Nationaal TTP-project; Notitie Rechtmatige toegang: mogelijkheden ontcijferd
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26581, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

16-12-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

26581 nr. 2

09-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamRECHTMATIGE TOEGANG; MOGELIJKHEDEN ONTCIJFERD0 Samenvatting1 Inleiding2 Probleemstelling, doel en scope van het project Rechtmatige
Toegang3 Plan en organisatie4 Verslag projectverloop5 ResultatenResultaten op technisch vlakResultaten op juridisch vlakResultaten op economisch vlakOverig aspect6 Conclusies7 VervolgBIJLAGE 1 Lijst van organisaties en bedrijven die
hebben deelgenomen aan het project Rechtmatige ToegangStuurgroepProjectgroepProjectsecretariaatFase 1:Technische werkgroep Instrumentarium Rechtmatige ToegangGespreksrondeFase 2:Werkgroep ZelfreguleringsmechanismeBegeleidingsgroep Economische EffectenrapportageBIJLAGE 2 Literatuur
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26581Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 581Nationaal TTP-projectnr. 2BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 9 december 2002Hierbij bied ik u de notitie «Rechtmatige Toegang: mogelijkheden
ontcijferd» aan. In deze notitie worden de resultaten en eindconclusies
gepresenteerd van het project Rechtmatige Toegang. Onder rechtmatige toegang
wordt in het project verstaan: de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten in Nederland kunnen door medewerking van een Nederlandse
Trusted Third Party (TTP) beschikken over de oorspronkelijke inhoud van rechtmatig
verkregen, versleutelde elektronische berichten, bij de versleuteling waarvan
die TTP betrokken is (geweest).Het project Rechtmatige Toegang is uitgevoerd als vervolg op de notitie
«Nationaal TTP-project» (Tweede Kamer, 1998–1999, 26 581,
nr. 1) dat de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat op 3 juni
1999 mede namens de Minister van Economische Zaken aan uw Kamer zond. Vanwege
de beslissing in het strategisch akkoord1 om het
Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post weg te halen bij het Ministerie
van Verkeer en Waterstaat en onder te brengen bij het ministerie van Economische
Zaken, valt het project Rechtmatige Toegang nu uitsluitend onder de verantwoordelijkheid
van het Ministerie van Economische Zaken.Naast Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken zijn de departementen
van Justitie, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Defensie,
alsmede het relevante bedrijfsleven, nauw bij de uitvoering van het project
betrokken geweest. Het project Rechtmatige Toegang is voorts als actiepunt
16 opgenomen in het Actieplan terrorismebestrijding en veiligheid, dat aan
de Kamer is gezonden bij brief van de Minister-President en andere ministers
(Tweede Kamer, 2001–2002, 27 925, nr. 10).In de loop van het project is komen vast te staan dat in verband met de
economische gevolgen voor TTP's het thans niet haalbaar is gebleken om een
zelfreguleringsmechanisme tot stand te brengen. Aangezien de aard van de dienstverlening
van TTP's op dit moment geen grote belemmeringen oplevert bij Justitie en
de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, wordt het opleggen van
een wettelijke verplichting tot het bewaren van sleutels aan TTP's thans,
onder de huidige omstandigheden, niet opportuun geacht.De eindconclusie van het project Rechtmatige Toegang houdt overigens niet
in dat er geen mogelijkheid zou zijn om vercijferde berichten te ontsleutelen,
al zijn met de huidige technologische middelen geen garanties te geven voor
succes. Dit is overigens ook niet het geval indien aan TTP's een verplichting
wordt opgelegd om sleutelkopieën te bewaren. Justitie en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten beschikken in ieder geval over de bevoegdheden –
in het Wetboek van Strafvordering, respectievelijk de Wet op de Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten 2002 – om cryptografische sleutels, als die er
zijn, op te vragen bij TTP's. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten hebben
daarnaast de bevoegdheid om, al dan niet met behulp van deskundige derden,
vercijferingen ongedaan te maken.Hiervoor zijn door de diensten, evenals in het buitenland het geval is,
ook voorzieningen getroffen.Op grond van de resultaten en eindconclusies die in de notitie «Rechtmatige
Toegang: mogelijkheden ontcijferd» worden weergegeven, heeft het demissionaire
kabinet besloten dat ten behoeve van rechtmatige toegang, onder de huidige
technische, economische en internationale omstandigheden thans niet zal worden
overgegaan tot het invoeren van een zelfreguleringsmechanisme of een wettelijke
verplichting voor Trusted Third Parties die vertrouwelijkheidsdiensten aanbieden.
Voor een verdere beschouwing verwijs ik u graag naar de notitie.De Staatssecretaris van Economische Zaken,J. G. Wijn RECHTMATIGE TOEGANG; MOGELIJKHEDEN ONTCIJFERD0 SamenvattingIn de beleidsnotitie «Nationaal TTP-project» van juni 19991 wordt onderzoek aangekondigd naar de mogelijkheden voor
een zelfreguleringsmechanisme voor rechtmatige toegang. Hieronder wordt verstaan:
de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in Nederland
kunnen door medewerking van een Nederlandse TTP beschikken over de oorspronkelijke
inhoud van rechtmatig verkregen, versleutelde elektronische berichten, bij
de versleuteling waarvan die TTP betrokken is (geweest). Het project Rechtmatige
Toegang had tot doel om deze mogelijkheden te onderzoeken.Hieronder zijn de conclusies van de ambtelijke stuurgroep van het project
samengevat:1) Algemeen gesproken is rechtmatige toegang technisch mogelijk. Op dit
moment zijn de systemen van TTP's hiervoor niet uitgerust en zal een aanpassing
van de systemen moeten plaatsvinden om rechtmatige toegang mogelijk te maken.
Er zijn legio mogelijkheden om buiten een TTP om berichten te versleutelen.
Het zal daarom ook altijd een afweging blijven of implementatie van andere
hard- en software door TTP's doeltreffend is voor rechtmatige toegang;2) De kosten die dergelijke aanpassing van de systemen van TTP's met zich
brengt zijn, gezien de huidige stand van de markt voor TTP-diensten in het
algemeen en voor vertrouwelijkheidsdiensten in het bijzonder, hoog en niet
proportioneel aan het te verwachten effect;3) De aard van de huidige dienstverlening van Nederlandse TTP's, levert
vooralsnog geen grote belemmeringen op bij de opsporingsdiensten en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. In verband met de mogelijk aanzienlijke schade aan
de TTP-sector in Nederland en bij gevolg de negatieve implicaties voor het
Europese en Nederlandse beleid om elektronische handel en veilige communicatie
te bevorderen, is het niet opportuun om onder de huidige omstandigheden rechtmatige
toegang wettelijk te verplichten;4) Eindconclusie van de stuurgroep is dat in verband met de genoemde gevolgen
voor een TTP van het mogelijk maken van rechtmatige toegang, het totstandbrengen
van een zelfreguleringsmechanisme geen steun vindt bij de TTP's. Daarnaast
concludeert de stuurgroep dat het invoeren van een wettelijke verplichting
voor rechtmatige toegang gezien de huidige fragiele markt en het ontbreken
van een operationele noodzaak, op dit moment niet verantwoord is.De stuurgroep beveelt aan dat het ministerie van Economische Zaken als
vervolg op het project:1. een periodiek overleg organiseert tussen de bij het project betrokken
partijen teneinde de uitwisseling van kennis over ontwikkelingen in technologie,
opsporings- en inlichtingenbehoeften en wetgeving te faciliteren.2. uitzoekt of de in het project ontwikkelde norm en het accreditatieschema
voor rechtmatig toegankelijke vertrouwelijkheidsdiensten courant kan worden
gehouden door het in beheer te geven bij TTP.NL.1 InleidingVoor het bevorderen van het commercieel gebruik van internet (elektronische
handel of e-commerce) dient er bij bedrijven en consumenten vertrouwen te
zijn in de veiligheid en betrouwbaarheid van de communicatie over dat net.
Trusted Third Parties (TTP's) zijn bedrijven die van groot belang zijn om
dit vertrouwen te bevorderen. TTP's bieden namelijk diensten aan
waarmee de identiteit van de zender kan worden gegarandeerd en waarmee elektronische
berichten onleesbaar kunnen worden gemaakt voor onbevoegden. TTP's maken hiervoor
gebruik van cryptografie. Met behulp van deze technologie wordt de identiteit
van een persoon gekoppeld aan een elektronisch kenmerk, te weten een cryptografische
sleutel.TTP's leveren dus cryptografische sleutels aan klanten en geven ten bewijze
hiervan elektronische certificaten af. Met de sleutel kan de klant (1) een
elektronische handtekening zetten of (2) de inhoud van een bericht onleesbaar
maken. Beide diensten dragen bij aan veilige en betrouwbare communicatie over
internet. In de Europese Unie en in Nederland wordt aan TTP's een belangrijke
maatschappelijke en economische rol toebedeeld om het gebruik van moderne
ICT-diensten zoals internet te bevorderen.Gezien het hiervoor geschetste belang van TTP's heeft de staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat, mede namens de minister van Economische Zaken,
in juni 1999 de notitie «Nationaal TTP-project»1 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden. Het doel van dit
nationale project is tweeledig:1) overheid en bedrijfsleven brengen gezamenlijk (via een partnership
approach) een Nederlandse infrastructuur van TTP's tot stand (het project
TTP.NL);2) overheid en bedrijfsleven zoeken gezamenlijk (via een partnership approach)
naar een oplossing om ten behoeve van de opsporingsdiensten en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten rechtmatige toegang tot de oorspronkelijke inhoud van
versleuteld berichtenverkeer te realiseren via de TTP, die als aanbieder van
een dienst betrokken is/was bij de versleuteling (het project Rechtmatige
Toegang).Het tweede project, het project Rechtmatige Toegang, is afgerond. Deze
notitie geeft de resultaten weer van dit project en bevat tevens een aantal
wenselijke vervolgacties. De evaluatie van het eerste project, het project
TTP.NL, zal in 2003 volgen. De Tweede Kamer zal te zijner tijd over daarover
separaat worden geïnformeerd.2 Probleemstelling, doel en scope van het project Rechtmatige
ToegangDe opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zijn
op grond van specifieke wet- en regelgeving reeds bevoegd om elektronisch
berichtenverkeer af te tappen. Echter, als een bericht versleuteld is, is
het bericht voor de genoemde diensten niet bruikbaar. Om dit probleem aan
te pakken is het project Rechtmatige Toegang gestart. De departementen van
Verkeer en Waterstaat en Economische Zaken hebben hierbij een aansturende
rol.2Het doel van het project Rechtmatige Toegang is om door middel van samenwerking
tussen de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten enerzijds
en relevante marktpartijen anderzijds, binnen twee jaar een voor alle betrokken
partijen aanvaardbaar zelfreguleringsmechanisme in de markt te zetten, dat
ten behoeve van de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
rechtmatige toegang regelt. In het kader van dit project wordt onder rechtmatige
toegang verstaan: de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in Nederland kunnen door medewerking van een Nederlandse TTP beschikken over
de oorspronkelijke inhoud van rechtmatig verkregen, versleutelde elektronische
berichten, bij de versleuteling waarvan die TTP betrokken is (geweest). Zogenaamde
in-line TTP's, dit zijn TTP's die een versleutelde telecommunicatiedienst
aanbieden, zijn op grond van de Telecommunicatiewet reeds verplicht het oorspronkelijke
signaal te leveren en vallen daarmee buiten de scope van het project Rechtmatige
Toegang.13 Plan en organisatieTen behoeve van rechtmatige toegang hebben de ministeries van Verkeer
en Waterstaat en van Economische Zaken een projectplan Rechtmatige Toegang
opgesteld en, met ondersteuning van het Electronic Commerce Platform Nederland
(ECP.NL), een projectorganisatie opgezet.Het project is in drie fases opgedeeld, namelijk:1) een onderzoek naar de technische mogelijkheden voor TTP's om de oorspronkelijke
inhoud te kunnen achterhalen van elektronische berichten die met behulp van
een door de TTP geleverde dienst zijn versleuteld;2) het ontwikkelen van een zelfreguleringsmechanisme dat waarborgt dat
TTP's betrouwbare technische en organisatorische voorzieningen treffen om
rechtmatige toegang te faciliteren, alsmede het onderzoeken van de economische
effecten van zo'n zelfreguleringsmechanisme;3) het wettelijk verankeren van het ontwikkelde zelfreguleringsmechanisme.De projectorganisatie was als volgt:• een ambtelijke stuurgroep, waarin de ministeries van Verkeer en
Waterstaat (voorzitter), van Economische Zaken, van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Justitie waren vertegenwoordigd;• een publiekprivaat samengestelde projectgroep2 onder leiding van een onafhankelijke voorzitter;• een projectsecretariaat, uitbesteed aan ECP.NL;• een publiekprivaat samengestelde technische werkgroep ter uitvoering
van de eerste fase;• een publiekprivaat samengestelde werkgroep voor het tot stand brengen
van een zelfreguleringsmechanisme in fase 2. Een extern bureau werd ingeschakeld
voor het samenstellen van de norm en criteria, inclusief certificeringsschema's;• een publiekprivaat samengestelde begeleidingsgroep ter aansturing
van het adviesbureau dat in de tweede fase de economische effecten heeft onderzocht.4 Verslag projectverloopDe eerste fase is gestart in januari 2000, het eindproduct is in januari
2001 opgeleverd. Tijdens de eerste fase heeft een werkgroep de technische
mogelijkheden voor TTP's in kaart gebracht om de oorspronkelijke inhoud van
door hun versleutelde elektronische berichten te kunnen achterhalen. Dit onderzoek
had een theoretisch technisch karakter. De resultaten van het onderzoek zijn
beschreven in de eindrapportage van de technische werkgroep.3De tweede fase is gestart in maart 2001 en de eindproducten van deze fase
zijn in juni 2002 opgeleverd. Tijdens deze fase heeft de werkgroep zelfreguleringsmechanisme –
op basis van de bevindingen van de technische werkgroep in de eerste fase –
een norm en accreditatieschema ontwikkeld voor vertrouwelijkheidsdiensten.4 Daarnaast is een beschrijving opgesteld van de functionele
eisen en administratieve procedures met betrekking tot concrete verzoeken
van opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan TTP's.5 Aan het einde van de tweede fase zijn de
technische en administratieve procedures aan de hand van een concreet (gefingeerd)
verzoek om rechtmatige toegang in een pilot getest. Op basis van de bevindingen
tijdens deze pilot zijn zowel de Leidraad RT als de norm en het accreditatieschema
voor vertrouwelijkheidsdiensten aangepast.Naast de activiteiten van de werkgroep zelfreguleringsmechanisme heeft
een adviesbureau in de tweede fase onder begeleiding van een publiekprivate
begeleidingsgroep de economische effecten van het beoogde zelfreguleringsmechanisme
onderzocht. In dat onderzoek zijn ook de ontwikkeling van de markt voor vertrouwelijkheidsdiensten,
de internationale context en het effect op (potentiële) afnemers van
vertrouwelijkheidsdiensten meegenomen. Het onderzoek heeft geresulteerd in
een rapport.1In het algemeen kan worden gesteld dat in beide fases zowel de opsporingsdiensten
en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten als de marktpartijen waren vertegenwoordigd
en actief hebben bijgedragen aan het uiteindelijke resultaat van het project.
Complicerende factoren waren de ingewikkelde nieuwe technologie en de omstandigheid
dat op de Nederlandse TTP markt slechts een beperkt aantal spelers actief
is en dat de vraag naar vertrouwelijkheidsdiensten nog beperkt is, waardoor
het aantal producten en klanten klein is. Dit heeft vooral een stempel gedrukt
op het economische effecten onderzoek.Zowel de vertegenwoordigers van de opsporingsdiensten en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten als die van de marktpartijen hebben aangegeven de samenwerking
in het kader van het project als positief te hebben ervaren. Tijdens het proces
is begrip, erkenning en respect voor elkaars belangen en (technologische)
mogelijkheden en onmogelijkheden ontstaan. Beide partijen hebben aangegeven
de behoefte te hebben om elkaar, na afsluiting van het project Rechtmatige
Toegang, regelmatig te blijven informeren over ontwikkelingen in technologie
en marktsituatie en over de procedures, beleid en behoeften bij de opsporingsdiensten
en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.De afrondende vergadering van de stuurgroep heeft op 30 september 2002
plaatsgevonden. De stuurgroep is akkoord gegaan met de verderop in deze notitie
beschreven resultaten en conclusies van het project en de wenselijke vervolgacties.De derde fase van het project Rechtmatige Toegang is om redenen die hierna
aan de orde komen, niet doorgegaan.5 ResultatenResultaten op technisch vlakTijdens de eerste fase van het project Rechtmatige Toegang heeft een technische
werkgroep op basis van de theorie van cryptografie en TTP-bedrijfsmodellen,
de technische mogelijkheden voor TTP's om de oorspronkelijke inhoud van door
hun versleutelde elektronische berichten te kunnen achterhalen – en
daarmee om rechtmatige toegang te kunnen verlenen – onderzocht en in
kaart gebracht. Doel van dit theoretisch/technische onderzoek was het inventariseren
van mogelijke technische oplossingsrichtingen.Het onderzoek is als volgt verlopen. Eerst zijn op basis van de theorie
alle mogelijk door TTP's toe te passen hard- en softwaresystemen geïnventariseerd.
De systemen zijn vervolgens – vanuit de invalshoek rechtmatige toegang –
gecategoriseerd. Tot slot zijn per categorie de mogelijkheden en onmogelijkheden
voor rechtmatige toegang onderzocht. Een onderzoeksverslag, de eindconclusie
en aanbevelingen zijn in een eindrapport neergelegd.1De eindconclusie van het onderzoek luidde: alleen als een TTP een hard-
en softwaresysteem toepast, waarbij een kopie van de uitgegeven sleutel kan
worden opgeslagen (key escrow) of waarbij een uitgegeven sleutel buiten de
gebruiker om kan worden gehergenereerd (key recovery), kan rechtmatige toegang
via een TTP worden gerealiseerd. Er zijn geen andere technische oplossingen.Naast het hiervoor beschreven theoretisch/technische onderzoek is tijdens
de tweede fase van het project Rechtmatige Toegang veel praktisch/technische
kennis opgedaan en is in het kader van de werkgroep Zelfreguleringsmechanisme
de huidige (technische) situatie bij de Nederlandse TTP's geïnventariseerd.
Daardoor is voortschrijdend technisch inzicht ontstaan. Samenvattend geldt
voor de technische aspecten:1) dat een groot deel van de dienstverlening van een TTP bestaat uit het
uitgeven van cryptografische sleutels (met bijbehorende certificaten) voor
authenticatie of vertrouwelijkheid. In voorkomende gevallen kan het zijn dat
de TTP niet zelf de cryptografische sleutel genereert, maar dat dit door de
gebruiker zelf of door derden wordt gedaan. In dergelijke gevallen beschikt
de TTP per definitie niet over de mogelijkheid de sleutel te kopiëren
of te hergenereren;2) dat met de technologie die momenteel door Nederlandse TTP's wordt toegepast
om cryptografische sleutels voor authenticatie (elektronische handtekeningen)
of vertrouwelijkheid (versleuteling) te genereren, het technisch gezien niet
mogelijk is om ook meteen een kopie van de sleutel te genereren of naderhand
die uitgegeven sleutel te hergenereren. Overigens zou, in het geval dat de
TTP de sleutels genereert, de mogelijkheid om kopieën te genereren technisch
gezien wel door de leveranciers kunnen worden ingebouwd. Dit betekent dat
TTP's hun huidige systemen zullen moeten wijzigen en nieuwe, speciale technologie
zullen moeten aanschaffen;3) dat afnemers authenticatiesleutels – die zijn afgegeven of aangemaakt
voor het authenticeren van de verzendende partij, dus niet voor het versleutelen
van berichten – in de meeste applicaties zonder enige technische aanpassingen
kunnen gebruiken voor vertrouwelijkheidsdoeleinden. Dergelijk gebruik is niet
te voorkomen, ook niet door TTP's. Die hebben na de levering van de authenticatiesleutels
geen grip meer op het gebruik ervan;4) dat, gelet op het feit dat afnemers authenticatiesleutels zonder enige
technische aanpassingen kunnen gebruiken voor vertrouwelijkheidsdoeleinden
(zie vorige punt), het door Nederlandse TTP's kopiëren van alle gegenereerde
cryptografische sleutels (dus authenticatiesleutels en vertrouwelijkheidssleutels),
technisch gezien de enige afdoende oplossing zou zijn. Consequentie hiervan
is dat de kans groot is dat een Nederlandse Trusted Third Party door potentiële
afnemers niet meer als betrouwbaar zal worden aangemerkt, omdat de door deze
TTP geleverde elektronische handtekening niet uniek is (ondanks de eventuele
garantie van TTP's dat de kopie niet aan derden zal worden verstrekt).Resultaten op juridisch vlakVan groot belang bij elektronische handel is, dat er zekerheid ontstaat
over de betrouwbaarheid van de informatie die wordt gecommuniceerd. In Europees
verband is in 1999 de richtlijn elektronische handtekeningen2 tot stand gekomen. Deze beoogt een Europees gemeenschappelijk kader voor elektronische handtekeningen op te stellen, om het vertrouwen
in deze elektronische handtekeningen te vergroten. Door een groter vertrouwen
zal de aanvaarding van nieuwe technologieën in het algemeen en van elektronische
handel in het bijzonder groeien. Elektronische handtekeningen garanderen de
authenticiteit van degene waarmee wordt gecommuniceerd en de integriteit van
de boodschap door middel van een cryptografische sleutel. Voor elektronische
handtekeningen zijn verschillende niveaus van betrouwbaarheid mogelijk, afhankelijk
van de eisen en waarborgen die worden gesteld aan de sleutel en het proces
waardoor deze tot stand is gekomen. Voor elektronische handtekeningen van
het hoogste betrouwbaarheidsniveau, waarvoor zogenaamde gekwalificeerde certificaten
worden uitgegeven, is een wettelijke bescherming voorzien in het wetsvoorstel
Elektronische handtekeningen in combinatie met de algemene maatregel van bestuur
op grond van deze wet. Het wetsvoorstel is momenteel in behandeling bij de
Eerste Kamer. In de algemene maatregel van bestuur worden eisen neergelegd
waaraan gekwalificeerde certificaten moeten voldoen. Een van de eisen richt
zich op de uniciteit van dergelijke certificaten en behelst een verbod voor
TTP's op het kopiëren of bewaren van de cryptografische sleutel van een
gekwalificeerd certificaat.Hoewel dit verbod dus geldt voor gekwalificeerde certificaten ten behoeve
van de elektronische handtekening – en daarmee voor authenticatie- en
integriteitsdiensten – en niet voor vertrouwelijkheidsdiensten, vormt
dit toch een belemmering voor rechtmatige toegang. Gebleken is namelijk dat
authenticatiesleutels in de meeste gangbare communicatieapplicaties (bijvoorbeeld
e-mailprogramma's) ook kunnen worden gebruikt voor vertrouwelijkheidsdiensten
(zie punt 3 van de paragraaf technische aspecten). Van deze authenticatiesleutels
is op grond van de richtlijn elektronische handtekeningen nooit een kopie
aanwezig bij de TTP's, waardoor in deze gevallen logischerwijs ook nooit rechtmatige
toegang kan worden verleend.Resultaten op economisch vlakIn het onderzoek naar de economische gevolgen van rechtmatige toegang
zijn op micro- en macro-economisch niveau voornamelijk negatieve consequenties
voor de individuele Nederlandse TTP, de (potentiële) klant van de Nederlandse
TTP, de Nederlandse TTP-branche en de concurrentiepositie van Nederland aan
het licht getreden.1 Het onderzoek is uitgegaan
van de situatie dat in Nederland het in het kader van het project Rechtmatige
Toegang ontwikkelde zelfreguleringsmechanisme vrijwillig danwel verplicht
wordt ingevoerd. Aan het onderzoek is meegewerkt door verschillende betrokken
partijen, zowel van de kant van de aanbieders van vertrouwelijkheidsdiensten
als van de (potentiële) afnemers van die diensten. Gezien de omvang van
deze markt op dit moment kon niet meer dan een beperkt aantal betrokken partijen
worden benaderd. Op basis van de input van deze partijen, alsmede de kennis
van de markt en ervaring van de onderzoekers, kon desondanks een bruikbare
inschatting worden gemaakt van de economische gevolgen van rechtmatige toegang.Op micro-economisch niveau wordt aangegeven dat een TTP bij invoering
van rechtmatige toegang investeringskosten zal moeten maken ter grootte van
enkele honderduizenden euro's. Dergelijke kosten zou een TTP in beginsel in
een goed ontwikkelde TTP-markt en bij een gunstig economisch klimaat moeten
kunnen dragen, ervan uitgaande dat de kostenstijging van minder dan 10% een
klant niet zal afschrikken. De huidige economische tegenwind, die juist in
de ICT-sector duidelijk voelbaar is, hindert echter de startende TTP-markt
sterk. Er is sprake van achterblijvende omzet en een lage investeringsbereidheid.
In deze situatie, met een beperkt aantal klanten van TTP-diensten,
zullen de investeringen tot prijsstijgingen van tientallen procenten leiden,
hetgeen door bestaande klanten waarschijnlijk niet zal worden geaccepteerd
en potentiële nieuwe klanten zal afschrikken. Tezamen met de op zichzelf
vrij omvangrijke benodigde investeringen, maakt dit dat de micro-economische
effecten op korte termijn zeer ongunstig zijn.Naast de gevolgen voor de TTP-sector in Nederland, is ook de internationale
situatie onderzocht. Het ontbreken van een verplichting of regeling tot rechtmatige
toegang in het buitenland leidt ertoe, dat buitenlandse TTP's hun diensten
waarschijnlijk goedkoper kunnen aanbieden dan Nederlandse TTP's. Bovendien
is een klant er in dat geval van verzekerd, dat de opsporingsdiensten en de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten meer moeite zullen hebben met het achterhalen
van de oorspronkelijke gegevens van een versleuteld bericht. Er zijn concrete
aanwijzingen dat met name enkele grote zakelijke klanten van Nederlandse TTP's
hun zaken bij buitenlandse TTP's zullen onderbrengen in het geval een mechanisme
voor rechtmatige toegang in Nederland wordt ingevoerd. Deze partijen eisen
namelijk een garantie voor exclusief gebruik van het sleutelmateriaal.De macro-economische
gevolgen zijn in de huidige situatie moeilijk in te schatten. Dit heeft te
maken met de beperkte omvang van de markt voor vertrouwelijkheidsdiensten,
zowel qua aanbod als qua gebruikers. De volgende negatieve macro-economische
gevolgen zijn volgens de onderzoekers mogelijk:– Verminderd vertrouwen in TTP's en elektronisch zakendoen, omdat
TTP's kopieën van sleutels bewaren of kunnen hergenereren;– Verminderd vertrouwen in de Nederlandse TTP-branche als geheel
omdat de TTP's, vanwege het meewerken aan rechtmatige toegang, niet het vertrouwen
krijgen dat zij nodig hebben om goed te kunnen functioneren. Dit zal op korte
termijn worden versterkt door de belangstelling voor rechtmatige toegang bij
privacyvoorvechters en de pers. De gevolgen op langere termijn zijn onbekend;– Marginalisatie van de Nederlandse TTP-markt. Enerzijds omdat klanten
uitwijken naar buitenlandse TTP's die geen rechtmatige toegang kunnen en hoeven
te verlenen. Anderzijds omdat Nederlandse TTP's ervoor kunnen kiezen om hun
vestigingsplaats naar het buitenland te verplaatsen. Voor beide scenario's
zijn in de interviews concrete aanwijzingen gegeven;– Penetratie door buitenlandse TTP's in de Nederlandse markt. Buitenlandse
TTP's zonder voorzieningen voor rechtmatige toegang kunnen hun diensten vanuit
het buitenland aanbieden op de Nederlandse markt. Er zijn geen concrete plannen
bekend;– Negatieve invloed op het vestigingsklimaat voor grote (buitenlandse)
organisaties in verband met de «Big Brother»-sfeer in Nederland
rondom rechtmatige toegang. Die sfeer kan een negatieve invloed hebben op
het imago van Nederland en keuze van grote organisaties om hier hun vestigingsplaats
te kiezen. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat dit theoretische effect
zich voordoet.Er zijn ook positieve effecten mogelijk als gevolg van rechtmatige toegang:– Indien ook andere landen ertoe overgaan om TTP's voorzieningen
voor rechtmatige toegang te laten treffen, kan er voor Nederlandse TTP's op
de buitenlandse markt een «first mover» voordeel ontstaan, wanneer
Nederlandse TTP's nu al hun diensten hebben aangepast, teneinde rechtmatige
toegang te kunnen verschaffen. .Op dit moment zijn er echter geen aanwijzingen
dat andere landen hiertoe zullen overgaan;– Door rechtmatige toegang werken TTP's mee aan criminaliteitsbestrijding en voorkomen ze een negatief imago doordat ze diensten
aanbieden waarmee bijvoorbeeld criminele organisaties vertrouwelijk kunnen
communiceren.Samenvattend blijkt uit het onderzoek dat de invoering van het ontwikkelde
zelfreguleringsmechanisme voor rechtmatige toegang tot TTP-diensten, vanuit
de micro- en macro-economische perspectieven gezien, onder de huidige marktomstandigheden
weliswaar uitvoerbaar, maar niet aanvaardbaar is. Gezien de huidige situatie
in de TTP-branche in het algemeen en op de markt voor vertrouwelijkheidsdiensten
in het bijzonder, zal de vrijwillige introductie van een zelfreguleringsmechanisme
in Nederland op dit moment niet van de grond komen. Een wettelijk opgelegde
verplichting tot invoering van rechtmatige toegang zal grote negatieve impact
hebben, zowel op de ondernemingen in deze branche als op het vertrouwen in
betrouwbare (vertrouwelijke) telecommunicatie en vormen van elektronische
handel.Overig aspectNaast de hierboven reeds genoemde technische, juridische en economische
resultaten is ook het volgende aspect van invloed op de eindconclusies van
het project. Het is mogelijk om gratis van het internet versleutelingsprogrammatuur
te downloaden. Met deze programmatuur kunnen cryptografische sleutels worden
gegenereerd, zonder tussenkomst van een TTP of andere instantie. Deze cryptografische
sleutels kunnen alleen door de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
worden verkregen via de gebruiker. Voor deze, laagdrempelige en kosteloze
wijze om elektronische communicatie te versleutelen biedt rechtmatige toegang
dus geen oplossing.6 ConclusiesOp basis van de hiervoor genoemde resultaten zijn de volgende, door de
stuurgroep onderschreven, conclusies getrokken:1) Algemeen gesproken is het voor TTP's technisch mogelijk om hard- en
software te implementeren die rechtmatige toegang tot sleutels voor authenticatie-
en vertrouwelijkheidsdoeleinden bij TTP's mogelijk maakt. Momenteel wordt
dergelijke technologie door de Nederlandse TTP's echter niet toegepast. Er
zijn voor personen die hun berichten willen versleutelen legio mogelijkheden
om het leveren van sleutelkopieën door TTP's aan de opsporingsdiensten
en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te voorkomen. Er kan gebruik worden
gemaakt van gratis op het internet te verkrijgen versleutelingsprogrammatuur,
van buitenlandse TTP's of van authenticatiesleutels (de richtlijn elektronische
handtekening verbiedt het maken van kopieën van authenticatiesleutels).
Het zal daarom dan ook altijd een afweging blijven of implementatie van zulke
hard- en software door TTP's doeltreffend is voor rechtmatige toegang;2) Teneinde rechtmatige toegang te faciliteren zullen de Nederlandse TTP's
hun systemen moeten aanpassen. De kosten die dit met zich brengt zijn, gezien
de huidige stand van de markt voor TTP-diensten in het algemeen en voor vertrouwelijkheidsdiensten
in het bijzonder, hoog en niet proportioneel aan het te verwachten effect.
Bovendien zullen klanten worden afgeschrikt of uitwijken naar het buitenland.
De markt voor TTP-diensten in Nederland zal ernstig worden geschaad en daarmee
het Europese en Nederlandse beleid ter stimulering van deze diensten en het
vertrouwen in elektronische handel;3) De aard van de huidige dienstverlening van Nederlandse TTP's, die zich
uitsluitend richt op het aanbieden van authenticatiediensten, levert
vooralsnog geen grote belemmeringen op bij de opsporingsdiensten en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. Waar nodig kunnen deze diensten met gebruikmaking
van bestaande bevoegdheden (artikel 125i en 125k van het Wetboek van Strafvordering,
alsmede artikel 17 WIV) vorderen dan wel verzoeken dat TTP's meewerken aan
onderzoeken. Gegeven de huidige omstandigheden heeft het ministerie van Justitie
aangegeven een bewaarplicht vooralsnog niet te overwegen. In verband met de
mogelijk aanzienlijke schade aan de TTP-sector in Nederland en bij gevolg
de negatieve implicaties voor het Europese en Nederlandse beleid om elektronische
handel en veilige communicatie te bevorderen, is het niet opportuun om onder
de huidige omstandigheden rechtmatige toegang wettelijk te verplichten;4) Eindconclusie van de stuurgroep is dat in verband met de genoemde gevolgen
voor een TTP van het mogelijk maken van rechtmatige toegang, het totstandbrengen
van een zelfreguleringsmechanisme geen steun vindt bij de TTP's. Daarnaast
concludeert de stuurgroep dat het invoeren van een wettelijke verplichting
voor rechtmatige toegang gezien de huidige fragiele markt en het ontbreken
van een operationele noodzaak, op dit moment niet verantwoord is.7 VervolgIn verband met de conclusies hierboven is fase 3 van het project Rechtmatige
Toegang – het wettelijk verankeren van het zelfreguleringsmechanisme –
niet meer relevant. Het project wordt stopgezet.Ongeacht de uitkomsten van het project Rechtmatige Toegang blijven de
opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bevoegd om TTP's
om medewerking te vragen sleutelmateriaal en andere gegevens te leveren. Zowel
de vertegenwoordigers van de opsporingsdiensten en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
als die van de marktpartijen hebben aangegeven de samenwerking in het kader
van het project als positief te hebben ervaren. Tijdens het proces is begrip,
erkenning en respect voor elkaars belangen en (technologische) mogelijkheden
en onmogelijkheden ontstaan.Beide partijen hebben nadrukkelijk te kennen gegeven de behoefte te hebben
om elkaar ook na het project Rechtmatige Toegang op reguliere basis te blijven
informeren over relevante ontwikkelingen.Daarbij kan worden gedacht aan technologische ontwikkelingen en nationale
en internationale marktontwikkelingen, beleidsopvattingen en regelgeving.
Ook kunnen de partijen elkaar op de hoogte houden van de wederzijdse interne
procedures die van belang zijn voor het uitleveren van gegevens door een TTP
aan een dienst (actueel houden van de Leidraad RT). Het ministerie van Economische
Zaken zal regelen dat de partijen op reguliere basis contact kunnen blijven
onderhouden.Zowel het Landelijk Parket van het Openbaar Ministerie als de TTP's hebben
reeds aangegeven hiervoor contactpersonen aan te willen wijzen.Hiervoor is reeds gezegd dat het technisch mogelijk is om een vertrouwelijkheidsdienst
zodanig in te richten, dat rechtmatige toegang bij de TTP mogelijk is. De
wijze waarop een dergelijke dienst zou kunnen worden ingericht, is neergelegd
in één van de deelproducten van de tweede fase van het project;
in het document «Ontwikkeling van een zelfreguleringsmechanisme voor
Rechtmatige Toegang». Dit document is tot stand gekomen na veel inspanning
van overheid en marktpartijen en bevat een norm en een accreditatieschema
voor rechtmatig toegankelijke vertrouwelijkheidsdiensten. Deze norm is gebaseerd
op een norm van de European Telecommunications Standards Institute (ETSI).
Teneinde deze tijdens het project opgedane kennis te bewaren en een mechanisme
te hebben om de norm voor rechtmatig toegang tot vertrouwelijkheidsdiensten
courant te houden in relatie tot de ETSI norm, zal worden uitgezocht of de
norm en het accreditatieschema kunnen worden ondergebracht bij TTP.NL, dat
ook de norm en het accreditatieschema voor de elektronische handtekening beheert.
Dit heeft als bijkomend voordeel dat nieuwe potentiële aanbieders van
vertrouwelijkheidsdiensten inzicht kunnen krijgen in de wijze waarop zij hun
dienst kunnen inrichten, opdat die ook bij een veranderend beleid ten aanzien
van rechtmatige toegang in bedrijf kan blijven.BIJLAGE 1 Lijst van organisaties en bedrijven die
hebben deelgenomen aan het project Rechtmatige ToegangStuurgroepMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesMinisterie van Economische ZakenMinisterie van JustitieMinisterie van Verkeer en WaterstaatProjectgroepVan Dijken RaadgevingTNO-FELKPNRoccade MegaplexDigiNotarCollege Bescherming Persoonsgegevens (voorheen Registratiekamer)VNO-NCWBranchevereniging van Nederlandse Internet Providers (NLIP)Ministerie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesMinisterie van Economische ZakenMinisterie van JustitieMinisterie van Verkeer en WaterstaatMinisterie van DefensieProjectsecretariaatElectronic Commerce Platform Nederland (ECP.NL)Fase 1:Technische werkgroep Instrumentarium Rechtmatige ToegangTNO-FELKPNRoccade MegaplexNationaal Chipcard PlatformDefensie Telematica OrganisatiePhilips CryptoNederlandse Vereniging van BankenDigiNotarIBM/Tivoli SecurewayMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesMinisterie van DefensieInformatie Communicatie Technologie Organisatie (ITO)GespreksrondeMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesMinisterie van DefensieMinisterie van JustitieNederlands Forensisch InstituutRoccade MegaplexPriceWaterhouseCoopersNationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging Fase 2:Werkgroep ZelfreguleringsmechanismePronk Organisatie AdviesPink RoccadeKPNMinisterie van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesMinisterie van Economische ZakenMinisterie van JustitieMinisterie van Verkeer en WaterstaatBegeleidingsgroep Economische EffectenrapportageVan Dijken RaadgevingElectronic Commerce Platform Nederland (ECP.NL)Pronk Organisatie AdviesMinisterie van Economische ZakenMinisterie van Verkeer en Waterstaat BIJLAGE 2 Literatuur[1] «Nationaal TTP-project», Tweede Kamer, 1998–1999,
26 581, nr. 1.[2] «Rapportage Technische Werkgroep Instrumentarium Rechtmatige
Toegang», d.d. 16 januari 2001.[3] Pronk Organisatie Advies, «Ontwikkeling van een zelfreguleringsmechanisme
voor Rechtmatige Toegang», versie 0.9, d.d. 14 juni 2002.[4] Werkgroep ZRT, «Leidraad RT».[5] Verdonck, Klooster & Associates, «Economische gevolgen van
rechtmatige toegang», d.d. 3 juli 2002.[6] Europese Unie, «Richtlijn 1999/93/EG van het Europese Parlement
en de Raad van 13 december 1999 betreffende een gemeenschappelijk kader
voor elektronische handtekeningen», Brussel 1999. XNoot1Tweede Kamer, 2001–2002, 28 375, nr. 5.XNoot1Zie paragraaf 4.3 van de nota «Nationaal TTP-project»,
Tweede Kamer, 1998–1999, 26 581, nr. 1, [1].XNoot1Zie [1].XNoot2In het strategisch akkoord dat als basis dient voor het kabinet Balkenende,
is besloten om het Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post – dat
bij Verkeer en Waterstaat belast was met het project Rechtmatige Toegang –
over te hevelen naar Economische Zaken. Hiermee is de aansturende rol bij
het afronden van het project uitsluitend bij de minister van Economische Zaken
komen te liggen.XNoot1Zie [1], p. 21.XNoot2Zie bijlage 1 voor de samenstelling van de projectgroep en de werkgroepen.XNoot3«Rapportage Technische Werkgroep Instrumentarium Rechtmatige Toegang»,
d.d. 16 januari 2001, is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.XNoot4POA, «Ontwikkeling van een zelfreguleringsmechanisme voor Rechtmatige
Toegang», versie 0.9, d.d. 14 juni 2002 is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot5Werkgroep ZRT, «Leidraad RT» is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1VKA, «Economische gevolgen van rechtmatige toegang», d.d.
3 juli 2002 is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.XNoot1Zie [2].XNoot2Europese Unie, «Richtlijn 1999/93/EG van het Europese Parlement
en de Raad van 13 december 1999 betreffende een gemeenschappelijk kader voor
elektronische handtekeningen», Brussel 1999. [6]XNoot1Zie [5]. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26581-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl