Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2007; Brief minister over de resultaten van de evaluatie van het ORET/MILIEV-programma in China
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30800-V, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-10-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30800-V nr. 6

27-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSamenvattingToelichtingGeschiedenis ORET/MILIEV in ChinaEvaluatieResultaten van de evaluatieBeleidsreactieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 30800-V, nr. 6 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30800-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 30 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 800 VVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2007nr. 6BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 september 2006Graag wil ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken,
hierbij informeren over de resultaten van de evaluatie van het ORET/MILIEV-programma
in China, die door IOB in samenwerking met het Chinese National Center for
Science and Technology Evaluation (NCSTE) is uitgevoerd in de periode tussen
mei 2004 en oktober 2005 en in maart 2006 is afgerond.1SamenvattingHet doel van de evaluatie is inzicht te krijgen in hoeverre het programma
aansluit bij de Nederlandse en Chinese beleidsprioriteiten en in hoeverre
de doelstellingen zowel op programmaniveau als op projectniveau zijn gerealiseerd.
Deze evaluatie is daarnaast bijzonder omdat de uitvoering onder de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van zowel het Chinese National Center for Science and
Technology Evaluation (NCSTE) als IOB heeft plaatsgevonden. Tot nog toe werden
evaluaties van ontwikkelingssamenwerkingsactiviteiten vaak geleid door de
donor en waren deze er vaak op gericht te voldoen aan de vereisten van donoren.Het ORET/MILIEV-programma subsidieert de aanschaf van kapitaalgoederen,
werken en/of diensten door ontwikkelingslanden. Het gaat hierbij om transacties
die niet commercieel haalbaar zijn, maar wel economisch rendabel. Daarnaast
dienen de projecten positieve «ontwikkelingseffecten» te hebben
op werkgelegenheid, vrouwen, milieu en armoede, of in ieder geval geen negatieve
effecten.De belangrijkste conclusie is dat de algemene uitvoering van het ORET/MILIEV-programma
in China gedurende de periode 1991–2003 voldoende is. Het programma
past binnen de Chinese ontwikkelingsplannen zowel op lokaal niveau als op
sectoraal niveau, en heeft een nuttige bijdrage geleverd aan de ontwikkeling
van China. Ook heeft het programma een bijdrage geleverd aan kansen voor het
Nederlandse bedrijfsleven in China. Het programma is op specifieke
ontwikkelingsdoelstellingen (armoede, vrouwen en milieu) echter minder relevant
dan gehoopt. De projecten hebben in het algemeen een licht positieve dan wel
geen invloed gehad op de ontwikkelingsdoelstellingen. Oorzaak hiervan is o.a.
het feit dat de meeste projecten in de meest ontwikkelde gebieden van China
hebben plaatsgevonden. De prioriteiten die de Chinese overheid geeft aan de
ontwikkeling van westelijke regio’s zijn niet zichtbaar in het ORET/MILIEV
programma.Driekwart van de ORET/MILIEV-projecten heeft de eigen doelstellingen bereikt,
waarbij projecten die gericht zijn geweest op versterking van publieke dienstverlening
(zoals in de medische sector, energie of drinkwater) succesvoller zijn geweest
dan activiteiten gericht op niet-publieke sectoren (met name activiteiten
binnen de landbouwsector). Nederlandse leveranciers hebben door het programma
nieuwe activiteiten kunnen ontplooien in China, en zijn daarmee in staat geweest
hun aanwezigheid in China uit te breiden. Zo hebben dankzij ORET/MILIEV negen
bedrijven een permanente aanwezigheid in China opgezet en minimaal 15 bedrijven
nieuwe orders kunnen verwerven. Daarbij geldt wel dat in een aantal gevallen
deze vervolgorders ook met steun van ORET/MILIEV tot stand gekomen zijn.Betaalde prijzen in het programma zijn in het algemeen hoger dan die op
de wereldmarkt. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de lage efficiëntie
van het programma. Aanvragers zijn gedwongen kosten te maken tijdens de langdurige
en ingewikkelde procedure. De efficiëntie van het programma zou verder
verbeterd kunnen worden.Ik wil echter nu nog geen wijzigingen aanbrengen in de vormgeving van
het programma alleen voor China. Op dit moment wordt namelijk het gehele ORET/MILIEV-programma
gedurende de periode 1999–2004 geëvalueerd, waarbij in het bijzonder
gekeken zal worden naar de ontwikkelingsimpact van het programma. Op basis
van de uitkomsten van deze evaluatie zal het ORET/MILIEV-programma in zijn
geheel aangepast worden. De resultaten van deze evaluatie van het ORET/MILIEV-programma
in China zullen worden meegenomen in de beleidsreactie op de programmabrede
evaluatie, waarvan ik de uitkomsten eind 2006 verwacht.ToelichtingGeschiedenis ORET/MILIEV in ChinaSinds 1991 is het ORET-programma een instrument dat exporttransacties
ten behoeve van investeringen in sociaal-economische infrastructuur van ontwikkelingslanden
stimuleert door middel van een subsidie die een deel van de transactiekosten
dekt. In 1993 werd daarnaast het MILIEV-programma opgezet met als doel het
stimuleren van projecten met een positief resultaat voor het milieu. MILIEV
kende aanvankelijk een hoger subsidiepercentage dan ORET. In 1998 zijn beide
programma’s samengevoegd in het ORET/MILIEV-programma, dat eenvormige
financieringscriteria en subsidiepercentages kent. In principe geldt voor
China sindsdien een subsidiepercentage van 35%. Projecten komen in
aanmerking voor een subsidie vanuit het ORET/MILIEV-programma als het project
niet commercieel haalbaar is en niet via normale marktvoorwaarden gefinancierd
kan worden. Het project moet wel duidelijk bijdragen aan de sociaal-economische
ontwikkeling van het land, waarbij specifiek gesteld wordt dat het programma
zou moeten bijdragen aan, of in ieder geval geen negatief effect zou moeten
hebben op de dimensies «armoede», «vrouwen» en «milieu». China heeft vanaf het begin van zowel het ORET- als het MILIEV-programma
gebruik kunnen maken. Bovendien is in februari 1995, tijdens het bezoek van
een Nederlandse handelsmissie aan China onder leiding van minister-president
Kok het zogeheten «Kok-pakket» aangeboden. Dit pakket bevatte
o.a. een bedrag van EUR 227 miljoen binnen het ORET/MILIEV-budget, dat beschikbaar
zou zijn voor China voor een periode van zeven jaar.Gedurende de periode 1991–2003 zijn 217 voorstellen voor ORET/MILIEV-projecten
gericht op China ontvangen, waarvan er 84 zijn goedgekeurd. Deze 84 projecten
zijn in de evaluatie betrokken. Het totale subsidiebedrag dat met deze projecten
gemoeid is geweest bedraagt EUR 208 744 028, voor een totaal transactiebedrag
van EUR 473 446 212. Dit betekent een subsidiepercentage van 44%.
Op dit moment zijn 40 projecten afgerond. Projecten zijn uitgevoerd in de
volgende sectoren: «landbouw en waterbeheer», «energie/transport», «milieubescherming/afvalverwerking», «industriële
productiemiddelen», «landbouwproductie- en verwerkingsmiddelen», «medische
apparatuur» en «waterzuivering/wateraanbod». Regionaal gezien
zijn er meer middelen gegaan naar het meer ontwikkelde zuidoosten, vervolgens
naar centraal China en het noordoosten, en daarna naar het minst ontwikkelde
westen van China.EvaluatieTot nog toe zijn de meeste evaluaties op het terrein van ontwikkelingssamenwerking
uitgevoerd onder leiding van donoren, en waren erop gericht te voldoen aan
de doelstellingen van donoren. Aangezien ontwikkelingssamenwerking steeds
meer uitgaat van een beleidsgerichte en door het ontvangende land geleide
benadering is het belangrijk evaluaties te ondersteunen die door het land
zelf geleid worden. De evaluatie van het ORET/MILIEV-programma in China behoort
tot de eerste-generatie evaluaties die door het ontvangende land geleid zijn.
NCSTE en IOB hebben overeenstemming bereikt over de Terms of Reference en
hebben de evaluatie gezamenlijk uitgevoerd.Resultaten van de evaluatieDe belangrijkste conclusie van de evaluatie is dat de algemene uitvoering
van het ORET/MILIEV-programma in China gedurende de periode 1991–2003
voldoende is. Het programma past binnen de Chinese ontwikkelingsplannen zowel
op lokaal niveau als op sectoraal niveau, en heeft een nuttige bijdrage geleverd
aan de ontwikkeling van China. Voor China belangrijke sectoren als «landbouwproductie-
en verwerkingsmiddelen», «waterzuivering», «waterbeheer», «energie»
en «milieu» hebben alle geprofiteerd van de steun via het ORET/MILIEV-programma.
De Chinese overheid is dan ook zeer actief in het voortraject betrokken bij
de totstandkoming van een ORET-project. Alleen projecten in relevante sectoren,
en die in de ogen van de Chinese overheid prioritair zijn, komen in aanmerking
voor financiering via ORET.Sinds 1999 voert de Chinese regering een actief beleid om het westen van
het land te ontwikkelen. Gezien de grote rol van de Chinese overheid bij het
signaleren van mogelijke ORET/MILIEV-projecten had het programma een bijdrage
kunnen leveren aan de ontwikkeling van de westerse regio’s. Het aandeel
van ORET/MILIEV-projecten in het westen van China op het totaal van ORET/MILIEV-projecten
is in de periode 1999–2003 echter afgenomen ten opzichte van de periode
1991–1999 van 24% tot 17%. Ook het aandeel van het transactiebedrag
voor projecten in het westen over de periode 1999–2003 daalde van 18%
van het geheel in de periode 1991–1999 tot 10%. De centrale coördinatie
door het Chinese Ministerie van Financiën heeft dus onvoldoende
aangesloten bij de algemene wens van de Chinese regering het westen meer aandacht
te geven. Het ORET/MILIEV-programma blijft een vraaggestuurd programma, waardoor
de Nederlandse rol op dit terrein beperkt is.Het programma heeft ook een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de
kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven in China. Een negental Nederlandse
aanbieders heeft van het ORET/MILIEV-programma gebruik kunnen maken om toegang
te krijgen tot de Chinese markt. Hoewel de meeste bedrijven het ORET/MILIEV-programma
niet nodig hebben gehad om toegang te krijgen tot de Chinese markt, heeft
het programma wel een positieve invloed gehad op het versterken van de positie
van hun bedrijf in China.Het programma is op specifieke, ontwikkelingsgerelateerde terreinen als
vermindering van armoede en het creëren van werkgelegenheid, minder relevant.
ORET/MILIEV-projecten zouden een positieve bijdrage moeten leveren aan armoedebestrijding,
maar mogen in ieder geval geen negatieve invloed hebben op de positie van
de armen. De evaluatie toont dat 22 van 75 activiteiten waarvoor gegevens
beschikbaar waren een directe positieve invloed hebben gehad, en dat geen
enkele activiteit een negatieve invloed heeft gehad. Ook mogen projecten geen
negatieve effecten hebben op de positie van vrouwen. In geen enkel geval is
deze negatieve invloed geconstateerd, maar slechts bij vijf projecten is er
een positief effect geweest op de positie van vrouwen.Tenslotte mogen ORET/MILIEV-projecten geen negatieve invloed hebben op
het milieu. De evaluatie geeft aan dat dit bij één project wel
het geval is geweest, als gevolg van het feit dat de afnemer niet alle noodzakelijke
installaties die vooraf waren voorzien heeft aangebracht. In 31 van de 73
projecten waarvoor op dit terrein gegevens beschikbaar zijn werd tijdens de
beoordeling een positief effect op het milieu verwacht. Geconstateerd is dat
de meerderheid van projecten een neutrale score heeft bij het testen voor
effecten op de terreinen van armoede, gender en milieu.Wanneer specifiek gekeken wordt naar de projecten zelf blijkt dat driekwart
van de ORET/MILIEV-projecten de eigen doelstellingen (zoals vastgelegd in
projectdocumenten) heeft bereikt. Hierbij geldt dat projecten die gericht
zijn geweest op versterking van publieke dienstverlening (bijvoorbeeld in
de water- en energiesector) succesvoller zijn geweest dan die gericht op de
niet-publieke diensten sector. Deze bevat zowel private ondernemingen als
semi-overheidsinstellingen. Deze laatste activiteiten zaten met name in de
landbouwsector, waar veel kleinere ORET/MILIEV-activiteiten hebben plaatsgevonden,
gericht op niet-publieke ontvangers. Belangrijkste redenen voor het gebrek
aan succes in deze sector zijn de sterke, en steeds meer toegenomen concurrentie,
waardoor de uiteindelijke marktomstandigheden na afronding van het project
vaak niet overeenkwamen met de verwachtingen, een gebrek aan werkkapitaal
bij deze projecten en een gebrek aan institutionele capaciteit bij de eindgebruiker.Uiteindelijk hebben de 44 ORET/MILIEV-activiteiten in China die volledig
afgerond zijn geleid tot ongeveer 3400 banen in China (2000 voor mannen en
1400 voor vrouwen). Daarbij is wel opgemerkt dat 60% van de projecten
uiteindelijk minder nieuwe directe werkgelegenheid oplevert dan vooraf verwacht.
Dit is een gevolg van het feit dat bestaande medewerkers nieuwe functies krijgen
en niet alle projecten de volledige verwachte productiecapaciteit hebben bereikt.
Ook het feit dat het scheppen van werkgelegenheid een beoordelingscriterium
is bij de aanvraag kan hieraan bijgedragen hebben, omdat in een aantal gevallen
een te positieve verwachting is gewekt. Overigens is de werkgelegenheid die in Nederland is gecreëerd (634 manjaren) wel hoger dan verwacht
(535 manjaren).Betaalde prijzen in het programma zijn in het algemeen hoger dan die op
de wereldmarkt, in een aantal gevallen tot 40% hoger. Slechts in een
zeer beperkt aantal gevallen werd de prijs als lager dan de marktprijs gezien.
De meeste eindgebruikers gaven tijdens de evaluatie aan dan ook niet tevreden
zijn over de uiteindelijke prijs. Daarbij zij opgemerkt dat volgens de Chinese
ontvangers een prijs die ongeveer 10–15% boven de wereldmarktprijs
ligt aanvaardbaar zou zijn, omdat door de ORET/MILIEV-subsidie de ontvanger
uiteindelijk toch profiteert van een lagere prijs en het in de ogen van de
ontvangers reëel is dat de uitgebreide procedures extra kosten met zich
meebrengen. Tenslotte geldt dat apparatuur die ten behoeve van ORET/MILIEV-projecten
China binnenkomt vrijgesteld is van belastingen. Dit levert een belangrijke
kostenbesparing op voor de eindgebruiker.De evaluatie concludeert dat er een aantal redenen ten grondslag kan liggen
aan de hogere prijzen. Genoemd worden de voorwaarde dat 60% van de
transactiewaarde moet bestaan uit in Nederland gecreëerde toegevoegde
waarde. Dit kan een prijsopdrijvende werking hebben op het eindproduct, aangezien
soms onderdelen moeten worden aangeschaft in Nederland die elders goedkoper
zijn. Ook zal de aanbieder de kosten doorberekenen die gemaakt worden gedurende
de aanvraagprocedure van het ORET/MILIEV-programma. Tenslotte kan het gebrek
aan ’international bidding’ resulteren in een prijs die boven
de wereldmarktprijs uitkomt.BeleidsreactieConcluderend kan worden gesteld dat het ORET/MILIEV-programma in China
relevant is geweest voor de Nederlandse bedrijven en lokale ontvangers, en
dat het heeft bijgedragen aan de economische ontwikkeling van China. Tegelijkertijd
is een beperkte bijdrage geleverd aan de specifieke ontwikkelingsdoelstellingen «armoede», «vrouwen
en ontwikkeling», «milieu», of aan de ontwikkeling van de
westerse regio’s van China. Deze beperkte bijdrage aan de specifieke
ontwikkelingsdoelen maakt dat het programma vanuit Nederlands OS-oogpunt minder
relevant is geweest dan gehoopt. Een beter doordacht nationaal kader voor
de ORET-inzet in China zou hierin verbetering kunnen brengen. Omdat het Chinese
Ministerie van Financiën hierin een belangrijke rol speelt, zal het Ministerie
van Buitenlandse Zaken zich actief inzetten om de dialoog met de Chinese overheid
op dit punt te versterken. Deze dialoog zou expliciet moeten leiden tot het
nauwer aansluiten van het programma bij de Western Development Strategy van
de centrale Chinese overheid, en zou zich meer moeten richten op het versterken
van publieke sectorvoorzieningen die een meetbare bijdrage leveren aan ontwikkelingsgebieden
als «armoede», «vrouwen» en «milieu».
Activiteiten gericht op het versterken van publieke diensten zijn immers ook
succesvoller geweest dan activiteiten op niet-publieke diensten.De huidige evaluatie resulteert in een aantal punten dat meegenomen moet
worden bij de bredere gedachte omtrent toekomstige vormgeving van het ORET/MILIEV-programma.
Een aantal algemene wijzigingen is in de afgelopen jaren al doorgevoerd. Zo
worden nu geen activiteiten gericht op niet-publieke diensten meer ondersteund
en is het mogelijk om tot 70% van de gecreëerde toegevoegde waarde
van buiten Nederland in te kopen. Toch dient de efficiëntie van het ORET-programma
verder verbeterd te worden, bijvoorbeeld door een verdere aanpassing en vereenvoudiging
van de procedures. Ook worden door middel van het ORET/MILIEV-programma
veel soortgelijke activiteiten opgezet, door vaak dezelfde bedrijven. De mogelijkheden
het programma innovatiever te maken zullen onderzocht worden. Duidelijk is
dat deze onderwerpen meer samenhangen met de algemene opzet van het ORET-programma
dan met de specifieke uitwerking daarvan voor China.Op dit moment wordt het gehele ORET/MILIEV-programma gedurende de periode
1999–2004 extern geëvalueerd. Hierbij is in de Terms of Reference
vastgelegd dat de externe evaluator in het bijzonder zal kijken naar de impact
van het programma. Ik wil graag weten hoe ontwikkelingsrelevant het ORET/MILIEV-programma
is. Deze wens is versterkt door de uitkomsten van deze ORET/MILIEV-evaluatie
voor China. Op basis van de uitkomsten van de programma-brede evaluatie, die
ik aan het eind van het jaar verwacht, zal het gehele ORET/MILIEV-programma
tegen het licht worden gehouden en zo mogelijk worden aangepast. Graag zeg
ik u toe u verder te informeren over beleidswijzigingen omtrent ORET/MILIEV
wanneer de programma-brede evaluatie is afgerond. De resultaten van de huidige
ORET/MILIEV-evaluatie in China zullen daarbij ook worden meegenomen.Intussen zal ik op basis van de uitkomsten van de huidige evaluatie de
dialoog aangaan met de Chinese regering op welke wijze op korte termijn het
programma ontwikkelingsrelevanter gemaakt kan worden zonder daarbij vooruit
te lopen op de resultaten van de algehele evaluatie van het ORET/MILIEV-programma.
De Chinese regering heeft hierbij een belangrijke rol te spelen, omdat zij
vooraf alle projecten die voor een ORET/MILIEV-subsidie in aanmerking willen
komen dient goed te keuren. Ook zal ik, in samenwerking met de Chinese regering
en FMO, blijven kijken naar mogelijkheden de efficiëntie van het programma
in zijn huidige opzet verder te versterken.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. M. A. van Ardenne-van der Hoeven XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30800-V-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl