Stichting Woningbeheer Limburg; Rapport over de opportuniteit van een parlementair onderzoek naar de financiële situatie bij de Stichting Woningbeheer Limburg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24339, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24339 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud 1. Inleiding2. Achtergrond en uitgangspunten van het onderzoek door
de werkgroep3. Eerste fase: de financiële opportuniteit van de
fusie3.1. SBDI3.2. Financiële aannamen bij de sanering SBDI en
de fusie 3.2.1. Algemeen3.2.2. Aannamen financiële positie HBL en Het Zuiden3.3. Enige opmerkingen m.b.t. financiële activiteiten
van het WBL na de fusie4. Tweede fase: de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheden4.1. Beknopte geschiedenis toezicht sociale huursector4.2. Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting4.3. De gang van zaken bij het WBL§ 5. Conclusies 5.1. Algemeen5.2. Eerste advies: nader parlementair onderzoek is opportuunad. 1)ad. 2)Overige aspecten van een parlementair onderzoek (artikel
18, Reglement van Orde van de Tweede Kamer)5.3. Tweede advies: nader parlementair is niet opportuunAdviesVragenDe sanering en fusieToezichtOmgevingsfactoren6. AanbevelingenBIJLAGE 1BIJLAGE 216 juli 1993: Brief van WBL aan CFV inzake verzoek om
steun en toezending stukken.13 augustus 1993: Brief van CFV aan WBL inzake verzoek
lening/garantie.24 augustus 1993: Telefoonnotitie van CFV inzake meerjaren-
en liquiditeitsbegroting.24 september 1993: Brief van WBL aan CFV inzake concept-aanvraag
om bedrijfsgerichte steun.11 oktober 1993: Brief CFV aan WBL inzake opmerkingen
aanvraag bedrijfsgerichte steun.20 december 1993: Brief CFV aan WBL inzake beoordeling
concept steunaanvraag.24 mei 1994: Brief WBL aan CFV inzake voorschot-aanvraag.1 juni 1994: Brief CFV aan WBL inzake aanvraag voorschot
bedrijfsgerichte steun8 juni 1994: Brief van WBL aan CFV inzake toezending jaarstukken
199312 juli 1994: Brief van WBL aan CFV inzake toezending
saneringsplan op hoofdlijnen22 augustus 1994: Telefoonnotitie van dhr. Flaman (CFV)
met dhr. Van Veldhoven (WBL)26 september 1994: Verslag bespreking 26 september 1994
te Huizen inzake de voorgenomen steunaanvraag van WBL bij het Centraal Fonds
voor de Volkshuisvesting7 november 1994: Verslag gesprek dd. 17 oktober 1994 inzake
afspraken Stichting Woningbeheer Limburg (WBL) en Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
(CFV)29 november 1994: Brief van gemeente Geleen aan CFV inzake
problematiek WBL8 december 1994: Brief CFV aan toezichthoudersoverleg
WBL15 december 1994: Brief van WBL aan CFV met afschrift
brief WBL aan de Staatssecretaris van VROM inzake inspectie11 april 1995: Brief CFV inzake toezending beleidsplan
CFV 199510 juli 1995: Brief van WBL aan CFV inzake toezending
rapport Shelter Consult BV28 augustus 1995: Brief CFV aan WBL inzake rapport Shelter
Consult BVBIJLAGE 3
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24339Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 339Stichting Woningbeheer Limburgnr. 5RAPPORT Inhoud 1.Inleiding     2.Achtergrond
en uitgangspunten van het onderzoek door de werkgroep2   3.Eerste fase: de financiële opportuniteit van de fusie33.1.SBDI3 3.2.Financiële aannamen bij de
sanering SBDI en de fusie  3.2.1.Algemeen3 3.2.2.Aannamen
financiële positie HBL en Het Zuiden4 3.3.Enige opmerkingen
m.b.t. financiële activiteiten van het WBL na de fusie5    4.Tweede
fase: de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkheden5 4.1.Beknopte
geschiedenis toezicht sociale huursector5 4.2.Centraal Fonds
voor de Volkshuisvesting5 4.3.De gang van zaken bij het
WBL6    5.Conclusies8 5.1.Algemeen85.2.Eerste advies: nader parlementair onderzoek is opportuun85.3.Tweede advies: nader parlementair is niet opportuun10   6.Aanbevelingen12    Bijlage 1Lijst
van geraadpleegde stukken14 Bijlage 2Bijlage bij het advies
van de leden Duivesteijn en  Hofstra inzake een beknopte selectie
van de correspondentie tussen WBL en het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting16Bijlage 3Bijlage bij het advies van de leden Duivesteijn en Hofstra
inzake een beknopte selectie van de correspondentie tussen WBL en toezichthouders221. InleidingTijdens de procedurevergadering van de vaste commissie voor Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, en de algemene commissie voor de Rijksuitgaven
op 30 augustus 1995 werd de opportuniteit besproken van een parlementair onderzoek
naar de financiële situatie bij de Stichting Woningbeheer Limburg.Er werd besloten om uit de beide commissies een werkgroep in te stellen.
Deze kreeg als taak om voor 15 oktober 1995 aan de beide commissies te rapporteren
over de opportuniteit van een dergelijk onderzoek. Bij deze rapportage zou
in ieder geval de resultaten worden betrokken van het onderzoek dat de staatssecretaris
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (de staatssecretaris)
heeft ingesteld naar de financiële situatie van het WBL. De resultaten
van dit onderzoek deed de staatssecretaris op 11 oktober 1995 aan de Kamer
toekomen.De werkgroep bestond uit de leden Versnel-Schmitz (D66, voorzitter), Biesheuvel
(CDA), Duivesteijn (PvdA) en Hofstra (VVD). De werkgroep kwam acht maal bijeen
en werd ambtelijk ondersteund door N. T. L. Hogenhuis en R. P. van Putten,
beide stafmedewerkers bij de commissiebureaus. De griffier van de werkgroep
was R. H. van Luyk. 2. Achtergrond en uitgangspunten van het onderzoek door
de werkgroepOp 15 september 1992 kwam de juridische fusie tot stand tussen Huisvesting
Bejaarden Limburg (HBL) en Het Zuiden, en de Stichting tot Bevordering van
Bijzondere en algemene woonvormen en Dienstverlening (SBDI), die indertijd
in ernstige financiële problemen verkeerde. Vanaf die datum gingen de
drie instellingen gefuseerd verder als de Stichting Woningbeheer Limburg (WBL).De periode tot de fusie tussen de genoemde instellingen kan worden beschouwd
als de eerste fase in de ontwikkelingen. De fusie die aan het einde van deze
eerste fase tot stand was een uitwerking van het convenant van 29 maart 1991 –
inzake gemaakte afspraken over de sanering van de SBDI – die door de
SBDI, HBL, Het Zuiden, de gemeente Maastricht en de staatssecretaris van VROM
(de staatssecretaris) waren ondertekend. Het samengaan van de verschillende
stichtingen was voor een groot deel ingegeven door enerzijds een behoefte
aan schaalvergroting bij HBL en Het Zuiden en anderzijds door de noodzaak
van het Rijk om een oplossing te zoeken voor het in technische zin failliete
SBDI. Een bijkomend voordeel van het onderbrengen van de SBDI bij HBL en Het
Zuiden was dat deze instellingen bereid waren ca. f 10 mln in de sanering
te steken.Gezien de bestaande financiële problematiek bij de SBDI – waarover
de toenmalige staatssecretaris van VROM de Kamer bij brief van 5 april 1991
berichtte – achtte de staatssecretaris een fusie de beste oplossing.
Over de voorgenomen fusie werden schriftelijke kamervragen aan de regering
gesteld. Tijdens een mondeling overleg op 27 november 1991 met de staatssecretaris
van VROM ging de Kamer in meerderheid accoord met de gesloten convenanten.In § 3 wordt ingegaan op de financiële opportuniteit van de
fusie.De werkgroep constateert dat er in de periode na de fusie – te beschouwen
als de tweede fase in het proces – een ernstige financiële situatie
is ontstaan. Relevant blijft de vraag welke rol de verschillende politiek-bestuurlijk
verantwoordelijken hebben gespeeld in deze tweede fase waarin de financiële
situatie zo'n lange tijd heeft kunnen verslechteren. Dit wordt in § 4
nader uitgewerkt. De conclusies over de opportuniteit van een parlementair onderzoek naar
de financiële situatie van het WBL staan in § 5.De aanbevelingen van de werkgroep, tenslotte, staan in § 6. 3. Eerste fase: de financiële opportuniteit van de
fusieNa een beknopte schetst van de SBDI volgen de (financiële) aannamen
bij de sanering van de SBDI, en bij de fusie van SBDI met de HBL en Het Zuiden. 3.1. SBDIDe Stichting tot Bevordering van Bijzondere en algemene woonvormen en
Dienstverlenende instituten (SBDI) werd in 1969 opgericht, en bezat in 1991
bijna 4 000 woningen verdeeld over 35 gemeenten. De groei – en
tegelijkertijd belangrijke kern van het probleem – ontstond begin jaren
tachtig, toen ca. duizend premiekoopwoningen werden aangekocht, die werden
omgezet in premiehuurwoningen via de zgn. OKH-regeling (omzetting koop in
huur). Doordat deze woningen duur werden aangekocht, en deels moeilijk verhuurbaar
bleken te zijn, ontstond een groot tekort bij de SBDI.1Bij brief van 4 oktober 1988 drong de toenmalige staatssecretaris aan
op aanpassing van de organisatie om het beleid en beheer te optimaliseren,
en drong aan op realisatie van een saneringsplan. Het rapport «Saneringsplan
SBDI» van januari 1990 diende mede als voorbereiding op samenwerkingsbesprekingen
tussen SBDI, HBL en Het Zuiden. 3.2. Financiële aannamen bij de sanering SBDI en
de fusie 3.2.1. AlgemeenEen belangrijke conclusie in de – op verzoek van de staatssecretaris
geleverde – rapportage van Deloitte en Touche (D&T) van 6 oktober
1995 is: «Op basis van de ter beschikking staande gegevens en in de
financiële modellen gehanteerde parameters is gebleken dat de aannamen
betrekking hebbende op de sanering van de SBDI op zorgvuldige wijze tot stand
zijn gekomen en op dat moment als realistisch kunnen worden aangemerkt.Bovendien is gebleken dat de totstandkoming van de berekeningen steeds
in nauw overleg tussen de betrokken partijen heeft plaatsgevonden. (...) Ten
behoeve van de prognose is een termijn gehanteerd van 10 jaar. Bij dit uitgangspunt
is geen verwachting uitgesproken ten aanzien van de exploitatie-resultaten
na de periode van 10 jaar. Daarom was en is er naast de saneringsbijdrage
aanvullend beleid noodzakelijk om de exploitatie-resultaten na de 10 jaar
positief te beïnvloeden» (rapport D&T, blz. 11).Over het door Shelter Consultants geschatte tekort2 van ca. 175 mln schrijft de staatssecretaris in zijn begeleidende
brief van 9 oktober 1995 dat «de belangrijkste verklaring voor de verschillen
tussen de cijfers bij sanering van de SBDI in 1991 en de huidige cijfers betreffende
het WBL gelegen is in de thans geldende eis om in de jaarrekening voorzieningen
te treffen voor te verwachten verliezen. Dit betekent dat onder het traditionele
systeem nog sprake kon zijn van een instelling met een hoge ABR, terwijl in
het huidige systeem bij dezelfde instelling deze aanzienlijk lager kan zijn
vanwege de getroffen voorzieningen. De totale vermogenspositie is in beide
gevallen dezelfde, maar het verschil in presentatie wekt een heel andere indruk».Daarnaast wijst hij op een aantal ontwikkelingen waarmee bij de sanering
geen rekening kon worden gehouden (verschil disconteringspercentage en werkelijke
renteontwikkelingen; invoering BBSH en invoering Wet Balansverkorting).
