Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid; Verslag algemeen overleg over het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 22187, nr. 55

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

22187 nr. 55

05-02-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekeningBIJLAGE1. Recente discussie over het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium2. Vragen met betrekking tot de uitspraken van de CRvB 2.1. Kan naleving van de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
in de praktijk door middel van beroepsprocedures afgedwongen worden, voorzover
het gaat om beslissingen die zijn genomen2.2. Hoe operationaliseert de CRvB het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium:
wat verstaat de Raad onder medisch objectief vaststellen en welke maatstaven
legt de Raad in de praktijk aan om te beoordelen of er aan dit criterium is
voldaan?2.3. Wat moet er volgens de CRvB precies medisch worden
vastgesteld:2.4. Welke maatstaven legt de CRvB in de praktijk aan
om te beoordelen of de beperkingen medisch objectief zijn vastgesteld:2.6. Is er sprake van tegenspraak tussen de maatstaven
die de CRvB in de praktijk aanlegt bij het beoordelen van de vraag of er sprake
is van arbeidsongeschiktheid bij ME-patiënten en andere chronisch zieken
met onverklaarbare klachten en de maatstaven die in de richtlijn «medisch
arbeidsongeschiktheidscriterium» worden aangelegd?3. Beleidsoverwegingen4. Tot slot
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 22187Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
22 187Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheidnr. 55VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 5 februari 1998De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft op 22 januari 1998 overleg gevoerd met staatssecretaris De Grave
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium.Een brief van de staatssecretaris is als bijlage aan dit verslag toegevoegd
(Soza-97-1160).Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Schimmel (D66) sprak de hoop uit dat, na de discussie
van de afgelopen vier jaar vandaag voor dit onderwerp een bevredigende oplossing
kan worden bereikt. De duidelijkheid, waarom gevraagd wordt door ME-patiënten,
wordt niet in de brief van 1 december van de staatssecretaris gegeven. Daarin
staat dat verbeteringen gezocht moeten worden in een verdergaande investering
in het verhogen van de kwaliteit van de uitvoeringspraktijk, waaronder de
verzekeringsgeneeskundige beoordelingspraktijk. De afgelopen jaren is gedacht
dat de oplossing zou zitten in een richtlijn, waaraan alle verzekeringsartsen
zich houden. Tot 1 maart 1997 is in de praktijk echter gebleken dat zo'n richtlijn
alleen maar beleidsadviezen inhoudt waaraan geen rechten kunnen worden ontleend:
een handleiding voor verzekeringsartsen in de beoordeling van arbeidsongeschiktheid.De conclusie die uit alle brieven en juridische beleidsstukken kan worden
getrokken, is dat artikel 18, lid 8, van de WAO geactiveerd moet worden. Artikel
18 regelt het rechtstreeks en objectief medisch vaststellen van arbeidsongeschiktheid.
In lid 8 staat dat bij of krachtens AMvB met betrekking tot het bepaalde in
dit artikel 18, nadere en zo nodig afwijkende regels worden gesteld. De beoordeling
moet dus niet meer via een richtlijn worden geregeld. Argumenten hiervoor
zijn de volgende. De staatssecretaris en het College van toezicht sociale
verzekeringen (CTSV) stellen dat de richtlijn in overeenstemming is met de
jurisprudentie van de Centrale raad van beroep (CRvB). Dat is niet juist.
De CRvB heeft een zeer terughoudende opstelling ten aanzien van de objectiviteit:
alleen als verschillende medici onafhankelijk van elkaar eenduidig en consistent
tot arbeidsongeschiktheid concluderen, is het denkbaar dat in
heel bepaalde gevallen van een objectivering van een ziekteoorzaak kan worden
afgezien. Zij verwees naar pagina 15 van de richtlijn: de ongeschiktheid moet
een uiting of gevolg zijn van een ziekte, maar de oorzaken van de ziekte of
klachten zijn niet doorslaggevend. Vanuit een medisch oogpunt is dat een gelukkige
omstandigheid omdat oorzaken van veel ziekten onbekend, speculatief of complex
zijn. De uitspraken van de CRvB van 1996 waarop de brief van de staatssecretaris
is gebaseerd maar ook het rapport van het CTSV, moeten wel tot de conclusie
leiden dat de CRvB slechts een heel kleine opening geeft en heel veel voorwaarden
stelt. Dat is in tegenstelling tot wat de richtlijn stelt. Zij kon zich dan
ook niet voorstellen dat er volgens de staatssecretaris geen licht zou bestaan
tussen de richtlijn van wat nu het Landelijk instituut sociale verzekeringen
(LISV) heet en de CRvB. De uitspraak van de staatssecretaris dat het niet
nodig is dat er een diagnose wordt vastgesteld voor het bestaan van arbeidsongeschiktheid
wordt niet teruggevonden in de uitspraken van de CRvB. De CRvB acht zich blijkbaar
gebonden aan artikel 18, lid 1. Daarom is het nodig dat het rechtstreeks en
objectief medisch vaststellen van arbeidsongeschiktheid in een AMvB nadere
invulling krijgt, zodat de CRvB ermee uit de voeten kan.Mevrouw Schimmel was het niet eens met de staatssecretaris dat de afdwingbaarheid
van de richtlijn nu groter is geworden omdat het een rechtstreeks instrument
is van het LISV in de richting van de uitvoeringsinstellingen. Dit geldt namelijk
niet voor de individuele gevallen. Bovendien is die afdwingbaarheid maar beperkt.
De CRvB kan toetsen of het beleid van de uitvoeringsinstelling wordt toegepast
als dat in een rechtszaak ter discussie staat. Vervolgens kan de CRvB niet
inhoudelijk toetsen of dat beleid in overeenstemming is met de wet. De richtlijn
biedt geen mogelijkheden om de positie van potentieel uitkeringsgerechtigden
met moeilijk objectiveerbare klachten te versterken. Ook daarom is het van
belang een en ander in een AMvB te regelen.Volgens de CRvB is de richtlijn niet toegepast omdat tot nu toe alle zaken
voor het totstandkomen van de richtlijn spelen. Ook biedt de richtlijn geen
juridisch instrumentarium doch slechts een handleiding voor de verzekeringsgeneeskundige
beoordeling. In de richtlijn staat dan ook dat het gaat om uitgangspunten
voor de medische arbeidsongeschiktheidsbeoordeling. Die uitgangspunten moeten
worden omgezet in een wettelijk kader.Mevrouw Schimmel wees erop dat er een evaluatie heeft plaatsgevonden van
de standaard waar de commissie veel waarde aan hecht, namelijk de richtlijn
voor het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium. Daaruit blijkt dat 91% van
de verzekeringsartsen met die richtlijn werkt maar dat 40% er niet goed mee
overweg kan. De standaarden zorgen wel voor een uitbreiding van de rapportage
die de verzekeringsartsen doen, maar in de praktijk is het moeilijk om na
te gaan of die standaarden werkelijk worden toegepast. De expliciete verwijzingen
naar standaarden zijn namelijk al in voorgedrukte vorm aanwezig of komen door
middel van een keuze van tekstfragmenten uit een geautomatiseerd bestand van
zinnen in het rapport terecht. Het is niet duidelijk in hoeverre een verzekeringsarts
er daadwerkelijk gebruik van maakt. De rapporten zijn in zulke algemene bewoordingen
opgezet, dat zij niet herleidbaar zijn tot specifieke individuen. Zij drong
er nogmaals sterk op aan, de begrippen «rechtstreeks en objectief medisch»
in een AMvB nader uiteen te zetten, in de zin zoals in de richtlijn wordt
aangegeven.De oorzaak van de problemen ligt daarin dat het juridisch criterium dat
in de wet staat niet op de medische benadering past. Neurologen kunnen niet
veel doen met termen als rechtstreeks en objectief medisch, bovendien bestaan
er binnen de medische kring verschillende opvattingen tussen een en ander.
Juristen kunnen niet goed uit de voeten met de situatie dat binnen de medische
wereld geen eenstemmigheid bestaat over oorzaak karakter en behandeling
van het ME-syndroom. De CRvB kiest voor de meest veilige weg door strikt vast
te houden aan de objectiveringseis. Maar het grote aantal ME-patiënten
dat ons brieven schrijft en het serieuze karakter van hun klachten en de ruime
literatuur die er inmiddels bestaat, was voor mevrouw Schimmel aanleiding
om te bezien hoe er aan de strikte jurisprudentie van de CRvB een iets ruimer
wettelijk kader kan worden gegeven. Het is dus van belang dat er in een AMvB
iets nader geregeld wordt.De heer Van Dijke (RPF) vond het, mede namens de SGP en het
GPV, jammer dat met de komst van de richtlijn voor het medisch arbeidsongeschikheidscriterium
de kou nog niet uit de lucht is. De Kamer blijft terecht aandacht vragen voor
de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling van ME-patiënten, want men is opnieuw
nauwelijks een stap verder gekomen, hoe sympathiek de brief van de staatssecretaris
in antwoord op vragen van de commissie van vorig jaar oktober ook is.De Steungroep ME en arbeidsongeschiktheid concludeert terecht dat de brief
tot doel heeft de zaak te depolitiseren. De staatssecretaris kiest ervoor,
de richtlijn geen wettelijke status te geven. Kan de staatssecretaris aangeven
wat op dit moment de stand van zaken is met betrekking tot het realiseren
van eenduidigheid in de verzekeringsgeneeskundige beoordelingspraktijk door
middel van verdergaande ontwikkeling van verzekeringsgeneeskundige standaarden
en de opstelling van minimumnormen voor sociaalmedische beoordeling door het
LISV? In ieder geval vond de heer Van Dijke deze doelstellingen te mager.
Er bestaat immers nog altijd verschil van inzicht over de status van de richtlijn
en over de vraag of de richtlijn in strijd is met de wet. In zowel de Ziektewet
als in de WAO is omschreven dat arbeidsongeschiktheid tot het verrichten van
arbeid, respectievelijk arbeidsongeschiktheid, een rechtstreeks en objectief
medisch vast te stellen gevolg van ziekte moet zijn. Klopt het, dat veel artsen
en rechters hieruit afleiden, dat moeilijk objectiveerbare ziekten als ME
dus geen grond kunnen zijn voor arbeidsongeschiktheidsuitkering?In de praktijk zou de richtlijn sinds 19 september 1996 door verzekeringsartsen
worden gehanteerd. Waarom schrijft de staatssecretaris niet dat die richtlijn
door «de» verzekeringsartsen wordt gehanteerd? Veel artsen negeren
de richtlijn, zo blijkt uit brieven. Sinds 1 maart 1997 is de richtlijn voor
de uitvoeringsinstellingen een verbindend voorschrift. Controleert het LISV
de naleving ervan? Maakt het LISV wel eens gebruik van zijn bevoegdheden om
bij de uitvoeringsinstellingen naleving van de richtlijn af te dwingen?De heer Van Dijke vroeg zich af waar de staatssecretaris zijn oordeel
op baseert dat mensen die voor een uitkering afgewezen worden, de toekenning
van een uitkering primair beschouwen als een erkenning van hun klacht. Hij
veronderstelde namelijk dat deze mensen het voornamelijk heel belangrijk vinden
dat zij niet in de bijstand terechtkomen.De rechterlijke macht lijkt zich te baseren op de eng geformuleerde wettekst
van de Ziektewet en de WAO. Sinds WAO-uitkeringen alleen maar worden toegekend
aan verzekerden met een harde objectiveerbare diagnose, geldt dat uitgangspunt
in iedere rechtszaak over een WAO-uitkering, ook nu de richtlijn al geruime
tijd bestaat. Aangezien dit de opvatting is van onder andere de vice-president
van de Centrale raad van beroep, sprak de heer Van Dijke de vrees uit dat
de kans voor ME-patiënten om succesvol in beroep te gaan tegen de afwijzing,
steeds kleiner wordt. De richtlijn wordt dus door een belangrijk deel van
de rechterlijke macht genegeerd. Uit de meest recente jurisprudentie blijkt
dat door de sectoren bestuursrecht nog steeds op de oude voet wordt doorgegaan,
gestoeld op de jurisprudentie van de CRvB. De marginale toetsing door de CRvB
heeft blijkbaar niet zo'n marginale betekenis. De uitspraken van de raad worden
door de verzekeringsartsen en uitvoeringsinstellingen als richtinggevend
beschouwd. Heeft de staatssecretaris aanwijzingen voor het tegendeel? Heeft
de CRvB in het verleden wel eens een sterkere binding aan TICA-richtlijnen
aangenomen? Zo ja, kan de staatssecretaris dit verklaren?De heer Van Dijke concludeerde dat het moeilijk te verteren is, dat de
staatssecretaris blijkbaar blijft toezien dat een LISV-richtlijn door de belangrijke
actoren in de prullenbak wordt gegooid. De fracties van RPF, SGP en GPV kiezen
liever voor duidelijkheid. De overheid moet volstrekte duidelijkheid verschaffen
over de status van de richtlijn en de meest voor de hand liggende route is
implementatie daarvan in de wet. Het doel moet zijn: helderheid in zowel de
medische als de rechterlijke wereld over de mogelijkheid om op grond van moeilijk
objectiveerbare ziekten tot toekenning van WAO-rechten over te gaan.Kan de staatssecretaris een reactie geven op de suggestie om een ombudsman
in het leven te roepen terzake van het functioneren van de uitvoeringsinstellingen?Tot slot pleitte de heer Van Dijke voor een herkeuring, onder het regime
van de richtlijn, van patiënten met moeilijk objectiveerbare aandoeningen
die voor 19 september 1996 zijn goedgekeurd.De heer Poppe (SP) was van mening dat de problemen door de
Kamer zelf zijn veroorzaakt doordat zij enkele jaren geleden in meerderheid
ingrepen heeft gepleegd in de WAO. Hij herinnerde de commissie aan de ellende
die herkeuringen hebben veroorzaakt en nog veroorzaken. Mensen met een moeilijk
objectiveerbare aandoening zitten nu in de problemen door middel van het nieuwe
arbeidsongeschiktheidscriterium. Geschrokken door de effecten van de eigen
daden probeert de Kamer al enkele jaren een oplossing te vinden. Het resultaat
is de richtlijn van maart 1997. In zijn brief gaat de staatssecretaris ervan
uit dat die richtlijn verbindend is voor alle keuringsartsen en dat die dus
wordt nageleefd. Ook de CRvB geeft volgens de brief in zijn rechtspraak ruimte
voor het toekennen van WAO aan mensen met moeilijk objectiveerbare afwijkingen.Helaas gaat het in de praktijk anders. Net als alle andere fracties krijgt
de SP brieven van ME-patiënten die niet arbeidsongeschikt worden bevonden,
bijvoorbeeld omdat artsen ME niet als een ziekte zien of omdat zij de klachten
niet serieus nemen, laat staan onderzoeken. Bovendien blijkt de CRvB ervan
uit te gaan dat er sprake moet zijn van objectief vast te stellen beperkingen.
Voor deze patstelling is slechts een oplossing: de richtlijn opnemen in de
wet.De heer Poppe wees erop dat dit voor de staatssecretaris geen probleem
hoeft te zijn nu de CRvB ook in het geval van ME arbeidsongeschiktheid niet
uitsluit. Voor ME-patiënten biedt dit de zekerheid dat de rechter die
de wet moet toepassen voortaan uitgaat van een ruimer arbeidsongeschiktheidsbegrip.
Waarom wordt de wet niet aangepast als daar in de praktijk de behoefte toe
bestaat en de rechter er kennelijk de ruimte voor wil hebben? Of wil de staatssecretaris
dat tegenhouden omdat hij bang is voor een toename van het aantal WAO'ers?
Dat laatste mag echter nooit een reden zijn om mensen die werkelijk arbeidsongeschikt
zijn, een uitkering te onthouden.De heer Rosenmöller (GroenLinks) vermoedde uit de wijze
waarop de brief van 1 december is opgesteld, dat de staatssecretaris zelf
ook het idee heeft dat er meer aan de hand is dan waarvoor hij oplossingen
biedt. Hij verwees naar de brieven die alle fracties en dus ook GroenLinks
heeft ontvangen, waaruit blijkt dat er meer zal moeten gebeuren.De heer Rosenmöller bracht in herinnering dat het vorige kabinet,
zonder de stem van GroenLinks, de Wet terugdringing beroep arbeidsongeschiktheidsregelingen
(TBA) invoerde om te voorkomen dat mensen die niet arbeidsongeschikt zijn
wel in de WAO zitten. Nu zijn mensen wel arbeidsongeschikt terwijl
zij niet in de WAO zitten. Hij hoopte dat de staatssecretaris voor de oplossing
van dit probleem niet de kwantitatieve benadering zal kiezen waardoor hij,
uit angst voor het oplopen van het aantal WAO-gerechtigden, een veel te stringent
beleid gaat toepassen.In de brief gaat de staatssecretaris met een boog heen om de problematiek.
Er zit wel degelijk licht tussen de richtlijn die een aantal oplossingen binnen
bereik hoopt te krijgen en de wet. De interpretatie van de CRvB is buitengewoon
strikt. Met mevrouw Schimmel was de heer Rosenmöller van mening, dat
met betrekking tot het recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering voor ME-patiënten,
de deur slechts op een kier staat. Er moeten immers wel heel veel artsen eenduidig
en consistent tot de conclusie komen dat er een arbeidsongeschiktheidsuitkering
kan worden verstrekt als er niet direct sprake is van een rechtstreekse en
objectief medische vaststelling. Deze op zichzelf minimale ruimte heeft slechts
tot een aantal gevallen geleid aan wie, ondanks die situatie, een WAO-uitkering
is verstrekt. Omdat in de brief staat dat de CRvB over individuele gevallen
gaat, toonde de heer Rosenmöller aan de hand van een uitspraak van de
sector bestuursrecht van de rechtbank van Den Haag van 9 juli 1997 aan, dat
voornoemde rechtbank die de wens naar voren brengt om een verzoek te honoreren,
telkenmale werd overruled door de enge, strikte interpretatie van de CRvB.
Volgens de rechtbanken is de ruimte die de CRvB biedt, onvoldoende. Indien
wij van mening zijn dat arbeidsongeschiktheid ook moet leiden tot een arbeidsongeschiktheidsuitkering,
dan moeten wij meer gebruik maken van de ruimte die de richtlijn biedt. Er
zal dus een politiek oordeel aan moeten worden toegevoegd. Als de ruimte die
de CRvB van de wetgever heeft gekregen, te beperkt is dan zal die aangepast
moeten worden. De oplossing ligt in het geven van een wettelijke status aan
de bestaande richtlijn, want dan kan er rechtstreeks een beroep op worden
gedaan.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA) wilde haar inbreng langs drie
hoofdlijnen voeren. 1. Is de intentie van de wet duidelijk? 2. Waar zitten
de problemen in de praktijk? 3. Welke oplossingen zijn denkbaar?De eerste vraag kon zij positief beantwoorden, maar zij voegde er wel
iets aan toe. Bij arbeidsongeschiktheid moet het gaan om de objectieve vaststelling
van de gevolgen van een ziekte en niet om de objectiviteit van oorzaken van
een ziekte. De wettelijke formulering leidt nog al eens tot de misvatting
dat het woordje «gevolg» uit de definitie op de achtergrond is
geraakt. In de praktijk is een ziekte niet altijd te benoemen. Het woord «gevolg»
biedt de arts objectief medisch de mogelijkheid om te constateren dat iemand
verminderde energie of pijn heeft of moeite heeft om te lopen zonder dat de
arts over de oorzaken veel te weten is gekomen. Voor die mensen is het woordje
«gevolg» heel belangrijk. De verklaarbaarheid van ziekte is niet
van belang, het gaat om de uitingen van de ziekte. Dat sluit aan bij de opvatting
die is neergelegd in de richtlijn. De richtlijn voldoet aan de intentie waarom
hij tot stand is gekomen. Uit veel onderzoek blijkt dat de objectivering van
beperkingen bij mensen met een ziektebeeld waarvoor vooralsnog geen oorzaak
te vinden is, niet makkelijk is. De richtlijn geeft verzekeringsartsen een
handreiking om zoveel mogelijk tot een objectieve vaststelling te komen. De
richtlijn legt een aantal begrippen uit de wet vast. In de richtlijn staat
over «gevolg» dat de verminderde geschiktheid een aannemelijke
uiting van ziekte is. Er staat niet dat er een oorzaak voor ziekte aanwijsbaar
moet zijn. Tot haar grote schrik moest mevrouw Van Nieuwenhoven melden dat
de staatssecretaris in zijn brief schrijft, dat er een relatie is tussen de
richtlijn en de volumebeperking. Dit suggereert dat de richtlijn een volumetaaksteling
in zich draagt en dat mag niet de bedoeling zijn.De vraag of het in de praktijk gaat zoals het bedoeld is in de richtlijn
werd door mevrouw Van Nieuwenhoven negatief beantwoord. Bij patiënten, artsen, de rechterlijke macht en soms ook bij degenen die hierover
schrijven is nogal eens sprake van misverstanden, namelijk dat het bij het
arbeidsongeschiktheidscriterium sinds 1993 over de «bewijslast ziekte»
zou gaan. Kortom, de intenties van de wet en de richtlijn zijn helder, maar
in de praktijk wordt onvoldoende gevolg gegeven aan datgene wat bedoeld is.
Soms valt dit de uitvoering te verwijten. Verzekeringsartsen geven aan moeite
te hebben om in hun keuringspraktijk een vinger te krijgen achter de aard
van de soms moeilijk objectiveerbare klachten. Is het niet willen of is het
niet kunnen? De arts moet voldoende tijd krijgen om tot een zorgvuldige beoordeling
te komen. Natuurlijk valt de CRvB niets te verwijten, want die raad toetst
slechts in individuele gevallen. Het LISV heeft de wettelijke bevoegdheid
om de richtlijnen zo op te stellen en de uitvoeringsinstellingen zijn verplicht
om zich daaraan te houden. Nergens is te lezen in de uitspraken van de CRvB
dat ME geen verzekerde ziekte zou zijn. Tot nu toe heeft de CRvB alleen uitspraken
gedaan over beslissingen die voor de datum van de richtlijn vallen.Welke oplossingen zijn denkbaar? Mevrouw Van Nieuwenhoven deelde de analyse
van de staatssecretaris, dat verbeteringen gezocht dienen te worden in het
verhogen van de kwaliteit van de verzekeringsgeneeskundige beoordelingspraktijk.
Naast de ontwikkeling van standaarden en minimumnormen voor sociaalmedische
beoordeling die door de staatssecretaris worden genoemd, gaf zij nog twee
suggesties. Indien nodig moet er meer tijd besteed worden aan de keuring zelf.
Voorts moet er meer aandacht gegeven worden aan de samenhang tussen de medische
beoordeling en arbeidskundige beoordeling. Het is immers erg ingewikkeld voor
een arts om een belastbaarheidspatroon op te maken voor ziektebeelden met
wisselende belastbaarheid als bijvoorbeeld ME. Het opstellen van het belastbaarheidspatroon
gebeurt door de arts en staat los van het duiden van de functie door de arbeidsdeskundige.Tot slot liet mevrouw Van Nieuwenhoven er geen misverstand over bestaan
dat de best denkbare oplossing is, dat er vanaf nu gedaan wordt alsof de richtlijn
een concept-AMvB is en dat er een AMvB volgens artikel 18 van de wet wordt
opgenomen. Die laatste stap volgt logisch op alle aanzetten die al in de brief
van de staatssecretaris worden gegeven, maar die stap is tot nu toe nog niet
door de staatssecretaris gezet.De heer Van Hoof (VVD) vond het net als alle voorgaande sprekers
spijtig dat ook nadat de richtlijn er is, de problemen nog niet uit de wereld
zijn. Het is belangrijk om vast te stellen dat er geen discussie is over de
vraag of ME een ziekte is, want daarover zijn zelfs internationaal uitspraken
gedaan. Er hoeft dus ook geen discussie te zijn over de vraag of de gevolgen
van die ziekte kunnen leiden tot arbeidsongeschiktheid. Wat overblijft is
de discussie over de objectieve vaststelling van die ziekte. De verzekeringsarts
zal iets meer moeten doen dan «wiskundig meten» en vaststellen
of er sprake van ziekte is. Dezelfde situatie doet zich voor bij een aantal
andere ziektes, zoals arbeidsongeschiktheid in verband met psychische redenen.
Hij zou hierover graag wat meer informatie krijgen.De vraag die hierop aansluit, is of de verzekeringsarts vanuit die situatie
bereid is om vast te stellen dat de ziekte ME gevolgen heeft waardoor men
arbeidsongeschikt kan zijn. Dit bracht de heer Van Hoof bij een rij van klachten:
de verzekeringsartsen zouden de richtlijn niet kennen; zij zouden desalniettemin
de oren naar de CRvB laten hangen; zij zouden de richtlijn negeren. De evaluatie
laat echter zien dat de verzekeringsartsen voor een belangrijk deel de richtlijn
wel hanteren. Toch sloot hij zich aan bij de eerder gestelde vragen. Hoe staat
het er in de praktijk voor? Welke rol speelt het LISV? In hoeverre wordt er
vanuit de uitvoeringsinstelling op aangedrongen? Voorkomen moet worden dat
het beeld ontstaat dat verzekeringsartsen er een rommeltje van maken, want
dat is niet terecht. Bestaat er enig getalsmatig inzicht in de relatie tussen
arbeidsongeschiktheid en ME? Hoe is de verhouding tot andere chronische
ziekten of moeilijk objectiveerbare ziekten?Als de verzekeringsarts, uiteraard na een individuele benadering, niet
tot arbeidsongeschiktheid concludeert, ontstaan er klachten en wil men naar
de rechter. Natuurlijk kan een keuringselement een rol spelen in het meningsverschil
tussen betrokkene en de arts. ME kan tot arbeidsongeschiktheid leiden maar
zal niet automatisch in alle gevallen tot volledige arbeidsongeschiktheid
leiden.De interpretatie van de wet en de richtlijn kan ook reden zijn voor een
verschil van mening. De problemen lijken in dat geval pas echt aan de orde
te komen. De klacht van betrokkenen is dat de rechter en de CRvB zich te strikt
aan de wet houden en dat men de richtlijn niet zou erkennen. In hoeverre is
er op het ministerie of door de LISV geanalyseerd wat er in de rechtszaal
met betrekking tot dit dossier gebeurt? Is er verschil in behandeling geconstateerd
voor en na de richtlijn? Bij de uitvoering van de wet maakt de wetsgeschiedenis
voor juristen ook deel uit van hun beoordeling. Welke betekenis hebben alle
discussies die in de Kamer hebben plaatsgevonden over dit dossier, gehad voor
die wetsgeschiedenis? In ieder geval wilde hij een antwoord op de vraag wat
er fout gaat in de rechterlijke procedures, met name bij de CRvB. Het gaat
dan niet om de gevallen waarin een verschil van mening is tussen betrokkene
en de rechter over de vraag of men al dan niet, en zo ja in welke mate, arbeidsongeschikt
is. De problemen gaan over de wijze waarop de CRvB er tegenaan kijkt.De heer Van Hoof kwam tot de volgende conclusies.1. Grote onvrede met de onduidelijkheid die er nog op allerlei plaatsen
is.2. Naar aanleiding van de brief is nog een aantal vragen te stellen met
betrekking tot de opstelling van de CRvB, bijvoorbeeld over de analyses.3. Op onderdelen is er onduidelijkheid in hoeverre de CRvB eigen beleid
van uitvoeringsinstellingen volgt, de marginale toetsing, of dat juist helemaal
niet doet en een eigen lijn inzet. Is er contact geweest tussen de staatssecretaris
en de rechterlijke macht, ook al zal dat in de trias politica heel beperkt
zijn?Wat dit laatste betreft, leek het de heer Van Hoof zinvol om via de expertmeeting
de rechterlijke macht aan tafel te krijgen voor het aangeven van de knelpunten.4. De kritische opmerkingen over de toepassing van de richtlijn door de
verzekeringsarts moeten serieus genomen worden. Het LISV kan hierin een rol
spelen.Voorts verklaarde hij een tegenstander te zijn van het aanpassen van de
normen in de TBA. Ook had hij enige terughoudendheid ten aanzien van het opnemen
van de richtlijn in de wet omdat het maar de vraag is of daarmee de problemen
worden opgelost. Kan deze richtlijn zo waterdicht worden verwoord in de wet
dat er niet opnieuw interpretatieverschillen ontstaan? Kunnen, via wettelijke
vastlegging, zaken worden geregeld voor moeilijk objectiveerbare ziekten waarmee
men wellicht in de toekomst wordt geconfronteerd? Staat het vast dat op deze
manier een verschil van mening tussen de artsen en de betrokkenen of tussen
de rechters en de betrokkenen opgelost kan worden? Een antwoord op al deze
vragen zal noodzakelijk zijn voor de beoordeling van een eventuele wettelijke
grondslag voor de richtlijn. Men moet er immers niet van uitgaan dat de problemen
automatisch zijn opgelost als de richtlijn een wettelijk karakter heeft gekregen.
Ook waarschuwde hij voor het oprekken van keuringsnormen. Zonder de wettelijke
stap uit te sluiten, stelde de heer Van Hoof voorop dat er eerst bevredigende
antwoorden op bovengenoemde vragen komen.De heer Biesheuvel (CDA) merkte op, dat de Kamer al worstelt
met de problematiek van chronische ziekten voordat de meeste Kamerleden wisten wat de ziekte ME is. Het is zeer terecht dat er zoveel aandacht
is voor ME maar het probleem is wel breder. Biedt de richtlijn medisch arbeidsongeschiktheidscriterium
voldoende houvast voor de problematiek van ME maar ook voor andere chronische
ziekten? Ook hij had zich met mevrouw Van Nieuwenhoven gestoord aan de passage
op bladzijde 6 van de brief omdat door het noemen van het kwantitatieve probleem
de bezorgdheid van de regering verstoord wordt. Wat wordt overigens bedoeld
met de zinssnede dat «bij moeilijk objectiveerbare aandoeningen de objectiveringseis
stringenter dient te worden gehanteerd»? Nog nooit is dat zo nadrukkelijk
gezegd. Dit zou als een stap terug kunnen worden opgevat.Mede door de uitspraak van de CRvB blijkt dat de richtlijn medisch arbeidsongeschiktheidscriterium
geen afdoende oplossing biedt. Hierdoor komt de vraag of de richtlijn geen
wettelijke status moet krijgen, nog nadrukkelijker naar voren. De heer Biesheuvel
herinnerde in dat verband aan de uitspraak van de staatssecretaris, gedaan
kort na de uitspraak van de CRvB, dat de richtlijn niet in strijd is met de
wet en dat het verklaren tot wettelijke status niet tot een oplossing zal
leiden. In de brief van 1 december wordt dat niet meer zo uitdrukkelijk gesteld.
Is de staatssecretaris op dat punt anders gaan denken dan in september? Centraal staat de vraag of het hier een juridisch probleem betreft of
een uitvoeringsprobleem. De brief van 1 december neigt naar een uitvoeringsprobleem;
die uitvoering moet nog iets gerichter geschieden. Is de kern van het probleem
niet dat als juristen uitspraken moeten doen waarbij zij zwaar moeten leunen
op medici die het niet met elkaar eens zijn, zij geneigd zullen zijn om wetsteksten
zeer strikt uit te leggen?Hij sloot zich aan bij de uitleg van mevrouw Van Nieuwenhoven over het
begrip objectiveerbaarheid, waarbij zij het woord verklaarbaarheid gebruikte.
In dat verband wees hij erop dat in een aantal gevallen door rechtbanken advies
is gevraagd aan deskundigen die in publicaties schrijven dat zij ME niet als
ziekte beschouwen. Dit leidt tot de wens om te komen tot een wettelijke status
van de richtlijn.Een andere vraag die te allen tijde overeind blijft, is die over de terugwerkende
kracht. In deze lange geschiedenis zijn een aantal cesuren aan te geven, waardoor
er een afspraak in de vorm van een fatale datum moet worden gemaakt. De heer
Biesheuvel zei zich terdege te realiseren dat dit in verband met herkeuringen
gecompliceerd kan zijn. Zijn er overigens cijfers bekend waaruit blijkt dat
bij bepaalde beroepsgroepen wel wordt aangenomen dat men arbeidsongeschikt
is en bij andere beroepsgroepen niet?Ook al is de brief van 1 december een uiting van grote bezorgdheid, toch
is die nog net een stap te weinig. Die ene stap is het verheffen van de richtlijn
tot wettelijke status. Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris constateerde dat de gemaakte opmerkingen
van de commissie zich beperken tot de kernvraag of de richtlijn een wettelijke
basis moet krijgen op basis van artikel 18, lid 8. Voordat hij op dat punt
zijn reactie zou geven, wilde hij eerst nog een aantal andere onderwerpen
bespreken die mede van belang zijn voor het beoordelen van die vraag.De indruk, gewekt door een onzorgvuldige formulering in de brief, dat
de discussie die plaatsvindt over de richtlijn en de toepassing van het probleem,
te maken heeft met een zelfstandig politiek streven naar volumebeperking,
wilde hij meteen wegnemen. Die opmerking slaat niet op de richtlijn maar op
de TBA die, hoewel maatschappelijk omstreden, op dit moment de wet is. Hij
betreurde die onzorgvuldige formulering des temeer omdat hij in de brief een
zo uitvoerig en genuanceerd mogelijk antwoord wilde geven op de vragen. In
veel brieven wordt uiting gegeven aan het onbegrip hoe het mogelijk is dat
men wordt afgewezen. Het is niet eenvoudig om de vraag naar de verhouding tussen het aantal
mensen met verschijnselen die op ME duiden en het aantal mensen met andere
oorzaken in samenhang met arbeidsongeschiktheid, te beantwoorden omdat de
registratie niet optimaal is. Er is een cijfer beschikbaar van het LISV, dat
wel met grote terughoudendheid gehanteerd moet worden. Van alle ME-patiënten
heeft 58% een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Dit cijfer is echter gebaseerd
op een onderzoek in Amsterdam en op een steekproef onder donateurs van de
ME-stichting in de provincies Overijssel, Flevoland en Zeeland en er is dus
geen sprake van een in alle opzichten wetenschappelijk verantwoord onderzoek.
Dit percentage wijkt niet af van andere ziekten die snel leiden tot beperkingen
die gevolgen hebben voor de positie op de arbeidsmarkt hetgeen een titel kan
zijn voor arbeidsongeschiktheid. Ook in andere ziektecategorieën worden
dus beslissingen genomen over arbeidsongeschiktheid die niet leiden tot een
arbeidsongeschiktheidsuitkering. De staatssecretaris verwees naar het rapport
van de Nationale commissie chronisch zieken (NCCZ) en van NIA/INO. De discussie
in de medische wereld over ME en alle verschijnselen die daarmee samenhangen
verklaren waarom dit onderwerp niet in alle opzichten tot rust is gekomen.
Veel mensen uit andere ziektecategorieën die een negatieve beslissing
krijgen, ontvangen die met ongeloof en kwaadheid maar omdat de discussie over
hun ziektecategorie niet meer aan de orde is, roept die beslissing niet dezelfde
mate van discussie op als bij ME. Dit is belangrijk voor de beoordeling van
de wens van een groot deel van de Kamer om de richtlijn een wettelijke basis
te geven. De stelling dat de richtlijn voor ME-patiënten niet goed functioneert,
blijft in de objectieve vergelijking met andere ziektecategorieën niet
overeind. Ook als ME-patiënten op grond van andere argumenten, bijvoorbeeld
op psychische gronden, een uitkeringen krijgen, doet dit niets af aan bovengenoemde
stelling. Via het opnemen van een richtlijn in de wet, kun je niet het probleem
oplossen dat een arts een diagnose stelt op psychische redenen. De richtlijn
functioneert feitelijk pas anderhalf jaar en er is nog geen enkele uitspraak
van de CRvB in een zaak waarin de beslissing genomen is nadat die richtlijn
is ingegaan. Het is nog te vroeg voor de conclusie dat de richtlijn niet werkt.
De discussie of de richtlijn in strijd is met de wet, vond de staatssecretaris
slecht. Wat dat betreft ging hij af op het oordeel van de belangrijke onafhankelijke
toezichthouder CTSV.De kern is de wijze waarop de richtlijn in de praktijk wordt toegepast
door artsen, want het aantal zaken dat bij de rechter komt betreft een toetsing
achteraf. Het is dus belangrijk dat er verbeteringen worden aangebracht in
de wijze waarop in de uitvoeringspraktijk met deze moeilijke materie wordt
omgegaan en vandaar ook de klemmende suggestie aan het LISV om via een uitvoerige
expertmeeting dat te bereiken.De staatssecretaris gaf toe, ook lang geworsteld te hebben met de vraag
of de richtlijn een wettelijke basis moet krijgen. In de brief van 1 december
is om de volgende overwegingen niet op dat verzoek van de commissie ingegaan.
Er zijn op basis van cijfers, ervaringen met vergelijkbare discussies uit
het verleden en het feit dat de richtlijn nog te kort functioneert, onvoldoende
aanwijzingen dat de richtlijn niet voldoet. Er zijn wel degelijk risico's
verbonden aan het geven van een wettelijke basis aan de richtlijn. De richtlijn
is opgesteld door medici ten behoeve van het oordeel van medici in individuele
gevallen. Er is dus geen sprake van een juridische tekst die zomaar omgezet
kan worden in een wettekst. Het gevaar bestaat dat, wanneer de tekst juridisch
geformuleerd gaat worden, zij eerder beperkter, scherper, dan ruimer wordt.Samenvattend wilde de staatssecretaris dan ook niet de conclusie trekken
dat de richtlijn in de praktijk onvoldoende werkt. Wel geloofde hij dat er
nog verbeteringen aangebracht kunnen worden maar daar is tijd voor nodig.
Een aantal punten uit de discussie ter verbetering van de werking van de richtlijn
in de praktijk, zullen bij het LISV, in verband met de expertmeeting,
worden aangedragen. Die expertmeeting kan ook verruimd worden met een aantal
juridische deskundigen. En misschien kan er op die wijze een lijntje naar
de CRvB worden gelegd. Hij geloofde niet dat het zinvol is om de richtlijn
in zijn geheel op te nemen in de wet. Wellicht kan er in een nadere regelgeving
op basis van artikel 18, lid 8 WAO iets worden verduidelijkt, hetgeen behulpzaam
kan zijn zonder dat dit de nadelen heeft van het opnemen van de hele richtlijn.
De staatssecretaris was overigens van mening dat de wettekst helder genoeg
is en dat de materie zeker helder is geworden in de parlementaire historie
van de wet. Andere richtlijnen worden ook in de praktijk toegepast zonder
dat men daar problemen mee heeft.Uitdrukkelijk waarschuwde de staatssecretaris voor het wekken van de verwachting,
als de wens van de commissie wordt gehonoreerd op bovengenoemde wijze, dat
velen die een afwijzing hebben gekregen alsnog in aanmerking komen voor een
arbeidsongeschiktheidsuitkering. Er kan slechts sprake zijn van een versterking
van de ingezette lijn. Voor het geven van meer helderheid, met behulp van
de expertmeeting, wilde hij zeker nog de tijd nemen tot begin maart. Een aantal
vragen, bijvoorbeeld of de tijd voor keuring toereikend is, wordt meegenomen
in die expertmeeting. Ook al ligt het met cijfervergelijkingen ingewikkelder
dan men denkt, toch zal bekeken worden in overleg met het LISV of meer objectief
cijfermateriaal over ME en andere ziekten behulpzaam kan zijn voor de vraag
hoe de richtlijn in de praktijk functioneert.De discussie over de terugwerkende kracht is niet aan de orde. Als het
al verstandig zou zijn om een wettelijke basis te geven, dan kan dat niet
meer zijn dan codificatie van de bedoeling van de wetgever, neergeslagen in
de richtlijn. Terugwerkende kracht is slechts aan de orde wanneer de wetgever
van mening is veranderd. Bij wijziging van de omstandigheid, door verergering
van de ziekte, kan altijd herkeuring worden aangevraagd. Nadere gedachtewisselingMevrouw Schimmel (D66) hield vast aan het geven van een wettelijke
grondslag aan de richtlijn door middel van artikel 18, lid 8, in werking te
laten treden en een AMvB voor te bereiden. De rechter beoordeelt de arbeidsongeschiktheid
aan de hand van artikel 18. Aan dat wetsartikel wordt nadere invulling gegeven
door de richtlijn, waarin een aantal bijzondere aandachtspunten staat aan
de hand waarvan getoetst wordt. Dat zijn dezelfde vragen waar de CRvB zich
ook voor gesteld ziet. In het rapport van het CTSV staat dat die richtlijn
in overeenstemming zou zijn met de wettekst omdat de richtlijn de ideeën
van de CRvB verwoordt, behalve dan dat de objectiveringseis van de CRvB sterker
is dan in de richtlijn. Zij was dan ook niet overtuigd dat er op dit ogenblik
nog niet voldoende argumenten zouden zijn om een dergelijke AMvB voor te bereiden.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA) meende dat begin maart de uiterste
termijn is waarop de volgende stap genomen moet worden. Die stap wilde zij
iets positiever inkleden. Positief is het dat er geen principiële argumenten
meer zijn tegen het opnemen van een aanvulling in de wet. Wanneer je de richtlijn
naast de begrippen uit de wet legt, dan zie je dat de richtlijn precies nader
aangeeft wat in de wet geformuleerd wordt. Het moet juridisch mogelijk zijn
om de richtlijn zodanig in te passen dat zij in het betreffende artikel in
de wet kan worden opgenomen. Zij vroeg om een positievere opdracht aan het
LISV, namelijk om de juristen van de expertmeeting een proeve te laten maken
van een wijziging van artikel 18, lid 8, om de richtlijn in te passen in de
wet.Zij stemde in met de staatssecretaris wat betreft de terugwerkende kracht.
De richtlijn blijft het uitgangspunt en daar moet het bij blijven. De heer Van Hoof (VVD) steunde van ganser harte de verbrede
opdracht, inclusief het juridische kader, aan de expertmeeting op korte termijn.
Als hij de absolute overtuiging had dat de richtlijn opgenomen kon worden
in de wet en dat dit alle problemen zou oplossen, sloot hij zich aan bij mevrouw
Schimmel. Voorlopig zijn er nog twijfels, maar hij sprak wel de bereidheid
uit om zich te laten overtuigen. De expertmeeting moet dan ook snel georganiseerd
worden.De heer Biesheuvel (CDA) wees nog eens op de vrij recente uitspraak
van de rechtbank in Den Haag, waarmee hij de conclusie van de staatssecretaris
tegensprak dat de richtlijn goed zou werken. Is die uitspraak geen reden om
te komen tot het vastleggen van de richtlijn in de wet, ook al is die niet
als wettekst geformuleerd? Een pleidooi voor terugwerkende kracht houdt inderdaad
in dat er verbeteringen moeten plaatsvinden in de uitvoering omdat een aantal
dingen niet goed zijn gegaan. Waarschijnlijk is er sprake van een combinatie
van een juridisch probleem en een uitvoeringsprobleem. Natuurlijk is hier
geen sprake van slechts een codificatie van het bestaande.Voorts wilde hij nog een antwoord op zijn vraag over de zin in de brief
waarin stond dat objectiveringseis stringenter dient te worden gehanteerd.De staatssecretaris wilde zich vooral concentreren op de beslissing
die door de verzekeringsartsen wordt genomen. De rechter komt er pas veel
later achteraan. Niemand heeft voorgesteld om de TBA te veranderen of om de
richtlijn te veranderen. Het gaat om het in de praktijk verbeteren van de
toepassing van de richtlijn door verzekeringsartsen, om het wegnemen van bestaande
misverstanden en om het bevorderen van helderheid in de discussie onder medici
over het complexe verschijnsel ME. Dat is de kern.Vervolgens wilde hij, onder nadrukkelijke aandrang van de commissie, nagaan
in hoeverre het in de wet verankeren, bijvoorbeeld in het Schattingsbesluit,
van elementen van de richtlijn aan het proces van verbetering een bijdrage
kan leveren. Daarvoor wordt de expertmeeting gebruikt en dat moet inderdaad
uiterlijk begin maart gebeuren. Weliswaar levert het opnemen van de hele richtlijn
in de wet complicaties op, maar er kan wel naar modificaties ervan worden
gekeken. Half maart wordt de Kamer hierover bericht. Mocht het langer duren,
dan kunnen eventueel deskundigen om advies worden gevraagd. Het moet snel
en zorgvuldig gebeuren, maar de betekenis is dat de uitvoering in de praktijk
verbetert. Daarom is de opmerking van de heer Biesheuvel onjuist en ook gevaarlijk.
Terugwerkende kracht houdt in, dat alle tienduizenden gevallen waarin beslissingen
zijn genomen op basis van de Wet TBA niet juist zijn geweest en dus allemaal
opnieuw moeten. Los van het feit dat daar geen aanleiding toe is, roept dit
bij veel mensen de verwachting op dat zij bij een herkeuring wel in aanmerking
kunnen komen voor een uitkering. De staatssecretaris waagde dit te betwijfelen,
gelet op de vrij scherpe criteria die hiervoor gelden sinds de TBA. Hij verwees
nogmaals naar de vergelijking met andere chronische ziekten.De staatssecretaris was bereid zich te laten overtuigen van de noodzaak
tot opname in de wet. Het overnemen van voorstellen die leiden tot verbeteringen
in de praktijk stuit al helemaal niet op bezwaren. Er mogen echter geen nieuwe
complicaties of verwarringen worden opgeroepen noch mogen er grote verwachtingen
worden gewekt die niet kunnen worden waargemaakt.Bij het stringenter hanteren van de objectiveringseis gaat het om de mate
waarin betrokkene door zijn aandoening een gebrek of handicap heeft om te
functioneren op de arbeidsmarkt. Als iemand een arm breekt, kan hij geen machine
bedienen en in zo'n situatie is het objectiveringselement makkelijker
aan te geven dan bij ME. Hier is absoluut geen strenger beleid bedoeld. De voorzitter van de commissie,WoltersDe griffier van de commissie,Van Dijk BIJLAGEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 1 december 1997Met uw brief van 1 oktober jl. heeft u mijn aandacht gevraagd voor de
arbeidsongeschiktheidsbeoordeling van ME-patiënten. U refereert daarbij
aan de discussie die daarover de afgelopen maanden in media en vakpers is
gevoerd. U vraagt mij om uitgebreid op de daarin aangevoerde argumenten in
te gaan. Voorts legt u mij een aantal specifieke vragen voor met betrekking
tot de jurisprudentie van de CRvB over dit onderwerp. 1. Recente discussie over het medisch arbeidsongeschiktheidscriteriumDe afgelopen maanden is in de media en in vakliteratuur een discussie
gaande geweest over de vraag of de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
in strijd is met de wet. Een aantal juristen is die mening toegedaan, omdat
de richtlijn naar hun opvatting ruimer is dan het wettelijk arbeidsongeschiktheidscriterium
toestaat.De achterliggende gedachte bij deze opvatting is de volgende. ME, of het
Chronisch Vermoeidheidssyndroom, staat voor een verzameling klachten waarvoor
geen medische oorzaak te vinden is. Dergelijke klachten kunnen in deze visie
geen basis zijn voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering, omdat de wet vereist
dat aan de arbeidsongeschiktheid een «ziekte» of «gebrek»
ten grondslag ligt.In deze visie wordt ME in het kader van de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling
derhalve – primair – niet als ziekte aangemerkt.Subsidiair wordt in deze visie gesteld, dat een objectieve vaststelling
van de (mate van) arbeidsongeschiktheid bij ME niet mogelijk is. Met andere
woorden: zou ME als ziekte moeten worden erkend, dan kan een ME-patiënt
desondanks niet als arbeidsongeschikt worden aangemerkt, omdat de verzekeringsarts
niet tot een objectieve vaststelling van de arbeidsongeschiktheid kan komen.
Bij deze subsidiaire stellingname wordt over het algemeen gerefereerd aan
de met de wet TBA aangebrachte aanscherping van de medische component van
het arbeidsongeschiktheidscriterium. Deze aanscherping houdt in, dat de arbeidsongeschiktheid
een «rechtstreeks en medisch objectief vast te stellen» gevolg
van ziekte of gebrek moet zijn. De richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
sluit niet uit dat onverklaarbare chronische vermoeidheidsklachten tot recht
op een arbeidsongeschiktheidsuitkering kunnen leiden. Om die reden wordt in
deze visie geconcludeerd dat de richtlijn in strijd is met de wet, en met
de uitleg daarvan door de CRvB.In de discussie speelt de vraag of ME een «ziekte» is een
belangrijke rol. In het wettelijk arbeidsongeschiktheidscriterium staat echter
niet de ziekte als zodanig centraal, maar de ongeschiktheid tot werken als
gevolg van ziekte. Het is immers niet de ziekte die recht op uitkering geeft,
maar de mate waarin betrokkene als gevolg daarvan verminderd belastbaar is.De vraag wat precies onder «ziekte» moet worden verstaan dient
in deze context te worden beantwoord. Er zijn andere redenen denkbaar die
maken dat een persoon zijn werk niet, of niet meer in volle omvang aankan.
Bijvoorbeeld de situatie waarin betrokkene een stapje terug moet doen, omdat
de arbeid die hij verricht voor hem te hoog gegrepen is. Of de situatie waarin
een arbeidsconflict ertoe leidt dat betrokkene zijn werk niet meer kan verrichten.Dergelijke ongeschiktheid voor arbeid is geen arbeidsongeschiktheid als
gevolg van ziekte of gebrek.De kern van de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling betreft dus niet de vraag
of betrokkene aan een «erkende» ziekte lijdt, maar de vraag of
de – eventuele – uit ziekte of gebrek voortvloeiende
beperkingen betrokkenes arbeidsmogelijkheden aantasten.De verzekeringsarts en de arbeidsdeskundige dienen in individuele gevallen
deze beoordeling te maken.Uiteraard is die beoordeling des te moeilijker in gevallen waarin betrokkene
zelf overtuigd is van zijn onvermogen tot het verrichten van arbeid. Een dergelijke
overtuiging speelt bij de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling een belangrijke
rol, maar is niet allesbepalend. In de richtlijn staat dit als volgt verwoord
(pagina 11) : «de verzekeringsarts stelt bij zijn onderzoek vast of
deze klachten aanleiding geven tot ongeschiktheid. Dat gebeurt doordat hij
van het bestaan en de logische samenhang van stoornissen, beperkingen en handicaps
overtuigd raakt. De verzekeringsarts gaat dus uit van de beleving van de cliënt.
Maar de verzekeringsarts stelt vast – en niet de cliënt. Er is
altijd een verschil in perceptie mogelijk waarbij de verzekeringsarts de situatie
van de cliënt ernstiger dan wel minder ernstig in kan schatten dan de
cliënt zelf. Het vaststellen heeft in de praktijk het karakter van plausibiliteit».Die gedachte (de subjectieve beleving is niet bepalend) is met de aanscherping
van het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium benadrukt. Het uitgangspunt
van de wet TBA is dat niet meer centraal dient te staan wat betrokkene niet
meer kan, maar juist wat betrokkene nog wel kan. In de medische component
van het arbeidsongeschiktheidscriterium is deze gedachte tot uitdrukking gebracht
door het verband te benadrukken tussen de aandoening enerzijds en de vermindering
van de verdiencapaciteit anderzijds. Daarmee is aangegeven dat loonderving
door andere dan medische oorzaken niet onder «arbeidsongeschiktheid»
mag worden begrepen. In dit licht moeten de passages in de wetsgeschiedenis
worden gezien waarin gesteld wordt dat de begrippen ziekte en gebrek niet
te ruim mogen worden uitgelegd. Uit de wettekst noch uit de wetsgeschiedenis
kan worden afgeleid dat aandoeningen waarvoor de medische wetenschap (nog)
geen verklaring heeft per definitie niet tot een arbeidsongeschiktheidsuitkering
zouden kunnen leiden. De opvatting dat ME-patiënten uitgesloten zouden
zijn van het recht op arbeidsongeschiktheidsuitkering is derhalve onjuist.De wet TBA vereist een omslag in denken bij verzekerden en bij beoordelaars.
De verzekeringsarts heeft met deze wet de opdracht gekregen zijn beoordeling
toe te spitsen op de resterende arbeidscapaciteit van een individuele verzekerde,
in plaats van op de verloren gegane verdiencapaciteit.Voor iedereen die, al dan niet als toetreder, aanspraak maakt op een arbeidsongeschiktheidsuitkering
geldt dat de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling geen bevestiging is van de
bestaande arbeidsongeschiktheid, maar gezien moet worden als een zorgvuldig
gemaakte inschatting van het resterend vermogen tot het verrichten van arbeid.
Dit is met name voor personen met moeilijk objectiveerbare aandoeningen een
moeilijke opgave. Het onbegrip (bij de behandelend sector, in de privesfeer
en op het werk) dat inherent is aan dergelijke aandoeningen leidt ertoe dat
men juist bij deze aandoeningen geneigd is de arbeidsongeschiktheidsuitkering
primair te beschouwen als een erkenning van de klachten.In de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
zijn de uitgangspunten voor de verzekeringsgeneeskundige beoordeling verwoord.
Daarbij is nauwkeurig aangesloten bij de doelstellingen van de wet TBA. Het
College van Toezicht Sociale Verzekeringen acht, blijkens zijn brief van 1
september (kenmerk 973 335), de richtlijn in overeenstemming met het
wettelijk arbeidsongeschiktheidscriterium. Ook naar het oordeel van het College
is derhalve de toepassing van de richtlijn in de praktijk rechtmatig. 2. Vragen met betrekking tot de uitspraken van de CRvB 2.1. Kan naleving van de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
in de praktijk door middel van beroepsprocedures afgedwongen worden, voorzover
het gaat om beslissingen die zijn genomena. Voor 19 september 1996b. Tussen 19 september 1996 en 1 maart respectievelijk 2 april 1997c. Na 1 maart respectievelijk 2 april 1997?De richtlijn is op 19 september 1996 tot stand gekomen. Het TICA heeft
de richtlijn naar alle voormalige bedrijfsverenigingen gezonden, met de aanbeveling
de richtlijn in de medische beoordelingspraktijk toe te passen. Alle bedrijfsverenigingen
hebben deze aanbeveling overgenomen, en de richtlijn daarmee tot beleidsregel
gemaakt. In de praktijk wordt de richtlijn sinds die datum door verzekeringsartsen
gehanteerd. Daarmee is geen nieuw beleid geïntroduceerd; de richtlijn
is een bevestiging van bestaand beleid. De richtlijn kan uiteraard pas worden
nageleefd nadat hij tot stand is gekomen. Beslissingen die voor 19 september
1996 zijn genomen zijn derhalve niet op de richtlijn gebaseerd, maar op de
uitvoeringspraktijk die voor die tijd gangbaar was, en die uiteindelijk in
de richtlijn is neergelegd. Tot 1 maart 1997 (datum inwerkingtreding nOSV)
had de richtlijn de status van beleidsaanbeveling aan de bedrijfsverenigingen.
Sinds 1 maart 1997 is de richtlijn, blijkens de publicatie in de staatscourant
van het daartoe strekkende besluit van het Lisv d.d. 2 april 1997, voor de
uitvoeringsinstellingen een verbindend voorschrift. Voornoemd besluit heeft
terugwerkende kracht gekregen tot 1 maart 1997.Op de juridische consequenties van deze ontwikkelingen ben ik in mijn
beantwoording van de in augustus jl. gestelde kamervragen1 al uitvoerig ingegaan.Met betrekking tot de vraag of de naleving van de richtlijn kan worden
afgedwongen in beroepsprocedures voor de CRvB zou ik het volgende willen benadrukken.
Het is niet de CRvB, maar het Lisv dat primair verantwoordelijk is voor de
handhaving van de richtlijn. Het Lisv heeft de mogelijkheid om binnen zijn
verhouding met de uitvoeringsinstellingen af te dwingen dat de uitvoeringsinstellingen
de richtlijnen naleven. De mandaatsverhouding alsmede de jaarovereenkomsten
die het Lisv met de uitvoeringsinstellingen sluit zijn daartoe toereikend.De uitspraken van de CRvB hebben uitsluitend betrekking op individuele
gevallen. De vraag die de CRvB in een beroepsprocedure beantwoordt, is de
vraag of de beslissing rechtmatig is. Het door de uitvoeringsinstelling ten
behoeve van die gevallen ontwikkelde beleid is voor de CRvB in principe een
gegeven. Staat dit beleid ter discussie in een beroepsprocedure, dan toetst
de rechter of het beleid binnen de kaders van de wet past. Voorts toetst de
rechter of in het voorliggende geval het beleid in overeenstemming met de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur is toegepast. De inhoud van het
beleid, de nadere invulling van door de wetgever aan de uitvoeringsinstellingen
overgelaten detailleringen, wordt door de CRvB in principe dan ook slechts
marginaal getoetst. 2.2. Hoe operationaliseert de CRvB het medisch arbeidsongeschiktheidscriterium:
wat verstaat de Raad onder medisch objectief vaststellen en welke maatstaven
legt de Raad in de praktijk aan om te beoordelen of er aan dit criterium is
voldaan?Zoals ik hiervoor heb aangegeven toetst de CRvB in een individueel geval
de beslissing omtrent de aanspraak op arbeidsongeschiktheidsuitkering op rechtmatigheid.Het criterium dat de CRvB m.b.t. de medische kant van de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling aanlegt is in feite al lange tijd hetzelfde.
Onder arbeidsongeschiktheid wegens ziekte of gebreken verstaat de CRvB «het
op medische gronden naar objectieve maatstaven gemeten niet kunnen of mogen
verrichten van de in aanmerking komende arbeid» (zie bijvoorbeeld RSV
1989/124, 1993/214, 1994/201, 1994/203 en 1995/129). Bij de wijziging van
de wettelijke omschrijving van het criterium is aangesloten bij deze jurisprudentie.
De CRvB ziet, zo heeft de Raad onder meer in zijn jaarverslag over 1992 aangegeven,
in deze wijziging dan ook een bevestiging van zijn jurisprudentie. Uit de
uitspraak, gepubliceerd in RSV 1996/161 blijkt, dat de CRvB ook in het geval
van een ME-patiënt een arbeidsongeschiktheidsuitkering niet uitsluit.
In deze uitspraak overwoog de CRvB dat een beroep op ME uitsluitend gebaseerd
op de ernst van de ondervonden en geuite klachten op zichzelf niet kan leiden
tot het aannemen van arbeidsongeschiktheid. In bijzondere gevallen is volgens
de Raad een toereikende objectieve vaststelling van ongeschiktheid echter
niet uit te sluiten. Dit is het geval als onder onafhankelijke medisch deskundigen
een vrijwel eenduidige, consistente en naar behoren medisch gemotiveerde en
verantwoorde opvatting bestaat dat ongeschiktheid tot werken voldoende aannemelijk
is, ook al is niet steeds geheel en al duidelijk aan welke ziekte of gebrek
precies die ongeschiktheid valt toe te schrijven of al verschillen zij zelfs
tot op zekere hoogte van mening over het antwoord op die vraag. Uit deze jurisprudentie
komt naar voren dat het onderzoek van de verzekeringsarts gericht moet zijn
op het objectiveren van de gestelde klachten als uiting of gevolg van ziekte
of gebreken. 2.3. Wat moet er volgens de CRvB precies medisch worden
vastgesteld:a. De klachten en/ofb. De ziekte en/ofc. De beperkingen en/ofd. Een causaal verband tussen a en b en/of tussen a en c en/of tussen
b en c.Wat vastgesteld moet worden is of betrokkene arbeidsongeschikt is als
gevolg van ziekte of gebrek. Dit gevolg dient rechtstreeks en objectief medisch
vast te stellen te zijn. Op die manier is het onder d. genoemde causaliteitsvereiste
in de wet vastgelegd. De ziekte wordt over het algemeen door de behandelend
sector vastgesteld, en door de verzekeringsarts in zijn beoordeling meegenomen.
Met betrekking tot de klachten die betrokkene heeft stelt de verzekeringsarts
vast of deze aanleiding geven tot ongeschiktheid. De beperkingen van betrokkene
vergen een medisch en arbeidskundig oordeel. 2.4. Welke maatstaven legt de CRvB in de praktijk aan
om te beoordelen of de beperkingen medisch objectief zijn vastgesteld:a. Bij mensen met een ziekte waarbij lichamelijke afwijkingen zijn
aangetoond die klachten kunnen verklarenb. Bij mensen met een psychiatrische ziektec. Bij mensen met ME/CVSd. Bij mensen met moeilijk objectiveerbare klachten?In het eerste gedeelte van deze brief ben ik al uitvoerig ingegaan op
de betekenis van de aanscherping die de wet TBA heeft gebracht in de medische
component van het arbeidsongeschiktheidscriterium. Dit criterium geldt ongeacht
welke diagnose ten aanzien van betrokkene kan worden gesteld.De CRvB kan dan ook geen verschillende maatstaven aanleggen al naar gelang
een andere diagnose in het spel is. 2.5.a. Zijn er aanwijzingen dat de CRvB de objectiveringseis ten aanzien van
ME-patiënten of personen met andere moeilijk objectiveerbare klachten
strenger hanteert dan ten aanzien van mensen met een psychiatrische ziekte?b. Zo ja, op welke gronden doet de CRvB dit?Ik beschik niet over dergelijke aanwijzingen, althans niet voorzover het
zou gaan om een onderscheid in benadering door de CRvB van moeilijk objectiveerbare
aandoeningen enerzijds en psychiatrische aandoeningen anderzijds. Daarbij
is van belang dat ook psychische klachten – al of niet voortvloeiend
uit een psychiatrische aandoening – soms moeilijk objectiveerbaar zijn.Wel zegt de CRvB dat de objectiveringseis bij moeilijk objectiveerbare
aandoeningen stringenter dient te worden gehanteerd. Dat ligt, in het licht
van mijn voorgaande betoog, in de rede. Bij moeilijk objectiveerbare aandoeningen
komt immers de vraag of betrokkene ziek is dan wel om andere redenen niet
meer kan werken pregnanter naar voren. Voorts is ook de mate waarin een betrokkene
die aan een dergelijke aandoening lijdt nog belastbaar is voor arbeid soms
heel moeilijk vast te stellen. Uit de jurisprudentie van de CRvB met betrekking
tot geschillen van medische aard blijkt overigens, dat de CRvB het oordeel
van de verzekeringsarts, ongeacht om welke aandoening het gaat, over het algemeen
in stand laat. Een dergelijke terughoudende benadering past bij de wijze van
toetsing door de rechter, die, zoals hiervoor al is beschreven, neerkomt op
het beantwoorden van de vraag of de beslissing rechtmatig is.Ik heb overigens geen aanwijzingen dat de CRvB bij toekenningsbeslissingen
minder terughoudend zou zijn dan bij beslissingen om geen uitkering toe te
kennen, of een uitkering in te trekken. Ook dit kan er op wijzen, dat de CRvB
de beslissing van de verzekeringsarts in principe respecteert, ook als de
arts wel tot arbeidsongeschiktheid concludeert. Op een dergelijke situatie
ziet de uitspraak van de rechtbank Assen, waaraan u in uw brief refereert.
De rechtbank oordeelde in die uitspraak dat het beroep van betrokkene, gericht
tegen het feit dat zij niet een volledige maar slechts een gedeeltelijke WAO-uitkering
kreeg, niet gehonoreerd moest worden. De rechtbank plaatste daarentegen zelfs
vraagtekens bij de rechtmatigheid van de toekenning van de uitkering. Tegen
deze uitspraak is geen hoger beroep ingesteld, zodat de CRvB aan een oordeel
daarover niet toekomt. Er zijn mij geen uitspraken van de CRvB bekend waarin
de hoogste rechter de rechtmatigheid van een aan een ME-patiënt toegekende
uitkering betwist. De betekenis van de uitspraak van de rechtbank Assen reikt
dan ook niet verder dan het individuele geval. 2.6. Is er sprake van tegenspraak tussen de maatstaven
die de CRvB in de praktijk aanlegt bij het beoordelen van de vraag of er sprake
is van arbeidsongeschiktheid bij ME-patiënten en andere chronisch zieken
met onverklaarbare klachten en de maatstaven die in de richtlijn «medisch
arbeidsongeschiktheidscriterium» worden aangelegd?Naar mijn mening zijn de door de CRvB aangelegde maatstaven niet wezenlijk
anders dan de maatstaven die in de richtlijn zijn neergelegd. Het Ctsv is,
blijkens zijn hiervoorgenoemde brief van 1 september jl. dezelfde mening toegedaan. 3. BeleidsoverwegingenIn de uitvoeringspraktijk vindt sinds enkele jaren een diepgaande heroverweging
plaats van de inhoudelijke vraagstukken bij de verzekeringsgeneeskundige beoordeling.
Deze heroverwegingen resulteren in verzekeringsgeneeskundige richtlijnen.
In het licht van de belangrijke doelstelling van de wet TBA,
dat de resterende arbeidsmogelijkheden centraal dienen te staan, in plaats
van de verloren gegane, is dat een noodzakelijke ontwikkeling. Immers de richtlijnen
zijn in de eerste plaats een belangrijk hulpmiddel bij het voorkomen van het
opnieuw uit de hand lopen van het arbeidsongeschiktheidsvolume. De ontwikkeling
van het arbeidsongeschiktheidsvolume in Nederland heeft de afgelopen jaren
een dalende tendens te zien gegeven. Uit de meest recente cijfers kan worden
afgeleid dat thans van een stabilisatie sprake is. Het aantal arbeidsongeschikten
is in Nederland echter nog altijd veel hoger dan in omringende landen. Het
aandeel arbeidsongeschikten in de beroepsbevolking bedroeg in Nederland in
juni 1997 12,7%. Ter vergelijking: in België bedroeg dit percentage in
1995 3,9, in Duitsland 4,8, in Zweden 8,4 en in Groot- Brittannië 6,31.De wet TBA is een belangrijke pijler in de volumeverminderingsoperatie,
die verzekerden rechtstreeks heeft geraakt.Ik wijs erop dat een versoepeling van de regels de noodzaak van dergelijke
pijnlijke, in de uitkeringen ingrijpende maatregelen opnieuw in het verschiet
zou doen liggen. De met de wet TBA gegeven scherpere normen dienen wat mij
betreft dus onverkort gehandhaafd te blijven. Deze normen dienen zo uniform
en zo zorgvuldig als mogelijk is te worden toegepast. Dat is de tweede belangrijke
functie van de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium»
en de andere richtlijnen. De expliciete formulering van de verzekeringsgeneeskundige
uitgangspunten komt de rechtszekerheid ten goede. De richtlijnen maken voor
verzekeringsarts en verzekerde het kader helder waarbinnen de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling
dient plaats te vinden, en de principes die daarbij dienen te worden gerespecteerd.De richtlijnen geven uiteraard echter geen pasklaar antwoord op elk individueel
geval. De individuele arbeidsongeschiktheidsbeoordeling blijft dus een moeilijke
beslissing, over de uitkomst waarvan een groot verschil van mening kan ontstaan
tussen de verzekeringsarts en de cliënt.Verbeteringen dienen wat mij betreft gezocht te worden in een verdergaande
investering in het verhogen van de kwaliteit van de uitvoeringspraktijk waaronder –
als belangrijk onderdeel – de verzekeringsgeneeskundige beoordelingspraktijk.In de eerste plaats hecht ik om die reden sterk aan een verdergaande ontwikkeling
van verzekeringsgeneeskundige standaarden en benadruk ik dit keer op keer
in mijn contacten met het Lisv. Er zijn op dit moment 9 verzekeringsgeneeskundige
richtlijnen, en er zijn er nog verschillende in voorbereiding.In de tweede plaats acht ik het in dit verband van groot belang dat het
Lisv minimumnormen voor de sociaal medische beoordeling opstelt. Het Lisv
heeft hieraan – op mijn verzoek – inmiddels hoge prioriteit gegeven.Voorts richt ik mijn aandacht op de deskundigheidsbevordering van verzekeringsartsen.
Ik heb de NVVG onlangs aanbevolen daarbij expliciet aandacht te schenken aan
de problematiek van de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling van ME-patiënten.
Aan het congres dat de NVVG in december a.s. over de standaarden organiseert
zal ik een bijdrage leveren. 4. Tot slotIk communiceer wat de problematiek van de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling
betreft intensief met de uitvoeringsorganisaties, en met ME-patiënten
zelf. Ik correspondeer regelmatig met de Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid,
en heb met enkele vertegenwoordigers daarvan enkele maanden geleden een lang
gesprek gehad. Een gesprek waarin wij niet alleen bij de wensen van de Steungroep,
maar ook bij de vorderingen die reeds gemaakt zijn als het gaat om verbeteringen
in de uitvoeringspraktijk hebben stilgestaan, zoals bijvoorbeeld
het tot stand komen van de richtlijn «medisch arbeidsongeschiktheidscriterium».
Ik heb de Steungroep leren kennen als een belangenvereniging die zeer actief
is en adequaat te werk gaat, en die ook een goed oog heeft voor wat reeds
is bereikt.Voor de suggestie van de Steungroep, om een expertmeeting met betrekking
tot ME-patiënten te organiseren heb ik bij het Lisv expliciet aandacht
gevraagd. Specifieke aandacht van verzekeringsgeneeskundigen voor de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling
van personen met moeilijk objectiveerbare aandoeningen is noodzakelijk, omdat
de essentie van die problematiek, te weten de onverklaarbaarheid van de klachten,
niet aan een – eventueel – recht op uitkering in de weg mag staan.Ik vertrouw erop u met het vorenstaande voldoende te hebben geïnformeerd. De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,F. H. G. de GraveXNoot1Samenstelling: Leden: Wolters (CDA), voorzitter, Van Nieuwenhoven (PvdA),
Doelman-Pel (CDA), Biesheuvel (CDA), Vliegenthart (PvdA), ondervoorzitter,
Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop (GPV), Schimmel (D66), Rosenmöller
(GroenLinks), Van Zijl (PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Van
Hoof (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA), Adelmund (PvdA), Dankers (CDA), Giskes
(D66), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Van der Stoel (VVD), Van Dijke (RPF),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Meyer (groep-Nijpels).Plv. leden: Terpstra (CDA), Oudkerk (PvdA), Soutendijk-van
Appeldoorn (CDA), Mulder-van Dam (CDA), A. de Jong (PvdA), Visser-van
Doorn (CDA), Van der Vlies (SGP), Fermina (D66), Rabbae (GroenLinks), Van
der Ploeg (PvdA), G. de Jong (CDA), Dijksma (PvdA), M. M. H. Kamp
(VVD), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Apostolou (PvdA), Heeringa (CDA), Van Boxtel
(D66), J. M. de Vries (VVD), B. M. de Vries (VVD), Leerkes
(Unie 55+), Van Vliet (D66), Hofstra (VVD), Hoogervorst (VVD), Nijpels-Hezemans
(groep-Nijpels).XNoot1antwoorden d.d. 10 september 1997 op vragen van de leden Oedayraj Singh
Varma (296971400), Van Boxtel en Schimmel (2969714720), Bijleveld-Schouten
(29697148900) en Marijnissen (2969715190).XNoot1Overigens zijn deze cijfers vanwege definitieverschillen niet zonder meer
met elkaar vergelijkbaar. Voor Nederland zijn bijvoorbeeld vroeggehandicapten,
ambtenaren en zelfstandigen meegeteld, terwijl die niet in ieder land in
de reguliere arbeidsongeschiktheidsstatistieken voorkomen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-22187-55.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl