Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Brief ministers en staatssecretaris ter aanbieding geannoteerde agenda RAZEB; 16-17 november 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST137570
 2009-2010
 
 21 501-02
 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
 
 
 
 
 Nr. 
 935
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN DEFENSIE, VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
EN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 6 november 2009
 
 Graag bieden wij u hierbij de geannoteerde agenda aan van de Raad Algemene
Zaken en Externe Betrekkingen (Razeb, inclusief Defensie en Ontwikkelingssamenwerking)
van 16 en 17 november 2009.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
 A. G. Koenders
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop
 De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
 F. C. G. M. Timmermans 
 
 Geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken en Externe
Betrekkingen (Razeb, inclusief Defensie en Ontwikkelingssamenwerking) van
16 en 17 november 2009
 Algemene Zaken
 Strategie duurzame ontwikkeling
 De Raad zal de voortgang van de Europese strategie voor duurzame ontwikkeling
(SDS) bespreken. Deze strategie, aangenomen tijdens de Europese Raad van juni
2006, overkoepelt en integreert de economische, sociale en milieuaspecten
van het Europese beleid. De Commissie heeft in juni een rapport uitgebracht
waarin de voortgang wordt beschreven.
 
 Daarnaast bespreekt de Raad wat de prioriteitsgebieden voor de komende
jaren zijn en hoe de SDS in de toekomst operationeler kan worden gemaakt.
De Nederlandse inzet zal zich richten op het belang van klimaat en energie,
van beheer van natuurlijke hulpbronnen en van duurzame productie en consumptie
voor duurzame ontwikkeling. Het gaat hierbij uitdrukkelijk om een perspectief
voor de lange termijn (2050), van waaruit concretere beleidsdoelen voor de
middellange en korte termijn in thematische strategieën en andere beleidsinitiatieven
dienen te worden verwerkt. Het Zweedse voorzitterschap zal mede op basis van
de Razeb-discussie aan de Europese Raad van december rapporteren over de SDS.
 (eventueel) Post-Lissabonstrategie
 Mogelijk houdt de Raad een oriënterend debat over de post-Lissabonstrategie
aan de hand van het consultatiedocument van de Europese Commissie. Het kabinet
is van mening dat de inhoud en de urgentie van een nieuwe Lissabonstrategie
niet los gezien kunnen worden van de gevolgen van de crisis, maar dat er geen
reden is om de koers van de Lissabonstrategie fundamenteel te veranderen.
Wel kan – in het licht van de crisis, vergrijzing, globalisering, klimaatverandering
en de resultaten van de Lissabonstrategie tot nu toe – de strategie
worden bijgesteld om te komen tot een ambitieuze en overtuigende Lissabonstrategie
na 2010. Na de oriëntatiefase die nu is begonnen zal uiteindelijk tijdens
de Europese Raad van maart 2010 besluitvorming over de post-Lissabonstrategie
plaatsvinden.
 Presentatie agenda voor de Europese Raad d.d. 10 en 11 december
 De Raad zal de agenda van de Europese Raad van 10 en 11 december
vaststellen. Het voorzitterschap heeft de agenda nog niet verspreid. Dit is
een procedureel agendapunt. De inhoudelijke voorbereiding van de Europese
Raad vindt plaats tijdens de Razeb van 7 en 8 december.
 Transport
 De volgende twee Transport Mededelingen zullen in de Razeb naar verwachting
zonder discussie worden aangenomen: COM(2009)538 betreffende integratie van
maritiem toezicht en COM(2009)540 betreffende de voortgang van het integrale
maritieme beleid. Beide fiches zijn u reeds eerder separaat toegezonden. 
 Externe Betrekkingen
 Ministers van Buitenlandse Zaken
 (eventueel) Rusland
 Tijdens het diner van de ministers van Buitenlandse Zaken zal waarschijnlijk
worden gesproken over de relatie van de EU met Rusland, mede ter voorbereiding
van de EU-Rusland-top op 17 en 18 november. De leden van de Trojka zullen
tijdens de topontmoeting onder andere de stand van de onderhandelingen over
een nieuw samenwerkingsakkoord, overige samenwerkingsvormen en de mensenrechtensituatie
in Rusland aan de orde stellen. Nederland is voorstander van het afsluiten
van een nieuw diepgaand, veelomvattend en juridisch bindend samenwerkingsakkoord
met Rusland. Recente terugtrekkende bewegingen van Rusland ten aanzien van
WTO-lidmaatschap en het Energiehandvest zijn zorgelijk en zullen tijdens de
top met Rusland worden besproken. Samenwerking tussen de EU en Rusland is
ook van belang om op wereldniveau voortgang te kunnen boeken op belangrijke
dossiers als energie, klimaat en non-proliferatie.
 
 De regering is van mening dat in de EU-Rusland relatie ook ruimte moet
zijn voor dialoog over onderwerpen waarover de meningen verschillen, zoals
mensenrechten en Georgië. Tijdens de EU-Rusland-top zal de EU expliciet
aandacht moeten vragen voor de mensenrechtensituatie in Rusland, inclusief
de positie van verdedigers van mensenrechten (d.w.z. alle mensenrechten, waaronder
ook die betreffende sexuele geaardheid en persvrijheid) alsmede de vooralsnog
onopgeloste moorden op de journaliste Anna Politkovskaja en de mensenrechtenactiviste
Natalja Estemirova. Verder zal de EU haar zorgen moeten uitspreken over de
sterke toename van geweldsincidenten in de Noordelijke Kaukasus.
 Oekraïne
 De ministers van Buitenlandse Zaken zullen ook spreken over de voorbereiding
van de jaarlijkse EU-Oekraïne-top, die op 4 december in Kiev zal
plaatsvinden. De top vindt plaats aan de vooravond van presidentsverkiezingen
in Oekraïne in januari 2010 en tegen de achtergrond van een ernstige
economische crisis. Voorts ondervindt Oekraïne problemen bij de bestrijding
van de griepepidemie. Het heeft de hulp ingeroepen van de EU, de NAVO en de
WHO. Ook dreigen nieuwe betalingsproblemen aan Oekraïense kant voor de
levering van Russisch gas. De uitvoering van het in overleg met het IMF aangenomen
hervormingsprogramma stagneert als gevolg van de verkiezingscampagne, waardoor
de uitbetaling van de volgende tranche van het IMF-steunpakket in gevaar komt.
 
 De regering vindt dat deze top een impuls moet geven aan het onderhandelingsproces
voor een Associatieovereenkomst met de EU. Daarnaast biedt de top gelegenheid
om aan te dringen op een effectief hervormingsprogramma, conform IMF-voorwaarden,
en om Oekraïense aspiraties en verwachtingen te temperen over verdere
toenadering tot de EU; een perspectief op toetreding is, als bekend, niet
aan de orde. De onderhandelingen over de Associatieovereenkomst verlopen stroef,
onder andere omdat Oekraïne aandringt op visumliberalisatie en omdat
de benodigde hervormingen aan Oekraïense zijde achterblijven.
 
 De Europese Commissie overweegt macro-economische steun aan Oekraïne
ter waarde van 500 miljoen euro. De regering staat positief tegenover de voorgestelde
lening zolang aan de IMF-voorwaarden wordt voldaan. 
 Civiele EVDB-capaciteiten
 De ministers van Buitenlandse Zaken zullen voorts spreken over de noodzaak
om de civiele EVDB-capaciteiten verder te ontwikkelen. Het Zweedse EU-voorzitterschap
heeft in de afgelopen maanden ingezet op verdere ontwikkeling en versterking
hiervan door de civiele capaciteitsplanning coherenter te maken en instrumenten
voor «rapid reaction» te verbeteren. De regering steunt deze inzet
van het voorzitterschap. Via de civiele EVDB-missies levert de Unie een concrete
bijdrage aan de bevordering van vrede en veiligheid in de wereld. De snelle
ontplooiing van de EUMM in Georgië vormt een goed voorbeeld van de toenemende
rol van de Europese Unie op dit terrein. Instrumenten als de Civilian Reponse
Teams (snelle inzet van civiele eenheden), maar ook de verdere ontwikkeling
van de Security Sector Reform-activiteiten van de EU dragen bij aan de efficiëntie
en effectiviteit van de civiele crisisbeheersing door de Unie. De regering
steunt ook de voorstellen van het voorzitterschap om de ontwikkeling van civiele
capaciteiten meer te synchroniseren met de ontwikkeling van de militaire capaciteiten.
Het voorzitterschap wil dit bereiken door op concrete terreinen als logistiek,
communicatie en training te zoeken naar synergieën. De regering ziet
in versterkte civiel-militaire samenwerking duidelijk toegevoegde waarde van
het EVDB bij het beheersen en beslechten van gewelddadige conflicten in de
wereld.
 Somalië
 De ministers van Buitenlandse Zaken zullen spreken over de actuele situatie
in Somalië en de mogelijke bijdragen die de EU kan leveren aan het vergroten
van de stabiliteit in Somalië. Deze discussie vindt plaats aan de hand
van de EU Fact Finding-Missie die eind augustus plaatsvond en die suggesties
op hoofdlijnen geformuleerd heeft voor de EU-inzet in Somalië. Er zal
specifiek worden gesproken over de mogelijkheden voor training door de EU
van het Somalische regeringsleger in de omliggende landen. Frankrijk heeft
bilateraal in Djibouti al eenheden van het Somalische leger getraind en wil
dit in Europees verband graag uitbreiden.
 
 De regering vindt Security Sector Development in Somalië belangrijk
en vindt het wenselijk dat de EU hier een rol in gaat spelen. Tegelijkertijd
is zij van mening dat een aantal vragen voldoende beantwoord zou moeten worden
alvorens tot training van Somalische militaire eenheden over te gaan. Zo is
over de duurzaamheid van de Franse trainingsinspanningen nog weinig bekend:
er zijn zorgen over de mogelijkheden voor structurele salarisuitbetalingen
en de discipline van de troepen laat te wensen over. Daarnaast is nog onduidelijk
of AMISOM de trainingen binnen afzienbare tijd over zal kunnen nemen.
 (eventueel) Westelijke Balkan
 De ministers van Buitenlandse Zaken zullen mogelijk de politieke situatie
in de Westelijke Balkan bespreken. Het zal gaan over de voortgang met het
Butmir-proces in Bosnië-Herzegovina. Dit is een initiatief van het Zweedse
voorzitterschap en de VS om de politieke impasse te doorbreken. Op 8 en 9 oktober
en op 20 en 21 oktober hebben besprekingen in Sarajevo op hoog niveau
(met deelname van Razeb-voorzitter Bildt) plaatsgevonden die echter nog niet
het gewenste resultaat hebben opgeleverd. Momenteel gaan op expertniveau de
besprekingen verder. De inzet van het EU-voorzitterschap is vooral gericht
op het mogelijk maken van de sluiting van het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger
(OHR) en de transitie naar EU Speciale Vertegenwoordiging. Een besluit over
de sluiting van OHR kan alleen door de Peace Implementation Council worden
genomen, die een dag na de Raad in Sarajevo bijeenkomt. Voorafgaand aan
de vergadering wordt een reactie van de Bosnische partijen op het aangeboden
pakket verwacht. De regering verwelkomt het initiatief van het Zweedse voorzitterschap
om de politieke impasse te doorbreken, maar meent wel dat de gestelde conditionaliteiten
voor de sluiting van de OHR niet moeten worden afgezwakt.
 
 Tevens zullen de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie in een gezamenlijke
sessie de situatie met betrekking tot de missie EUFOR/Althea bespreken. Als
bekend wordt de planning voor de omvorming van de executieve naar een trainingsmissie
uitgewerkt. Voor deze omvorming bestaan verschillende mogelijkheden, waaronder
die van een lange fase van transitie waarbij de trainingsmissie en de executieve
missie naast elkaar bestaan totdat is voldaan aan de voorwaarden waaronder
de executieve missie kan worden teruggetrokken. De Raad zal naar verwachting
nog geen definitief besluit nemen over omvorming. Nederland is van mening
dat bij het besluit over de toekomst van EUFOR rekening moet worden gehouden
met het transitieproces van de OHR; één van de taken van EUFOR
is tenslotte de ondersteuning van de OHR. Deze behoedzaamheid ten aanzien
van de besluitvorming dient ook te worden gezien tegen de achtergrond van
recente ontwikkelingen in Bosnië-Herzegovina, waarbij oplopende politieke
spanningen in aanloop naar de verkiezingen van oktober 2010 samengaan met
het uitblijven van hervormingen.
 
 Naar verwachting zal de Raad besluiten de Commissie te verzoeken een avis op te stellen over de EU-lidmaatschapsaanvraag van
Albanië. Zoals vermeld werd in de brief aan uw Kamer (d.d. 18 september
2009), kan Nederland hiermee instemmen. Een lidstaat heeft nog een parlementaire
reserve die naar verwachting spoedig zal worden opgeheven.
 (eventueel) Wit-Rusland
 De ministers van Buitenlandse Zaken zullen zich voorts buigen over de
betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland. Een belangrijk aspect daarvan betreft
het sanctieregime. In maart 2009 had de Raad besloten het volledige sanctieregime
tegen Wit-Rusland te verlengen tot maart 2010 met een verlenging van de opschorting
van de visumrestricties tot december 2009 (zie ook de brief aan Uw Kamer van
7 maart 2009, kamerstuk 21 501-02, nr. 884). Zonder een unaniem
verlengingsbesluit loopt het sanctieregime in maart 2010 automatisch af. Een
groot aantal lidstaten is voorstander van het afschaffen van het sanctieregime.
 Daarnaast zal de mogelijke inzet van EU-instrumenten voor «positief
engagement» met Wit-Rusland aan de orde komen, mede gelet op de opvatting
binnen de Wit-Russische oppositie die de EU heeft gevraagd om een beleid van
engagement in plaats van isolement. Vrijwel alle lidstaten steunen deze wens.
Het voorzitterschap heeft voorstellen gedaan op het gebied van visumfacilitatie
om de contacten met de Wit-Russische bevolking aan te halen, het eventueel
aangaan op termijn van contractuele relaties tussen de EU en Wit-Rusland en
het overeenkomen van een gezamenlijk actieplan.
 
 De regering is van mening dat de door Wit-Rusland gezette stappen van
beperkte en niet-onomkeerbare aard zijn, en zal daarom inzetten op verlenging
van het sanctieregime. Aan conditionaliteiten op het gebied van mensenrechten
en democratisering kan niet worden getornd. Tegelijkertijd, en mede gelet
op de wens van de Wit-Russische oppositie, is de regering ook bereid om maatregelen
te overwegen die de bevolking van Wit-Rusland ondersteunen. De regering is
daarom bereid te bezien of op het gebied van visumfacilitatie stappen kunnen
worden gezet. Voor het aangaan van contractuele relaties door de Unie acht
de regering de tijd nog niet rijp; hiervoor dient Wit-Rusland eerst meer overtuigende
stappen op het gebied van democratisering en verbetering van het
respect voor mensenrechten te zetten. Een actieplan in het kader van het Oostelijk
Partnerschap wil de regering wèl overwegen, omdat activiteiten op basis
van een dergelijk plan kunnen bijdragen aan het doorvoeren van hervormingen
in Wit-Rusland.
 Ministers van Defensie
 EDA Bestuursraad
 De ministers van Defensie zullen eerst bijeenkomen als Bestuursraad van
het Europees Defensie Agentschap (EDA). De EDA Bestuursraad zal besluiten
over het werkprogramma van het EDA voor 2009 en een concept voor training
van helikoptercrews. Tevens wordt de goedkeuring voorzien van twee onderzoeksprogramma’s:
een programma over onbemande vaartuigen en een programma over situational
awareness. Dit laatste programma zal gecoördineerd worden uitgevoerd
met de Europese Commissie en het European Space Agency (ESA). De thema’s
van beide programma’s sluiten aan bij Nederlandse prioritaire technologiegebieden
uit de Defensie Industrie Strategie, maar dienen nog nader te worden uitgewerkt.
De Bestuursraad zal voorts een verklaring aannemen om steun uit te spreken
voor de spoedige ontwikkeling en implementatie van Europese militaire luchtwaardigheidseisen.
Gemeenschappelijke militaire eisen voor luchtwaardigheid en een geharmoniseerd
certificeringproces kunnen in de toekomst tot besparingen in tijd en geld
leiden op het gebied van luchtsystemen. Gezien het belang van deze besparingen
hecht Nederland zeer aan dit initiatief. De Bestuursraad zal tevens een verklaring
aannemen over een «gelijk speelveld» op de Europese defensiemarkt.
 
 Tijdens de EDA Bestuursraad zal tevens een letter of intent worden getekend
over de oprichting van een European Air Transport Fleet (EATF). Nederland
heeft zich reeds eerder aangesloten bij dit initiatief en is voornemens ook
de letter of intent te tekenen. Dit initiatief kan de doelmatigheid van de
inzet van Europese luchttransportcapaciteiten vergroten door het zoeken naar
concrete verbeteringen in bestaande en toekomstige militaire luchttransportcapaciteiten
door bijvoorbeeld pooling van vliegtuigen en het verhuren van vlieguren. Voor
Nederland is het van groot belang dat de EATF goed blijft aansluiten op het
European Air Transport Command (EATC), dat in Eindhoven wordt gevestigd. Het
EATC richt zich vooral op het optimaal plannen en uitvoeren van de inzet van
beschikbaar gestelde transport- en tankvliegtuigen.
 Capaciteitenontwikkeling
 Vervolgens zullen de ministers van Defensie bijeenkomen in Razeb-verband.
Zij zullen dan besluiten over de begroting van het EDA. Het EDA heeft van
de Bestuursraad in mei 2009 opdracht gekregen een rolling
budget voor de periode 2010–2012 voor te stellen. Gezien de
budgettaire beperkingen van veel lidstaten diende dat voorstel zich te beperken
tot het strikt noodzakelijke voor de uitvoering van het werkprogramma. Het
voorstel van het EDA voldoet aan deze eis en Nederland kan ermee instemmen.
 Verder wordt gewerkt aan een administratieve regeling voor samenwerking
tussen het EDA en de Organisation Conjointe de Coopération
en matière d’Armement (OCCAR), alsmede een daaraan gerelateerde
beveiligingsovereenkomst. Indien gereed, zou de Raad deze kunnen goedkeuren.
Deze overeenkomsten moeten een goede aansluiting verzekeren tussen het genereren
van projecten in het EDA en de uitvoering van (een deel van) die materieelprojecten
door OCCAR. Nederland is voorstander van deze overeenkomsten. 
 
 De ministers van Defensie zullen verder spreken over capaciteitenontwikkeling
binnen het EVDB. Dankzij een verbeterde aanpak bij de aanbiedingen van lidstaten
aan de troepencatalogus van de EU is voortgang geboekt om enkele tekortkomingen
op te lossen, hoewel nog steeds tekorten resteren om de Europese militaire
capaciteiten op het vereiste niveau te brengen wat betreft uitzendbaarheid,
informatiesuperioriteit en bescherming. Verder zal op initiatief van het Zweedse
voorzitterschap worden onderzocht welke civiele en militaire capaciteitenbehoeften
overlappen en waar synergie kan worden bereikt tussen de respectievelijke
processen. Dit sluit volledig aan bij de geïntegreerde Nederlandse aanpak
en het Nederlandse uitgangspunt dat in civiel-militaire samenwerking de belangrijkste
toegevoegde waarde van het EVDB ligt.
 
 Nederland streeft op het terrein van de capaciteitenontwikkeling naar
een zo maximaal mogelijke samenwerking tussen de verschillende lidstaten.
Daarom participeert Nederland ook actief in verscheidene Europese samenwerkingsverbanden.
Om duplicering van capaciteiten te voorkomen, steunt Nederland de initiatieven
van Duitsland en het Verenigd Koninkrijk om te komen tot meer coherentie en
harmonisatie tussen de planningsprocessen van NAVO en EU.
 
 Ten slotte zal de Raad zich buigen over de uitkomsten van de discussie
over flexibiliteit en bruikbaarheid van de EU Battle groups. Er bestaat consensus
dat een meer flexibel gebruik op basis van vrijwilligheid mogelijk moet zijn,
doch dat de Battlegroups niet bedoeld zijn voor het vullen van gaten in reguliere
force generation. Ook is er overeenstemming dat twee gereedstaande Battle
groups beter samen moeten werken en dat ook de samenwerking tussen de Battle
groups en de EU Militaire Staf kan worden verbeterd. Nederland steunt de uitkomsten
van deze discussie en zal aandringen op een concreet vervolg wat betreft de
samenwerking tussen de Battle groups.
 Operaties
 De ministers van Defensie zullen voornamelijk de voortgang bespreken ten
aanzien van de operatie Atalanta voor de kust van Somalië. Zoals bekend
levert Nederland sinds 13 augustus 2009 de Force Commander van operatie Atalanta, die vanaf het fregat Hr. Ms. Evertsen opereert.
De Force Commander heeft zich in de afgelopen
maanden sterk ingezet voor een verbetering van de coördinatie met alle
in het operatiegebied aanwezige actoren en een verdere verbetering van de
bescherming van koopvaardijschepen. In de Golf van Aden is het aantal aanvallen
van piraten in de afgelopen maanden sterk afgenomen. Daar staat tegenover
dat de activiteiten van piraten in het Somalië Bassin zijn toegenomen.
Gezien de enorme omvang van dit gebied en de beperkte beschikbare capaciteiten
is het lastig de koopvaardijschepen effectieve bescherming te bieden. De EU
heeft reeds op deze ontwikkeling gereageerd door nieuwe surveillance gebieden
in te stellen in het Somalië Bassin.
 
 Nederland zal de partners inlichten over de situatie die was ontstaan
aan boord van de Hr. Ms. Evertsen, nadat het fregat op 23 oktober jl.
43 opvarenden van een stuurloos drijvende skiff heeft gered in de Golf van
Aden. Het betrof Somalische mannen, vrouwen en kinderen. De skiff werd ontdekt
door de boordhelikopter van de Hr. Ms. Evertsen die een patrouille uitvoerde.
Een marinearts en twee monteurs die naar de skiff zijn gevaren om hulp te
bieden constateerden dat een aantal opvarenden medische hulp behoefde en dat
de motoren niet te repareren waren. Vanwege de toenemende wind, de hoge golven
en de kans op kapseizen heeft het fregat de Somaliërs vervolgens aan
boord genomen. Nederland heeft vervolgens contact opgenomen met de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, die tevens verantwoordelijk is voor schipbreukelingen. De schipbreukelingen
zijn inmiddels in Djibouti aan land gezet en UNHCR zal verder zorg voor ze
dragen.
 Implementatie Verdrag van Lissabon/defensieaspecten
 Tijdens een werklunch zullen de ministers van Defensie van gedachten wisselen
over de defensieaspecten van de implementatie van het Verdrag van Lissabon.
De discussie zal zich vooral richten op de nieuwe elementen en structuur van
het EVDB, dat na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) zal gaan heten. Deze nieuwe elementen
bieden onder andere de mogelijkheid van versterkte samenwerking op defensiegebied
en permanent gestructureerde samenwerking. Daarnaast bepaalt het Verdrag van
Lissabon dat de Hoge Vertegenwoordiger (HV), die tevens vice-voorzitter van
de Europese Commissie wordt, zal worden bijgestaan door een Europese Dienst
voor Extern Optreden (EDEO). In deze EDEO zullen ook de huidige civiel-militaire
structuren van het Raadssecretariaat worden ondergebracht. Nederland is hiervan
voorstander om een civiel-militaire aanpak van crisisbeheersingsoperaties
zoveel mogelijk te waarborgen. Voor Nederland is het bovendien belangrijk
dat een onafhankelijk militair advies gegarandeerd is. De toekomstige HV zal
op basis van het door de Europese Raad van 29 en 30 oktober jl. aangenomen
document een voorstel moeten doen aan de Raad inzake de inrichting van de
EDEO.
 Ministers van Ontwikkelingssamenwerking
 Omvang officiële hulp van de lidstaten
 Tijdens het diner wil het Zweedse voorzitterschap de ontwikkelingen in
het hulpniveau van de lidstaten bespreken. Dit gebeurt onder meer met het
oog op de economische crisis en de mogelijke effecten hiervan op de begrotingen
van de lidstaten. Daarbij zal ook worden vooruitgeblikt op de te verwachten
hulpuitgaven in 2010, het jaar waarin de EU-lidstaten volgens de bestaande
afspraken collectief tenminste 0,56% BNI ter beschikking zouden moeten
stellen (minimaal 0,51% BNI voor oude lidstaten, tenminste 0.17%
BNI voor recente toetreders). In 2015 is het einddoel 0,7% BNI voor
de oude lidstaten en 0,33% BNI voor recente toetreders. Gezien de grote
verschillen tussen de hulpuitgaven in 2008 en het tussendoel voor 2010, lijkt
het onwaarschijnlijk dat bepaalde landen, zoals Italië, Griekenland,
Portugal en mogelijk ook Duitsland en Frankrijk, de afgesproken percentages
zullen halen. Over het Verenigd Koninkrijk is daarentegen bekend dat de in
2007 geplande forse toename van de hulpuitgaven over de jaren 2008–2010
gehandhaafd blijft in nominale termen. In Denemarken heeft de regering voorgesteld
om de officiële hulp in 2010 in absolute termen te handhaven op het niveau
van 2009. Nederland behoort met onder meer het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg,
Spanje en Denemarken tot de lidstaten die samen met de Commissie grote waarde
hechten aan het vasthouden aan de afspraken van 2005 en die achterblijvende
lidstaten daarop consequent zullen aanspreken.
 Klimaatverandering en ontwikkeling
 De Europese Raad van 29 en 30 oktober jl. bekrachtigde schattingen
van de Commissie dat de incrementele kosten van mitigatie en adaptatie voor
ontwikkelingslanden in 2020 jaarlijks rond de 100 miljard euro zullen bedragen.
De Europese Raad onderschreef tevens dat de publieke financiering in 2020
naar schatting tussen de 22 en 50 miljard euro per jaar zal bedragen en onderstreepte
dat de internationale klimaatfinanciering de financiering van
armoedebestrijding en de inspanningen om de Millennium Ontwikkelingsdoelen
(MDG’s) te bereiken niet mag ondermijnen.
 
 Voortbouwend op de conclusies van de Europese Raad zullen de ministers
van ontwikkelingssamenwerking spreken over klimaatverandering en ontwikkeling,
waarbij een visie op de middellange termijn moet worden neergelegd. De Raad
zal hiertoe ingaan op de kwetsbaarheid van de minst ontwikkelende landen,
kleine eilandstaten en de Afrikaanse landen. De verschillende aspecten van
klimaatverandering die voor ontwikkelingslanden een rol spelen (of gaan spelen)
zoals adaptatie, mitigatie, financiering en instituties zullen aan de orde
komen. Adaptatie vraagt urgent aandacht zoals ook is vastgelegd in het Bali-actieplan.
De ministers zullen langs de lijnen van dit actieplan ingaan op de noodzaak
van ownership, de relatie tot landbouw en voedselzekerheid en de relatie met
de internationale strategie voor de preventie van rampen. Zowel voor adaptatie
als mitigatie dient gestreefd te worden naar een win-win situatie waarbij
klimaatfinanciering leidt tot CO2-efficiënte groei waarbij
toegang tot energie en economische ontwikkeling gelijktijdig mogelijk zijn.
Bij de uitwerking van een akkoord in Kopenhagen zullen financiering, bestuur
en instituties een belangrijke rol gaan spelen bij de effectiviteit van de
uitgaven aan klimaatadaptatie en mitigatie in ontwikkelingslanden. Uitgangspunten
als coherentie, coördinatie en complemtariteit voor uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking
dienen onverminderd voor klimaatuitgaven te gelden en duplicatie van bestaande
structuren moet worden voorkomen Nederland zal onderstrepen dat de noodzakelijke
nieuwe uitgaven voor klimaat zoveel mogelijk additioneel zijn aan de ODA-verplichtingen
die de EU-lidstaten voor de MDG’s aangingen. Nederland zal ook stellen
dat de brede ervaringen die de laatste vijftig zijn opgedaan bij ontwikkelingssamenwerking
en effectiviteit van internationale hulp dienen te worden ingezet bij adaptatie
en mitigatie in ontwikkelingslanden.
 Beleidscoherentie voor ontwikkelingssamenwerking
 De Raad zal de voortgang bespreken op het gebied van coherentie voor ontwikkelingssamenwerking
naar aanleiding van de tweede voortgangsrapportage van de Commissie. Tevens
wordt er een vernieuwde aanpak overeengekomen voor de komende jaren (2010–1013),
met als belangrijkste wijziging het terugbrengen van het aantal prioriteiten
van 11 tot vijf onderwerpen: handel en financiën, klimaat, voedselzekerheid,
migratie en veiligheid. De uitwerking hiervan in een werkprogramma zal moeten
leiden tot een meer resultaatgerichte benadering.
 Nederland steunt de inperking van het aantal coherentiethema’s,
zodat een beter werkbaar plan kan worden opgesteld. Nederland heeft erop aangedrongen
dat ook het onderwerp «illegale geldstromen» in de prioriteit
handel en financiën werd opgenomen. Kapitaalvlucht en belastingontduiking
zijn schadelijk voor ontwikkelingslanden. Gezien de actualiteit van het onderwerp
in de OESO en G20 kan hier het komend jaar hopelijk voortgang op worden gemaakt.
 Hulpeffectiviteit en begrotingssteun
 Het Zweedse voorzitterschap wil in EU-kader een impuls geven aan de uitvoering
van de «Accra Agenda for Action» inzake effectiviteit van de hulp.
Daartoe is een «operationeel raamwerk voor hulpeffectiviteit»
opgesteld in overleg met de lidstaten en de Commissie. Dit raamwerk zal onderdeel
uitmaken van Raadsconclusies waarin de lidstaten en de Commissie worden opgeroepen
om meer werk te maken van de bestaande afspraken. In het raamwerk dat bedoeld
is als groeidocument zijn drie terreinen uit de Accra-Agenda uitgewerkt: werkverdeling
tussen donoren, het gebruik van lokale systemen en harmonisatie
van technische samenwerking als onderdeel van capaciteitsontwikkeling. Met
name op het gebied van werkverdeling doet het voorzitterschap een nuttige
poging om met concrete deadlines (Nederland heeft daar sterk op aangedrongen
in het voortraject) voor het opstellen van actieplannen per partnerland de
uitwerking van de EU-gedragscode te stimuleren. Nederland zal hier actief
aan bijdragen, onder meer door het leiden van het werkverdelingproces in Mali
(samen met Frankrijk), Bangladesh (samen met de Commissie) en Mozambique.
 
 In het raamwerk is op Nederlands initiatief ook een passage opgenomen
over begrotingssteun. Daarin wordt een dialoog aangekondigd tussen lidstaten
en Commissie om in 2010 tot een beter gecoördineerde benadering (coordinated
approach) te komen op het gebied van begrotingssteun. Tijdens de lunch van
het OS-deel van de Razeb wil het voorzitterschap een eerste discussie houden
over de vraag wat de contouren van die nauwere samenwerking zouden moeten
zijn en hoe dit verder zou kunnen worden aangepakt. Daarbij zal ook een vervolg
worden gegeven aan de door Nederland tijdens de Razeb van mei 2009 gestarte
discussie over versterking van de beleidsdialoog met overheden die begrotingssteun
ontvangen. Dit deel van de discussie zal mede worden gevoerd op basis van
een non-paper van de Commissie, waarin deze zal reageren op de door Nederland
aangezwengelde discussie.
 
 Het non-paper van de Commissie over begrotingssteun en politieke dialoog
is op dit moment nog niet officieel vastgesteld en verspreid. De minister
voor Ontwikkelingssamenwerking zal de Kamer dit document zo spoedig mogelijk
toezenden, vergezeld van een appreciatie, conform het verzoek van de Kamer
van 16 juli 2009 (kenmerk 21501-02-904/2009D29768).
 Economische Partnerschapsakkoorden
 De Commissie zal de Raad informeren over de voortgang die de afgelopen
maanden is geboekt bij de ondertekening van de interim EPA’s en bij
de onderhandelingen over definitieve EPA’s met volledige regio’s.
 Het volledige EPA met de regio CARIFORUM is eind oktober 2008 getekend,
maar formele ondertekening door Haïti heeft tot op heden niet plaats
gevonden. Hierdoor kon het parlementaire goedkeuringstraject nog niet in gang
worden gezet. De Commissie verwacht overigens dat de problemen die Haïti
ziet (met name vanwege handelsliberalisatie ten aanzien van buurland Dominicaanse
Republiek) binnenkort kunnen worden opgelost. In de Stille Oceaan regio heeft
Papoea Nieuw-Guinea de interim-EPA getekend. In Afrika heeft een tiental landen
de interim-EPA’s officieel ondertekend: Ivoorkust, Kameroen, Botswana,
Lesotho, Mozambique, Swaziland, Mauritius, Seychellen, Zimbabwe en Madagaskar.
Ondertekening van de resterende interim-EPA’s door Kenia, Tanzania,
Rwanda, Burundi, Oeganda, Zambia, Comoren en mogelijk ook Namibië zou
volgens de Commissie in de komende maanden kunnen plaatsvinden. Onderhandelingen
in alle regio’s lopen door voor het afsluiten van de definitieve regionale
EPA’s. Zoals bekend is er geen dwingende deadline. Een interessante
ontwikkeling is dat de West-Afrikaanse regio (bestaande uit 15 landen) afgelopen
zomer voor het eerst een gemeenschappelijk aanbod voor handelsliberalisering
heeft gedaan. Nederland waardeert de aanpak van de Commissie van de afgelopen
maanden en blijft voorstander van een flexibele en constructieve opstelling
van de Commissie in de vervolgonderhandelingen, waarbij WTO-conformiteit en
ontwikkelingsvriendelijkheid van de af te sluiten regionale EPA’s de
uitgangspunten moeten vormen. 
 Ministers van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
 (eventueel) Opbouw democratie in externe relaties EU
 De ministers van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking zullen
in een gezamenlijke sessie mogelijk spreken over de ondersteuning van democratisering
in derde landen en een EU-actieplan daartoe aannemen. Het actieplan is op
het moment van schrijven van deze brief nog niet beschikbaar. Democratisering
is belangrijk voor de ontwikkeling en vrede en veiligheid wereldwijd. Een
effectieve inzet van de Unie vereist een brede benadering en strategische
partnerschappen met overheden en politieke en maatschappelijke actoren in
derde landen. De Europese Unie beschikt over een uitgebreid scala aan instrumenten
voor de ondersteuning van democratiseringsprocessen waaronder politieke dialoog,
gezamenlijke EU-posities in multilaterale fora (zoals OVSE en VN), contractuele
betrekkingen (zoals het Verdrag van Cotonou, maar ook de vele associatie-
en partnerschapsakkoorden), verkiezingswaarneming, financiële hulp voor
democratiseringsprogramma’s, en (civiele) EVDB-missies. Het is belangrijk
om de samenhang tussen deze instrumenten te vergroten om waarden, bijvoorbeeld
respect voor mensenrechten, gelijkwaardigheid van man en vrouw en goed bestuur,
gezamenlijk uit te dragen.
 De regering zal in de Raad onderstrepen dat het ondersteunen van democratiseringsprocessen één
van de centrale doelstellingen dient te zijn van het externe beleid van de
EU, evenals het bevorderen van rechtsstatelijkheid en respect voor mensenrechten.
De regering zal ook aangeven dat de Europese belangen
worden gediend door democratisering. Stabiele markten en een goed investeringsklimaat
volgen mede uit een goed functionerende rechtsstaat en respect voor mensenrechten.
Indien derde landen stelselmatig deze waarden schenden mag de EU niet aarzelen
om maatregelen te treffen, bijvoorbeeld in het kader van het Verdrag van Cotonou,
of via het sanctiespoor. De mogelijkheden voor de EU om democratisering in
derde landen te beïnvloeden, variëren. Maatwerk en een landenspecifieke
benadering, alsmede een slimme inzet van bovengenoemd instrumentarium zijn
daarom belangrijker dan ooit, zoals ook verwoord in de brief naar aanleiding
van de motie Van Dam «Handelsbeleid en vaste waarden in een veranderende
wereldorde» van 18 juni 2009 (uw kenmerk 31 985, nr. 1).
 (eventueel) Afghanistan
 De ministers van Buitenlandse Zaken en de ministers voor Ontwikkelingssamenwerking
zullen mede in het licht van de recente vaststelling van de herverkiezing
van president Karzai eventueel spreken over de actuele situatie in Afghanistan
en over de implementatie van het actieplan inzake versterkte EU-inzet in Afghanistan
en Pakistan dat door de Europese Raad van oktober werd bekrachtigd.
 
 Op 1 november jl. trok presidentskandidaat Abdullah Abdullah zich
terug uit de presidentsverkiezingen. De uitroeping van Karzai tot winnaar
van de verkiezingen door de Kiescommissie maakte een einde aan een moeizaam
verkiezingsproces, waarin onregelmatigheden en fraude helaas veel aandacht
vroegen. De regering zal ervoor pleiten dat president Karzai met zijn nieuwe
regering er alles aan zal doen om de corruptie effectiever te bestrijden.
Het is een belangrijk positief signaal dat president Karzai in zijn eerste
toespraak na zijn herverkiezing aangaf hoge prioriteit te willen geven aan
corruptiebestrijding. Van de nieuwe president mag de EU verlangen dat hij
een overheid vormt die bestaat uit competente bewindslieden en topambtenaren,
dat hij rekening houdt met de noodzaak van tribale spreiding
en inclusiviteit, en dat hij personen benoemt op basis van competentie.
 
 De EU zal die nieuwe regering sterker dan voorheen beoordelen op haar
daden. Het Afghanistan Compact loopt volgend jaar af. Het moet worden opgevolgd
door een nieuw contract tussen de Afghaanse regering en de internationale
gemeenschap in de vorm van een realistisch plan waarin prioriteiten worden
gesteld. Nederland zal pleiten voor heldere en meetbare afspraken met de nieuwe
Afghaanse regering, ook over de inzet van de Afghaanse regering op het gebied
van rule of law, rechtsstaat en respect voor mensenrechten. De regering steunt
een actieve rol van de EU in dit proces en roept tevens op tot spoedige implementatie
van het EU-actieplan om te komen tot een effectievere EU-inzet in Afghanistan
en Pakistan.
 Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie
 (eventueel) EVDB
 Behalve over Bosnië zal tijdens de gezamenlijke sessie van de ministers
van Defensie en Buitenlandse Zaken gesproken worden over 10 jaar Europees
Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB). De ervaringen met de uitrol van de
meer dan twintig militaire en civiele EVDB-missies zullen daarbij de revue
passeren. Daarnaast zal gesproken worden over de wijze waarop de institutionele
veranderingen na inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon kunnen bijdragen
aan een coherenter Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidsbeleid (GBVB),
waaronder het EVDB valt.
 
 Voor Nederland is van belang dat in de komende jaren civiel-militaire
samenwerking in het EVDB wordt versterkt. De instelling van een civiel-militaire
planningseenheid draagt daar reeds aan bij. Daarnaast wil de regering dat
een verdere impuls aan de ontwikkeling van civiele en militaire middelen wordt
gegeven, o.a. door versterking van Crisis Response Teams,
Security Sector Reform en de civiel-militaire componenten in de Battle
groups. Ook zal de regering het belang van samenwerking met derde landen benadrukken.
Daarnaast zal er een impuls aan EU-NAVO samenwerking moeten worden gegeven.