D&T schrijft verder nog dat «de indruk bestaat dat het berekend
tekort tot stand is gekomen uitgaande van de meest negatieve inschattingen
van de ontwikkelingen (...) en dat tevens de indruk bestaat dat van jaar op
jaar creatief gebruik is gemaakt van de mogelijkheden die de regelgeving (met
name BW) voor waardering, resultaatbepaling en presentatie bood».D&T rekent voor dat de vermogenspositie bij historische kostprijsberekening
waarbij zichtbare afwaarderingen en herwaarderingen buiten beschouwing zijn
gelaten evenals nieuwe waarderingsgrondslagen, er ultimo een positief vermogen
bestaat van 30 mln. Tenslotte stelt D&T dat «de positieve exploitatie-resultaten
bij een deel van het SBDI-bezit, benodigd voor het sluitend maken van de exploitatie
in de saneringsperiode, in het kader van de bruteringsoperatie moeten worden
aangewend om het verschil tussen het subsidie-afbraakpercentage van 4,6% (flankerend
beleid) en de realiseren huursomstijging van 3,8% voor de komende 15 jaar
te compenseren». 3.2.2. Aannamen financiële positie HBL en Het ZuidenZoals de staatssecretaris schrijft in zijn brief van 9 oktober 1995 was
een bijzonderheid in het geval van de sanering van SBDI dat de instelling
werd gesaneerd door het Rijk in samenwerking met de HBL en Het Zuiden. Aangezien
overname van het SBDI-bezit door deze twee instellingen werd voorzien, werd
afgezien van het stellen van gebruikelijke extra voorwaarden (zoals verscherpt
toezicht en/of tussentijdse voortgangsrapportages) Dit geschiedde mede in
het licht van de destijds gunstige vermogenposities en redelijke exploitatieresultaten
van Het Zuiden en de HBL zoals die bleken uit de jaarrekeningen 1990 en 1991
(brief van de staatssecretaris van VROM, 9 oktober 1995, blz. 3). Het ontbreken
van meerjarenramingen voor financieel- en onderhoudstechnisch beheer, alsmede
een prognose voor de liquiditeitspositie bij de fusiepartners HBL en Het Zuiden
in 1991, was volgens de staatssecretaris niet uitzonderlijk en behoefde op
zichzelf geen reden te zijn om te twijfelen aan de potenties van de stichtingen
in relatie tot de fusie.Op korte termijn zou de financiële positie van beide instellingen
aan erosie onderhevig geraken. Voor het Zuiden gold dit door de overname van
het woningbezit van Eygelshoven. Deze overname bleek volgens het inspectierapport
DGVH een grote elasting te zijn voor het WBL. Het inspectierapport (zie ook
§ 4.3) van 13 april 1994 stelt dat de overname en sanering van Eygelshoven
een veelvoud (f 12,4 mln) kostte dan het oorspronkelijke uitgangspunt
(f 4 mln) waar het WBL voor opdraaide: «blijft de vraag waarom
Het Zuiden Eygelshoven kon overnemen, wetende van de slechte kwaliteit van
dit bezit, en daarnaast ook nog meerdere malen gewaarschuwd voor de slechte
financiële positie door haar accountant en het NCIV-rapport» (Inspectierapport»
DGVH, 13 april 1994, blz. 27–28).Het Zuiden heeft daar volgens het WBL altijd tegenovergesteld dat zij
de overname van Eygelshoven in samenhang zag met de overname van SBDI-bezittingen,
waarbij een hogere bijdrage aan de SBDI sanering gepaard diende te gaan met
een lagere bijdrage aan het bezit Eygelshoven (zie brief WBL aan de staatssecretaris
van VROM, 15 december 1994, en vervolgrapportage D&T, blz. 13, 6 oktober
1995).Voor de HBL gold dat de inspectie DGVH in december 1990 positief adviseerde
om de HBL toe te laten als stichting krachtens artikel 59, Woningwet. De inspectie
had evenwel geconstateerd dat de HBL nog nooit meerjarenbegrotingen had opgesteld.
Uit de eerste meerjarenbegroting in maart 1992 – een (nieuwe) verplichting
voor een toegelaten instelling bleek dat er een achterstand in
onderhoud was die ertoe leidde dat de gezonde financiële situatie in
twee jaar teniet werd gedaan. 3.3. Enige opmerkingen m.b.t. financiële activiteiten
van het WBL na de fusieVolgens D&T heeft het WBL een aantal mogelijkheden onbenut gelaten
om de financiële positie te verbeteren. Zo worden genoemd: verkoop van
woningen; verkoop van dkp-bezit waardoor een bijdrage van VROM kon worden
verkregen; vervroegde aflossingen van hoogrentende rijksleningen.De staatssecretaris stelt dat de adviezen met betrekking tot de te nemen
maatregelen uit het rapport van Coopers & Lybrand d.d. 3 juli 1990 niet
zijn opgevolgd.Verder heeft een aantal gebeurtenissen (bouw van een nieuw kantoor; onkostenvergoeding
voor een adviseur, het aantal stafleden bij het WBL) een zeker effect gehad
op de huidige financiële situatie, maar lijkt nog meer te duiden op het
bestaan van een bepaalde bedrijfscultuur (zie ook rechercherapporten DGVH
van 12 mei en 28 juni 1995). 4. Tweede fase: de politiek-bestuurlijke verantwoordelijkhedenAllereerst volgt hieronder een summier overzicht van de BBSH voor zover
relevant voor de ontwikkelingen bij het WBL. Aan de rol van het Centraal Fonds
Volkshuisvesting (CFV) wordt in § 4.2. kort aandacht besteed. 4.1. Beknopte geschiedenis toezicht sociale huursectorIn de Woningwet staan in artikel 70 de bepalingen op hoofdlijnen die relevant
zijn voor het toelaten van instellingen die uitsluitend in het belang van
de volkshuisvesting bezig zijn (zoals het WBL). Verder wordt in dit artikel
ondermeer op hoofdlijnen geregeld welk toezicht er vervolgens op de toegelaten
instellingen wordt uitgeoefend. De verdere uitwerking van dit artikel is te
vinden in het Besluit beheer sociale-huursector (BBSH) van 9 oktober 1992
(Stb. 555, 1992). Dit besluit, een uitvloeisel van de Nota Volkshuisvesting
in de jaren negentig (20 691, nr. 3), verving het Besluit toegelaten
instellingen volkshuisvesting uit 1976.De belangrijkste uitgangspunten van het BBSH zijn:– corporaties kregen meer gelegenheid om de verantwoordelijkheid
inzake de volkshuisvesting inhoud te geven;– door de decentralisatie kreeg de gemeente de rol van eerstelijns
toezichthouder, en het Rijk de rol van tweedelijns toezichthouder. Gemeenten
werden belast met het toezicht, en beoordelen in eerste instantie de werkzaamheden
van de corporatie; het Rijk komt pas in actie wanneer de eerstelijns toezichthouder
tekort schiet;– een aantal gedetailleerde handelingsvoorschriften verviel, waarbij
gold dat wat centraal werd geschrapt niet op decentraal niveau weer zou worden
ingevoerd;– de mogelijkheid tot het geven van een aanwijzing bleef liggen
bij het Rijk. 4.2. Centraal Fonds voor de VolkshuisvestingArtikel 71 van de Woningwet biedt de mogelijkheid om bij AMvB een Centraal
Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV) in te stellen. Dit geschiedde door het
besluit van 17 oktober 1988 (Stb. 483, 1988). Een van de aanleidingen om indertijd
een CFV in te stellen was de ontwikkeling van de sociale-huursector naar een
zelfstandiger positie ten opzichte van de overheid, hetgeen paste
in het voorgestane decentraliserings- en dereguleringsbeleid.De memorie van toelichting van het besluit meldt dat het CFV de integrale
zorg van de overheid over zou nemen voor instellingen, die als gevolg van
ontoereikende reserves niet meer in staat zijn zelfstandig te functioneren
en uit deze situatie kunnen worden gehaald door een financiële injectie
en gerichte saneringsmaatregelen. De memorie schrijft verder dat de opstelling
en uitvoering van de saneringsplannen primair bij de betrokken instelling
ligt, die (...) een aanvraag om geldelijke steun bij het CFV in kunnen dienen
die steunt op een realistisch saneringsplan. Het besluit schrijft verder in
artikel 14 voor, dat het CFV de aanvragen toetst aan criteria die zijn neergelegd
in een jaarlijks te herzien beleidsplan.Uit de brief van Kempen van 8 september 1995 inzake zijn mogelijk optreden
als bewindvoerder bij het WBL, blijkt dat het beleidsplan CFV vereist dat
een saneringsplan inzicht geeft of uit de historische betrokkenheid in financiële
en/of beleidsmatige zin medeverantwoordelijkheid van het Rijk en/of gemeente(n)
kan worden afgeleid. Op dit belangrijke punt wordt in de volgende paragraaf
verder ingegaan. 4.3. De gang van zaken bij het WBLDe huidige staatssecretaris van VROM schrijft in het chronologisch overzicht
(Bijlage 1 bij zijn brief van 8 september 1995) dat in het voorjaar van 1993
zijn voorganger signalen ontving dat de financiële positie van het WBL
verslechterde. Dit leidde tot een gerichte inspectie door DGVH die in de tweede
helft van 1993 werd uitgevoerd. Op 24 september 1993 werd door het WBL een
saneringsaanvraag bij het CFV ingediend hetgeen deze signalen bevestigde.Het genoemde inspectierapport verscheen – een jaar later –
op 13 april 1994 en verwees ondermeer naar een rapport van Coopers & Lybrand
van 3 juli 1990 dat op verzoek van (de voormalige) Stichting Woningbeheer
Limburg over de mogelijke overname was opgesteld. Het rapport stelt dat «op
bedrijfseconomische gronden over de overname negatief moet worden geadviseerd.
Onder een aantal randvoorwaarden kan, mede uit volkshuisvestelijke overwegingen
worden besloten om de overname te realiseren.»1Het inspectierapport haalt ook een brief aan van de besturen van HBL en
Het Zuiden van 4 november 1991 waaruit blijkt dat deze besturen zich terdege
bewust waren van de zware en verantwoordelijke klus die hen na de fusie stond
te wachten. De besturen schreven in de brief dat «de risico's in het
licht van de aanvullende en met u besproken voorwaarden acceptabel en beheersbaar
zijn».Voor wat betreft de werkwijze van het WBL, kan het inspectierapport voor
het WBL-bestuur echter als tamelijk vernietigend worden bestempeld. Het inspectierapport
gaat ondermeer kritisch in op de wijze berekening van de financiële reserve
(ABR + voorzieningen). Er wordt voorts forse kritiek geuit op de activiteiten
van het WBL-bestuur: «Het WBL is in belangrijke mate gehandicapt door
het op cruciale momenten ontbreken van een voor deze problemen benodigd adequaat
werkapparaat (voor, tijdens en na de fusie) en een ter zake kundig en slagvaardig
bestuur» (Inspectierapport DGVH, 13 april 1994, blz. 2). Een aantal
concrete punten van kritiek:– de gepresenteerde berekeningen van de exploitatietekorten zijn
gebaseerd op ongewijzigd beleid terwijl de crux van de saneringsoperatie nu
juist een door het WBL-bestuur te ontwikkelen beleid zou zijn, gericht op
het terugdringen van de exploitatietekorten (voor concrete saneringsmaatregelen,
zie het Inspectierapport, blz. 3). – de Raad van Toezicht is door het WBL-bestuur nooit serieus genomen;
de feitelijke functie blijkt niet anders te zijn geweest dan de overbodige
bestuurders van de fuserende instellingen kwijt te raken;– het kostenniveau van de administratieve en technische beheer is
in vergelijking met andere corporaties veel te hoog, evenals de kapitaallasten
van het dure centrale kantoorgebouw.1In het (ambtelijk) overleg op 9 mei 1994 tussen VROM en het WBL-bestuur
over het inspectierapport stelde DGVH dat uit het onderzoek blijkt dat de
sanering van de SBDI feitelijk geslaagd is (Inspectierapport DGVH, 13 april
1994, blz. 23–24). De toenmalige staatssecretaris herhaalde deze stelling
in een brief van 5 juli 1994 aan het WBL, waarbij hij erop wees dat «bij
het aangaan van de saneringsovereenkomst impliciet er van uit mocht worden
gegaan dat door het WBL-bestuur een beleid van gezondmaking zou worden ingezet».
Hiervoor zijn in het convenant noch in overige onderliggende correspondentie
meer concrete richtlijnen voor gegeven.De gerichte inspectie valt min of meer te beschouwen als het startschot
voor het betrekken van de formele stellingen door alle betrokkenen: WBL, CFV,
VROM, en de toezichthoudende gemeenten2 . De interpretatie
van de convenanten en de AMvB's zoals beschreven in § 4.1. en §
4.2. levert hiervoor de juridische munitie.Hierbij bleek ook het convenant van 29 maart 1991, ondertekend door de
staatssecretaris van VROM, SBDI, HBL en Het Zuiden, een achilleshiel te zijn.
Voor onvoorziene omstandigheden schrijft het convenant in artikel 10.2. voor:
«In het geval dat zich bij de uitvoering van het onderhavige convenant
en de onder sub 10.1. nadere bedoelde afspraken kwesties voordoen welke niet
of onvoldoende voorzien zijn, zullen partijen in goed overleg naar een oplossing
hiervoor zoeken, waarbij zij zich zullen laten leiden door de beginselen van
de goede trouw». Doordat dit en andere convenanten weinig concreet waren
over het te voeren saneringsbeleid, lijkt het erop dat de betrokken het WBL –
behalve een aantal aanloopproblemen beschouwden als een «gewone»
woningbouwcorporatie. Uit de stukken blijkt in ieder geval niet dat de DGVH-inspectie
het WBL als een kasplantje, of in ieder geval als een zorgenkind, heeft beschouwd.Aangaande het nemen van financiële medeverantwoordelijkheid heeft
de staatssecretaris tot nu toe de verzoeken van het WBL ten principale terug
verwezen naar de eerstelijns toezichthouders (de gemeenten) en het CFV, waarbij
de staatssecretaris zich baseerde op de reeds genoemde regelgeving.3 De gemeenten wilden echter geen financiële betrokkenheid
in het saneringsproces accepteren, en spraken de staatssecretaris aan op zijn
(mede-)verantwoordelijkheid. Het CFV was pas bereid om een saneringsaanvraag
in behandeling te nemen indien deze voldeed aan alle eisen die daaraan op
basis van het beleidsplan CFV dienden te worden gesteld – waaronder
de vraag over de medeverantwoordelijkheid van het Rijk en/of de gemeente(n).
Voor het WBL lijkt een grondige sanering schier onmogelijk zonder overheidssteun
in brede zin van het woord. De staatssecretaris van VROM tenslotte, heeft
al meerdere malen laten weten dat hij pas financiële (mede-) verantwoordelijk
wenst te aanvaarden indien het CFV in haar oordeelsvorming tot de conclusie
komt dat derden, waaronder gemeenten, mede-verantwoordelijk zijn voor c.q.
invloed hebben gehad op de ontstane financiële situatie. In zijn brief
van 9 oktober 1995 verwijst hij naar artikel 10.2. op grond waarvan «voornoemde
ontwikkelingen, waarmee bij de sanering geen rekening is gehouden, onderwerpen
van gesprek kunnen zijn met de Stichting Woningbeheer Limburg en het Centraal
Fonds Volkshuisvesting.De schriftelijke correspondentie tussen de politiek-bestuurlijk verantwoordelijken
verwerd in de periode tussen september 1992 en december 1994 tot
een vrij academische discussie over verantwoordelijkheden. Dit was voor de
toezichthoudende gemeenten – die vanaf het begin toch al niet gelukkig
waren met de fusie (zie ondermeer de brief van de staatssecretaris van VROM
aan de Tweede Kamer van 30 oktober 1991, 22 300 XI, nr. 28; en de brief
van de gemeente Geleen van 4 augustus 1992) – reden om bij brief van
26 januari 1995 vast te houden aan hun terugtrekking op hun formele toezichstrol
sinds medio december 1994, en niet langer te participeren in de uitvoering
van het stappenplan van het WBL-bestuur dat sinds 8 juli 1994 onderwerp van
onderhandeling tussen alle betrokkenen was geweest.Op 5 april 1995 werd tijdens een bestuurlijk overleg tussen de staatssecretaris
en de toezichthoudende gemeenten getracht om het gestrande overleg weer vlot
te trekken. Besloten werd om nader overleg te voeren na het verschijnen van
de onderzoeksbevindingen van Shelter Consultants, waar door het WBL-bestuur
om was gevraagd. Toen eind juni dit rapport nog niet was verschenen, vroeg
een aantal toezichthoudende gemeenten de staatssecretaris een bewindvoerder
te benoemen om het – naar de mening van deze gemeenten – gebrek
aan bestuurlijke daadkracht te ondervangen. Na het verschijnen van het rapport
van Shelter Consultants werd op 31 augustus 1995 een vervolgoverleg gehouden
tussen de staatssecretaris en de toezichthoudende gemeenten. Aangezien de
voorgelegde scenario's uit het rapport volgens de staatssecretaris niet bijdroegen
tot een structurele oplossing, besloot hij een interim manager in te schakelen
voor de sanering. Dit werd de heer Kempen (voorzitter Waarborgfonds sociale
woningbouw, en vice-voorzitter van het CFV tot begin 1995). § 5. Conclusies 5.1. AlgemeenOp basis van de onderliggende stukken komt de werkgroep niet tot een eensluidende
conclusie met betrekking tot de opportuniteit van een parlementair onderzoek
naar de financiële situatie bij het WBL. Twee leden van de werkgroep
(Duivesteijn en Hofstra) adviseren de commissies om de Kamer te verzoeken
een tijdelijke commissie in te stellen ten behoeve van een nader parlementair
onderzoek. De twee andere leden (Versnel-Schmitz en Biesheuvel) achten een
nader parlementair onderzoek niet opportuun.Deze twee adviezen worden door de betrokken leden in de navolgende twee
paragrafen toegelicht. Bij de toelichting op het advies om wel een nader parlementair
onderzoek in te stellen wordt naast de onderzoeksvragen tevens ingegaan op
de samenstelling van de parlementaire onderzoekscommissie, de duur van het
onderzoek, de samenstelling en inrichting van de ambtelijke ondersteuning
en op een raming van de kosten die aan het onderzoek verbonden zijn. 5.2. Eerste advies: nader parlementair onderzoek is opportuunDe opstellers van het eerste advies (Duivesteijn en Hofstra) zijn van
oordeel dat ondanks de bevindingen in het in opdracht van de staatssecretaris
opgestelde rapport van Deloitte en Touche nog veel onduidelijkheid bestaat
over aard, omvang en oorzaken van de financiële problematiek van het
WBL. Deze leden willen de aandacht vragen voor een tweetal hoofdpunten:1. Wat is de aard, omvang en oorzaken van de ontstane financiële
situatie? Welke oorzaken hebben hun oorsprong voor en werden geacht te zijn
opgelost door de fusie en welke zijn veroorzaakt na de fusie en waarom? 2. Toen kort na de feitelijke effectuering van de fusie werd ontdekt dat
er omvangrijke tekorten waren en/of zouden ontstaan, hebben verschillende
partijen (WBL, Toezichthoudende gemeenten, CFV, WBW en Ministerie van VROM)
hierop vanuit de eigen verantwoordelijkheid gereageerd. Wat is de oorzaak
dat door de direct betrokkenen dit vraagstuk niet direct is aangepakt en opgelost? ad. 1)Geconstateerd moet worden dat zes maanden na de formele oprichting van
het WBL (september 1992) door het WBL uiteengezet is dat er sprake zou zijn
van een omvangrijk financieel tekort. De oorzaken hiervan lijken terug te
gaan naar de grondslagen van de fusie, en de wijze van financiële sanering.
Bijvoorbeeld het vrijwel volledig aanwenden van de «overschotten»
van de bijdragevrije woningen ten gunste van de tekorten op de dkp-woningen.
Daarnaast zijn er «autonome» factoren zoals een toenemende leegstand
als gevolg van te hoge huren en een slechte onderhoudssituatie van een deel
van het woningbezit. Een belangrijk deel van het vermogenstekort lijkt daarmee
verklaard door structurele oorzaken binnen het woningbezit van het WBL, en
zijn dus niet eenvoudig beïnvloedbaar door het bestuur van het WBL alleen. Deze leden van de werkgroep zijn van mening dat het bestuur van het WBL
niet adequaat heeft gereageerd, soms zelfs tekort is geschoten. Door de staatssecretaris
van VROM en de bewindvoerder van het WBL wordt het voormalige bestuur van
het WBL echter te eenvoudig en te eenzijdig verantwoordelijk gehouden voor
de ontstane situatie. Eén beslissing met betrekking tot de bouw van
een nieuw kantoor en de incidenten met een bestuurslid zijn indicaties voor
het kwalitatief functioneren van het bestuur, maar vormen geenszins een verklaring
voor het financiële vraagstuk als geheel. ad. 2)Toen de financiële positie zichtbaar werd was het voor het bestuur
van het WBL en de toezichthoudende gemeenten vanzelfsprekend om terug te gaan
naar de staatssecretaris van VROM en deze vanuit zijn specifieke betrokkenheid
opnieuw om steun te vragen. De staatssecretaris wees dit verzoek direct af
en verwees naar het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting. De staatssecretaris
ging daarbij uit van het zelfoplossend vermogen van «de sector».Ook hier kan worden geconstateerd dat het WBL in deze niet adequaat heeft
gefunctioneerd. De diverse participanten echter die tot de oplossing moesten
bijdragen (CFV, WBL en het Ministerie van VROM) komen echter eveneens nimmer
tot een gezamenlijke aanpak. Op bijna Kafka-achtige wijze wordt het WBL van
het kastje naar de muur gestuurd. De eigen positie en/of het zichzelf vrijwaren
van het verstrekken van een financiële bijdrage lijkt van een groter
belang dan het stoppen van de financiële draaikolk waarin het WBL inmiddels
was beland. In dit krachtenveld moet het WBL trachten een saneringsplan tot
stand te brengen, hetgeen op zich een onmogelijke opgave lijkt. Ondertussen
liepen de tekorten op daar het WBL niet in staat was zelfstandig de hoogrentende
leningen om te zetten in laagrentende leningen.Van afzonderlijke betekenis is dat de voormalige en de zittende staatssecretaris
zich bij voortduring op het standpunt hebben gesteld dat er voor de ontstane
situatie géén enkele medeverantwoordelijkheid is van het Ministerie
van VROM. De huidige staatssecretaris komt hierop terug in zijn brief van
9 oktober 1995 aan de Kamer en geeft aan dat zich een «aantal ontwikkelingen
voorgedaan hebben waarmee bij de sanering geen rekening kon worden gehouden».
Deze ontwikkelingen echter zijn al gedurende lange tijd bekend. Het eerder
onderkennen van deze ontwikkelingen van het Ministerie van VROM had het WBL-debacle
in z'n huidige vorm kunnen voorkomen. Bovenstaande constaterende is het naar de mening van deze leden van belang
dat er een nader parlementair onderzoek zal plaatsvinden. Hierbij is het van
belang om te komen tot het vaststellen van de werkelijke oorzaken van het
financiële tekort en de medeverantwoordelijkheid van het Ministerie van
VROM in dezen.Evenzeer is het van belang dat wordt nagegaan waarom de verschillende
participanten niet kwamen tot een gemeenschappelijke aanpak en oplossing van
het probleem waardoor het onnodig nieuwe tekort bij het WBL kon ontstaan en
de totale problematiek een ongekende omvang kreeg.Deze leden willen het onderzoek dan ook concentreren op de volgende vragen:– Is de sanering goed voorbereid en goed uitgevoerd?– Is voor de periode na de fusie alleen het WBL verantwoordelijk,
of ook één of meer andere actoren? Overige aspecten van een parlementair onderzoek (artikel
18, Reglement van Orde van de Tweede Kamer)Deze leden achten dat de bovenstaande onderwerpen binnen een periode van
vier maanden afdoende onderzocht moeten kunnen worden. Zij adviseren de onderzoekscommissie
te laten bestaan uit vijf leden uit de twee commissies die de werkgroep hebben
ingesteld, en af te zien van het benoemen van plaatsvervangende leden. Zij
adviseren voorts om, naast de ambtelijke ondersteuning vanuit de Kamer, twee
externe deskundigen aan te trekken voor de duur van het onderzoek. Eén
deskundige op het gebied van (financieel) volkshuisvestingsbeleid, en één
bestuurskundige.Indien de Kamer besluit tot het instellen van een parlementair onderzoek,
zal een raming van de te maken kosten aan het Presidium worden voorgelegd.De bevoegdheden van een tijdelijke commissie zijn niet anders dan die,
welke gelden voor vaste en algemene commissies zoals neergelegd in het Reglement
van Orde en in de Aanwijzingen inzake contacten tussen Kamercommissie en regeringsadviescolleges
van 14 juli 1980. Ook geldt het Grondwetsartikel, waarin ministers en staatssecretarissen
wordt opgedragen de Kamer de verlangde inlichtingen te verstrekken, hetzij
mondeling dan wel schriftelijk (artikel 68). De bevoegdheden van een (tijdelijke)
commissie ten aanzien van derden reiken niet verder dan in uitnodigende zin.
Voor het geval dat tijdens het onderzoek zou blijken dat relevante partijen
onwillig zijn om aan het onderzoek mee te werken, houden deze leden de mogelijkheid
open, de Kamer zo nodig voor te stellen om het parlementair onderzoek uit
te breiden naar een parlementaire enquête met de daarbij horende aanvullende
bevoegdheden. 5.3. Tweede advies: nader parlementair is niet opportuunNaar de mening van de opstellers van dit advies (Versnel-Schmitz en Biesheuvel)
werd de werkgroep ingesteld om antwoord te krijgen op de onderstaande vragen:1) Was het op grond van de toen bekende gegevens binnen het toen bestaande
stelsel al dan niet terecht om met de getroffen voorzieningen en met de verkoop
van bezit buiten Brabant en Limburg en de parkeergarages te Maastricht de
overname van de SBDI in een fusie van het Zuiden en HBL te regelen, mede gezien
de gezonde financiële positie volgens de rekeningen 1989 en 1990?2) Hoe is het tekort ontstaan? Die vragen zijn volgens deze leden beantwoord door het rapport van Deloitte
en Touche «Onderzoek sanering SBDI en fusie WBL», de begeleidende
brief van de staatssecretaris van 9 oktober 1995 en de gegevens uit het onderzoek
van de werkgroep. AdviesDe vragen die ook voor deze leden nog openstaan, rechtvaardigen huns inziens
op dit moment geen nader parlementair onderzoek.Voor een politiek oordeel hebben deze leden nog wel behoefte
aan het stellen van nadere politieke en beleidsmatige vragen aan de staatssecretaris
van VROM.Na beantwoording daarvan, en na de bevindingen van de bewindvoerder (ondermeer
het exacte beeld van de financiële situatie), behoort volgens deze leden
een politiek debat te volgen. Is er dan nog behoefte aan nader inzicht, dan
kan zonodig een parlementair onderzoek volgen. VragenVóór het te houden debat moeten ondermeer de onderstaande
politieke en beleidsmatige vragen door de staatssecretaris beantwoord worden.
Deze vragen hebben betrekking op: de sanering en fusie; het toezicht; de omgevingsfactoren. De sanering en fusieVolgens D&T was er in diverse (externe) rapportages de verkoop van
onrendabel woningbezit aangeduid als geschikt saneringsinstrument.In het convenant zijn geen afspraken gemaakt over:– verdere afstoot/verkoop– afstoot woningbezit buiten Limburg– afstoot versnipperd bezit– voldoende t.a.v. vervroegd aflossen?– structurele aanpak van probleemcomplexen?– vermindering overfinanciering?– geen afspraken over tussentijdse voortgangsrapportages– Waarom zijn dergelijke afspraken niet in het convenant gezet?– Waarom stelde de toenmalige staatssecretaris in zijn brief van
4 juli 1994 dat «bij het aangaan van de saneringsovereenkomst impliciet
ervan uit mocht worden gegaan dat door het WBL-bestuur een beleid van gezondmaking
zou worden ingezet»?– Waarom is dat indertijd niet expliciet gebeurd en welke maatregelen
had de staatssecretaris toen (29 maart 1991) en later (juli 1994) op het oog?– Waarom heeft de staatssecretaris niet scherper toegezien op de
overname van Eygelshoven tijdens de onderhandelingen over de sanering en de
mogelijke effecten daarvan?– Wat was daarbij de rol van de gemeente Kerkrade (als verkoper
en toezichthouder)? (D&T p. 13)D&T constateert dat de jaarrekeningen 1991 van het Zuiden en HBL een
zodanig verzwakte vermogenspositie (mede door wijziging van de waarderingsgrondslagen)
van beide corporaties lieten zien, en dat de fusiepartners niet de draagkracht
zouden hebben om een zware sanering te doen slagen. De jaarrekeningen 1991
kwamen uit na het saneringsconvenant, maar vóór de fusie.– De staatssecretaris moet via het toezicht of bij de toelating
als Toegelaten Instelling toch inzicht gehad hebben in die jaarrekening? – Waarom heeft hij in het kader van het toezicht daarop niet gereageerd? Toezicht– Waarom is er medio 1992 (rekening 1991) geen verscherpt toezicht
van de staatssecretaris geweest, zeker in het licht van het mondeling overleg
van 10 december 1991 maar pas in 1993 naar aanleiding van de rekening 1992
door de inspectie DGVH?– Waarom duurde het zo lang (1 jaar) voordat het inspectierapport
gereed was?– Waarom is er op 5 augustus 1994 geen aanwijzing krachtens artikel
41, eerste lid, van het BBSH gegeven (als gevolg van de brief van 5 juli 1994)? Omgevingsfactoren– Waarom hebben de gemeenten geweigerd garanties te geven voor herfinanciering
bij het vervroegd aflossen van hoogrentende rijksleningen?– Was dat bekend bij de staatssecretaris; dit was toch afgesproken
bij het convenant?– Waarom is geen garantie gekregen van het Waarborgfonds?– Waarom blijft WBL van het kastje naar de muur gestuurd worden
door het CFV?– Bij de eerste aanvraag lijkt dit begrijpelijk gezien de fors overdreven
cijfers in een slordige opstelling zonder de toezichthoudende gemeenten van
deze aanvraag in kennis te stellen. Maar hoe is de behandeling door het CFV
geweest van latere aanvragen?– Hoe zit het precies met de nieuwe eisen van de waarderingsgrondslagen?– Welke effecten waren normaal geweest?– Is de staatssecretaris zich bewust geweest van die effecten?– Zo ja, wat is daaraan gedaan?– Hoe zit het met het «creatief» gebruik door het WBL
van de mogelijkheden die de regelgeving biedt voor het opstellen van jaarverslagen?– Hoe groot zijn nu de feitelijke tekorten, en hoe groot zullen
deze in 2002 zijn?– Was het zinnig van het WBL om de toekomstige verliezen (na de
saneringsperiode van 10 jaar) in de rekening naar voren te halen op de manier
waarop dat gebeurd is? 6. AanbevelingenDe werkgroep beveelt de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer en de algemene commissie voor de Rijksuitgaven aan
om zich uit te spreken, welke van de twee adviezen zij het meest wenselijk
acht.Op grond van artikel 36, eerste lid, van het Reglement van Orde van de
Tweede Kamer (RvO) worden besluiten in een gezamenlijke vergadering van twee
of meer commissies door elk van de commissies afzonderlijk genomen. Mochten
de besluiten niet gelijkluidend zijn, kan de Kamer hierover op grond van artikel
36, tweede lid, beslissen.Indien beide commissies – danwel de Kamer in het geval van artikel
36, tweede lid – zich in meerderheid uitspreken voor het
(eerste) advies om een parlementair onderzoek in te stellen, adviseert de
werkgroep de commissies om op grond van artikel 18, RvO, de Kamer te verzoeken
hiertoe een tijdelijke commissie in te stellen. Als basis voor het verzoek
kan dienen hetgeen in § 5.2. is beschreven.Indien de beide commissies – danwel de Kamer in het geval van artikel
36, tweede lid – zich in meerderheid uitspreken tegen een parlementair
onderzoek, adviseert de werkgroep de commissies om een verdere procedure inzake
het WBL-dossier te bepalen – niet zijnde een parlementair onderzoek. BIJLAGE 1LIJST VAN DE GERAADPLEEGDE STUKKEN (N.B. het overzicht is «chronologisch»
waarbij de volgorde van gebeurtenissen zoveel mogelijk is aangehouden)1. Enkele kerngegevens van het Zuiden en HBL 19892. 23 januari 1990: Saneringsopzet SBDI3. 3 juli 1990: Rapport analyse financiële positie en toekomstperspectieven
SBDI. Coopers en Lybrand4. 29 maart 1991: Convenant(en) van 29 maart 1991 met annex van 11 november
1991 ten behoeve van sanering SBDI5. 5 april 1991: Brief staatssecretaris aan de Tweede Kamer over de geschiedenis
en het ontstaan van de financiële problematiek en de sanering/liquidatie
van de SBDI (kamerstuk 21 800 XI, nr. 60)6. 9 juli 1992: Afschrift van brief van SBDI aan staatssecretaris VROM
inzake fusie7. 31 juli 1992: Advies VB-Accountants aan de gemeente Geleen8. 4 augustus 1992: Afschrift van brief van B&W van Geleen aan Directoraat-Generaal
Volkshuisvesting/Ministerie VROM inzake fusie diverse stichtingen9. 28 augustus 1992: Notitie van J. van Rey, VVD-fractie, inzake SBDI
(VRO-92–331)10. 24 september 1993: Saneringsaanvraag WBL bij Centraal Fonds Volkshuisvesting11. 20 december 1993: Reactie Centraal Fonds Volkshuisvesting op saneringsaanvraag12. 13 april 1994: Inspectierapport n.a.v. gerichte inspectie VROM bij
de WBL d.d. 13 april 199413. 9 mei 1994: Verslagen van bijeenkomsten van de Directeur-Generaal
van de Volkshuisvesting op 9 mei 1994 met de vijf toezichthoudende gemeenten
op de WBL en het WBL-bestuur14. 5 juli 1994: Brief van staatssecretaris VROM aan het bestuur van de
WBL, waarin de bevindingen van het gericht onderzoek en het besprokene op
9 mei 1994 zijn neergelegd15. 8 juli 1994: Nieuw saneringsplan van de WBL16. Diverse correspondentie tussen betrokken partijen met betrekking tot
participatie in het stappenplan tussen 15 november 1994 en 17 maart 199517. 19 januari 1995: Brief van de staatssecretaris van VROM aan het WBL18. 12 mei 1995: Rapport Dienst Recherchezaken m.b.t. WBL (vertrouwelijk) 19. 28 juni 1995: Rapport Dienst Recherchezaken m.b.t. WBL (vertrouwelijk)20. Diverse correspondentie met betrekking tot verzoek gemeenten om een
bewindvoerder aan te stellen bij de WBL tussen 30 juni 1995 en 28 juli 199521. 10 juli 1995: Rapport van Shelter Consult BV zoals aangeboden door
het bestuur van de WBL (vertrouwelijk)22. Jaarrekening WBL over 199423. 28 augustus 1995: Contra-expertise Deloitte en Touche op het rapport
van Shelter Consult BV (vertrouwelijk)24. 8 september 1995: Overeenkomst VROM-bestuur-dhr. Kempen WBL (vertrouwelijk)25. 8 september 1995: Brief van Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
inzake afschriften van correspondentie tussen 16 juli 1993 en 28 augustus
1995 met WBL26. 18 september 1995: Brief van de staatssecretaris van VROM inzake:* jaarrekening WBL over 1992* jaarrekening WBL over 1993* statuten WBL* de adviezen van de Adviescommissie Toelating Woningcorporaties m.b.t.
aanvragen voor gebiedsuitbreidingen van de woningstichtingen HBL en het Zuiden.* brief van 8 juni 1989 met bijlage: het rapport «Garanties en risico's»
van de Stichting voor economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam* uittreksel uit de Memorie van Toelichting bij de begroting voor 1992,
met een deel van bijlage 16: Financiële positie van niet-toegelaten instellingen* brief Van Hecke en Partners d.d. 30 maart 1992* antwoord op de brief Van Hecke en Partners27. 25 september 1995: Brief van de staatssecretaris van VROM inzake:* balans SBDI per 31-12-1991* beleidsplan Centraal Fonds 1995* rapportage van bureau Coopers & Lybrand Dijker van Dien van 3 juli
199128. 28 september 1995: Brief van de staatssecretaris van VROM inzake:* pagina's 2 en 3, balans van de WBL per 31-12-1994, uit de jaarrekening
WBL 1994* kengetallen en balans over 1991 van «Het Zuiden»* kengetallen en balans over 1991 van de HBL29. 9 oktober 1995: Vervolgbrief staatssecretaris VROM met een reactie
op de – vertrouwelijke – vervolg-rapportage van Deloitte en Touche
d.d. 6 oktober 199530. 9 oktober 1995: Brief WBL inzake correspondentie tussen WBL en toezichthoudende
gemeenten in de periode 26 oktober 1992 en 30 augustus 1995 BIJLAGE 2BIJLAGE bij het advies van de leden Duivesteijn en Hofstra inzake
een beknopte selectie van de correspondentie tussen WBL en het Centraal Fonds
voor de Volkshuisvesting. De correspondentie geeft weer hoe de communicatie
tussen het WBL en de toezichthouders zich ontwikkelde; er wordt voorbijgegaan
aan de vraag welke oorzaak aan deze ontwikkeling ten grondslag lag.16 juli 1993: Brief van WBL aan CFV inzake verzoek om
steun en toezending stukken.«Conform onze afspraak gemaakt in het mondelinge onderhoud in uw
kantoor op 27 mei 1993 doen wij u bijgaand de gevraagde bescheiden toekomen
(....).Vervolgens verzoeken wij u om vooruitlopend op een mogelijk toe te kennen
bedrijfsgerichte steun een bedrag groot f 25 493 183,00 aan
ons te lenen c.q. te garanderen (....)». 13 augustus 1993: Brief van CFV aan WBL inzake verzoek
lening/garantie.«In verband met uw voornemen een aanvraag voor bedrijfsgerichte
steun in te dienen vond op 27 mei jl. een oriënterend overleg plaats
met de directie van het Centraal Fonds. (....)Voorts gaf u in het overleg aan op korte termijn liquiditeitsproblemen
te verwachten in verband met het niet aanpassen van klimschema's van door
u aangetrokken leningen. (....)Naar aanleiding van uw verzoek delen wij u het volgende mee. In het beleidsplan
van het Centraal Fonds is aangegeven dat een aanvraag voor bedrijfsgerichte
steun, in welke vorm dan ook, eerst in behandeling kan worden genomen als
deze voldoende is gedocumenteerd. (....)Aangezien door u nog geen saneringsplan en daarbij behorende stukken bij
het Centraal Fonds zijn ingediend kunnen wij niet beoordelen of u aan o.a.
voornoemde criteria voldoet. Wij kunnen derhalve niet positief op uw verzoek
reageren. (....)» 24 augustus 1993: Telefoonnotitie van CFV inzake meerjaren-
en liquiditeitsbegroting.«Door de WBL is een voorlopige meerjarenbegroting en een liquiditeitsprognose
aan het CFV toegezonden met het verzoek na te gaan of de uitgangspunten in
de lijn liggen van het CFV. Op 24 augustus gebeld met de heer van Veldhoven.
Meegedeeld dat in verband met het ontbreken van onderbouwingen geen oordeel
kan worden gegeven. Beoordeling kan pas plaats vinden op het moment dat een
saneringsaanvraag volledig is ingediend uitgaande van de situatie op dat moment.
(....)» 24 september 1993: Brief van WBL aan CFV inzake concept-aanvraag
om bedrijfsgerichte steun.«Conform onze telefonische afspraak d.d. 22 september 1993, doen
wij u hierbij toekomen in 2-voud onze aanvraag om bedrijfsgerichte steun.
(....)» 11 oktober 1993: Brief CFV aan WBL inzake opmerkingen
aanvraag bedrijfsgerichte steun.«Op 30 september jl. heeft over de sanering van uw instelling een
eerste bespreking op bestuurlijk niveau plaatsgevonden. Onzerzijds is daarbij
vooral het volgende benadrukt:De instelling van het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting betekent niet dat het Rijk en de betrokken gemeenten bij de oplossing van de
financiële problemen van in moeilijkheden verkerende woningcorporaties
niet langer zouden moeten worden aangesproken. Voor het fonds is vooral van
belang of en in welke mate uit de historische betrokkenheid in financiële
en/of beleidsmatige zin medeverantwoordelijkheid van rijk of gemeente(n) voor
de ontstane moeilijkheden kan worden afgeleid. Het door de betrokken woningcorporatie
op te stellen saneringsplan zal hier inzicht in moeten geven. (....)In dit hoofdstuk, genaamd «Betrokkenheid van derden» wordt
geen verslag gedaan van overleg met het Rijk over een mogelijke bijdrage.
(....)Wat betreft een eventuele bijdrage in de steun van de kant van de gemeenten
geldt dat van geval tot geval zal moeten worden bezien in hoeverre er bij
de betrokken gemeenten sprake is van medeverantwoordelijkheid voor de slechte
financiële positie van uw instelling. (....)Op grond van het bovenstaande zou van de betrokken gemeenten gevraagd
mogen worden om medewerking in de vorm van een nieuwe garantstelling. (....)Wij achten het wenselijk indien uwerzijds hierover met de betrokken gemeentebesturen
nadrukkelijk in overleg wordt getreden. (....)» 20 december 1993: Brief CFV aan WBL inzake beoordeling
concept steunaanvraag.«Met brief van 24 september 1993 zond uw stichting ons een concept
steunaanvraag, gedateerd 23 september 1993, waarin u het fonds om steun verzoekt
ad f 112 000 000,-. Op grond van het beleidsplan 1993 kan een
aanvraag door het fonds eerst in behandeling worden genomen als deze voldoende
is gedocumenteerd. Naar aanleiding van de beoordeling van uw concept steunaanvraag
en toetsing op volledigheid van de daarbij overgelegde stukken blijkt dat
daarvan nog geen sprake is. (....)»Samengevat is afgesproken dat een herziene steunaanvraag en een aangepast
saneringsplan bij het fonds zal worden ingediend, rekening houdend met de
in deze brief aangegeven kanttekeningen en onderbouwd met genoemde documenten.
In het overleg is benadrukt dat de inhoud van het saneringsplan de eigen verantwoordelijkheid
is van uw stichting. (....)» 24 mei 1994: Brief WBL aan CFV inzake voorschot-aanvraag.«Gezien bovenstaande verzoeken wij u een voorschot te verlenen op
de bij uw fonds aangevraagde bedrijfssteun. De aanvraag om bedrijfssteun is
thans zover dat medio juli 1994 een definitief saneringsplan kan worden ingediend.
Ervan uitgaande dat de door ons ingediende stukken u een volledig inzicht
geven in de financiële situatie, lijkt ons een voorschot aanvraag gerechtvaardigd.
(...)Een bijzonderheid die wij niet onvermeld willen laten is het gegeven dat
indien Woningbeheer Limburg via de krediet verlenende instanties in het liquiditeitstekort
wil voorzien, zij is aangewezen op gemeenten en/of Waarborgfonds Sociale Woningbouw.
De gemeenten hebben reeds herhaaldelijk blijk gegeven geen verdere garanties
meer te willen verstrekken. Aansluiting bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw
is aangevraagd, toelating zal een obligo vergen hetgeen het liquiditeitstekort
weer vergroot. (......)» 1 juni 1994: Brief CFV aan WBL inzake aanvraag voorschot
bedrijfsgerichte steun«Naar aanleiding van uw verzoek van 24 mei 1994 om een voorschot
op de eventueel toe te kennen bedrijfsgerichte steun, delen wij u mede dat
uw verzoek in behandeling kan worden genomen nadat een complete saneringsaanvraag
is ingediend en onzerzijds is beoordeeld.» 8 juni 1994: Brief van WBL aan CFV inzake toezending jaarstukken
1993«Hierbij hebben wij het genoegen u de door het bestuur vastgestelde
jaarstukken over het boekjaar 1993 in tweevoud aan te bieden. (....)» 12 juli 1994: Brief van WBL aan CFV inzake toezending
saneringsplan op hoofdlijnen«Hierbij zenden wij u zonder begeleidend schrijven en door tussenkomst
van de gemeente Geleen het saneringsplan op hoofdlijnen in tweevoud.» 22 augustus 1994: Telefoonnotitie van dhr. Flaman (CFV)
met dhr. Van Veldhoven (WBL)«De heer Van Veldhoven belt voor informatie-uitwisseling van de
stand van zaken op dit moment. Flaman geeft aan dat het «saneringsplan
op hoofdlijnen» is doorgelezen. Algemene conclusie: het plan is onvolledig
en onvoldoende onderbouwd. Onduidelijk is of er nu nog sprake is van een steunaanvraag.
(......)Op de vraag van Flaman naar het standpunt op het plan van de heer Cools
geeft de heer Van Veldhoven aan dat de heer Cools heeft aangegeven dat het
plan niet geschikt is voor indiening bij CFV. Dat is de heer Van Veldhoven
op zich ook met hem eens en geeft aan dat het «saneringsplan op hoofdlijnen»
in feite de tussenstand in juli aangeeft. Met VROM was echter de afspraak
gemaakt dat er in juli een plan zou liggen.De heer Van Veldhoven weet zelf niet of de aanvraag om steun nu wel of
niet moet worden ingetrokken. Doelstelling van het aan het CFV gezonden plan
is te bewerkstelligen dat in het kader van de naadloze aansluiting WSW/CFV
een oplossing komt voor de financieringsproblemen van de WBL. (...)» 26 september 1994: Verslag bespreking 26 september 1994
te Huizen inzake de voorgenomen steunaanvraag van WBL bij het Centraal Fonds
voor de Volkshuisvesting«De heer Aquina (directeur NCIV) geeft aan dat hij heeft voorgesteld
dit gesprek te houden, om wantrouwen of irritatie die mogelijk bij het fonds
zou kunnen leven, weg te nemen. De heer Aarts onderstreept dit; ook met diverse
gemeenten zijn door het bestuur van WBL besprekingen gevoerd teneinde elkaar
beter te begrijpen. Met VROM is dd. 9 mei 1994 eveneens gesproken naar aanleiding
van het inspectieonderzoek; daarbij heeft de heer Kokhuijs aan WBL verzocht
binnen een maand te reageren op de aangekondigde brief die VROM n.a.v. de
inspectie zal sturen (brief van 5 juli 1994).Het resultaat is geweest een nieuw concept-saneringsplan, dat als eerste
proef moet worden gezien en nog onvoldragen is. Dit om te voldoen aan de wens
van VROM, teneinde ook daar irritaties weg te nemen.(....)De heer Koopman (voorzitter CFV) heeft nog weinig gemerkt van irritaties
bij het CFV. Maar er zijn wel wat vragen gerezen. Eerst een concept-steunaanvraag
van 112 miljoen, en nu één waar op grond van de bedrijfswaarde
het vermogen aan het einde van de looptijd positief is, maar op basis waarvan
wel financieringssteun wordt gevraagd. Wat is eigenlijk de visie van WBL op
een aantal cruciale zaken als spreiding van het bezit, verkoop van woningen
en huurniveau? Wat dit laatste betreft: in het recente concept-saneringsplan
wordt gerekend met een huurverhoging van 3,8% tot einde looptijd. Is dit werkelijk
de visie van WBL? Volgens de heer Van Veldhoven is dit niet de visie van WBL,
maar een noodkreet van haar kant, bedoeld om aan te geven dat WBL in een onmogelijke
positie verkeert. (........)Verder is het een poging om van het Centraal Fonds meer duidelijkheid
te krijgen. Wat is voor het CFV acceptabel als parameters bij de berekening
van de bedrijfswaarde? (........)Het CFV kan niet garanderen dat de genoemde parameters uiteindelijk de
uitkomst van de discussie zullen vormen, maar kan slechts aangeven dat de
discussie thans in deze richting gaat. Wanneer de corporatie op basis van
een saneringsplan en dankzij steun van (gemeente en) het CFV haar sanering
heeft veiliggesteld, heeft het WSW in het verleden zich bereid getoond om
zo'n corporatie te borgen. (....)Voor dit bezit en over nieuwbouw is inmiddels een visie ontwikkeld door
WBL. Door herfinanciering op dit moment zou de financiële positie al
flink kunnen worden verbeterd, maar noch gemeenten, noch Waarborgfonds willen
garant staan. (......) De heer Koopman vraagt naar de overname van woningen
van de SBDI: kan hier een claim op VROM uit resulteren?De heer Van Veldhoven antwoordt dat de overeenkomst is uitgevoerd overeenkomstig
de gemaakte afspraak; daarbij was ingecalculeerd dat de overname binnen tien
jaar niet verliesgevend zou zijn, maar daarna wel. Er waren rapporten van
Coopers Lybrand en van VB-accountants (in opdracht van de gemeente), waarin
werd aangegeven dat dit bedrijfseconomisch geen aantrekkelijke deal was, maar
dat volkshuisvestingsoverwegingen ertoe zouden kunnen nopen dit toch te doen.» 7 november 1994: Verslag gesprek dd. 17 oktober 1994 inzake
afspraken Stichting Woningbeheer Limburg (WBL) en Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting
(CFV)«Ontwikkeling financiële positie en financiële meerjarenprognoseIndien vóór vaststelling van het CFV-beleidsplan 1995 sprake
is van een volledige steunaanvraag en saneringsplan is het CFV-beleidsplan
1994 van toepassing. Is dit het geval na vaststelling van het CFV-beleidsplan
1995 dan geldt deze laatste. (.......)Blijft van toepassing m.u.v. de zin «Om een corporatie als de WBL
hebben de gemeenten niet gevraagd». (........) De heer Van Veldhoven
deelt mee dat op grond van signalen van de gemeenten het ministerie van VROM
(gesprek dd. 14 oktober 1994 van WBL met de heren Derksen, Hordijk en Knoors
van VROM) zorg heeft over de verdere samenstelling van het saneringsplan.» 29 november 1994: Brief van gemeente Geleen aan CFV inzake
problematiek WBL«Recent heeft u kennis kunnen nemen van correspondentie die wij
gevoerd hebben met het ministerie van VROM over bovenvermeld onderwerp. Kort
samengevat hebben wij ingestemd met participatie in een werkgroep die aan
de hand van een stappenplan op korte termijn moet komen tot een voor alle
partijen aanvaardbaar saneringsplan. (.......) Als de datum waarop het definitieve
saneringsplan gepresenteerd kan worden koersen wij op 1 april 1995. Het stellen
van deze vrij ambitieuze datum heeft consequenties voor de opstelling van
partijen in de werkgroep. Naar onze mening kan deelname uwerzijds
niet beperkt blijven tot een coördinerende en bewakende rol, doch u dient
in het stappenplan ook planinhoudelijke verantwoordelijkheid te nemen. Hiermee
wordt voorkomen dat er na afronding van het stappenplan opnieuw onduidelijkheden
en discussies ontstaan. (........)Wij spreken de verwachting uit dat een positieve en constructieve opstelling
van alle partijen een daadwerkelijk gezondmakingsproces van de WBL binnen
afzienbare tijd mogelijk moet maken. Namens het Toezichthoudersoverleg van
de gemeenten Geleen, Heerlen, Kerkrade, Maastricht en Sittard, de portefeuillehouder
Stadsontwikkeling van Geleen.» 8 december 1994: Brief CFV aan toezichthoudersoverleg
WBL«Gelet op de primaire verantwoordelijkheid van de WBL, in samenspraak
met de toezichthouders, dient onze rol bij de opstelling van het saneringsplan
beperkt te blijven tot het geven van voorlichting omtrent de criteria die
bij de beoordeling van dergelijke plannen worden gehanteerd. (.......) Wanneer
er op deze wijze een volledige, aan de eisen voldoende aanvraag tot stand
is gekomen, waarmee ook de toezichthouders kunnen instemmen, zal deze aanvraag
worden beoordeeld met inachtneming van het ten tijde van de aanvraag geldende
beleidsplan van het fonds. (.....) Het beleidsplan 1995 zal met betrekking
tot de vraag hoe de reservepositie van een corporatie berekend dient te worden
nieuwe voorschriften bevatten, die thans nog in voorbereiding zijn. (.....)
Gelet op deze beperkte rol van het Centraal Fonds in de fase van voorbereiding
van de sanering, zien wij geen aanleiding om aanwezig te zijn bij het door
u geplande bestuurlijk overleg op 15 december 1994. (.......) Wel onderschrijven
wij hetgeen de Directeur-Generaal van de Volkshuisvesting in zijn brief van
24 november opmerkt aangaande de medeverantwoordelijkheid van derden voor
de ontstane financiële situatie. Mede naar aanleiding van het daarover
gestelde in het saneringsplan zal het Centraal Fonds na indiening van de steunaanvraag
op basis van het geldende beleidsplan bezien in hoeverre bij een eventuele
steunverlening ook derden vanuit hun historische betrokkenheid een bijdrage
aan de sanering dienen te leveren. Voorts willen wij er thans reeds op wijzen
dat kosten die door toezichthouders worden gemaakt ter uitvoering van hun
publiekrechtelijke taak niet tot de saneringskosten gerekend zullen kunnen
worden.» 15 december 1994: Brief van WBL aan CFV met afschrift
brief WBL aan de Staatssecretaris van VROM inzake inspectie«Reeds eerder hebben wij aangegeven dat, nu wij door actief te participeren
in een stappenplan verder gaan dan onze formele verantwoordelijkheden op het
gebied van toezicht, wij ook van andere partijen, waaronder uw ministerie,
verwachten dat zij een actieve rol spelen in het gezondmakingsproces van de
WBL. Ook richting Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting hebben wij dat uitgedragen.
Toch kunnen wij niet anders constateren dat zowel uw ministerie, maar zeker
ook het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting volhardt in de formele positie.
Uw directeur-generaal geeft in zijn laatste brief weliswaar aan dat de bereidheid
bestaat een substantiële inspanning te doen leveren (een bereidheid die
ook ten aanzien van de coördinator van het centraal Fonds verwacht zou
mogen worden), doch deze tegemoetkoming biedt naar onze mening onvoldoende
basis om tezamen te komen tot een succesvol saneringsplan. (........) Wij
hebben dan ook besloten niet langer te participeren in het stappenplan nu
u, noch het CFV zich nadrukkelijk committeert en in de verdere procesgang
inhoudelijk participeert. Wij zullen ons verder beperken tot het uitvoeren
van het toezicht in enge zin, zoals verwoord in het BBSH. (...) In onze rol
als toezichthouder zullen zij wel u als verantwoordelijk bewindsman
voor toegelaten instellingen blijven aanspreken. (....) Graag vernemen wij
de maatregelen die u in dit kader wenst te nemen.» 11 april 1995: Brief CFV inzake toezending beleidsplan
CFV 1995«Hierbij delen wij u mede dat het Beleidsplan 1995 in de bestuursvergadering
van 10 april 1995 is vastgesteld. Bijgaand treft u ter informatie een exemplaar
aan.» 10 juli 1995: Brief van WBL aan CFV inzake toezending
rapport Shelter Consult BV«Hierbij doen wij u toekomen in tweevoud het rapport «Doe
wel en zie niet om!» met bijlagen van Shelter Consult bv, alsmede de
jaarverslaglegging 1994 (........)» 28 augustus 1995: Brief CFV aan WBL inzake rapport Shelter
Consult BV«Ter voorbereiding op een bij het Centraal Fonds in te dienen steunaanvraag
zond u ons het rapport van Shelter Consult bv. «Doe wel en zie niet
om!» In het rapport wordt in het voorwoord onder meer opgemerkt dat
alle betrokken partijen (ook het Centraal Fonds) «hun eigen belang terdege
in het oog hebben gehouden. Echte verbetering en sanering bleven dus uit.
Alle energie verdween in het touwtrekken tussen partijen onderling».
Wij wijzen deze visie over het fonds ten stelligste van de hand. Zoals bij
uw bestuur bekend is heeft het fonds al het mogelijke gedaan uw stichting
te ondersteunen en adviseren bij het samenstellen van een ontvankelijke steunaanvraag.
(.........) Voorts wordt onder de aanbevelingen (blz. 12) opgemerkt dat een
hernieuwde aanvraag door uw stichting bij het fonds zal worden ingediend.
Uit deze formulering zou kunnen worden geconcludeerd dat sprake is van een
bij het fonds onderhanden steunaanvraag. Om eventuele misverstanden te voorkomen
lijkt het ons goed te beklemtonen dat er tot nu toe geen sprake is van een
bij het fonds ingediende ontvankelijke steunaanvraag.» BIJLAGE 3Bijlage bij het advies van de leden Duivesteijn en Hofstra inzake
een beknopte selectie van de correspondentie tussen WBL en toezichthoudersDe sanering van de SBDI vindt plaats door het aangaan van het convenant
«sanering SBDI». Dit convenant wordt getekend op 29 maart 1991
(met annex van 11 november 1991). In september 1992 is de fusie tussen SBDI.
HBL en Het Zuiden een feit en start de Stichting Woningbeheer Limburg (WBL)
haar werkzaamheden.Al op 14 april 1993 zet het WBL in het toezichthoudersoverleg de financiële
positie uiteen. Deze is zéér problematisch en, naar de mening
van het WBL, zonder hulp van derden niet oplosbaar. Het WBL stuit op de onmogelijkheid
om zelfstandig te kunnen handelen. «Van WBL-zijde wordt gepoogd om waar gewenst tot herfinanciering
over te gaan maar gemeenten blijken – op Helmond na – weigerachtig
in garantieverlening wegens verlies van rijkscontra-garantie.WBL ..... «overlevingsplan tot 1995 voor te leggen dat uiteindelijk
moet resulteren in een succesvol beroep op het CFV» ». (verslag
14 april 1993, WBL toezichthoudersoverleg)De toezichthoudende gemeenten erkennen de financiële problematiek
en vragen van staatssecretaris van VROM reeds op 20 april 1993 «dringend
uw bijzondere aandacht»: «de in het recente verleden van verschillende zijden geuite twijfels
omtrent die financiële positie thans bevestigd zullen worden. Sterker
nog, zonder een substantiële bijdrage à fonds perdu is het onmogelijk
voor de WBL te overleven. (.....) Het vertrekpunt van de gefuseerde instelling
is zonder meer zeer slecht te noemen».«Normaal gesproken is natuurlijk het CFV de aangewezen instantie
voor een dergelijk verzoek om een bijdrage. Gelet op de voorgeschiedenis en
met name uw rol in de totstandkoming van de WBL, menen wij dat een klemmend
beroep op u zeker op z'n plaats is. Het lijkt ons een alleszins gerechtvaardigde
conclusie dat de doorgevoerde sanering van de SBDI niet afdoende is geweest
en wij doen dan ook een dringend beroep op u mee te werken aan een stimulerende
oplossing middels een bijdrage à fonds perdu.De toezichthoudende gemeenten verzoeken u op korte termijn van uw standpunt
cq. te treffen maatregelen in kennis te stellen».VB Accountants geven op 6 mei 1993 een oordeel aan de Toezichthoudende
gemeenten over «de toekomstige exploitatie van deze stichting tot en
met het jaar 2001»: «zoals uit voorgaande mag blijken, is de financiële situatie
nog aanmerkelijk ongunstiger dan medio 1992 werd verondersteld (.....). Op
basis van het beleidsplan zullen in samenwerking met alle betrokkenen (WBL,
gemeenten, Ministerie van VROM en wellicht WSW) keuzes gemaakt moeten worden
uit de verschillende aan te dragen oplossingen».Op 29 juni 1993 laat de staatssecretaris van VROM weten niet bereid te
zijn het verzoek om een bijdrage à fonds perdu te honoreren: «met de instelling van het CFV de financiële participatie
van VROM in saneringssituaties is beëindigd».Het WBL is vanaf dat moment afhankelijk van het CFV voor een saneringsbijdrage.
Alvorens men echter toe was aan een saneringsaanvraag moest het oplopende
tekort al door direct handelen worden gereduceerd. De omzetting van hoogrentende
leningen naar laagrentende leningen zou in directe zin leiden tot een aanzienlijke
verlichting van het financiële probleem voor zowel de korte
als lange termijn. De herfinanciering kan echter alleen dan plaatsvinden als
derden garant staan.De gemeenten hebben – op Helmond na – al voor 14 april 1993
laten weten niet bereid te zijn tot «garantieverlening wegens verlies
van rijkscontragarantie». Ook het Ministerie van VROM is niet bereid
tot het verstrekken van een garantie.Op 16 juli 1993 doet het WBL bij het CFV een aanvraag tot een lening dan
wel een garantie:«Vervolgens verzoeken wij u om vooruitlopend op een mogelijk toe
te kennen bedrijfsgerichte steun een bedrag groot f 25 493 183,00
aan ons te lenen c.q. te garanderen. (.....)»De reactie van het CFV komt op 13 augustus 1993:«In verband met uw voornemen een aanvraag voor bedrijfsgerichte
steun in te dienen vond op 27 mei jl. een oriënterend overleg plaats
met de directie van het CFV. (....)Voorts gaf u in het overleg aan op korte termijn liquiditeitsproblemen
te verwachten in verband met het niet aanpassen van klimschema's van door
u aangetrokken leningen. (....)Naar aanleiding van uw verzoek delen wij u het volgende mee. In het beleidsplan
van het Centraal Fonds is aangegeven dat een aanvraag voor bedrijfsgerichte
steun, in welke vorm dan ook, eerst in behandeling kan worden genomen als
deze voldoende is gedocumenteerd. (....)Aangezien door u nog geen saneringsplan en daarbij behorende stukken bij
het Centraal Fonds zijn ingediend kunnen wij niet beoordelen of u aan o.a.
voornoemde criteria voldoet. Wij kunnen derhalve niet positief op uw verzoek
reageren. (....)Een eerste saneringsaanvraag van het WBL aan het CFV loopt al direct vast.
In haar brief van 11 oktober 1993 aan het bestuur van WBL wordt het WBL verplicht
bij de «betrokken gemeenten» te vragen «om medewerking in
de vorm van nieuwe garantstelling indien zich voor uw corporatie de mogelijkheid
voordoet van herfinanciering van hoogrentende rijksleningen. (.....) De eigen
financiële belangen voor de gemeenten aanleiding zullen zijn om in de
kosten van de sanering bij te dragen.Op de vraag van het WBL of het WSW de te herfinancieren leningen wil contra-garanderen
wordt door het WSW op 13 decemeber 1993 medegedeeld:«dat WBL geen deelnemer is aan het WSW en ook nog geen registratie
heeft aangevraagd. Als WBL om registratie vraagt, zal WBL eerst aan de kredietwaardigheidseisen
van WSW moeten voldoen».Op 9 februari 1994 gaat een nieuwe brief van de toezichthoudende gemeenten
naar staatssecretaris van VROM:«Reeds meerdere malen hebben wij u indringende aandacht gevraagd
voor de problematiek bij WBL. De aankondiging van een onderzoek naar de oorzaak
van de financiële malaise uitgezonderd, heeft u blijkbaar geen aanleiding
gevonden op enigerlei wijze op onze attentmakingen te reageren. Gezien uw
betrokkenheid bij de totstandkoming van de onderhavige toegelaten instelling
en uw verantwoordelijkheid voor haar functioneren als zodanig, achten wij
een verder stilzwijgen uwerzijds niet verantwoord.(.....) Daarnaast dreigt de financiële positie van de toegelaten
instelling nog verder te verslechteren nu beide sectorfondsen (het CFV en
het WSW) weigeren een herfinanciering van hoogrentende Rijksleningen mogelijk
te maken. Als gemeenten staan wij op het standpunt dat, indien de sector (i.c. de koepels) niet in staat is zèlf een oplossing voor
de problematiek te bieden, het onverantwoord is dat wij als gemeenten onze
positie in de risicosfeer verder uitbreiden door het verstrekken van gemeentegaranties
of -leningen.Kortom er is een situatie ontstaan die verder uitblijven van acties uwerzijds
niet meer toestaat. De vicieuze cirkel met zijn uiteindelijke desastreuze
gevolgen door de volkshuisvestingssector dient doorbroken te worden».Eveneens op 9 februari 1994 schrijven de Toezichthoudende Gemeenten aan
het CFV een afschrift van hun brief aan staatssecretaris van VROM:«met name hebben wij aandacht gevraagd voor de situatie waarin de
verantwoordelijke instanties naar elkaar verwijzen, waardoor Woningbeheer
Limburg thans in een vicieuze cirkel is beland met verstrekkende gevolgen
voor haar functioneren als toegelaten instelling.(.....)Wij doen een dringend beroep uw verantwoordelijkheid terzake te
nemen».Hoe ernstig de financiële problematiek door de toezichthoudende gemeenten
wordt gezien, blijkt uit de uitnodiging voor het ambtelijk overleg op 26 april
1994 1993 om 14.30 uur met het WBL:«Daar het parkeren in het centrum vanwege de kermis en bouwactiviteiten
van een hernieuwd Gemeentehuis problematisch is, verzoeken wij u van de naast
het politiebureau Hanenhof gelegen parkeergarage gebruik te maken (tarief
f 1,- per dag).»Op 16 september 1994 is er opnieuw een vergadering tussen Toezichthoudende
Gemeenten en WBL. Duidelijk is«dat het nieuwe saneringsplan niet voldoet aan de eisen die het
CFV aan een saneringsaanvraag stelt. (.....) Gezien de diverse reacties spreken
de Gemeenten de verwachting uit dat het thans voorliggende plan van tafel
moet en dat een geheel nieuw saneringsplan – gericht op vermogenssanering –
opgesteld moet worden».Over de coördinator van het CFV wijzen de gemeenten op gevoeligheden
die kunnen optreden door de verscheidenheid in relaties met de WBL, namelijk
accountant, opdrachtverwerver namens het NCIV, belangenbehartiger voor de
koepel en nu coördinator voor het CFV. Op 26 september stuurt WBL aan de toezichthoudende gemeenten een kopie
van de concept-aanvraag welke dezelfde dag bij het CFV is ingediend.19 oktober 1994 is er opnieuw overleg tussen Toezichthoudende Gemeenten,
WBL en CFV. De irritaties over de ontstane situatie nemen toe. Opnieuw wordt
de suggestie gemaakt een saneringsplan op te stellen. De coördinator
van het CFV geeft uitvoering aan hoe een en ander aan te pakken.«Een opzet van de dergelijk plan wordt tijdens de bespreking uitgereikt»
(.....) «Gelet op de door het Ministerie van VROM gevraagde betrokkenheid
van alle partijen is Cools (coördinator voor de steunvraag vanuit het
CFV) in het stappenplan uitgegaan van een projectstructuur, waarin alle drie
partijen te weten WBL, toezichthoudende gemeenten en CFV participeren».In het toezichthoudersoverleg 9 november 1994:«wordt besloten om op verzoek van het Ministerie van VROM medewerking
te verlenen aan een tot een saneringsaanvraag leidend stappenplan, echter
onder de voorwaarde dat alle partijen (WBL, CFV, VROM èn gemeenten)
iedere stap accorderen. Dit vraagt voldoende mandaat, hetgeen
dus ook geldt voor de vertegenwoordiger van het CFV wiens rol niet slechts
tot procescoördinator beperkt dient te blijven».Het Ministerie van VROM en het CFV worden hiervan op de hoogte gebracht.De voorwaarden die de toezichthoudende gemeenten stellen aan de medewerking
van de diverse betrokkenen aan de projectgroep die het stappenplan moet gaan
maken, leidt binnen negen dagen tot een reactie. Directeur-generaal (DG) van
de volkshuisvesting, de heer mr. L.H. Kokhuis, juicht in zijn brief van 24
november 1994 aan de toezichthoudende gemeenten over het feit dat er «een gezamenlijke aanpak tussen u en de WBL is overeengekomen die
recht doet aan de oproep zoals verwoord in de inspectiebrief van 5 juli jl.
om in constructieve samenwerking te komen tot een voldragen saneringsplan.»De DG wijst «het vooraf vrijwaren van gemeenten tegen eventuele
financiële claims door het CFV» af. Echter het «beschikbaar
stellen van een coördinator namens het CFV» ziet hij als een waarborg
voor de totstandkoming van een voldragen saneringsplan (.....). «Verwacht mag worden dat werkendeweg via het stappenplan het CFV
haar eventuele voorbehouden op onderdelen van het saneringsplan tijdig kenbaar
zal kunnen maken, met de mogelijkheid tot bijsturing van het plan uwerzijds.
In de rede ligt dat zo bij de totstandkoming van het definitieve saneringsplan
majeure meningsverschillen vroegtijdig kunnen worden overbrugd. (.....) «Ik
wijs u nogmaals nadrukkelijk er op dat het Rijk tegen de achtergrond van de
ordening binnen de volkshuisvestingssector, geen partij is bij de totstandkoming
en verdere uitwerking van het stappenplan dat moet leiden tot een voldragen
saneringsplan. (.....) Ik hoop dat hiermee een verdere basis wordt gevormd
voor u al toezichthouders om eensgezind aan uw verantwoordelijkheid verder
vorm en inhoud te geven.»Voor de toezichthoudende gemeenten is de brief van de DG aanleiding om
op 29 november 1994 opnieuw VROM te verzoeken mee te werken aan «een
door alle partijen gedragen saneringsplan (.....). Wij verzoeken u dié
verantwoordelijkheid te nemen.»De niet gedateerde reactie van de DG hierop: «Als gezegd, het tot stand komen van het saneringsplan is een verantwoordelijkheid
van de WBL. De nauwe betrokkenheid van de toezichthouder daarbij doet niet
toe of af aan de verantwoordelijkheden van de gemeente in dit proces, namelijk
die van eerstverantwoordelijke toezichthouder. Analoog daaraan kunnen de verantwoordelijkheden
van het CFV en het Ministerie van VROM onmogelijk anders zijn dat wet- en
regelgeving aangeeft. Aan de voorwaarden die naar de formele aard van de betrokkenheid
van het CFV en het Ministerie stelt kan derhalve op formele gronden niet worden
voldaan. Net zo min als uw nauwe verantwoordelijkheid bij het tot stand komen
van het saneringsplan u formeel verantwoordelijk maakt voor de inhoud ervan.»
(.....) «Een dringend beroep» (.....) een deugdelijk saneringsplan
voor en door de WBL niet te frustreren dan wel te vertragen door het stellen
van voorwaarden waaraan onmogelijk kan worden voldaan.»Op 29 november 1994 sturen de Toezichthoudende gemeenten een brief aan
het CFV met opnieuw een beroep daadwerkelijk deel te nemen: «naar onze mening kan deelname uwerzijds niet beperkt blijven tot
een coördinerende en bewakende rol, doch u dient in het stappenplan ook
planinhoudelijke verantwoordelijkheid te nemen. Hiermee wordt voorkomen
dat er na afronding van het stappenplan opnieuw onduidelijkheden en discussies
ontstaan.(.....) Wij spreken de verwachting uit dat een positieve en constructieve
opstelling van alle partijen daadwerkelijk gezondmakingsproces van de WBL
binnen afzienbare tijd mogelijk zal maken.»Het CFV op 8 december 1994: «gelet op de primaire verantwoordelijkheid van de WBL, in samenspraak
met de toezichthouders, dient onze rol bij de opstelling van het saneringsplan
beperkt te blijven tot het geven van voorlichting omtrent de criteria die
bij de beoordeling van dergelijke plannen worden gehanteerd (.....). Gelet
op deze beperktheid van het CFV in de fase van voorbereiding van de sanering,
zien wij geen aanleiding om aanwezig te zij bij het door u geplande bestuurlijk
overleg op 15 september 1994.»Op 16 december 1994 laten de Toezichthoudende gemeenten aan staatssecretaris
van VROM weten: «wij kunnen niet anders constateren dat zowel uw ministerie, maar
zeker ook het CFV volhardt in de formele positie. De bereidheid tot een «substantiële
inspanning» wordt onvoldoende basis geacht «om tezamen te komen
tot een succesvol saneringsplan». Het gegeven dat ook het CFV in deze
fase géén duidelijkheid kan of wil verschaffen over de vraag
aan de hand van welk beleidsplan de saneringsaanvraag beoordeeld gaat worden,
heeft ons in deze conclusie bevestigd.Wij hebben dan ook besloten niet langer te participeren in het stappenplan
nu u noch het CFV zich nadrukkelijk committeert en in de verdere procesgang
inhoudelijk participeert. Wij zullen ons beperken tot het uitvoeren van het
toezicht in enge zin, zoals verwoord in het BBSH. Hiermee wordt, verwijzende
naar de laatste brief uwerzijds, tevens voorkomen dat gemeenten het tot stand
komen van een deugdelijk saneringsplan frustreren dan wel vertragen. (.....)
Graag vernemen wij de maatregelen die u in dit kader wenst te nemen.»Op 19 januari 1995 ontvangen de toezichthoudende gemeenten van de staatssecretaris
een reactie op het «uittreden» in het proces om te komen tot een
stappenplan. De staatssecretaris zet de rollen en verantwoordelijkheden zoals
is vastgesteld in het BBSH uiteen. «Concreet vertaald naar uw brief: als u stelt dat u mij zult blijven
aanspreken op het functioneren van de WBL, dan draait u in feite de zaken
om. Het eerstelijnstoezicht op het functioneren van deze regionaal toegelaten
instelling berust bij u en het spreekt vanzelf dat ik u op die verantwoordelijkheid
aanspreek.Uit uw slotzin «graag vernemen wij de maatregelen die u in dit kader
wenst te nemen» lees ik geen verzoek op grond van artikel 39 BBSH. Daarvoor
is de vraag te weinig specifiek. Het is in eerste aanleg uw verantwoordelijkheid
om beargumenteerd de gewenste maatregelen aan te geven. (.....) Uiteindelijk
zult u als Toezichthoudende gemeenten toch weer nauw betrokken worden bij
het plan, aangezien het CFV de goede gewoonte heeft de toezichthouder om advies
te vragen over een eventuele aanvraag tot een saneringsbijdrage.»De staatssecretaris van VROM stuurt eveneens op 19 januari 1995 aan het
WBL een reactie op een eerder gehouden intern onderzoek bij WBL. Hij geeft
aan geen behoefte te hebben om «in te gaan op details, noch om beschouwingen
te wijten aan eventuele «verzachtende omstandigheden», die mede
zouden hebben geleid tot de huidige ernstige situatie.» Een uitzondering
maakt de staatssecretaris echter bij de constatering van WBL dat het Ministerie
van VROM «zou hebben tekort geschoten bij de sanering van de SBDI».
Dat is naar zijn mening niet het geval en wijst het WBL erop:
«eventuele sanering van toegelaten instellingen is sinds 1988 een zaak
voor het CFV.»De toezichthoudende gemeenten reageren op 26 januari 1995: «Naar onze mening strookt uw uiteenzetting echter niet met de bepalingen
van het BBSH, namelijk: het door u gemaakte onderscheid tussen eerstelijns-
en tweedelijnstoezicht is in géén enkele bepaling van het BBSH
terug te vinden. (.....) Uw stelling dat het Rijk pas in actie behoeft te
komen wanneer de eerstelijnstoezichthouders (de gemeenten) in hun taak tekort
schieten, is niet op enige bepaling van het BBSH gebaseerd. Voormelde inspectiebrief
bewijst dat het BBSH het Rijk geen afwachtende rol toekent. (.....) De stelling
dat het op onze weg ligt om beargumenteerd de gewenste maatregelen aan te
geven, is feitelijk vragen naar de bekende weg. (.....) Het treft ons dat
wij thans in een situatie zijn komen te verkeren, waarin wij een – vrij
academische – discussie over verantwoordelijkheden voeren, terwijl de
insteek van ons als toezichthouders en die van u dezelfde was: gezondmaking
van de noodlijdende toegelaten instelling WBL. (.....) Kortom wij maken ons
ernstige zorgen over de afstandelijke houding die zowel uw ministerie als
het CFV ten aanzien van de WBL-problematiek menen te kunnen innemen. Naar
onze mening vraagt de gezamenlijke doelstelling thans om een politiek-bestuurlijke
insteek. Reden waarom wij graag met u persoonlijk van gedachten willen wisselen
over een oplossingrichting.» WBL kan niet langer wachten en verstrekt op basis van haar eigen verantwoordelijkheid
Shelter Consult BV de opdracht voor het opstellen van een saneringsplan: «Hoewel wij verre de voorkeur geven aan een gezamenlijk handelen,
zoals overeengekomen met de portefeuillehouders van het toezichthoudersoverleg
aan ondergetekende als ook uit de ambtelijke reacties aan onze directeur is
gebleken dat consensus en unanimiteit omtrent het in te nemen standpunt (deelname
aan het stappenplan) niet waarschijnlijk is.»De reactie van de toezichthoudende gemeenten op 1 februari 1995: «Een dergelijke opdrachtverstrekking behoeft niet onze instemming:
de bureaukeuze is uw verantwoording.»Op 10 juli 1995 biedt WBL het rapport «Doe wel en zie niet om»
van Shelter Consult BV aan de toezichthoudende gemeenten, het Ministerie van
VROM en het CFV aan. Het WBL stelt «alle conclusies en aanbevelingen
overgenomen en geaccordeerd te hebben. (....) Derhalve is dit rapport uitgangspunt
voor het inhoudelijk overleg met de Toezichthoudende gemeenten, het Ministerie
van VROM en het CFV. De aanvraag bij het CFV kan pas worden ingediend nadat
het resultaat van het overleg met de Toezichthoudende gemeente en het Ministerie
van VROM bekend is.» XNoot1In 1984 werd een recherche-onderzoek ingesteld naar deze aankoop van de
SBDI. Het onderzoek wees uit dat er onacceptabele banden bestonden tussen
het betrokken makelaarskantoor en de SBDI; na dit onderzoek werden deze banden
verbroken.XNoot2Door Shelter Consultants werd het onderzoek «naar de continuïteit
van de woondiensten van de Stichting Woningbeheer Limburg» uitgevoerd
in opdracht van het WBL-bestuur; de uitkomsten van het onderzoek werden op
26 juni 1995 gepresenteerd.XNoot1Al vóór de fusie tussen de HBL, Het Zuiden en de SBDI bestond
er een stichting Woning beheer Limburg waar het werkapparaat van HBL en Het
Zuiden was ondergebracht. Als gevolg van de fusie werd ook dit onderdeel ondergebracht
in de nieuwe stichting Woningbeheer Limburg. Over de randvoor waarden waar
Coopers & Lybrand over spreken, waaronder het verstrekken van een renteloze
lening van ca. 15 mln door het Rijk, het afstoten van het woningbezit buiten
Limburg, de aanpak van probleemcomplexen en het overdragen van versnipperd
bezit, zie rapport Coopers & Lybrand d.d. 3-7-1990.XNoot1De gerichte inspectie was voor DGVH aanleiding tot het instellen van een
tweetal recherche-onderzoeken naar: a) de geleverde prestaties van de ex-adviseur
van de WBL, de heer Van Goethem, in relatie tot de daartegenovergestelde contraprestatie;
 b) mogelijke onregelmatigheden bij het WBL (mogelijke betaling van steekpenningen).XNoot2Er zijn vijftig toezichthoudende gemeenten die worden vertegenwoordigd
door vijf vertegenwoordigende gemeenten (Geleen, Kerkrade, Sittard, Heerlen
en Maastricht). Deze vijf worden in deze notitie aangeduid als toezichthoudende
gemeenten.XNoot3(Zie de brieven van de staatssecretaris aan het WBL van 5 juli 1994, en
19 januari 1995; en de brieven van de staatssecretaris aan de heer Köhlen
(van de toezichthoudende gemeenten) van 24 november 1994, 13 december 1994,
19 januari 1995 en 20 februari 1995). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24339-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl