schip zal zich een beveiligingsteam van de UIM bevinden.
De inzet van dit beveiligingsteam is gelijk aan de inzet vanaf een fregat.
 
 Het streven is ook de Hr.Ms. Johan de Witt uit te rusten met een boordhelikopter.
Mocht hierin niet kunnen worden voorzien dan zal in internationaal verband
worden gezocht naar deze ontbrekende operationele capaciteit.
 
 Gedurende de inzet van de Hr.Ms. Johan de Witt levert Zweden de Force Commander voor Atalanta. De Hr.Ms. Johan de Witt
beschikt over een aantal bijzondere, schaarse, operationele capaciteiten.
Zo is het schip ook ingericht als stafschip, kunnen er meerdere helikopters
gelijktijdig opereren vanaf het helikopterdek en kunnen er kleine vaartuigen
worden meegenomen in het droogdok van het schip. Deze extra capaciteiten staan
ter beschikking van Zweden indien het daarom verzoekt. Wanneer hier eventuele
meerkosten uit voortvloeien zullen deze met Zweden worden verrekend.
 Duur van de uitzending
 De EU heeft besloten operatie Atalanta voort te zetten tot 13 december
2010. De verwachting is dat de VN-Veiligheidsraadresolutie 1846 en 1851 zullen
worden verlengd wanneer deze aflopen in december 2009. Zoals eerder aangegeven
zal Nederland in de eerste helft van 2010 twee marineschepen inzetten voor
elk een periode van ongeveer twee maanden in het operatiegebied.
 Financiën
 De additionele uitgaven die gemoeid zijn met de Nederlandse bijdragen
van Hr. Ms. Tromp en Hr. Ms. Johan de Witt aan de operatie Atalanta in de
eerste helft van 2010 worden bij een totale uitzendduur van vijf en een halve
maand geraamd op circa € 5,7 miljoen. Hierbij is rekening gehouden
met inverdieneffecten omdat geplande oefeningen geen doorgang vinden, de inzet
van een boordhelikopter op beide schepen en met de uit- en thuisreis van beide
schepen naar/vanuit het operatiegebied. De additionele uitgaven komen ten
laste van de structurele voorziening «uitvoeren crisisbeheersingsoperaties»
van de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) op de defensiebegroting.
 Samenhang
 De Nederlandse bijdrage van militaire middelen aan operatie Atalanta vormt
een basis voor het verstrekken van humanitaire hulp aan de noodlijdende bevolking
van Somalië. Voorts moet de bijdrage van militaire middelen aan operatie
Atalanta worden gezien in het grotere internationale verband van het transitieproces
in Somalië en de implementatie van de Djibouti-akkoorden. In deze zin
hangt de bijdrage samen met het versterken van de internationale rechtsorde.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
 A. G. Koenders