Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel; Brief minister met nadere informatie en het beleidskader voor het al dan niet plaatsen in de long-stay voorziening
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29452, nr. 35

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

29-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29452 nr. 35

23-08-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Aanleiding2. De long-stay in het licht van de uitkomsten van het
WODC-onderzoek3. Beleidskader voor de long-stay tbsTermijn waarbinnen de plaatsingsbeslissing wordt genomenPlaatsingVerlofCapaciteit4. Tot slotOndertekeningBIJLAGELONGSTAY BELEIDSKADERVoorwoord1. Definities1.1 Langdurig zorg en beveilingsafhankelijk (Longstay)1.2 Longstay-afdeling1.3 Positionering van de longstay-afdeling1.4 Zorgbehoefte1.5 Vrijheden2. Doel en doelgroep2.1 Doel2.2 DoelgroepbepalingFiguur 12.1 Doelgroep2.2 Interne differentiatie3. Instroom, doorstroom, uitstroom (t.a.v. Longstay-afdeling)3.1 Selectiecriteria voor plaatsing op een longstay afdeling3.2 Adviesorgaan Landelijke Adviescommissie Plaatsing3.3 Procedure3.4 Uitplaatsing uit de longstay-afdeling3.5 Rechterlijke toets3.6 Periodieke toets4. Voorzieningen4.1 Uitgangspunten longstay afdelingen4.2 Totale capaciteitsbehoefte4.3 Huidige ontwikkelingen4.4 Financiering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29452Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 81 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 452Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregelnr. 35BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 23 augustus 20051. AanleidingBinnen de totale groep van tbs-gestelden in ons land is er een categorie
bij wie wegens een te groot en ernstig recidiverisico een veilige terugkeer
in de samenleving uitgesloten is. Deze personen worden, bij gebleken gebrek
aan effectief resultaat, niet meer intensief voor hun stoornis behandeld met
het oog op recidivevermindering, terwijl zij wel langdurige beveiliging nodig
hebben en van psychische en medische zorg afhankelijk zijn. Onder hen zijn
personen die primair langdurige zorg nodig hebben ter verdere behandeling
van de stoornis. Bij hen behoeft de beveiliging minder voorop te staan. Daarnaast
zijn er personen die niet alleen zorgafhankelijk zijn maar daarenboven langdurige
beveiliging nodig hebben. Dit is de doelgroep van de long-stay voorziening
binnen de tbs. De laatste jaren is sprake van een toename van het aantal personen
dat op een long-stay afdeling wordt geplaatst en een daardoor groeiende capaciteitsbehoefte.
De Kamer is hiervan op de hoogte; onder meer in de tbs-debatten kort voor
het zomerreces is de kwestie aan de orde geweest. Deze toename alleen al maakt
het van groot belang om beslissingen tot het al dan niet plaatsen in de long-stay
nog eens zorgvuldig tegen het licht te houden. In mijn brief van 25 november
2004 gaf ik al aan (TK 2004–2005, 29 452, nr. 14) dat hiervoor
een beleidskader zal worden opgesteld. Bij deze informeer ik u nader en bied
ik u dit kader aan.Zo'n tien jaar geleden tekende zich geleidelijk een subgroep af binnen
de tbs-populatie bij wie de behandeling niet bleek te leiden tot een voldoende
afname van het delictrisico. Naar aanleiding hiervan werd besloten om de long-stay
voorziening in te stellen. In de tbs-kliniek Veldzicht werd in 1999 een voorziening
voor 20 personen gebouwd en in de Pompekliniek in Nijmegen, in 2004, een voor
40 personen («het Kempehuis»). Inmiddels werd duidelijk dat de
capaciteitsbehoefte verder zou toenemen. Een goed gefundeerd zicht op de totale
omvang van deze groep ontbrak echter. Daarom heb ik in 2004 het Wetenschappelijk
Onderzoeks- en Documentatie Centrum (WODC) van mijn ministerie een onderzoek
laten uitvoeren naar de omvang van de categorie op termijn onbehandelbare,
blijvend delictgevaarlijke tbs-gestelden. Het onderzoeksrapport heb ik eerder
aan de Kamer doen toekomen met de aanbiedingsbrief hiervoor vermeld.2. De long-stay in het licht van de uitkomsten van het
WODC-onderzoekHet WODC-onderzoek omvat ruim 1000 patiënten die in de tbs-sector
verblijven en zo'n 600 patiënten die in de GGz-sector verblijven. De
laatsten hebben deels een strafrechtelijke opnametitel, en zijn deels forensisch
psychiatrische patiënten met een civielrechtelijke opnametitel. De tbs-gestelden verblijven in tbs-klinieken en voor een
kleiner deel in de GGz-sector. Een deel van de tbs-gestelden wordt succesvol
behandeld en kan daarom terugkeren in de samenleving. Bij deze groep beslist
de rechter uiteindelijk tot beëindiging of niet-verlenging van de tbs-maatregel.
Bij de aanbieding van het onderzoeksrapport schreef ik de Kamer al dat bij
een ander deel van de tbs-gestelden de behandeling niet of onvoldoende resultaat
oplevert in termen van de vermindering van recidivegevaar. Deze personen worden
beschouwd als op termijn onbehandelbaar. Voor hen is het niet (meer) noodzakelijk
en niet efficiënt dat zij op een behandelplaats in een tbs-instelling
verblijven. Ik schreef de Kamer dat niet iedereen die tot deze groep behoort,
uiteindelijk hetzelfde niveau van beveiliging en zorg nodig heeft om het delictgevaar
daadwerkelijk onder controle te houden. Deze personen zijn nader te onderscheiden
in:• Een groep die weliswaar als op termijn onbehandelbaar moet worden
beschouwd, maar die primair langdurige zorg nodig
heeft ter verdere behandeling van de stoornis. Bij hen behoeft de beveiliging
minder voorop te staan. Dit is de long care groep.
Binnen de huidige populatie van tbs-gestelden zowel verblijvend in tbs-klinieken
als in de forensische psychiatrie betreft het zo'n 450 personen, ongeveer
70% van de op termijn onbehandelbaren;• Een groep die als op termijn onbehandelbaar moet worden beschouwd
en die niet alleen zorgafhankelijk is maar daarenboven langdurige beveiliging
nodig heeft. Dit is de long-stay groep binnen
de tbs. Binnen de huidige populatie van tbs-gestelden en forensisch psychiatrische
patiënten betreft het zo'n 200 personen, ongeveer 30% van de op termijn
onbehandelbaren. Van hen zijn thans reeds 60 personen in de long-stay voorzieningen
opgenomen. Het beleidskader dat ik u bij deze brief aanbied betreft alleen
deze long-stay groep binnen de tbs.Voor het zomerreces heb ik de Kamer tevens een brief toegezegd over het
systeem van de tbs in ruimere zin. Daarin zal ik onder meer nader ingaan op
de vraag wat de opbrengst van het WODC-onderzoek betekent voor het tbs-stelsel
als geheel. In de voorliggende brief geef ik de Kamer nu eerst de implicaties
voor de long-stay voorziening. Het genoemde aantal van 200 personen is gebaseerd
op de omvang van de huidige populatie. Deze personen zullen op den duur allen
in een long-stay voorziening moeten worden geplaatst. Op dit moment is er
dus op termijn reeds sprake van een capaciteitstekort van zo'n 140 plaatsen.
Daarenboven vinden er ieder jaar nieuwe tbs-opleggingen plaats. Een deel van
de nieuwe tbs-gestelden zal eveneens op termijn onbehandelbaar blijken te
zijn, en voor weer een deel van hen zal het beveiligingsniveau van een long-stay
voorziening nodig blijken te zijn. De exacte capaciteitsbehoefte op de lange
termijn is op dit moment nog niet te voorzien.Onderstaand in paragraaf 3 noem ik de hoofdpunten van het beleidskader.
Tot slot schets ik in paragraaf 4 de wijze van implementatie van het
beleidskader.3. Beleidskader voor de long-stay tbsDe afdeling voor langdurig verblijf binnen de tbs (long-stay) is bestemd
voor de hiervoor omschreven doelgroep van op termijn onbehandelbare personen,
die niet alleen zorgafhankelijk zijn maar daarenboven langdurige beveiliging
nodig hebben. De long-stay voorziening zal dus altijd moeten voldoen aan het
vereiste beveiligings- en zorgniveau. Plaatsing op een long-stay afdeling
is een ingrijpende beslissing. Ze kan er in de praktijk op neer komen dat
de betrokkene de rest van zijn leven niet in de samenleving zal kunnen terugkeren.
De maatschappelijk benodigde extra beveiliging rond deze subgoep van tbs-gestelden –
ten opzichte van de hiervoor genoemde «long care» groep –
maakt een specifiek daarop gerichte assessment noodzakelijk. Dit alles noopt
tot een zorgvuldige en afgewogen besluitvorming rond de plaatsingen, met inbegrip
van een zorgvuldige en tijdige taxatie van het recidiverisico en de delictgevaarlijkheid.
In het bijgevoegde beleidskader zijn alle elementen opgenomen die aan de orde
zijn bij de plaatsing op een long-stay afdeling en de voorzieningen die ervoor
nodig zijn. De belangrijkste licht ik onderstaand toe.Termijn waarbinnen de plaatsingsbeslissing wordt genomenDe vraag binnen welke termijn een plaatsing in een long-stay voorziening
mogelijk is, is onder meer aan de orde gekomen in de gedachtenwisseling met
de Kamer tijdens het Algemeen Overleg over de tbs van 30 november 2004,
en tijdens het vragenuur van 17 mei 2005. Tot dusver wordt hiervoor een
minimale termijn gehanteerd van twee maal drie jaar. Door de Kamer is er op
aangedrongen om deze termijn te verkorten. In het beleidskader wordt de termijn
van 6 jaar verlaten en vervangen door een criterium waarin de behandelbaarheid
van de tbs-gestelde, en daarmee de mogelijkheden om het recidivegevaar tot
aanvaardbaar niveau terug te dringen, meer centraal staan. De tbs-gestelde
komt dan in aanmerking voor plaatsing in een long-stay voorziening als aan
de volgende criteria wordt voldaan:– De terbeschikkinggestelde heeft conform de laatste inzichten van
de forensische psychiatrie alle behandelingsmogelijkheden ondergaan, bij voorkeur
in twee behandelsettingen, zonder dat dit heeft geleid tot een substantiële
vermindering van het delictgevaar. Alleen bij patiënten die door overplaatsing
naar een tweede behandelsetting «decompenseren» kan een onafhankelijk
multidisplinair onderzoek de tweede behandelpoging vervangen;– Er is geen mogelijkheid tot plaatsing in de Geestelijke Gezondheidszorg
(GGz) vanwege het vereiste hoge beveiligingsniveau.Het betreft met andere woorden een inhoudelijk criterium, gericht op het
vaststellen van het resultaat van de behandeling. Voor de long-stay gaat het
om de vaststelling dat het delictgevaar niet tot aanvaardbaar niveau kan worden
teruggebracht, en dat daarmee een veilige terugkeer in de samenleving is uitgesloten.
Hiermee is de behandelduur vóór plaatsing in een long-stay voorziening
variabel geworden. Voorzien wordt dat deze gemiddeld korter wordt. Een tbs-gestelde
zal immers al na een kortere periode dan zes jaar behandeling op een long-stay-voorziening
kunnen worden geplaatst, bijvoorbeeld al na twee jaar. In enkele gevallen,
bij wie na zes jaar nog behandelperspectief aanwezig wordt geacht, kan dat
ook na een langere periode dan zes jaar gebeuren. Een en ander is geïmpliceerd
in de berekening van het eerder in deze brief genoemde aantal van 200 long-stay
kandidaten binnen de huidige tbs-populatie.De long-stay voorziening is gericht op aanvaarding van het verblijf op
de afdeling en het in stand houden van een aanvaardbare kwaliteit van leven.
Ze is niet meer gericht op de terugkeer in de maatschappij (tenzij zich bijvoorbeeld
grensverleggende nieuwe medische ontwikkelingen voordoen).PlaatsingDe waarborgen rond de beslissing tot plaatsing in een long-stay voorziening
zijn van bijzonder groot belang. Het plaatsingsadvies wordt opgesteld door
een multidisciplinair team van onafhankelijke deskundigen, de Landelijke Adviescommissie
Plaatsing (LAP). Deze bestaat uit vijf leden: twee personen van de Forensische
Psychiatrische Dienst (FPD) en drie behandeldirecteuren van tbs-instellingen.
De kliniek waar de persoon verblijft maakt geen deel uit van de adviescommissie.
Het advies wordt gebaseerd op een uitvoerig dossieronderzoek, waarvan een
recente onafhankelijke multidisciplinaire rapportage deel uitmaakt. Deze rapportage
is via bemiddeling van de FPD gemaakt door externe psychologen en psychiaters.
Plaatsing geschiedt op basis van een plaatsingsbeschikking van de minister
van Justitie. Daardoor heeft de tbs-gestelde de mogelijkheid om tegen de plaatsing
in beroep te gaan bij de beroepscommissie van de Raad voor de Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming (RSJ). De LAP zal de minister van Justitie regelmatig
adviseren over de noodzaak om plaatsing in de long-stay voorziening te continueren.VerlofDe aard van de long-stay voorziening brengt met zich mee dat de betrokkene
niet in de samenleving kan terugkeren. Dit impliceert dat de verlofmogelijkheden
die op terugkeer zijn gericht, niet van toepassing zijn. Een uitzondering
wordt alleen gemaakt voor begeleid-verlofmogelijkheden die kunnen worden toegestaan
uit humanitaire overwegingen. Voorbeelden zijn het bijwonen van een begrafenis
en het bezoek aan een dokter of ziekenhuis. Uiteraard gaat aan de verlofverlening
risicotaxatie vooraf.CapaciteitZoals aangegeven, laat het WODC-onderzoek een capaciteitsbehoefte zien
binnen de huidige tbs-populatie van 200 long-stay plaatsen op termijn. Hiervan
zijn er 60 al gerealiseerd. In de loop van 2005 wordt een extra voorziening
van 26 plaatsen in FPC Veldzicht opgezet. In 2006 worden nog eens 60 plaatsen
en in 2007 54 plaatsen gerealiseerd in tbs-klinieken en in samenwerking met
het gevangeniswezen. Dit neemt uiteraard enige tijd in beslag. Een voorstel
voor de financiering is opgenomen in de begroting 2006. Op de nog niet te
voorziene maar te verwachten extra behoefte aan long-stay plaatsen als percentage
van de toekomstige tbs-opleggingen zal tijdig worden ingespeeld.4. Tot slotIn het bijgevoegde beleidskader voor de long-stay tbs vindt de Kamer een
meer uitvoerige beschrijving van alle elementen die aan de orde komen bij
de plaatsing op een long-stay afdeling en de voorzieningen die ervoor nodig
zijn. Mijn streven is alle tbs-klinieken en de overige betrokkenen bij de
plaatsingen op een long-stay afdeling vanaf 1 januari 2006 volgens
de geschetste procedure te werk te laten gaan. Op de plaatsingen binnen forensisch
psychiatrische voorzieningen zal ik nader ingaan in mijn brief over het systeem
van de tbs. In de brief die ik de Kamer onlangs deed toekomen naar aanleiding
van de motie Van de Beeten ben ik reeds in meer algemene zin op deze laatste
kwestie ingegaan.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerBIJLAGELONGSTAY BELEIDSKADERVoorwoordVoorliggend beleidskader beschrijft het beleid voor langdurig zorg- en
beveiligingafhankelijken die een voorziening behoeven met een hoog beveiligingsniveau
(longstay afdeling). Dit beveiligingsniveau wordt geboden in justitiële
(particuliere en rijksinrichtingen) tbs-klinieken.Het kader is door de sectordirectie TBS van de Dienst Justitiele Inrichtingen
opgesteld in opdracht van de Directie Sanctie- en Preventiebeleid. Het is
afgestemd met de directeuren van de tbs-klinieken.In hoofdstuk 1 worden de definities van gehanteerde termen beschreven.
In hoofdstuk 2 worden de doelgroepen onderscheiden en de doelstelling beschreven.
Hoofdstuk 3 bevat een weergave van de procedure rond de plaatsing op de longstay-afdeling
en hoofdstuk 4 de capaciteitsbehoefte binnen de tbs.1. DefinitiesOm dit beleidskader helder en eenduidig van betekenis te laten zijn, is
het van belang de gehanteerde begrippen te beschrijven en te definiëren.1.1 Langdurig zorg en beveilingsafhankelijk (Longstay)Om als langdurig zorg en beveiligingsafhankelijk te worden beschouwd,
wordt de omschrijving van «blijvend delictgevaarlijk» die het
WODC heeft geformuleerd in het capaciteitsonderzoek «Blijvend delictgevaarlijk» –
empirische schattingen en conceptuele verheldering» met één
wijziging overgenomen. Deze wijziging betreft het loslaten van de eis van
de minimale duur van de maatregel (zes jaar).Er is sprake van langdurige zorg en beveiligingsafhankelijkheid als aan
de drie onderstaande punten wordt voldaan.1. Er bestaat risico dat de tbs-gestelde een ernstig delict pleegt (zie
voetnoot voor omschrijving van de typen delicten1
). Dit risico voor fysieke schade van anderen is zodanig groot dat de maatschappij
daartegen moet worden beschermd.Het hoeft overigens niet persé zo te zijn dat betrokkene reeds
een dergelijk delict heeft gepleegd.2. Beveiliging naast eventuele zorg (zie omschrijvingen in voetnoot2 ), is nodig om te voorkomen dat de tbs-gestelde tot onder
1. genoemde delicten komt.Daarbij gaat het om beveiliging en toezicht op het niveau van een tbs-instelling.3. Het delictrisico is niet zodanig afgenomen dan wel beheersbaar geworden
dat de tbs-gestelde buiten de onder 2 genoemde vormen van beveiliging en toezicht
kan.Plaatsing op een longstay-afdeling kan alleen indien er ook nog aan de
volgende criteria is voldaan:– De ter beschikking gestelde heeft conform «state of the
art» alle behandelingsmogelijkheden ondergaan, bij voorkeur in twee
behandelsettingen, zonder dat dit heeft geleid tot een substantiële vermindering
van het delictgevaar (bij bepaalde individuen die zeer gevoelig zijn voor
decompensatie kan een multi-disciplinair onderzoek op indicatie door de Landelijke
Adviescommissie Plaatsing (LAP) de tweede behandelpoging vervangen);– Er is geen mogelijkheid tot plaatsing in de Geestelijke Gezondheidszorg
(GGz) vanwege het vereiste hoge beveiligingsniveau.De procedure plaatsing wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 3 van dit
beleidskader.1.2 Longstay-afdelingOnder het begrip longstay-afdeling wordt verstaan een (landelijk) gespecialiseerde
voorziening voor een specifieke doelgroep van langdurig zorg en beveiligingsafhankelijke
tbs-gestelden of anderszins verpleegden, die zeer langdurig aangewezen zijn
op een beveiligde omgeving. Het behandelaanbod is niet zozeer gericht op uiteindelijke
terugkeer in de maatschappij als wel op aanvaarding van het verblijf op de
afdeling en het in stand houden van een aanvaardbare kwaliteit van leven.1.3 Positionering van de longstay-afdelingEen longstay-afdeling behorend bij een tbs-kliniek wordt beschouwd als
een externe differentiatie. De overplaatsing naar de longstay-afdeling is
een externe overplaatsing en dient altijd door middel van een plaatsingsbeschikking
te worden geformaliseerd. (Dus ook bij interne overplaatsing zoals in Veldzicht
en de Pompestichting). De tbs-gestelde heeft altijd de mogelijkheid om tegen
de plaatsingsbeschikking in beroep te gaan bij de beroepscommissie van de
Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming1.4 ZorgbehoefteZorgbehoefte houdt in de behoefte aan behandeling, begeleiding en verpleging
met als mogelijke doelstellingen vermindering van stoornissen, voorkomen van
verergering van problematiek en omgaan met stoornissen of handicaps. De geboden
behandeling op longstay-afdelingen is daarom een samenhangend geheel van taken
en activiteiten dat gericht is op het voldoen aan (een deel van) de individuele
zorgvragen.Er wordt voorzien in een sociotherapeutisch milieu en de op het individu
gerichte zorg wordt vastgesteld in een verplegings- en behandelingsplan. De
geboden zorg en behandeling richt zich op de stabilisatie van het psychisch
functioneren van de tbs-gestelden en niet op terugkeer naar de maatschappij.
De bescherming van de maatschappij dient te allen tijde in acht te worden
genomen bij de uitvoering van de zorg.De beschrijving van het hulpaanbod van een instelling voor een bepaalde
groep wordt ook wel een zorgprogramma genoemd. De Dienst Justitiële Inrichtingen
zal stimuleren dat een dergelijk zorgprogramma voor tbs-gestelden die op een
longstay afdeling verblijven, wordt opgesteld op basis van het huidige behandelaanbod
op de bestaande voorzieningen.1.5 VrijhedenLangdurig zorg en beveiligingsafhankelijk impliceert niet dat deze tbs-gestelden
direct delictgevaarlijk zijn. Delictgevaar ontstaat op termijn en onder bepaalde
omstandigheden, het is afhankelijk van vier factoren die van invloed zijn
op het vóórkomen en voortduren daarvan. Deze factoren zijn:(1) persoonlijkheid en psychiatrisch toestandsbeeld,(2) situationele gegevenheden,(3) maatschappelijke inbedding en(4) vaardigheden.De factoren beïnvloeden elkaar onderling en zijn voor iedere tbs-gestelde individueel te analyseren. Op basis van deze analyse kan op individueel
niveau een risicomanagementplan worden opgesteld.Onbegeleide verloven worden niet toegestaan, want alleen met voldoende
risicomanagement tijdens begeleid verlof kan het delictrisico op de korte
termijn dusdanig worden gereduceerd dat dergelijke vrijheden verantwoord zijn.
Voor tbs-gestelden die verblijven op een longstay afdeling (of die wachten
op een plaats op een dergelijke afdeling) zijn daarom alleen begeleide verlofvormen
toegestaan.Aangezien de behandeling van langdurig zorg en beveiligingsafhankelijken
niet meer gericht is op resocialisatie, liggen aan verlofverlening aan deze
tbs-gestelden per definitie humanitaire overwegingen ten grondslag. Een aanvraag
tot begeleid verlof dient volgens het format conform het verloftoetsingskader
te worden ingediend. Een grondig en een uitvoerig risicomanagementplan om
dit delictrisico te beteugelen maken verplicht deel uit van de aanvraag. De
aanvaarding door de tbs-gestelde van een verblijf op de longstay afdeling
speelt hierbij een belangrijke rol.2. Doel en doelgroepIn dit hoofdstuk wordt het doel en de doelgroep nader bepaald.2.1 DoelDe forensische psychiatrie, waar het tbs-systeem onderdeel van is, heeft
op twee niveaus taken in het risicomanagement. Het eerste niveau behelst het
risicomanagement dat gebonden is aan het verblijf van een patiënt in
een kliniek (individueel niveau) en het tweede niveau behelst de beveiliging
van de maatschappij op korte en lange termijn. Indien blijkt dat bij een tbs-gestelde
op een gegeven moment behandeling niet veel meer toevoegt om het recidive
risico te beheersen, is langdurig verblijf in een voorziening op zijn plaats.2.2 DoelgroepbepalingEr zijn op verschillende niveau's van beveiliging en zorg doelgroepen
te onderscheiden.De verschillende doelgroepen kunnen volgens een tweetal assen worden ingedeeld.
De ene as bestaat uit het voor de tbs-gestelde benodigde zorgbehoefte (care
en cure) en de andere as bestaat uit het benodigde beveiligingsniveau (control
en structure).De beveiligingsbehoefte loopt van laag (in de maatschappij met toezicht)
tot hoog (tbs-kliniek). De zorgbehoefte loopt van laag (weinig zorg en behandeling)
tot hoog (veel psychiatrische zorg en behandeling). De gearceerde blokken
zijn de doelgroepen die binnen tbs-klinieken kunnen voorkomen en die onderwerp
zijn van dit beleidskader.In figuur 1 wordt de positionering van de doelgroep met een hoge beveiligingsbehoefte
aangegeven. De financiering van de longstay-afdeling is direct gekoppeld aan
deze doelgroepbepaling (zie hoofdstuk 4.4).Figuur 12.1 DoelgroepVoor de populatie die binnen de beveiliging van de tbs-instellingen zal
moeten verblijven, geeft het WODC-onderzoek, «Blijvend delictgevaarlijk» –
empirische schattingen en conceptuele verheldering» de volgende algemene
omschrijving. «Relatief veel tbs-gestelden hebben een zedendelict als
indexdelict. Ook hebben veel tbs-gestelden een naar verwachting relatief korte
latentietijd tot een delict zodra de structuur en toezicht van de kliniek
wegvalt. Tbs-gestelden uit deze groepen worden relatief vaak als (enigszins)
vluchtgevaarlijk beschouwd. Als doorslaggevende factor voor het aanmerken
van de tbs-gestelde als «blijvend delictgevaarlijk» wordt bij
tbs-gestelden uit deze groepen vaker vermeld dat het delictgedrag deel uitmaakt
van een ingeslepen gedragspatroon. Tevens wordt vaker vermeld dat bij de huidige
stand van de wetenschap voor de tbs-gestelde geen reëel behandelperspectief
aanwezig wordt geacht. Verder is een relatief groot aantal van de tbs-gestelden
vijftig jaar of ouder, heeft een relatief groot aantal een seksuele stoornis
en komen ernstige problemen wat betreft het sociaal en psychiatrisch functioneren
relatief veel voor.»Deze beschrijving heeft niet de pretentie volledig te zijn. Het kan voorkomen
dat een tbs-gestelde die niet binnen eerdergenoemde beschrijving past, toch
voor plaatsing op een longstay afdeling in aanmerking komt.2.2 Interne differentiatieTen aanzien van de longstay afdelingen kan een interne differentiatie
worden opgesteld. Dit betekent dat de verschillende afdelingen een gedifferentieerd
milieu, in lijn met de algemeen gehanteerde indeling naar primaire pathologie
volgens psychose of persoonlijkheidsproblematiek zullen hebben. Plaatsing
zal daarom conform de vereenvoudigde plaatsingssystematiek verlopen om te
komen tot verschillende doelpopulaties.1) De problematiek van de tbs-gestelde. Is er sprake van:• primaire psychotische problematiek (met inbegrip van andere duidelijke
geïsoleerde as I problematiek zoals uit het autisme spectrum), of• primaire persoonlijkheidsstoornis.2) Het verstandelijke vermogen:• boven een IQ van 80, of• beneden een IQ van 80Naast deze bovenstaande onderscheidende principes zal de doelgroep onderverdeeld
moeten worden aan de hand van de mate van beheersingsmaatregelen.3) Beheersmatig:• individueel gericht; tbs-gestelden zijn (zeer) groepsongeschikt,
of• groepsgeschikt.Indien de tbs-gestelden (zeer) groepsongeschikt zijn dient daar een meer
intensieve begeleiding op te staan. Voor de (zeer) groepsongeschikte tbs-gestelden
met primair psychotische problematiek betekent dit dat er intensieve psychiatrische
zorg geboden moeten worden. Voor de (zeer) groepsongeschikte tbs-gestelden
met primair persoonlijkheidsstoornissen betekent dit dat er meer ervaren en
specifiek opgeleid personeel ingezet zal moeten worden.3. Instroom, doorstroom, uitstroom (t.a.v. Longstay-afdeling)De afdeling Individuele Tbs-Zaken (hierna aangeduid als ITZ) geeft namens
de minister uitvoering aan de selectie- en plaatsingsprocedure. Overplaatsing
naar een longstay afdeling vindt slechts plaats namens de minister (art. 11
lid 3 jo art. 11 lid 1 en 2 Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden
(Bvt)) en dient door middel van een plaatsingsbeschikking te worden geformaliseerd.
Alvorens een beschikking tot plaatsing wordt afgegeven, wordt de tbs-gestelde
in verband met de voorgenomen beslissing gehoord. Krachtens artikel 69 lid
1 sub a Bvt staat tegen de beslissing tot plaatsing beroep open bij RSJ.De tbs-gestelde op een longstay afdeling heeft een gelijke interne en
externe rechtspositie als de tbs-gestelde op een reguliere afdeling. De externe
rechtspositie betreft beslissingen over oplegging, verlenging en (voorwaardelijke)
beëindiging van de tbs met bevel tot verpleging. De interne rechtspositie
betreft daarentegen de bejegening van de tbs-gestelde binnen de inrichting.De plaatsing van tbs-gestelden op een longstay afdeling is tot nu toe
zorgvuldig gevolgd door onder andere de RSJ. Aangezien de longstay afdeling
als een externe differentiatie wordt beschouwd, heeft de tbs-gestelde altijd
(dus ook bij interne overplaatsing zoals in Veldzicht en de Pompestichting)
de mogelijkheid om in beroep te gaan bij de beroepscommissie van de RSJ. De –
bij de start van de longstay afdeling te Veldzicht – gehanteerde selectiecriteria
zijn onder andere ten gevolge van jurisprudentie bij beroepszaken verscherpt
en eenduidiger opgesteld.3.1 Selectiecriteria voor plaatsing op een longstay afdelingPlaatsing van een tbs-gestelde op een longstay afdeling is slechts mogelijk
indien voldaan wordt aan de volgende criteria:– De ter beschikking gestelde heeft conform «state of the
art» alle behandelingsmogelijkheden ondergaan, bij voorkeur in twee
behandelsettingen, zonder dat dit heeft geleid tot een substantiële vermindering
van het delictgevaar (bij bepaalde individuen die zeer gevoelig zijn voor
decompensatie kan een multi-disciplinair onderzoek op indicatie door de Landelijke
Adviescommissie Plaatsing (LAP) de tweede behandelpoging vervangen);– Er is geen mogelijkheid tot plaatsing in de Geestelijke Gezondheidszorg
(GGz) vanwege het vereiste hoge beveiligingsniveau.Het oorspronkelijke selectiecriterium van een behandeling van tenminste
zes jaar is vervangen door het inhoudelijke criterium van alle behandelingsmogelijkheden
(inclusief medicatieve behandeling) conform state of the art. Dit inhoudelijke
criterium impliceert dat een variabele behandelingsduur denkbaar is. De tbs-gestelde
ondergaat niet«meer van hetzelfde», maar krijgt een andere behandelpoging.
Voor een volwaardige behandelpoging is echter niet vereist dat getracht is
de tbs-gestelde te resocialiseren. Conform het huidige verlofbeleid kan resocialisatie
slechts aan de orde zijn voor zover deze verantwoord kan plaatsvinden.De kliniek dient een tbs-gestelde te indiceren als blijvend delictgevaarlijk
en aan te melden voor overplaatsing naar een longstay afdeling met gebruikmaking
van een voorgeschreven format. Het voorgeschreven format heeft als doel de
kliniek de aanmelding volledig en zorgvuldig te laten onderbouwen.Bij overplaatsingen in het kader van een tweede behandelpoging dient het
format eveneens te worden ingevuld. Beide klinieken leveren hierdoor een evenredige
bijdrage in de indicatie.3.2 Adviesorgaan Landelijke Adviescommissie PlaatsingDe beoordeling van langdurig zorg en beveiligingsafhankelijkheid is zeer
complex. Derhalve laat ITZ zich adviseren door een multidisciplinair panel
van onafhankelijke deskundigen, de LAP. Dit panel bestaat uit vijf leden,
te weten twee leden vanuit de Forensisch Psychiatrische Dienst (hierna FPD)
en drie directeuren met behandelingsverantwoordelijkheid, waarvan één
van een rijksinrichting, één van een particuliere justitiële
inrichting en één van een particuliere niet-justitiële
inrichting voor verpleging van ter beschikking gestelden. Eén van de
leden vanuit de FPD is voorzitter van de LAP.3.3 ProcedureDe procedure voor plaatsing op een longstay afdeling verloopt als volgt.Op grond van haar wettelijke verantwoordelijkheid voor de invulling van
de behandeling (art. 17 Bvt) is de inrichting verantwoordelijk voor het stellen
van de indicatie. Tevens geeft zij aan of plaatsing op een longstay afdeling
met het hoogste beveiligingsniveau in combinatie met intensieve (psychiatrische)
zorg noodzakelijk wordt geacht (regulier of intensief).Vervolgens vraagt ITZ advies bij de Landelijke Adviescommissie Plaatsing.
De LAP toetst op basis van de ingevulde formats of men naar geldend psychiatrisch
inzicht in alle redelijkheid tot de vaststelling kan komen dat een voortzetting
van op verandering gerichte behandeling niet langer zinvol is en of de door
de kliniek beoogde vervolgsetting passend is.Deze toets vindt in beginsel plaats op basis van uitvoerig dossieronderzoek.
Voorwaarde hiervoor is wel dat er een recente onafhankelijke multidisciplinaire
rapportage heeft plaatsgevonden waarbij de rapporteurs de tbs-gestelde hebben
bezocht (ofwel in het kader van een contra-expertise naar aanleiding van een
verlofaanvraag ofwel in het kader van een zesjaarsverlenging ex art. 509 o
lid 4 Sv). Ontbreekt een dergelijke rapportage dan zet de LAP een dergelijk
onderzoek alsnog uit.Wanneer de LAP concludeert dat de langdurig zorg en beveiligingsafhankelijkheid
(nog) niet kan worden vastgesteld, zal zij deze conclusie motiveren. Daarbij
kan de LAP een behandeladvies geven.Het hoofd van de afdeling ITZ beslist vervolgens op basis van de aanmelding
van de kliniek en het naar aanleiding daarvan uitgebrachte advies van de LAP
of de tbs-gestelde op de wachtlijst voor de landelijke longstay voorziening
wordt geplaatst. Hierbij wordt de reguliere plaatsingssystematiek gevolgd.
Binnen deze vereenvoudigde systematiek vindt de selectie plaats op basis van
bewonersdifferentiaties welke worden bepaald door de volgende kenmerken: man,
vrouw, persoonlijkheidsstoornis, psychotische stoornis, IQ < 80, IQ = >
80, wel of niet extreem vlucht- of beheersgevaarlijk. De volgorde van de wachtlijst
wordt bepaald door de datum van de indicatiestelling en tbs-gestelden
worden in beginsel op basis van anciënniteit geplaatst. De wachtlijstdatum
is hierbij leidend.De afdeling ITZ geeft vervolgens namens de minister van Justitie een beschikking
tot plaatsing op de longstay afdeling af. Tegen deze beschikking kan de tbs-gestelde
in beroep gaan (art. 69 lid 1 sub a Bvt).3.4 Uitplaatsing uit de longstay-afdelingNa verloop van tijd kan blijken dat voortzetting van het verblijf op de
longstay afdeling niet meer noodzakelijk is, omdat blijkt dat het delictrisico
op termijn wel kan worden verminderd door behandeling of anderszins. Zo kunnen
tbs-gestelden zich na verloop van tijd wel openstellen voor behandeling die
zij eerder afwezen, kunnen behandelstrategieën in de loop der jaren verbeteren,
kunnen medicijnen sterk verbeterd zijn en/of ontwikkeld zijn of kan bijvoorbeeld
de stoornis van de tbs-gestelde afnemen met de leeftijd. Ook is denkbaar dat
de beheersproblematiek dusdanig is afgenomen dat een doorplaatsing in een
longstay-voorziening in de GGZ mogelijk is.De expliciete mogelijkheid tot uitplaatsing uit een longstay voorziening
vloeit logisch voort uit de op de maatregel van toepassing zijnde beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit. Voortdurend dient bekeken te worden
of de maatschappij op een minder ingrijpende wijze beschermd kan worden en
of behandeling welke is gericht op resocialisatie tot de mogelijkheden behoort.
Wanneer het delictrisico is verminderd of wanneer er zich behandelmogelijkheden
voordoen, is het aan het hoofd van de inrichting om een verzoek tot overplaatsing
te doen bij het hoofd van ITZ. Vervolgens zal ITZ advies van de LAP inwinnen.
Op basis hiervan zal ITZ in naam van de minister van Justitie een reguliere
plaatsingsbeslissing nemen. Denkbaar is dat de LAP in deze gevallen ook adviseert
welke setting passend is.3.5 Rechterlijke toetsDe termijn van de terbeschikkingstelling wordt op vordering van de officier
van justitie telkens hetzij met één hetzij met twee jaar door
de rechter verlengd. De officier van justitie baseert zijn vordering op basis
van een verlengingsadvies dat door de kliniek ex art. 46 Reglement verpleging
ter beschikking gestelden (Rvt), is opgemaakt. Wanneer de terbeschikkingstelling
meer dan zes jaar gaat duren, wordt er naast dit advies van de kliniek krachtens
art. 509 o lid 4 Wetboek van Strafvordering ook nog een advies opgemaakt door
twee onafhankelijke deskundigen.De kliniek dient in haar verlengingsadvies aan te geven of en zo ja waarom
verlenging van de maatregel noodzakelijk is. Doorgaans informeert de kliniek
in dit advies over het verloop van de behandeling en geeft zij een schatting
van het recidivegevaar. Gezien het feit dat de tbs-gestelde in een longstay
voorziening geen behandeling ontvangt welke gericht is op resocialisatie,
dient de kliniek ten aanzien van deze categorie aan te geven dat de longstay
indicatie onverkort van toepassing is en dat het voortduren van het verblijf
op de longstay afdeling noodzakelijk is.3.6 Periodieke toetsGezien het feit dat ten aanzien van deze tbs-gestelden geen behandeling
gericht op terugkeer in de samenleving plaatsvindt, is het wenselijk dat deze
omstandigheid periodiek door onafhankelijke deskundigen wordt geëvalueerd.
De LAP zal daarom periodiek de longstay-indicatie en de noodzaak van het voortduren
van het verblijf op de longstay afdeling gaan toetsen en dit advies zal bij
het verlengingsadvies van de kliniek worden gevoegd. Momenteel
wordt bezien in welke frequentie de LAP deze toets zal uitvoeren.4. VoorzieningenIndien behandeling niet meer kan bijdragen aan de primaire doelstelling
tot beveiliging van de maatschappij dient risicomanagement (risicobeheersing)
op een andere wijze plaats te vinden. De mogelijkheden hiertoe worden begrensd
door het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dit verdrag
stelt bepaalde eisen aan de vrijheidsontneming. Het Europese Hof voor de Rechten
van de Mens heeft in dat kader aangegeven dat er een zekere relatie dient
te zijn tussen de grond voor vrijheidsontneming en de plaats waar, alsmede
condities waaronder, de betrokkene wordt ondergebracht. Dit betekent dat longstay
voorzieningen voor langdurig zorg- en beveiligingsafhankelijken met het hoogste
beveiligingsniveau moeten voldoen aan dezelfde eisen die opgesteld zijn voor
tbs-klinieken. Daarnaast is de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden
onverkort van kracht.4.1 Uitgangspunten longstay afdelingenTbs-gestelden die verblijven op een longstay afdeling wordt participatie
aan de samenleving onthouden vanwege het risico op delictherhaling. Met andere
woorden: niet het eerder gepleegde delict is bepalend voor de vrijheidsbeneming,
maar de gevreesde delictherhaling. De noodzakelijke vrijheidsbeneming moet
daarom, zoveel als verantwoord is in termen van veiligheid, gecompenseerd
worden door een humaan leven binnen de noodzakelijke beperkingen. Bij het
realiseren van longstay afdelingen gelden de volgende uitgangspunten:1. De afdeling dient ter beveiliging van de maatschappij tegen ernstige
delicten van de betrokken tbs-gestelden (risicobeheersing).2. Het is de bedoeling een verblijfsafdeling te creëren. De tbs-gestelden
zouden zodanig verpleegd/behandeld moeten worden dat een aanvaardbaar welzijn
en een zo klein mogelijk delictgevaar wordt bereikt. Met andere woorden het
aanbieden van kwaliteit van leven binnen de beperkingen die voortkomen uit de beveiliging van de maatschappij. Daarbij dient
doorstroom naar andere voorzieningen mogelijk te blijven.3. Voortdurend onderzoek naar de noodzakelijkheid van vrijheidsbeneming
in relatie tot delictgevaarlijkheid dient voor iedere tbs-gestelde uitgevoerd
te worden. Nieuwe ontwikkelingen op behandelniveau dienen te allen tijde bijgehouden
te worden.4. Op de afdeling verblijven tbs-gestelden tegen een lagere kostprijs
dan op een reguliere afdeling.4.2 Totale capaciteitsbehoefteEr is behoefte aan twee soorten voorzieningen, basis en intensief. Gegevens
vanuit het onderzoek van het WODC zijn gecombineerd met kennis van de wachtlijst
en met kennis van de gehele tbs-populatie. Daarnaast wordt er natuurlijk ook
gekeken naar de huidige voorzieningen. Daaruit is een aantal voorzichtige
conclusies te trekken.Uit het onderzoek blijkt dat de capaciteitsbehoefte gegeven de huidige
populatie de komende jaren 200 plaatsen in een voorziening met een hoog beveiligingsniveau
(tbs) bedraagt. Van deze 200 plaatsen zijn er in het verleden al 60 gerealiseerd
(de longstay voorziening in FPC Veldzicht biedt plaats aan 20 tbs-gestelden
en het Kempehuis (longstay voorziening van de Pompestichting) biedt plaats
aan 40 tbs-gestelden). Er moeten dus nog 120 plaatsen gecreëerd worden.
Van de totale capaciteit (200) moet een deel (20%-25%) gereserveerd worden
voor de intensieve categorie.Het is van belang om op te merken dat bovenstaande inschatting van de
capaciteitsbehoefte op basis van de huidige populatie is gemaakt. Ieder jaar
vinden er nieuwe opleggingen plaats. Een deel daarvan zal ook langdurig zorg
en beveiligingsafhankelijk blijken te zijn.4.3 Huidige ontwikkelingenEr is een aantal ontwikkelingen gaande op het gebied van het creëren
van voorzieningen. FPC Veldzicht realiseert binnen een jaar een longstay-voorziening
voor 26 tbs-gestelden. Dit betekent concreet dat er nog een groot aantal plaatsen
gecreëerd moet worden. Er wordt daarom onderzocht of gebouwen van het
gevangeniswezen door tbs-klinieken gebruikt kunnen worden. Daarnaast is dringend
behoefte aan een voorziening voor de intensieve categorie. Hoe dit gerealiseerd
kan worden, wordt momenteel onderzocht. De realisatie van capaciteit (inclusief
personele inzet) moet voldoen aan de huidige wet- en regelgeving. De volgende
wet- en regelgeving is onder andere van toepassing:– Beginselenwet verpleging terbeschikkinggestelden– Wet ziekenhuisvoorzieningen (WZV) zal worden vervangen door de
Wet toelating zorginstellingen (WTZi)– Programma van eisen voor de bouw van een justitiële inrichting
(tbs maximaal & normaal beveiligde kliniek, juli 2004)– Wet beroepen individuele gezondheidszorg– Kwaliteitswet zorginstellingen.4.4 FinancieringHet College Tarieven Gezondheidszorg (CTG) stelt de beleidsregels vast,
waarop het budget voor de forensische psychiatrie is gebaseerd. Voor longstay
kent het CTG twee tarieven, te weten een tarief voor longstay-basis en een
tarief voor longstay-intensief (zeer intensieve zorg en beveiliging, zie doelgroepbepaling).
Het beleid van het ministerie van Justitie is wat de financiering van longstay-afdelingen
binnen tbs-klinieken betreft, gericht op zo laag mogelijke kosten met behoud
van de noordzakelijke kwaliteit. De genoemde CTG-tarieven gelden daarbij als
maximum-tarievenXNoot1Delicten: diefstal met geweld, diefstal met geweld in vereniging, doodslag,
moord, mishandeling zwaar letsel, zware mishandeling, openlijke geweldpleging,
openlijke geweldpleging met letsel of vernieling, openlijke geweldpleging
met zwaar letsel, openlijke geweldpleging met dood tot gevolg, verkrachting,
gemeenschap met < 12 jaar, gemeenschap met < 16 jaar, aanranding, ontucht
met kinderen, brandstichting.XNoot2Beveiliging: de mogelijkheid tot vrijheidsbeperking door materiële
beveiliging zoals het belemmeren van het verlaten van de instelling en het
insluiten van de patiënt op de afdeling of kamer.Toezicht: het monitoren van het functioneren van de patiënt met het
oog op veiligheid. Daaronder valt het monitoren van delictgerelateerd gedrag
en het vermijden van risicofactoren daarvoor. Ook worden hieraan zo nodig
consequenties verbonden zoals controles (op middelengebruik, of controle en
begeleiding bij het innemen van medicatie), beperking van vrijheden, patiënt
ergens heen begeleiden.Zorg: behandeling, begeleiding en verpleging met als mogelijke doelstellingen
vermindering van delictrisico, vermindering van stoornissen, voorkomen van
verergering van problematiek en omgaan met stoornissen of handicaps. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29452-35.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl