Aanpak riooloverstorten; Rapport "Een stelselmatig probleem" van de werkgroep Aanpak riooloverstorten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25890, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25890 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSAMENVATTINGINHOUDSOPGAVE1. WERKWIJZE EN VERANTWOORDING2. RIOLERING IN NEDERLAND2.1 Rioolstelseltypen2.2 Bergingscapaciteit2.3 Technische oplossingenVerbeteren watercirculatieRandvoorzieningenHet afkoppelen van verhard oppervlakDuurzaam stedelijk waterbeheer3. BELEID EN WETTELIJK KADER 3.1 Beleid3.1.1 Derde Nota waterhuishouding3.1.2 CUWVO-aanbevelingen3.1.3 Rioleringsnotitie, Gemeentelijke Planverplichting
en Leidraad Riolering3.1.4 Evaluatienota Water3.1.5 Evaluatie Gemeentelijke Rioleringsplannen3.1.6 Vierde Nota waterhuishouding3.2 Wettelijk kader3.2.1 Wet Verontreiniging Oppervlaktewater3.2.2 Wet Milieubeheer4. PROBLEEMANALYSE 4.1 Omvang van de riooloverstortproblematiek4.1.1 Milieubelastingen vanuit het riool4.1.2 Aard en omvang van de lozingspunten4.1.3 Effecten van overstortingen4.1.4 Inventarisatie overstortlocaties en informatievoorziening
naar de burger4.2 Positie decentrale overheden 4.2.1 Gemeente VerantwoordelijkheidHuidige inspanningKnelpuntenVisie Vereniging van Nederlandse Gemeenten4.2.2 Waterkwaliteitsbeheerder VerantwoordelijkheidHuidige inspanningKnelpuntenVisie Unie van Waterschappen4.2.3 Provincie VerantwoordelijkheidHuidige inspanningKnelpuntenVisie Interprovinciaal Overleg4.2.4 Inspectie Milieuhygiëne4.3 Visies uit het veld 4.3.1 Ingenieursbureaus4.3.2 Stichting Natuur en Milieu4.3.3 Gezondheidsproblemen bij vee Omvang van de klachten onder veehoudersRelatie tussen waterkwaliteit en diergezondheidLTO-Nederland en Werkgroep Wetenschappelijk Natuur- en
Milieubeleid 5. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 5.1 Conclusies Omvang problematiekMiddelenVerantwoordelijkheden decentrale overhedenInformatieMetingen en onderzoekDiergezondheidStank en slib5.2 AanbevelingenAlgemeenSaneringVerantwoordelijkheden decentrale overhedenInformatieMetingen en onderzoekDiergezondheidMiddelen6. LITERATUUR7. LIJST VAN AFKORTINGEN 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25890Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 890Aanpak riooloverstortennr. 2RAPPORT SAMENVATTINGDe oorzaak van de riooloverstortproblematiek ligt bij de beperkte bergingscapaciteit
van het rioolstelsel. Bij hevige neerslag is de bergingscapaciteit in gemengde
stelsels onvoldoende om alle water in het stelsel te bergen en naar de rioolwaterzuivering
af te voeren. Een aantal malen per jaar zullen overstortingen vanuit het stelsel
op oppervlaktewater plaatsvinden. Behalve regenwater wordt ook een deel van
de in de riolering aanwezige verontreinigingen meegenomen. De kwaliteit van
het oppervlaktewater wordt zo negatief beïnvloed. Het ongezuiverd lozen
van overstortend water op sloten is hierdoor schadelijk voor onder meer het
aquatisch milieu, de drinkwatervoorziening, de recreatie, de (sport)visserij
en de irrigatie van landbouwgebieden. De afgelopen jaren hebben vooral veehouders,
die deze sloten gebruiken voor drinkwater van hun vee en geconfronteerd worden
met een verhoogd gezondheidsrisico voor hun dieren, geregeld aandacht gevraagd
voor deze problematiek.Er zijn technische oplossingen voorhanden, die de vuilemissie of de effecten
hiervan kunnen reduceren. Een volledige sanering van de overstorten is economisch
en praktisch echter niet haalbaar.De verantwoordelijkheid voor het beheer van rioolstelsels, inclusief de
riooloverstorten ligt bij de gemeente, terwijl de provincies, c.q. de waterschappen
verantwoordelijk zijn voor het beheer en de kwaliteit van het oppervlaktewater.
Deze verdeling in verantwoordelijkheden leidt in sommige gevallen tot een
tegenstelling tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder. In veel gevallen
kan de waterkwaliteitsbeheerder niet duidelijk maken wat het nuttig effect
zal zijn van verdere reductie van de emissies vanuit de rioolstelsel. Deze
tegenstelling kan een beperking van de problematiek in de weg staan.De werkgroep legt in de aanbevelingen de nadruk op een spoedige sanering
van de meest risicovolle overstorten via het instrument van de vergunningverlening,
waarbij locaties in de nabijheid van veedrenkplaatsen met voorrang aangepakt
worden. Een geactualiseerd overzicht van de overstortlocaties en van de WVO-vergunningen
is hiervoor noodzakelijk. Bestuursakkoorden zullen de samenwerking tussen
betrokken overheden bevorderen. Voorts zullen veehouders in de nabijheid
van risicovolle overstorten gewaarschuwd worden en dient een meldingssysteem
voor gezondheidsproblemen bij vee opgezet te worden. Metingen aan overstortfrequenties,
debieten en vuilvracht van lozingen uit overstorten dienen steekproefsgewijs
uitgevoerd te worden, terwijl ook verder onderzoek moet worden opgestart naar
de effecten van lozingen.Veehouders dragen een eigen verantwoordelijkheid voor de gezondheid van
hun vee en zullen derhalve zelf maatregelen voor gezond veedrenkwater moeten
nemen.Aanbevolen wordt voorts dat het Rijk de bijdrageregeling gebiedsgericht
milieubeleid verhoogt, uitsluitend ten behoeve van genoemde actualisaties,
het opstellen van bestuursakkoorden, voorlichting en informatieverstrekking,
opleiding en scholing. INHOUDSOPGAVE1.WERKWIJZE EN VERANTWOORDING6   2.RIOLERING IN NEDERLAND72.1Rioolstelseltypen72.2Berginscapaciteit8 2.3Technische oplossingen8   3.BELEID EN WETTELIJK KADER113.1Beleid113.1.1Derde Nota waterhuishouding11 3.1.2CUWVO-aanbevelingen113.1.3Rioleringsnotitie, Gemeentelijke Planverplichting en Leidraad
Riolering11 3.1.4Evaluatienota Water12 3.1.5Evaluatie
Gemeentelijke Rioleringsplannen12 3.1.6Vierde Nota waterhuishouding123.2Wettelijk kader13 3.2.1Wet Verontreiniging
Oppervlaktewater13 3.2.2Wet Milieubeheer13    4.PROBLEEMANALYSE154.1Omvang van de riooloverstortproblematiek15 4.1.1Milieubelastingen
vanuit het riool15 4.1.2Aard en omvang van de lozingspunten154.1.3Effecten van overstortingen16 4.1.4Inventarisatie
overstortlocaties en informatievoorziening naar de burger16 4.2Positie
decentrale overheden17 4.2.1Gemeente17 4.2.2Waterkwaliteitsbeheerder184.2.3Provincie20 4.2.4Inspectie Milieuhygiëne214.3Visies uit het veld21 4.3.1Ingenieursbureaus214.3.2Stichting Natuur en Milieu21 4.3.3Gezondheidsproblemen
bij vee22    5.CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN255.1Conclusies25 5.2Aanbevelingen26    6.LITERATUUR29   7.LIJST VAN AFKORTINGEN301. WERKWIJZE EN VERANTWOORDINGDe vaste commissies voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, voor Verkeer
en Waterstaat en voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
van de Tweede Kamer hebben uit hun midden een werkgroep ingesteld teneinde
de problematiek van de riooloverstorten te bestuderen.De werkgroep bestaat uit de leden Th.A.M. Meijer (CDA), voorzitter, J.J.
Feenstra (PvdA), mr. W.H.J. Passtoors (VVD), ir. P.K. ter Veer (D66) en R.J.L.
Poppe (SP) en wordt bijgestaan door griffier van Overbeeke. De werkgroep is
voorts inhoudelijk ondersteund door mevrouw ir. H. Groenenberg, die voor deze
activiteit door de Tweede Kamer tijdelijk is aangetrokken.Op 10 september 1997 is de werkgroep voor het eerst bijeen gekomen en
heeft zij haar taakopdracht als volgt geformuleerd: «De werkgroep ziet
als haar opdracht het in kaart brengen van de omvang van de problematiek van
de riooloverstort en van de verschillende verantwoordelijkheden, alsook het
doen van aanbevelingen om deze problematiek zoveel mogelijk het hoofd te kunnen
bieden».De eerste activiteit van de werkgroep was het organiseren van een hoorzitting
op 20 oktober 1997. Ter voorbereiding hiervan is een oproep in de Staatscourant
geplaatst om belangstellenden de gelegenheid te bieden hun interesse voor
een bijdrage aan deze hoorzitting kenbaar te maken. Deze oproep heeft geresulteerd
in een groot aantal reacties van belanghebbende organisaties en personen.
Tijdens de hoorzitting zijn vertegenwoordigers van de betrokken overheden,
van belangenorganisaties en van gedupeerden aan het woord geweest.Om ook de technische aspecten van de problematiek goed in beeld te krijgen
heeft op 11 november een gesprek plaatsgevonden met deskundigen van een drietal
ingenieursbureaus. Op 18 november hebben de leden van de werkgroep gesproken
met vertegenwoordigers van de ministeries van VROM, Verkeer en Waterstaat
en LNV. Tenslotte is op 4 december een werkbezoek gebracht aan onder andere
de gemeente Made, waar de praktijk van de riooloverstorten is bekeken.De werkgroep brengt hierna verslag uit van haar bevindingen aan de drie
bovengenoemde vaste commissies. Deze bevindingen gaan vergezeld van een aantal
aanbevelingen die zij op grond van haar bevindingen meent te kunnen doen.De werkgroep dankt allen die in schriftelijke vorm of mondeling hebben
bijgedragen aan het tot stand komen van dit rapport. 2. RIOLERING IN NEDERLANDDe riolering heeft een functie voor de inzameling en het transport van
afvalwater en regenwater.Een goed begrip van de riooloverstortproblematiek vereist enig inzicht
in de werking van een rioolstelsel. Hier volgt daarom een beperkte uiteenzetting
van de rioleringstechniek.Het type rioolstelsel bepaalt in sterke mate de effecten van een lozing
op het oppervlaktewater. Ook de bergingscapaciteit van een stelsel is, naast
de hydraulische capaciteit van de rioolwaterzuiveringsinrichting, bepalend
voor de hoeveelheid afvalwater die tot overstorting kan komen. Technische
oplossingen kunnen betrekking hebben op zowel de oorzaak als de effecten van
de vuilemissie uit riooloverstorten. 2.1 RioolstelseltypenEr zijn verschillende typen rioleringsstelsels, met behulp waarvan huishoudelijk,
industrieel en regenwater wordt afgevoerd. Het type rioolstelsel heeft belangrijke
gevolgen voor de omvang van de vuilemissie naar het oppervlaktewater.In de traditionele – gemengde – rioolstelsels (60–70%
van alle stelsels in Nederland) treedt menging op van afvalwater en neerslag.
Bij hevige regenval, wanneer de overstorten in werking treden, leidt dit onder
meer tot lozing van (verdund) afvalwater op het oppervlaktewater. Verder treedt
in dit type stelsels bij droog weer en lichte neerslag bezinking op. Het bezonken
materiaal wordt bij hevige neerslag door hogere stroomsnelheden in de riolering
weer opgewerveld en ten dele eveneens naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie
(rwzi) en bij overstortingen naar het oppervlaktewater afgevoerd.In gescheiden rioolstelsels worden afvalwater en regenwater
met afzonderlijke leidingsystemen ingezameld. Het regenwater wordt op het
oppervlaktewater geloosd, terwijl het afvalwater naar de rwzi gaat. Het gescheiden
stelsel is daarmee een verbetering ten opzichte van het gemengde stelsel.
Het kent echter ook nadelen. Straatvuil en depositie van luchtverontreinigende
stoffen maken dat het water dat via de regenwateruitlaten van gescheiden stelsels
wordt geloosd eveneens verontreinigd is. Verder kan via foutieve aansluitingen
afvalwater in het regenwaterstelsel geraken.Zowel het gemengd als het gescheiden stelsel is inmiddels verder verbeterd.In het verbeterd gemengd stelsel zijn randvoorzieningen zoals
bergbezinkbassins getroffen die de emissies vanuit het rioolstelsel kunnen
beperken (2.3.1).Bij het verbeterd gescheiden stelsel wordt het eerste regenwater,
dat het meest vervuild is, niet op het oppervlaktewater geloosd, maar via
het afvalwaterstelsel naar de rwzi afgevoerd. Alleen bij grote buien loost
het regenwaterstelsel op het oppervlaktewater. De vuilvracht is bij zware
buien relatief klein. Het volledig gescheiden stelsel houdt regen-
en afvalwater volledig gescheiden. Dit wordt soms toegepast op nieuw aan te
leggen industrieterreinen, om er zeker van te zijn dat het industriële
afvalwater gezuiverd wordt en niet wegens een overbelasting van het rioolstelsel
op het oppervlaktewater geloosd wordt. De kleinste vuilemissie treedt op bij
verbeterd gescheiden stelsels.In het landelijk gebied wordt vanuit economisch oogpuntdrukriolering gebruikt, waarbij het afvalwater door een relatief dunne pijp geperst
wordt. Formeel zouden bij dit systeem geen overstorten aanwezig moeten zijn,
maar vanuit beheer en onderhoud worden wel veel zgn. nooduitlaten gemaakt.
Als de drukriolering niet goed werkt, treden deze nooduitlaten in werking,
zodat ook vanuit drukriolering het oppervlaktewater verontreinigd kan raken. 2.2 BergingscapaciteitNaarmate de berging in een rioolstelsel groter is, zal het stelsel minder
frequent tot overstorten hoeven te komen. Het aantal overstortingen kan slechts
in beperkte mate teruggebracht worden door de vergroting van de diameter van
de riolering. Een geringe vergroting van de diameter (bijv. van 0,8 naar 0,9
m) kan weliswaar een gunstige uitwerking hebben op de vuilemissie, maar indien
de buis te breed wordt, zal bij droog weer nog maar een klein stroompje door
een te grote buis gaan. Dit stroompje is dan te zwak om alle slib mee te voeren.
Een groot deel van het slib bezinkt dan en wordt bij een zware bui alsnog
meegenomen en geloosd op het oppervlaktewater.Overigens heeft een vermindering van de overstortingsfrequentie niet een
evenredige vermindering van de geëmitteerde vuilvracht tot gevolg. Over
het algemeen toont het jaarbeeld van de overstortingen uit een gemengd rioolstelsel
een betrekkelijk groot aantal kleine en een kleiner aantal grote stootlozingen.
De laatste bepalen gezamenlijk vrijwel geheel de totale jaarlijkse vuiluitworp.
Bij zeer zware buien kan de vuiluitworp 15–80% van de totale jaarlijkse
vuiluitworp bedragen. Door verlaging van de overstortingsfrequentie kunnen
het aantal kleine overstortingen en de totale jaarlijkse waterhoeveelheid
worden gereduceerd. Grote lozingen kunnen op deze wijze echter niet worden
voorkomen. 2.3 Technische oplossingenHet vervangen van een gemengd stelsel door een (verbeterd) gescheiden
stelsel is over het algemeen kostbaar, omdat het volledige stelsel (voortijdig)
vervangen zou moeten worden. Er zijn echter ook andere technische oplossingen
voorhanden, die waar mogelijk in het veld toegepast worden. De maatregelen
variëren van symptoombestrijding tot een brongerichte aanpak. Typische
«end-of-pipe»-maatregelen zijn het verbeteren van de watercirculatie
en het aanbrengen van randvoorzieningen. Het afkoppelen van regenwater en
een duurzaam waterbeheer passen bij een brongerichte aanpak. Verbeteren watercirculatieDe gevolgen van de emissies op het oppervlaktewater zijn vooral van lokale
aard. Deels hebben zij een meer of minder snel voorbijgaand karakter, deels
zijn zij permanent. In stilstaande wateren blijven bezinkbare stoffen liggen
in de omgeving van de overstort.De effecten van een overstort kunnen gereduceerd worden door een goede
doorstroming van het oppervlaktewater. Het vervuilde water wordt verdund en
het geëmitteerde slib wordt deels afgevoerd. RandvoorzieningenOnder randvoorzieningen worden constructies verstaan, die tot doel hebben
het vuilgehalte van het te lozen rioolwater te reduceren. Randvoorzieningen
worden uitsluitend toegepast in situaties waarbij het te lozen rioolwater
een hoog vuilgehalte heeft, zoals bij gemengde stelsels.Vooral zwevende stoffen en daaraan gebonden vervuiling worden door randvoorzieningen
teruggehouden. Randvoorzieningen hebben in het algemeen het beste resultaat
bij zware buien. Er treedt dan slibopwoeling op in de rioolbuizen. Juist als
het water veel slib bevat, kunnen randvoorzieningen effect hebben. Zware buien
bepalen derhalve in sterke mate het rendement van een randvoorziening.Een bergbezinkbassin reduceert het vuilgehalte van het te lozen
rioolwater door bezinking van rioolslib en bergt rioolwater, waardoor zowel
de overstortingsfrequentie als de te lozen hoeveelheid water worden
gereduceerd. Overigens is hierbij vanuit gegaan dat van een conventionele
overstortput geheel geen vuilreducerende werking uitgaat. Deze aanname is
niet helemaal correct; ook een reguliere overstortput zal de vuilvracht enigszins
verminderen. Het afkoppelen van verhard oppervlakHet afkoppelen van verhard oppervlak is een belangrijk hulpmiddel om de
vuiluitworp van een gemengd rioolstelsel te reduceren. Het regenwater wordt
bij afkoppeling niet op het riool, maar direct op het oppervlaktewater geloosd.
Afkoppelen heeft in de eerste plaats tot gevolg dat de overstortfrequentie
daalt. Daarnaast heeft het tot gevolg dat de hoeveelheid overstortend water
vermindert. Afkoppeling is een techniek die tot op heden vooral in het oosten
van Nederland is toegepast, maar nu ook in het westen doorgang begint te vinden.Afgekoppeld water is echter (nog) niet altijd zonder meer geschikt voor
lozing op het oppervlaktewater. Door het verharde oppervlak kan het water
zodanig vervuild zijn, dat het niet voldoet aan de voor oppervlaktewater gangbare
kwaliteitsnormen. De af te koppelen oppervlakken moeten daarom met zorg worden
gekozen. De verontreinigingen zijn vooral afkomstig uit diffuse bronnen zoals
uitlaatgassen, slijpsel van banden en wegdek, corrosie van materialen. Verharde
oppervlakken die vooral voor afkoppeling in aanmerking komen zijn rustige
klinkerwegen of pannendaken in woonwijken. Drukke wegen, bushalten, passages
en marktterreinen lenen zich minder voor afkoppeling.Na het afkoppelen kan het regenwater direct via een regenwaterriool worden
afgevoerd. Tegenwoordig wordt het regenwater steeds meer geïnfiltreerd,
waarbij uiteenlopende methoden kunnen worden toegepast. Er is geen duidelijke
voorkeur voor een bepaalde techniek van afvoer of infiltratie; plaatselijke
omstandigheden bepalen in sterke mate de keuze. De Vierde Nota waterhuishouding
staat het infiltreren van afgekoppeld water voor (3.1.6). Duurzaam stedelijk waterbeheerHet stedelijk waterbeheer is in ontwikkeling. Het is niet meer vanzelfsprekend
dat overtollig regenwater, afkomstig van daken en andere, verharde oppervlakken,
direct via het rioolstelsel wordt afgevoerd. Deze snelle afvoer naar het oppervlaktewater
heeft tot gevolg, dat in bebouwde gebieden het regenwater niet meer in de
bodem kan inzijgen. Op veel plaatsen heeft dat een merkbare invloed op de
grondwatervoorraad. Een vermindering van de regenwaterafvoer zal ook het rioolstelsel
minder belasten, waardoor (gemengde) stelsels minder vaak tot overstorting
zullen komen.Om de snelle afvoer van regenwater te voorkomen, worden in toenemende
mate maatregelen genomen, die variëren van brongerichte maatregelen tot
symptoombestrijding:• voorkomen dat er afstromend water ontstaat door minder verhard
oppervlak te creëren en verhard oppervlak beter doorlatend te maken (open
verhardingen);• gebruik van regenwater (met name dakwater) bevorderen;• regenwater gescheiden opvangen en infiltreren in de bodem, waarbij
de kwaliteit van het regenwater van belang is;• het regenwater gescheiden opvangen, bergen en (vertraagd) afvoeren
naar het oppervlaktewater.Deze aanpak van het stedelijke waterbeheer biedt vele voordelen, onder
andere voor de grondwaterbalans en voor de vermindering van de hydraulische
belasting van de rwzi's. Het echter is nog onduidelijk op welke termijn het
bij zal dragen aan een substantiële vermindering van de overstortfrequentie.
De toepassing van principes van duurzaam waterbeheer vindt namelijk voornamelijk
plaats bij de aanleg van nieuwe wijken. Omdat de riolering van bestaande wijken
vaak nog niet aan vervanging toe is, blijft de oude, doorgaans gemengde riolering
liggen totdat deze aan renovatie toe is. 3. BELEID EN WETTELIJK KADER 3.1 BeleidHet regeringsbeleid aangaande de riooloverstorten is sinds het einde van
de jaren '80 neergelegd in een drietal nota's en een notitie, te weten de
Derde Nota waterhuishouding, de Evaluatienota Water, de Vierde Nota waterhuishouding
en de Rioleringsnotitie. De Commissie Uitvoering Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren
heeft in 1992 aanbevelingen gedaan voor de uitvoering van het beleid. In de
Leidraad Riolering staan richtlijnen voor de rioleringspraktijk. In 1997 is
de verplichting tot het opstellen van een Gemeentelijk Rioleringsplan geëvalueerd. 3.1.1 Derde Nota waterhuishoudingDe Derde Nota waterhuishouding (1989) stelde als tussendoel de vuilemissie
van nutriënten, zware metalen en microverontreinigingen ten opzichte
van 1985 met 50% terug te brengen in 1995. Hiertoe zou bestaande riolering
verbeterd en nieuwe riolering aangelegd moeten worden. Voorts zouden knelpuntsituaties
rond riooloverstorten geïnventariseerd moeten worden. In het jaar 2000
moeten alle Nederlandse oppervlaktewateren voldoen aan de zogenaamde Algemene
Milieukwaliteit. Het einddoel omvat geoptimaliseerde ioleringssystemen in
goede staat van onderhoud. 3.1.2 CUWVO-aanbevelingenIn 1992 kwam de Commissie Uitvoering Wet Verontreiniging Oppervlaktewater
(CUWVO) met haar aanbevelingen. Naast een aantal algemene aanbevelingen, formuleerde
zij de basisinspanning en het waterkwaliteitsspoor.De basisinspanning is gebaseerd op de Derde Nota waterhuishouding en beoogt
een reductie van 50% ten opzichte van de vuilemissie uit riooloverstorten
in 1998. Om de gewenste emissiereductie te bereiken, kunnen de berging en
pompovercapaciteit van een rioolstelsel vergroot worden. Op grond van technische
en financiële overwegingen kan echter gekozen worden voor een combinatie
van alternatieve maatregelen in het afvalwatersysteem. Mogelijke oplossingen
zijn: bergbezinkbassins, afkoppelen van verhard oppervlak en infiltratie van
regenwater. De basisinspanning is nadrukkelijk bedoeld als middel- en niet
als doelvoorschrift. Mocht met de basisinspanning de gewenste emissiereductie
niet bereikt worden, dan dient het waterkwaliteitsspoor ingezet te worden.
De CUWVO-aanbevelingen met betrekking tot dit spoor zijn beknopt. Zij geven
alleen aan dat dan ook emissies uit andere bronnen in beschouwing genomen
moeten worden en dat eventueel aanvullende maatregelen genomen moeten worden
om de gewenste waterkwaliteit te behalen. 3.1.3 Rioleringsnotitie, Gemeentelijke Planverplichting
en Leidraad RioleringHet rijksbeleid voor riolering is verder neergelegd in de Rioleringsnotitie
(1992).Een belangrijk resultaat van deze notitie was de wettelijke verankering
van de gemeentelijke zorgplicht voor de riolering en de wettelijke verplichting
voor gemeenten om per 1 januari 1994 periodiek een gemeentelijk rioleringsplan
(GRP) vast te stellen. Medio 1997 is deze planverplichting door het Ministerie
van Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer geëvalueerd.Voorts werd in de notitie de totstandkoming van de Leidraad Riolering aangekondigd. Deze is samengesteld door een taakgroep van vertegenwoordigers
van de ministeries van VROM en Verkeer en Waterstaat, het Interprovinciaal
Overleg, de Unie van Waterschappen en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten,
ondersteund door ingenieursbureaus. De leidraad heeft geen wettelijke status,
maar bevat richtlijnen voor het opstellen van GRP's, ontwerp en bouw van afvalwatersystemen,
planning van het beheer, alsmede informatie over juridische aspecten van riolering
en financiële aspecten van aanleg en onderhoud. Aan de leidraad worden
door de Commissie Integraal Waterbeheer, opvolger van de CUWVO, nog steeds
modules toegevoegd. 3.1.4 Evaluatienota WaterUit de Evaluatienota Water (1994) blijkt dat de reductiedoelstellingen
voor 1995 aangaande diffuse emissies niet gehaald worden. Gesteld wordt dat
dit mede te wijten is aan de verontreiniging van oppervlaktewater door riooloverstorten.
De belasting door deze lozingen dient daarom verder te worden beperkt, waarbij
verwezen wordt naar de aanbevelingen van de CUWVO/CIW. De gemeente is verantwoordelijk
voor het rioleringsbeheer, terwijl de functie van waterkwaliteitsbeheerder
vervuld kan worden door waterschap, zuiveringschap of provincie. De Evaluatienota
Water dringt erop aan de samenwerking tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder
te intensiveren.Overigens werd in de Evaluatienota de Algemene Milieukwaliteit vervangen
door de begrippen grens- en streefwaarde. Zowel de Algemene Milieukwaliteit
als de grenswaarden vertegenwoordigden een soort minimumkwaliteit. De geïntroduceerde
streefwaarden vormden een kwaliteitsdoelstelling voor meer gevoelige functies
van het oppervlaktewater. 3.1.5 Evaluatie Gemeentelijke RioleringsplannenDe inwerkingtreding van het hoofdstuk Plannen van de Wet Milieubeheer
impliceerde dat gemeenten per 1 januari 1994 over een Gemeentelijk Rioleringsplan
(GRP) dienden te beschikken. In juni 1997 kwam het Ministerie van VROM met
een evaluatierapport van de gemeentelijke planverplichting.Het ministerie concludeerde dat het GRP voor veel gemeenten een belangrijke
functie binnen het rioleringsbeleid vervult. Het is een sectoraal plan waarmee
invulling wordt gegeven aan de gemeentelijke zorgplicht. Het bevat onder meer
een uitwerking in concrete doelen, strategieën en middelen, waardoor
bestuurlijke aansturing mogelijk wordt.De GRP's vormen echter veelal niet het afwegingskader voor beleidskeuzes
die de concrete rioleringstaak overstijgen. Het ontwikkelen van integraal
waterbeheer en een duurzaam omgevingsbeleid blijft vaak nog achterwege. Ook
taakafbakening en afstemming met andere overheden laat nog te wensen over.
Vraagstukken omtrent milieurendement, prioriteitenstelling en wijze van financiering
behoeven beter overleg met provincies en waterschappen.Binnen gemeenten worden de eisen en wensen van de waterkwaliteitsbeheerder
gericht op reductie van de vuiluitworp uit riooloverstorten als een knelpunt
ervaren. De kosten die deze eisen en wensen met zich meebrengen, leiden in
veel gevallen tot tegenstellingen tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder.De rol van de Inspectie Milieuhygiëne bij de totstandkoming van de
GRP's is beperkt (4.2.4). 3.1.6 Vierde Nota waterhuishoudingDe Vierde Nota waterhuishouding omvat het regeringsvoornemen voor het rioleringsbeleid in de komende planperiode. Hierin kiest de regering
niet voor het bevorderen van het zogenaamde verbeterd gescheiden rioolstelsel,
maar spreekt zij haar voorkeur uit voor de afkoppeling van regenwater van
verhard oppervlak met daaropvolgend infiltratie, in combinatie met een goedkoop
gemengd rioolstelsel (3.1.6). Aanbevolen wordt om op nieuwbouwlocaties 60%
af te koppelen en te infiltreren en in bestaande bebouwing 20%. Volgens de
nota liggen de kosten voor deze mate van afkoppeling in dezelfde orde van
grootte als de aanleg van bergbezinkbassins. De onzekerheid over de effecten
van infiltratie van regenwater voor de bodemkwaliteit op lange termijn vormt
nu nog een knelpunt bij de invoering.In de Vierde Nota is de normstelling wederom gewijzigd; voor microverontreinigingen
zijn de grens- en streefwaarden verlaten en vervangen door het Maximaal Toelaatbaar
Risico (MTR) en het Verwaarloosbaar Risico (VR). Voor het nastreven van het
MTR geldt een inspanningsverplichting. 3.2 Wettelijk kaderDe bestuurlijke, financiële en juridische verantwoordelijkheid voor
het beheer van rioolstelsels inclusief de riooloverstorten ligt op grond van
de Wet milieubeheer bij de gemeente. De provincies zijn verantwoordelijk voor
het beheer van het oppervlaktewater met uitzondering van de Rijkswateren.
Deze taak is op grond van de Waterschapswet gedelegeerd aan de waterkwaliteitsbeherende
waterschappen. De provincie Groningen is als laatste bezig het waterkwaliteitsbeheer
over te dragen. Het beheer van het oppervlaktewater op grond van de Wet verontreiniging
oppervlaktewateren omvat onder andere het verlenen van vergunningen voor riooloverstorten.
 3.2.1 Wet Verontreiniging OppervlaktewaterOp grond van de Wet Verontreiniging Oppervlaktewater (WVO) is het verboden
zonder vergunning met behulp van een werk afvalstoffen, verontreinigende of
schadelijke stoffen te lozen op oppervlaktewater. Aan de vergunning kunnen
voorschriften worden verbonden ter bescherming van de waterkwaliteit. De vergunning
wordt verleend door de waterkwaliteitsbeheerder. De gemeente dient derhalve
voor de lozing vanuit de riolering via riooloverstorten, nooduitlaten en regenwateruitlaten
over een WVO-vergunning te beschikken. De procedure volgens welke de vergunning
wordt verleend, is geregeld in de Wet milieubeheer.De waterkwaliteitsbeheerder is eveneens beheerder van de rioolwaterzuiveringsinstallatie
(rwzi). In die hoedanigheid stelt hij ook eisen aan de aansluiting van de
riolering op de rwzi. Daartoe wordt een aansluitvergunning verleend aan de
gemeente. De voorschriften die aan een aansluitvergunning verbonden worden,
kunnen onder meer betrekking hebben op de hoeveelheid en kwaliteit van het
aangevoerde rioolwater. Tenslotte dient ook de waterkwantiteitsbeheerder gekend
te worden in het verlenen van een WVO-vergunning. De inhoud van de diverse
vergunningen kunnen elkaar wederzijds beïnvloeden en moeten op elkaar
worden afgestemd. 3.2.2 Wet MilieubeheerIngevolge de Wet milieubeheer zijn de gemeenten verantwoordelijk voor
het goed functioneren van de ondergrondse rioleringsinfrastructuur. Artikel
10.15 van de Wm geeft gemeenten de zorgplicht voor een doelmatige inzameling
en transport van afvalwater, dat vrijkomt bij de binnen haar
grondgebied gelegen percelen. Voor bepaalde gebieden kan de provincie ontheffing
van deze zorgplicht verlenen.De artikelen 4.22 en 4.23 Wm noemen de verplichting van gemeenten om per
1 januari 1994 over een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) te beschikken. Bij
de voorbereiding hiervan moeten zowel Gedeputeerde Staten als de beheerder
van zuiveringstechnische werken, de beheerder van het oppervlaktewater waarop
wordt geloosd en de inspecteur worden betrokken. Artikel 4.24 Wm geeft Gedeputeerde
Staten bovendien de bevoegdheid de gemeenteraad een aanwijzing te geven omtrent
de inhoud van het gemeentelijk rioleringsplan. In het GRP dienen ook de gevolgen
voor het milieu van de aanwezige voorzieningen en aangekondigde activiteiten
in het plan vermeld te worden. De gevolgen van overstortingen voor het ontvangende
water en de waterbodem moeten dus bekend en beschreven zijn. 4. PROBLEEMANALYSE 4.1 Omvang van de riooloverstortproblematiekDe kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland wordt op verschillende
manieren negatief beïnvloed. Als bronnen van verontreiniging kunnen onder
meer genoemd worden neerslag, emissies vanuit de land- en tuinbouw en emissies
vanuit de riolering. De riolering belast het milieu op verschillende manieren.
Een hiervan is de vuilemissie uit riooloverstorten, die kwalijke gevolgen
heeft voor de waterkwaliteit van het ontvangende water. 4.1.1 Milieubelastingen vanuit het rioolDe oorzaak van de riooloverstortproblematiek ligt deels bij de bergingscapaciteit
van het rioolstelsel. Daarnaast speelt ook de hydraulische capaciteit van
de rioolwaterzuiveringsinstallatie een rol. Bij hevige neerslag is de bergingscapaciteit in gemengde stelsels (2.1)
onvoldoende om alle water in het stelsel te bergen en naar de rwzi af te voeren.
Een aantal malen per jaar zullen hierdoor overstortingen vanuit het stelsel
op oppervlaktewater plaatsvinden, die behalve regenwater ook een deel van
de verontreinigingen uit het rioolstelsel meenemen en als zodanig negatieve
gevolgen hebben voor de kwaliteit van het oppervlaktewater.Naast de belasting door overstortingen is nog een viertal andere milieubeïnvloedingen
door het riool te onderscheiden:• lozingen van verontreinigd regenwater via het regenwaterriool van
gescheiden stelsels;• ongezuiverde lozingen door niet aangesloten panden in het buitengebied;• lekkage naar de bodem vanuit niet waterdichte riolen;• effluentlozingen alsmede riool- en zuiveringssliblozingen vanuit
de rwzi.De relatieve bijdragen van riooloverstorten en andere waterverontreinigingsbronnen
aan de waterkwaliteit zijn onbekend.In het kader van deze notitie zal overigens alleen ingegaan worden op
de milieubelasting door riooloverstorten. 4.1.2 Aard en omvang van de lozingspuntenIn een recent rapport van het ministerie van VROM wordt voor het totaal
aantal overstorten in Nederland 12 909 genoemd. Hoewel sommigen een schatting
van 15 000 overstorten noemen, wordt dit getal door anderen te groot
geacht. Een gedetailleerde inventarisatie zou dan ook op zijn plaats zijn.Van
deze overstortlocaties worden 3 600 punten door de waterkwaliteitsbeheerders
als knelpunt beschouwd.Het Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling
(RIZA) en de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) maken melding van ca. 5000
overstorten in het landelijk gebied, waarvan er 2600 als mogelijk knelpunt
voor veewaterdrenking beschouwd worden.Volgens het rapport van de Nationale Werkgroep Riolering en Waterkwaliteit
(1989) is negentig procent van de Nederlandse rioleringsdistricten gemengd
gerioleerd, terwijl tien procent van de rioleringsdistricten een gescheiden
stelsel heeft. Het aantal regenwateruitlaten vanuit de gescheiden stelsels
bedraagt enkele duizenden. Van alle overstorten loost ca. 85% op kleine, doorgaans
stilstaande of semi-stagnante wateren.Het aantal overstorten is de laatste jaren afgenomen. Er is weliswaar
veel riolering bijgekomen, maar bij nieuwbouw wordt altijd gerioleerd via
gescheiden of verbeterd gescheiden stelsels. Tegelijkertijd is het aantal overstorten van gemengde stelsels in geringe mate teruggelopen door
saneringen. Ook de overstortingsfrequentie is verminderd. Alleen bij inbreidingslocaties
in een stad wordt nieuwbouw soms nog gerioleerd door middel van een (reeds
aanwezig) gemengd stelsel. In bijna alle andere gevallen zal de waterkwaliteitsbeheerder
een gescheiden stelsel eisen en daar desnoods een extra oppervlaktewater voor
creëren. 4.1.3 Effecten van overstortingenDe gevolgen van de emissies op het oppervlaktewater zijn vooral van lokale
aard. Deels hebben zij een meer of minder snel voorbijgaand karakter, deels
zijn zij permanent.In stilstaande wateren blijven bezinkbare stoffen liggen in de omgeving
van de overstort. Zij veroorzaken in alle gevallen langdurige lokale effecten
zoals hoog bodemzuurstofverbruik (tijdschaal weken – maanden) en aanwezigheid
in het slib van bacteriën (tijdschaal weken – maanden), zware metalen
en organische microverontreinigingen (tijdschaal jaren).Of in het water zelf effecten waarneembaar zijn, hangt in belangrijke
mate af van de mengverhouding tussen overstortwater en oppervlaktewater. De
allerslechtste situaties worden aangetroffen bij overstorten op kopeinden
van sloten. Een goede doorstroom van het water vermindert de gevolgen van
een riooloverstort.Bij een groot ontvangend oppervlaktewater daalt het zuurstofgehalte gedurende
een korte periode (tijdschaal uren – dagen) en treedt een verhoogd bacteriegehalte
op (tijdschaal dagen – weken). Het water is gedurende enige uren erg
troebel. Bij geringe doorstroming en een gunstig lichtklimaat kan na enige
weken sterke algengroei, waaronder het giftige blauwalg optreden. De algengroei
kan echter niet altijd zonder meer toegeschreven worden aan de rioollozingen.
In veel gevallen moet de overbemesting van aangrenzende percelen verantwoordelijk
gehouden worden.Het duidelijkst is de aanwezigheid van overstorten waarneembaar aan de
aanwezigheid van darmbacteriën in water en bodem. Op lange termijn is
de samenstelling van flora en fauna in het water een goede indicator. De natuurlijke
verscheidenheid van planten- en diersoorten neemt af. Dit is soms ook het
geval wanneer waterpartijen water ontvangen vanuit gescheiden rioolstelsels.Het ongezuiverde water uit riooloverstorten kan bijdragen aan gesignaleerde
diergezondheidsproblemen ten gevolge van een verminderde weerstand bij vee. 4.1.4 Inventarisatie overstortlocaties en informatievoorziening
naar de burgerUit informatie van ingenieursbureaus en overheden komt naar voren dat
de overstorten door de gemeenten vrijwel volledig in kaart zijn gebracht,
al of niet in het kader van het GRP. De waterkwaliteitsbeheerders hebben eveneens
een overzicht van de in hun beheersgebied aanwezige overstorten, in meer of
mindere mate van detail.Gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders zijn op grond van de Wet openbaarheid
van bestuur verplicht desgevraagd informatie te verstrekken over de ligging
en werking van riooloverstorten en ongezuiverde lozingen, terwijl de waterkwaliteitsbeheerders
ook over gezuiverde lozingen informatie dienen te verstrekken.Bij onderzoek door het Praktijkonderzoek Rundvee, Schapen en Paarden (PR)
bleek echter dat de berichtgeving door de gemeente of waterkwaliteitsbeheerder
in twee van de vijf gevallen een onjuist beeld gaf van de aanwezigheid van
de riooloverstorten. Het PR merkt in zijn conclusies op dat het
doorgeven van kadastrale nummers aan de overheden voor onduidelijkheid gezorgd
kan hebben. Het meesturen van een kaart waarop de locatie aangetekend stond,
had de kans op foutieve informatie kunnen verkleinen. 4.2 Positie decentrale overheden 4.2.1 Gemeente VerantwoordelijkheidDe bestuurlijke, financiële en juridische verantwoordelijkheid voor
het beheer van rioolstelsels, inclusief de riooloverstorten, ligt op grond
van de Wet milieubeheer bij de gemeente (3.2.2). Huidige inspanningVrijwel alle gemeenten stellen een GRP vast. Het ministerie van VROM concludeerde
bij de evaluatie van de gemeentelijke planverplichting dat het GRP voor veel
gemeenten een belangrijke functie binnen het rioleringsbeleid vervult. Het
is een sectoraal plan waarmee invulling wordt gegeven aan de gemeentelijke
zorgplicht. Het bevat onder meer een uitwerking in concrete doelen, strategieën
en middelen, waardoor bestuurlijke aansturing mogelijk wordt.Bij de evaluatie van de GRP's is tevens inzicht ontstaan in de beleidsvoornemens
van gemeenten op rioleringsgebied voor de periode 1996–2005:  situatie
1996verwachte inspanning 1996–2005kosten tot 2005 Vervanging/renovatie75 000
km riolering in Nederland aanwezig8,5% vervanging-renovatief 7,5
miljard Vuiluitworp uit overstorten1% van de gemeenten heeft de
basisinspanning gerealiseerdbasisinspanning gerealiseerd in: 1998:
25%, 2000: 50%, 2005: 75% f 5,7 miljard van
de gemeentenBuitengebied: panden zonder rioleringcirca 200 000
panden in Nederland2005: 55% is aangeslotenf 3,3 miljardSamen met de voorgenomen investeringen voor aansluitingen in het buitengebied
vormt de totale inspanning volgens de GRP's f 16,5 miljard. Het rioolrecht
zal in de periode 1996–2005 stijgen van gemiddeld f 180 tot gemiddeld
f 315 per huishouden per jaar, indien de kosten via een verhoging van
het rioolrecht op de burger worden verhaald. KnelpuntenBinnen gemeenten worden de eisen en wensen van de waterkwaliteitsbeheerder
gericht op reductie van de vuiluitworp uit riooloverstorten als een knelpunt
ervaren. De kosten die deze eisen en wensen met zich meebrengen, leiden in
veel gevallen tot tegenstellingen tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder.De beschikbare personele capaciteit op ambtelijk niveau is eveneens een
knelpunt. Het toepassen van principes van duurzaam waterbeheer vergt een omslag
in het denken bij het rioleren, zowel voor ambtenaren als voor ingenieurs-
en adviesbureau's. De traditionele methoden voor riolering moeten
plaatsmaken voor nieuwe technieken, zoals (verbeterde) gescheiden stelsels,
het gebruik van randvoorzieningen, afkoppelen en infiltratie. Voldoende creativiteit
en inzicht op ambtelijk niveau is hiervoor een voorwaarde, omdat bestuurders
doorgaans sterk leunen op de technische informatie die door ambtenaren aangeleverd
wordt. Zij zijn op grond hiervan vaak bereid tot het toepassen van alternatieven,
mits de kosten hiervoor niet veel hoger zijn dan die voor traditionele methoden.Bij de evaluatie van de gemeentelijke planverplichting door het ministerie
van VROM bleek dat de personele capaciteit bij gemeenten niet altijd voldoende
is om met het rioleringsbeheer nieuwe wegen te bewandelen. De oorzaken hiervoor
zijn deels kwantitatief, deels kwalitatief. Kwantitatieve oorzaken zijn decentralisatie,
marktwerking en een gewenste verbreding van de kijk, waardoor ambtenaren meer
en andere taken hebben. Reorganisaties en uitbesteding hebben een vermindering
van de menskracht tot gevolg. Kwalitatieve oorzaken liggen bij een (soms nog)
onderwaardering van het vakgebied en een gebrek aan opleidingsmogelijkheden.Op bestuurlijk niveau bestaat vaak de overtuiging dat uitbesteden van
werkzaamheden een voldoende oplossing biedt voor de toename van activiteiten
binnen de rioleringstaak. Bij de evaluatie bleek dat deze indruk op ambtelijk
niveau niet wordt gedeeld.Overigens is de Stichting Rioned een belangrijk doorgeefluik van innovaties
op het gebied van riolering. De stichting heeft in die zin een scholingsfunctie. Visie Vereniging van Nederlandse GemeentenNaar de mening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is het zaak
dat de rijksoverheid gemeenten te hulp komt bij het realiseren van de basisinspanning
(50% reductie van de vuilemissie door overstorten in 1998). Indien van rijkswege
geen hulp geboden wordt, zullen de kosten via een verhoging van het rioolrecht
op de burger verhaald moeten worden.De huidige verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheden moet in
de visie van de VNG gehandhaafd blijven. De VNG vindt dat overleg met andere
overheden in sommige gevallen veel tijd kan vragen. Met de ene provincie of
waterschap «valt beter te praten» dan met de andere. Voor het bereiken van de milieukwaliteitseisen geldt thans een inspanningsverplichting.
De VNG heeft er geen bezwaar tegen die om te zetten in een resultaatsdoelstelling,
mits de verantwoordelijke overheden die naar eigen inzicht kunnen bereiken.
De kosten bepalen in welke mate een resultaatsdoelstelling daadwerkelijk behaald
kan worden. Het milieurendement en het maatschappelijk rendement, die aangeven
hoeveel milieu respectievelijk maatschappij profiteren van de geïnvesteerde
gulden, dienen dan ook door de verantwoordelijke overheden de maatstaf te
zijn bij de prioriteitstelling in het milieubeleid.Hoewel de personele capaciteit bij gemeenten een probleem is, is verdergaande
uitbesteding volgens de VNG niet mogelijk. 4.2.2 Waterkwaliteitsbeheerder VerantwoordelijkheidDe verantwoordelijkheid voor het beheer en de kwaliteit van het oppervlaktewater
ligt bij de provincies, met uitzondering van de rijkswateren. Deze taak is
doorgaans gedelegeerd aan de waterkwaliteitsbeherende waterschappen. Een aantal
provincies heeft voor de kwaliteitszorg van het water aparte
zuiveringsschappen ingesteld, terwijl de provincies Groningen en Utrecht de
zuiveringsstaak zelf uitvoeren.De waterkwaliteitsbeheerder (waterschap, zuiveringschap, hoogheemraadschap
of provincie) is op grond van de Wet op de waterhuishouding verplicht voor
het eigen gebied een waterbeheerplan op te stellen, met een meer operationeel
en programmatisch karakter dan het provinciaal waterhuishoudingsplan.Het beheer van het oppervlaktewater omvat onder andere het verlenen van
vergunningen op grond van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren, voor
lozing van afvalstoffen op oppervlaktewateren door middel van «werken»,
zoals onder andere riooloverstorten en regenwateruitlaten, dient de waterkwaliteitsbeheerder
een vergunning te verlenen (3.2.1).De waterkwaliteitsbeheerder draagt tevens de verantwoordelijkheid voor
de rwzi's. Hij geeft in een aansluitverordening de voorwaarden aan waaronder
door de gemeente op de rwzi mag worden geloosd.Tevens moet hij betrokken worden bij de opstelling van het gemeentelijk
rioleringsplan. Huidige inspanningBij de vergunningverlening voor nieuwe riooloverstorten gelden waterkwaliteit,
functie en oppervlakte van het ontvangend water als criteria. De ligging van
andere overstortpunten is (nog) niet bepalend voor de vergunningverlening.
Voor overstorten die aan het begin van deze eeuw in gebruik zijn genomen zullen
deze criteria niet gegolden hebben. Tussen de waterkwaliteit en de diergezondheid
is geen direct causaal verband aangetoond, zodat die relatie geen basis is
voor het vergunningenbeleid. Er wordt wel rekening mee gehouden bij vergunningverlening. KnelpuntenVan de zijde van de Unie van Waterschappen zijn geen knelpunten met betrekking
tot de aanpak van de riooloverstortproblematiek vernomen. Wel bestaan er klachten
van veehouders en de Stichting Natuur en Milieu dat het met de handhaving
van de WVO-vergunningen slecht gesteld is. Ook de begeleiding bij de opstelling
van het gemeentelijk rioleringsplan laat soms te wensen over. Visie Unie van WaterschappenDe evaluatie van de GRP's door het ministerie van VROM lijkt tot tevredenheid
uit te nodigen, maar dat is volgens de Unie niet helemaal terecht. Niet alleen
komen de rioleringsplannen veel later dan door de wetgever destijds beoogd,
ook zijn er nog «tal van problemen met overstorten», vindt de
Unie. De hoge kosten die gepaard gaan met het op orde brengen van de Nederlandse
riolering mogen geen alibi vormen om te verslappen. De regering doet dat ook
niet in haar voornemen in de Vierde Nota waterhuishouding. Hoewel zij niet
verder gaat dan de eerder in de Derde Nota gemaakte afspraken, is zij daarmee
zeker realistisch. Als tegenprestatie van de betrokkenen mag dan ook worden
verlangd dat eerdere afspraken met betrekking tot de riolering worden nagekomen.
De waterbeheerders willen de gemeenten bijstaan in het zoeken naar oplossingen:
duurzaam bouwen, afkoppelen van verharde oppervlakten en gescheiden afvoeren
van afvalwaterstromen.Het stellen van een specifieke waterkwaliteitsdoelstelling is naar de
mening van de Unie geen oplossing voor het overstortprobleem, omdat dit niet
aan de haalbaarheid van doelstellingen zal bijdragen. Bovendien geldt
voor het realiseren van waterkwaliteitsdoelstellingen een inspanningsverplichting
en geen resultaatsverplichting.Overigens kan het vervuilde oppervlaktewater volgens de UvW leiden tot
een ongelijke concurrentieverhouding onder veehouders. 4.2.3 Provincie VerantwoordelijkheidVanuit het gebiedsgericht beleid heeft de provincie een aanwijzingsbevoegdheid
voor milieubeschermingsgebieden. Provinciale Staten stellen een provinciaal
waterhuishoudingsplan (WHP) vast. Hierin worden de belangrijkste functies
van de regionale waterhuishoudkundige systemen vastgelegd.De provincies worden betrokken bij de gemeentelijke begrotingen, maar
mogen deze niet goed- of afkeuren. De provincies beoordelen gemeentelijke
begrotingen op inspanningen ten behoeve van de riolering en het verwerven
van gelden hiervoor. Huidige inspanningBij de aanpak van riooloverstorten treden provincies faciliterend en stimulerend
op.In het WHP kunnen voorkeuren voor verbeterd gescheiden stelsels of voor
het afkoppelen van regenwater worden genoemd. De basisinspanning, zoals vastgesteld
door de waterkwaliteitsbeheerder, wordt in het WHP onderschreven. De sanering
van een overstort wordt integraal afgewogen in de prioriteitstelling bij rioleringsmaatregelen
in een gemeente.Provincies stimuleren technische proeven, zoals bijv. zuivering door rietvelden
bij regenwateruitlaten. Sommige provincies stimuleren het halen van de basisinspanning
gedeeltelijk via de Bijdrageregeling Gebiedsgericht Milieubeleid.Provincies stimuleren de aanpak van overstorten in het overleg met de
waterkwaliteitsbeheerders en gemeenten over het GRP en het Ontheffingenbeleid
zorgplicht riolering. Dit verschilt van lokaal maatwerk tot overleg in regionale
platforms (ambtelijk en bestuurlijk) en/of het opzetten van inventarisaties
en onderzoeken met verschillende partijen.Sommige provincies verzorgen voorlichting over «veedrenking en overstorten»,
«wat kan wel/niet door het riool», etc. KnelpuntenVan de zijde van de provincies zijn geen knelpunten vernomen met betrekking
tot de aanpak van de overstortproblematiek. Visie Interprovinciaal OverlegHet regeringsvoornemen zoals neergelegd in de Vierde Nota waterhuishouding
getuigt, naar de mening van het Interprovinciaal Overleg van een hoog ambitieniveau.Het IPO streeft geen wijziging in de huidige verantwoordelijkheidsverdeling
na, maar is wel bereid in te stemmen als de resultaten van lopende experimenten
aanleiding zouden geven tot verschuiving in deze verdeling.Voor het bereiken van de waterkwaliteitsdoelstellingen geldt een inspanningsverplichting.
Veehouders kunnen in de visie van het IPO dan ook geen schoon water eisen.
In dat geval zou ook de voedingsmiddelenindustrie recht op schoon
oppervlaktewater kunnen eisen voor de productie van bijvoorbeeld bier. Aan
de functietoekenning van een water mag derhalve niet worden ontleend dat een
boer daar veilig zijn vee kan drenken. Overigens bestaat er geen functie «drinkwater
voor vee». Er geldt volgens de Vierde Nota waterhuishouding wel een
minimumkwaliteitsniveau. Water van die kwaliteit is geschikt voor consumptie
door vee. 4.2.4 Inspectie MilieuhygiëneDe Inspectie Milieuhygiëne wordt in de Wet milieubeheer genoemd als
instantie waarmee overleg dient plaats te vinden over het GRP. Bij de evaluatie
door het ministerie van VROM (3.1.5) bleek dat de inspecties inhoudelijk vrijwel
niet betrokken zijn bij de totstandkoming van het GRP. De inspecties controleren
alleen of er een GRP is vastgesteld en of aan bepaalde onderdelen aandacht
is geschonken. De reden die hiervoor wordt aangevoerd is dat de inspecties
de benodigde technische expertise ontberen om inhoudelijk te overleggen over
de GRP's. Ook zouden ze het werk van provincie en waterkwaliteitsbeheerder
daarmee overdoen.Vanwege deze beperkte rol is de Inspectie Milieuhygiëne door de werkgroep
niet betrokken in het onderzoek. 4.3 Visies uit het veld 4.3.1 IngenieursbureausVoor advies over de riolering en het uitvoeren van werkzaamheden aan rioolstelsels
worden door de gemeenten doorgaans ingenieursbureaus ingeschakeld. Binnen
deze bureaus is veel kennis aanwezig over de problemen rond de Nederlandse
riolering. Vanuit een van de bureaus is een aantal algemene aanbevelingen
gehoord, die betrekking hebben op de inventarisatie en sanering van riooloverstortpunten,
op verder onderzoek en op een goede informatievoorziening:1. Het verdient aanbeveling aan de waterkwaliteitsbeheerders een gedetailleerde
inventarisatie te vragen van alle overstortlocaties en eventuele andere lozingspunten
van ongezuiverd water.2. Vervolgens dienen per locatie de mogelijke risico's beschreven en knelpunten
vastgesteld te worden.3. In overleg met de gemeenten kan dan een prioriteitenprogramma opgesteld
worden voor de sanering van risicovolle overstorten. De meest geëigende
manier van saneren dient in overleg tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder
gevonden te worden en ook gezamenlijk gefinancierd te worden. Bij een eenzijdige
vaststelling door de waterkwaliteitsbeheerder kan te gemakkelijk voorbijgegaan
worden aan relevante technische en economische aspecten.4. Het onderzoek naar de effecten van overstortingen op het oppervlaktewater
dient, op initiatief van de waterkwaliteitsbeheerders, aanzienlijk uitgebreid
te worden. De rijksoverheid kan hier stimuleren en coördinerend optreden,
bijvoorbeeld door fondsen ter beschikking te stellen aan de Stichting Rioned
en de Stichting Onderzoek toegepast Waterbeheer (STOWA).5. Waterkwaliteitsbeheerders en gemeenten dragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid
voor een adequate informatievoorziening voor eigenaren van belendende percelen.
Zo kunnen tijdelijke preventieve maatregelen genomen worden, zoals het plaatsen
van afrasteringen en het voorzien in een alternatieve wijze van veedrenking. 4.3.2 Stichting Natuur en MilieuDe Stichting Natuur en Milieu heeft kritiek op de doorsnede van de huidige gemeentelijke rioleringsplannen. Zij wijst erop dat de resultaten
van de evaluatie door VROM niet onverdeeld positief waren: 60–70% van
de plannen zijn van afdoende tot hoge kwaliteit, terwijl 30–40% van
een matige tot geringe kwaliteit is. De tekortkomingen van de plannen hebben
met name betrekking op de volledigheid en de mate waarin beleidskeuzes zijn
gemaakt. Voorts heeft de helft van de gemeenten de vergunningsverlening aan
bedrijven die op het riool lozen slecht op orde, en wordt weinig gedaan aan
preventie en voorlichting aan de burgers.Naar de mening van de stichting dient er meer aandacht besteed te worden
aan een brongerichte en integrale aanpak van het rioleringsbeheer. Door intensievere
samenwerking met de waterschappen kan de emissie uit riooloverstorten teruggedrongen
worden. Ook de inspectie zou een belangrijke rol kunnen spelen bij de totstandkoming
van het rioleringsplan. De stichting wijst op de positieve resultaten in regio's
waar de waterkwaliteitsbeheerder en de provincie veel aandacht besteden aan
voorlichting en bewustwording. Het bestuurlijk convenant blijkt een goed instrument
om de samenwerking te formaliseren. Als voorbeeld noemt de stichting de gemeente
Hilversum, waar naast het gemeentelijk rioleringsplan een gemeentelijk waterplan
geschreven is. Het Waterplan Hilversum is een breed gedragen beleidsvisie
gericht op een duurzaam omgaan met water, het geeft inzicht in de relaties
tussen het watersysteem en het rioolstelsel. Het Waterplan Hilversum is tot
stand gekomen in nauwe samenwerking met het Hoogheemraadschap Amstel, Gooi
en Vecht. Bij andere gemeenten zijn er vergelijkbare initiatieven. 4.3.3 Gezondheidsproblemen bij vee Omvang van de klachten onder veehoudersDe laatste jaren zijn er bij zowel de gemeenten als waterkwaliteitsbeheerders
klachten van veehouders binnengekomen over gezondheidsproblemen bij hun vee.
De klachten hebben betrekking op de kwaliteit van het oppervlaktewater, die
naar de mening van de veehouders de (mede)veroorzaker is van de slechte diergezondheid.Het RIZA (Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbeheer)
heeft in samenwerking met de GD (Gezondheidsdienst voor Dieren) een inventarisatie
uitgevoerd naar de aard en omvang van de locaties waar relaties worden verondersteld
tussen overstortlozingen en de gezondheidsschade aan weidevee.Hierbij kwam naar voren dat het aantal klachten dat bekend is bij de waterkwaliteitsbeheerders,
gering is. Bij dertien waterkwaliteitsbeheerders zijn klachten binnengekomen;
gemiddeld betreft het twee à drie klachten per waterkwaliteitsbeheerder
over verschillende jaren.Van de rundveehouderijbedrijven die oppervlaktewater gebruiken, staan
er 2600 in direkte verbinding met een sloot waarop een riooloverstort loost.
253 veehouders hebben in het verleden op enigerlei wijze gereageerd ten aanzien
van de overstortproblematiek. Van hen hebben 184 veehouders de door RIZA/GD
toegestuurde enquête teruggestuurd, waarbij 83 bedrijven klachten hebben
die zij in relatie brengen met een riooloverstort. De probleembedrijven zijn
verdeeld over het hele land met het zwaartepunt in het noordelijk en westelijk
weidegebied.De aangegeven klachten hebben betrekking op de jaren tachtig tot heden.
Op een totaal van 2600 mogelijke probleembedrijven en de tijdsperiode waarover
klachten voorkomen is het aantal probleembedrijven beperkt in omvang. De klachten
kunnen echter in specifieke gevallen ernstige consequenties hebben voor het
betreffende bedrijf.De Nederlandse Melkveehouders Bond (NMB) schat de schade die de Nederlandse
melkveehouderij ondervindt van de riooloverstorten op tientallen
miljoenen guldens. Veel melkveehouderijen hebben een eigen watervoorziening
aangelegd, maar de bond noemt dit geen oplossing voor het algemeen milieuprobleem
van de riooloverstorten. Zij wijst ook op het slibprobleem dat ontstaat wanneer
bij het opschonen van vervuilde sloten (licht)verontreinigd slib op het land
of op de slootkant wordt gestort.De NMB dringt er op aan om alle riooloverstorten duidelijk herkenbaar
te maken in het landschap. Als oplossingen draagt de bond aan dat de rioleringssystemen
losgekoppeld worden van de regenwaterafvoer, dat de bestaande zuiveringsinstallaties
worden uitgebreid, dat bij moeilijk te saneren overstorten grote percolatie-
of infiltratievelden worden aangelegd en dat riooloverstortsloten volgeplant
worden met riet. Relatie tussen waterkwaliteit en diergezondheidNaar de relatie tussen de waterkwaliteit en gezondheidsproblemen zijn
de afgelopen tijd onderzoeken gedaan door RIZA/GD, door ID-DLO en TNO-MEP.
Uit de onderzoeken komt het beeld naar voren dat riooloverstorten bij kunnen
dragen aan een verminderde weerstand onder vee. De bedrijfsvoering is eveneens
van groot belang.Uit het onderzoek van RIZA/GD bleek dat de waargenomen ziekteverschijnselen
bij vee op probleembedrijven niet specifiek zijn, maar goed kunnen passen
bij symptomen die kunnen ontstaan bij het blootstellen aan de verontreinigingen
die in het rioolwater voorkomen. Het gaat om ziekteverschijnselen waaraan
diverse factoren (bijvoorbeeld bedrijfsomstandigheden, voeding en drinkwater)
een bijdrage kunnen leveren. Het is niet zeker dat het overstortwater een
belangrijke oorzaak is van de gezondheidsstoornissen. De beoordeling of bij
een bepaalde riooloverstort het risico op gezondheidsschade is verhoogd, hangt
sterk af van het ontvangende oppervlaktewater, de kwaliteit van het geloosde
overstortwater en de overstortfrequentie. Een beoordeling zal per riooloverstort
dienen te geschieden.De drinkwaternormen voor herkauwers en de grenswaarden voor oppervlaktewater
zijn door RIZA/GD met elkaar vergeleken. Indien het oppervlaktewater voldoet
aan de grenswaarden, zijn geen gezondheidsproblemen te verwachten. Een uitzondering
vormen ziektekiemen, waarvoor in de meeste gevallen geen grenswaarde is geformuleerd.Ook ID-DLO (Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid Dienst Landbouwkundig
Onderzoek) gaf in zijn conclusies aan dat voor de gezondheidsproblemen bij
vee geen eenduidige oorzaak aangegeven kan worden. Behalve de kwaliteit van
het drinkwater, kunnen vele andere factoren waaronder de voervoorziening,
hygiëne, infectiedruk en ander managementfactoren een rol spelen bij
het ontstaan van de problemen. Het is echter goed mogelijk dat de effecten
van het blootstellen aan stoffen via verschillende routes elkaar kunnen versterken.
ID-DLO spreekt daarnaast ook van een negatieve tendens in de kengetallen voor
productie en vruchtbaarheid. Dit vormt een sterke aanwijzing dat het drenken
van vee met oppervlaktewater dat in directe verbinding met een riooloverstort
staat, een gezondheidsrisico inhoudt.TNO-MEP (Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek –
Milieu, Energie en Procesinnovatie) concludeert in haar onderzoek dat sloten
met een verstoorde zuurstofhuishouding een risicofactor zijn voor de gezondheid
van weidevee. Dat geldt met name in gevallen waarin sprak is van veedrenking
met water uit kopsloten, al dan niet in de buurt van riooloverstorten. Daar
komt zuurstofloosheid voor, wat kan leiden tot de vorming van giftige verbindingen
(sulfide, ammonium). De aanwezigheid van kwel en het ontbreken van doorstroming
dragen hieraan bij. De riooloverstorten versterken de belasting de problemen
van zuurstofloosheid, sulfiden en ammonium. In die gevallen is het vee minder
goed bestand tegen andere stressfactoren zoals verwondingen of infecties.
De bedrijfsvoering bij de veehouderijen speelt een rol; dat zou een verklaring
kunnen zijn waarom slechts een beperkt aantal bedrijven daadwerkelijk met
gezondheidsproblemen bij het vee te kampen hebben.Hoewel zowel het aantal overstorten als de hoeveelheid overgestort water
de laatste tijd afgenomen is, dateren de klachten van veehouders van de laatste
jaren. De precieze oorzaak hiervoor is onduidelijk, maar er kunnen verschillende
mogelijke oorzaken genoemd worden. Er zou sprake kunnen zijn van de emissie
van andere stoffen, waarvoor de dieren gevoeliger zijn. Wellicht ook is een
verminderde resistentie onder koeien er de oorzaak van dat de klachten zich
pas de laatste jaren manifesteren. Tenslotte mag niet uitgesloten worden dat
recentelijk een andere onbekende factor bijdraagt aan de gezondheidsproblemen. LTO-Nederland en Werkgroep Wetenschappelijk Natuur- en
Milieubeleid De Nederlandse melkveehouderij is gebaat bij schoon oppervlaktewater.
Naar de mening van LTO en de WWNM wordt een deel van de gezondheidsproblemen
bij vee veroorzaakt door verontreinigd slootwater. Zowel het RIVM als de Wereldgezondheidsorganisatie hebben in rapporten
aangegeven dat veehouders voor vuil water gewaarschuwd dienen te worden, maar
dit is niet gebeurd. Gemeenten onttrekken zich aan hun verantwoordelijkheid
voor een degelijk rioolbeheer, terwijl waterschappen veelal hun taak als handhaver
van de WVO slecht verstaan. Bovendien is de afvoer van rioolwaterzuiveringsinstallaties
vaak niet schoon.Om veehouders bij de problematiek rond verontreinigd oppervlaktewater
bij te staan, heeft LTO-Nederland een meldpunt voor klachten van veehouders
ingericht. Ook geeft LTO begeleiding bij klachtenafhandeling. Het juridische
hardmaken van de klachten door veehouders richting overheid is moeilijk. Vaak
wordt hun een slechte bedrijfsvoering verweten.Naar de mening van LTO zijn de belangrijkste knelpunten de volgende: • De Vierde Nota waterhuishouding is te vaag en teveel gericht op
de lange termijn. Er is weinig coördinatie en overleg tussen overheden;• Er wordt te weinig gemeten aan het debiet van de rioollozingen,
de vuilvracht en de overstortfrequentie;• Boeren zijn onbekend met de locatie van overstorten.Het LTO denkt voor oplossingen aan:• een grotere buffercapaciteit in de Nederlandse rioolstelsels;• een gescheiden afvoer van regen- en afvalwater;• een actief waarschuwingssysteem met betrekking tot verontreinigd
slootwater en overstortpunten voor veehouders;• het aanleggen van leidingwatervoorzieningen en afrastering op melkveehouderbedrijven
op kosten van de overheid, onverschillig welke;• het beëindigen van het gedoogbeleid van de waterkwaliteitsbeheerders
jegens gemeenten die geen lozingsvergunning hebben voor al hun overstortpunten.De WWNM dringt daarnaast aan op een schonere afvoer uit de rwzi's door
een verdere verwijdering van zware metalen, nitriet, nitraat en ammonium. 5. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 5.1 Conclusies Omvang problematiekIn Nederland bevinden zich circa 13 000 riooloverstorten in de gemengde
rioolstelsels, van waaruit enige malen per jaar een mengsel van verzameld
rioolslib, afvalwater en regenwater ongezuiverd op het oppervlaktewater wordt
geloosd. Van deze overstorten worden 3600 punten door de waterkwaliteitsbeheerders
als knelpunt beschouwd. Het aantal regenwateruitlaten vanuit de gescheiden
stelsels bedraagt enkele duizenden. Van alle overstorten loost circa 85% op
kleine, doorgaans stilstaande of semi-stagnante wateren. Het aantal stortpunten
is de laatste jaren licht afgenomen.Een volledige sanering van de overstorten is economisch en praktisch niet
haalbaar. Er zijn echter ook andere technische oplossingen voorhanden, die
de vuilemissie of de effecten hiervan kunnen reduceren. Deze maatregelen zijn
het verbeteren van de watercirculatie in sloten, het aanbrengen van randvoorzieningen,
het afkoppelen van regenwater en een duurzaam stedelijk waterbeheer. Al deze
oplossingen worden toegepast, waarbij de aandacht voor een brongerichte aanpak
(afkoppelen, duurzaam waterbeheer) groeit.De aanbeveling in de Vierde Nota waterhuishouding om 60% van het regenwater
in nieuwe wijken af te koppelen en vervolgens te infiltreren, is goed haalbaar.
De aanbeveling om 20% in bestaande wijken af te koppelen, lijkt ambitieus. MiddelenDe beschikbare personele capaciteit is in veel gemeenten een knelpunt,
zowel kwantitatief als kwalitatief. In tegenstelling tot wat door bestuurders
soms gedacht wordt, is verdere uitbesteding van het rioleringsbeheer geen
oplossing.Er wordt verwacht dat in 2005 75% van de gemeenten de basisinspanning,
d.i. een halvering van de vuilemissie uit overstorten, zal hebben bereikt.
De totale inspanning van de werkzaamheden aan het riool tot 2005 bedraagt
f 16,5 miljard. Indien de kosten via een verhoging van het rioolrecht
op de burger verhaald worden, betekent dit dat het rioolrecht in de periode
1996–2005 zal stijgen van gemiddeld f 180 tot gemiddeld f 315
per huishouden per jaar. Verantwoordelijkheden decentrale overhedenBinnen gemeenten worden de eisen en wensen van de waterkwaliteitsbeheerder
gericht op reductie van de vuiluitworp uit riooloverstorten geregeld als een
knelpunt of last ervaren. De kosten die deze eisen en wensen met zich meebrengen,
leiden in veel gevallen tot tegenstellingen tussen gemeente en waterkwaliteitsbeheerder.
De waterschappen zijn ook niet in alle gevallen evenzeer betrokken bij de
opstelling van de gemeentelijke rioleringsplannen. Daar waar gemeenten nauw
samenwerken met de waterkwaliteitsbeheerder, eventueel in een regionaal overleg
of een bestuurlijk convenant, worden goede resultaten geboekt.Waterkwaliteitsbeheerders gedogen geregeld lozingen uit overstorten waarvoor
geen WVO-vergunning is afgegeven. De handhaving van de WVO-vergunningen, waarvoor
de waterkwaliteitsbeheerder de verantwoordelijkheid draagt, is niet strikt.Gemeenten dragen de verantwoordelijkheid voor een goed rioolbeheer, terwijl
de waterkwaliteitsbeheerder verantwoordelijk is voor een goed beheer van de
waterkwaliteit. Desondanks kan een goede kwaliteit van het oppervlaktewater
niet overal gegarandeerd worden. Een volledige sanering van de overstortpunten
is niet haalbaar, en een verminderde waterkwaliteit ter plaatse van een riooloverstort
is onvermijdelijk. Wel kan van gemeenten en waterkwaliteitsbeheerder een volledige
informatievoorziening over risicovol oppervlaktewater verwacht worden. InformatieDe huidige, passieve informatieplicht door gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders
draagt onvoldoende bij aan een goede bekendheid van risicovol oppervlaktewater.
Hoewel er bij waterschappen en gemeenten waarschijnlijk grotendeels een volledig,
al dan niet gedetailleerd overzicht van de overstortlocaties bestaat, is de
informatievoorziening erover niet altijd correct. Metingen en onderzoekHet inzicht in de overstortfrequenties, debieten en vuilvracht van lozingen
uit overstorten bij gemeenten en waterkwaliteitsbeheerders is niet volledig.De relatieve bijdragen van riooloverstorten en andere verontreinigingsbronnen
aan de waterkwaliteit is onvoldoende bekend. Kennis hierover is van belang
indien de basisinspanning niet tot de gewenste waterkwaliteit leidt en ook
de emissies uit andere bronnen in beschouwing genomen moeten worden. DiergezondheidDoor het ongezuiverd lozen van riooloverstorten op sloten die gebruikt
worden als drenking voor het vee, worden veehouders geconfronteerd met een
verhoogd risico betreffende gezondheidsproblemen bij hun vee. Ook het verlaagde
zuurstofgehalte in kopsloten, bevorderd door een beperkte doorstroming van
de sloten, kan de diergezondheid verminderen.Door het historisch gebruik van sloten en watergangen als drenkplaats
voor vee is er een gewoonterecht op een dergelijk gebruik van oppervlaktewater
ontstaan.De relatie tussen waterkwaliteit en de diergezondheid is voor de waterkwaliteitsbeheerder
tot op heden geen criterium voor het vergunningenbeleid. De functie «water
voor veedrenking» bestaat niet. Hoewel het verontreinigde oppervlaktewater plaatselijk een ongelijkheid
in de concurrentiepositie van veehouders veroorzaakt kan hebben, kunnen ook
andere factoren een dergelijke ongelijkheid met zich meebrengen, zoals een
verschillende bodemgesteldheid of ongunstige verkaveling. Stank en slibGebleken is dat veel onduidelijkheid bestaat over de kwaliteit van het
slib dat vrijkomt bij het schonen van watergangen, vooral in de nabijheid
van riooloverstorten. Niet altijd is bekend dat het waterschap verplicht is
monsters te nemen bij geval van twijfel, en aan te tonen dat het slib niet
boven de toegestane norm voor verontreiniging uitkomt.Tevens is geconcludeerd dat riooloverstorten op kopsloten stankoverlast
kunnen veroorzaken. 5.2 AanbevelingenIn aansluiting op de conclusies kunnen de volgende aanbevelingen worden
gedaan. Algemeen• Voor het bereiken van een minimumkwaliteitsniveau van het oppervlaktewater
is een maximale inzet van alle overheden noodzakelijk. De huidige inspanningsverplichting
wordt daarom omgezet in een resultaatsverplichting. Zo wordt de noodzaak om
aan de gestelde doelen te werken vergroot. De kosten worden doorberekend aan
de vervuiler/veroorzaker.De waterkwaliteitsbeheerder is en blijft verantwoordelijk en aanspreekbaar
voor de kwaliteit van het oppervlaktewater, ook in situaties waarbij via vergunde
riooloverstorten belangen geschaad kunnen worden die afhankelijk zijn van
de waterkwaliteit. Sanering• Van de gemeenten wordt een overzicht van de riooloverstortlocaties
gevraagd. Van de waterkwaliteitsbeheerders wordt een gedetailleerd overzicht
gevraagd van de verleende WVO-vergunningen, zowel voor alle overstortlocaties
als voor overige lozingen van ongezuiverd afvalwater.• Het waterbeheerplan van de waterkwaliteitsbeheerders omvat, naast
een overzicht van de overstortlocaties, een saneringsaanpak. Het gedoogbeleid
van de waterkwaliteitsbeheerders wordt bij voorrang beëindigd. Op basis
van de actualisaties komt in de vergunningverlening de nadruk te liggen op
het beperken, verleggen c.q. saneren van riooloverstorten die een risico vormen
voor een goede waterkwaliteit.• Riooloverstorten op sloten en watergangen, die historisch in gebruik
zijn als drenkplaats voor vee, alsmede overstorten op kopsloten, dienen als
eerste aangemerkt te worden voor sanering. Op korte termijn zullen maatregelen
als doorstromen/verversen en baggeren de waterkwaliteit in kopsloten kunnen
verbeteren. Verantwoordelijkheden decentrale overheden• Provincies stellen, in het verlengde van de provinciale waterhuishoudingsplannen
bestuursakkoorden op met gemeenten en waterschappen over locaties en risico's,
beperkingen in de vergunningsvoorwaarden, voorlichting en informatieverstrekking,
opleiding en scholing.• Het duurzaam stedelijk waterbeheer wordt bevorderd door ondermeer
verbeterd gescheiden stelsels, door afkoppelen en, voor niet-stedelijk gebied,
door het beperken van uitlaten van drukriolering.• De aanbeveling uit de Vierde Nota Waterhuishouding over het afkoppelen
van nieuwbouw (60%) en bestaande bouw (20%) wordt omgezet in meer verplichtende
zin. Informatie• Er dient een landelijk meldingssysteem voor gezondheidsproblemen
bij vee te komen, zodat maatregelen ten aanzien van veedrenkwater genomen
kunnen worden.• Daar waar risicosituaties bijvoorbeeld voor veedrenking aanwezig
zijn, dienen waterkwaliteitsbeheerders de eigenaren van belendende percelen
te waarschuwen. Zo kunnen (tijdelijke) preventieve maatregelen genomen worden,
zoals het plaatsen van afrasteringen en het voorzien in een alternatieve wijze
van veedrenking. In ogenschouw zal moeten worden genomen dat de kosten dan
per bedrijf aanzienlijk kunnen oplopen. Metingen en onderzoek• Waterkwaliteitsbeheerders zetten een programma op voor steekproefsgewijze
metingen van overstortingsfrequenties, debieten en vuilvracht van lozingen
uit overstorten. De metingen naar de kwaliteit van het oppervlaktewater
zouden ook diergezondheidsparameters moeten omvatten. Daarbij verdient het
aanbeveling ook het zuurstofgehalte te bepalen in verband met de vorming van
het zeer giftige blauwalg. Ook zal de waterkwaliteitsbeheerder zich tijdig
inzicht verwerven in de bijdragen van mogelijke andere verontreinigingsbronnen
aan de waterkwaliteit. Op initiatief van de waterkwaliteitsbeheerders wordt
dan ook verder onderzoek naar de effecten van overstortingen op oppervlaktewater
opgestart. Diergezondheid• Veehouders dragen zelf ook een verantwoordelijkheid voor de gezondheid
van hun vee. Daar hoort ook het zorgen voor goed drinkwater bij. Indien uit
metingen blijkt dat water niet geschikt is voor het drenken van dieren, dan
zijn het gebruik van leiding- of bronwater op stal en op het land en het voorkomen
dat het weidevee drinkt uit «verdacht» oppervlaktewater maatregelen
die de boeren zelf moeten nemen. Dit neemt niet weg dat slootwater in beginsel
geschikt zou moeten zijn voor het drenken van vee. Middelen• Omdat bij een kostendekkend rioolrecht de financiële mogelijkheden
van sommige gemeenten beperkt zijn, zou een mogelijkheid zijn de waterkwaliteitsbeheerder
vaker dan nu het geval is, financieel bij te laten dragen in de sanering van
de meest risicovolle overstorten. In een aantal gemeenten echter is een verdere
verhoging van het rioolrecht nog haalbaar.• Het Rijk verhoogt de bijdrageregeling gebiedsgericht milieubeleid,
uitsluitend ten behoeve van genoemde actualisaties, het opstellen van bestuursakkoorden,
voorlichting en informatieverstrekking, opleiding en scholing.• Indien kosten aantoonbaar een belemmering vormen voor de lokale
verantwoordelijke overheden en veehouders, om op korte termijn maatregelen
te nemen, zal een beroep op de rijksoverheid mogelijk moeten zijn wegens de
gevaren voor vee- en volksgezondheid. 6. LITERATUURCommissie Uitvoering Wet Verontreiniging Oppervlaktewater, 1992. Overstortingen
uit rioolstelsels en regenwaterlozingen.Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1989. Derde Nota waterhuishouding.Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1994. Evaluatienota water.Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 1997. Vierde Nota waterhuishouding,
Regeringsvoornemen.Nationale werkgroep Riolering en Waterkwaliteit, 1989. Eindrapportage
en evaluatie van het onderzoek 1982 – 1989.Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbeheer/Gezondheidsdienst
voor Dieren, 1996. Riooloverstorten en weideveedrenking.Stichting Natuur en Milieu, 1997. Aanpak Riooloverstort. ID-DLO, 1997.
Riooloverstorten: risico's voor de gezondheid van melkvee. (97.028)RIZA/GD, 1996. Riooloverstorten en weideveedrenking. (96.052)TNO-MEP, 1997. Kwaliteit van boezem- en polderwater rond Burgerbrug (de
Zijpe) in relatie tot de gezondheid van weidevee. (R97.393) 7. LIJST VAN AFKORTINGEN CIWCommissie
Integraal Waterbeheer CUWVOCommissie Uitvoering Wet Verontreiniging
Oppervlaktewater GDGezondheidsdienst voor Dieren GRPgemeentelijk
rioleringsplan ID/DLOInstituut voor Dierhouderij en Diergezondheid Dienst
Landbouwkundig OnderzoekIPOInterprovinciaal Overleg LNVLandbouw,
Natuurbeheer en Visserij LTOLand- en Tuinbouworganisatie MTRMaximaal
Toelaatbaar RisicoNMBNederlandse Melkveehouders BondPRPraktijkonderzoek
Rundvee, Schapen en Paarden RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu RIZARijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en
Afvalwaterbehandeling ROSriooloverstort rwzirioolwaterzuiveringsinstallatieSTOWAStichting Onderzoek toegepast Waterbeheer TNO/MEPOrganisatie
voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek – Milieu, Energie en
ProcesinnovatieUvWUnie van Waterschappen V&WVerkeer
en Waterstaat VNGVereniging van Nederlandse Gemeenten VRVerwaarloosbaar
RisicoVROMVolksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerWHPwaterhuishoudingsplan WmWet milieubeheer WVOWet
Verontreiniging Oppervlaktewater WWNMWerkgroep Wetenschappelijk
Natuur- en Milieubeleid 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25890-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl