Vijfde voortgangsbrief Aanvalsplan OV-chipkaart
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 23 645
 
 Openbaar vervoer
 
 
 Nr. 482
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 7 oktober 2011
 
 Hierbij ontvangt u de vijfde voortgangsbrief Aanvalsplan
				 OV-chipkaart. Deze brief geeft een actuele stand van zaken van de voortgang in
				 het OV-chipkaartproject in het afgelopen half jaar. Het is goed om te zien dat
				 er door alle partijen hard doorgewerkt is aan een succesvolle verdere uitrol
				 van de OV-chipkaart. NS en de regionale treinvervoerders Arriva, Connexxion,
				 Syntus en Veolia zijn erin geslaagd om nauw samen te werken bij de introductie
				 van het nieuwe portfolio van abonnementen. Deze nieuwe producten van NS, die
				 voorzien in korting op of volledige afkoop van het reisrecht, zijn per
				 1 januari 2012 naar verwachting ook geldig bij de andere treinvervoerders. De
				 consumentenorganisaties hebben deze ontwikkeling zeer verwelkomd.
 Ook de stads- en streekvervoerbedrijven die bus, tram- en
				 metrovervoer verzorgen zijn erin geslaagd om met elkaar per 15 september j.l.
				 een gezamenlijk kortingproduct op de markt te brengen (Altijd Korting) waarmee
				 in heel Nederland gereisd kan worden. Nieuwe samenwerkingsverbanden tussen
				 vervoerders zijn tot stand gekomen en dat geeft slagkracht. De vervoerders
				 zetten op deze wijze samen een stap in het belang van de reiziger.
 
 
 Met deze brief kom ik ook enkele toezeggingen aan uw Kamer na.
				 Bij brief van 26 januari 2011 is uw Kamer toegezegd om in elke halfjaarlijkse
				 rapportage een overzicht te geven van de incomplete transacties per vervoerder
				 en per decentrale overheid (Kamerstukken II,
				 23 645, nr. 399). Dit
				 overzicht treft u in bijlage 1 aan.1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 In mijn brief van 21 juni 2011 heb ik u geïnformeerd over de
				 stand van zaken van de moties, toezeggingen en van uw wensen tijdens mijn
				 ministersperiode (Kamerstukken II, 23
				 645, nr. 473). Daarin heb ik op een aantal onderdelen aangegeven om uw
				 Kamer in de eerstvolgende voortgangsbrief nader te informeren. Voor een aantal
				 acties in genoemde brief zijn de stadsregio's, provincies, stads- en
				 streekvervoerders verantwoordelijk. In bijlage 2 treft u de reactie aan van het
				 zogenoemde Regionaal Openbaar Vervoer Beraad (ROVB). Het ROVB is een
				 samenwerkingsverband van de stadsregio's, provincies, stads- en
				 streekvervoerders.
 Wat betreft de motie van het lid Haverkamp (kamerstuk
				 23 645, nr. 430) inzake het
				 introduceren van een benchmark voor de beschikbaarheid van in- en
				 uitcheckfaciliteiten kan ik u melden dat mijn ministerie een faciliterende rol
				 heeft gespeeld in het bijeenbrengen van de beschikbaarheidspercentages. Het is
				 vervolgens aan de decentrale overheden en hun vervoerders om op basis hiervan
				 de beschikbaarheid van de apparatuur gericht te blijven volgen, zo nodig te
				 verbeteren en eventueel een benchmark te bepalen.
 
 
 
 
 1.
 Uitrol OV-chipkaart
 
 
 Op dit moment kan met uitzondering van één regionale
				 treindienst (de Valleilijn) in heel Nederland met de OV-chipkaart worden
				 gereisd in bus, tram, trein en metro. Dat geldt ook voor de Merwede-Lingelijn,
				 waar per 15 september j.l. gestart is met een zogenaamde live-test met de OV-chipkaart. De verwachting is dat dit
				 jaar ook op de Valleilijn (Connexxion) met de OV-chipkaart gereisd kan
				 worden.
 De aanschaf en het gebruik van de OV-chipkaart laten inmiddels
				 het volgende beeld zien (peildatum 1 september 2011):
 
 
 –
 825 miljoen transacties in 2011
 
 
 –
 11 miljoen kaarten geproduceerd
 
 
 –
 750 000 persoonlijke OV-chipkaarten voorzien van
						automatisch opladen
 
 
 –
 Ruim 2 miljard transacties vanaf start OV-chipkaartsysteem
						tot nu toe.
 
 
 
 Reizen met de OV-chipkaart bij
				NS
 NS introduceert de OV-chipkaart stapsgewijs. Het overgrote deel
				van de NS-reizigers heeft de mogelijkheid om te reizen met de OV-chipkaart. NS
				heeft recent nieuwe producten en diensten ontwikkeld en op de markt gebracht.
				Op 1 augustus j.l. heeft NS zes nieuwe abonnementen geïntroduceerd op de
				OV-chipkaart. Met deze nieuwe abonnementen is het voor nog meer reizigers
				aantrekkelijk om met de OV-chipkaart te reizen. Naar verwachting zullen deze
				nieuwe abonnementen per januari 2012 ook geldig zijn bij de andere
				treinvervoerders. Daarmee krijgt de reiziger het gemak van één product voor
				de hele treinrailketen. Overigens behouden reizigers met een
				Voordeelurenabonnement hun huidige abonnement en kunnen dit ook blijven
				verlengen onder de huidige voorwaarden.
 Naast de ontwikkeling van nieuwe producten voert NS ook continu
				verbeteringen door in de dienstverlening rondom de OV-chipkaart. Zo is het
				sinds mei 2011 mogelijk om de producten van andere vervoerders op te halen bij
				de automaten op de NS-stations. Andersom kunnen NS-producten ook worden
				opgehaald bij ophaalapparatuur van andere vervoerders en bij de wederverkopers.
				Dit betekent een aanzienlijke uitbreiding van het distributienetwerk. NS
				streeft ernaar om eind 2012 het reizen met de chipkaart voor al haar
				klantgroepen te hebben geïntroduceerd om het papieren kaartje af te kunnen
				schaffen en de poortjes te sluiten.
 Uitzetten NVB
 In een groot deel van Nederland is het Nationaal Vervoerbewijs
				(NVB) nu uitgezet. Er hebben zich geen noemenswaardige problemen voorgedaan in
				de regio’s waar het NVB op 30 juni en 7 juli verdween. Ik heb uw Kamer bij
				brief van 6 september 2011 geïnformeerd over mijn besluit om in de resterende
				vervoersregio’s het NVB uit te zetten per 3 november 2011 (Kamerstukken II,
				23 645, nr. 480). Hiermee
				wordt een belangrijke mijlpaal in het OV-chipkaartproject bereikt: de
				strippenkaart verdwijnt dan definitief uit al het openbaar vervoer in
				Nederland. De volledige invoering van de OV-chipkaart in bus, tram en metro is
				dan een feit.
 
 
 
 2.
 Privacy
 
 
 Uw Kamer heb ik toegezegd nog te reageren op de (verworpen)
				 motie Aptroot over de bewaartermijnen nadat het College Bescherming
				 Persoonsgegevens in het kader van zijn onderzoek daarover een uitspraak heeft
				 gedaan (Kamerstukken II, 23 645, nr.
				 370). In september 2010 hebben TLS, de consumentenorganisaties en het
				 ministerie van Financiën overeenstemming bereikt om de bewaartermijnen te
				 verkorten van zeven jaar naar 24 maanden. TLS en de OV-bedrijven zijn begin
				 2011 opnieuw in gesprek gegaan met de diverse partijen en in juni 2011 is
				 overeenstemming bereikt over een kortere bewaartermijn. TLS en de vervoerders
				 hebben nu alle bewaartermijnen op achttien maanden gesteld.
 Het CBP is in zijn uitspraak van 26 juli 2011 akkoord gegaan
				 met deze bewaartermijnen. Hierdoor wordt ervoor gezorgd dat de gegevens niet te
				 lang worden bewaard, maar wel zo lang dat de reizigers worden gefaciliteerd,
				 zodat ze de gegevens bijvoorbeeld kunnen gebruiken voor de aangifte van de
				 inkomstenbelasting, declaraties en klantenservice.
 
 
 
 
 3.
 Tijdelijke regeling voor blinden en slechtzienden
 
 
 Decentrale overheden en stads- en streekvervoerders hebben op
				 landelijk niveau afspraken gemaakt over een tijdelijke landelijke regeling
				 (pilot) voor zelfstandig reizende blinden en
				 slechtzienden. Deze tijdelijke regeling houdt in dat houders van een
				 OV-begeleiderskaart B (beschikbaar voor visueel gehandicapten) voor 10 euro per
				 maand kunnen reizen in het stads- en streekvervoer in Nederland. Vanaf
				 15 april 2011 zijn de stads- en streekvervoerders gestart met deze landelijke
				 pilot die zal lopen tot 15 oktober 2011.
 In opdracht van de decentrale overheden en de stads- en
				 streekvervoerders is tijdens de pilot een evaluatie
				 uitgevoerd onder houders van een OV-begeleiderskaart B. Uit «het veldwerk»
				 blijkt dat 8,5% van de doelgroep (683 reizigers) dit product heeft aangeschaft
				 en dat 35% (ongeveer 2800 reizigers) van plan is dit te doen. Van de
				 gebruikers is 95% tevreden over het reizen met dit product en 60% zelfs zeer
				 tevreden. Gemiddeld genomen reizen de gebruikers van dit product ongeveer 30
				 keer maand. De uitkomsten van de evaluatie worden binnenkort besproken met
				 vertegenwoordigers van de consumentenorganisaties. Daarna zal het Regionaal
				 Openbaar Vervoer Beraad (decentrale overheden en OV-bedrijven) een besluit
				 nemen over de toekomst van de «Tijdelijke regeling voor blinden en
				 slechtzienden». Nadat dit besluit is genomen zal in het ROVB worden bezien of
				 een dergelijk product ook kan worden uitgebreid naar andere doelgroepen.
 
 
 
 
 4.
 Beveiliging
 
 
 Naar aanleiding van de motie van het lid Monasch hebben Trans
				 Link Systems en de openbaar vervoerbedrijven in februari 2011 een rapportage
				 opgesteld, waarin de risico’s van de kraakacties van de OV-chipkaart in kaart
				 zijn gebracht, alsmede de maatregelen om de fraude te detecteren en te
				 beheersen. In de afgelopen periode zijn diverse maatregelen uit dit rapport
				 geïmplementeerd om fraude met OV-chipkaart beter te detecteren, te bestrijden
				 dan wel te voorkomen. Enkele van deze maatregelen zijn:
 
 
 –
 Het vragen om legitimatie bij restitutie van saldo op een
						OV-chipkaart bij de balie van een OV-bedrijf. Indien blijkt dat de restitutie
						heeft plaatsgevonden op een gefraudeerde OV-chipkaart kan achteraf contact
						worden gelegd met de betreffende persoon.
 
 
 –
 Het detecteren van de nep check-in bij NS is mogelijk
						gemaakt door aanpassing van de bestaande apparatuur. Bij overige vervoerders
						zal dit mogelijk zijn als zij overgaan op nieuwe controle apparatuur. Bij deze
						overige vervoerders ligt het overigens minder voor de hand dat dit scenario
						zich voordoet.
 
 
 –
 Permanent blokkeren is bij een groot deel van de
						vervoerders doorgevoerd. Een aantal vervoerders werkt hier momenteel nog aan en
						volgt in de loop van 2011 en 2012. Hiermee zijn de eerste verbeteringen van het
						blokkeringsproces doorgevoerd. Dit verbetertraject is nog niet afgerond en
						wordt voortgezet.
 
 
 
 Migratieplan
 TLS en de vervoerders voeren het migratieplan OV-chipkaart uit om
				gefaseerd en gecontroleerd, zonder dat de reiziger hier last van heeft, over te
				gaan op een nieuwe chip in de OV-chipkaart met een hoger beveiligingsniveau.
				TLS heeft aangegeven, als onderdeel van het migratieplan en in aanvulling op
				bovenstaande maatregelen, voor eind 2011 maatregelen te hebben getroffen
				waardoor de huidige fraudescenario’s (met name het manipuleren van saldo met
				de software die op internet te vinden is), niet meer mogelijk zijn. Hiertoe zal
				de OV-chipkaart worden voorzien van een nieuwe chip. Daarnaast heeft TLS gemeld
				dat in 2012 de chip in de OV-chipkaart de mogelijkheid zal hebben om via een
				beveiligd kanaal te functioneren.
 Huidige stand van zaken fraude
 Het aantal OV-chipkaarten waarmee gefraudeerd wordt, is in de
				afgelopen periode constant, ongeveer 200 kaarten per week. Per week worden 2 miljoen unieke chipkaarten in het openbaar vervoer gebruikt. (Hiermee ligt het
				percentage op fraude met unieke kaarten op 0,0001%). In vrijwel alle gevallen
				betreft het anonieme OV-chipkaarten die met software van internet illegaal met
				saldo worden opgeladen. Na detectie van de fraude in de backoffice worden de
				betreffende kaarten op de blokkeringslijst geplaatst. Gezien het beperkte
				aantal kaarten waarmee wordt gefraudeerd en de lage «fraudewaarde» van het
				reizen op deze kaarten is er nog steeds sprake van een gecontroleerde en
				beheerste situatie.
 Aangifteproces
 Er wordt aangifte gedaan van alle fraude met OV-chipkaarten
				waarmee – na detectie – de relatie kan worden gelegd met een persoon. Dit
				is bijvoorbeeld het geval als met een persoonsgebonden OV-chipkaart of product
				wordt gefraudeerd. Over het aangifteproces zijn operationele afspraken gemaakt
				met de KLPD en het Openbaar Ministerie.
 
 
 
 5.
 Rapport Commissie Meijdam
 
 Op 30 juni 2011 heb ik het advies van de Commissie Meijdam
				(getiteld «Spoor naar slagkracht») samen met een eerste reactie naar uw Kamer
				verstuurd (Kamerstukken II, 23 645
				nr. 475). In de afgelopen periode heb ik met betrokken partijen het
				rapport besproken. Binnenkort ontvangt u een volledige reactie op het
				rapport.
 
 
 
 6.
 Eindbeeld OV-chipkaart
 
 
 In de vorige voortgangsbrief (d.d. 11 maart 2011, Kamerstukken
				 II, 23 645, nr. 418) is aan
				 uw Kamer meegedeeld dat er een inventarisatie van de stand van zaken van de
				 realisatie van het eindbeeld OV-chipkaart zou worden uitgevoerd. Deze
				 actualisatie in de realisatie van het eindbeeld is nu gereed.
 Het geheel overziende kan worden geconcludeerd dat er veel
				 voortgang is geboekt in de afgelopen twee jaar en dat er op aanzienlijk meer
				 punten een gedeeld beeld is met de consumentenorganisaties, die nauw bij de
				 inventarisatie betrokken zijn. De stand van zaken kan worden samengevat in drie
				 categorieën:
 
 a. In de praktijk al
				gerealiseerd.
 
 Voordat er eindbeeldstudies werden gestart was er al
				 overeenstemming met de consumentenorganisaties over de noodzaak om een aantal
				 eindbeeldelementen uit te voeren. Daarvan zijn de meeste nu in de praktijk
				 gerealiseerd.
 Daarnaast werd voor een aantal eindbeeldelementen studies
				 uitgevoerd, waarvan een groot aantal inmiddels ook gerealiseerd is. Een van de
				 resultaten betreft bijvoorbeeld dat reizigers nu met hun chipkaart in vrijwel
				 het gehele OV terecht kunnen. De consumentenorganisaties sturen erop dat de
				 OV-chipkaart in het hele openbaar vervoer geaccepteerd wordt. Voorts is er nu
				 een landelijk dekkend distributienetwerk met voldoende verkooppunten en reis-en
				 tariefinformatie dat te vinden is via de internetsite van 9292OV. De
				 consumentenorganisaties hebben nog wel hun zorgen over reizigers die niet op
				 internet thuis zijn. Daarvoor is in het landelijk gebied gebrek aan informatie
				 punten waar persoonlijke assistentie geboden wordt.
 
 b. Op dit moment in
				uitvoering.
 Een ander deel wordt op dit moment uitgevoerd. Een voorbeeld
				daarvan is het zogenaamde routing, signing en branding, waarmee de vindbaarheid
				en herkenbaarheid van de chipkaartapparatuur van verschillende trein- en
				metrovervoerders op één station wordt beoogd. De consumentenorganisaties
				blijven benadrukken dat zij naar enkelvoudig in- en uitchecken toe willen. Dit
				is één van de onderwerpen van de Commissie Meijdam. Een ander voorbeeld is de
				verstrekking van online-transactieoverzichten voor anonieme kaarthouders. Ook
				de aanbevelingen uit de recent gereed gekomen studie over de behandeling van
				vragen van klanten (first time fix) worden op dit
				moment opgepakt. TLS en de vervoersbedrijven werken eraan om problemen van de
				klant zoveel mogelijk direct op te lossen en maximaal één keer door te
				verwijzen.
 c. Nadere besluitvorming
				nodig.
 
 Voor de aanbevelingen uit 2 studies2De studie enkelvoudig in- en uitchecken in de treinrailketen is niet meegenomen in deze actualisatie. Hiervoor wordt de besluitvorming rondom het advies van de Commissie Meijdam afgewacht is een nadere uitwerking van de consequenties
				 nodig, omdat ze diep ingrijpen op de processen van de deelnemende partijen
				 en/of omdat er grote investeringen mee gemoeid zijn.
 
 
 a.
 De bruikbaarheid en uniformiteit van
						OV-chipkaartapparatuur. Het eindbeeld, waarnaar geleidelijk wordt toegewerkt
						moet een apparatenpark opleveren, waarin apparaten met gelijke functie
						voldoende uniform zijn in vorm, kleur, locatie en mens-machine interface (mmi).
						Waar nodig en mogelijk zullen de huidige teksten en mmi’s van de
						validatie-aparatuur (kaartlezers en poortjes/paaltjes) worden geharmoniseerd.
						Voor nieuwe apparatuur wordt een toetsingskader uitgewerkt. Dit is een
						langdurig en kostbaar proces, waarvoor diverse acties reeds zijn
						opgestart.
 
 
 b.
 De aanpassingen die nodig zijn om bepaalde groepen van
						mensen met een functiebeperking in staat te stellen met de OV-chipkaart
						zelfstandig te kunnen reizen.
 
 
 
 In een bestuurlijk overleg tussen de consumentenorganisaties en
				Regiegroeppartijen zal dit najaar vastgelegd worden waar het eindbeeld in de
				ogen van de consumentenorganisaties gerealiseerd is en waar hierover (nog) geen
				overeenstemming bestaat.
 
 
 
 7.
 Toezegging belemmeringen in de wetgeving voor nieuwe
				 manieren van betalen voor OV
 
 In het AO van 14 juni 2011 heb ik de toezegging gedaan om te
				bekijken of er vanuit de wetgeving belemmeringen zijn voor toekomstige
				initiatieven vanuit de markt om voor OV te betalen. Conclusie is dat de
				wetgeving er niet aan in de weg staat dat andere betaalmiddelen dan de
				OV-chipkaart worden ingezet om te betalen voor het openbaar vervoer, zoals
				betalen met een mobiele telefoon of een ander telecommunicatie-instrument. De
				Wet personenvervoer 2000 vormt geen belemmering voor innovaties op dit terrein.
				Concessiepartijen in het openbaar vervoer (overheden en vervoerders) kunnen op
				grond van deze wet onderling regelen welke vervoerbewijzen als geldig worden
				geaccepteerd in het openbaar vervoer. Dit sluit dus niet uit dat transacties
				met nieuwe manieren van betalen in het openbaar vervoer, bijvoorbeeld in de
				vorm van een elektronisch kaartje of digitaal betaalbewijs, in de toekomst als
				vervoerbewijs kunnen gaan dienen. Afhankelijk van de situatie kan de uitgever
				van een dergelijk betaalmiddel op grond van de Wet op het financieel toezicht
				verplicht zijn om een vergunning aan te vragen voor het mogen uitoefenen van
				het bedrijf van elektronischgeldinstelling.
 
 
 
 8.
 Motie salarissen van bestuurders van TLS
 
 Op 22 juni 2011 is de motie Bashir ingediend, waarin de regering
				wordt verzocht om met de aandeelhouders en de bestuurders van TLS in gesprek te
				gaan over een substantiële matiging van salarissen van de bestuurders, zodat
				deze onder de Balkenendenorm komen te vallen. Het ministerie heeft conform de
				motie op 17 augustus een gesprek gevoerd met de heer Veenman, voorzitter van
				de Raad van Commissarissen TLS en de heer Kroon, voorzitter van de directieraad
				van TLS. In lijn met de brief naar uw Kamer van 11 januari 2011 stel ik vast
				dat de Rijksoverheid geen bevoegdheid heeft om in te grijpen op de salarissen
				van bestuurders van TLS (Kamerstukken II,
				29 984, nr. 252). De
				Commissie-Dijkstal concludeerde al eerder dat de sector openbaar vervoer geen
				semi-publieke sector is (Kamerstukken II,
				28 479, nr. 32, september
				2007). Overeenkomstig de relevante bepalingen in het Burgerlijk Wetboek en op
				basis van de statuten van TLS is het derhalve de verantwoordelijkheid van de
				Raad van Commissarissen van TLS om de beloningen van de directie vast te
				stellen. TLS heeft in voornoemd gesprek toegelicht welke afwegingen hebben
				geleid tot de vaststelling van de salarissen. TLS opereert op het snijvlak van
				openbaar vervoer, ICT en het bankwezen. In dit licht zijn de beloningen van de
				bestuurders markconform. Met deze informatie beschouw ik deze motie als
				afgedaan.
 
 
 
 9.
 Communicatie over de OV-chipkaart
 
 In de zeven regio’s waar het gebruik van de strippenkaart
				recent is stopgezet hebben de vervoersautoriteiten en vervoerders de
				communicatie hierover ter hand genomen. Het rijk heeft deze regionale campagnes
				begeleid met radiospotjes om aan het publiek duidelijk te maken dat de
				strippenkaart niet meer gebruikt kan worden. Ook via het internet (door middel
				van zogenaamde banners) is het stopzetten van de
				strippenkaart onder de aandacht gebracht. Soms ging dit gepaard met een
				verwijzing naar de website OV-chipkaart.nl. Daarnaast wordt er gebruik gemaakt
				van buitenreclames op bussen en abri’s. Hiermee wordt een grote groep mensen,
				en vooral de OV-reiziger, bereikt.
 
 
 
 
 De minister van
			 Infrastructuur en Milieu,
 
 M. H.
 Schultz van Haegen-Maas Geesteranus