Wijziging Wet op de Ruimtelijke Ordening i.v.m. invoering rijksprojectenprocedure; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27178, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

10-08-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27178 nr. 5

01-08-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. Verhouding met andere wet- en regelgeving2.1 Verhouding met de fundamentele herziening van de WRO2.2 Ruimtelijke afweging in rijksprojectenprocedure2.3 Relatie rijksprojectenprocedure ruimtelijke relevante
wetgeving2.4 Relatie rijksprojectenprocedure en Algemene wet bestuursrecht3. Besluitvorming volgens de rijksprojectenprocedure3.1 Rijksprojectbesluit3.2 Rol ministerraad3.3 Overleg met andere overheden en andere betrokkenen3.4 Kring van beroepsgerechtigden3.5 Verhouding met Tijdelijke referendumwet en Grondwetswijziging3.6 Rijksprojectenprocedure en nationaal ruimtelijk beleid3.7 Voorbereiding rijksprojectbesluit en inrichting uitvoeringsmodule3.8 Inspraak en rechtsbescherming4. Vorm en inhoud van de rijksprojectenprocedure4.1 Reikwijdte rijksprojectenprocedure4.2 Belangenafweging4.3 Streek- en bestemmingsplannen4.4 Bundeling van procedures4.5 Milieueffectrapportage4.6 Begrip rijksproject4.7 Vergunningen4.8 OverigArtikelsgewijs verslagArtikel 39cArtikel 39dArtikel 39gArtikel 39hArtikel 39jArtikel 39kArtikel 39oArtikel 39pArtikel 48aOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27178Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 142 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 178Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in verband met de invoering
van een rijksprojectenprocedure (rijksprojectenprocedure)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 1 augustus 2001ALGEMEEN1. InleidingMet genoegen heb ik kennisgenomen van de inbreng die door de leden van
de verschillende fracties voor het verslag over het onderhavige wetsvoorstel
is geleverd.Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie met instemming hebben
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening (WRO) in verband met de invoering van een rijksprojectenprocedure.
Deze leden onderschrijven het streven, zoals toegelicht in de memorie van
toelichting, om te komen tot een verbetering van de besluitvorming over grote
ruimtelijke investeringsprojecten. Deze leden verwijzen ook naar de resultaten
van de parlementaire werkgroep Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening («De
notie van de ruimte»), en vooral naar aanbeveling 3, luidende dat bij
een ontwikkelingsgerichte, projectmatige invalshoek, zelfstandige projectprocedures
op alle bestuursniveaus horen.Ik ben verheugd te kunnen vaststellen dat ook de leden van de VVD-fractie
de behoefte aan een snellere totstandkoming van besluitvorming over investeringsprojecten
die van nationaal belang zijn, onderschrijven. Deze leden geven aan dat de
noodzaak om te komen tot een verbeterd wettelijk instrumentarium om grote
investeringen van nationaal belang te realiseren, voor hen voldoende is aangetoond.
Zij menen dat de regering zich maximaal dient in te spannen om te komen tot
een versnelling en stroomlijning van procedures.Ik constateer met vreugde dat ook de leden van de fractie van D66 opmerken
dat zij de doelstellingen van het onderhavige wetsvoorstel in het algemeen
kunnen onderschrijven. Deze leden hechten er aan hier te vermelden dat, zoals
ook de Raad van State opmerkt, vertraging bij projecten ook wordt veroorzaakt
door gebreken in de politieke besluitvorming en in het procesmanagement. Bovendien
kunnen, aldus de leden van de fractie van D66, projecten van nationaal belang
het ruimtelijk ordeningsbeleid van gemeenten en provincies doorkruisen, zodat
zorgvuldig overleg in een vroege fase geboden is, ook omdat de gevolgen van deze projecten voor de omwonenden en het lokale bedrijfsleven ingrijpend
kunnen zijn. Deze leden benadrukken dat vooral het juiste evenwicht tussen
deze belangen, en het belang van een zo spoedig mogelijke totstandkoming van
de nationale projecten moet worden gevonden. Ik constateer dat de leden van
de fractie van D66 het onderhavige wetsvoorstel tegen deze achtergrond zullen
beoordelen.Uit het verslag van Uw Kamer is mij gebleken dat de leden van de fractie
van GroenLinks met gemengde gevoelens kennis hebben genomen van de voorgestelde
wijziging van de WRO in verband met de invoering van een rijksprojectenprocedure.
De leden van deze fractie zijn, zo merken zij op, ondanks de uitgebreide toelichting,
nog niet overtuigd van de wenselijkheid en de noodzaak van de voorgestelde
introductie van een projectprocedure op rijksniveau.De leden van de fracties van de RPF en het GPV merken op dat zij met belangstelling
hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden achten het van groot
belang, dat de discussie over de hoofddoelstelling van het voorstel, namelijk
te komen tot stroomlijning en versnelling van de procedures in verband met
de realisatie van nationale investeringsprojecten, wordt gevoerd. Zij benadrukken
groot belang te hechten aan het juiste evenwicht tussen zorgvuldige ruimtelijke
inpassing en een aanvaardbaar tempo van de besluitvorming. Deze leden wijzen
erop, dat het centralistische karakter van het wetsvoorstel op gespannen voet
kan staan met de wens tot deugdelijke besluitvorming en het maatschappelijk
draagvlak voor de besluiten.Ik constateer dat ook de leden van de SGP-fractie met belangstelling hebben
kennisgenomen van het wetsvoorstel tot invoering van een rijksprojectenprocedure.
Het wetsvoorstel, zo merken deze leden op, beoogt primair een versnelling
en vereenvoudiging te realiseren van de procedures die doorlopen moeten worden
om projecten van nationaal belang tot stand te brengen. Deze doelstelling
als zodanig willen de leden van de SGP-fractie steunen, vooral omdat op deze
wijze een bijdrage kan worden geleverd aan het terugdringen van incidentele
projectwetgeving.Uit deze reacties blijkt mij dat de overgrote meerderheid van de fracties
zich kan verenigen met de doelstelling van het onderhavige wetsvoorstel. Gaarne
wil ik in deze nota naar aanleiding van het verslag ingaan op de vragen van
de leden van de verschillende fracties over de rijksprojectenprocedure zoals
die in dit wetsvoorstel vorm heeft gekregen.2. Verhouding met andere wet- en regelgeving2.1 Verhouding met de fundamentele herziening van de WRODe leden van de fractie van de PvdA merken op dat het wetsvoorstel geen
zicht geeft op de relatie met de regeringsvoorstellen tot fundamentele wijziging
van de WRO, noch op de resultaten van de parlementaire werkgroep Vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening.Ook de leden van de VVD-fractie nodigen de regering uit haar voornemens
toe te lichten met betrekking tot de relatie tussen projectbesluitvorming
en het ruimtelijk plansysteem in de WRO, in het licht van de fundamentele
herziening.De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom de regering het onderhavig
wetsvoorstel niet heeft laten wachten op deze herziening. Deze leden willen
graag eerst ten gronde beslissen over de keuzes bij de fundamentele herziening
van de WRO alvorens het voorliggende wetsvoorstel te beoordelen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen een heldere probleemanalyse
van de zijde van de regering. Weliswaar is in een vorige kabinetsperiode deze
discussie gevoerd, maar bij een voorstel tot een dusdanig ingrijpende
wijziging van de WRO, kan, wat deze leden betreft, niet worden volstaan met
de kort-door-de-bocht opmerking dat het gaat om«een efficiënter
gebruik van de tijd en het beter op elkaar afstemmen van procedures».
Het is deze leden nog niet duidelijk welke bezwaren kleven aan het historisch
gegroeide stelsel van dóórwerking van rijksplannen in streek-,
en vervolgens bestemmingsplannen.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of de regering ervan
uitgaat dat de thans voorliggende afdeling te zijner tijd zonder ingrijpende
wijzigingen een plaats zal krijgen in de nieuwe Wet ruimtelijke ordening en
de leden van de fractie van de SGP vragen of het geen aanbeveling verdient
om de introductie van een rijksprojectenprocedure te plaatsen binnen het kader
van deze algehele herziening van de WRO.Hieromtrent merk ik het volgende op. Het onderhavige wetsvoorstel is aangekondigd
in het regeerakkoord (Kamerstukken II 1997/98, 26 024, nr. 10).
Daarin wordt gesproken over toezending van een wetsvoorstel om advies naar
de Raad van State «met het oog op stroomlijning van de besluitvorming
over ruimtelijke investeringsprojecten onder regie van het Rijk». Ter
uitvoering van dit onderdeel van het regeerakkoord is het onderhavige wetsvoorstel
in juli 1999 om advies aan de Raad van State aangeboden met de intentie om
de voorgestelde wetswijziging nog in deze kabinetsperiode in werking te laten
treden.Kort vóór de toezending van dit wetsvoorstel naar de Raad
van State, namelijk in het voorjaar van 1999, is in het kader van de mondelinge
behandeling van de recente wijziging van de WRO betreffende het nieuwe artikel
191 in Uw Kamer geconcludeerd dat het wenselijk
zou zijn voorstellen te doen voor een fundamentele herziening van de WRO2. Die conclusie heeft geresulteerd in toezending aan Uw
Kamer van de discussienota over de fundamentele herziening van de WRO in februari
20003. Over deze discussienota heb ik vervolgens
op 28 juni 2000 met de vaste commissie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer van Uw Kamer overleg gevoerd. Tevens heb ik diverse
vragen schriftelijk beantwoord4. Tijdens dat overleg
hebben vrijwel alle fracties de uitgangspunten van de discussienota onderschreven,
waarbij de nadruk is gelegd op een centrale positie voor actuele bestemmingsplannen.
Het resultaat van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro) moet dan ook in
elk geval zijn dat elke gemeente voor het gehele grondgebied actuele bestemmingsplannen
heeft, die vorm geven aan een integrale beleidsvoering voor de ruimtelijke
leefomgeving. Daarnaast krijgen het Rijk en ook de provincie, conform de strekking
van het onderhavige wetsvoorstel, in de nieuwe Wro elk de beschikking over
een regeling om projecten volledig onder eigen regie te kunnen (laten) realiseren.
Ik merk in dit verband op dat ook in het eindrapport «Notie van ruimte»
van de parlementaire werkgroep Vijfde Nota is gepleit voor het opnemen van
een dergelijke regeling.Met de leden van vrijwel alle fracties constateer ik dat de bovengeschetste
ontwikkelingen hebben geleid tot de situatie waarin enerzijds sprake is van
het onderhavige wetsvoorstel waarin wordt voorgesteld de huidige WRO aan te
vullen met een rijksprojectenprocedure, terwijl anderzijds een fundamentele
herziening van die wet in voorbereiding is genomen.Voorts merk ik op dat de rijksprojectenprocedure, zoals deze in het onderhavige
wetsvoorstel aan de orde is, materieel zal terugkeren in de voorgenomen herziening
van de WRO, maar dat de vormgeving daarvan uiteraard waar nodig zal worden
aangepast aan de systematiek van de nieuwe Wro.Aangezien op dit moment nog niet is te voorzien op welk tijdstip de nieuwe
Wro in werking zal kunnen treden, acht de regering het gewenst – mede
gelet op de afspraken in het regeerakkoord – vooralsnog uit te gaan van de rijksprojectenprocedure zoals die in het voorliggende wetsvoorstel
aan de orde is.2.2 Ruimtelijke afweging in rijksprojectenprocedureDe leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de opmerking van de regering
dat de rijksprojectenprocedure materieel niet breekt met het planstelsel van
de WRO. Na de uiteindelijke aanpassing van het bestemmingsplan aan het rijksproject
blijft het bestemmingsplan het juridische kader voor integratie en toetsing
van ruimtelijke projecten. Wel zien deze leden een feitelijke breuk. Deze
leden merken op dat de aard van de rijksprojectenprocedure is dat de belangen
centraal worden afgewogen vanuit het project, en niet vanuit het gebiedsgerichte
kader van het bestemmingsplan. Zij vragen zich af of dit niet zal leiden tot
een te groot gewicht van het belang van het project. Zullen belangen die minder
sterk vertegenwoordigd zijn, zoals milieu en natuur, maar ook specifieke regionale
belangen, hierdoor niet te weinig gewicht krijgen in de afweging? Het democratische
besluitvormingsproces moet voldoende waarborgen bieden om deze belangen veilig
te stellen. Juist bij het ontbreken van een regionale afweging, aldus deze
leden, is de democratische besluitvorming op centraal niveau van groot belang,
zowel bij de totstandkoming van het besluit, als bij de vorm en inhoud van
het besluit.Deze leden vragen in dit verband ook om een reactie te geven op het voorstel
van de Stichting Natuur en Milieu, om alternatieven te gebruiken die beter
passen in de huidige structuur van het ruimtelijk plan, zoals de selectieve
planhiërarchie en bovenlokale bestemmingsplanbevoegdheden, die ook in
de fundamentele herziening van de WRO worden genoemd.Ook de leden van de SGP-fractie vragen of de regering de mening deelt
dat de integrale belangenafweging inzake natuur, landschap en milieu, wonen
en werken, verkeer en vervoer, zoals die in het bestemmingsplan vorm krijgt,
feitelijk niet primair op rijksniveau kan worden gemaakt, en dat daarvoor
altijd de medewerking en inzet van gemeenten noodzakelijk is die hierbij adequate
beïnvloedingsmogelijkheden moeten houden. Deze leden betwijfelen of deze
beinvloedingsmogelijkheden voldoende zijn gegarandeerd. De regering verwijst
sterk naar het te voeren overleg met medeoverheden in het voortraject van
het rijksprojectbesluit, maar dit vormt geen garantie voor de benodigde consensus
tussen het Rijk en de decentrale overheden over de definitieve inpassing van
het project in de ruimtelijke omgeving.In antwoord op deze vragen merk ik allereerst op dat de suggesties van
de Stichting Natuur en Milieu in het kader van de fundamentele herziening
van de WRO in studie worden genomen.In de tweede plaats merk ik op dat de kern van de rijksprojectenprocedure
is dat het Rijk de regie voert over de publieke besluitvorming over een project.
Het feit dat deze regievoering op een ander bestuursniveau plaatsvindt dan
het gebruikelijke, gemeentelijke, niveau, laat onverlet dat een goede ruimtelijke
afweging in de besluitvorming over het betreffende rijksproject een centrale
rol speelt. De in de rijksprojectenprocedure benodigde ruimtelijke afweging
is in materiële zin dan ook niet anders dan de ruimtelijke afweging die
een gemeente moet maken in het kader van de toepassing van artikel 19, eerste
lid, van de huidige wet. Ook daarvoor geldt immers dat een gemeente vrijstelling
kan verlenen voor de verwezenlijking van een project, indien dat project kan
worden voorzien van een goede ruimtelijke onderbouwing.De noodzaak van een goede belangenafweging bij de besluitvorming over
een rijksproject is in het wetsvoorstel expliciet gemarkeerd. Ik wijs allereerst
op artikel 39c, eerste lid, van het wetsvoorstel. De startnotitie m.e.r. dient
ingevolge dit artikellid vergezeld te gaan van een globale beschrijving
van de te verwachten gevolgen van het project voor het ruimtelijk beleid,
van de sociaal-economische gevolgen en van de gevolgen voor de andere bij
het project betrokken belangen.Artikel 39b, onder b, van het wetsvoorstel schrijft verder voor dat de
vaststelling van het rijksprojectbesluit vergezeld moet gaan van een beschrijving
van de gevolgen van het project voor de bij het project betrokken belangen.
Die bepaling betreft overigens niet alleen ruimtelijke belangen, maar ook
alle andere bij het project betrokken belangen, zoals natuur, milieu en cultuurhistorie.Wat betreft de betrokkenheid van gemeenten wordt gewezen op artikel 39d,
derde lid, van het wetsvoorstel. Om absoluut zeker te stellen dat de andere
overheden worden betrokken in de besluitvorming en daarmee lokale en specifieke
regionale belangen ook door die andere overheden goed over het voetlicht kunnen
worden gebracht, schrijft genoemd artikellid voor dat de projectminister over
het voornemen tot het nemen van een rijksprojectbesluit overleg voert met
de besturen van provincies, gemeenten en waterschappen in het gebied waarop
het rijksprojectbesluit betrekking heeft.Wat betreft het belang van democratische besluitvorming op centraal niveau
merk ik het volgende op. De Tweede Kamer dient in te stemmen met de wet, de
planologische kernbeslissing (pkb), of het ministerraadsbesluit die de toegang
tot de rijksprojectenprocedure voor de besluitvorming over een concreet project
(of een categorie van projecten) van nationaal belang openen. In het kamerdebat
daaromtrent is uiteraard volop de gelegenheid van gedachten te wisselen over
de nut en noodzaak van het voorgenomen rijksproject, de reden om daarvoor
de rijksprojectenprocedure in te zetten en de daarbij betrokken belangen.2.3 Relatie rijksprojectenprocedure ruimtelijke relevante
wetgevingDe regering beoogt, zo merken de leden van de VVD-fractie op, een wettelijke
regeling te maken, die aan het Rijk de bevoegdheid geeft op efficiënte
wijze en onder eigen regie te besluiten over de totstandkoming van rijksprojecten.
De regering geeft daarbij aan dat zij van mening is, dat wetgeving per concreet
project, als juridisch kader voor de besluitvorming over grote rijksprojecten,
geen generieke oplossing biedt. De voorgestelde rijksprojectenprocedure zou
dan een verdere discussie over de lex specialis overbodig maken. De leden
van de VVD-fractie zijn er echter nog niet van overtuigd dat de voorgestelde
rijksprojectenprocedure, naast de gewijzigde Tracéwet en de te wijzigen
Luchtvaartwet, in alle gevallen, en onder alle omstandigheden een adequaat
toegesneden instrument kan bieden. Zoals een aantal praktijkgevallen laat
zien, is het verwachtingspatroon van de generieke wetten niet altijd waargemaakt.
Zo is de Tracéwet inmiddels al weer verder aangescherpt, en kan een
project als de Maaswerken, waar het er om gaat burgers meer bescherming te
bieden tegen overstromingen, niet onder de werking van een generieke wet gebracht
worden. Deze leden zijn bereid met de regering stappen te zetten om te komen
tot een vereenvoudiging van procedures voor grote projecten, zoals eerder
bij de Tracéwet en nu bij de rijksprojectenprocedure, maar zij zijn
nog niet door de regering overtuigd dat verdere ambities met betrekking tot
vereenvoudiging en verheldering van procedures voor mega-projecten of zeer
urgente projecten hiermee kunnen vervallen. Deze leden vragen de regering
om hierop haar visie te geven.Met nadruk wil ik stellen dat bij de voorbereiding van de in het onderhavige
wetsvoorstel vervatte regeling voorop heeft gestaan dat zij moet kunnen worden
ingezet voor de besluitvorming over álle – voorzienbare en niet
voorzienbare – rijksprojecten, voorzover die niet reeds onder het bereik
van de Tracéwet en de Wet Luchtverkeer vallen. Om een dergelijke brede
toepassing te bereiken en tegelijkertijd te waarborgen dat het gebruik
van zo'n regeling daadwerkelijk beperkt blijft tot projecten van nationaal
belang, heb ik ervoor gekozen de inzet van de rijksprojectenprocedure te koppelen
aan procedurele en democratisch gelegitimeerde kaders. De rijksprojectenprocedure
kan worden ingezet, indien dat bij wet, in een pkb of in een – door
de Tweede Kamer te accorderen – ministerraadsbesluit is bepaald. Het
scheppen van een basis in een wet of een pkb schept de mogelijkheid de rijksprojectenprocedure
in te zetten voor projecten of categorieën van projecten van nationaal
belang die op het moment van de totstandkoming van de betreffende wet of pkb
waren voorzien. Het ministerraadsbesluit maakt het mogelijk om ook de besluitvorming
over niet voorziene projecten met een nationaal karakter overeenkomstig de
rijksprojectenprocedure te laten plaatsvinden. De bepalingen in het wetsvoorstel
dat in de betreffende wet, pkb of ministerraadsbesluit moet worden aangegeven
of beide modules van de rijksprojectenprocedure of één van beide
zal worden gehanteerd, welke minister als projectminister zal optreden, alsmede
wie het rijksprojectbesluit vaststelt (ministerraad of projectminister), garanderen
duidelijkheid over het te doorlopen besluitvormingsproces en maken het mogelijk
dat proces toe te snijden op het voorgenomen concrete project.De in het wetsvoorstel gekozen aanpak garandeert naar mijn oordeel dat,
wanneer sprake is van een project of categorie van projecten van nationaal
belang en ongeacht – onder meer – de urgentie, de aard en het
karakter van het betreffende project, de besluitvorming daaromtrent onder
de regie van het Rijk kan plaatsvinden en onder alle omstandigheden een adequaat
toegesneden instrument biedt. Ik verwacht dan ook dat de in dit wetsvoorstel
vervatte rijksprojectenprocedure een verdere discussie over wetgeving per
concreet project als juridisch kader voor de besluitvorming over rijksprojecten
overbodig maakt. Tenslotte merk ik nog op dat de besluitvorming voor een deel
van de Zandmaasmaatregelen geschiedt via de Tracéwet. Voor die Zandmaasmaatregelen
die niet meegenomen kunnen worden in de tracéwetprocedure, wordt gebruik
gemaakt van het reguliere ruimtelijke spoor (uitwerking streekplan). De rijksprojectenprocedure,
indien die procedure reeds in werking zou zijn getreden en de ministerraad
daartoe zou hebben besloten, zou overigens een adequaat alternatief zijn geweest
voor het nu gevolgde ruimtelijke spoor.De leden van de VVD-fractie vragen verder of de regering kan aangeven
in hoeverre de voorstellen voor een rijksprojectenprocedure doorwerken in
andere wetten? Zijn er ook andere wetten waarvoor een aanpassing nodig is?In de wijziging van wetten die ingevolge de rijksprojectenprocedure aanpassing
behoeven, is in de artikelen II tot en met IV van het onderhavige wetsvoorstel
voorzien.In tegenstelling tot de Tracéwet wordt in het onderhavige wetsvoorstel
de Wet geluidhinder niet gewijzigd. Hiervan is in de eerste plaats afgezien
omdat er, anders dan bij de Tracéwet waarbij altijd sprake is van toepassing
van de Wet geluidhinder, naar verwachting slechts in een incidenteel geval
sprake zal zijn van een rijksproject waarop de Wet geluidhinder van toepassing
is. Daarvan is alleen sprake, indien het gaat om een rijksproject in de sfeer
van industrieterreinen. Mocht zich in dat geval onverhoopt de situatie voordoen
dat de verlening van hogere waarden stagneert, dan kunnen de projectminister
en de minister wie het mede aangaat, op basis van artikel 39l van het wetsvoorstel
de beslissing tot het verlenen van hogere waarden van het oorspronkelijk bevoegd
gezag overnemen.Kan de regering uitleggen, zo vragen de leden van de VVD-fractie vervolgens,
wat op bladzijde 26 van de memorie van toelichting wordt bedoeld met
het niet meer van toepassing zijn van het Nimby-instrument in artikel 40 van
de WRO? De leden van de fractie van GroenLinks zijn in dit kader van mening
dat, bij inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel, de Nimby-instrumenten
op termijn kunnen komen te vervallen. Immers, provinciale en lokale overheden
worden volgens het voorliggende voorstel gedwongen mee te werken aan rijksprojecten,
analoog aan de doelstelling van de Nimby-wet destijds. Is de regering het
met deze stelling eens? Zo nee, wat is, na introductie van de rijksprojectenprocedure,
naar haar mening dan nog de materiële betekenis van het Nimby-instrumentarium?Hieromtrent merk ik het volgende op. In de – in de artikelen 40
e.v. van de WRO geregelde – nimbyprocedure is voorzien in een bevoegdheid
voor de minister of gedeputeerde staten om de in het nimbyverzoek gevraagde
vrijstelling of vergunning te verlenen voor het geval een gemeente of een
ander bevoegd bestuursorgaan de in dat verzoek gevraagde vrijstelling en/of
vergunning weigert te verlenen. De uitvoeringsmodule zoals die in het wetsvoorstel
is vervat, bevat voor de besluitvorming over rijksprojecten een – in
technische zin – vergelijkbare regeling. Dit betekent dat de projectminister
en de minister(s) die het mede aangaat, wanneer het voor de verlening van
één of meer voor het rijksproject benodigde vergunningen noodzakelijk
is de beslissing daaromtrent van het oorspronkelijk bevoegd gezag over te
nemen, dus geen beroep behoeven te doen op de nimbyregeling, maar die bevoegdheid
rechtstreeks kunnen hanteren op basis van artikel 39l van het wetsvoorstel.Ik deel overigens de visie van de leden van de fractie van GroenLinks
dat het nimby-instrument ex artikel 40 e.d. van de WRO op termijn kan vervallen.
De in voorbereiding zijnde fundamentele herziening van de WRO is daarvoor
het geëigende kader.De leden van de VVD-fractie vragen tenslotte hoe er in is voorzien dat
een onderbouwing van nut en noodzaak van het te realiseren project in de Tweede
Kamer besproken kan worden.De inzet van de rijksprojectenprocedure is gekoppeld aan een bepaling
in een pkb of een wet, dan wel gebaseerd op een daartoe strekkend besluit
van de ministerraad. Bij de behandeling in de Tweede Kamer van de betreffende
pkb of het wetsvoorstel, waarin de inzet van de rijksprojectenprocedure voor
de besluitvorming over één of meer bepaalde (categorieën
van) projecten wordt vastgelegd, zal niet alleen gesproken kunnen worden over
het kader voor de besluitvorming over dergelijke projecten, namelijk de rijksprojectenprocedure,
maar evenzeer over de nut en noodzaak van de realisering van de betreffende
projecten.Ook wanneer de rijksprojectenprocedure is gebaseerd op een ministerraadsbesluit,
heeft de Tweede Kamer de gelegenheid van gedachten te wisselen over de nut
en noodzaak van het voorgenomen rijksproject. Een dergelijk besluit van de
ministerraad wordt immers ingevolge artikel 39a, derde lid, van het onderhavige
wetsvoorstel, voor instemming aan de Tweede Kamer voorgelegd. In een dergelijk
besluit kan niet worden volstaan met de simpele mededeling dat voor een bepaald
project de rijksprojectenprocedure moet worden doorlopen. Alleen al voor de
behandeling door de ministerraad zal het noodzakelijk zijn in het besluit
zelf of in de toelichting daarop in te gaan op de reden om voor het betreffende
project de besluitvorming te starten, alsmede om die besluitvorming onder
regie van het Rijk te doen plaatsvinden.De leden van de CDA-fractie vernemen graag van de regering waarom, in
afwachting van de fundamentele herziening van de WRO, voor moeizaam lopende
rijksprojecten geen gebruik kan worden gemaakt van, wat gemakshalve wordt
aangeduid als de Nimby-procedure (in goed Nederlands ook af te
korten als de Nivea-procedure: niet in (mijn) voor- en achtertuin), neergelegd
in het, bij wet van 22 december 1993 (Stb. 1994, 28), in de WRO ingevoegde
hoofdstuk VA, en getiteld«Projectcoördinatie». Deze procedure
is, zo merken genoemde leden op, sedert de invoering nog niet toegepast. Een
eerste maal gebeurt dit, juist nu, in de provincie Gelderland. Waarom grijpt
men naar nieuwe instrumenten en procedures, terwijl bestaande, die nota bene
recentelijk zijn ingevoerd, nog niet eens zijn beproefd. In het commentaar
op artikel 39, eerste lid (memorie van toelichting, bladzijde 40) gaat de
regering nauwelijks op deze kwesties in.De leden van de CDA-fractie hanteren in relatie tot de inzet van het nimby-instrument
naar mijn oordeel terecht de kwalificatie «moeizaam lopende rijksprojecten».
Het nimby-instrument kan namelijk pas worden ingezet, wanneer de besluitvorming
over een project van bovengemeentelijk belang overeenkomstig de reguliere
kanalen, d.w.z. onder verantwoordelijkheid van de gemeente, zó moeizaam
verloopt dat een impassesituatie is ontstaan. Het nimby-instrument strekt
er dan toe de op gemeentelijk niveau vastgelopen besluitvorming weer vlot
te trekken; door middel van een nimbyverzoek van de minister of van gedeputeerde
staten wordt de gemeente gedwongen alsnog de voor de realisering van het project
benodigde vrijstelling en/of vergunningen te verlenen. Het nimby-instrument
is dus een middel om conflicten op te lossen. Waar het in het onderhavige
wetsvoorstel evenwel om gaat, is niet om het vlot trekken van de besluitvorming
door andere overheden over moeizaam lopende rijksprojecten, maar om de doelbewuste
mogelijkheid voor het Rijk om ervoor te kiezen de publieke besluitvorming
over ruimtelijke investeringsprojecten die van nationaal belang zijn, onder
rijksregie te laten plaatsvinden. De voorgestelde rijksprojectenprocedure
is dus een instrument waarmee het Rijk de publieke besluitvorming ten behoeve
van de realisering van dergelijke projecten van begin tot eind zelf kan organiseren.Het voorliggende wetsvoorstel betekent, aldus de leden van de D66-fractie,
dat, na de Tracéwet en de Wet luchtverkeer, nog afgezien van de Wet
op de waterkering, wederom voor een aparte categorie projecten een aparte
wet wordt gecreëerd. De leden van deze fractie zouden, evenals de leden
van de CDA-fractie, graag vernemen welke bezwaren er bestaan tegen het laten
gelden van het voorliggende wetsvoorstel voor de rijksinfrastructuur (nu geregeld
in de Tracéwet) en de luchtvaartterreinen (nu geregeld in de Luchtvaartwet).In antwoord op deze vraag merk ik het volgende op. Het onderhavige wetsvoorstel
richt zich op álle projecten die in een pkb, een wet of een ministerraadsbesluit
zijn gekwalificeerd als project van nationaal belang. Zoals is aangegeven
in de memorie van toelichting, kan de rijksprojectenprocedure voor een dergelijk
project worden ingezet ongeacht – onder meer – het beleidsterrein,
de aard van het project en het schaalniveau van het project, voorzover het
niet gaat om rijksprojecten die reeds onder het bereik van de Tracéwet
of de Luchtvaartwet vallen. De formulering van artikel 39a, eerste lid, van
het onderhavige wetsvoorstel maakt het juridisch
mogelijk om bij wet, pkb of ministerraadsbesluit de besluitvormingsprocedures
inzake het rijksprojectbesluit en de uitvoeringsbesluiten, dan wel een van
beide, toe te passen, zowel voor projecten die niet onder het bereik van enige
wet vallen als voor projecten waarvan de besluitvorming normaliter volgens
de procedures van een andere wet verloopt. Of daadwerkelijk toepassing wordt
gegeven aan de in dit wetsvoorstel opgenomen besluitvormingsprocedures –
en daarmee voor de laatstbedoelde categorie van gevallen de rijksprojectenprocedure
in de plaats treedt van de normaliter geldende procedures – is uiteraard
een politieke beslissing, waarbij de vraag centraal staat of het project in
politieke zin moet worden gekwalificeerd als project van nationaal belang. Juist omdat het onderhavige wetsvoorstel voorziet in een algemene procedure voor projecten van nationaal belang, waarmee beoogd
is een einde te maken aan specifieke wetten voor specifieke projecten («lex
specialis»), is geen sprake van het creëren van een aparte wet
voor een aparte categorie projecten, zoals de leden van de fractie van D66
kennelijk veronderstellen. De reden dat in de memorie van toelichting bij
het onderhavige wetsvoorstel is aangegeven dat het niet in de rede ligt om
de rijksprojectenprocedure toe te passen voor projecten die vallen onder het
bereik van de Tracéwet en de Luchtvaartwet, is dat beide genoemde wetten
reeds een aan de rijksprojectenprocedure gelijksoortige besluitvormingsprocedure
onder de verantwoordelijkheid van het Rijk bevatten, welke procedures specifiek
zijn toegesneden op de problematiek van de aanleg of wijziging van hoofdwegen,
spoorwegen en vaarwegen respectievelijk van de aanleg en het gebruik van luchtvaartterreinen.Gelet daarop is ervoor gekozen de projecten in de zin van de Tracéwet
en de Wet luchtverkeer buiten het bereik van de rijksprojectenprocedure te
laten. Wél wordt er naar gestreefd waar mogelijk te voorzien in uniformiteit
tussen de procedures van die wetten en de rijksprojectenprocedure. Die uniformiteit
betreft vooral de uitvoeringsfase van de besluitvorming. Ik wijs in dat verband
op de bepalingen in artikel IV van het onderhavige wetsvoorstel. Die bepalingen
strekken ertoe de Tracéwet – waar mogelijk – te laten aansluiten
op de in dit wetsvoorstel voorgestelde procedures. Wat betreft de relatie
tussen de rijksprojectenprocedure enerzijds en de Tracéwet en de Luchtvaartwet
anderzijds wijs ik de leden van de D66-fractie en de CDA-fractie tenslotte
naar het gestelde in het begin van paragraaf 4.1. naar aanleiding van
een vraag van de leden van de PvdA-fractie terzake.De leden van de GroenLinks-fractie stellen dat zich hier wreekt dat de
regering in de voorliggende toelichting niet kan, of wil, concretiseren aan
welke projecten wordt gedacht, als mogelijk in aanmerking komend voor behandeling
volgens de rijksprojectenprocedure, naast de projecten die reeds passen binnen
de Luchtvaartwet of de Tracéwet. De leden van deze fractie kunnen zich
niet voorstellen dat de regering, bij de opstelling van de wettekst, geen
enkel concreet project (op z'n minst) in het achterhoofd heeft gehad. Er moeten
toch momenten zijn geweest waarop een van de leden van de regering heeft gedacht:
«Hadden we maar een efficiëntere procedure». Deze leden hebben
begrip voor de opmerkingen dat een keur aan rijksprojecten met behulp van
voorgestelde procedure kunnen worden gerealiseerd, maar vragen toch om enkele
voorbeelden van projecten uit verleden of heden te noemen, waarvoor de rijksprojectenprocedure
een uitkomst zou bieden. Zij vragen de regering duidelijk te maken wat dit
vooruitlopen op de uitkomsten van een reeds ingezette discussie rechtvaardigt.
Welke projecten worden bijvoorbeeld gefrustreerd door het uitstellen van de
besluitvorming over de rijksprojectenprocedure met twee jaar?Hierbij vragen de leden van de fractie van GroenLinks ook, evenals de
leden van de fractie van de PvdA, of de regering voornemens is reeds ingezette
(«grote») projecten alsnog aan te merken als rijksproject in de
zin van voorliggend wetsvoorstel.Als concreet en actueel voorbeeld van een project dat zich, wanneer de
rijksprojecten-procedure beschikbaar zou zijn, zou lenen voor toepassing daarvan,
noem ik het project Zandmaas. Ik verwacht dat er ook in de nabije toekomst
sprake zal zijn van projecten waarover overeenkomstig de rijksprojectenprocedure
besluitvorming zal plaatsvinden. Het zou daarbij kunnen gaan om één
of meer rijksprojecten op het terrein van de rivierverruiming. Overigens is
de PKB Rivierverruiming in voorbereiding genomen. In dat kader zal worden
bezien voor de uitvoering van welke rivierverruimende maatregelen gebruik
zal worden gemaakt van de rijksprojectenprocedure. De besluitvorming
over een aantal rivierverruimende projecten dient overigens al in 2003 te
starten.Wanneer het onderhavige wetsvoorstel tot wet is verheven en in werking
is getreden, zal de rijksprojectenprocedure kunnen worden ingezet voor alsdan
te starten projecten. Het is niet de bedoeling reeds ingezette (grote) projecten
alsnog aan te merken als rijksproject in de zin van het voorliggend wetsvoorstel.Een van de redenen waarom de leden van de fractie van GroenLinks nog niet
overtuigd zijn van de noodzaak en de wenselijkheid van deze procedure, is
de waarde die zij hechten aan het planningstelsel dat de Nederlandse ruimtelijke
ordening tot voor kort kenmerkte. Bekend zijn de bezwaren die deze leden hebben
geuit tegen de introductie van de zelfstandige projectprocedure op lokaal
niveau. In het algemeen stellen deze leden dat ruimtelijk beleid ingebed dient
te zijn in (strategische) plannen, in tegenstelling tot de verschuiving van
bedachtzame planning naar ad-hoc planning, die nu wordt waargenomen. Voor
het overgrote deel van de ruimte van Nederland geldt dat deze maar eenmalig
veranderd kan worden. Deze bestemmingswijzigingen, die voor «eeuwig»
van invloed zijn op het ruimtegebruik, dienen niet zonder een planmatige ruimtelijke
onderbouwing te worden uitgevoerd. De opmerking in de toelichting dat «een
innovatief particulier initiatief» kan leiden tot de inzet van de rijksprojectenprocedure,
doet bij de leden van de fractie van GroenLinks de vrees groeien dat, na het
gemeentelijk niveau, ook voor het landelijk ruimtelijk inrichtingsbeleid meer
en meer gaat gelden dat «wie betaalt, bepaalt». Deze leden verzoeken
de regering dan ook om nader in te gaan op de verwachte aard van deze particuliere
initiatieven.Het gaat in dit wetsvoorstel om een procedure die kan worden ingezet voor
de besluitvorming over een project of een categorie van projecten van nationaal belang. Dit betekent dat particuliere initiatieven
alleen dán in aanmerking kunnen komen voor de inzet van de rijksprojectenprocedure,
wanneer die initiatieven de realisering van een project betreffen dat een
nationaal karakter draagt. In de memorie van toelichting heb ik een aantal
voorbeelden genoemd van dergelijke projecten, zoals energie-centrales, buisleidingen,
hoogspanningsleidingen e.d. Wanneer het Rijk de realisering van een dergelijk,
of een ander particulier initiatief kwalificeert als van nationaal belang,
kan het Rijk ervoor kiezen de verantwoordelijkheid voor de publieke besluitvorming aan zich te trekken en de rijksprojectenprocedure
als besluitvormingskader te hanteren. Alle andere voor het project te ondernemen
acties blijven de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer.Een belangrijk onderdeel van de publieke besluitvorming is de ruimtelijke
onderbouwing van het te nemen projectbesluit. De reikwijdte daarvan zal afhankelijk
zijn van de vraag hoe het voorgenomen project zich verhoudt tot het nationaal
ruimtelijk beleid, veelal vastgelegd in een pkb. Als een project reeds is
aangekondigd in een pkb, dan wel daarvan een logisch uitvloeisel vormt, en
in het kader van de pkb al de nodige afwegingen hebben plaatsgevonden, zal
minder energie behoeven te worden gestoken in de ruimtelijke onderbouwing
van het voorgenomen project dan wanneer daarvan geen sprake is. Wanneer een
voorgenomen project weliswaar spoort met de hoofdlijnen van de pkb, maar de
pkb zich niet of nauwelijks uitlaat over de nut, noodzaak en locatie van het
voorgenomen project, zal een veel intensievere afweging noodzakelijk zijn.
Deze elementen zullen dan in het kader van het (ontwerp) rijksprojectbesluit
voluit aan de orde moeten komen. Er is dan weliswaar, om de leden van de fractie
van GroenLinks te citeren, geen sprake van «een planmatig ruimtelijke
onderbouwing», maar materieel zal de aan het projectbesluit ten grondslag
liggende ruimtelijke afweging minstens zo gedegen zijn. De leden van de fractie van GroenLinks hebben moeite met de timing van
deze ingrijpende wetswijziging. Onlangs is, zowel in politieke als in wetenschappelijke
kringen, de discussie gestart over een fundamentele herziening van de WRO.
Belangrijke, en nog niet opgeloste dilemma's zijn de verhouding tussen de
bestuurslagen en de verhouding tussen ruimtelijke plannen en ruimtelijke projecten.
Zolang deze discussie nog niet is beslecht, vinden deze leden het opmerkelijk
dat voorliggend voorstel wél een revolutionaire ingreep betekent voor
deze twee soorten relaties.De verhouding tussen de bestuurslagen, alsmede de verhouding tussen plannen
en projecten in het ruimtelijk stelsel komen aan de orde in het kader van
de voorbereiding van de fundamentele herziening van de WRO. Hetzelfde geldt
voor beschouwingen over de relatie tussen facet- en sectorwetgeving waarnaar
door de leden van de CDA-fractie wordt verwezen, alsmede over het tweesporenbeleid
waarvoor door de leden van de PvdA-fractie aandacht wordt gevraagd. Een belangrijke
reden om het onderhavige wetsvoorstel, ondanks het feit dat de fundamentele
herziening van de WRO in voorbereiding is, toch voort te zetten, is –
naast de afspraak hieromtrent in het regeeraccoord – de wens om de rijksprojectenprocedure
beschikbaar te hebben voor één of meer rivierverruimingsprojecten.
Zoals eerder in deze paragraaf is gemeld zal in het kader van de in voorbereiding
genomen PKB Rivierverruiming worden bezien voor de uitvoering van welke rivierverruimende
maatregelen gebruik zal worden gemaakt van de rijksprojectenprocedure.Bij de beoordeling van het onderhavige wetsvoorstel is van belang dat
het hier gaat om de introductie van een rijksprojectenprocedure in de systematiek
van de huidige WRO. In die systematiek is de in
het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde ingreep minder revolutionair dan
de leden van de fractie van GroenLinks suggereren. De introductie van een
projectenlijn – in aanvulling op de van oudsher bekende planlijn –
is reeds enige jaren geleden ingezet. Ik wijs in dit verband op de introductie
in 1994 van de besluitvorming over grote projecten van nationaal belang (artikel
39), van het nimby-instrument (artikelen 40 en 41), alsmede van de Tracéwet.
De in die wetgeving gehanteerde aanpak, inhoudende dat een goede ruimtelijke
afweging wordt gemaakt in het kader van de besluitvorming rondom een concreet
project, is in 2000 voortgezet met de introductie van de zelfstandige projectprocedure
van artikel 19 van de huidige WRO. Het thans voorliggende wetsvoorstel voor
een rijksprojectenprocedure kan wat betreft het nationale niveau worden gezien
als het sluitstuk van de hier geschetste projectenlijn in de huidige WRO.De leden van de SGP-fractie vragen zich af of met het onderhavige wetsvoorstel
niet het risico dreigt, dat oplossingen die in een aantal door deze leden
genoemde wetten, waaronder de Ontgrondingenwet, de Deltawet grote rivieren,
en de Tracéwet, onder druk van bepaalde (nood)omstandigheden verdedigbaar
waren, nu een algemene en structurele toepassing krijgen. Er kunnen toch tenminste
bepaalde algemene criteria genoemd worden, zoals het criterium van tijdsdruk
of spoedeisendheid om een rijksproject op deze wijze te realiseren? Zal, door
het ontbreken van dergelijke criteria, niet een ongewenste zuigkracht kunnen
ontstaan om naar deze procedure te grijpen, zonder dat een werkelijke noodzaak
daartoe aanwezig is?Het voorgaande klemt temeer, nu door het kiezen voor de rijksprojectenprocedure,
tevens de mogelijkheid van rechtsspraak in twee instanties vervalt, en slechts
de rechtsgang naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State overblijft.
Dit wordt verdedigd met het urgente karakter van projecten die onder de rijksprocedure
vallen (memorie van toelichting, bladzijde 21), maar die urgentie is in het
wetsvoorstel geen formeel criterium voor gebruikmaking van deze procedure.
De leden van de SGP-fractie vragen hierop een nadere toelichting. De leden
van de fracties van de RPF en het GPV vragen zich in dit verband
af of het vervallen van de rechterlijke toetsing niet in strijd is met het
beginsel van rechtsbescherming tegen bestuurlijke besluiten. Zij vragen om
een reactie waaruit blijkt, dat de beperking van de beroepsprocedure tot één
instantie, namelijk direct bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State, niet leidt tot partijdig bestuur, zoals door sommigen is gesuggereerd.Ook de leden van de PvdA-fractie constateren dat de regering een definitie
van een rijksproject achterwege laat. Enerzijds is een afbakening niet te
maken, anderzijds wenst de regering een flexibele invulling. De leden van
de PvdA-fractie vragen zich af of een open definitie niet te veel onduidelijkheden
schept, en of het niet beter is om criteria te maken voor rijksprojecten,
zowel voor de rechtsbescherming, als voor de democratische besluitvorming.
Deze criteria moeten duidelijkheid geven over de soorten rijksprojecten die
onder de rijksprojectenprocedure kunnen vallen. Zo zou dan bijvoorbeeld meer
duidelijkheid moeten komen of natuurprojecten, zoals de EHS, onder de rijksprojectenprocedure
kunnen vallen. Juist bij een open definitie ligt ad hoc besluitvorming voor
de hand, terwijl een van de redenen voor de rijksprojectenprocedure juist
is, dat ad hoc procedures moeten worden voorkomen. Het voordeel van inhoudelijke
criteria is bovendien dat de telkens terugkerende discussie over de vraag
of een project als rijksprojectenprocedure in aanmerking komt, beperkt kan
worden.De leden van de fractie van de SGP wijzen er, naar mijn oordeel, terecht
op dat het onderhavige wetsvoorstel in zekere zin een sluitstuk vormt van
recente wettelijke maatregelen die het oog hebben op versnelling van de besluitvorming
over projecten. De belangrijkste elementen van die recente wetgeving zijn
duidelijkheid over het voor de besluitvorming bevoegde gezag (regievoering),
stroomlijning en coördinatie van de besluitvorming in de sector- en de
ruimtelijke lijn, en de mogelijkheid om de verlening van de voor een project
benodigde vergunningen waar mogelijk af te stemmen en in de tijd te bundelen.
Deze elementen kunnen niet worden beschouwd als maatregelen die uitsluitend
verdedigbaar zijn onder druk van bepaalde noodomstandigheden, maar dienen
naar mijn oordeel te worden gekwalificeerd als stappen die in een zorgvuldige
en tegelijkertijd gestroomlijnde besluitvormingsprocedure over ruimtelijke
investeringsprojecten niet kunnen worden gemist. Deze elementen zijn daarom
ook álle terug te vinden in het onderhavige wetsvoorstel.Wat betreft de aarzeling van genoemde leden en van de leden van de PvdA-fractie
over het toepassingsbereik van het wetsvoorstel, merk ik het volgende op.
De rijksprojectenprocedure kan worden ingezet bij een project of een categorie
van projecten van nationaal belang, indien dat is bepaald bij wet, in een
pkb of in een ministerraadsbesluit. Deze documenten vormen de toegang tot
de rijksprojectenprocedure. De motivering om voor een bepaald project de rijksprojectenprocedure
in te zetten, zal dus zijn terug te vinden in de memorie van toelichting bij
de betreffende wet, de toelichting bij de betreffende pkb, dan wel de toelichting
op het betreffende ministerraadsbesluit. Daarbij komt dat alle drie deze documenten
besluitvorming door de ministerraad vergen en instemming behoeven van de Tweede
Kamer. Alleen al deze procedurele vereisten met de daarbij behorende democratische
legitimatie waarborgen dat de rijksprojectenprocedure niet «zomaar»
kan worden toegepast en beperkt blijft tot de besluitvorming over projecten
die naar het oordeel van het kabinet en de Tweede Kamer gezamenlijk het predikaat
«rijksproject» verdienen; het gaat hier dus om een politieke beslissing.
Ik verwijs in dit verband ook naar de regeling voor grote projecten van nationaal
belang ex artikel 39 van de WRO. Ook in die regeling is bewust afgezien van
een definitie van het begrip «groot project van nationaal belang».
Ook daarbij is steeds als uitgangspunt gehanteerd dat de vraag óf en
wanneer een project de kwalificatie «groot project van nationaal belang»
verdient, een politieke beslissing betreft. Daarbij komt dat
het definiëren van het begrip«rijksproject» dan wel het clausuleren
van het toepassingsbereik van de regeling met, zoals de leden van de SGP-fractie
suggereren, – bijvoorbeeld – het criterium spoedeisendheid , bijna
onontkoombaar een inperking betekent van de met de regeling beoogde reikwijdte.
De voorgestelde regeling heeft het oogmerk het mogelijk te maken de regie
over de besluitvorming over projecten van nationaal belang te concentreren
bij het Rijk. Het nationale karakter van een te realiseren project, in combinatie
met de bovengenoemde procedurele waarborgen, is dan ook bepalend voor de keuze
om al dan niet de rijksprojectenprocedure in te zetten. Het spoedeisende karakter
van een project kan bij die afweging een rol spelen, maar zeker niet in alle
gevallen. Het moet ook mogelijk zijn de rijksprojectenprocedure in te zetten
voor de besluitvorming over een project van nationaal belang in aansluiting
op – bijvoorbeeld – internationale afspraken, waarbij spoedeisendheid
weliswaar niet of nauwelijks een rol speelt, maar waarbij het wél geboden
is dat het Rijk de regie over de besluitvorming in eigen hand houdt. Er is
dan ook alles afwegende, bewust gekozen voor een regeling met enerzijds als
enig inhoudelijk criterium het nationale belang van projecten, terwijl anderzijds
een ongebreidelde toepassing van de regeling wordt voorkomen door de eerdergenoemde
procedurele waarborgen. De gekozen aanpak maakt het dan ook mogelijk, wanneer
het nationale belang rijksregie over de besluitvorming noodzakelijk maakt,
de rijksprojectenprocedure te hanteren voor zowel de besluitvorming over een
hoogspanningsleiding als over een natuurproject in het kader van de ontwikkeling
van de EHS.Wat betreft de in het wetsvoorstel voorziene rechtsgang bij de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State terzake van het rijksprojectbesluit
en de uitvoeringsbesluiten, merk ik in antwoord op de vragen van de leden
van de SGP-fractie het volgende op. De aard van deze besluiten is zodanig
dat kan worden verwacht dat daartegen tot in de hoogste instantie wordt geprocedeerd.
Gelet op het belang van een snelle uitvoering van projecten van nationaal
belang, ligt hierin een zelfstandige reden om het traject van rechtsbescherming
zo kort mogelijk te laten zijn, vanzelfsprekend zonder enige afbreuk te doen
aan essentiële waarborgen van rechtsbescherming. In vergelijkbare wetgeving
(Tracéwet, Luchtvaartwet) is daarom ook gekozen voor rechtspraak in
één instantie. De veronderstelling van de leden van de fracties
van de RPF en het GPV dat alsdan sprake is van het vervallen van de rechterlijke
toetsing, berust kennelijk op een misverstand. Ook indien rechtstreeks beroep
is opengesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak is sprake van volledige
rechtsbescherming. Dat dit leidt tot «partijdig bestuur» vermag
ik niet in te zien en wordt ook op geen enkele wijze gestaafd door de huidige
praktijk bij besluiten waarvoor de Afdeling bestuursrechtpraak in eerste en
enige aanleg bevoegd is.Overigens zal de keuze tussen rechtspraak in een of twee instanties in
de Nederlandse wetgeving in den brede nog aan de orde komen bij de derde fase
van de herziening van de rechterlijke organisatie. In dat kader moet aan de
hand van de dan te ontwikkelen criteria voor de keuze voor rechtspraak in
één dan wel twee instanties ten aanzien van alle in de wetgeving
voorziene besluiten worden nagegaan of er reden is om wijzigingen aan te brengen
in de tot dan toe geldende rechtsgang. Ik verwijs in dit verband naar de discussienota
die mijn ambtgenoten van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op 18 mei jl. aan de Tweede Kamer hebben gezonden (Kamerstukken II 2000/01,
26 352, nr. 47). In paragraaf 4.7 van die nota zijn de argumenten
pro en contra rechtspraak in twee instanties opgesomd.De leden van de SGP-fractie willen in dit verband informeren waarom in
dit wetsvoorstel niet sterker wordt ingezet op de mogelijkheid voor het instellen
van een zogenaamde projectcommissie. In haar advies van 21 december
1998 vraagt de Staatscommissie voor de waterstaatswetgeving zich af of de
wijze van besluitvorming bij de landinrichting ook bij de uitvoering van grote
projecten een rol zou kunnen spelen. Vergelijkbaar met een landinrichtingscommissie,
zou een projectcommissie met vertegenwoordigers van decentrale overheden kunnen
worden ingesteld. Zowel bij de nut-en-noodzaakdiscussie, als bij de realisatie
van de aanleg zou deze commissie betrokken moeten worden, zodat een zorgvuldige
besluitvorming plaatsvindt. Het is de leden van de SGP-fractie niet geheel
duidelijk waarom deze optie in het onderhavige wetsvoorstel geen substantiële
aandacht krijgt, en de regering voor de toekomst slechts lijkt te denken aan
een soort facultatieve regeling. Is de regering niet bereid de instelling
van een dergelijke commissie in het kader van dit wetsvoorstel nader te overwegen
en eventueel een wettelijke basis voor deze projectcommissie te creëren?In antwoord hierop merk ik het volgende op. Wanneer de aard, de omvang
en de complexiteit van een te realiseren project, alsmede het aantal daarbij
betrokken actoren daartoe aanleiding geven, kan in een concreet geval worden
besloten een projectcommissie in te stellen. Daarbij zullen dan tevens afspraken
kunnen worden gemaakt over hoe en in welke fase van de rijksprojectenprocedure
zo'n commissie een rol zou moeten spelen. Wanneer de rijksprojectenprocedure
evenwel wordt ingezet voor de besluitvorming over één of meer
overzichtelijke projecten met een beperkt aantal betrokken overheden, acht
ik de instelling van zo'n commissie «teveel van het goede». Voor
het wettelijk verplicht stellen van een dergelijke commissie zie ik dan ook
geen aanleiding.2.4 Relatie rijksprojectenprocedure en Algemene wet bestuursrechtDe leden van de SGP-fractie merken verder op dat het de intentie van de
regering is om «te zijner tijd» de vantoepassingverklaring van
afdeling 3.5 Awb te vervangen door een vantoepassingverklaring van de nieuwe
uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Awb, zoals neergelegd in
het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Awb (27 023) (memorie van toelichting, bladzijde 37). Laatstgenoemd wetsvoorstel
zal echter eerder in werking zijn getreden dan het wetsvoorstel inzake de
rijksprojectenprocedure. Welke consequenties, zo vragen deze leden, heeft
dit voor het nu voorliggende wetsvoorstel rijksprojectenprocedure?Ook de leden van de fracties van de VVD, het CDA, de RPF en het GPV wensen
gaarne nader te worden geïnformeerd over de procedurele samenhang tussen
de voorbereiding van de rijksprojectenprocedure en de voorbereidingsprocedure(s)
uit de Awb. De leden van de PvdA-fractie vragen tenslotte naar de stand van
zaken ten aanzien van laatstgenoemde procedure.Naar aanleiding van deze vragen merk ik het volgende op.Op diverse plaatsen in het onderhavige wetsvoorstel zijn de paragrafen
3.5.2 t/m 3.5.5 dan wel 3.5.6 van de Awb van toepassing verklaard op de voorbereiding
van besluiten. Deze voorbereidingsprocedures zullen worden vereenvoudigd en
samengevoegd met de andere voorbereidingsprocedure uit de Awb, opgenomen in
de huidige afdeling 3.4 Awb. Een daartoe strekkend wetsvoorstel is inmiddels
aanhangig bij de Eerste Kamer (Kamerstukken I 2000/01, 27 023, nr. 177).
Op dit moment is nog niet te zeggen of wetsvoorstel 27 023 eerder of
later in werking treedt dan het onderhavige wetsvoorstel inzake de rijksprojectenprocedure.
Het tijdstip van inwerkingtreding van wetsvoorstel 27 023 is immers afhankelijk
van het tijdstip waarop de omvangrijke aanpassingswetgeving gereed is. De
Aanpassingswet uniforme voorbereidingsprocedure Awb is thans nog in voorbereiding.
Indien wetsvoorstel 27 023 eerder in werking treedt dan
het onderhavige wetsvoorstel, dan zal via de genoemde Aanpassingswet worden
voorzien in aanpassing van het onderhavige wetsvoorstel. Hetzelfde is het
geval indien het wetsvoorstel 27 023 later in werking treedt dan het
onderhavige wetsvoorstel. De consequenties van deze aanpassingen zijn voornamelijk
van technische aard: overal waar in dit wetsvoorstel de huidige voorbereidingsprocedures
van de Awb van toepassing zijn verklaard, zal erin worden voorzien dat bij
de inwerkingtreding van de nieuwe uniforme openbare voorbereidingsprocedure,
die nieuwe procedure gaat gelden.Een van de belangrijkste gevolgen van toepassing van de nieuwe uniforme
openbare voorbereidingsprocedure zal zijn dat de bezwaarschriftprocedure vervalt.
Dit is echter ook reeds het geval indien de openbare voorbereidingsprocedures
uit de huidige afdeling 3.5 Awb toepassing vinden, welke procedures in het
onderhavige wetsvoorstel op een aantal besluiten van toepassing zijn verklaard.
Het ligt verder in de rede dat de voorzieningen die strekken tot gecoördineerde
voorbereiding van besluiten, opgenomen in het voorgestelde artikel 39k WRO,
inhoudelijk ongewijzigd blijven.De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom niet is gewacht met
de indiening van het onderhavige wetsvoorstel totdat duidelijkheid bestaat
over de precieze inrichting van de (enige) uniforme openbare voorbereidingsprocedure
voor besluiten in de Awb of bij de tekst van het rijksprojectenprocedurevoorstel
is geanticipeerd op de nieuwe regeling van die uniforme voorbereidingsprocedure.In antwoord op deze vraag van de leden van de CDA-fractie merk ik in de
eerste plaats op dat ik het onderhavige wetsvoorstel inzake de rijksprojectenprocedure
bij Uw Kamer heb ingediend op een tijdstip waarop wetsvoorstel 27 023
reeds bij Uw Kamer aanhangig was. Omdat op dat tijdstip het laatstbedoelde
wetsvoorstel nog gewijzigd kon worden, hetgeen nadien ook is gebeurd, lag
het niet in de rede in het onderhavige wetsvoorstel hierop reeds te anticiperen.
Zoals ik hiervoor heb aangegeven, is wetsvoorstel 27 023 thans in behandeling
bij de Eerste Kamer. De inrichting van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure
zal pas vaststaan op het moment dat het wetsvoorstel 27 023 door beide
kamers der Staten-Generaal is aanvaard. Om die reden heb ik niet overwogen
met de indiening van het onderhavige wetsvoorstel te wachten tot er meer duidelijkheid
zou bestaan over de precieze inrichting van de nieuwe uniforme openbare voorbereidingsprocedure.Daarbij komt dat nog niet duidelijk is welk van de hiervoor bedoelde wetsvoorstellen,
indien die wetsvoorstellen tot wet verheven zijn, als eerste in werking zal
treden. Het is daarom de bedoeling om de nieuwe voorbereidingsprocedure via
de aanpassingswetgeving naar aanleiding van wetsvoorstel 27 023 ook op
te nemen in die onderdelen van de rijksprojectenprocedure waarin op grond
van het onderhavige wetsvoorstel nog wordt verwezen naar (onderdelen van)
afdeling 3.5. van de Awb.3. Besluitvorming volgens de rijksprojectenprocedure3.1 RijksprojectbesluitKan de regering, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, nog eens aangeven
in welke fasen de nut-en-noodzaakdiscussie rond infrastructurele projecten
start, verloopt en afloopt, gerelateerd aan de rijksprojectenprocedure? Op
welke wijze vindt deze discussie plaats en wanneer is de discussie afgerond?
Hoe zijn de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer (gedaan in het rapport
over de Betuweroute) over de nut-en-noodzaakdiscussie verwerkt?Ook de leden van de D66-fractie willen weten hoe de tot nu gevolgde procedure van het voeren van een nut-en-noodzaakdiscussie bij grote
projecten zich verhoudt tot de procedure die nu door de regering wordt voorgesteld?
De leden van de fractie van D66 vragen de regering of het voeren van een nut-en-noodzaakdiscussie
noodzakelijk is voor het kunnen openen van de rijksprojectenprocedure.Van belang voor betrokkenen is, zo merken de leden van de fractie van
de PvdA op, de vraag of er adequate inpassingsmaatregelen zijn getroffen,
zowel fysiek als sociaal. Naar de mening van de regering hoeven deze maatregelen
niet altijd in een ontwerp-rijksprojectbesluit te worden opgenomen, omdat
de mate van detaillering per rijksprojectbesluit kan verschillen. Dit in tegenstelling
tot de Tracéwet, waarin, via het amendement-Feenstra, een verplichting
tot beoordeling van de inpassingsmogelijkheden geldt bij het ontwerp-besluit.
De leden van de PvdA-fractie zien de redenen voor dit onderscheid niet. Ook
bij de rijksprojectenprocedure behoort de wijze van inpassing een wezenlijk
onderdeel te vormen van de nut-en-noodzaakdiscussie, en dus van het ontwerp-besluit.Ten aanzien van deze vragen merk ik het volgende op.In het kabinetsstandpunt «Besluiten over grote projecten»
(Kamerstukken II 1995–1996, 24 690, nr. 1) is ervoor gekozen
de besluitvorming over grote projecten te laten starten met een zogenoemde
«aanvangs- of verkenningsfase». In die fase vindt een open discussie
plaats over nut en noodzaak van de realisering van een groot project van nationaal
belang.Die fase wordt afgesloten met een expliciete beslissing van het kabinet.
Daarin stelt het kabinet ófwel vast dat wordt afgezien van het project,
ófwel dat het besproken probleem zodanig urgent is dat een oplossing
gewenst is. Met die kabinetsbeslissing wordt de discussie over nut en noodzaak
van het project afgesloten. Tevens wordt in die kabinetsbeslissing vastgelegd
of het project dient te worden gekwalificeerd als een «groot project
van nationaal belang». In het laatste geval vindt de vervolgprocedure
plaats overeenkomstig de regeling voor grote projecten van nationaal belang
ex artikel 39 van de WRO (de pkb-procedure voor grote projecten van nationaal
belang).De beslissing van het kabinet als neergelegd in genoemd kabinetsstandpunt,
voor een nut en noodzaakdiscussie als start van het besluitvormingsproces
over grote projecten van nationaal belang is mede een reactie op de ervaringen
met het project de Betuweroute, waaromtrent de Algemene Rekenkamer opmerkte
«dat het besluitvormingsproces had moeten beginnen met een goed doorwrochte
probleemanalyse».Het onderhavige wetsvoorstel schrijft geen nut en noodzaakdiscussie voor
als bovenomschreven. Voor een dergelijke brede maatschappelijke discussie
zal immers bij de toepassing van de rijksprojectenprocedure lang niet in alle
gevallen aanleiding zijn. Het criterium voor de inzet van de in dit wetsvoorstel
voorgestelde procedure is dat het moet gaan om projecten van nationaal belang.
Slechts in een uitzonderlijk geval zal een project van nationaal belang tevens
de kwalificatie «groot project van nationaal belang» verdienen.
Een hoogspanningsleiding bijvoorbeeld kan van een zodanige nationale importantie
zijn dat het Rijk de regie over de besluitvorming daaromtrent in eigen hand
wil houden, maar kan toch moeilijk worden beschouwd als een «groot project
van nationaal belang». Het feit dat er in de rijksprojectenprocedure
zoals die nu voorligt, geen nut en noodzaakdiscussie is voorgeschreven, betekent
evenwel bepaald niet dat er geen gelegenheid zou zijn om te debatteren over
de nut en noodzaak van het voorgenomen project. In paragraaf 2.2 van
deze nota heb ik er al op gewezen dat de Tweede Kamer dient in te stemmen
met de wet, de pkb, of het ministerraadsbesluit die de toegang tot de rijksprojectenprocedure
openen. In het debat tussen regering en de Tweede Kamer over de betreffende
wet, de pkb of het ministerraadsbesluit is er uiteraard volop de mogelijkheid
van gedachten te wisselen over – onder meer – de nut
en noodzaak van het voorgenomen rijksproject, de redenen om daarvoor de rijksprojectenprocedure
in te zetten.Wat betreft de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de wijze van
inrichting en de mate van concreetheid van het ontwerp-rijksprojectbesluit
merk ik op dat het onderhavige wetsvoorstel, anders dan in de Tracéwet
het geval is, geen voorschriften bevat over de inrichting van het ontwerp-rijksprojectbesluit.
De reden daarvoor is dat een rijksprojectbesluit heel verschillende typen
projecten kan betreffen. Een dergelijk besluit zal, wanneer dat betrekking
heeft op een hoogspanningsverbinding, anders zijn ingericht dan wanneer dat
betrekking heeft op – bijvoorbeeld – een windmolenpark. Wél
is het zo dat een rijksprojectbesluit (zie artikel 39h, derde lid, van het
wetsvoorstel), wanneer dat niet spoort met het betreffende bestemmingsplan,
geldt als vrijstelling van het bestemmingsplan. Het rijksprojectbesluit dient
dus in elk geval zodanig concreet te zijn dat het besluit ook daadwerkelijk
kan functioneren als vrijstelling van het bestemmingsplan. Ik wijs in dit
verband op de parallel met artikel 19 van de WRO. Ook daarbij gaat het om
een vrijstelling van het bestemmingsplan ten behoeve van de verwezenlijking
van een project. In dat artikel is evenmin sprake van voorschriften over de
mate van concreetheid en de wijze van inrichting van het door de gemeente
te nemen vrijstellingsbesluit. Ook daarbij kan het gaan om heel verschillende
typen projecten.3.2 Rol ministerraadDe leden van de PvdA-fractie vragen zich verder af of de ministerraad
kan worden aangemerkt als een bestuursorgaan in de zin van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). Kan de regering, zo vragen deze leden, hierover meer
duidelijkheid geven?De leden van de CDA-fractie vragen zich in dit verband af waarom de ministerraad,
in feite geen bestuursorgaan in de zin van de Awb, de bevoegdheid moet krijgen
om van de pkb af te wijken.De ministerraad is een orgaan dat sinds 1983 uitdrukkelijk in de Grondwet
(art. 45) wordt genoemd. Als orgaan ingesteld in de Grondwet en mede
gelet op zijn grondwettelijke taak is de ministerraad een orgaan dat krachtens
publiekrecht is ingesteld. Aldus bezien is de ministerraad een bestuursorgaan
in de zin van de Awb. De staatsrechtelijke positie van de ministerraad en
het begrip bestuursorgaan in de Awb sporen zeer wel met elkaar. De ministerraad
is in de Awb dan ook niet uitgezonderd van het begrip bestuursorgaan. Van
de vraag of de ministerraad een bestuursorgaan is moet overigens worden onderscheiden
de vraag of de besluiten van de ministerraad besluiten zijn in de zin van
de Awb. Over het algemeen neemt de ministerraad geen besluiten in de zin van
de Awb. Veelal betreft de besluitvorming de doorgeleiding van wetsvoorstellen
of algemene maatregelen van bestuur ter advisering naar de Raad van State
of van kabinetsnota's naar de Tweede Kamer. De besluitvorming in de ministerraad
heeft daarnaast vooral het karakter van beleidsvorming en beleidsvoorbereiding van
het algemene regeringsbeleid. Het in de ministerraad vastgestelde beleid moet
vervolgens worden uitgevoerd door de regering en de bewindslieden.De ministerraad krijgt, anders dan de leden van de CDA-fractie veronderstellen,
niet de bevoegdheid om van een pkb af te wijken. Waar het wetsvoorstel in
artikel 39a, vierde lid, slechts in voorziet, is dat de eerstverantwoordelijke
minister en de minister van VROM, wanneer een voorgenomen rijksproject in
strijd is met een pkb, aan de Tweede Kamer mededeling doen van het voornemen
de betreffende pkb te herzien. Die herziening doorloopt vervolgens de in de
WRO voorgeschreven procedure. Ik verwijs de leden van de CDA-fractie op deze
plaats gaarne naar beschouwingen in paragraaf 3.6 van deze nota waarin
uitgebreider wordt ingegaan op de stappen die moeten worden gezet,
wanneer een voorgenomen rijksproject in strijd is met een pkb.Ook de leden van de fracties van de VVD, de RPF en het GPV informeren
naar de rol van de ministerraad als bevoegd besluitvormend orgaan. De fracties
van de RPF en het GPV merken op mijn reactie dat dit staatsrechtelijk bezwaar
zal worden betrokken bij de komende fundamentele herziening van de WRO, merkwaardig
te vinden. Het is toch niet de taak van de minister van VROM, aldus deze leden,
om te bepalen of een majeure wijziging van ons staatsrecht al dan niet wenselijk
is? Deze leden stellen voor te bepalen dat het desbetreffende besluit wordt
genomen door één of meer ministers, na de ministerraad gehoord
te hebben.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering, gelet op deze staatsrechtelijke
kanttekening, heeft overwogen om het besluit over de inzet van de rijksprojectenprocedure
neer te leggen bij de verantwoordelijke minister(s), nadat daarover het gevoelen
van de ministerraad is ingewonnen?Hieromtrent merk ik het volgende op. De Raad van State heeft in zijn advies
over het onderhavige wetsvoorstel een staatsrechtelijke kanttekening gemaakt
bij artikel 2a van de huidige WRO en bij artikel 39a, eerste lid, van dit
wetsvoorstel waarbij aan de ministerraad een rol als bevoegd besluitnemend
orgaan is c.q. wordt toegekend. De Raad heeft daarbij aangegeven van oordeel
te zijn dat pkb's en andere besluiten genomen dienen te worden door één
of meer ministers nadat daarover het gevoelen van de ministerraad is ingewonnen.
De voorstellen van de leden van de VVD-fractie en van de fracties van de RPF
en het GPV zijn in lijn daarmee. De Raad heeft geadviseerd met zijn staatsrechtelijke
kanttekening bij een komende herziening van de WRO rekening te houden. In
het nader rapport terzake van dit wetsvoorstel heb ik aangegeven bereid te
zijn dit advies te volgen door de hiervoor bedoelde kanttekening te betrekken
bij de komende fundamentele herziening van de WRO. Mijn reactie sluit derhalve
volledig aan op het advies van de Raad van State op dit punt. In antwoord
op de vraag van de leden van de fracties van de RPF en het GPV merk ik tenslotte
op dat het derhalve niet de taak is van de minister van VROM om te bepalen
of een wijziging van ons staatsrecht wenselijk is, maar dat dat uiteindelijk
wordt bepaald door de wetgever.3.3 Overleg met andere overheden en andere betrokkenenDe leden van de PvdA-fractie wijzen voorts op artikel 39d van het onderhavige
wetsvoorstel, dat vooroverleg met provincies, gemeenten en waterschappen verplicht
stelt. Deze leden vragen wat voor soort overleg dit is en in welke fase van
het voortraject dit overleg plaatsvindt? Hoe zwaar weegt hun advies en inspraak?
Zijn er verschillen met de Tracéwet en zo ja, waarom? De regering kiest
niet voor de verplichting procesconvenanten te sluiten. Zou een dergelijke
verplichting echter niet de rol van lagere overheden in het voortraject kunnen
versterken, zonder dat dit de regierol van het Rijk aantast? In het wetsvoorstel
voor de Reconstructiewet concentratiegebieden (26 356) is voorzien in
een verplichting tot het aangaan van een bestuursovereenkomst. Waarom niet
bij de rijksprojectenprocedure?Het vooroverleg met burgers en maatschappelijke groeperingen wordt, zo
merken de leden van deze fractie op, niet geregeld. Rijksprojecten lijken
bij uitstek in aanmerking te kunnen komen voor het groene polder-modeloverleg.
In de memorie van toelichting wordt slechts een uitleg van dit overleg gegeven.
Niet wordt ingegaan op de vraag of deze vorm van overleg van betekenis zou
kunnen zijn voor de rijksprojectenprocedure. Deze leden willen hierop graag
een toelichtingZoals ik reeds in de paragrafen 2.3 en 3.1 van deze nota heb aangegeven,
kan de voorgestelde rijksprojectenprocedure worden ingezet voor geheel verschillende
soorten van projecten. Dit betekent dat de vorm en de intensiteit van het
te voeren overleg, alsmede het tijdstip waarop dat plaatsvindt, sterk zullen
afhangen van – onder meer – de aard, de reikwijdte, de omvang
en het schaalniveau van het voorgenomen rijksproject. Wanneer sprake is van
een voorgenomen project met een grote impact voor onder meer de ruimtelijke
inrichting en het milieu en met een groot aantal betrokken actoren, zal naar
verwachting een uitgebreider en intensiever overleg noodzakelijk zijn dan
wanneer het gaat om een klein en overzichtelijk project. In het eerstgenoemde
geval kan het onder omstandigheden ten behoeve van een zorgvuldig besluitvormingsproces
opportuun zijn een bestuursovereenkomst aan te gaan, of een procesconvenant
te sluiten. Voor het verplicht stellen daarvan, zoals in het wetsvoorstel
voor de Reconstructiewet concentratiegebieden – gelet op de complexiteit
van de voorgenomen reconstructies – is voorzien, is evenwel geen aanleiding.
Bij de toepassing van de rijksprojectenprocedure zal ten aanzien van het te
voeren overleg en de wijze van invulling van het polderoverleg steeds maatwerk
moeten worden geleverd dat per concreet geval zal zijn toegesneden op de specifieke
omstandigheden van het voorgenomen project.3.4 Kring van beroepsgerechtigdenDe leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de regering in de discussie
over de actio popularis de keuze heeft gemaakt om de rechtsbescherming ten
aanzien van bestuursbesluiten over milieu en ruimtelijke ordening open te
laten voor een ieder, en deze niet te beperken tot de direct-belanghebbenden.
Wel vragen deze leden zich af of deze mogelijkheid goed geregeld is zolang
het wetsvoorstel uniforme openbare voorbereidingsprocedure (27 023) nog
niet van kracht is. Is het besluit de actio popularis te handhaven voldoende
verwoord in dit wetsvoorstel?De actio popularis wordt ten aanzien van rijksprojectbesluiten in onderdeel
F van het wetsvoorstel geregeld door een wijziging van artikel 56 van de WRO
waarin de besluiten worden opgesomd waartegen in afwijking van artikel 8:1
van de Awb ook door niet-belanghebbenden beroep kan worden ingesteld.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel inzake de Wet uniforme
openbare voorbereidingsprocedure Awb (Kamerstukken II 1999/00, 27 023,
nr. 3, blz. 6) is aangegeven dat in de bijzondere wetgeving, waaronder
ook de WRO, de bestaande kring van inspraakgerechtigden zal worden gehandhaafd.
De kring van inspraakgerechtigden heeft in de WRO betekenis voor de reikwijdte
van de kring van beroepsgerechtigden. Doordat de kring van inspraakgerechtigden
als gevolg van het laatstbedoelde wetsvoorstel geen wijziging ondergaat, zal
wat de WRO betreft ook de reikwijdte van de kring van beroepsgerechtigden
ongewijzigd blijven.De leden van de VVD-fractie vinden de argumentatie van de regering, ten
aanzien van de afwijking van het beroepsrecht volgens de algemene regels van
de Awb, niet overtuigend. Hoe verhoudt deze afwijking zich tot het regeerakkoord,
waarin staat dat rechtsbescherming in beginsel alleen open moet staan voor
belanghebbenden? Kan de regering uitleggen, zo vragen deze leden, waarom zij,
behalve om de genoemde pragmatische redenen, voldoende aanleiding ziet om
van de Awb en de richting van het regeerakkoord af te wijken en vast te houden
aan de actio popularis?In paragraaf 8.5 van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
heb ik een uitgebreide beschouwing gewijd aan dit onderwerp en ben ik ingegaan
op de door de regering in het kader van dit wetsvoorstel gemaakte afweging.
Daarbij zijn de voor- en nadelen van de gemaakte keuze in kaart gebracht.
Bij de keuze om in dit wetsvoorstel de actio popularis te handhaven is in
combinatie met pragmatische overwegingen ook het belang in ogenschouw genomen
dat op het terrein van ruimtelijke ordening en milieu van oudsher wordt toegekend
aan de actio popularis.Wat betreft de relatie met het regeerakkoord wijs ik er op dat daarin
staat vermeld dat «rechtsbescherming in beginsel open staat voor belanghebbenden».
Het gebruik van de woorden «in beginsel» duidt al aan dat, indien
daartoe aanleiding is, van de hoofdregel kan worden afgeweken.In het eerder aan de Tweede Kamer toegezonden kabinetsstandpunt juridisering,
zo merken de leden van de VVD-fractie in dit verband op, wordt aangekondigd
dat er binnen afzienbare tijd een nader uitgewerkt standpunt over de actio
popularis zal komen. Wanneer verwacht de regering een standpunt te kunnen
innemen?In de antwoorden op de schriftelijke vragen over het kabinetsstandpunt
Juridisering in het openbaar bestuur is meegedeeld dat het standpunt van het
kabinet over de vraag of de actio popularis moet worden gehandhaafd, aan de
orde zou komen bij het voorstel inzake de rijksprojectenprocedure (zie Kamerstukken
II 1998/99, 26 360, nr. 2, blz. 4 en 8). In het kader van de
memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel is aan deze toezegging
uitvoering gegeven wat betreft de reikwijdte van de kring van beroepsgerechtigden
inzake de ingevolge dit wetsvoorstel te nemen besluiten. Bij nader inzien
acht ik de in voorbereiding zijnde fundamentele herziening van de WRO, alsmede
de discussies over de toekomst van de Wet milieubeheer, de geëigende
kaders voor de brede discussie over de reikwijdte van de kring van beroepsgerechtigden
op het terrein van ruimtelijke ordening en milieu.De leden van de VVD-fractie stellen in dit verband verder vast, dat de
ratio van de actio popularis is, dat de schending van sommige belangen (op
het gebied van ruimtelijke ordening en milieu) iedereen raakt. Volgens deze
leden zijn er voor het behartigen van algemene belangen volop mogelijkheden
in het besluitvormingstraject. Zij zien in deze fase een algemeen recht voor
een ieder om zijn belangen te behartigen volgens de procedures, en de mogelijkheid
om in (administratief) bezwaar en beroep te gaan tegen vermeende schending
van die procedures. Nadat het besluitvormingstraject naar behoren is afgerond,
behoort een eventuele procedure in de rechtszaal nog te gaan over individuele
rechtsbescherming tegen de toepassing van het besluit. De rechtszaal is niet
de plaats om nog eens de algemene belangenafweging ter sprake te brengen.
Daarom vinden deze leden dat overwegingen, die het algemeen belang raken,
tot de politieke afweging behoren. Bovendien vrezen deze leden dat de slagvaardigheid
van het bestuur inzake de realisatie van grote projecten niet wordt vergroot,
als nut-en-noodzaakdiscussies aangaande deze projecten zich verplaatsen naar
de rechtszaal. De leden van de VVD-fractie nodigen de regering uit haar visie
nader uiteen te zetten.In antwoord op deze vragen merk ik op dat het tot de taak van de bestuursrechter
behoort om te beoordelen of de overheid in redelijkheid tot het genomen besluit
kon komen, het beginsel van «marginale toetsing». In dat kader
moet de rechter vaststellen of is voldaan aan het vereiste van een redelijke
doel-middelverhouding. Buiten de taak van de rechter blijft echter de beoordeling
welke inhoud van een bepaald besluit redelijk is. De rechter mag dus niet
zelfstandig beoordelen of de gevolgen van een besluit nog wel evenredig zijn
aan de met het besluit beoogde doelen. Een en ander betekent dat de «algemene
belangenafweging» wél ter sprake behoort te komen in de rechtszaal,
echter niet door deze afweging daar nog eens integraal over te doen, maar
wel door de bestuursrechter te laten toetsen of het bestuursorgaan bij afweging
van alle rechtstreeks bij het besluit betrokken belangen in redelijkheid
tot het genomen besluit kon komen. Dit is vaste jurisprudentie (vgl. ABRS
9 mei 1996, JB 1996, 158 m.nt. FAMS; Maxis-Praxis).Ik verwijs in dit verband verder naar hetgeen mijn ambtgenoot van Justitie
heeft gesteld tijdens het algemeen overleg over juridisering in het openbaar
bestuur op 28 september 2000 in antwoord op vragen van de leden van de
VVD-fractie over een alternatief stelsel van rechtsbescherming (zie Kamerstukken
2000/01, 26 360, nr. 3, blz. 9 en 10).Ook de leden van de fracties van de RPF en het GPV constateren, dat de
regering voorstelt om de «actio popularis» in ruime zin te handhaven,
dat wil zeggen, niet-belanghebbenden zijn gerechtigd om beroep aan te tekenen.
Een vraag die hierbij opkomt, is of er niet een onderscheid kan worden gemaakt
tussen enerzijds niet-belanghebbenden die serieuze (technische of ruimtelijke)
zienswijzen aandragen en anderzijds niet-belanghebbenden die klaarblijkelijk
geen ander motief hebben dan de zaak te dwarsbomen.De suggestie van de leden van de fracties van de RPF en het GPV om in
het wetsvoorstel een onderscheid te maken tussen belanghebbenden die serieuze
(technische of ruimtelijke) zienswijzen aandragen en niet-belanghebbenden
die klaarblijkelijk geen andere motief hebben dan de zaak te dwarsbomen, wijs
ik om de volgende redenen af. Een zodanig onderscheid zou er op neer komen
dat de intentie die de betrokken «niet-belanghebbende» heeft bij
het instellen van beroep bepalend moet zijn voor de vraag of deze persoon
beroepsgerechtigd is. Ik acht hantering van een zodanig onderscheid in de
praktijk niet uitvoerbaar. Daarnaast acht ik het niet wenselijk naast de reeds
van het algemene stelsel van de Awb afwijkende kring van beroepsgerechtigden
in de WRO en de Wet milieubeheer in dit wetsvoorstel nóg weer een andere
kring van beroepsgerechtigden te creëren. De bezwaren van deze leden
tegen de ontvankelijkheid van appellanten die kennelijk slechts uit zijn op
het frustreren van de procedure, kunnen naar mijn oordeel worden ondervangen
door de voorzieningen die de Awb daarvoor biedt. In het bijzonder noem ik
daarbij de toepassing van artikel 8:54 van de Awb, op grond waarvan het mogelijk
is om kennelijk ongegronde beroepen vereenvoudigd, zonder zitting, af te doen.3.5 Verhouding met Tijdelijke referendumwet en GrondwetswijzigingBij de Tweede Kamer, zo constateren de leden van de PvdA-fractie, is momenteel
de Tijdelijke referendumwet (27 034) en de Grondwetswijziging tot invoering
van het correctief referendum (27 033) in behandeling. Hoe verhoudt de
rijksprojectenprocedure zich tot deze voorstellen?De voorstellen voor de Tijdelijke referendumwet (Kamerstukken I 2000/01,
27 034, nr. 216) en de Grondwetswijziging tot invoering van het
correctief referendum anderzijds (Kamerstukken II 2000/01, 27 033, nr. 2)
bieden de mogelijkheid om wetten en provinciale en gemeentelijke algemeen
verbindende voorschriften aan een referendum te onderwerpen. Het enige verband
tussen het onderhavige wetsvoorstel en genoemde twee wetsvoorstellen betreft
de situatie dat de rijksprojectenprocedure op basis van een wet van toepassing
is verklaard op de besluitvorming over een project of een categorie van projecten.
Die betreffende wet kan worden onderworpen aan een referendum. Een pkb of
besluit van de ministerraad, waarbij de rijksprojectenprocedure van toepassing
wordt verklaard, kan niet aan een referendum worden onderworpen, evenmin als
uitvoeringsbesluiten zoals vergunningen, ontheffingen e.d. 3.6 Rijksprojectenprocedure en nationaal ruimtelijk beleidIn de memorie van toelichting, aldus de leden van de CDA-fractie, valt
te lezen dat een project, neergelegd in een besluit van de ministerraad, in
strijd kan zijn met, in een pkb opgenomen, nationaal ruimtelijk beleid. Dit
komt de leden van de CDA-fractie eigenaardig voor. In die pkb kan, als het
tenminste geen puur sectorale pkb is, tenminste nog sprake zijn geweest van
een integrale afweging van waarden en belangen. In een rijksprojectbesluit
van de ministerraad zal die integrale afweging bijna per definitie ontbreken.
De regeling, vervat in het vierde lid van artikel 39a van het wetsvoorstel
(mededeling aan de Tweede Kamer van het voornemen de pkb te herzien), is naar
de mening van deze leden een lege huls, in dier voege, dat het rijksprojectbesluit
tot deze herziening natuurlijk als uitgangspunt zal gelden, en dus als een
voldongen feit zal werken. Gaarne ontvangen deze leden de mening van de regering
op dit punt.In antwoord op deze vragen merk ik op dat, wanneer de situatie zich voordoet
dat een door het Rijk voorgenomen project in strijd is met een pkb, niet zal
kunnen worden volstaan met het doorlopen van de rijksprojectenprocedure, maar
ook een (partiële) herziening van de betreffende pkb zal moeten plaatsvinden.
Artikel 39a, vierde lid, van het wetsvoorstel ziet op die situatie. Op basis
van dat artikellid is de betrokken projectminister verplicht aan de Tweede
Kamer mede te delen dat de betreffende pkb zal worden herzien. Het streven
daarbij is om beide procedures die moeten worden doorlopen (pkb-herzieningsprocedure
+ rijksprojectenprocedure), zoveel mogelijk parallel te schakelen. Een voorbeeld
daarvan is het gelijktijdig ter inzage leggen van deel 1 van de pkb-herziening
en van het ontwerp-rijksprojectbesluit. Dit bevordert de inzichtelijkheid
van de besluitvormingsprocedures voor burgers, besturen, belangengroeperingen
en andere betrokkenen. De beoogde parallelschakeling van procedures zal waar
mogelijk alle procedurele stappen van beide procedures kunnen betreffen, met
uitzondering evenwel van de vaststelling van het rijksprojectbesluit. Met
de vaststelling van het rijksprojectbesluit zal namelijk altijd moeten worden
gewacht tot de noodzakelijke pkb-herziening in werking is getreden. Van een –
met een pkb strijdig – rijksprojectbesluit dat, zoals de leden van de
CDA-fractie stellen, als voldongen feit zal werken voor de pkb-herziening
kan dan ook geen sprake zijn. Integendeel, het doorlopen van de pkb-herzieningsprocedure
en de rijksprojectenprocedure gezamenlijk biedt voldoende waarborgen voor
een principiële discussie over de noodzaak voor de wijziging van het
nationaal ruimtelijk beleid ten behoeve van het voorgenomen rijksproject en
een integrale afweging van alle daarbij betrokken belangen.Waarom is dan niet eerder, zo vragen de leden van de CDA-fractie in dit
verband, te weten bij de invoering van de pkb-regeling, voorzien in een formele
afwijkingsbevoegdheid? Waarom wordt daarin dan bij het huidige wetsvoorstel
niet voorzien? Een bepaling analoog aan die van artikel 4a, tiende lid, van
de WRO, kan toch in artikel 2a van de WRO worden opgenomen? De passages over
eventuele strijd van een rijksprojectbesluit met een pkb, op bladzijde 16
en 17 van de memorie van toelichting komen de leden van de CDA-fractie niet
altijd even duidelijk voor. Bovendien lijkt het erop dat de Staten-Generaal,
die in de pkb-procedure een belangrijke positie hebben, hier in feite buitenspel
(kunnen) worden gezet.De pkb-procedure bevat, zoals de leden van de CDA-fractie terecht opmerken,
inderdaad geen formele afwijkingsbevoegdheid. Wél bestaat de mogelijkheid
de pkb – zonodig via een verkorte procedure – geheel of partieel
te herzien (artikel 2b van de WRO). De verkorte procedure houdt in dat één
of meerdere van de in artikel 2a, tweede tot en met vijfde lid, beschreven
procedurele stappen (inspraak en bestuurlijk overleg) achterwege blijven.
Dit kan een (aanzienlijke) beperking opleveren van de termijn
van negen maanden die – in de reguliere pkb-procedure – is verbonden
aan het traject tussen het uitbrengen van deel 1 van de pkb en het ter instemming
aanbieden van deel 3 aan de Tweede Kamer. De kortste herzieningsprocedure
betekent dat het kabinet rechtstreeks een deel 3 ter instemming aan de Tweede
Kamer aanbiedt.Ook in dat geval evenwel is er altijd het vereiste van instemming met
de beoogde pkb-herziening door beide kamers der Staten-Generaal. Van het buitenspel
zetten van de Staten-Generaal is dan ook nimmer sprake. Juist in het bijzondere
geval dat een voorgenomen rijksproject strijd oplevert met geldend nationaal
ruimtelijk beleid als vastgelegd in een pkb, garandeert de hier geschetste
pkb-herzieningsprocedure, in combinatie en waar mogelijk parallelgeschakeld
met het doorlopen van de rijksprojectenprocedure, een zorgvuldige wijze van
besluitvorming over het betreffende rijksproject.3.7 Voorbereiding rijksprojectbesluit en inrichting uitvoeringsmoduleDe leden van de fractie van D66 vragen de regering de stelling dat de
kwaliteit, zorgvuldigheid en beheersbaarheid van de besluitvorming in het
gedrang komen door het grote aantal besluiten en procedures dat nodig is om
draagvlak te creëren, nader te onderbouwen. Is het niet eerder de snelheid
waarmee een project kan worden gerealiseerd die in het gedrang komt, en moet
die vertraging niet juist worden afgewogen tegen de nadelen voor kwaliteit,
zorgvuldigheid en beheersbaarheid?Voor de realisering van één project dient veelal een aantal
bestuursrechtelijke toestemmingen te worden verkregen. Daarbij kan worden
gedacht aan besluiten op grond van de WRO, aan vergunningen op basis van diverse
wetten e.d. Wanneer de voorbereiding van die besluiten op verschillende momenten
in de tijd plaatsvindt en wanneer ook nog eens sprake is van verschillende
te doorlopen procedures, kan dat ten koste gaan van de inzichtelijkheid en
transparantie van de besluitvorming. Voor belanghebbende burgers, maatschappelijke
groeperingen en andere betrokkenen kan dit ertoe leiden dat zij op verschillende
momenten en in verschillende procedures steeds weer hun zienswijzen naar voren
moeten brengen. In die procedures gaat het weliswaar om het verkrijgen van
ófwel een bouwvergunning, ófwel een kapvergunning, of welke
andere vergunning dan ook, maar per saldo gaat het in die procedures steeds
om hetzelfde project. Het – waar mogelijk – bundelen van die verschillende
procedures bevordert dan ook de inzichtelijkheid van de besluitvorming voor
belanghebbende burgers, maatschappelijke groeperingen en andere betrokkenen.
Dit geldt overigens ook voor de betrokken bestuursorganen die voor de vergunningverlening
primair verantwoordelijk zijn. Een gecoördineerde besluitvormingsprocedure
biedt de betrokken besturen de mogelijkheid zaken op elkaar af te stemmen.
Deze gang van zaken zal de kwaliteit, de zorgvuldigheid en de beheersbaarheid
van het besluitvormingsproces naar mijn oordeel dan ook ten goede komen.Wordt er in het voorbeeld, aldus de leden van de fractie van D66, van
de hoogspanningsleidingen, genoemd in paragraaf 7.1 van de memorie van
toelichting, vanuit gegaan dat in de sectorwet al een bepaling is opgenomen
die toegang geeft tot de rijksprojectenprocedure? Zo nee, is er, gezien de
tijd die een wetswijziging met zich meebrengt, nog wel sprake van tijdswinst?Op dit moment is nog geen sprake van een wet of van een wettelijke regeling
in voorbereiding die – bijvoorbeeld voor hoogspanningsleidingen –
toegang geeft tot de rijksprojectenprocedure. Wel zal in vervolg op de wettelijke
regeling van de rijksprojectenprocedure worden overwogen om deze
procedure bij wet categoraal van toepassing te verklaren op bepaalde types
elektriciteitswerken.Met het creëren van een wettelijke basis als toegang tot de rijksprojectenprocedure
is inderdaad enige tijd gemoeid. Die weg zal dan ook niet worden bewandeld
voor projecten waaromtrent met voortvarendheid besluitvorming moet plaatsvinden.
In dergelijke situaties zal de toegang tot de rijksprojectenprocedure worden
gecreëerd door middel van een ministerraadsbesluit. Aan een dergelijk
besluit, zulks in antwoord op de vraag van de fracties van de RPF en het GPV,
wordt geen uitvoering gegeven dan nadat de Tweede Kamer daarmee heeft ingestemd.
Hoewel aan een dergelijk besluit geen vormvoorschriften zijn verbonden, spreekt
het, zoals ook elders in deze nota is uiteengezet, voor zich dat een zodanig
besluit is voorzien van een toelichting daarop.De leden van de D66-fractie vragen zich af, waarom, als het noodzakelijk
is de besluitvorming over een in pkb-kader te realiseren project onder eigen
(rijks)regie te doen plaatsvinden, niet de voorwaarde wordt gesteld dat een
dergelijke mogelijkheid in de pkb is opgenomen. De memorie van toelichting
(paragraaf 7.2) spreekt van «kunnen worden vastgelegd».Als het noodzakelijk is de rijksprojectenprocedure te doorlopen voor de
realisering van één of meer in een pkb vermelde projecten, zal
dat inderdaad, zoals de leden van de fractie van D66 opmerken, in de pkb moeten worden vastgelegd. Het gebruik van het woord kunnen in de betreffende zin in de memorie van toelichting
waarnaar de leden van genoemde fractie verwijzen, is dan ook niet correct.De leden van deze fractie vragen voorts of er sprake is van opschortende
werking als de Tweede Kamer besluit om een ministerraadsbesluit tot het opnemen
van de rijksprojectenprocedure in behandeling te nemen?Artikel 39a, derde lid, van het wetsvoorstel bepaalt dat aan het ministerraadsbesluit
geen uitvoering wordt gegeven dan nadat de Tweede Kamer daarmee heeft ingestemd.
Voorts is bepaald dat met het besluit van de ministerraad wordt geacht te
zijn ingestemd indien de Tweede Kamer binnen vier weken na de toezending van
dat besluit geen besluit heeft genomen omtrent de behandeling daarvan. Dit betekent dat, wanneer de Tweede Kamer binnen vier weken
te kennen heeft gegeven een ministerraadsbesluit in behandeling te willen
nemen, aan dat besluit pas uitvoering kan worden gegeven, wanneer de Kamer –
in de regel na een daartoestrekkend debat – daadwerkelijk haar instemming
aan het ministerraadsbesluit heeft gegeven. In die situatie is dus –
in elk geval in materiële zin – sprake van opschortende werking.Waarom, zo vragen de leden van de fractie van D66, is er geen vaste termijn
in de wet opgenomen voor de ter inzagelegging van het ontwerp-rijksprojectbesluit?
De leden van de fractie van D66 vragen de regering waarom niet in de wet is
opgenomen welke vervolgstappen moeten worden genomen als de in de startnotitie
vermelde termijn, waarbinnen het ontwerp-rijksprojectbesluit ter inzage zal
worden gelegd, niet wordt gehaald.Deze leden vragen of het ontbreken van zo'n regeling niet onvoldoende
houvast biedt voor de burgers en vragen de regering hierop te reageren.Zowel in het eerste als het derde lid van artikel 39a, van het wetsvoorstel,
aldus deze leden, wordt gesproken over een besluit van de ministerraad of
omvat een besluit als bedoeld in artikel 39a, derde lid, ook het voornemen
een project te gieten in de vorm van een wet of een pkb? Kortom, welk type
besluit zal voor instemming naar de Tweede Kamer worden gezonden? In de startnotitie voor de m.e.r.-procedure staat aangegeven binnen welke
termijn na het uitbrengen van de startnotitie de ter inzagelegging van het
ontwerp-rijksprojectbesluit zal plaatsvinden. Om te voorkomen dat de in de
startnotitie aangekondigde termijn voor ter inzagelegging van het ontwerp-rijksprojectbesluit
simpelweg kan worden overschreden en alle betrokkenen het spoor van het besluitvormingstraject
bijster raken, is in het wetsvoorstel voorzien in een aparte bepaling. Deze
houdt in dat, wanneer de aangegeven termijn niet wordt gehaald, dit door de
projectminister dient te worden meegedeeld aan beide kamers der Staten-Generaal
en dient te worden gepubliceerd in de Staatscourant. De betreffende bepaling
schrijft expliciet voor dat dit onder opgave van redenen moet gebeuren. Concreet
zal dit inhouden dat de projectminister in zijn publicatie zal toelichten
waarom de in de startnotitie aangegeven termijn niet kan worden gehaald, en
hoe en in welk tempo het besluitvormingsproces dan wél zal verlopen.
Niet alleen het parlement, maar ook burgers, betrokken besturen en maatschappelijke
groeperingen worden daarmee dus geïnformeerd over de stand van zaken
van het besluitvormingsproces, de door het Rijk beoogde vervolgstappen en
het daaraan verbonden tempo. De redenen die tot de vertraging ten opzichte
van het in de startnotitie oorspronkelijk beoogde besluitvormingstempo hebben
geleid, zullen per geval kunnen verschillen. Dat kan – bijvoorbeeld –
te maken hebben met het feit dat de inspraakreacties in het kader van de m.e.r.-procedure
of het MER aanleiding zijn tot nader onderzoek, of dat het overleg met betrokkenen
meer tijd kost dan oorspronkelijk was beoogd. In die gevallen zal voor het
voorbereiden van het ontwerp-rijksprojectbesluit meer tijd nodig zijn dan
oorspronkelijk was gepland en zal in genoemde publicatie een nieuwe termijn
worden aangegeven voor het uitbrengen van een ontwerp-rijksprojectbesluit.
Er kan evenwel ook sprake zijn van meer inhoudelijke redenen dat de geplande
termijn niet wordt gehaald. Daarbij kan in een – naar verwachting –
uitzonderlijk geval zelfs worden gedacht aan het voorlopig opschorten van
de besluitvorming of het afzien daarvan. Gelet hierop kan dan ook niet, zoals
de leden van de fractie van D66 suggereren, op voorhand in de wet worden vastgelegd
welke vervolgstappen moeten worden genomen als de in de startnotitie vermelde
termijn waarbinnen het ontwerp-rijksprojectbesluit ter inzage wordt gelegd,
niet wordt gehaald.Wat betreft de vraag naar het derde lid van artikel 39a van dit wetsvoorstel
merk ik op dat dit lid uitsluitend betrekking heeft op besluiten van de ministerraad
waarbij de rijksprojectenprocedure van toepassing wordt verklaard, aangezien
de parlementaire behandeling van wetten en planologische kernbeslissingen
reeds is gewaarborgd.De leden van de fractie van D66 vragen vervolgens om voorbeelden te geven
van een project waarbij kan worden volstaan met het doorlopen van de uitvoeringsmodule?
Waar is in dit geval vastgelegd of, hoe en waar het project zal worden gerealiseerd?Kan de regering motiveren waarom met het starten van de uitvoeringsmodule
niet behoeft te worden gewacht totdat de projectbesluit-module is afgerond,
sterker nog: dat volledige parallelschakeling mogelijk is, zo vragen de leden
van de fractie van D66. Hoe verhoudt zich dit tot de opsplitsing in twee modules?
Is het niet ongewenst nut-en-noodzaakdiscussies te vermengen met uitvoeringsdiscussies?
Waarom is niet, zo vragen deze leden, de procedure van de Tracéwet
gekozen, die uitgaat van volgtijdelijkheid?Het wetsvoorstel, zo merken de leden van de fracties van de RPF en het
GPV in dit verband op, biedt de mogelijkheid om de projectbesluitvormingsmodule
en de uitvoeringsmodule gelijktijdig in gang te zetten, blijkens artikel 39n.
Hiermee vervalt de verplichte volgtijdelijkheid van besluit en uitvoering.
Dit gaat verder dan wat is geregeld in de Tracéwet, waar besluitvorming
en uitvoering op elkaar volgen. De leden van de fracties van
de RPF en het GPV zijn nog niet overtuigd van de noodzaak om deze mogelijkheid
te introduceren. Bij de projectbesluitvormingsmodule gaat het immers om het
principebesluit, dat genomen dient te worden voordat er vergunningen verleend
kunnen worden. Deze leden vragen zich af of er gesproken kan worden van zorgvuldige
besluitvorming wanneer, vóórdat het principebesluit is genomen,
al maatregelen worden getroffen om de uitvoering mogelijk te maken. Het verleden
heeft aangetoond, dat, door deze omdraaiing van besluitvormingsvolgorde, reeds
gemaakte kosten («sunk costs») de politiek onheuse argumenten
verschaffen om het besluit door te drukken. De tijdwinst van het kleinere
aantal beslismomenten als gevolg van dit wetsvoorstel geeft bovendien ruimte
om in de huidige volgorde te blijven werken. Deze leden verzoeken de regering
in te gaan op bovenstaande kritiek, en tevens een antwoord te geven op de
vraag welke nadelige effecten worden voorzien als de volgtijdelijkheid gehandhaafd
blijft.Hieromtrent merk ik het volgende op. Wanneer bijvoorbeeld in een pkb een
concrete beleidsbeslissing is opgenomen over een locatie ten behoeve van –
bijvoorbeeld – de realisering van een windmolenpark, of een elektriciteitscentrale,
dan is, wanneer die pkb onherroepelijk is geworden, de planologische discussie
daarmee afgerond. Een concrete beleidsbeslissing dient namelijk overeenkomstig
de WRO in bestemmingsplankader in acht te worden genomen. Dit betekent dat
het bij de besluitvorming over de realisering van die projecten vervolgens
alleen nog gaat om de verlening van een aantal vergunningen. In een dergelijke
situatie kan worden volstaan met het doorlopen van de uitvoeringsmodule ten
behoeve van de gecoördineerde verlening van de vereiste vergunningen.
Hetzelfde geldt in het – naar verwachting uitzonderlijke geval –
dat een vigerend bestemmingsplan het beoogde rijksproject reeds mogelijk maakt.Ook kan de situatie zich voordoen dat weliswaar beide modules dienen te
worden doorlopen, maar dat die modules in de tijd vrijwel of geheel parallel
kunnen worden geschakeld. Daarbij kan worden gedacht aan een project dat,
zowel wat de planologische ingreep betreft als wat het aantal vereiste vergunningen
betreft, overzichtelijk is en waarbij een zekere spoed is geboden. Een voorbeeld
hiervan is de aanleg van een hoogspanningsverbinding. Voor die situatie maakt
het onderhavige wetsvoorstel het mogelijk de inspraak en besluitvorming over
enerzijds het rijksprojectbesluit en anderzijds de benodigde vergunningen
parallel te schakelen. Dit behoeft naar mijn oordeel niet ten koste te gaan
van de vereiste zorgvuldigheid. Parallelschakeling van de besluitvorming kan,
waar dat mogelijk is, voor belanghebbenden zelfs aantrekkelijk zijn. Dat biedt
immers de mogelijkheid in te spreken op een project waaromtrent – in
de vorm van zowel het ontwerp-rijksprojectbesluit als de ontwerp-vergunningen –
op één en hetzelfde moment een volledig beeld wordt gegeven
van de locatie voor het beoogde rijksproject, de inrichting daarvan en de
aan het rijksproject te verbinden vergunningsvoorschriften. De parallelschakeling
van de besluitvorming in die situatie kan ook voor de verantwoordelijke projectminister
aantrekkelijk zijn. De op het ontwerp-rijksprojectbesluit en de ontwerp-vergunningen
ingekomen zienswijzen en het daaromtrent gevoerde overleg geven aan die minister
een totaalbeeld aan de hand waarvan bij de vaststelling van de betreffende
besluiten een goede belangenafweging kan plaatsvinden over nut en noodzaak
én inrichting van het beoogde rijksproject.Of een volledige parallelschakeling van de projectbesluitmodule en de
uitvoeringsmodule zich in de praktijk vaak zal voordoen, hangt af van de aard
en de urgentie van de door middel van de rijksprojectenprocedure in de toekomst
te realiseren projecten. Is de conclusie juist, zo vragen de leden van de fractie van D66 tenslotte,
dat een rijksprojectbesluit pas een jaar na het van kracht worden, zelfstandig
vatbaar wordt voor beroep? Is dat (ook) het geval als binnen één
jaar uitvoeringsbesluiten worden genomen?Wanneer alleen de projectbesluitmodule wordt gehanteerd, is een rijksprojectbesluit
direct na de bekendmaking daarvan vatbaar voor beroep. Wanneer zowel de projectbesluitmodule
als de uitvoeringsmodule worden gehanteerd, wordt een rijksprojectbesluit
pas zelfstandig vatbaar voor beroep, indien de uitvoeringsbesluiten niet binnen
een jaar na het van kracht worden van het rijksprojectbesluit zijn vastgesteld.Uit de memorie van toelichting spreekt, naar de mening van de leden van
de fractie van GroenLinks, een zekere minachting voor de standpunten van lagere
overheden c.q. een superioriteitsgevoel van de standpunten van de ministerraad.
In de eerste plaats is het Rijk niet het enige bestuursorgaan dat ruimtelijke
plannen maakt. Ook provincies, stadsregio's en gemeenten doen dit op een weloverwogen
en gefundeerde wijze. Het in juridische zin volledig buitenspel zetten van
deze overheden past, naar de mening van deze leden, niet binnen onze gedecentraliseerde
eenheidsstaat. Het is te betreuren dat, zonder enige argumentatie, wordt gesproken
over de onwenselijkheid van loopgravenoorlogen tussen verschillende bestuursorganen,
zonder begrip op te brengen voor mogelijk andere, maar daarom niet verkeerde,
standpunten van lagere overheden en andere belanghebbenden. Deze leden citeren
hierbij met genoegen uit eerder genoemd WRR-rapport dat «De «vertragingen»
van de één nu eenmaal de «waarborgen» zijn van de
ander» (WRR, 1994, nr. 46, bladzijde 82). Het voorgestelde bestuurlijk
overleg (artikel 39d van het wetsvoorstel) maakt de vaststelling en uitvoering
van een rijksprojectbesluit bovendien erg ondoorzichtig. De leden van de fractie
van GroenLinks geven de regering in overweging de wettekst zodanig te wijzigen,
dat andere overheden in een openbare procedure hun zienswijze kunnen inbrengen.
Ook wensen zij een reactie op de suggestie om, vergelijkbaar met de «Tracéwet-Adviescommissie»,
de inhoudelijke («fact-finding») en procesbegeleiding van het,
in de toelichting genoemde, «groen polderen» te delegeren aan
een meer onafhankelijk orgaan dan het betrokken ministerie.Gaarne merk ik hieromtrent het volgende op. Het onderhavige wetsvoorstel
komt tegemoet aan de wenselijkheid om «de juiste beslissing op het juiste
bestuursniveau» te kunnen nemen. Voor ruimtelijke investeringsprojecten
van nationaal belang is het Rijk het geëigende bestuursniveau. Het onderhavige
wetsvoorstel verschaft het Rijk de noodzakelijke instrumenten om de besluitvorming
over dergelijke projecten onder eigen regie te doen plaatsvinden. Dat heeft
niet te maken met minachting of superioriteit ten opzichte van andere overheden,
of, zoals de leden van de fracties van de RPF en het GPV opmerken, uitholling
van hun bevoegdheden, maar met een heldere toedeling van verantwoordelijkheden
tussen de verschillende bestuurslagen. Daarmee is overigens niet gezegd dat
de andere, bij het beoogde rijksproject betrokken overheden, in de rijksprojectenprocedure
niet worden betrokken. Juist om die betrokkenheid te waarborgen is voorzien
in de verplichting tot het voeren van bestuurlijk overleg ex artikel 39d,
derde lid, van het wetsvoorstel. De betrokkenheid van de andere overheden
wordt ook manifest in de gekozen opzet van de uitvoeringsmodule. Weliswaar
voert het Rijk in de tijd gezien de regie van de vergunningenprocedures, maar
de vergunningverlening geschiedt als hoofdregel door het primair voor de betreffende
vergunning verantwoordelijke bestuursorgaan; in de overgrote meerderheid van
de gevallen is dat de provincie of de gemeente. Wat betreft de mogelijkheid voor andere overheden om zienswijzen naar
voren te brengen, wijs ik er op dat daarvoor geen wettelijke voorziening is
vereist. Zienswijzen kunnen immers zowel ten aanzien van het ontwerp-rijksprojectbesluit
als ten aanzien van de ontwerp-vergunningen door een ieder worden ingediend.
Onder het begrip «een ieder» vallen vanzelfsprekend ook de andere
overheden.Ik zie tenslotte geen aanleiding om de inhoudelijke factfinding en procesbegeleiding
als regel te delegeren aan een onafhankelijk orgaan. Het besluitvormingsproces
rond een voorgenomen rijksproject is een verantwoordelijkheid van het Rijk,
in casu de projectminister. Factfinding en procesbewaking maken een belangrijk
onderdeel daarvan uit. Ook ingeval er in een concreet geval om praktische
redenen voor wordt gekozen om – bijvoorbeeld – de organisatie
van het «groen polderen» extern uit te besteden, geschiedt dit
toch onder de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag, te weten het Rijk.De leden van de fractie van GroenLinks hebben een vraag over de mogelijke
hiaten tussen staand beleid in een pkb, en afwijkingen die hierop worden gemaakt
in een rijksprojectbesluit. In de toelichting wordt gesteld dat wijziging
van de pkb zal afhangen van het concrete project of de mate van strijdigheid.
Wie maakt deze afweging? Is enkel de ministerraad bevoegd om een keuze te
maken voor het al dan niet doorlopen van een pkb-procedure, of kan de Kamer
deze afdwingen? Hieraan gekoppeld: kunnen belanghebbenden een beroep doen
op de rechter als, naar hun mening, de verschillen tussen pkb-beleid enerzijds,
en het projectbesluit anderzijds, groter zijn dan in (de toelichting op) het
projectbesluit wordt gesteld?De afweging of een voorgenomen rijksproject past ín dan wel aansluit
bíj in een pkb vastgelegd nationaal ruimtelijk beleid, vindt in eerste
instantie plaats door de ministerraad. Een besluit van de ministerraad om
de rijksprojectenprocedure te starten, behoeft vervolgens de goedkeuring van
de Tweede Kamer. Daarbij zal de relatie tussen het voorgenomen rijksproject
en het vigerende pkb-beleid ongetwijfeld een belangrijk punt van aandacht
zijn. Wanneer de Tweede Kamer onder omstandigheden de visie van de ministerraad,
inhoudende dat in het betreffende geval geen sprake is van strijdigheid met
de pkb, niet deelt, zal dit aanleiding zijn voor een debat tussen de betrokken
minister(s) en de Tweede Kamer. De uitkomst daarvan zal bepalend zijn voor
de beslissing voor het al dan niet herzien van de pkb.Wanneer die uitkomst inhoudt dat er geen sprake is van strijdigheid met
de pkb, kan een belanghebbende die het daarmee niet eens is, in het kader
van zijn beroepsmogelijkheden tegen het rijksprojectbesluit daarvoor aandacht
vragen bij de rechter.De leden van de GroenLinks-fractie verwijzen vervolgens naar de memorie
van toelichting waarin is gesteld dat de aangewezen projectminister moet zorgen
voor een goede afstemming met collega-ministers. Dit is vreemd, vinden de
leden van deze fractie. Een rijksprojectbesluit zal in veel gevallen een besluit
van de ministerraad zijn, waarbij per definitie de collega-ministers betrokken
zijn. Kan de verwachte aard en procedure van deze «afstemming»
worden toegelicht?Dit wil ik graag toelichten. Bij een rijksprojectbesluit zijn veelal verschillende
belangen betrokken. De voorbereiding van de behandeling in de ministerraad
van het besluit om de rijksprojectenprocedure voor een project in te zetten,
zal dan ook reeds gepaard kunnen gaan met voorafgaand (ambtelijk) interdepartementaal
overleg. Dit geldt temeer voor de voorbereiding van de vaststelling van het
rijksprojectbesluit zelf. Ook in de fase van de uitvoeringsmodule kan afstemming
met de collega-ministers zijn geboden. Daarvan zal in elk geval
sprake zijn, wanneer het noodzakelijk is dat één of meer van
de vereiste vergunningen op rijksniveau worden verleend. Dat geschiedt dan
namelijk door de minister die voor de wet waarop de betreffende vergunning
is gebaseerd, verantwoordelijk is.In de memorie van toelichting wordt, aldus de leden van de GroenLinks-fractie
gesteld dat in het voorliggende wetsvoorstel de democratische legitimiteit
versterkt zou worden. De leden van deze fractie bestrijden dit: er is sprake
van een verzwakking van de positie van de Tweede Kamer. De Tweede Kamer kan
een ministerraadsbesluit in deze namelijk enkel verwerpen of (stilzwijgend)
goedkeuren, in tegenstelling tot pkb's in algemene zin, en concrete beleidsbeslissingen
in het bijzonder, welke amendeerbaar zijn. De regering negeert op dit punt
van mogelijkheid tot amenderen de aanbevelingen van de WRR (1994, nr. 46).
Deze leden verzoeken de opmerkingen in de memorie van toelichting, over democratische
legitimiteit, te nuanceren.Ook de leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of het besluit
van de ministerraad voor amendering in aanmerking kan komen. De leden van
de PvdA-fractie informeren eveneens naar de reikwijdte van de rol van de Tweede
Kamer bij het ministerraadsbesluit dat de toegang tot de rijksprojectenprocedure
opent.De leden van de VVD-fractie vragen in dit verband tenslotte of de afspraken,
die met de regering zijn gemaakt over de voorhangprocedure, als een besluit
in een reces naar de Kamer wordt gestuurd, ook in dit geval van toepassing
worden geacht?Op deze vragen wil ik graag als volgt reageren. In de passage in de memorie
van toelichting waarnaar de leden van de fractie van GroenLinks verwijzen,
gaat het specifiek om de rol van de Tweede Kamer bij de inzet van de rijksprojectenprocedure.
Daarin wordt gesproken van waarborging van democratische legitimiteit, omdat
de Tweede Kamer bij de inzet van de rijksprojectenprocedure nadrukkelijk een
rol vervult. Dat geldt niet alleen, wanneer de rijksprojectenprocedure wordt
ingezet op basis van een wet of een pkb, maar evenzeer wanneer die procedure
wordt gestart op basis van een ministerraadsbesluit. Dat besluit behoeft immers
op basis van artikel 39a, derde lid, van het wetsvoorstel, de instemming van
de Tweede Kamer. Weliswaar kan de Tweede Kamer het ministerraadsbesluit om
de rijksprojectenprocedure voor een bepaald project in te zetten, in officiële
zin niet amenderen, maar dat neemt niet weg dat zij haar instemming afhankelijk
kan stellen van bepaalde wijzigingen in het ministerraadsbesluit. Deze gang
van zaken is dus vergelijkbaar met de rol van de Tweede Kamer bij de toepassing
van haar instemmingsrecht bij pkb's. Ook daarbij is in formele zin geen sprake
van een recht van amendement. In materiële zin evenwel kan de Tweede
Kamer haar instemming met deel 3 van een pkb afhankelijk stellen van wijzigingen
in de tekst van de pkb.Hierbij dient evenwel te worden aangetekend dat het instemmingsrecht van
de Tweede Kamer ingevolge artikel 39a, derde lid, van het wetsvoorstel, een
procedurele kwestie betreft, namelijk de vraag of de besluitvorming ten behoeve
van een bepaald project al dan niet overeenkomstig de rijksprojectenprocedure
zal plaatsvinden. Niet valt uit te sluiten dat er bij het oordeel van de kamer
daaromtrent minder snel aanleiding zijn voor amendering dan in de situatie
waarin sprake is van instemming met een beleidsdocument zoals een pkb.De afspraken die tussen de regering en de Staten-Generaal zijn gemaakt
ten aanzien van de zogenoemde voorhangprocedures hebben betrekking op de voorhang
van algemene maatregelen van bestuur bij de Staten-Generaal. Deze afspraken
zijn uitgewerkt in de Aanwijzingen voor de regelgeving. Om zeker te stellen
dat de Staten-Generaal hun rechten terzake van een algemene maatregel van
bestuur ook daadwerkelijk kunnen uitoefenen, is in aanwijzing
43 erin voorzien dat overlegging van een algemene maatregel van bestuur aan
de Staten-Generaal op een zodanig tijdstip plaatsvindt dat althans het grootste
gedeelte van de termijn om die rechten te kunnen uitoefenen, buiten een reces
van de Staten-Generaal valt.Het ligt in de rede deze aanwijzing om dezelfde reden tevens in acht te
nemen bij de voorhang bij de Tweede Kamer van een besluit van de ministerraad
tot toepassing van de rijksprojectenprocedure.Waarom bevat de wet niet een aantal minimumvoorschriften waaraan een besluit
moet voldoen, zo vragen de leden van de RPF- en GPV-fracties? De voorhangprocedure
voor de Tweede Kamer in artikel 39a, derde lid, van het wetsvoorstel, kan
toch alleen dan een voldoende grond voor instemming van de Tweede Kamer bieden,
als de regering het projectbesluit, dat zij toezendt aan de Tweede Kamer,
voorziet van voldoende inzage in de achterliggende overwegingen op sociaal,
economisch en ecologisch terrein, en het draagvlak bij de meestbetrokken belanghebbenden?
Om deze redenen vragen deze leden om meer substantie te geven aan het initiële
besluit. In dit verband wijzen zij op de extra eis die wordt gesteld aan de
startnotitie voor de m.e.r., namelijk dat ook wordt gevraagd om een globale
beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project, en de gevolgen
voor de andere bij het project betrokken belangen. Waarom wordt deze eis niet
verbonden aan het besluit dat ex artikel 39a, van het wetsvoorstel, aan de
Tweede Kamer wordt gezonden, zodat een verantwoorde parlementaire discussie
mogelijk wordt? Ook de leden van de SGP-fractie willen hieromtrent nader worden
geïnformeerd.Hieromtrent merk ik het volgende op. Het gaat in artikel 39a, derde lid,
van het onderhavige wetsvoorstel, om het besluit van de ministerraad dat de
toegang opent tot de rijksprojectenprocedure. De vraag die op dat moment,
eerst in de ministerraad en vervolgens in de Tweede Kamer, ter discussie staat
is of het beoogde project van zodanig nationaal belang is dat de besluitvorming
daaromtrent onder de regie en verantwoordelijkheid van het Rijk moet plaatsvinden.
De motivering van het ministerraadsbesluit zal zich dan ook moeten richten
op het nationale karakter van het beoogde project. Indien de kamer die motivering
onvoldoende acht om het ministerraadsbesluit goed te keuren, kan zij uiteraard
om een nadere onderbouwing van het besluit vragen.De door de leden van de fracties van de RPF en het GPV genoemde zaken,
zoals een globale beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project,
zijn op dat moment nog niet aan de orde. Daarvan is pas sprake, indien de
besluitvorming overeenkomstig de rijksprojectenprocedure daadwerkelijk is
gestart. Die besluitvormingsprocedure begint met het uitbrengen van de startnotitie
m.e.r. met daaraan gekoppeld een beschrijving van de te verwachten gevolgen
van het project voor het ruimtelijk beleid, van de sociaal-economische gevolgen
en van de gevolgen voor andere bij het project betrokken belangen.Gelet hierop zie ik geen aanleiding het besluit als bedoeld in artikel
39a, derde lid, aan enige minimumvoorschriften te binden.Het is goed denkbaar, zo stellen de leden van de RPF- en GPV-fracties,
(en zelfs wenselijk) dat de ministerraad in zijn besluitvorming een keuze
maakt tussen verschillende scenario's of alternatieven. Deze leden achten
het wenselijk om ook deze door de ministerraad gemaakte afwegingen terzake
op te nemen in het besluit dat aan de Kamer wordt gezonden, zodat een parlementaire
discussie hierover mogelijk wordt. Wil de regering een dergelijke bepaling
toevoegen aan het wetsvoorstel?Het besluit van de ministerraad om voor de besluitvorming over een bepaald
project de rijksprojectenprocedure in te zetten, dient ingevolge de artikelen
3:46 en 3:47 van de Awb te zijn voorzien van een motivering. Daarin wordt
ingegaan op het nationale belang van het betreffende project en – in
verband daarmee – op de noodzaak om voor de besluitvorming over het
betreffende project de rijksprojectenprocedure in te zetten. Dat ministerraadsbesluit,
inclusief de daarbij behorende motivering, wordt ten behoeve van het verkrijgen
van instemming naar de Tweede Kamer gezonden. Artikel 39a, derde lid, van
het wetsvoorstel, heeft hierop betrekking. In dit ministerraadsbesluit zijn
zaken als de verschillende modaliteiten voor het project en alternatieve scenario's
nog niet aan de orde. Die komen pas aan de orde, wanneer de besluitvormingsprocedure
daadwerkelijk is gestart; dat is op het moment van het uitbrengen van de startnotitie
m.e.r.Voor een aanvullende bepaling in het wetsvoorstel in de door deze leden
bedoelde zin zie ik dan ook geen aanleiding.Ook vragen de leden van de RPF- en GPV-fracties hoe zal moeten worden
omgegaan met onvoorziene omstandigheden, bijvoorbeeld doordat in een later
stadium nieuwe serieuze alternatieven (zoals een alternatieve technologie
of locatie) aan de orde komen? Hoe onherroepelijk een rijksprojectbesluit
materieel is, zal dan blijken. Waarom biedt de wet geen formele mogelijkheden
om in zo'n geval op de schreden terug te keren?De situatie waarop de leden van de fracties van de RPF en het GPV doelen,
kan zich in elke besluitvormingsprocedure voordoen. Van nieuwe serieuze alternatieven
die tijdens de besluitvormingsprocedure aan de orde komen, of zelfs na de
afronding daarvan, kan evenzeer sprake zijn in bijvoorbeeld een artikel 19-procedure
en een Tracéwetprocedure. In een dergelijke situatie zal per concreet
geval, afhankelijk van de omstandigheden en afhankelijk van het stadium van
de besluitvorming moeten worden bezien op welke wijze met die nieuwe alternatieven
moet worden omgegaan. Om die reden acht ik het dan ook niet noodzakelijk om
in de rijksprojectenprocedure hiervoor een speciale voorziening te treffen.3.8 Inspraak en rechtsbeschermingWanneer een rijksprojectbesluit voortvloeit uit een pkb, ontstaat, naar
het oordeel van de leden van de fracties van de RPF en het GPV, mogelijk verwarring
met betrekking tot de te onderscheiden inspraaktrajecten, zeker wanneer de
projectbesluitmodule (§ 2 van het wetsvoorstel) niet van toepassing wordt
verklaard. Kan een heldere uiteenzetting worden gegeven van de verschillen,
ten aanzien van de inspraakmogelijkheden en rechtsbescherming, tussen een
projectbesluit, dat voortvloeit uit een concreet uitgewerkt project in een
pkb enerzijds, en een rijksprojectenbesluit dat genomen wordt uit hoofde van
een sectorwet, dan wel op grond van zelfstandige afweging door de ministerraad
anderzijds? Daarbij verzoeken deze leden in te gaan op zowel de mate waarin
provinciale en gemeentelijke overheden worden betrokken bij de totstandkoming
van de projectinhoud, als op de mate waarin belanghebbenden en niet-belanghebbenden
bedenkingen, bezwaar en beroep kunnen aantekenen.Deze vragen van de leden van de RPF en het GPV kunnen het best worden
toegelicht aan de hand van een voorbeeld.Stel, er is een concrete beleidsbeslissing in een pkb waarin een locatie
voor een bepaald rijksproject is aangewezen. Die locatiekeuze kan éénmaal
bij de rechter worden aangevochten, te weten in het kader van de beroepsmogelijkheid
die – na de bekendmaking van de pkb – tegen de concrete beleidsbeslissing
openstaat. Wanneer op basis van diezelfde pkb ten behoeve van de realisering
van het betreffende rijksproject vervolgens de beide modules van de rijksprojectenprocedure
worden doorlopen, is het niet mogelijk om achtereenvolgens in het kader van
het beroep tegen het vastgestelde rijksprojectbesluit alsmede
in het kader van bedenkingen tegen de ontwerp-vergunningen en het beroep tegen
de verleende vergunningen die locatie opnieuw aan te vechten. Daarmee wordt
een driedubbele rechtsbescherming voorkomen.Hetzelfde geldt, wanneer op basis van diezelfde pkb ten behoeve van de
realisering van het betreffende rijksproject rechtstreeks de uitvoeringsmodule
wordt doorlopen. Ook dan is het noodzakelijk dubbele rechtsbescherming te
voorkomen. De locatie voor het betreffende rijksproject die reeds in het kader
van het beroep tegen de concrete beleidsbeslissing bij de rechter is c.q.
kon worden aangevochten, kan ook in dat geval niet opnieuw in het kader van
bedenkingen tegen de ontwerp-vergunningen en het beroep tegen de verleende
vergunningen ter discussie worden gesteld.Een pkb die als basis dient voor de inzet van de rijksprojectenprocedure,
behoeft niet altijd een concrete beleidsbeslissing daaromtrent te bevatten.
Het is alleszins mogelijk dat een pkb alleen maar bepaalt dat voor een bepaald
rijksproject de rijksprojectenprocedure zal worden doorlopen. Tegen een dergelijke
uitspraak in een pkb staat geen beroep open. In dat geval kan dus geen sprake
zijn van dubbeling van rechtsbescherming. Hiervan is evenmin sprake, indien
de rijksprojectenprocedure is gebaseerd op een sectorwet of een ministerraadsbesluit.Wat betreft het overleg met provinciale of gemeentelijke overheden en
waterschappen waarnaar deze leden informeren, wijs ik op de overlegverplichting
die is neergelegd in artikel 39d, derde lid, van het wetsvoorstel. Ten aanzien
van de reikwijdte van de kring van beroepsgerechtigden tenslotte merk ik het
volgende op. Tegen een concrete beleidsbeslissing in een pkb staat beroep
open voor een ieder. Beroep tegen een rijksprojectbesluit staat open voor
degene die tijdig tegen een ontwerp-rijksprojectbesluit bedenkingen heeft
ingediend en voor degene die bedenkingen heeft tegen wijzigingen die bij de
vaststelling van het rijksprojectbesluit ten opzichte van het ontwerp zijn
aangebracht. Beroep tegen de verleende vergunningen tenslotte staat open voor
degenen die zich ingevolge de verschillende wettelijke regelingen waarop de
betreffende vergunningen zijn gebaseerd, daartegen tot de rechter kunnen wenden.Enkele vragen rijzen bij de leden van de RPF- en GPV-fracties omtrent
het «getrapte» karakter van de actio popularis. Maakt het feit,
dat alleen hij die zienswijzen of bedenkingen naar voren heeft gebracht tegen
een ontwerp-besluit, ook beroep mag aantekenen, het niet noodzakelijk dat
de inhoud van het ontwerp-rijksprojectbesluit in alle gevallen zodanig is
uitgewerkt, dat inzicht wordt verschaft in alle ruimtelijke consequenties
en aanpassingsmaatregelen van het besluit? Immers, wie op basis van een schetsmatig
ontwerpbesluit geen bezwaren ontdekt, maar tijdens de uitwerking in de fase
van de uitvoeringsmodule er achter komt dat zijn belang of een omgevingsbelang
wordt geschaad, is volgens het getrapte stelsel te laat om in beroep te gaan.
Hoe garandeert de wet dat, wanneer onvoldoende inzicht bestaat in de omgevingsconsequenties
van het ontwerpbesluit, latere bezwaren toch via de beroepsprocedure kunnen
worden aangevoerd? Kan een oplossing gevonden worden in de uitbreiding van
het aantal voorschriften dat het wetsvoorstel bevat ten aanzien van de inhoud
van het projectbesluit (memorie van toelichting, bladzijde 20)?In antwoord op deze vraag merk ik het volgende op. Het getrapte karakter
van de actio popularis houdt in dat beroep tegen een rijksprojectbesluit kan
worden ingesteld door:• degenen die bedenkingen hebben ingebracht tegen het ontwerp-rijksprojectbesluit;• degenen die bedenkingen hebben tegen wijzigingen die bij het nemen van het rijksprojectbesluit ten opzichte van het ontwerp-rijksprojectbesluit
zijn aangebracht en• belanghebbenden aan wie redelijkerwijs niet kan worden verweten
geen bedenkingen te hebben ingebracht tegen het ontwerp van het rijksprojectbesluit.Het gaat hierbij dus alleen om de invulling van de kring van beroepsgerechtigden
tegen het rijksprojectbesluit. De situatie waarop de leden van de fracties
van de RPF en het GPV doelen, betreft een geheel andere. Daarin gaat het om
de bezwaar- en beroepsmogelijkheden van iemand die op basis van een ontwerp-rijksprojectbesluit
geen bezwaren heeft, maar tijdens de uitwerking in de fase van de uitvoeringsmodule
constateert dat zijn belang of een omgevingsbelang wordt geschonden. Deze
gang van zaken is niet ongebruikelijk. In de uitvoeringsmodule gaat het immers
om de uitwerking van een project tot op het niveau van concrete ontwerp-vergunningen.
Daarbij zullen vrijwel altijd nieuwe elementen aan de orde komen die in het
rijksprojectbesluit in het geheel niet of slechts op hoofdlijnen waren aangegeven.
Het is alleszins voorstelbaar dat iemand die zich in beginsel wél kan
verenigen met de realisering van een bepaald project op een bepaalde locatie,
zich in zijn belang geschonden voelt waar het de voorstellen voor de concrete
inrichting en uitwerking daarvan betreft. Anders dan deze leden veronderstellen,
kan deze persoon tegen de (ontwerp) vergunningen waarin de inrichting en uitwerking
van het project concreet gestalte krijgen, wel degelijk bedenkingen indienen
en zich zonodig tot de rechter wenden. De bedenkingen c.q. het beroep van
betrokkene zullen zich dan ook op die concrete voorstellen moeten richten.Ik hecht eraan te benadrukken dat de bepaling als neergelegd in artikel
39k, derde lid, van het onderhavige wetsvoorstel, er uitsluitend toe strekt
te voorkomen dat zaken die reeds bij de besluitvorming over het rijksprojectbesluit,
inclusief de daaraan verbonden mogelijkheid van beroep, aan de orde zijn geweest
of aan de orde hadden kunnen worden gesteld, opnieuw ter discussie worden
gesteld. Daarvan is in dit voorbeeld geen sprake. Het wetsvoorstel biedt dan
ook zonder meer de garantie om zaken betreffende de inrichting en uitwerking
van het project en de daaraan verbonden omgevingsconsequenties die in het
kader van het rijksprojectbesluit niet aan de orde konden worden gesteld,
omdat het rijksprojectbesluit daarop eenvoudigweg geen betrekking had, in
de fase van de uitvoeringsmodule door middel van bedenkingen en zonodig beroep
aan te kaarten. Voor het vinden van alternatieve oplossingen, zoals genoemde
leden suggereren, is dan ook geen aanleiding.4. Vorm en inhoud van de rijksprojectenprocedure4.1 Reikwijdte rijksprojectenprocedureDe rijksprojectenprocedure is, aldus de leden van de PvdA-fractie, van
toepassing op alle grote ruimtelijke projecten, behalve op infrastructurele
projecten. Deze vallen onder de Tracéwet of de te wijzigen Luchtvaartwet.
De regering geeft een aantal redenen aan waarom de Tracéwet en de rijksprojectenprocedure
niet nu gebundeld zouden moeten worden in één wet. De genoemde
inhoudelijke verschillen zijn naar de mening van de leden van de PvdA-fractie
niet overtuigend, zeker niet als op twee punten de wetgeving zou kunnen worden
gelijkgetrokken, namelijk het vervallen van de mogelijkheid om via een besluit
van de ministerraad een rijksprojectenprocedure te starten, en het uitbreiden
van de Tracéwet met de verplichting een bredere beschrijving van de
gevolgen van het project te maken. Kan de regering een reactie hierop geven?
Op welke termijn wordt samenvoeging van de genoemde wetten voorzien? In paragraaf 2.3 van deze nota ben ik naar aanleiding van een vraag
van de fractie van D66 ingegaan op de keuze om de Tracéwet en de Luchtvaartwet
buiten het bereik van de rijksprojectenprocedure te laten. Belangrijkste reden
daarvoor is dat deze beide wetten die overigens nog recentelijk zijn gewijzigd
c.q. worden gewijzigd, reeds een aan de rijksprojectenprocedure gelijksoortige
besluitvormingsprocedure onder de verantwoordelijkheid van het rijk bevatten,
welke procedures specifiek zijn toegesneden op de problematiek van de aanleg
of wijziging van hoofdwegen, spoorwegen en vaarwegen respectievelijk van de
aanleg en het gebruik van luchtvaartterreinen. Wat betreft de suggestie van
de leden van de PvdA-fractie om op twee punten de wetgeving gelijk te trekken,
merk ik het volgende op. Deze leden stellen onder meer voor de mogelijkheid
om via een besluit van de ministerraad de rijksprojectenprocedure te starten,
te laten vervallen.Het laten vervallen van die mogelijkheid zou betekenen dat alleen de besluitvorming
over díe projecten die daartoe in een wet of een pkb zijn aangewezen,
onder de regie van het Rijk kan plaatsvinden. Het gaat daarbij dus per definitie
om projecten die reeds bij het opstellen van de betreffende wet of pkb zijn
voorzien. Ruimtelijke investeringsprojecten zijn in het huidige tijdsbestek
waarin sprake is van een grote investeringsdynamiek, bepaald niet altijd voorzienbaar.
Dit geldt evenzeer voor investeringsprojecten van nationaal belang. Het schrappen
van het ministerraadsbesluit als start van de rijksprojectenprocedure zou
betekenen dat voor de besluitvorming over een onvoorzien project met een aantoonbaar
nationaal karakter eerst een wetswijziging of pkb-herziening dient plaats
te vinden. Pas daarna kan de besluitvorming over het betreffende project door
het Rijk ter hand worden genomen. Daarmee is in de regel een behoorlijke tijd
gemoeid. Een alternatief zou dan kunnen zijn om in die situatie aan andere
overheden te vragen de besluitvorming over het project van nationaal belang
voor hun rekening te nemen. Een dergelijke aanpak spoort niet met de met dit
wetsvoorstel beoogde aanpak van «de juiste beslissing op het juiste
bestuursniveau». Bovendien kan het Rijk de besluitvorming dan pas aan
zich trekken, wanneer die andere overheden de besluitvorming aantoonbaar frustreren.
In het algemeen is er dan al geruime tijd verstreken en hebben alle bestuursorganen
zich in hun stellingen ingegraven. Een ander alternatief is dat toch weer
wordt uitgeweken naar ad hoc-wetgeving met als enig oogmerk de spoedige realisering
van dat ene concrete project.Het laten vervallen van het ministerraadsbesluit als start van de rijksprojectenprocedure
met als oogmerk om die procedure daarmee ook geschikt te maken voor de besluitvorming
over infrastructurele werken, acht ik dan ook, gelet op het bovenstaande,
ongewenst.In de discussienota over de fundamentele herziening van de WRO is door
mij ten aanzien van de relatie tussen de rijksprojectenprocedure enerzijds
en de Tracéwet en de Luchtvaartwet anderzijds gesteld dat «uit het oogpunt van inzichtelijkheid en eenvoud van wetgeving op
langere termijn kan worden overwogen om de besluitvorming over alle projecten,
ongeacht het beleidsterrein, in één wettelijke regeling onder
te brengen. Het is evenwel ongewenst de fundamentele herziening van de WRO
te belasten met een dergelijke technisch ingrijpende wetgevingsoperatie waarvoor
uit beleidsmatig oogpunt geen directe aanleiding is».Wanneer die wetgevingsoperatie op de langere termijn daadwerkelijk ter
hand wordt genomen, zal de suggestie van de leden van de fractie van de PvdA
om de Tracéwetprocedure uit te breiden met de verplichting een bredere
beschrijving van de gevolgen van het project te maken, nader kunnen worden
bezien.4.2 BelangenafwegingDe leden van de PvdA-fractie merken vervolgens op dat een projectbesluit een beschrijving moet bevatten van de gevolgen van het project voor
de betrokken belangen. Daarenboven moet nog een globale beschrijving worden
gegeven van de gevolgen voor het ruimtelijk beleid, van de sociaal-economische
aspecten en van de andere belangen die bij het project zijn betrokken. Deze
leden onderschrijven deze aanpak, en vooral de voorgestelde beschrijving van
de sociaal-economische gevolgen. Wel missen deze leden een verplichting tot
beschrijving van de relatie met het ruimtelijk toetsingskader, te denken valt
aan de grotere beleidsnota's rond water, milieu, natuur en ruimtelijke ordening.
Eventuele afwijkingen zullen immers grondig moeten worden onderbouwd.Het wetsvoorstel voorziet reeds in de wens van de leden van de fractie
van de PvdA tot een beschrijving van de relatie met het ruimtelijk toetsingskader.
Het wetsvoorstel spreekt immers over een globale beschrijving van de te verwachten
gevolgen van het project voor het ruimtelijk beleid. Daaronder dient de relatie
tussen het voorgenomen rijksproject en de grotere beleidsnota's rond water,
milieu, natuur en ruimtelijke ordening te worden begrepen.De leden van de PvdA-fractie vragen zich verder af of er overlap is tussen
de beschrijving van de gevolgen voor de betrokken belangen uit artikel 39b,
onder a, van het wetsvoorstel en de beschrijving van de sociaal-economische
gevolgen uit artikel 39c, eerste lid. Moeten bij alle milieueffectrapport-varianten
ook steeds de sociaal-economische gevolgen worden beschreven? Waarom is deze
eis gekoppeld aan de m.e.r. en niet aan artikel 39? Zijn de genoemde beschrijvingen
aan termijnen gebonden? Zo ja, zijn dit dan de m.e.r.-termijnen? Welke termijn
geldt dan voor de nieuwe eis van de beschrijving van de sociaal-economische
gevolgen? Indien geen MER vereist is, moet ook een beschrijving worden gemaakt.
Die hoeft echter niet ter inzage te worden gelegd (artikel 39c, derde lid).
Is dit stuk dan niet toegankelijk voor burgers? Voor de inhoudelijke kwaliteit
van de besluitvorming, zo merken deze leden op, zijn geen regels gegeven.
Waarom wordt bijvoorbeeld niet aangesloten bij artikel 9, en verder, van het
Besluit op de ruimtelijke ordening (Bro)? Daarin worden motiverings-, overleg-
en onderzoeksvereisten voor het bestemmingsplan gegeven. Omdat een rijksprojectenprocedure
ingrijpt op hetzelfde niveau als een bestemmingsplan, zouden deze eisen ook
hiervoor kunnen gelden.Naar aanleiding hiervan merk ik het volgende op. Het gaat in artikel 39c,
eerste lid, van het wetsvoorstel om de startnotie voor de m.e.r. Dat artikellid
verbindt aan die startnotitie enige aanvullende eisen. Het is de bedoeling
dat reeds in de startnotitie voor de m.e.r. een globale beschrijving wordt
gegeven van de te verwachten gevolgen van het project voor het ruimtelijk
beleid, van de sociaal-economische gevolgen en van de gevolgen voor de andere
bij het project betrokken belangen. De startnotitie krijgt hiermee een bredere
strekking dan alleen de relatie met milieu-effecten. Die beschrijvingen maken
onderdeel uit van de startnotitie voor de m.e.r. en doorlopen de daaraan verbonden
procedure met de daarbij behorende termijnen. De bedoeling hiervan is dat
burgers reeds in het kader van de inspraak op de startnotitie, d.w.z. op een
zeer vroeg moment in het besluitvormingstraject, kunnen reageren op álle
bij het project betrokken belangen. Het is zeer wel mogelijk dat de reeds
in het kader van de startnotitie voorgeschreven globale beschrijvingen ook,
maar wellicht in een wat meer gedetailleerde vorm, zijn terug te vinden in
het rijksprojectbesluit. Daarbij dient evenwel te worden bedacht dat de startnotitie
de eerste stap is in de besluitvormingsprocedure en het rijksprojectbesluit
de laatste stap daarvan vormt. Het is dan ook alleszins denkbaar dat in het
rijksprojectbesluit naar aanleiding van de ingebrachte zienswijzen en het
gevoerde bestuurlijk overleg ook andere gevolgen van het project worden beschreven.
Wanneer in een uitzonderlijk geval voor een voorgenomen project
geen m.e.r.-procedure behoeft te worden doorlopen, dient eveneens een globale
beschrijving te worden gegegeven van de te verwachten gevolgen van het project
voor het ruimtelijk beleid, van de sociaal-economische gevolgen van het project
en van de gevolgen voor de andere bij het project betrokken belangen. De besluitvormingsprocedure
start in die situatie met de terinzagelegging van het ontwerp-rijksprojectbesluit,
vergezeld van die beschrijvingen. Die beschrijvingen zijn dus evenzeer toegankelijk
voor burgers; zij kunnen daarop dus reageren in het kader van het naar voren
brengen van zienswijzen op het ontwerp-rijksprojectbesluit.Wat betreft de vragen van de leden van de fractie van de PvdA naar voorschriften
voor de inhoudelijke kwaliteit van het rijksprojectbesluit, merk ik het volgende
op. Deze leden verwijzen in dat verband naar de voorschriften van artikel
9 en volgende van het Bro. Dergelijke voorschriften betreffen de voorbereiding
en inrichting van structuur- en bestemmingsplannen. Vanwege de diversiteit
van mogelijke rijksprojecten in aard, omvang, schaalniveau e.d. is afgezien
van het wettelijke vastleggen van voorschriften die voor elk rijksprojectbesluit
zouden moeten gelden. Daarom is ervoor gekozen aan het rijksprojectbesluit
extra motiveringsvereisten te verbinden, inhoudende dat het rijksprojectbesluit
een beschrijving moet bevatten van het betrokken project en de wijze waarop
het zal worden uitgevoerd, alsmede van de gevolgen van het project voor de
bij het project betrokken belangen. Met deze aanvullende motiveringsvereisten
wordt het mogelijk elk rijksprojectbesluit toe te snijden op het specifieke
karakter daarvan.4.3 Streek- en bestemmingsplannenDe formele inpassing van het project in het streek- en bestemmingsplan
vindt, aldus de leden van de PvdA-fractie, plaats ná de vaststelling
van het rijksprojectbesluit. Het is de verantwoordelijkheid van de provincies
en gemeenten om te bepalen op welke wijze dit gebeurt, aldus de regering (bladzijde
34). Betekent dit dat gemeenten juridisch gezien vrij zijn om inpassingseisen
te stellen, of komen hier nog landelijke richtlijnen per project voor? Hoe
wordt de financiering van de inpassing wettelijk geregeld? Wat is de positie
van de vergunningsaanvrager indien hij vindt dat de gemeente onredelijke inpassingseisen
stelt? Algemener gesteld, welk beleidsvrijheid hebben gemeenten nog bij de
verstrekking van de vergunningen in het kader van de rijksprojectenprocedure?De formele inpassing van het rijksproject in streek- en bestemmingsplankader
is inderdaad een zaak van provincie en gemeente. Voor de aanpassing van het
bestemmingsplan geldt als enig vereiste dat die aanpassing binnen een jaar
nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk is geworden, dient plaats te
vinden. Deze regeling is identiek aan die van de Tracéwet. Ook in die
wet is geen sprake van aanvullende vereisten of van landelijke richtlijnen.
Evenmin is daarbij sprake van financiering door het Rijk van de benodigde
aanpassing van het bestemmingsplan. De kosten van het maken van bestemmingsplannen
zijn en blijven een zaak van de gemeenten waarvoor zij via het gemeentefonds
vergoedingen ontvangen.Wat betreft de vrijheid van gemeenten op het punt van de vergunningverlening,
merk ik tenslotte nog het volgende op. De vergunningverlening voor een rijksproject,
zal in de regel via de uitvoeringsmodule verlopen. Het Rijk voert daarbij
de regie en kan er dus op toezien dat de gemeente voor de vergunningen waarvoor
zij bevoegd gezag is, geen onredelijke vergunningvereisten stelt. Tenslotte
kan de vergunningaanvrager zich nog tot de rechter wenden, indien hij van
oordeel is dat hij met onredelijke vergunningvereisten wordt geconfronteerd. Gemeenten moeten binnen een jaar nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk
is geworden, het bestemmingsplan hebben aangepast aan de rijksprojectenprocedure.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het de taak van de gemeenten zelf is
om de rechtspraak op dit punt bij te houden? Zij hoeven immers geen partij
te zijn bij eventuele rechtsprocedures tegen het rijksprojectbesluit. Wat
gebeurt er als gemeenten de wijziging niet op tijd klaar hebben?Het ligt voor de hand dat de projectminister via zijn rijksvertegenwoordigers
in de regio aan de betrokken gemeente zal melden, wanneer het rijksprojectbesluit
onherroepelijk is geworden. Daarna heeft de gemeente een jaar de tijd om het
bestemmingsplan met het rijksprojectbesluit in overeenstemming te brengen.
De termijn van één jaar voor de aanpassing van het bestemmingsplan
is een termijn van orde. Het is primair een taak van de inspecteur van de
ruimtelijke ordening, eventueel samen met zijn betrokken collega-rijksvertegenwoordiger,
om erop toe te zien dat de gemeente zich aan deze termijn houdt.4.4 Bundeling van proceduresDe leden van de PvdA-fractie zijn het van harte eens met de coördinatie
van de vergunningprocedures. Als een bestuursorgaan niet, of niet tijdig,
een besluit op een vergunningaanvraag neemt, mag het Rijk het besluit zelf
nemen. Kan een indicatie worden gegeven van de werklast en extra deskundigheid
die nodig zijn bij het Rijk, en van de wijze waarop in deze expertise zal
worden voorzien? Wordt nog gedacht aan extra financiering van personeel bij
provincie en/of gemeenten om de extra uitvoeringslasten aldaar op te vangen?Om onnodige overlast tijdens de werkzaamheden tegen te gaan, zou het te
overwegen zijn om in de wet vast te leggen dat een procescoördinator
de werkzaamheden coördineert, met als uitgangspunt dat een minimum aan
overlast wordt gerealiseerd. Op gemeentelijk niveau zijn daar al ervaringen
mee.In algemene zin kan ik geen indicatie geven van de werklast voor het Rijk,
wanneer het Rijk zelf vergunningen moet verlenen. Dit is immers afhankelijk
van het aantal gevallen waarbij het noodzakelijk is dat het Rijk één
of meer vergunningen zelf moet verlenen. Voor de daarvoor benodigde expertise
kan het Rijk zonodig een beroep doen op externe deskundigheid. Die gang van
zaken is vergelijkbaar met een gemeente die voor het maken van een bestemmingsplan
een stedebouwkundig bureau inschakelt. Ik ben niet voornemens te voorzien
in extra financiering van betrokken personeel bij provincie en/of gemeenten.
Er is immers geen sprake van een extra taak. De voor het betreffende project
benodigde vergunningen worden namelijk door de bestuursorganen verleend die
daarvoor ook verantwoordelijk zijn, indien de besluitvorming via de reguliere
besluitvormingsprocedures zou zijn verlopen.Het Rijk dient te voorzien in de procescoördinatie; dit is inherent
aan de opzet van de uitvoeringsmodule; ik acht het dan ook niet nodig in de
wet daarvoor nog aanvullende voorzieningen te treffen.De leden van de VVD-fractie hebben een vraag over het procesmanagement:
kan de regering nader uitleggen hoe de twee genoemde randvoorwaarden voor
het overleg met overleg- en samenwerkingspartners worden doorvertaald in de
opzet van de rijksprojectenprocedure?De rijksprojectenprocedure kan worden ingezet voor projecten die zeer
kunnen variëren van aard, omvang, schaalniveau, ruimtelijke ingreep e.d.
Ook het aantal bij een rijksproject betrokken actoren en de bij het project
betrokken belangen zullen sterk kunnen verschillen. Dit betekent dat per concreet geval maatwerk moet worden geleverd voor
de aanpak en inrichting van het besluitvormingsproces op het punt van afspraken,
overleg, samenwerking e.d. Dit maatwerk dient zich af te spelen binnen de
in het wetsvoorstel gegeven procedurele kaders.Bij rijksprojecten wordt meestal gedacht aan infrastructurele werken.
De leden van de fractie van D66 vragen de regering daarom of een rijksprojectenprocedure
ook kan worden ingezet voor de ontwikkeling van natuurgebieden, in het bijzonder
voor onderdelen van de ecologische hoofdstructuur.De rijksprojectenprocedure kan inderdaad worden ingezet voor de ontwikkeling
van natuurgebieden. Voorwaarde voor de inzet van de rijksprojectenprocedure
is natuurlijk wel dat het Rijk de besluitvorming over de ontwikkeling van
het betreffende natuurgebied of voor onderdelen van de ecologische hoofdstructuur
onder eigen regie wil doen plaatsvinden.De leden van de fractie van D66 vinden het vanzelfsprekend dat een rijksproject
past binnen het nationaal ruimtelijk beleid. Als dat niet het geval is, moet
eerst het nationaal ruimtelijk beleid (al dan niet vastgelegd in bijvoorbeeld
een pkb) worden herzien, omdat anders de samenhang in het ruimtelijk beleid
wordt aangetast. Deze leden zouden graag zien dat de regering op deze opvatting
inging. In dit verband hebben zij nog de volgende vragen. De regering stelt
dat, als het rijksproject in strijd is met het in een pkb vastgelegde nationaal
ruimtelijk beleid, de pkb moet worden gewijzigd (bladzijde 12 van de memorie
van toelichting). Verderop staat echter (op bladzijde 16 van de memorie van
toelichting): «In die situatie zal in het algemeen niet kunnen worden
volstaan met het vaststellen van het rijksprojectbesluit». Moeten deze
leden hier uit begrijpen, dat het mogelijk is dat een rijksproject, dat strijdig
is met het nationaal ruimtelijk beleid, toch tot stand kan komen, zonder dat
de pkb wordt herzien? Vindt de regering het in dit geval niet nodig dat eerst
de pkb wordt herzien? Deze leden verzoeken de regering elk mogelijk misverstand
hierover uit de weg te ruimen.Ik verwijs deze leden allereerst naar de passage terzake in paragraaf 3.6
van deze nota naar aanleiding van vragen van de leden van de CDA-fractie.
Wat betreft de vraag of een rijksprojectbesluit kan worden vastgesteld in
strijd met nationaal ruimtelijk beleid als neergelegd in een pkb, hecht ik
er aan te benadrukken dat dat niet mogelijk is. Als daarvan sprake is, zal
het rijksprojectbesluit niet eerder kunnen worden vastgesteld dan nadat de
benodigde herziening van de pkb in werking is getreden. De voorbereiding van
beide ontwerp-besluiten en de besluitvorming over die voornemens kan desgewenst
wel nagenoeg gelijktijdig gebeuren.De leden van de fractie van D66 vragen de regering waarom, als de pkb
moet worden gewijzigd, niet gekozen wordt voor een bundeling van beide procedures.
Als de pkb moet worden herzien, treedt toch geen verlies van tijd of andere
inefficiënties op als de rijksprojectenprocedure (in geval van bundeling)
eveneens de pkb-procedure moet volgen? Deze leden wijzen op het gunstige gevolg
voor het draagvlak in de samenleving van een door de Tweede Kamer expliciet
goedgekeurd rijksproject. Ligt een dergelijke bundeling daarom niet voor de
hand, zodat daarmee nog eens overduidelijk wordt erkend dat de oorspronkelijke
strijdigheid van pkb met het project is opgeheven?Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel heb ik overwogen of het gewenst
is te voorzien in één procedure waarbij zowel de pkb wordt gewijzigd
als de vaststelling van het rijksprojectbesluit plaatsvindt. Hierbij spelen
de volgende elementen een rol: • de procedure om een pkb te herzien is een geheel andere dan de
in het wetsvoorstel vervatte procedure voor het rijksprojectbesluit. Het belangrijkste
verschil tussen beide procedures betreft het vereiste van instemming met de
pkb-herziening van de Tweede én de Eerste Kamer;• het samenvoegen van die procedures in één gebundelde
procedure betekent per definitie dat de zwaarste procedure moet prevaleren;• het naast elkaar bestaan van beide procedures biedt de mogelijkheid
om toegesneden op het concrete geval de keuze te maken in welk kader de principiële
discussie over de afwijking van het nationaal ruimtelijk beleid moet plaatsvinden,
namelijk in het kader van de pkb-herziening of juist in het kader van de rijksprojectenprocedure;• die keuze zal afhangen van de mate van strijd met het pkb-beleid
en – in verband daarmee – van de ingrijpendheid van de pkb-herziening,
de aard van het project e.d.;• wanneer het gaat om een ingrijpende inbreuk op het pkb-beleid,
ligt het voor de hand de principiële discussies te voeren in het kader
van de pkb-herziening en de resultaten daarvan zoveel mogelijk in de pkb zelf
vast te leggen; de rijksprojectenprocedure zou in dat geval niet veel meer
behoeven in te houden dan het – eventueel alleen door middel van de
uitvoeringsmodule – operationaliseren van het gewijzigde pkb-beleid
voor het concrete project;• bij een kleine afwijking van het pkb-beleid evenwel, is het wellicht
efficiënter de principiële discussies over het voorgenomen project
te concentreren op de totstandkoming van het project.Gelet op deze elementen heb ik geconstateerd dat het doorlopen van zowel
de pkb-herzieningsprocedure als de rijksprojectenprocedure in combinatie met
het zoveel mogelijk parallelschakelen van beide procedures uiteindelijk meer
flexibiteit biedt voor een adequate en op maat gesneden procedurele aanpak
dan één gebundelde procedure.De leden van de fractie van D66 vragen vervolgens waarop de regering de
verwachting stoelt dat het streekplan in overeenstemming zal worden gebracht
met de, ingevolge het rijksprojectbesluit gewijzigde, planologische inrichting
van een gedeelte van het grondgebied van de provincie? Waarom stelt de regering
niet, zo vragen deze leden, net als bij het gemeentelijke bestemmingsplan,
ook hier een wettelijke regeling voor die de provincie zou verplichten het
streekplan binnen een termijn van een jaar aan het rijksprojectbesluit aan
te passen?Het wetsvoorstel voorziet er in dat planologische belemmeringen die daadwerkelijk
aan de uitvoering van een rijksprojectbesluit in de weg (kunnen) staan, worden
weggenomen. Die belemmeringen betreffen het bestemmingsplan, eventueel aanlegvergunningsvereisten,
alsmede eventueel voorschriften op basis van een leefmilieuverordening. Op
het moment van vaststelling van het rijksprojectbesluit worden die belemmeringen
van rechtswege weggenomen. Daarna is het zaak dat het gemeentelijk bestemmingplan
binnen afzienbare termijn in overeenstemming wordt gebracht met de van rechtswege
gewijzigde planologische situatie. Om die reden is ervoor gekozen de gemeente
aan een wettelijk voorgeschreven herzieningstermijn te binden.Door de in het wetsvoorstel gekozen aanpak kan in de sfeer van het streekplan
geen sprake meer zijn van planologische belemmeringen voor de daadwerkelijke
uitvoering van het rijksprojectbesluit. Om die reden is ervan afgezien de
provincie te verplichten haar streekplan binnen een voorgeschreven termijn
aan te passen.4.5 MilieueffectrapportageDe leden van de fractie van D66 vragen de regering aan te geven wie politiek verantwoordelijk is voor de inhoud van het door de (particuliere)
initiatiefnemer opgestelde beschrijving van het project en het MER?De politieke verantwoordelijke voor de aanvaardbaarheidsbeoordeling van
een MER is, ook wanneer dat door een (particuliere) initiatiefnemer is opgesteld,
altijd het bevoegd gezag (zie artikel 7.18 van de Wet milieubeheer). In de
rijksprojectenprocedure is het bevoegd gezag ófwel de ministerraad,
ófwel de projectminister.De leden van de fractie van D66 hechten zeer aan een goede ruimtelijke
inpassing, ook van een rijksproject, in het betreffende gebied. Zij vinden
de redenering van de regering om een wettelijke verplichting af te wijzen,
om op de ruimtelijke inpassing in elk ontwerp-projectbesluit in te gaan, niet
sterk. Als, zoals de regering stelt, een dergelijke detaillering wellicht
pas in de uitvoeringsmodule aan de orde komt, is er toch geen bezwaar om dat
kort in het ontwerp-projectbesluit te vermelden?Over de mate van detaillering van een rijksprojectbesluit verwijs ik deze
leden naar paragraaf 3.1 en 4.2 van deze nota. Er is uiteraard geen enkel
bezwaar tegen om, wanneer dat bij de vaststelling van het rijksprojectbesluit
al mogelijk is, in de toelichting daarbij alvast melding te maken van inrichtingselementen
die in de uitvoeringsmodule aan de orde zullen (moeten) komen c.q. in dat
kader nader zullen worden uitgewerkt.De leden van de fractie van D66 vragen de regering tenslotte aan te geven,
welke ervaringen tot nu toe zijn opgedaan met procesconvenanten.Als een goed voorbeeld van convenanten met een procesmatig karakter noem
ik de convenanten die indertijd zijn gesloten in het kader van de uitvoering
van het beleid uit de Vierde Nota Extra inzake ROM-gebieden en ROM-projecten.
Daarmee zijn goede ervaringen opgedaan.De leden van de fractie van GroenLinks hebben een vraag over de voorgestelde
«globale beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project»
bij de startnotitie. In de memorie van toelichting wordt een aantal mogelijk
te verwachten effecten genoemd, die bij een startnotitie moeten worden genoemd.
De rechtsbescherming voor belanghebbenden met betrekking tot deze «bijlage»
is niet helder. Kan worden toegelicht of, en hoe, belanghebbenden bezwaar
kunnen maken tegen foutieve of, in hun ogen ontbrekende informatie in deze
beschrijving? Mogen deze leden hier een parallel trekken met de «beschrijving
in hoofdlijnen» in de bestemmingsplanprocedure, waaraan eveneens rechten
ontleend kunnen worden?De globale beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project
voor – onder meer – het ruimtelijk beleid als bedoeld in artikel
39c van het wetsvoorstel, dient te worden toegevoegd aan de startnotitie voor
de m.e.r. en maakt onderdeel uit van de daaraan verbonden inspraakmogelijkheid.
In het kader van die inspraak kunnen belanghebbenden aangeven dat er naar
hun oordeel sprake is van foutieve, of van in hun ogen ontbrekende informatie.
De resultaten van de inspraak worden afgewogen in het vervolg van de procedure
en kunnen, indien daartoe aanleiding is, een rol spelen bij de voorbereiding
van het ontwerp-rijksprojectbesluit. Tegen de globale beschrijving staat,
evenmin als tegen een startnotitie voor de m.e.r. en tegen een daaropvolgend
MER, beroep open bij de rechter. Deze globale beschrijving kan dan ook niet
worden vergeleken met de beschrijving in hoofdlijnen in een bestemmingsplan,
waarnaar de leden van GroenLinks verwijzen. Een beschrijving in hoofdlijnen
is een bindend onderdeel van een bestemmingsplan waartegen zienswijzen en bedenkingen kunnen worden ingebracht en zonodig beroep kan worden
ingesteld.Een soortgelijke vraag, zo stellen de leden van de fractie van GroenLinks,
betreft de proceskosten die ongetwijfeld gemoeid zullen zijn met de voorbereiding
en totstandkoming van een project. Welke mogelijkheden zijn er om de organisatie
en de kosten van (complexe) projecten, bijvoorbeeld voor het «groen
polderen», voor rekening van de initiatiefnemer te laten komen?Het gaat in de rijksprojectenprocedure om de besluitvorming over rijksprojecten
onder de regie van het Rijk. In beginsel is het Rijk dan ook verantwoordelijk
voor de aan de besluitvorming verbonden kosten. Dit neemt uiteraard niet weg
dat er afspraken kunnen worden gemaakt over de verdeling van de kosten tussen
het Rijk en een eventuele particuliere initiatiefnemer. Welke kosten voor
rekening van de initiatiefnemer zullen komen, zal per concreet geval moeten
worden bezien.Verder hebben de leden van de fractie van GroenLinks een vraag over de
voorlichting over deze wet. Zoals gesteld, menen zij dat hier sprake is van
een zeer ingrijpende wijziging van het planningstelsel, met evenzeer ingrijpende
gevolgen voor de rechtsbescherming van burgers. Hoe zal over deze wet, na
mogelijke inwerkingtreding, worden gecommuniceerd? Zijn er daarnaast voornemens
om, bij publicatie van een projectbesluit, een duidelijke handleiding toe
te voegen over de mogelijkheden en termijnen van beroep?Na de inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel zal ik uiteraard
voorzien in voorlichting hieromtrent. Gelet op het feit dat het hier –
anders dan bijvoorbeeld bij de recente wijziging van de WRO in het kader van
artikel 19 – niet gaat om regelgeving waarmee burgers en andere overheden
bijna dagelijks worden geconfronteerd, kan mijns inziens worden volstaan met
een bescheiden wijze van voorlichting.Belangrijker is dat burgers, indien de rijksprojectenprocedure daadwerkelijk
voor een concreet project wordt ingezet, daarover breed worden geïnformeerd.
In de in het wetsvoorstel voorgeschreven voorbereidingsprocedure is daartoe
voorzien in voldoende mogelijkheden voor publicatie en bekendmakingen op basis
waarvan burgers en betrokken overheden adequaat kunnen reageren.4.6 Begrip rijksprojectDe leden van de fracties van de RPF en het GPV merken op dat het wetsvoorstel
weinig inzicht biedt in de beoogde reikwijdte van het wetsvoorstel. Als het
waar is dat het opnemen van een definitie beperkend werkt, zoals de memorie
van toelichting meldt op bladzijde 8, dan is het tegendeel ook waar: het ontbreken
van een definitie kan te ruime interpretatiemogelijkheden bieden. Deze leden
vinden de aangegeven criteria («een nationaal belang» en «een
project dat het Rijk zodanig belangrijk vindt dat hij de regie van de besluitvorming
in eigen hand wil houden», aldus memorie van toelichting, bladzijde
12) uiterst mager uitgewerkt. Rijksprojecten moeten investeringen zijn waarvan
het nationale belang onomstotelijk vaststaat, zoals bij de hoofdinfrastructuur
duidelijk het geval is.Om inzicht te krijgen in de afwegingen, op basis waarvan besloten kan
worden om een project al of niet aan te merken als rijksproject, verzoeken
deze leden om een aantal casus uit het recente verleden uit te werken, waarin
wordt beargumenteerd of zij, op in het wetsvoorstel genoemde gronden, wel
of niet in aanmerking komen voor de kwalificatie rijksproject.Voorts doen de leden van de fracties van de RPF en het GPV de suggestieom een positieve lijst met categorieën van projecten toe te voegen
aan het wetsvoorstel. Zij menen dat een dergelijke lijst goede diensten kan
bewijzen om het element van willekeurige interpretatie van het begrip«rijksproject»
te verkleinen.Kan tenslotte, zo vragen deze leden vervolgens, worden aangegeven in welke
sectorwetten de regering voornemens is de toegang tot de rijksprojectenprocedure
te openen (memorie van toelichting, § 7.1)?Ik wil op deze vragen gaarne als volgt reageren. De aarzelingen die de
leden van de fracties van de RPF en het GPV plaatsen bij het ontbreken van
een definitie in dit wetsvoorstel van het begrip «rijksproject»,
is vergelijkbaar met de aarzelingen die aan het begin van de jaren negentig
werden geuit, toen de WRO werd uitgebreid met een regeling voor de besluitvorming
over grote projecten van nationaal belang (de pkb met bijzondere status ingevolge
artikel 39 van de WRO). Ook bij die regeling is namelijk afgezien van een
wettelijke definitie van het begrip «groot project van nationaal belang».
Toen is geconstateerd dat het moeilijk is om in algemene zin in het kader
van een wettelijke definitie aan te geven, wanneer er sprake is van een groot
project van nationaal belang. Bij de totstandkoming van die regeling is opgemerkt
dat elementen als de aard van een project, de daaraan verbonden kosten voor
het Rijk, het schaalniveau en de eventuele (inter)nationale uitstraling van
een voorgenomen project een rol zullen spelen bij de vraag of een project
dient te worden gekwalificeerd als groot project van nationaal belang, maar
dat de beslissing om een project als zodanig te kwalificeren uiteindelijk
een politieke beslissing betreft. Deze aanpak blijkt in de praktijk goed te
werken. Sedert de inwerkingtreding van deze regeling voor grote projecten
van nationaal belang in 1994 is daarvan gebruik gemaakt voor de besluitvorming
over de Betuweroute en de Hoge snelheidslijn. Momenteel verloopt de besluitvorming
over het project Mainport Rotterdam overeenkomstig deze regeling.Bij de voorbereiding van een wettelijke regeling voor de besluitvorming
over rijksprojecten, zoals die nu voorligt, doet zich een vergelijkbare discussie
voor. Ook daarbij geldt dat het moeilijk is in algemene zin in het kader van
een wettelijke definitie aan te geven, wanneer er sprake is van een project
dat de kwalificatie «rijksproject» verdient. Tegelijkertijd is
het zaak helder af te bakenen in welke gevallen besluitvorming overeenkomstig
de rijksprojectenprocedure kan plaatsvinden. Daarom is ervoor gekozen de toegang
tot de rijksprojectenprocedure te verbinden aan procedurele en democratisch
gelegitimeerde waarborgen. Die procedure kan alleen worden toegepast op basis
van een sectorwet, een pkb of een ministerraadsbesluit. De sectorwet en de
pkb behoeven de instemming van beide kamers der Staten-Generaal. Wat het ministerraadsbesluit
betreft geldt dat dat besluit de instemming van de Tweede Kamer behoeft. De
vraag die bij de beoordeling van de betreffende sectorwet, de pkb of het ministerraadsbesluit
moet worden beantwoord, is of het betreffende project of de categorie van
projecten inderdaad een nationaal karakter draagt en of dat meebrengt dat
het Rijk zelf de regie moet voeren.Met deze regeling wordt enerzijds bereikt dat de rijksprojectenprocedure
kan worden gehanteerd voor álle projecten waarvoor de besluitvorming
vanwege het nationale karakter daarvan door het Rijk zelf moet kunnen plaatsvinden,
terwijl anderzijds wordt voorkomen dat sprake zal zijn van het door de leden
van de RPF en het GPV gevreesde willekeurige gebruik van die procedure.Gelet op deze in het wetsvoorstel gekozen aanpak acht ik het niet wenselijk
het wetsvoorstel, zoals genoemde leden suggereren, aan te vullen met een positieve
lijst van (categorieën van) projecten. Bij het opnemen van een dergelijke
lijst kan per definitie geen rekening worden gehouden met op dit moment nog
niet voorziene projecten van nationaal belang die zich in de toekomst mogelijk
zullen aandienen. De vraag van deze leden naar voorbeelden van concrete projecten uit het
verleden die zich zouden hebben geleend voor besluitvorming overeenkomstig
de rijksprojectenprocedure, wil ik met enige terughoudendheid beantwoorden.
Concrete projecten uit het verleden zijn namelijk ingekleurd door de –
juist vanwege het ontbreken van een rijksprojectenprocedure – voor die
verschillende projecten doorlopen besluitvormingsprocedures. Om de leden van
de fracties van de RPF en het GPV toch een indicatie te geven noem ik als
voorbeelden de realisering van baggerspeciedepots, van grootschalige windturbineparken,
van hoogspanningsleidingen en van natuurontwikkelingsgebieden in de ecologische
hoofdstructuur. Voorts verwijs ik in dit verband naar hetgeen in paragraaf 2.3
van deze nota is opgemerkt ten aanzien van het project Zandmaas.Tenslotte wijs ik er genoemde leden op dat er op dit moment geen sprake
is van concrete voornemens om in sectorwetten de toegang tot de rijksprojectenprocedure
te openen.Wel zal, zoals ik in paragraaf 3.7 reeds heb opgemerkt, in
vervolg op de wettelijke regeling van de rijksprojectenprocedure worden overwogen
om deze procedure bij wet categoraal van toepassing te verklaren op bepaalde
types elektriciteitswerken.Een bijzonder geval, zo merken de leden van de fracties van de RPF en
het GPV op, kan zich voordoen als het project een particulier initiatief betreft.
Op bladzijde 19 van de memorie van toelichting wordt gezegd dat het rijksprojectbesluit
vergezeld kan gaan van een document, opgesteld door de initiatiefnemer. Wat
betekent dit voor de tekst, zoals die aan de Tweede Kamer wordt voorgelegd?
Wie is voor de inhoud daarvan verantwoordelijk: de particuliere initiatiefnemer
of de projectminister?De passage in de memorie van toelichting waarnaar de leden van de fracties
van de RPF en het GPV verwijzen, heeft betrekking op het in het wetsvoorstel
neergelegde voorschrift dat het rijksprojectbesluit een beschrijving moet
bevatten van het betrokken project en de wijze waarop het zal worden uitgevoerd.
Die beschrijving kan, aldus de memorie van toelichting, zijn opgenomen in
een separaat document dat als bijlage bij het rijksprojectbesluit wordt gevoegd.
Een dergelijke bijlage is een integraal onderdeel van het rijksprojectbesluit.
De projectminister is, ook wanneer die bijlage is opgesteld door een particulier
initiatiefnemer, daarvoor verantwoordelijk.4.7 VergunningenIn de memorie van toelichting wordt, aldus de leden van de fracties van
de RPF en het GPV, niet expliciet duidelijk gemaakt hoe groot de procedurele
tijdwinst is door de bundeling van vergunningprocedures. Kan worden aangegeven
hoe groot de voorspelbare tijdwinst is op grond van het verkleinde aantal
juridische stappen en daaraan verbonden termijnen?Hoe groot de procedurele tijdwinst is door de bundeling van vergunningprocedures
hangt af van het aantal voor het rijksproject benodigde vergunningen. Dat
zal naar verwachting per concreet project verschillen. Om die reden is het
dan ook niet mogelijk een kwantitatieve schatting te geven van de tijdwinst
die de parallelschakeling van de verschillende vergunningprocedures zal opleveren.
Wel merk ik op dat, wanneer alle benodigde vergunningen in één
procedurele ronde worden afgewikkeld, daarmee een periode van 13 weken –
of bij verdaging – 26 weken na afloop van de termijn van terinzageligging
van de ontwerp-vergunningen is gemoeid. Daarna is sprake van een gebundelde
beroepsgang tegen de verleende vergunningen bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Die rechterlijke procedure is gebonden aan een termijn
van zes maanden na ontvangst van het verweerschrift. De leden van de SGP-fractie hechten eraan dat zoveel mogelijk recht wordt
gedaan aan de onderscheiden bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de diverse
bestuurslagen in ons land. In dit verband valt in het bijzonder het voorgestelde
artikel 39l van het wetsvoorstel op, waarin is vastgelegd dat de projectminister
bevoegd is zelf een uitvoeringsbeslissing te nemen indien het oorspronkelijk
bevoegde gezag niet of niet overeenkomstig de aanvraag beslist. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om de weigering van een vergunning, of het verlenen van een vergunning
waaraan het betreffende bestuursorgaan voorschriften verbond die een belemmering
kunnen inhouden met betrekking tot de realisatie van het werk (memorie van
toelichting, bladzijde 40). De leden van de SGP-fractie vragen of deze regeling
het systeem van vergunningverlening niet tegenwerkt. De procedures voor het
verlenen van een vergunning zijn erop gericht om te toetsen of een bepaald
ruimtelijk project voldoet aan de toepasselijke normen. Vervolgens wordt dan
beslist op basis van, en overeenkomstig deze toepasselijke normen. Het voorgestelde
artikel 39l draait deze gang van zaken om: niet de norm is het uitgangspunt,
maar het ontwerp dat aan deze normen wordt getoetst. Wordt er door het bevoegde
bestuursorgaan niet beslist conform het betreffende ontwerp, dan vindt er
een bevoegdheidsverschuiving plaats. De leden van de SGP-fractie vrezen dat
dit tot vele lastige complicaties kan leiden. Als de aanvraag van bijvoorbeeld
een projectdirecteur strijdt met een toepasselijke norm, is het oorspronkelijk
bevoegde bestuursorgaan verplicht de aanvraag te weigeren of strikte voorwaarden
hieraan te verbinden. Aanvragen waaraan iets mankeert (bijvoorbeeld een vergunning
wordt geweigerd omdat een weigeringgrond aanwezig is of omdat de aanvraag
onvolledig is), zodat niet overeenkomstig de aanvraag kan worden beslist,
komen vervolgens bij de projectminister terecht. Wat dient dan deze minister
te doen? Ook hij heeft toch geen mogelijkheden voor een andere beslissing,
omdat ook hij gebonden is aan de geldende materiële normen?Naast de genoemde complicaties van deze constructie, constateren de leden
van de SGP-fractie, dat met deze constructie er nauwelijks ruimte bestaat
voor decentrale overheden voor een eigen beoordeling van de betreffende aanvragen
voor vergunningen en dergelijke. Wordt op deze wijze de uitvoeringsbesluitvorming
niet een schijnvertoning? Ligt het, om dit te vermijden, niet des te meer
in de rede om de optie van het instellen van een projectcommissie te overwegen,
waarin wordt gekozen voor een gecoördineerde uitvoeringsbesluitvorming
waarbinnen de belanghebbende overheden zijn vertegenwoordigd. Hierbij zou
eventueel de mogelijkheid moeten worden ingebouwd om te komen tot conflictoplossing
en besluitvorming door de rijksoverheid indien men er gezamenlijk niet uitkomt.Ik acht het van belang te benadrukken dat de decentrale overheden die
verantwoordelijk zijn voor de beslissing op aanvragen om vergunningen die
noodzakelijk zijn voor de uitvoering van het beoogde rijksproject, die aanvragen
op de gebruikelijke wijze zullen kunnen en moeten toetsen. De voor elke vergunning
geldende wettelijke toetsingskaders zijn onverkort van kracht. Artikel 39l
van het wetsvoorstel brengt daarin geen verandering. Waar het in artikel 39l
wél om gaat is te voorzien in de mogelijkheid voor de minister om de
beslissing over de vergunningaanvraag van het oorspronkelijk bevoegd gezag
over te nemen, ingeval dat gezag niet meewerkt aan de voor het betreffende
rijksproject benodigde vergunningverlening op andere gronden dan op basis
van het voor de betreffende vergunning geldende wettelijk toetsingskader.
Daarvan kan sprake zijn, ingeval het oorspronkelijk bevoegd gezag eenvoudigweg
geen beslissing op de aanvraag neemt. In de tweede plaats kan de situatie
zich voordoen dat het oorspronkelijk bevoegd gezag de gevraagde vergunning
weigert, terwijl het betreffende wettelijk toetsingskader de verlening van
de gevraagde vergunning wel mogelijk maakt. Een derde mogelijkheid
is dat het oorspronkelijk bevoegd gezag aan de verlening van de gevraagde
vergunning voorschriften verbindt die het voorgenomen project dwarsbomen,
terwijl voor die voorschriften vanuit het betreffende wettelijke toetsingskader
geen aanleiding is. Tenslotte kan de situatie zich voordoen dat het ontwerp-besluit
van het oorspronkelijk bevoegd gezag aanvankelijk wel in orde was, maar nadien
een wijziging heeft ondergaan die niet strookt met een goede uitvoering van
het project.In die situatie kunnen de projectminister en de minister die voor de wet
waarop de betreffende vergunning is gebaseerd, verantwoordelijk is, ingevolge
artikel 39l van het wetsvoorstel de beslissing op de aanvraag om vergunning
aan zich trekken. Die ministers zijn dan evenals het oorspronkelijk bevoegd
gezag gehouden de betreffende vergunningaanvraag te toetsen aan de daarvoor
geldende wettelijke kaders. De voor de betreffende vergunningverlening geldende
weigeringsgronden, alsmede de reikwijdte van het betreffende vergunningstelsel
zijn voor die minister(s) dus gewoon een gegeven.Van een schijnvertoning, zoals de leden van de SGP-fractie in verband
met de uitvoeringsbesluitvorming suggereren, is naar mijn oordeel dan ook
geen sprake. Voor het instellen van een projectcommissie met daarin ingebouwd
de mogelijkheid te komen tot een conflictoplossing, zie ik dan ook evenmin
aanleiding. Bovendien wijs ik er op dat het oorspronkelijk voor de vergunningverlening
bevoegd gezag, indien dat gezag het niet eens is met de door de betrokken
minister(s) verleende vergunning, daartegen beroep kunnen instellen bij de
rechter.4.8 OverigDe leden van de SGP-fractie merken op, dat het wetsvoorstel een nieuwe
compensatieregeling introduceert, naast het reeds bestaande schadevergoedingsschap
voor HSL en Betuweroute, en naast het bekende artikel 49 van de WRO. Is het
juist dat er ook nog een nadeelcompensatieregeling komt in het kader van de
tweede tranche van de Tracéwet? Wanneer is deze tweede tranche te verwachten?
Wordt dit geen diffuus geheel? Valt deze regeling uit de Tracéwet niet
te integreren met de regeling voor de rijksprojectenprocedure? Op welke termijn
kan de regeling voor nadeelcompensatie in de Awb tegemoet worden gezien? De
leden van de VVD-fractie stelden in dit verband de vraag wanneer de Tweede
Kamer de vijfde tranche van de Awb tegemoet kan zien.In antwoord hierop merk ik het volgende op.In de memorie van toelichting (Kamerstukken II 1998/99, 26 343, nr. 3)
behorende bij de inmiddels in werking getreden wijziging van de Tracéwet
(eerste tranche) was aangegeven dat het in de bedoeling ligt in de tweede
tranche van de wijziging van de Tracéwet een wettelijke regeling op
te nemen inzake nadeelcompensatie. Inmiddels is er het voornemen om in de
vijfde tranche van de Awb te komen met een algemene regeling inzake nadeelcompensatie.
Gezien de verhouding van een eventuele toekomstige algemene regeling in de
Awb tot een eventueel op te nemen regeling in de Tracéwet, ligt in
het in de rede dat een algemene regeling in de Awb in de plaats zal treden
van de voorgenomen regeling inzake nadeelcompensatie. Om die reden lijkt het
nu niet gewenst om in het kader van de tweede tranche wijziging Tracéwet
alsnog een nadeelcompensatieregeling op te nemen.Overigens zal in de tweede helft van 2001 een evaluatie verricht worden
naar de wijze waarop de Tracéwet is toegepast. Die evaluatie is voorgeschreven
in artikel 29 van de Tracéwet. De uitkomsten van die evaluatie zullen
naar verwachting de nodige bouwstenen aandragen voor de tweede tranche. Begin
2002 zal de Minister van Verkeer en Waterstaat de Tweede Kamer op de hoogte
brengen van de uitkomsten van de evaluatieen de onderwerpen aandragen
voor de tweede tranche van de wijziging Tracéwet.Op dit moment is voor de vijfde tranche van de Awb nog geen tijdschema
vastgesteld. Zoals door de Minister van Justitie is aangegeven in de laatste
voortgangsrapportage betreffende de Awb en het daarover gehouden algemeen
overleg (zie Kamerstukken II 1999/2000, 26 800 VI, nr. 7, blz. 8–9,
en nr. 56, blz. 3), wordt prioriteit gegeven aan de totstandbrenging
van de vierde tranche en de diverse afzonderlijke wijzigingen van de Awb die
thans in procedure zijn. Indien een tijdschema is vastgesteld, zullen de Ministers
van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Uw Kamer via
de periodieke voortgangsrapportage van de Awb daarvan op de hoogte brengen.Tenslotte merk ik in dit kader nog op dat de verhouding van een eventuele
toekomstige algemene regeling in de Awb tot het in het wetsvoorstel voorgestelde
artikel 48a van de WRO geen andere is dan die tot overige reeds bestaande
nadeelcompensatiebepalingen in bijzondere wetten. Dat wil zeggen dat het,
zoals hierboven reeds is aangegeven, in de rede ligt dat een algemene regeling
in de Awb in de plaats zal treden van die bijzondere nadeelcompensatiebepalingen.De leden van de SGP-fractie constateren vervolgens, dat in de ogen van
de regering de rijksprojectenprocedure perspectief kan bieden voor de besluitvorming
over de uitvoering van rivierverruimende maatregelen (memorie van toelichting,
bladzijde 8). Is dit reeds een definitieve keuze en impliceert dit dat de
gedachte, om op basis van de Wet op de waterkering uitvoering te geven aan
de beleidslijn «ruimte voor de rivier», verlaten is?Er is een PKB Rivierverruiming in voorbereiding genomen. In dat kader
zal worden bezien voor de uitvoering van welke rivierverruimende maatregelen
gebruik zal worden gemaakt van de rijksprojectenprocedure. Van een definitieve
keuze over de aanpak van het rivierenbeleid is dus op dit moment nog geen
sprake.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen vanaf welk moment
de aanhoudingsplicht, bedoeld in artikel 50 van de Woningwet, voor het bevoegd
gezag geldt en vanaf welk moment bouwvergunningen mogen worden verstrekt die
passen in het voorgenomen rijksprojectbesluit? De leden van de fractie van
D66 vragen in dit verband wat de bedoeling is van artikel 39h, tweede lid?De vragen van deze leden zien op de situatie dat in het gebied dat is
begrepen in het rijksprojectbesluit, een aanhoudingsplicht geldt. Een dergelijke
plicht leidt er overeenkomstig artikel 50 van de Woningwet toe dat een gemeente
aanvragen om bouwvergunning moet aanhouden. Om te voorkomen dat een gemeente
ook de aanvragen om bouwvergunning moet aanhouden, die dienen ter uitvoering
van het rijksprojectbesluit, voorziet artikel 39h, tweede lid, van het wetsvoorstel,
erin dat die aanhouding niet van toepassing is op dergelijke aanvragen. Deze
bepaling geldt vanaf het moment dat het rijksprojectbesluit in werking is
getreden. Bouwaanvragen die na de inwerkingtreding van het rijksprojectbesluit
worden ingediend en die dienen ter uitvoering van het rijksprojectbesluit
of passen binnen die uitvoering, kunnen, mits ook aan alle andere aan een
bouwvergunning verbonden eisen is voldaan, worden gehonoreerd.De leden van de fracties van de RPF en het GPV informeren vervolgens hoe
de wet voorziet in mogelijkheden om bouwvergunningen terug te draaien, die
net voordat de aanhoudingsplicht in werking treedt, verstrekt zijn? Het gaat in artikel 39h van het wetsvoorstel niet om het in werking treden
van een aanhoudingsplicht, maar juist om het buiten toepassing verklaren van
een eventueel geldend aanhoudingsvereiste. Ik neem dan ook aan dat de leden
van de fracties van de RPF en het GPV doelen op de situatie dat een gemeente
kort vóór de inwerkingtreding van een rijksprojectbesluit op
basis van artikel 50, vierde, vijfde of zesde lid van de Woningwet, een aanvraag
om bouwvergunning heeft gehonoreerd voor een bouwwerk dat zich niet verdraagt
met een daarna in werking getreden rijksprojectbesluit.Wanneer die bouwvergunning op rechtmatige wijze tot stand is gekomen,
voorziet het wetsvoorstel niet in de mogelijkheid om zo'n bouwvergunning vervolgens
weer in te trekken. Een dergelijke voorziening zou uit het oogpunt van rechtszekerheid
ongewenst zijn. Wanneer de betreffende bouwvergunning evenwel niet overeenkomstig
het bepaalde in artikel 50 Woningwet, d.w.z. niet rechtmatig, is tot stand
gekomen, zal de gemeente en zonodig de inspecteur van de volkshuisvesting
daartegen handhavend moeten optreden.Daarnaast biedt artikel II van dit wetsvoorstel de mogelijkheid om onteigening
te laten plaatsvinden ten behoeve van de uitvoering van rijksprojecten.De leden van de SGP-fractie willen een kritische kanttekening plaatsen
bij de in het wetsvoorstel geïntroduceerde mogelijkheid om de gerechtelijke
onteigeningsprocedure al te kunnen beginnen, terwijl het rijksprojectbesluit
nog niet onherroepelijk is geworden. Dit impliceert een forse wijziging van
de nu geldende procedures rond onteigening. Dat kan de onnodige onrust veroorzaken
bij eigenaren van onroerende zaken, indien zij ten onrechte (omdat achteraf
blijkt dat het rijksprojectbesluit toch geheel of ten dele dient te worden
herroepen) worden betrokken in een onteigeningsprocedure. De leden van de
SGP-fractie betwijfelen of deze nadelen opwegen tegen de eventueel te behalen
tijdwinst. Is de regering hiervan wel overtuigd?Ook de leden van de CDA-fractie stellen in dit kader een aantal vragen.
Zij merken in hun commentaar over artikel 39p op dat de daarin voorgestelde
regeling (de onteigeningsdagvaarding kan worden uitgebracht direct nadat het
rijksprojectbesluit is vastgesteld) afwijkt van het systeem van de onteigeningswet.
Als het rijksprojectbesluit aldus is bedoeld als onteigeningstitel, is het,
zo stellen de leden van de CDA-fractie, in ieder geval nog niet onherroepelijk.
Het is mitsdien niet uit te sluiten, dat het besluit nog wijzigingen ondergaat
in de vervolgprocedure. Dit feit alleen al maakt het voor de rechter onmogelijk
om (op verzoek) te toetsen of onteigening moet plaatsvinden. Het is zelfs,
aldus genoemde leden, in wezen niet mogelijk definitief te omschrijven welke
grond er eventueel onteigend zal moeten worden. Ook de vraag naar eventuele
zelfrealisatie (die bij een spoorlijn bijvoorbeeld heel wel kan voorkomen;
men denke ook aan PPS-constructies) kan niet door de rechter worden beantwoord,
zolang er geen onherroepelijk besluit is. Net zo onmogelijk is het om de verplicht
voorgeschreven onderhandelingen, voorafgaand aan het uitbrengen van de dagvaarding,
te voeren (artikel 17 van de Onteigeningswet). De regering geeft zelf aan
(bladzijde 41 van de memorie van toelichting) dat er omstandigheden kunnen
zijn waarom met dagvaarden gewacht moet worden. De leden van de CDA-fractie
vrezen dat de behoefte aan versnelling tot gevolg heeft gehad dat de systematiek
van de WRO, maar ook de verhouding met andere wetgevingscomplexen, zoals in
casu die met betrekking tot de fysieke realisatie (Belemmeringenwet privaatrecht
en Onteigeningswet) als belangrijke gegevenheden, ook vanuit een oogpunt van
rechtszekerheid, uit het oog zijn verloren. Zij verzoeken de regering nader
op deze problematiek in te gaan.Hieromtrent merk ik het volgende op. In de Tracéwet is er ten aanzien
van tracébesluiten eveneens voor gekozen dat de dagvaarding in de gerechtelijke onteigeningsprocedure reeds kan worden uitgebracht na de vaststelling
van het tracébesluit. De mogelijkheid om een gerechtelijke onteigeningsprocedure
te starten voordat een besluit onherroepelijk is vastgesteld, wordt derhalve
in de praktijk reeds toegepast.Deze mogelijkheid is ook in het onderhavige wetsvoorstel geboden om tijdwinst
te behalen.Gezien de tijdsduur die naar verwachting gemoeid zal zijn met de gerechtelijke
onteigeningsprocedure zal de rechtbank het onteigeningsvonnis doorgaans pas
wijzen nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk is gewonden. Mocht zich
echter de situatie voordoen dat een onteigeningsvonnis kan worden gewezen
terwijl het rijksprojectbesluit nog niet onherroepelijk is geworden, dan ligt
in de rede dat de rechtbank wacht met het wijzen van een vonnis totdat het
rijksprojectbesluit onherroepelijk is geworden.Teneinde wettelijk buiten twijfel te stellen dat de rechtszekerheid en
rechtsbescherming niet in het gedrang zullen komen, is in artikel 39q van
dit wetsvoorstel erin voorzien dat een onteigeningsvonnis niet eerder in de
openbare registers worden ingeschreven dan nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk
is geworden. De eigendom gaat ingevolge artikel 59, eerste lid, van de onteigeningswet
over op de onteigenaar door inschrijving van het onteigeningsvonnis in de
openbare registers. Het feit dat eigenaren van onroerende zaken in een onteigeningsprocedure
worden gedagvaard, heeft derhalve op zich geen materiële gevolgen voor
die eigenaren.In dit verband kan ik een vergelijking maken met de praktijk met betrekking
tot onteigeningen die ten name van de gemeente plaatsvinden ten behoeve van
de uitvoering van een bestemmingsplan. In de praktijk besluit de raad van
een gemeente vaak reeds tot onteigening, indien het bestemmingsplan is vastgesteld
maar nog niet onherroepelijk is goedgekeurd. Mocht in hoogste instantie het
bestemmingsplan niet worden goedgekeurd, dan vervalt het raadsbesluit tot
onteigening en kan de gerechtelijke procedure niet worden aangevangen. In
die gevallen zijn eigenaren van onroerende zaken reeds bij de onteigening
betrokken op het moment dat de raad een besluit neemt tot onteigening. Een
zodanig besluit heeft echter op dat moment nog geen materiële gevolgen
voor die eigenaren.De leden van de CDA-fractie merken in dit verband op dat «reparatie»-bepaling
van artikel 39q overigens ook in de richting wijst van een onopgelost probleem.
De risico's van juridisering dientengevolge zijn al helemaal niet aan de orde
geweest.Ik herhaal dat in artikel 39q van het wetsvoorstel uit het oogpunt van
rechtszekerheid en rechtsbescherming jegens degene die wordt onteigend, wettelijk
buiten twijfel is gesteld dat het onteigeningsvonnis pas in de openbare registers
kan worden ingeschreven nadat het rijksprojectbesluit onherroepelijk is geworden.
Eerst dan gaat derhalve de eigendom op de onteigenaar over. Een overeenkomstige
bepaling is opgenomen in artikel 20b van de Tracéwet. Zoals ik in de
memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel reeds heb aankondigd, zal een
nadere afweging van noodzakelijke aanpassingen in de onteigeningsprocedure
plaatsvinden in het kader van het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit.
Het kabinetsstandpunt over dat project is bij brief van 9 oktober 2000
(Kamerstukken II 2000/01, 24 036, nr. 174) aan Uw Kamer toegezonden
en op 15 februari in een algemeen overleg met de vaste commissie voor
Justitie besproken (kamerstukken II 2000/01, 24 036, nr. 210).De leden van de CDA-fractie merken in dit kader tenslotte op dat, indien
het op basis van een rijksprojectbesluit tot onteigening komt, er trouwens strijdigheid kan ontstaan tussen de regelingen van artikel 39g van
dit wetsvoorstel en artikel 61 van de Onteigeningswet.Ik merk op dat het rijksprojectbesluit ingevolge artikel 39g van het wetsvoorstel
van rechtswege vervalt, indien het niet binnen 10 jaar na het tijdstip waarop
het onherroepelijk is geworden in uitvoering is genomen. Ingevolge artikel
61 van de Onteigeningswet kan – indien met de werken ten behoeve van
de uitvoering van rijksprojecten (zie artikel II van dit wetsvoorstel) niet
binnen drie jaar nadat het vonnis van onteigening kracht van gewijze heeft
gekregen, een aanvang is gemaakt – de onteigende partij hetzij terugvorderen
hetzij een vordering indienen tot uitkering van een schadeloosstelling. Van
strijdigheid tussen beide regelingen kan derhalve geen sprake zijn.Artikelsgewijs verslagArtikel 39cIn artikel 39c wordt de m.e.r.-procedure geregeld, uiteraard met verwijzing
naar de betreffende bepalingen uit de Wet milieubeheer. De leden van de CDA-fractie
vernemen gaarne of de regering heeft overwogen om voor alle rijksprojecten
zonder meer een milieu-effectrapport voor te schrijven. Zijn er voorbeelden
te geven van WRO-projecten op rijksniveau die niet m.e.r.-plichtig zijn? Kan
de regering in dit verband ook ingaan op de Luchtvaartwet, waar soms geen
m.e.r.-plicht bestaat. In hetzelfde artikellid wordt bepaald, dat in de startnotitie
een ruimere beschrijving van de effecten moet worden opgenomen, zodat zij
«een bredere strekking dan alleen de relatie met milieu-effecten»
krijgt (bladzijde 14 van de memorie van toelichting). Waarom zijn in het bedoelde
artikellid niet ook de «ecologische gevolgen» opgenomen, naast
de gevolgen voor het ruimtelijk beleid en de sociaal-economische gevolgen?
Deze leden menen, dat deze ecologische gevolgen expliciet genoemd dienen te
worden. Een mogelijkheid zou ook zijn om in de laatste zin van het eerste
lid van artikel 39c te spreken van «de andere bij het project betrokken
waarden en belangen». Graag vernemen deze leden het standpunt van de
regering hierover.Op bladzijde 19 van de memorie van toelichting worden die andere belangen
trouwens nader genoemd, zoals «landschap, natuur, cultuurhistorie, volkshuisvesting,
milieu». Zo'n opsomming, aldus de leden van de CDA-fractie, bevat diverse
gegevenheden die als een waarde, en niet als een belang dienen te worden aangemerkt.Het gaat in het onderhavige wetsvoorstel om het voorzien in de mogelijkheid
om de publieke besluitvorming over projecten van nationaal belang door het
Rijk zelf te laten plaatsvinden. Het feit dat de publieke besluitvorming over
dergelijke projecten op een ander bestuursniveau plaatsvindt dan gebruikelijk,
heeft geen consequenties voor de aan dat project verbonden milieugevolgen.Ik heb dan ook niet overwogen om voor álle rijksprojecten een milieu-effectrapport
voor te schrijven. Een voorbeeld van een project dat niet m.e.r.-plichtig
is, is de ontwikkeling van een natuurgebied in het kader van de ecologische
hoofdstructuur.Wat betreft de door de leden van de CDA-fractie gevraagde expliciete verwijzing
in het wetsvoorstel naar een beschrijving van de ecologische gevolgen van
een rijksproject, merk ik op dat die gevolgen onderdeel zijn van «de
andere bij het project betrokken belangen». Dat geldt ook voor belangen
zoals op het gebied van landschap, natuur, cultuurhistorie, volkshuisvesting,
milieu e.d. Of het begrip «waarden» in dit verband beter op zijn
plaats is, is welhaast een semantische discussie. Ik ga ervan uit dat over
de bedoeling van het begrip «belangen» zoals dat in de artikelen
39b en 39c van het wetsvoorstel wordt gehanteerd, nauwelijks
misverstand kan ontstaan.De leden van de fractie van D66 vragen de regering te motiveren waarom
artikel 39c, tweede lid, niet van toepassing is, in het geval, als bedoeld
in artikel 39c, derde lid?Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is uitgangspunt geweest om burgers
ten aanzien van de bij een rijksproject betrokken belangen in een zo vroeg
mogelijk stadium de mogelijkheid van inspraak te geven. Indien rijksprojecten
m.e.r.-plichtige activiteiten betreffen, zal daarvoor de m.e.r.-procedure
van de Wet milieubeheer moeten worden doorlopen. Die procedure start met het
uitbrengen van een startnotitie. Dit geldt ten algemene als de eerste formele
stap in de besluitvorming over een voorgenomen rijksproject. Met het oog op
het hiervoor bedoelde uitgangspunt- is in het eerste lid van artikel 39c van
het wetsvoorstel vastgelegd dat de startnotitie vergezeld gaat van «een
globale beschrijving van de te verwachten gevolgen van het project voor het
ruimtelijk beleid, van de sociaal-economische gevolgen van het project en
van de gevolgen voor andere bij het project betrokken belangen». In
het geval het hiervoor genoemde lid van toepassing is, dient ingevolge het
tweede lid van artikel 39c van het wetsvoorstel de projectminister er voor
te zorgen dat bij de publicatie van de startnotitie wordt aangegeven binnen
welke termijn een ontwerp van een rijksprojectbesluit ter inzage wordt gelegd.Het derde lid van artikel 39c ziet op de situatie dat er geen verplichting
bestaat tot het maken van een milieu-effectrapport. In dat geval zal de eerste
formele stap in de besluitvormingsprocedure zijn de mededeling omtrent een
ontwerp-rijksprojectbesluit overeenkomstig artikel 39d van dit wetsvoorstel.Artikel 39dIk verwijs de leden van de SGP-fractie die vragen naar de relatie met
de nieuwe uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Awb, naar de passage
terzake in paragraaf 2.4 van deze nota naar aanleiding van het verslag.Artikel 39gOok ten aanzien van artikel 39g hebben de leden van de CDA-fractie een
vraag. Het wetsartikel bepaalt, dat het besluit vervalt als het niet in uitvoering
is genomen binnen tien jaar nadat het onherroepelijk werd. Deze termijn komt
deze leden rijkelijk lang voor. Het ontbreken van financiering, of vertraging
daarin (bladzijde 38 van de memorie van toelichting), kan geen argument zijn,
aangezien bij rijksprojecten die zo dringend zijn, dat daarvoor het stelsel
van de WRO wordt doorbroken, de financiering in de besluitvormingsfase geregeld
moet worden. Als er tien jaar lang niets gebeurt, kunnen er dan niet allerlei
omstandigheden veranderd zijn, en dan vaak zodanig dat het besluit niet meer,
of anders kan of moet worden uitgevoerd? Een dergelijk lang tijdsverloop tussen
onherroepelijk besluit en uitvoering werpt een schril licht op de vermeende
behoefte aan snelle en gecoördineerde besluitvorming. Als de inbreuk
op ons plansysteem dan zo nodig is om de stroperigheid van de besluitvorming
te doorbreken, dan dient ook de uitvoering meteen ter hand te worden genomen.In deze vraag van de leden van de fractie van het CDA wordt gesproken
over «rijksprojecten die zo dringend zijn dat daarvoor het stelsel van
de WRO wordt doorbroken». Ik wijs erop dat het onderhavige wetsvoorstel
een ander uitgangspunt hanteert. Het gaat in dit wetsvoorstel om het principe
van «de juiste beslissing op het juiste bestuursniveau»; d.w.z.
dat het Rijk de verantwoordelijkheid krijgt voor de besluitvorming
over rijksprojecten. Dit betekent dat de rijksprojectenprocedure kan worden
ingezet voor álle rijksprojecten, ongeacht of die nu wel of niet spoedeisend
zijn. De keuze voor een termijn van tien jaar na het onherroepelijk worden
van het rijksprojectbesluit dient dan ook in die– bredere – context
te worden bezien. Bij rijksprojecten waarbij het element spoedeisendheid geen
rol speelt, kan zich onder omstandigheden de situatie voordoen dat er problemen
ontstaan in de financiering van het project. Ik wijs er volledigheidshalve
nog op dat de in het wetsvoorstel gehanteerde termijn voor het vervallen van
een rijksprojectbesluit dezelfde termijn betreft als in de Tracéwet
voor het vervallen van een tracébesluit geldt.De leden van de CDA-fractie verwijzen in dit verband nog naar de Onteigeningswet.
Ik verwijs deze leden naar de passage terzake aan het slot van paragraaf 4.8
van deze nota naar aanleiding van het verslag.Wat wordt verstaan onder de zinsnede, dat een project «niet in uitvoering
is genomen», zo vragen de leden van de fracties van de RPF en het GPV.
Wanneer is dat het geval, als bijvoorbeeld al wel grondvoorbereidingsmaatregelen
zijn getroffen?Ik merk op dat het bij de woorden «in uitvoering is genomen»
gaat om enigerlei vorm van daadwerkelijke fysieke uitvoering. Wanneer fysieke
grondvoorbereidingsmaatregelen – bijvoorbeeld in de vorm van het bouwrijp
maken van de grond – zijn getroffen, dient te worden geconstateerd dat
het rijksprojectbesluit in uitvoering is genomen.Artikel 39hDe leden van de CDA-fractie willen weten waarom, in artikel 39h, vierde
en vijfde lid, de toetsings- en afwegingskaders van het aanlegvergunningstelsel
en de leefmilieuverordening zonder meer terzijde worden geschoven, in het
kader van de uitvoering van een rijksprojectbesluit. Het doel (versnelling
van procedures, aldus de memorie van toelichting op bladzijde 38) hoeft dit
middel niet steeds te rechtvaardigen, zeker niet als de betreffende instrumenten
(aanlegvergunningsvereiste, leefmilieuverordening) bepaalde waarden en belangen
beogen te beschermen.In antwoord op deze vraag merk ik op dat reeds in het kader van het uitbrengen
van de startnotitie m.e.r. een (globale) beschrijving dient te worden gegeven
van de gevolgen voor de verschillende bij het project betrokken belangen.
Dit vereiste geldt ook voor het rijksprojectbesluit. Dit betekent dat bij
de voorbereiding van het rijksprojectbesluit waarvan de voor het project voorgenomen
locatie een belangrijk onderdeel uitmaakt, vanzelfsprekend ook de belangen
worden afgewogen ten behoeve waarvan mogelijkerwijs een aanlegvergunningstelsel
en een leefmilieuverordening gelden. Indien na afweging van alle betrokken
belangen een rijksprojectbesluit is vastgesteld, moet het niet zo zijn dat
die belangen vervolgens in het traject op weg naar de uitvoering van het project
nogmaals moeten worden afgewogen en onder omstandigheden die uitvoering kunnen
frustreren. Om die reden voorziet het wetsvoorstel erin dat voor de werkzaamheden
ter uitvoering van een eenmaal genomen rijksprojectbesluit een mogelijk aanlegvergunningsvereiste
en voorschriften in een leefmilieuverordening, voorzover de voorschriften
van die verordening de uitvoering van het rijksproject frustreren, buiten
toepassing blijven.Ik verwijs de leden van de D66-fractie die informeren naar het tweede
lid van artikel 39h naar de passage terzake in paragraaf 4.8 van deze
nota.Artikel 39jDe wijziging van de rechtsbeschermingsregeling van artikel 4 van de Belemmeringenwet privaatrecht, voor besluiten uit hoofde van artikel
39j, heeft, aldus de leden van de CDA-fractie, tot gevolg dat over een zelfde
type besluit twee totaal verschillende rechters tot oordelen geroepen kunnen
worden, te weten de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en
de gerechtshoven. Dit komt de leden van de CDA-fractie onsystematisch voor,
en het vormt allerminst een voorbeeld van eenvoudige en harmonieuze wetgeving.
Op bladzijde 41 van de memorie van toelichting gaat de regering niet op deze
zaak in, een lacune in de toelichting die deze leden gaarne zouden zien opgevuld.Het kabinet realiseert zich dat als argument tégen de voorgestelde
wijziging van de rechtsbeschermingsregeling van artikel 4 van de Belemmeringenwet
privaatrecht kan worden ingebracht dat die wijziging tot gevolg heeft dat
op grond van die wet terzake van dezelfde soort geschillen beroepen kunnen
worden ingesteld bij verschillende rechterlijke colleges.De voorgestelde wijziging neemt echter een belangrijk bezwaar weg tegen
het huidige stelsel van rechtsbescherming tegen beschikkingen tot het opleggen
van een gedoogplicht op grond van de Belemmeringenwet privaatrecht. Aan het
gerechtshof kunnen namelijk slechts grieven worden voorgelegd op de twee in
artikel 4, eerste lid, van die wet bedoelde gronden, die erop neer komen dat
(a) de belangen van de rechthebbenden redelijkerwijs onteigening van de onroerende
zaak vergen, of (b) bij het gebruik van de gedoogplicht de aanleg van het
werk op onnodig belemmerende wijze zal geschieden. Het toetsingkader van het
gerechtshof is dus nadrukkelijk tot deze twee gronden beperkt. Inmiddels is
uit de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State duidelijk geworden dat grieven die vallen buiten het toetsingskader
van het gerechtshof tot de competentie van de bestuursrechter behoren, aangezien
het opleggen van een gedoogplicht een besluit is in de zin van artikel 1:3
Awb (zie ABRS 18 januari 2000, AB 2000, 80 en 81, m.nt. MSV). Dit betekent
dat thans een en hetzelfde besluit, afhankelijk van de aangevoerde grieven,
tot de competentie van twee geheel verschillende rechters behoort.Deze problematiek zal zich bij toepassing van het voorgestelde artikel
39o WRO niet meer kunnen voordoen, aangezien de rechtsbescherming tegen onder
die bepaling vallende gedoogplichtbesluiten geheel en al bij de bestuursrechter
is geconcentreerd.Daarnaast is van belang dat tegen beslissingen om een gedoogplicht uitvoerbaar
bij voorraad op te leggen, thans ook reeds bestuursrechtelijke rechtsbescherming
openstaat. Hetzelfde geldt voor beschikkingen waarin een verzoek tot het opleggen
van een gedoogplicht wordt afgewezen.De leden van de CDA-fractie memoreren op zichzelf terecht de kanttekeningen
die de Raad van State bij het voorgestelde artikel 39o heeft geplaatst in
zijn advies van 12 juni 2000 over het wetsvoorstel. Daarbij moet echter
worden gewezen op het feit dat in een later advies van de Raad, dat op 16 oktober
2000 is uitgebracht over het wetsvoorstel Wet bereikbaarheid en mobiliteit,
waarin eenzelfde regeling is opgenomen als in het voorgestelde artikel 39o,
de Raad zich beperkte tot de opmerking dat een en ander een uitvoeriger toelichting
behoefde (zie Kamerstukken II 2000/01, 27 552, A, pt. 24). Naar
aanleiding daarvan is in de memorie van toelichting bij laatstgenoemd wetsvoorstel
ook ingegaan op de bovenvermelde jurisprudentie (zie Kamerstukken II 2000/01,
27 552, nr. 3, blz. 37).Artikel 39kDe leden van de fractie van D66 vragen de regering het gestelde in artikel
39k, eerste lid, onder e, te motiveren? Een belangrijk kenmerk voor de zogenoemde «uitvoeringsmodule»,
waarin dit wetsvoorstel voorziet, is onder andere dat de verschillende noodzakelijke
procedures om een rijksproject uit te voeren op hetzelfde moment beginnen
en binnen hetzelfde tijdsbestek worden afgerond.In dit wetsvoorstel wordt ten behoeve van de procedurele coördinatie
en afstemming van de voor het rijksproject benodigde besluiten een aantal
taken toebedeeld aan de projectminister. De projectminister dient er onder
meer voor zorg te dragen dat de bedoelde besluiten gelijktijdig bekend worden
gemaakt. Met het oog hierop is in dit wetsvoorstel geregeld dat in afwijking
van artikel 3:28 van de Awb de projectminister bepaalt binnen welke termijn
de besluiten ter uitvoering van een rijksprojectbesluit moeten worden genomen
en dat de bedoelde besluiten vervolgens onverwijld aan hem worden toegezonden.Artikel 39oDe leden van de fractie van D66 vragen de regering te motiveren waarom
in artikel 39o, tweede lid, onder b, is opgenomen dat gedeputeerde staten
niet worden gehoord.Met het niet-horen van gedeputeerde staten wordt beoogd de procedure te
versnellen. De betrokkenheid van gedeputeerde staten is in het totaal van
het besluitvormingsproces al voldoende gewaarborgd.Artikel 39pIk verwijs de leden van de CDA-fractie die een aantal vragen stelden over
artikel 39p van het wetsvoorstel naar mijn antwoorden terzake aan het slot
van het algemeen deel van deze nota.Artikel 48aVolgens het tweede lid van dit artikel kan de projectminister nadere regels
vaststellen inzake nadeelcompensatie. Verdient deze materie echter niet een
zwaardere procedure? Volgens de leden van RPF- en GPV-fracties pleit bijvoorbeeld
de betrokkenheid van de Raad van State voor het vaststellen van compensatiebepaling
bij algemene maatregel van bestuur.In dit artikellid gaat het niet om nadere regels inzake de principes van
nadeelcompensatie, maar om praktische zaken betreffende de indiening en afhandeling
van een verzoek om schadevergoeding. Voor dergelijke praktische zaken ligt
het in de rede te voorzien in een ministeriële regeling.De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. P. PronkXNoot1Wet van 1 juli 1999, houdende de wijziging van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening, Stb. 1999, 302.XNoot2Algemeen Overleg over het kabinetsstandpunt inzake de wenselijkheid van
een eventuele fundamentele herziening van de Wet op de Ruimtelijke Ordening
d.d. 28 januari 1999, TK, vergaderjaar 1998–1999, 26 200 XI,
nr. 51.XNoot3Nota Fundamentele Herziening Wet op de Ruimtelijke Ordening, TK, vergaderjaar
1999–2000, 27 029, nr. 2.XNoot4Kamerstukken II 1999–00, 27 029, nrs. 3–4. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27178-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl