Wijziging Wetboek van strafvordering i.v.m. eisen te stellen aan motivering bewezenverklaring bij bekennende verdachte; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29255, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

23-10-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29255 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. De huidige wettelijke regeling3. De motivering van de bewezenverklaring4. Eerdere voorstellen inzake de bekennende verdachte5. Financiële consequentiesARTIKELSGEWIJS DEELARTIKEL IOnderdelen A en BOnderdeel COnderdeel DOnderdeel EARTIKEL IIARTIKEL IIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29255Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 255Wijziging van het Wetboek van Strafvordering strekkende tot aanpassing
van de eisen te stellen aan de motivering van de bewezenverklaring bij een
bekennende verdachtenr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGHet advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt, omdat het
zonder meer instemmend luidt, dan wel uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de Wet op de Raad van
State). ALGEMEEN1. InleidingMet een goede motivering van strafvonnissen zijn verschillende belangen
gediend. In de eerste plaats worden de beslissingen die in het strafvonnis
genomen worden en de afwegingen die daarbij een rol hebben gespeeld, door
de motivering inzichtelijk gemaakt voor de verdachte, het openbaar ministerie,
eventuele slachtoffers en de samenleving. In de tweede plaats worden de overwegingen
van de strafrechter die het vonnis heeft gewezen door de motivering kenbaar
voor de rechter die zich, als een rechtsmiddel wordt ingesteld, vervolgens
over de zaak buigt. In de derde plaats bevordert een verplichting tot motivering
de zorgvuldigheid van de genomen beslissing.Het komt, mede tegen de achtergrond van voormelde belangen, wenselijk
voor een wijziging voor te stellen in de regeling inzake de motivering van
de bewezenverklaring in strafvonnissen. De geldende regeling schrijft voor
datuiterlijk na het instellen van appel, artikel 365a Sv ook bij de bekennende
verdachte de bewezenverklaring met uitgewerkte bewijsmiddelen wordt omkleed.
Voor de verdachte en het openbaar ministerie, maar ook voor het slachtoffer
en de samenleving komt onderbouwing van de bewezenverklaring met uitgewerkte
bewijsmiddelen in dit geval niet noodzakelijk voor. Het onderhavige wetsvoorstel
stelt voor, mogelijk te maken dat met een opgave van bewijsmiddelen wordt
volstaan voor zover de verdachte het bewezen verklaarde heeft bekend. Rechters
behoeven daardoor minder tijd te besteden aan het uitwerken van bewijsmiddelen.
De rechtspleging wordt daarmee doelmatiger, zonder dat aan de vereiste zorgvuldigheid
afbreuk wordt gedaan.Het wetsvoorstel is in consultatie gegeven bij het Openbaar Ministerie
(OM), de Raad voor de Rechtspraak (RvdR), de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR) alsmede de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA). De Raad voor de Rechtspraak
is betrokken bij het door de NVvR uitgebrachte advies; hij heeft separaat
nog geen advies uitgebracht.1De NVvR kan zich vinden in de aan het wetsvoorstel ten grondslag liggende
gedachte om het strafproces op deze wijze te vereenvoudigen, maar plaatst
enkele kanttekeningen bij de te verwachten werking ervan in de praktijk van
de rechtspraak. Zij refereert er daarbij aan dat een departementale werkgroep
inzake de stroomlijning van het hoger beroep en het verzet is ingesteld. Zij
acht het niet uitgesloten dat deze werkgroep met voorstellen komt die ook
het onderwerp van dit voorstel raken. Daarbij denkt zij aan de mogelijkheid
om uitsluitend hoger beroep in te stellen voor wat betreft de opgelegde straf.
Aan een dergelijk voorstel zou ook een bepaling gekoppeld kunnen worden dat
in dat geval de bewijsmiddelen geen nadere uitwerking behoeven.De door de NVvR genoemde gedachte is, naast andere onderwerpen, besproken
in de genoemde werkgroep. De werkgroep heeft daarnaast ook kennis van het
onderhavige wetsvoorstel; het is in concept besproken in de werkgroep. Op
de uitkomsten van de beraadslagingen kan niet worden vooruitgelopen. Opmerking
verdient wel dat de voordelen die introductie van een partieel (strafmaat)appel
zou kunnen hebben in verband met het niet behoeven uit te werken van bewijsmiddelen
ondertussen grosso modo ook met dit wetsvoorstel worden geboekt. Bekennende
verdachten gaan gewoonlijk uitsluitend voor de strafmaat in appel.Het OM geeft aan met belangstelling kennis genomen te hebben van dit wetsvoorstel.
Als een verdachte echt gaaf heeft bekend, is het, zo meent het OM, inderdaad
wat veel gevraagd om de verklaring van de verdachte en de andere bewijsmiddelen
uit te werken, maar kan in redelijkheid worden volstaan met de verwijzing
naar de gave bekentenis en een opsomming van de andere bewijsmiddelen. Het
OM meent dat het wetsvoorstel vooral efficiencywinst zal opleveren bij eenvoudige
strafzaken en bij gecompliceerde strafzaken waarin echt gaaf wordt bekend.De NOvA bespreekt het in consultatie gegeven concept-wetsvoorstel in een
advies dat tevens betrekking heeft op drie andere concept-wetsvoorstellen
die tegelijkertijd in consultatie zijn gegeven. In dat advies wordt opgemerkt
dat de NOvA begrip heeft voor de wens om op onderdelen de wet aan te passen
om het veiligheidsbeleid van het kabinet uit te voeren, maar tevens voorziet
dat op deze wijze een integrale en samenhangende wijziging van het Wetboek
van Strafvordering niet tot stand komt. Voorts zou door deze incidentele veranderingen
de systematiek van het Wetboek van Strafvordering onder druk komen te staan,
waarmee het evenwicht in de strafrechtspleging en de positie van de verdediging
in het geding zouden zijn. De NOvA signaleert echter ook dat de wetsvoorstellen
mogelijk extra zittingscapaciteit opleveren, waardoor zaken sneller kunnen
worden afgedaan. Dat wordt als een positief effect van de wetsvoorstellen
beschouwd.Vooropgesteld zij dat de vier wetsvoorstellen waar het onderhavige deel
van uitmaakt geen integrale wijziging van het Wetboek van Strafvordering behelzen.
Zij passen dat wetboek op onderdelen aan. Daarmee is echter niet gezegd dat
zij geen verbetering van dat wetboek zouden opleveren. Naar het oordeel van
het kabinet vereenvoudigen en verbeteren de onderhavige wetsvoorstellen de
structuur van het Wetboek van Strafvordering op een aantal punten. Gememoreerd
kan worden dat het gros van de voorstellen is ontleend aan de resultaten van
het onderzoeksproject Strafvordering 2001, dat een richtinggevend kader heeft
opgeleverd voor het verbeteren van het strafprocesrecht in de komende jaren.
Daarbij is het verbeteren van de efficiency van het strafproces ook vanuit
het evenwicht in de strafrechtspleging en de positie van de verdachte van
groot belang. De NOvA vestigt zelf terecht de aandacht op het effect dat deze
wetsvoorstellen op de doorlooptijden kunnen hebben. Voorts dragen de wetsvoorstellen eraan bij dat meer strafzaken kunnen worden afgedaan; ook dat
kan positief gewaardeerd worden. Hetzelfde geldt voor de omstandigheid dat
er naarmate minder tijd verloren gaat met activiteiten die niet of onvoldoende
substantieel aan de kwaliteit van de rechtspleging bijdragen, meer tijd kan
overblijven voor activiteiten die dat wel doen.Inzake het onderhavige wetsvoorstel stelt de adviescommissie van de NOvA
dat de uitwerking van de bewezenverklaring bijdraagt aan de zorgvuldigheid
van de strafrechtspleging en dat het niet aangaat op geleide van de bevordering
van de doelmatigheid het risico te verhogen dat ten onrechte een bewezenverklaring
plaatsvindt. Die kans is ook bij bekennende verdachten volgens de adviescommissie
niet geheel uitgesloten en zou door dit voorstel worden vergroot. Dat geldt
temeer, aldus de adviescommissie, nu van een bekennende verklaring ook sprake
is wanneer de verdachte bij de politie heeft bekend en hij nadien op die bekentenis
is teruggekomen. Zij wijst er daarbij op dat de verdachte tijdens een verhoor
door de politie niet mag worden bijgestaan door een raadsman, en memoreert
voorts dat tijdens het verhoor bij de politie wel bekentenissen worden afgelegd
onder druk van de omstandigheden of andere vormen van pressie, welke verklaringen
nadien worden ingetrokken. De adviescommissie meent dan ook dat het voorstel
zich «op zijn minst» zou dienen te beperken tot bekennende verklaringen
afgelegd ter zitting.Vooropgesteld kan worden dat ook naar geldend recht uitwerking van de
bewijsmiddelen bij gelegenheid van de bewezenverklaring niet langer verplicht
is. Zolang geen gewoon rechtsmiddel is aangewend, kan worden volstaan met
een verkort vonnis, zo stelt art. 365a, eerste lid, Sv. Bij toepassing van
dat artikellid levert het uitwerken van bewijsmiddelen derhalve ook thans
reeds niet de door de NOvA veronderstelde bijdrage aan de zorgvuldigheid van
de beslissing inzake de bewezenverklaring. Het onderhavige wetsvoorstel brengt
slechts met zich mee dat deze uitwerking achteraf in sommige gevallen vervangen
kan worden door een opgave van bewijsmiddelen. Aan de verplichting voor de
rechter om na te gaan of de opgesomde bewijsmiddelen de bewezenverklaring
kunnen dragen wordt voorts in geen enkel opzicht afgedaan.Het ligt voorts niet in de rede om de reikwijdte van deze voorziening
te beperken tot bekentenissen die ter terechtzitting zijn afgelegd. Ook in
gevallen waarin de verdachte in het vooronderzoek, bij de politie of bij de
rechter-commissaris, een bekennende verklaring heeft afgelegd die hij nadien
niet heeft ingetrokken, komt een verplichting tot het uitwerken van de bewijsmiddelen
in het algemeen niet noodzakelijk voor. Indien de verdachte op de bekennende
verklaring is teruggekomen, dan wel hij of zijn raadsman vrijspraak heeft
bepleit, ligt het inderdaad anders. In dat geval kan dan ook niet met een
opgave van bewijsmiddelen worden volstaan.De adviescommissie van de NOvA meent voorts dat het aanbeveling verdient
om nauwkeuriger aan te geven wat nu precies onder een bekentenis dient te
worden verstaan. Een bekentenis kan de gehele tenlastelegging of een deel
daarvan, een substantieel deel of een minder substantieel deel betreffen.
De bekentenis kan in het vooronderzoek geheel zijn, en ter terechtzitting
betrekking hebben op slechts delen van de tenlastelegging. De adviescommissie
van de NOvA meent dat niet duidelijk is hoe de rechter daarmee dient om te
gaan in het licht van dit wetsvoorstel. Zij is bevreesd dat in de praktijk
de bekentenis in het licht van de mogelijkheid om de bewijsvoering niet te
hoeven uitwerken, ruim zal worden opgevat.De aandacht verdient dat het voorgestelde artikel 359, derde lid, Sv niet
aldus is ingericht dat ofwel, bij een bekentenis, elke uitwerking van bewijsmiddelen achterwege kan blijven, ofwel, bij afwezigheid daarvan,
integrale uitwerking dient plaats te vinden. Een opgave van bewijsmiddelen
kan achterwege blijven, zo wordt aldaar gesteld, «voor zover de verdachte
het bewezen verklaarde heeft bekend». Het gaat derhalve om een bevoegdheid
van de rechter die deze kan toepassen in gevallen waarin dat in het licht
van hetgeen overigens niet bekend is, efficiënt is. Als toepassing niet
efficiënt is, ligt volledige uitwerking van de bewijsmiddelen voor de
hand. Het effect is, naar verwachting, dat de voorgestelde mogelijkheid om
met een opgave van bewijsmiddelen te volstaan vooral zal worden benut in gevallen
waarinéén of meer cumulatief ten laste gelegde feiten volledig
of welhaast volledig zijn bekend. In gevallen waarin ter terechtzitting slechts
«delen» van de tenlastelegging worden bekend, zal een combinatie
van een opgave van bewijsmiddelen met een uitwerking op de andere «delen»
al gauw te ingewikkeld, en daarmee niet efficiënt zijn.De adviescommissie geeft tenslotte nog in overweging of het niet mogelijk
is om een werkbesparing te bewerkstelligen die tenminste even groot zal zijn
als wordt bereikt met invoering van het onderhavige voorstel door meer nadruk
te leggen op de automatisering. Automatisering kan belangrijk zijn, maar dat
neemt niet weg dat de strafprocedure, waar mogelijk, efficiënt ingericht
kan worden.In het navolgende zullen de voorgestelde aanpassingen nader worden toegelicht.
Daarbij zullen ook de resterende opmerkingen uit de adviezen worden besproken.2. De huidige wettelijke regelingVoor de inrichting van het strafvonnis zijn de artikelen 358 en 359 Sv
van groot belang. In artikel 358, eerste tot en met derde lid, Sv is aangegeven
welke beslissingen in het vonnis dienen te worden opgenomen. Als de rechter
tot een formele einduitspraak komt, zoals nietigheid van de dagvaarding of
niet-ontvankelijkheid van de officier van justitie, moet deze beslissing op
grond van het eerste lid worden opgenomen. Als de rechter tot een materiële
einduitspraak komt, moeten de beslissingen over de punten bij artikel 350
Sv vermeld, worden opgenomen op grond van artikel 358, tweede lid, Sv. Dat
betekent dat, in het geval de rechter een veroordeling uitspreekt, niet alleen
de opgelegde straf moet zijn opgenomen maar ook de bewezenverklaring, de beslissing
welk strafbaar feit het bewezenverklaarde oplevert, alsmede de beslissing
dat de dader deswege strafbaar is. Tenslotte moet de rechter ingevolge artikel
358, derde lid, Sv uitdrukkelijk beslissen op bepaalde verweren die de verdachte
voordraagt.In artikel 359 Sv is verwoord welke eisen aan de motivering van deze beslissingen
worden gesteld. Kernpunt is daarbij artikel 359, tweede lid, Sv. Op grond
van dat artikellid moeten formele einduitspraken en de beslissingen vermeld
in artikel 358, tweede en derde lid, Sv met redenen zijn omkleed. Daarnaast
bevat artikel 359 Sv nog enkele specifieke motiveringsplichten in verband
met de bewijsvraag en de strafoplegging. Het vonnis dient ingevolge artikel
359, eerste lid, Sv niet alleen het ten laste gelegde te bevatten, maar ook
«de inhoud van de bewijsmiddelen, voor zover deze tot het bewijs daarvan
geldt». Verder moet de beslissing dat het feit door de verdachte begaan
is ingevolge artikel 359, derde lid, Sv «steunen op daartoe redengevende
feiten of omstandigheden, als zodanig in het vonnis aangewezen». Artikel
359, vierde lid, Sv verplicht tot motivering van de beslissing om van strafoplegging
af te zien; artikel 359, vijfde lid, Sv verplicht heel in het algemeen tot
motivering van opgelegde straffen en maatregelen. De leden zes, zeven en acht
van artikel 359 Sv, tenslotte, bevatten specifieke eisen aan de
strafmotivering in bijzondere gevallen.Deze wettelijke regeling is, in de kern, niet wezenlijk gewijzigd ten
opzichte van 1926, toen het huidige Wetboek van Strafvordering in werking
trad. Artikel 358 Sv is nog nooit gewijzigd. De wijzigingen in artikel 359
Sv hebben betrekking op de eerst in 1983 gecreëerde mogelijkheid van
schuldigverklaring zonder strafoplegging alsmede de bijzondere strafmotiveringsvoorschriften.In de toepassing van de voorschriften die de bewijsmotivering regelen
is evenwel veel veranderd. Anders dan artikel 359, eerste lid, Sv suggereert
bevat een vonnis in lang niet alle gevallen de bewijsmiddelen. Artikel 365a,
eerste lid, Sv bepaalt: «Zolang geen gewoon rechtsmiddel is aangewend
kan worden volstaan met het wijzen van een verkort vonnis.» In het geval
binnen drie maanden na de uitspraak een rechtsmiddel wordt aangewend, wordt
het verkorte vonnis aangevuld met de bewijsmiddelen. Verder vloeit uit artikel
365c Sv voort, dat aan een vordering van de officier van justitie of een verzoek
van de verdachte of diens raadsman, strekkende om een verkort vonnis aan te
vullen, gevolg wordt gegeven indien de vordering of het verzoek binnen drie
maanden na de uitspraak is gedaan. Uit deze regeling volgt dat de belangen
welke met een goede motivering gemoeid zijn, naar de opvatting van de wetgever
niet in alle gevallen vereisen dat de bewijsmiddelen worden uitgewerkt. De
wettelijke regeling komt er feitelijk op neer dat slechts het tweede belang,
controle door de hogere rechter, daadwerkelijk tot het uitwerken van de bewijsmiddelen
noopt, en bovendien in een later stadium.Maar ook in de verplichtingen van de rechter om in te gaan op bewijsverweren
van de verdachte is veel veranderd. Er zijn inmiddels nogal wat types bewijsverweren,
die in het vonnis weerlegd moeten worden. Van belang zijn met name het zogenaamde
«Meer en Vaart-verweer» (naar HR 1 februari 1972, NJ 1974, 450);
de zogenaamde «Dakbedekker-verweren» (naar HR 16 februari 1982,
NJ 1982, 411); verweren inzake onrechtmatige bewijsgaring (vgl. HR 18 april
1978, NJ 1978, 365), en tenslotte specifieke verweren waarin de betrouwbaarheid
van bewijsmateriaal wordt aangevochten (vgl. HR 14 maart 1989, NJ 1989, 747).
De wettelijke basis voor deze verplichting is te vinden in artikel 358, tweede
lid, in samenhang met artikel 359, tweede lid, Sv: de beslissing tot bewezenverklaring
moet mede in het licht van – sommige – gevoerde verweren gemotiveerd
worden.De NVvR geeft aan zich te kunnen verenigen met de beschrijving van het
geldend recht en de huidige praktijk. Op grond daarvan kan zij zich eveneens
vinden in de gedachte om tot een verdere vereenvoudiging te komen. Zij acht
het niet uitgesloten dat indien het onderhavige wetsvoorstel wordt aangenomen,
het belang van specifieke bewijsverweren waarop de rechter in zijn uitspraak
uitdrukkelijk moet ingaan, zal vergroten. Indien dit zich zou voordoen, zou
een deel van de behaalde tijdswinst weer teniet worden gedaan. Te dien aanzien
kan vooropgesteld worden dat dit wetsvoorstel geen verruiming van motiveringsplichten
behelst en daar ook geen aanleiding toe geeft. Denkbaar is evenwel dat de
motiveringsplichten die langs jurisprudentiële weg tot stand zijn gekomen,
ter bevordering van de kwaliteit van de strafrechtspleging langs jurisprudentiële
weg verder worden uitgebreid. Indien en voorzover dat zou gebeuren, voegt
dat toe aan het belang van het onderhavige wetsvoorstel: des te klemmender
wordt het dan immers, te voorkomen dat tijd verloren gaat met uitwerking van
bewijsmiddelen in gevallen waarin daar onvoldoende belang bij bestaat.3. De motivering van de bewezenverklaringUit het voorgaande komt naar voren, dat de wijze waarop de bewezenverklaring
dient te worden onderbouwd, in de afgelopen decennia fundamenteel is veranderd.
In 1926 lag de nadruk op de onderbouwing door bewijsmiddelen. Elke bewezenverklaring
diende door uitgewerkte bewijsmiddelen onderbouwd te worden. Bewijsverweren
behoefden niet separaat weerlegd te worden, omdat zij in de gemotiveerde bewezenverklaring
hun weerlegging zouden vinden. Thans ligt, bij de onderbouwing van de bewezenverklaring,
ook een belangrijk accent bij de bewijsverweren die volgens de jurisprudentie
van de Hoge Raad weerlegd dienen te worden. Die bewijsverweren dienen, evenals
de verweren genoemd in artikel 358, derde lid, Sv in elk geval in het vonnis
te worden weerlegd. De bewijsmiddelen behoeven slechts te worden uitgewerkt
als een rechtsmiddel wordt aangewend.De geschetste verandering geeft aan, dat naar hedendaagse inzichten de
eisen die aan de motivering van een strafvonnis gesteld dienen te worden vooral
bepaald worden door hetgeen door procespartijen naar voren is gebracht. Aan
deze wijziging worden in dit wetsvoorstel consequenties verbonden. De wet
schrijft thans voor dat de bewijsmiddelen in alle gevallen, derhalve ook als
de verdachte het ten laste gelegde heeft bekend, alsnog dienen te worden uitgewerkt
als een rechtsmiddel wordt aangewend. Dat impliceert dat ook in gevallen waarin
het rechtsmiddel, gewoonlijk hoger beroep, enkel wordt aangewend in verband
met de opgelegde straf, alsnog de bewijsmiddelen dienen te worden uitgewerkt.
Dat nu komt niet in alle gevallen noodzakelijk voor.In dit verband kan worden gerefereerd aan de belangen die met een goede
motivering gediend zijn. Indien de verdachte het tenlastegelegde feit ter
terechtzitting heeft bekend, is onderbouwing van de bewezenverklaring met
uitgewerkte bewijsmiddelen gewoonlijk niet noodzakelijk om deze beslissing
inzichtelijk te maken voor de verdachte, het openbaar ministerie, eventuele
slachtoffers en de samenleving. De bewezenverklaring spreekt in dat geval
min of meer vanzelf. Ook het belang van controle door de rechter die zich
in hoger beroep over de zaak buigt, vergt in dit geval geen uitgebreide motivering.
Een uitgebreide controle van een beslissing waaromtrent in eerste aanleg geen
verweer is gevoerd, ligt niet in de rede. Hetzelfde geldt, mutatis mutandis,
voor de controle door de Hoge Raad op de beslissingen van de appelrechter.
Tenslotte is er ook vanuit het derde belang, het bevorderen van de zorgvuldigheid
van de genomen beslissing, onvoldoende aanleiding bij elke bewezenverklaring
die op een bekentenis berust de bewijsmiddelen uit te werken. In gevallen
waarin de verdachte een geloofwaardige bekentenis aflegt is de kans op onterechte
bewezenverklaringen betrekkelijk gering.Voorgesteld wordt in artikel 359, derde lid, Sv tot uitdrukking te brengen
dat voor zover de verdachte het bewezen verklaarde heeft bekend, in beginsel
een opgave van bewijsmiddelen kan volstaan. Die opgave kan in concreto bijvoorbeeld
bestaan uit een verwijzing naar de verklaring van de verdachte ter terechtzitting
en een verwijzing naar een specifiek proces-verbaal. Uitwerking van de bewijsmiddelen,
het opnemen van de specifieke passages waaruit het bewezenverklaarde volgt,
is derhalve slechts noodzakelijk in zoverre het tenlastegelegde niet wordt
bekend. Een voorbeeld kan dit wellicht verduidelijken. Als een diefstal ter
terechtzitting door de verdachte integraal wordt bekend, kan een opgave, houdende
een verwijzing naar de verklaring ter terechtzitting van de verdachte en de
aangifte, volstaan. Als de diefstal in grote lijnen wordt bekend, maar van
enkele van de als gestolen opgegeven voorwerpen de diefstal wordt betwist,
kan de bewijsconstructie bestaan uit een opgave van de verklaring
van de verdachte ter terechtzitting en de aangifte, alsmede een uitwerking
van de aangifte op het punt van de betwiste voorwerpen, voor zover de diefstal
daarvan bewezen wordt verklaard.De voorgestelde bepaling eist niet, dat de bekentenis ter terechtzitting
is afgelegd. Ook een bekentenis in het vooronderzoek afgelegd, kan met zich
meebrengen dat een opgave van verklaringen en schriftelijke bescheiden volstaat.
Dat is met name van belang in gevallen waarin bij de politie een volledige
bekentenis is afgelegd, en de verdachte ter terechtzitting verstek laat gaan.Een uitzondering op de mogelijkheid, de bewezenverklaring bij een bekentenis
met een opgave van verklaringen en bescheiden te onderbouwen, geldt als de
verdachte zijn bekentenis nadien intrekt, dan wel hij of zijn raadsman vrijspraak
heeft bepleit. In dat geval is de bewezenverklaring juist wel een omstreden
punt, en ligt het niet in de rede met een enkele opgave te volstaan. Dit geval
kan zich vooral voordoen als een tegenover de politie afgelegde bekentenis
nadien wordt ingetrokken. Denkbaar is ook dat eerst ter terechtzitting wordt
bekend, en deze bekentenis na een schorsing wordt ingetrokken. Tenslotte is
deze uitzondering van belang voor het – zeldzame – geval waarin
de verdachte in appel zijn proceshouding in die zin wijzigt, dat hij een eerdere
bekentenis intrekt. Ingevolge artikel 415 Sv is de voorgestelde wijziging
van artikel 359 Sv ook in hoger beroep van toepassing. Als een in eerste aanleg
afgelegde bekentenis daar wordt ingetrokken, is ook sprake van een bekentenis
«terwijl nadien anders wordt verklaard». Gevallen waarin de verdachte
of – wat vaker zal voorkomen – diens raadsman vrijspraak bepleit
ondanks een bekentenis kunnen verschillend van aard zijn. Gedacht kan worden
aan onwaarachtige bekentenissen, aan situaties waarin de verdachte tegenover
de raadsman anders heeft verklaard dan tegenover de politie, en aan situaties
waarin de bekentenis het enige bewijs is (vgl. artikel 342 Sv). Ook in het
geval vrijspraak wordt bepleit, kan niet worden gezegd dat de bekentenis geen
omstreden punt is.Gewoonlijk zal de verdachte die in eerste aanleg heeft bekend in appel
wederom bekennen. In dat geval behoeven de bewijsmiddelen in appel derhalve
niet te worden uitgewerkt. De voorgestelde wijziging heeft daarmee ook gevolgen
voor de wijze waarop de onderbouwing van de bewezenverklaring met bewijsmiddelen
door de Hoge Raad naar aanleiding van eventuele middelen kan worden getoetst.
In gevallen waarin een opgave van verklaringen en schriftelijke bescheiden
is opgenomen, zal de Hoge Raad eerst aan de hand van de verklaring(en) van
de verdachte kunnen nagaan hoever de bekentenis van de verdachte strekt. De
bewezenverklaring behoeft in zoverre slechts uit de opgave van bewijsmiddelen
te kunnen worden afgeleid; eventuele niet voor het bewijs bruikbare gedeelten
van de vermelde verklaringen en schriftelijke bescheiden dienen daarbij te
worden genegeerd. Slechts de gedeelten die de verdachte niet erkend heeft,
dienen door uitgewerkte bewijsmiddelen gedekt te zijn. Ambtshalve toetsing
van de bewijsconstructie zal, in het geval de verdachte heeft bekend en de
bewezenverklaring met een opgave van bewijsmiddelen is onderbouwd, veelal
niet in de rede liggen.Bij het voorgaande zij nog aangetekend dat de concentratie van de motiveringsverplichtingen
op daadwerkelijke geschilpunten die in het voorgaande besloten ligt, een uitvloeisel
is van een meer algemene ontwikkeling, de behandeling van de strafzaak door
de rechter vooral te richten op geschilpunten. In deze lijn past bijvoorbeeld
ook, dat er bij een bekentenis van de verdachte in eerste aanleg gewoonlijk
geen aanleiding zal zijn de bewijsbeslissing in appel weer in volle omvang
te behandelen.De NVvR geeft aan zich te kunnen vinden in de bovenstaande analyse alsmede
de daaruit voortvloeiende keuze om de vereenvoudiging te zoeken in die strafzaken
waarin sprake is van een bekennende verdachte. Wel heeft de NVvR vragen bij
de formulering van het voorgestelde artikel 359, derde lid, Sv. Verschillende
situaties worden onderscheiden. De eerste is de situatie waarin de verdachte
steeds heeft ontkend, maar ter terechtzitting een bekennende verklaring aflegt.
De tweede is de situatie waarin de verdachte in het vooronderzoek zowel ontkennende
als bekennende verklaringen aflegt. De derde is de situatie waarin de verdachte
bij de politie heeft bekend, niet ter terechtzitting verschijnt, maar zich
ter terechtzitting laat vertegenwoordigen door een bepaald gevolmachtigde
raadsman die aangeeft dat zijn cliënt ontkent, dan wel het spiegelbeeld
daarvan. De vierde is de situatie waarin de verdachte in het vooronderzoek
heeft bekend, maar ter terechtzitting aangeeft zich er niets meer van te herinneren
en daarom noch wil bekennen, noch wil ontkennen. De vraag is telkenmale of
in het desbetreffende geval met een opgave van bewijsmiddelen kan worden volstaan.Het advies van de NVvR heeft ertoe geleid dat de voorgestelde formulering
van artikel 359, derde lid, Sv ten opzichte van het concept-wetsvoorstel is
aangescherpt; in het navolgende zal dat nog nader worden toegelicht. Aan de
hand van die aangescherpte formulering laten de geschetste casus zich als
volgt beoordelen. Artikel 359, derde lid, Sv vereist in de eerste plaats een
bekentenis van de verdachte. Die is er in elk van de genoemde gevallen, behalve
in het geval waarin de verdachte steeds heeft ontkend maar de gevolmachtigde
raadsman ter terechtzitting aangeeft dat de verdachte zou willen bekennen.
De enkele omstandigheid dat de raadsman zulks aangeeft, impliceert immers
niet dat er daadwerkelijk een bekentenis ligt. Mede vanuit de behoefte aan
duidelijkheid, die de NVvR in dit verband terecht benadrukt, kan in de situatie
waarin de verdachte zelf is blijven ontkennen, in het geval appel is ingesteld
niet worden volstaan met een opgave van bewijsmiddelen.Vervolgens vereist het artikellid dat de verdachte nadien niet anders
heeft verklaard. Daarvan is in de eerste situatie geen sprake. De laatste
verklaring is die ter terechtzitting, en die is bekennend. Er kan derhalve
met een opgave van bewijsmiddelen worden volstaan. In de tweede situatie hangt
het er van af of de laatste verklaring die in het vooronderzoek is afgelegd
bekennend is. Is dat het geval dan kan met een opgave van verklaringen worden
volstaan: na die bekentenis heeft de verdachte niet anders verklaard. In het
geval waarin de verdachte zich op zijn zwijgrecht beroept, of stelt zich niets
te kunnen herinneren, zal zulks gewoonlijk gepaard gaan met een simpele ontkenning.
Door die ontkenning heeft de verdachte nadien anders verklaard omtrent het
tenlastegelegde, en is toepassing van artikel 359, derde lid, Sv uitgesloten.
In het geval waarin de raadsman aangeeft dat zijn afwezige cliënt –
ondanks eerdere bekentenissen – ontkent, en derhalve vrijspraak bepleit,
kan niet met een opgave worden volstaan.De NVvR merkt terecht op dat de toepassing van artikel 359, derde lid,
Sv gecompliceerder kan liggen in het geval de verdachte slechts gedeeltelijk
heeft bekend. Van belang is daarom, nogmaals te benadrukken dat artikel 359,
derde lid, Sv een mogelijkheid creëert om met een opgave van bewijsmiddelen
te volstaan. Het behelst geen verplichting tot het achterwege laten van uitwerking
van de bewijsmiddelen maar schept slechts een mogelijkheid daartoe. Het ligt
in de rede die te benutten in situaties waarin de efficiency daarmee gediend
is. Ook het OM lijkt, blijkens zijn advies, in deze richting te denken. Het
stelt dat bij de meer gecompliceerde zaken te voorzien is dat de uitwerking
van de vraag «wat wordt er nu precies wel en wat wordt niet bekend»
bijna net zoveel werk op zal leveren als de uitwerking van de
bewijsmiddelen. Verder zou het gevaar rijzen dat er vergissingen worden gemaakt
ten aanzien van welk gedeelte wel en welk deel niet behoeft te worden uitgewerkt.
In dergelijke zaken ligt het inderdaad in de rede de bewijsmiddelen uit te
werken.Het wetsvoorstel impliceert, zo signaleert de NVvR terecht, dat een bekentenis
van de verdachte in twee opzichten van betekenis wordt. Thans is een bekentenis
reeds van belang als – mogelijk – bewijsmiddel. Het onderhavige
wetsvoorstel impliceert dat een bekentenis, behoudens in het geval nadien
ter terechtzitting anders wordt verklaard, ook betekenis heeft voor de inrichting
van het vonnis. Bij een bekentenis kan met een opgave van bewijsmiddelen worden
volstaan, bij het ontbreken daarvan is – in het geval appel wordt ingesteld –
uitwerking verplicht. Dat aan het al of niet bestaan van een bewijsmiddel
een processuele verplichting wordt gekoppeld is niet nieuw. Gewezen kan bijvoorbeeld
worden op artikel 327a Sv. De mogelijkheid om met een verkort proces-verbaal
te volstaan, bestaat niet in het geval op de terechtzitting getuigen of deskundigen
zijn gehoord. De reden daarvoor is gelegen in het belang van een tijdige en –
daardoor – zorgvuldige vastlegging van de betreffende verklaringen.
Anders dan de NVvR veronderstelt, behoeft de enkele omstandigheid dat aan
de aanwezigheid van een bewijsmiddel (in dit wetsvoorstel de bekennende verklaring
van de verdachte) een processuele consequentie wordt verbonden dan ook niet
tot onduidelijkheid te leiden.De NVvR suggereert, het wetsvoorstel aan te passen. Gekozen zou dienen
te worden voor ofwel een puur inhoudelijk criterium, waarbij de rechter bepaalt
of sprake is van een bekennende verdachte, ofwel een formeel criterium, waarbij
van de verdediging gevraagd wordt aan te geven of men in het geval van een
eventueel appel een uitgewerkt vonnis wil of niet. De NVvR opteert daarbij
voor het inhoudelijke criterium; bepalend zou kunnen zijn dat vonnissen geen
uitwerking behoeven indien de rechter heeft aangegeven dat de bewezenverklaring
mede steunt op een bekennende verklaring van de verdachte.Uit het voorgaande volgt, dat ook het onderhavige wetsvoorstel het inhoudelijke
criterium voorop zet. Doorslaggevend is niet, of de verdediging aangeeft of
men in het geval van appel een uitgewerkt vonnis wil. Een dergelijke regeling
zou tot de weinig voor de hand liggende consequentie leiden dat in het geval
de verdediging niet is gevoerd, altijd dient te worden uitgewerkt. In het
systeem van het wetsvoorstel is in beginsel doorslaggevend of de rechter een
bekennende verklaring van de verdachte aanwezig acht.Er zijn evenwel ook een aantal verschillen tussen het door het wetsvoorstel
voorgestelde systeem en het criterium dat door de NVvR gesuggereerd wordt.
Dat advies heeft het inzicht gescherpt dat het achterwege laten van de uitwerking
van bewijsmiddelen een dubbele grondslag heeft. De eerste is, in de door de
NVvR gekozen terminologie, inhoudelijk van aard: er moet een bekentenis zijn.
De tweede is formeel van aard, en betreft de processuele opstelling van de
verdachte: dat de tenlastelegging bewezen kan worden verklaard, wordt niet
bestreden. Beide elementen hangen in sterke mate samen. Omdat de verdachte
bekend heeft, mag in het algemeen worden aangenomen dat hij niet wil bestrijden
dat de tenlastelegging bewezen kan worden verklaard. Dat ligt evenwel anders
als hij nadien heeft ontkend dan wel – op andere gronden – vrijspraak
heeft bepleit.Denkbaar zou zijn, deze dubbele grondslag te vertalen in een wettelijke
constructie die het volstaan met een opgave van bewijsmiddelen mogelijk maakt
bij «bekennende verdachten», en het vervolgens aan de rechtspraak over te laten in welke gevallen van zo'n «bekennende
verdachte» sprake is. De door de NVvR geschetste casus maken evenwel
reeds duidelijk dat een dergelijke constructie niet de duidelijkheid biedt
die in redelijkheid van de wet mag worden verwacht. Daarom is de idee van
de «bekennende verdachte» in dit wetsvoorstel wat nader uitgewerkt
in een formulering waarin zowel de bekentenis als latere wijzigingen in procespositie
(blijkend uit andere verklaringen of pleidooien voor vrijspraak) zijn verwerkt.
Aldus is een kader geschapen dat tegelijk voldoende ruimte en voldoende duidelijkheid
biedt voor de rechtspraktijk.Het belang van deze duidelijkheid blijkt ook bij nadere analyse van het
advies van de NVvR. De NVvR lijkt, blijkens de in haar advies gekozen formuleringen,
geen belang te hechten aan de vraag of een eerdere bekentenis nadien is ingetrokken.
Dat nu voert in het licht van de dubbele grondslag van deze constructie te
ver: juist in dit geval is wenselijk dat, in het geval appel wordt ingesteld,
in het vonnis terug te vinden is waarom de rechter desalniettemin heeft veroordeeld.
Voorts lijkt de NVvR in het geval de bewezenverklaring «mede»
steunt op een bekennende verklaring van de verdachte, uitwerking volledig
achterwege te willen laten. Dat suggereert dat uitwerking van de bewijsconstructie
ook achterwege zou kunnen blijven als slechts zeer partieel bekend is. Ter
illustratie kan worden gewezen op HR 30 mei 1972, NJ 1972, 490. De verdachte
ter zake van dronken rijden heeft verklaard in een tijdsbestek van 3 uur ongeveer
2,5 glazen sherry te hebben gedronken. Voor het bewijs is slechts gebezigd
de verklaring dat de verdachte sherry heeft gedronken: dat het aantal glazen
tot 2,5 beperkt is gebleven heeft de rechter kennelijk niet geloofd. Het komt
niet wenselijk voor dat in dergelijke gevallen, waarin het tenlastegelegde
in de kern is ontkend, elke uitwerking van de bewijsmiddelen achterwege zou
kunnen blijven. Tenslotte koppelt de NVvR het achterwege laten van uitwerking
van de bewijsconstructie expliciet aan het gebruik van de bekentenis als bewijsmiddel.
In het wetsvoorstel wordt deze koppeling niet expliciet gelegd; in theorie
is denkbaar dat de bekentenis van de verdachte niet voor het bewijs wordt
gebruikt, doch uitwerking van de bewijsconstructie op grond van die bekentenis
wel achterwege wordt gelaten. Juist vanuit het door de NVvR terecht benadrukte
belang van duidelijkheid, waarbij de functie van de bekentenis voor het bewijs
en voor de uitwerking van de bewijsconstructie worden onderscheiden, komt
dit passend voor. Uitwerking kan achterwege blijven als bewezenverklaring
voor de verdachte geen omstreden punt is; daarvan kan ook sprake zijn als
zijn bekentenis niet wordt gebruikt.Opmerking verdient nog, dat zowel in de constructie van het wetsvoorstel
als in de benadering van de NVvR eerst na de terechtzitting door de rechter
behoeft te worden vastgesteld of uitwerking van de bewijsconstructie geheel
of gedeeltelijk achterwege kan blijven. Het ligt ook in de rede zulks eerst
dan vast te stellen omdat de consequenties van deze vaststelling beperkt blijven
tot de vraag of de bewijsmiddelen uitgewerkt dienen te worden, en die vraag
eerst aan de orde is als de rechter tot een bewezenverklaring komt.Het OM vestigt er de aandacht op dat er inzake de vraag wat door de verdachte
wordt bekend verschil van opvatting kan bestaan bij de opeenvolgende instanties.
Het Hof zal de bewijsmiddelen zelf uitwerken als het een ander oordeel heeft
dan de rechtbank of als de verdachte tegenover het Hof zijn bekentenis intrekt.
Dat kan, zo stelt het OM, leiden tot enige werkverzwaring bij het Hof.In het voorgaande is, mede in reactie op een opmerking van het OM, reeds
aangegeven dat toepassing van de mogelijkheid om met een opgave van bewijsmiddelen
te volstaan, in de rede ligt in de situaties waarin de efficiency
daarmee gediend is. Dat zal vooral aan de orde zijn in gevallen waarin de
verdachte gaaf bekent. Het ligt, in dergelijke gevallen, niet in de rede dat
in appel een volstrekt andere procespositie wordt gekozen. In het enkele geval
waarin dat anders ligt, zal het Hof – net als thans – de bewijsmiddelen
dienen uit te werken in het geval beroep in cassatie wordt ingesteld. Daarbij
kan dan inderdaad niet worden voortgebouwd op een door de Rechtbank uitgewerkte
bewijsconstructie. De daaruit mogelijk resulterende werkverzwaring valt evenwel
weg tegen de werklastverlichting die, ook voor de gerechtshoven, voortvloeit
uit de omstandigheid dat de bewijsmiddelen bij gaaf bekennende verdachten
niet meer behoeven te worden uitgewerkt.Het OM vraagt zich voorts af wat de consequentie zal zijn als de Hoge
Raad het oordeel van het Hof dat er sprake is van een gave bekentenis, niet
deelt. Het vraagt zich af of de Hoge Raad in die situatie zal moeten casseren.
In het geval de bewijsmiddelen ten onrechte niet zijn uitgewerkt, kan cassatie
inderdaad aangewezen zijn. Onder omstandigheden is echter wellicht ook denkbaar
dat uit de opgave van bewijsmiddelen vrij rechtstreeks de door het Hof gehanteerde
bewijsconstructie kan worden afgeleid, en het belang van de verdachte om die
reden geen cassatie vergt.Het OM ziet ook een mogelijke werklastverzwaring in de omstandigheid dat
het Hof zich, meer dan thans, in het dossier zelf zal moeten gaan verdiepen
aangezien de bewijsmiddelen niet meer in het vonnis zijn opgenomen. Het Hof
zou daardoor gedeeltelijk het karakter krijgen van een eerste instantie. Deze
analyse wordt niet gedeeld. Het voorstel om de bewijsmiddelen bij een bekennende
verdachte niet uit te werken maakt, zo zal in het navolgende nog nader worden
toegelicht, onderdeel uit van de voorstellen van het grondslagenproject Strafvordering
2001. Kernpunt van de voorstellen van de onderzoekers is, dat de rechter zich
richt op wat partijen verdeeld houdt. Daarbij past, dat bij een bekentenis
de bewijsmiddelen niet volledig worden uitgewerkt. Daarbij past echter ook
de gedachte dat de appelrechter zich richt op de geschilpunten. De onderzoekers
willen het «voortbouwend» karakter van het appel versterken (vgl.
Dwangmiddelen en Rechtsmiddelen, red. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge, 2002,
hoofdstuk 3). Daarbij past dat bij de voorbereiding in appel van een strafzaak
tegen een bekennende verdachte, in het geval er geen aanleiding is om te veronderstellen
dat deze op zijn bekentenis terug zal komen, niet uitgebreid gekeken wordt
naar de bewijsconstructie. Voor de Hoge Raad, die het OM ook noemt, geldt
iets vergelijkbaars: bij concentratie op wezenlijke geschilpunten behoeft,
in het geval van een bekennende verdachte, de bewijsvraag minder aandacht.Het OM signaleert voorts dat, bij een opgave van verklaringen en bescheiden,
deze volgens de voorgestelde wettelijke bepalingen niet aan het vonnis worden
gehecht. Het acht het in verband met de efficiency van de voorbereiding van
het Hof wenselijk dat zulks wel gebeurt, en stelt voor zulks voor te schrijven.
Nu het hier een voorstel betreft dat louter de efficiency van de voorbereiding
regardeert, komt het meer passend voor aan de Gerechtshoven over te laten
of die efficiency op deze wijze het meest optimaal wordt bevorderd, of dat
wellicht andere oplossingen denkbaar en te verkiezen zijn.4. Eerdere voorstellen inzake de bekennende verdachteEerder is door de Commissie Moons een voorstel gedaan houdende een bijzondere
procedure voor de bekennende verdachte (vgl. Rapporten herijking strafvordering
1989–1992, red. G.J.M. Corstens, Gouda Quint 1993, p. 183 e.v.). Dat
voorstel had een andere inhoud dan het onderhavige wetsvoorstel. Het regelde
een bijzondere procedure, die zowel door de enkelvoudige als
door de meervoudige kamer zou kunnen worden gevolgd als de verdachte bij de
aanvang van het onderzoek mondeling zou verklaren het ten laste gelegde te
hebben begaan en voornemens te zijn geen ander verweer voor te dragen dan
een verweer dat betrekking heeft op de op te leggen straf of maatregel. Op
dit voorstel is van diverse kanten kritiek gekomen. Die kritiek betrof veelal
niet de kerngedachte: als de verdachte bekent, en alleen verweer wil voeren
inzake de op te leggen straf, moet het proces zich daarop kunnen concentreren.
De kritiek betrof veeleer de uitwerking van deze gedachte, in een afzonderlijke
procedure, waarbij bijvoorbeeld allerhande complicaties zouden kunnen rijzen
als de verdachte zijn proceshouding zou wijzigen. Ook zag het wetsvoorstel
slechts op de verdachte die het tenlastegelegde feit integraal bekende, terwijl
in veel gevallen wel een enkel ondergeschikt punt wordt ontkend (vgl. het
voorbeeld van de diefstal, waarbij de dief minder buit toegeeft dan de aangever
als gestolen heeft vermeld). In dit wetsvoorstel wordt niet gekozen voor een
afzonderlijke procedure voor bekennende verdachten, maar wordt de aanpassing
van het bewijsrecht die voor deze gevallen in de rede ligt binnen het algemene
kader gerealiseerd. Verder wordt ook werkbesparing gerealiseerd in de gevallen
waarin gedeeltelijk wordt bekend.Daarmee is een oplossing gekozen die dichter in de buurt ligt van voorstellen
gedaan in het kader van het onderzoeksproject Strafvordering 2001 (vgl. Het
onderzoek ter zitting, red. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge, p. 449 e.v.).
Als leidende gedachte wordt genomen dat de verwerping van gemotiveerde verweren
door de rechter met redenen moet worden omkleed. Anderzijds wordt bij een
eenduidige erkenning van de tenlastelegging door de verdachte genoegen genomen
met een bewijsconstructie die bestaat uit een «summiere aanduiding»
van de bewijsmiddelen. Het wetsvoorstel sluit bij deze voorstellen aan door,
voorzover sprake is van een bekentenis, een opgave van bewijsmiddelen te laten
volstaan.De voorstellen van de onderzoekers van Strafvordering 2001 worden niet
volledig gevolgd. Zo blijft de regeling van de kop-staartvonnissen, die de
onderzoekers zouden willen afschaffen, in enigszins aangepaste vorm bestaan.
De berechtingscapaciteit staat momenteel onder zware druk; daarbij past niet
dat de verplichting om de bewijsconstructie in het vonnis zelf uit te werken,
wordt hersteld. Dit wetsvoorstel kan er echter wel aan bijdragen dat in mindere
mate van deze regeling gebruik wordt gemaakt. In veel gevallen zal immers
met een opgave van bewijsmiddelen, al dan niet met een kleine uitwerking op
een betrekkelijk ondergeschikt geschilpunt, kunnen worden volstaan.5. Financiële consequentiesHet wetsvoorstel levert een werkbesparing op voor rechters en ondersteunend
personeel, doordat de bewijsmiddelen in de zaken waarin de verdachte in eerste
aanleg of in het vooronderzoek heeft bekend niet meer uitgewerkt behoeven
te worden. De daardoor beschikbaar komende werktijd kan voor een snellere
afhandeling van strafzaken dan wel voor de afhandeling van andere zaken worden
aangewend.De NVvR meent dat de tijdwinst die van invoering van dit wetsvoorstel
het gevolg zal zijn moeilijk te voorspellen is en mede afhankelijk zal zijn
van hoe het voorstel uitgelegd moet worden en van mogelijke neveneffecten.
Teneinde daaromtrent optimale duidelijkheid te creëren is het wetsvoorstel,
zo is in het voorgaande aangegeven, nader aangescherpt.ARTIKELSGEWIJS DEELARTIKEL IOnderdelen A en BDe artikelen 138b en 138c Sv definiëren het verkort vonnis en het
verkort proces-verbaal. Zij zijn ingevoerd bij de Wet van 26 september 1996
tot wijziging van de bepalingen uit het Wetboek van Strafvordering betreffende
het proces-verbaal van de terechtzitting en het vonnis (Stb. 487). Zij vormen
onderdeel van de wettelijke regeling van het zogenaamde kop-staartvonnis.
De voorgestelde aanpassing in artikel 138b Sv strekt ertoe, ook het vonnis
waarin geen opgave van bewijsmiddelen is opgenomen als een «verkort
vonnis» aan te duiden. De aanpassing van artikel 138c heeft ten doel,
het opmaken van een verkort proces-verbaal ook mogelijk te maken in het geval
waarin het vonnis zelf reeds bewijsmiddelen of een schriftelijke opgave daarvan
bevat.Onderdeel CArtikel 327a Sv bevat een regeling van het zogenaamde «verkort proces-verbaal».
Voorgeschreven is, dat een verkort proces-verbaal wordt opgemaakt als een
verkort vonnis wordt gewezen. Onder een verkort proces-verbaal wordt ingevolge
artikel 138c Sv verstaan een proces-verbaal dat uitsluitend bevat de uitspraken
die niet in het verkorte vonnis zijn opgenomen, en de aantekeningen waarvan
opneming door de wet, anders dan door artikel 326, eerste of tweede lid, wordt
verlangd. Een uitzondering op deze regel wordt vervolgens gemaakt in artikel
327a, tweede lid, Sv. Indien het vonnis bij verstek is gewezen en de dagvaarding
niet in persoon is betekend en zich geen omstandigheid heeft voorgedaan waaruit
voortvloeit dat de dag van de terechtzitting of nadere terechtzitting aan
de verdachte bekend was, terwijl op de terechtzitting getuigen of deskundigen
zijn gehoord dan wel een benadeelde partij zich in het strafproces heeft gevoegd,
wordt, in afwijking van het eerste lid, een proces-verbaal opgemaakt dat aan
de eisen van artikel 326 voldoet.Deze regeling blijft in grote lijnen gehandhaafd. De voorgestelde aanpassingen
impliceren een aantal relatief ondergeschikte wijzigingen ten opzichte van
het bestaande artikel 327a Sv. In de eerste plaats is het opmaken van een
kort proces-verbaal vormgegeven als een mogelijkheid; het geldende artikel
327a Sv suggereert dat bij een verkort vonnis een verplichting bestaat om
slechts een verkort proces-verbaal op te maken. Deze wijziging verheldert
dat in elk geval waarin dat de griffier of de rechter wenselijk lijkt, meteen
een volledig proces-verbaal kan worden opgemaakt. In de tweede plaats is de
bevoegdheid om een kort proces-verbaal op te maken niet langer gekoppeld aan
de vraag of de bewijsmiddelen in het vonnis worden opgenomen. Ook in het geval
de bewijsmiddelen in het vonnis worden uitgewerkt, of – bij een bekentenis –
een opgave van verklaringen en bescheiden wordt opgenomen, kan derhalve een
kort proces-verbaal worden opgemaakt. Een belangrijke reden daarvoor is dat
deze koppeling het – averechtse – resultaat kan hebben dat geen
bewijsmiddelen of een korte opgave daarvan in het vonnis wordt opgenomen omdat
in dat geval ook het proces-verbaal moet worden uitgewerkt.Onderdeel DHet huidige artikel 359, derde lid, Sv bepaalt: De beslissing dat het
feit door de verdachte is begaan, moet steunen op daartoe redengevende feiten of omstandigheden, als zodanig in het vonnis aangewezen. Deze
bepaling is in de praktijk een dode letter, doordat alle bewijsmiddelen als
redengevende feiten en omstandigheden worden aangewezen (vgl. G.J.M. Corstens,
Het Nederlands strafrocesrecht, derde druk, p. 663–664). Daarom is de
aanpassing aldus vormgegeven, dat het eerste lid van artikel 359 Sv de verplichting
tot het vermelden van het ten laste gelegde bevat, en het derde lid de voorgestelde
regeling inzake de bewijsmiddelen dan wel opgave van verklaringen en schriftelijke
bescheiden. Die regeling is in het algemeen deel, de paragrafen 2 en 3, reeds
toegelicht. In aanvulling daarop kan nog worden aangestipt dat de formulering
verwijst naar de bewijsmiddelen, vermeld in artikel 339, eerste lid, onder
2o tot en met 5o, Sv. Naar de «eigen waarneming van de rechter»
kan in een dergelijke opgave derhalve ook verwezen worden; wat is waargenomen
is kenbaar uit het proces-verbaal van de terechtzitting. Opgemerkt zij voorts
nog dat de omstandigheid dat een opgave van bewijsmiddelen kan volstaan, niet
impliceert dat de bronnen waarnaar verwezen wordt integraal aan de vereisten
van de artikelen 341 tot en met 344a Sv behoeven te voldoen. Ook als, om een
voorbeeld te noemen, de ter terechtzitting door de verdachte gedane opgave
onderdelen bevat die hem niet uit eigen wetenschap bekend kunnen zijn, kan
in de opgave verwezen worden naar de «verklaring van de verdachte ter
terechtzitting». Door verwijzing naar de bronnen (verklaringen van de
verdachte, processen-verbaal etc.) wordt opgave gedaan van de daarin vervatte
bewijsmiddelen.In het advies van de NVvR wordt gesteld dat de voorgestelde wijziging
van artikel 359, eerste lid, Sv ook van belang zou zijn voor die vonnissen
waarin de bewijsmiddelen wel worden uitgewerkt. Ten aanzien van die bewijsmiddelen
zou niet langer de strikte eis worden gesteld dat ze slechts redengevende
feiten en omstandigheden mogen bevatten. Bevestigd kan worden, dat in het
vonnis geen redengevende feiten of omstandigheden meer behoeven te worden
aangewezen; een voorschrift dat thans met een standaardformulering wordt nageleefd.
Dat betekent evenwel niet dat bewijsmiddelen bij aanvaarding en inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel in het navolgende onderdelen zouden kunnen bevatten die
er thans niet in thuishoren. Zo is voor gissingen, meningen of conclusies
in getuigenverklaringen onverkort geen plaats. Dat gissingen in een getuigenverklaring
niet op zijn plaats zijn, volgt namelijk niet uit het huidige artikel 359,
derde lid, Sv maar uit artikel 342, eerste lid, Sv. Onder verklaring van een
getuige wordt blijkens dat artikellid verstaan: «zijne bij het onderzoek
op de terechtzitting gedane mededeeling van feiten of omstandigheden, welke
hij zelf waargenomen of ondervonden heeft». Bij een gissing, mening
of conclusie is van een zelf waargenomen «feit» of «omstandigheid»,
en dus van een getuigenverklaring, geen sprake.De NVvR meent voorts dat de formulering, voorgesteld voor artikel 359,
derde lid, tweede volzin, Sv minder gelukkig gekozen zou zijn, doordat zij
de suggestie zou wekken dat de bewezenverklaring bekend zou kunnen worden,
iets wat inderdaad chronologisch onmogelijk is. Deze suggestie wordt evenwel
niet minder in het alternatief dat de NVvR voorstelt: «Voor zover de
verdachte omtrent het bewezen verklaarde op enig moment een bekennende verklaring
heeft afgelegd, (...)». Door de koppeling van «enig moment»
aan het – reeds – bewezen verklaarde wordt de suggestie wellicht
zelf sterker. Daarbij laat de in het wetsvoorstel gekozen formulering, die
het voordeel van de beknoptheid heeft, zich ook zeer wel anders lezen, en
kan – juist vanwege de chronologische onmogelijkheid van de door de
NVvR gesignaleerde interpretatie – ook geen misverstand bestaan over
de vraag welke lezing de juiste is.Ook het OM acht de voorgestelde formulering minder gelukkig, en zou «bewezen
verklaarde» willen vervangen door «ten laste gelegde». Dieformulering wekt evenwel, juist door de beoogde chronologische«correctheid»,
het misverstand dat een bekentenis die (bij politie of rechter-commissaris)
is afgelegd voordat de tenlastelegging is opgesteld, in dit verband van onwaarde
zou zijn. Dat nu komt ongewenst voor. Daarbij kan de formulering het misverstand
wekken dat de opgave van bewijsmiddelen aan het ten laste gelegde, en niet
aan het bewezen verklaarde deel daarvan gekoppeld zou zijn. Om dit misverstand
op te heffen zou de formulering weer op andere wijze moeten worden gecompliceerd.
Om de in het voorgaande vermelde redenen is daarvan afgezien.Onderdeel EArtikel 365a Sv bevat thans de regeling voor het «verkort vonnis».
Door de voorgestelde wijziging van artikel 359 Sv wordt het belang van deze
regeling waarschijnlijk geringer. Indien de verdachte bekent, behoeft geen
uitwerking van de bewijsmiddelen meer plaats te vinden, maar kan een opgave
volstaan. Deze opgave nu kan ingevolge het voorgestelde artikel 365a Sv in
beginsel later plaatsvinden, maar zal in veel gevallen zonder veel moeite
reeds in het vonnis kunnen worden opgenomen. In dat geval behoeft, in het
geval een rechtsmiddel wordt ingesteld, nog slechts het verkorte proces-verbaal
te worden aangevuld (vgl. artikel 327a Sv).ARTIKEL IIDe toepasselijkheid van de wijzigingen die deze wet introduceert, is beperkt
tot zaken waarin het onderzoek ter terechtzitting eerst na het tijdstip van
inwerkingtreding van deze wet wordt gesloten. Dat voorkomt dat in de gevallen
waarin het onderzoek op het tijdstip van inwerkingtreding reeds is gesloten,
doch nog geen vonnis is gewezen, gebruik wordt gemaakt van de geboden mogelijkheden.
Met deze overgangsbepaling is de duidelijkheid gediend.ARTIKEL IIIHet ligt in de bedoeling, dit wetsvoorstel op korte termijn na plaatsing
in het Staatsblad in werking te laten treden.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerXNoot1De uitgebrachte adviezen zijn ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29255-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl