Wijziging van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening); MEMORIE VAN TOELICHTING
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24302, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24302 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVE InleidingEen terugblik op het jaar 1994Structuur Financieel jaarverslag 1994 en leeswijzerMEMORIE VAN TOELICHTING OP DE REKENING 1. Terugblik op het gevoerde beleid 1.1. Vitaal Leraarschap 1.1.1. Inleiding1.1.2. De professionele schoolorganisatie1.1.3. Bekwaamheid en bevoegdheid van leraren1.1.4. Arbeidsvoorwaarden1.2. Onderzoek, een duurzame investering 1.2.1. Onderzoek als maatschappelijke investering1.2.2. Versterkte wisselwerking tussen kennisinfrastructuur
en afnemers1.2.3. Gemaakte keuzes in 1994: Wetenschapsbudget 19951.2.4. Internationaal onderzoek1.3. De juiste leering op de juiste plaats 1.3.1. Doelmatige en ondoelmatige leerwegen1.3.2. Een nadere verkenning per veld Leerwegen MAVO/VBOTweede fase voortgezet onderwijsVoortijdig schoolverlatenBlijven lerenKwalificatiestructuurDeelnamecondities hoger onderwijs1.4. Studenten komen meer op eigen benen 1.4.1. Bevordering studievoortgang1.4.2. Stoeb-maatregelen1.5. Deel van een groter geheel2. Belangrijkste financiële ontwikkelingen2.1. Onderwijsdeelname Aantal leerlingen en studenten in 1993/94Vergelijking telgegevens en ramingen (telgegevens –
raming, procentueel ten opzichte van de raming, exclusief deeltijd BVE, omdat
daarvan geen telgegevens beschikbaar zijn) Aantallen leerlingen en studenten in de periode 1990/91
tot en met 1994/95Aantal leerlingen en studenten (exclusief agrarisch onderwijs)
in de periode 1990/91 tot en met 1994/95, geïndexeerd op 1990/91 De aantallen leerlingen/studenten die cursief zijn afgedrukt
zijn geheel of gedeeltelijk gebaseerd op ramingenOntwikkelingen aantal leerlingen en studenten per onderwijssoort Primair onderwijsVoortgezet onderwijs(Kort) middelbaar beroepsonderwijs ((k)mbo)Deeltijd BVEHoger beroepsonderwijs (hbo)Wetenschappelijk onderwijs (wo)2.2. Ontwikkeling van de wachtgelduitgaven 2.2.1. Oorzaken van de groeiende wachtgelduitgaven2.2.2. Het beleidsinstrumentarium1. Een aantal RPBO-bepalingen2. De zogenoemde eigen wachtgelderbepalingen3. Introductie van een specifiek wachtgeldbesluit voor
onderwijs- en onderzoekspersoneel (BWOO)4. De IBC5. Omscholing via LIOS6. TWAO7. De instroomtoets8. De terugploegregeling2.2.3. De financiële ontwikkeling3. Stap voor stap van begroting naar rekening(bedragen x f 1 mln.) 3.1. Eerste suppletoire begroting 1994 (Stb. 754 en Kamerstukken
II, 1993/1994, 23 676) Technische mutatiesAutonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieb. De feitelijke ontwikkelingen3.2. Tweede suppletoire begroting 1994 (Stb 144 en Kamerstukken
II, 1994/1995, 24 022) Technische mutatiesAutonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieb. De feitelijke ontwikkelingenDe tegenvallers LeerlingenRechtspositionele uitkeringenStudiefinancieringOverigDe formatie-omvangRechtspositionele uitkeringenStudiefinancieringPersoneelTekort-beperkende maatregelen3.3. Slotwet 1994 Technische mutatiesAutonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieb. De feitelijke ontwikkelingen3.4. Mutaties per beleidsterreinMutaties tussen begroting en rekening per beleidsterrein
(bedragen x f 1 mln) 3.5. Mutaties tussen begroting en rekening naar oorzaakMutaties tussen begroting en rekening naar oorzaak (bedragen
x f 1 mln.) Toelichting technische mutaties Aanvullende postOverboekingen externDesalderingenToelichting autonome mutaties LeerlingvolumeLeerlingkenmerkenFormatieVervangingRechtspositie volumeOverigToelichting beleidsmatige mutaties4. Stand van zaken financieel beheer4.1. Evaluatie Financiële Functie4.2. Administratieve Organisatie4.3. Subsidiedossier 1994Subsidiedossier Onderwijs en Wetenschappen 4.4. Monitoring instellingen4.5. Accountantscontrole4.6. Financiële informatievoorziening4.7. Voorschotten4.8. Gevoeligheid van de regelgeving voor misbruik en
oneigenlijk gebruikBELEIDSTERREIN 17 MINISTERIE ALGEMEEN 1. Algemeen2. Het gevoerde beleid Personeel & Organisatie Prioriteiten PersoneelsbeleidBoventalligenTalentontwikkelingZiekteverzuimbeheersing en -preventieARBO-verslag 1994Externe dienstverleningDoelgroepenbeleid Positieve actie vrouwenWerkgelegenheidsbeleid minderhedenWet Arbeid Gehandicapte Werknemers (WAGW)Overige activiteiten Personeel en Organisatie PersoneelsinformatievoorzieningFacilitair Bedrijf/Automatisering InleidingStructuurschetsDepartementaal Informatieplan 1995–1996Audits systemenUitvoeringstoetsen wijziging wet- en regelgevingPrivacy- en beveiligingsbeleidVerhuizing AccountantsdienstCentrale Financiën Instellingen Voorbereiding AgentschapstatusInspectie van het Onderwijs De taken van de InspectieIB-Groep3. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingBELEIDSTERREIN 18.00 PRIMAIR ONDERWIJS 1. Algemeen2. Het gevoerde beleidWeer Samen Naar SchoolToerusting en BereikbaarheidLondo a. Afrekening oude jarenb. VereenvoudigingAchterstandenbeleidKwaliteitszorgPersoneelsbeleid* Toeslag begininkomens* Schoolprofielbudget* Vitaal leraarschap* Positie van vrouwelijke schoolleiders* Opleiding schoolleiders* Verbetering loopbaanperspectief administratief medewerk(st)er
(voortgezet) speciaal onderwijsTechniekInformatietechnologie (IT) in het Primair Onderwijs.3. LeerlingontwikkelingBasisonderwijsRelatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingenSpeciaal OnderwijsVoortgezet Speciaal Onderwijs4. Onderbouwing met kengetallen AlgemeenLeerlingvolumePersoneelAantal formatieplaatsenAantal instellingen en gebouwenBedrag per leerlingOverige uitgaven basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijsBasisonderwijs (Voortgezet) speciaal onderwijs Primair onderwijs: basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingTechnische mutatiesAutonome mutatiesLeerlingvolumeFormatie Toeslag begininkomensIncidentele loonsommutatieVerschil ASM/GPLRechtspositievolumeDiversenBeleidsmatige mutaties ProjectenSolvabiliteitsbuffer ParticipatiefondsOpbrengst T&B en herbesteding T&BVerplichtingenBELEIDSTERREIN 19.00 VOORTGEZET ONDERWIJS 1. Algemeen2. Het gevoerde beleidBasisvormingScholengemeenschapsvormingPersoneelsbeleid* Toeslag begininkomens* Schoolprofielbudget* Vitaal Leraarschap* Schoolleiders* lerarenopleiding* Onderwijskundig LeiderschapOnderwijsvoorrangsbeleid voortgezet onderwijs.Lump Sum (personeel)Vereenvoudiging materiële bekostigingFinanciële stimulansen3. LeerlingontwikkelingAVO/VBO (exclusief agrarisch onderwijs) IVBO (exclusief agrarisch onderwijs)Relatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingenOntwikkeling aantallen leerlingenRendementRendementscijfers 4. Onderbouwing met kengetallen5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingDe stijging van de uitgaven van f 175,2 mln is nader
te specificeren in: Technische mutatiesAutonome mutatiesBeleidsmatige mutatiesOntvangstenVerplichtingenBELEIDSTERREIN 20.00 BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE 1. Algemeen2. Het gevoerde beleidWet Educatie en Beroepsonderwijs.ConvenantenSociale vernieuwing volwasseneneducatieStimulering ROC-vormingWachtlijsten Nederlands als tweede taalPersoneelsbeleid Beroepsonderwijs en volwasseneneducatieConvenant II* Toeslag begininkomens* Schoolprofielbudget* Verbetering van de rechtspositie van het onderwijsondersteunend
personeel3. Leerlingontwikkeling(K)MBO (exclusief agrarisch onderwijs)Deeltijd BVERelatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingen4. Onderbouwing met kengetallenLeerlingen MBO en LeerlingwezenVormingswerkVolwasseneneducatieAantal instellingenKosten per leerling op het beleidsterrein5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingTechnische mutatiesAutonome mutatiesBeleidsmatige mutatiesVerplichtingenOntvangstenBELEIDSTERREINEN 21.00 EN 22.00 HOGER ONDERWIJSStelselherziening hoger onderwijsAllochtonenbeleidBELEIDSTERREIN 21.00 HOGER BEROEPSONDERWIJS 1. Algemeen2. Het gevoerde beleidInternationaliseringVernieuwingsgeldenArbeidsvoorwaardenDecentralisatie huisvestingBudgettair kaderBekostiging3. StudentontwikkelingVoltijd HBO (exclusief agrarisch onderwijs)Deeltijd HBORelatie van getelde studenten naar bekostigde studenten4. Onderbouwing met kengetallen5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingTechnische mutatiesAutonome mutatiesBeleidsmatige mutatiesVerplichtingenOntvangstenBELEIDSTERREIN 22.00 WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS 
 1. Algemeen2. Het gevoerde beleidCursusduur technisch wetenschappelijk onderwijs3. StudentontwikkelingTabel V. Ingeschreven studenten WO, exclusief extraneï
en auditoren, van 1975/'76 t/m 1994/'95, naar gebied Relatie van getelde studenten naar bekostigde studentenNumerus fixus 1994 Tabel VI. De in 1994 van kracht zijnde instroombeperkingen 4. Onderbouwing met kengetallen Bekostiging, algemeenBekostiging en uitgaven beleidsterrein WO 1994 Tabel I. Gegevens studenten en bekostiging Tabel II. Uitgaven beleidsterrein WO (x f 1 mln.) Tabel III. Samenhangende uitgaven van andere beleidsterreinen
(x f 1 mln) PersoneelTabel IV. Personeel WO, naar functiecategorie en leeftijd,
in procenten van het aantal fte, 1992 en 1993 Academische ziekenhuizen BekostigingDecentralisatie arbeidsvoorwaardenKerngegevensTabel VII. Diverse kerngegevens academische ziekenhuizen,
1990 t/m 1992 ToelichtingOpbouw rijksbijdrage academische ziekenhuizen 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingTechnische mutatiesBedragen x 1,0 mln. Autonome mutatiesOntvangstenVerplichtingenBELEIDSTERREIN 23.00 ONDERZOEK EN WETENSCHAPSBELEID 
 1. Algemeen2. Onderbouwing met kengetallen Uitgaven beleidsterrein 23 Onderzoek en Wetenschapsbeleid
(x f 1 mln.) Richtlijnen voor inrichting van begroting en jaarverslag3. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) ToelichtingVerplichtingenBELEIDSTERREIN 24.00 HUISVESTING 1. Algemeen2. Het gevoerde beleid InleidingBeroepen primair onderwijsDecentralisatie huisvesting primair en voortgezet onderwijsDecentralisatie huisvesting beroepsonderwijs en volwasseneneducatie Decentralisatie huisvesting wetenschappelijk onderwijs
en onderzoek Investeringsimpuls huisvesting VO/BVEVerkoop sportvelden VO/BVE3. Onderbouwing met kengetallenHuisvestingsuitgaven primair onderwijsHuisvestingsuitgaven Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs
en VolwasseneneducatieHuisvestingsuitgaven Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk
Onderzoek4. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Toelichting UitgavenOntvangstenVerplichtingenBELEIDSTERREIN 25.00 STUDIEFINANCIERING 1. Algemeen2. Het gevoerde beleid3. Onderbouwing met kengetallen4. Ontwikkeling van de aantallen – wsf-gerechtigden– tegemoetkoming studiefinancieringVergelijking van de uitgaven – WSF– achterstallig recht– STOEB– rentedragende leningen– tegemoetkoming studiefinanciering– overige uitgaven WSFVergelijking van de ontvangsten – WSF– lesgeld5. De mutaties in grote lijnenOpbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) STOEBOpenbaar vervoerskaartBeleidsmatige mutatiesBELEIDSTERREIN 26.00 OVERIGE PROGRAMMA-UITGAVEN AlgemeenOpbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000) Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties beleidsterrein
26.00 (x f 1 000) Artikel 26.01 Bemiddeling wachtgeldersOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.01 (x f 1 000) ToelichtingArtikel 26.02 Overige rechtspositionele uitkeringenOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.02 (x f 1 000) ToelichtingArtikel 26.03 CASO, vakbondsfaciliteiten en voorzieningenOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.03 (x f 1 000) Toelichting26.04 Garanties ABP26.05 Internationale betrekkingenOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.05 (x f 1 000) Toelichting26.06 LoonbijstellingOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.06 (x f 1 000) ToelichtingArtikel 26.07 Prijsbijstelling26.08 Centraal beheerde middelenOverzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.08 (x f 1 000) ToelichtingArtikel 26.09 Emancipatie-activiteitenSpecificatie uitgaven onderwijsemancipatiebeleid naar
speerpunt en betrokken beleidsterrein (x f 1000) Ontvangstenartikel 26.01 Overige programma-ontvangstenOverzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24302Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 317 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 302Wijziging van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen)
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening)nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTING INHOUDSOPGAVE Inleiding     Memorie van Toelichting op de REKENING    1.Terugblik op het gevoerde
beleid7 1.1.Vitaal Leraarschap 7  1.2.Onderzoek,
een duurzame investering 8  1.3.De juiste leerling
op de juiste plaats10  1.4.Studenten komen meer op
eigen benen13  1.5.Deel van een groter geheel14    2.Belangrijkste financiële ontwikkelingen16 2.1.Onderwijsdeelname16  2.2.Ontwikkeling
wachtgelduitgaven20     3.Stap voor stap van
begroting naar rekening25 3.1.Eerste suppletoire
begroting 199425  3.2.Tweede suppletoire begroting
199426  3.3.Slotwet 199429  3.4.Mutaties
per beleidsterrein29  3.5.Mutaties tussen begroting
en rekening naar oorzaak30     4.Stand van zaken
financieel beheer34 4.1.Evaluatie Financiële
functie34  4.2.Administratieve organisatie34 4.3.Subsidiedossier 199435  4.4.Monitoring
instellingen36  4.5.Accountantscontrole36 4.6.Financiële informatievoorziening37  4.7.Voorschotten37 4.8.Gevoeligheid van de regelgeving voor misbruik en oneigenlijk
gebruik38     5.Toelichting per beleidsterrein39 Beleidsterrein 1739 Beleidsterrein 1845 Beleidsterrein
1962 Beleidsterrein 2074 Beleidsterrein
2186/88 Beleidsterrein 2286/97 Beleidsterrein
23106 Beleidsterrein 24111 Beleidsterrein
25118 Beleidsterrein 26126        Memorie
van Toelichting op de SLOTWET 1994133    BIJLAGEN       1.Saldibalans met toelichting191 2.Aangenomen
amendementen203 3.Gevoeligheid van de regelgeving voor
misbruik en oneigenlijk gebruik206 4.Lijst van in het
jaarverslag gebruikte afkortingen214(x f 1000)UitgavenOntvangstenBegroting 199433 773 2572 122 540mutaties 1e SW501 263304 488 mutaties 2e
SW304 052– 28 841 mutaties Slotwet– 91 789872Totaal mutaties 94713 526276 519 REKENING
199434 486 7832 399 059AANTALLEN LEERLINGEN/STUDENTEN(x 1000)1993/19941994/1995PO1 541,81 567,5VO862,7854,9BVE529,81525,52HBO254,4258,3WO175,573,1TOTAAL3 364,23 379,31 VAVO (75,0) en dt-MBO (41,8) geraamd (referentieraming 1995).2 VAVO (73,2), leerlingwezen (131,0), vormingswerk (7,5) en
dt-MBO (41,0) geraamd (referentieraming 1995). InleidingVan verkiezingsjaren wordt vaak beweerd dat de beleidsontwikkeling min
of meer tot stilstand komt. Wijzend op de snelle maatschappelijke ontwikkelingen
wordt dan vaak gesproken van een «verloren jaar». Terugblikkend
op het onderwijs- en onderzoeksbeleid in 1994 kunnen we constateren dat dit
cliché een verwrongen beeld van de werkelijkheid geeft. In paragraaf
1 van de memorie van toelichting op de Rekening wordt duidelijk dat belangrijke
stappen gezet zijn ter verwezenlijking van de beleidsambities, zoals neergelegd
in de memorie van toelichting op de begroting voor 1994. Die beleidsambities
concentreerden zich in dat document op enkele brede – de afzonderlijke
onderwijsvelden overstijgende – doelen: het versterken van het leraarschap,
het versterken van de kennisinfrastructuur, het bevorderen van een doelmatig
gebruik van onderwijsvoorzieningen, het behouden van de toegankelijkheid van
het onderwijs bij een noodgedwongen versobering van de studiefinanciering
(zonder daarbij de afhankelijkheid van studenten jegens hun ouders te vergroten),
en het verdiepen van internationale contacten.Bij de verslaglegging omtrent het gevoerde beleid is de indeling van die
memorie van toelichting op de begroting 1994 aangehouden, zodat beter zicht
geboden wordt op de relatie tussen voornemens en realisatie. Hoewel het te
vroeg is om het gevoerde beleid op de genoemde onderwerpen te evalueren (in
de zin van het vaststellen of de ambities op alle fronten tot positieve uitkomsten
in de praktijk geleid hebben), kan geconstateerd worden dat flinke voortgang
geboekt is. Het leraarschap heeft nieuwe impulsen gekregen (zie paragraaf
1.1), er zijn betekenisvolle stappen gezet ter versterking van de kennisinfrastructuur
(paragraaf 1.2), de globale visie op het terugdringen van ondoelmatige leerwegen
heeft haar vertaling gekregen in concrete plannen (paragraaf 1.3), de voornemens
met betrekking tot de studiefinanciering zijn neergeslagen in wetgeving (paragraaf
1.4), en de internationale contacten zijn toegespitst op een beperkt aantal
landen en internationale samenwerkingsprogramma's (paragraaf 1.5).Als verkiezingsjaar heeft 1994 wel een belangrijk stempel gedrukt op de
departementale organisatie: uitkomst van de kabinetsformatie was immers de
overgang van het beleidsterrein culturele zaken naar het ministerie van Onderwijs
en Wetenschappen. De terugblik op dit beleidsterrein is niet opgenomen in
dit document, aangezien het gedurende het grootste deel van het jaar bij een
ander departement ondergebracht was. De toelichting op de Rekening en de Slotwet
is voor dit beleidsterrein te vinden in het financieel jaarverslag van VWS.
In het voorliggende jaarverslag wordt niettemin – om verwarring te vermijden –
gesproken van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, kortweg
OCenW. Een terugblik op het jaar 1994De gerealiseerde uitgaven en ontvangsten in 1994 komen uit op f 34,5
mld, respectievelijk f 2,4 mld. Wanneer deze cijfers worden afgezet tegen
de geautoriseerde begroting 1994 betekent dit een stijging van f 0,71
mld (2,1 %) en f 0,28 mld (12,9%). Met name toevoegingen uit de staartpost
Loonbijstelling van Financiën naar de OCenW-begroting en de consequenties
van een aantal leerlingontwikkelingen liggen hieraan ten grondslag, terwijl
voor de ontvangsten vooral de latere binnenkomst, 1994 in plaats van 1993,
van een deel van verkoop van de gebouwen in het hoger beroepsonderwijs de
oorzaak is. In paragraaf 3 en de toelichtingen per beleidsterrein, paragraaf
5, wordt meer gedetailleerd ingegaan op de verschillen tussen begroting en
eindstand. Structuur Financieel jaarverslag 1994 en leeswijzerDe structuur van het Financieel jaarverslag 1994 is in vergelijking met
het jaarverslag 1993 veranderd. Tijdens het overleg met de Kamer over het
jaarverslag 1993 bleek, dat de samensmelting van de toelichting op de mutaties
tussen Tweede Suppletoire Wet en de eindstand van het jaar enerzijds (de Slotwet)
en de verslaglegging over het gehele jaar anderzijds (Rekening), geen gelukkige
keuze was. Hoewel er een volledig en compleet beeld geschetst werd, was de
informatie moeilijk toegankelijk.Voor het Financieel jaarverslag 1994 ligt de nadruk dan ook op toegankelijkheid
van het document. Het jaarverslag 1994 is daarom vooruitlopend op de voorgenomen
zesde wijziging van de Comptabiliteitswet, waarin onder meer de Rekening en
de Slotwet gescheiden worden in twee documenten, in twee delen gesplitst:▪ De Rekening geeft het beeld over het gerealiseerde beleid en de
belangrijkste mutaties op beleidsterreinniveau, die hebben plaatsgevonden
tussen de begrote en gerealiseerde uitgaven over het jaar 1994.▪ De Slotwet geeft een volledig overzicht van alle mutaties, die
het verschil verklaren tussen de begrotingsstand na de Tweede Suppletoire
wet en de gerealiseerde begrotingsstand 1994.Voor een terugblik op het jaar 1994 geeft de Rekening dus een beschrijving
in hoofdlijnen. Voor de meer gedetailleerde gegevens die ten grondslag liggen
aan deze hoofdlijnen staan de Eerste en Tweede suppletoire wet en de Slotwet
ter beschikking. Deze aanpak en de afgeronde artikelconversie maakt de omvang
van het financieel jaarverslag aanzienlijk geringer, terwijl de gepresenteerde
informatie doorzichtiger is geworden.De Memorie van Toelichting op de Rekening begint met een terugblik op
het in 1994 gevoerde beleid (paragraaf 1), welke nauw aansluit op het algemene
deel van de Memorie van Toelichting bij begroting 1994. Voorzover er beleidsthema's
worden besproken die betrekking op een bepaald veld (bv. studiefinanciering
en wetenschapsbeleid), zal in de beleidsmatige toelichting bij de beleidsterreinen
(paragraaf 5) hiernaar verwezen worden.In paragraaf 2 wordt ingegaan op een tweetal autonome ontwikkelingen (onderwijsdeelname
en wachtgelden), die een onderbouwing vormen voor een belangrijk deel van
de uitgaven. Paragraaf 3 leidt de lezer stap voor stap langs de belangrijkste
mutaties tussen begroting en Rekening 1994. In paragraaf 4 wordt de stand
van zaken geschetst met betrekking tot het financieel beheer. Paragraaf 5
bespreekt per beleidsterrein de belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties,
vergezeld van een toelichting.Na de Memorie van Toelichting op de Rekening volgt de Slotwet, waarin
de mutaties nà de Tweede Suppletoire Wet zijn toegelicht.Tenslotte volgt een viertal bijlagen: de saldibalans met toelichting,
de aangenomen amendementen, de gevoeligheid van de regelgeving voor misbruik
en oneigenlijk gebruik en een lijst van in het jaarverslag gebruikte afkortingen. MEMORIE VAN TOELICHTING OP DE REKENING 1. Terugblik op het gevoerde beleid 1.1. Vitaal Leraarschap 1.1.1. InleidingHet rapport van de Commissie Toekomst Leraarschap en de reactie van het
kabinet («Vitaal leraarschap») spreken van een cultuuromslag,
die op de scholen nodig is om de gewenste veranderingen te laten slagen. Het
moge duidelijk zijn dat een cultuuromslag niet op afroep te realiseren valt.
Een innovatieproces als Vitaal leraarschap vergt volhoudendheid.Het is goed de concrete activiteiten die in 1994 zijn gerealiseerd binnen
het programma «Vitaal Leraarschap» tegen deze achtergrond te bezien. 1.1.2. De professionele schoolorganisatieDe ontwikkeling van scholen in de richting van professionele organisaties
is een kernelement van «Vitaal Leraarschap». Informatieuitwisseling
tussen scholen levert hiervoor een belangrijke bijdrage. Een centrale rol
is daarbij weggelegd voor het Forum «Vitaal Leraarschap», kort aangeduid als Forum. Forum verricht zijn werkzaamheden sedert
maart 1994 op basis van een bijdrage van OCenW.Eén van de projecten die door Forum worden gecoördineerd,
is «Wisselwerk». Dit project beoogt leraren tijdelijk –
met een garantie op terugkeer naar de eigen werkplek – van baan te laten
veranderen, binnen of buiten het onderwijs. Het project is in september 1994
van start gegaan. De bemiddeling vindt plaats via tien contactpunten verspreid
over het land.Met ingang van 1994 is voor drie jaar een budget van f 5 mln. per
jaar beschikbaar voor deskundigheidsbevordering van leidinggevenden inzake
functionerings- en beoordelingsgesprekken. Deze activiteit is in het najaar
van 1994 gestart.Het schoolprofielbudget (onderdeel van Convenant I en II) biedt
scholen materiële ruimte voor personeelsbeleid, innovatie en kwaliteitsverbetering,
zodat ze de kans krijgen uit te groeien tot professionele organisaties. Per
1 augustus 1994 kwam de eerste tranche van het schoolprofielbudget vrij (zie
ook bijdragen per beleidsterrein in paragraaf 5). Ten behoeve van een goede
besteding van het schoolprofielbudget door de scholen is in 1994 voorlichting
gegeven. Naast publikaties in Uitleg is een voorlichtingsbijeenkomst georganiseerd
ten behoeve van de verzorgingsinstellingen, de vak- en besturenorganisaties
en de educatieve faculteiten. Deze bijeenkomst had vooral ten doel te bespreken
welke rol deze intermediaire organisaties kunnen spelen bij het vinden van
een goede, schoolspecifieke besteding van het schoolprofielbudget. 1.1.3. Bekwaamheid en bevoegdheid van lerarenDe memorie van toelichting bij de begroting 1994 gaf aan op welke wijze
de overheid haar verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de beginnende
leraar wil vormgeven: door middel van een stelsel van beroepsprofielen en
bekwaamheidseisen, en eventueel een beoordelingsstelsel.In 1994 kwam het beroepsprofiel voor de leraar primair onderwijs gereed
(zie ook paragraaf 5, beleidsterrein 18). De ontwikkeling van de beroepsprofielen
voor de onderwijssectoren voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
werd in gang gezet. In november 1994 werd een conferentie georganiseerd over
het onderwerp bekwaamheideisen waarvoor een breed gezelschap uit
het onderwijs was uitgenodigd. 1.1.4. ArbeidsvoorwaardenIn 1990 is een convenant ter verbetering van de positie van het onderwijs
en het daarin werkzame onderwijspersoneel tussen bewindslieden en centrales
tot stand gekomen (Convenant I). Eind 1992 is een raamovereenkomst «O&W-Centrales»
inzake verbetering van de positie van onderwijspersoneel – betrekking
hebbend op de arbeidspositie onderwijspersoneel de werkloosheidsregeling en
het arbeidsmarktbeleid – (Convenant II) en een nevenovereenkomst voor
het hoger onderwijs en onderzoek afgesloten. Dit convenant bood de kaders
voor vervolgoverleg, dat heeft geleid tot de begin 1993 tot stand gekomen
centrale arbeidsvoorwaardenovereenkomst (CAO O&W 1993–1995) en de
overeenkomst over terugdringing van de instroom in de werkloosheidsregelingen,
herinschakeling van werkloos onderwijspersoneel, seniorenbeleid en arbeidsduurverkorting.
(zie ook tekst over beperking wachtgelduitgaven in paragraaf 2).In de convenanten zijn ook extra middelen beschikbaar gesteld voor de
salarissen van beginnende leraren en de arbeidspositie van vrouwelijke leraren
(zie ook paragraaf 5).Met de middelen, die leraren èn scholen via deze overeenkomsten
ter beschikking hebben gekregen, kan er invulling worden gegeven aan de verbetering
van het leraarschap. Het gecumuleerde financiële effect voor 1994 van
de genoemde overeenkomsten bedraagt ongeveer f 1,2 mld. Dit bedrag is
als volgt opgebouwd: –
Convenant If 477 mln. – Convenant
IIf 263 mln. – CAO 1993–1995f 473 mln. + f 1 213 mln.1.2. Onderzoek, een duurzame investering 1.2.1. Onderzoek als maatschappelijke investeringHet besef van de betekenis van onderwijs, onderzoek en technologische
ontwikkeling voor het oplossen van maatschappelijke problemen heeft in de
afgelopen jaren bijgedragen aan een grotere politieke en maatschappelijke
belangstelling voor wetenschap en technologie. Politiek is de te varen koers
dit jaar duidelijk uitgezet. Waar het gaat om maatschappelijke investeringen
ligt hier niet alleen een taak voor de overheid, maar zeker ook voor maatschappelijke
sectoren. Het past binnen een filosofie waarin de overheid zich op haar kerntaken
terugtrekt om die maatschappelijke sectoren meer expliciet aan te spreken
op hun verantwoordelijkheden hierbij. Daarbij is in eerste instantie gekeken
naar het bedrijfsleven. Het beleid om de economische structuur te verbeteren
door in de kennisinfrastructuur te investeren is al eerder ingezet. In het
afgelopen jaar zijn nog eens drie kennisinfrastructuurprojecten voor een bijdrage
uit het Fonds Economische Structuurversterking (FES) in aanmerking gebracht:
MIBITON (Materiële Investeringen Biotechnologie in Nederland), Mainport
Rotterdam en Ondergronds Bouwen. Begin 1994 waren hiervoor reeds principe
overeenkomsten aangegaan. Daarmee is de reeks van ICES-projecten (ICES = Interdepartementale
Commissie voor de Economische Structuur) compleet. De monitoring van de projecten
is in handen gelegd van Senter (Agentschap van het ministerie van EZ, belast
met de uitvoering van beleid op het gebied van kennisinfrastuctuur). De periodieke rapportage van Senter en de daaruit voortkomende ervaringen kunnen
mede richting geven aan een eventueel vervolgbeleid ter zake. 1.2.2. Versterkte wisselwerking tussen kennisinfrastructuur
en afnemersEen versterkte wisselwerking tussen kennisinfrastructuur enerzijds en
bedrijven anderzijds staat centraal in de notitie vergroting toegankelijkheid
kennisinfrastructuur die in mei 1994 is verschenen. Het bedrijfsleven is evenwel
niet de enige afnemer van onderzoekresultaten. Steeds meer komen hierbij ook
de door de overheid gereguleerde marktsectoren in beeld. En in het verlengde
daarvan richt het beleid zich erop deze sectoren sterker dan voorheen bij
de beleidsontwikkeling te betrekken en ze mede-eigenaar te maken van de onderzoekinfrastructuur. 1.2.3. Gemaakte keuzes in 1994: Wetenschapsbudget 1995In september 1994 werd het Wetenschapsbudget 1995 uitgebracht. Dit Wetenschapsbudget
zet de agenda voor het beleid voor de komende jaren. Het geeft een opsomming
van het te voeren beleid in een vijftal categorieën:– het maken van keuzen– expliciteren van belangen, financiering en wisselwerking– de onderzoekinfrastructuur en de mensen in het onderzoek– wetenschap, cultuur en informatie– internationalisering.Op basis van deze vijf invalshoeken wordt voor een aantal specifieke terreinen
uiteengezet welke keuzen gemaakt zijn. Eén van deze terreinen is het
gezondheidsonderzoek. In 1994 werden, in het verlengde van de Brede Analyse
Gezondheidsonderzoek (BAGO), principe-beslissingen genomen over de voorgenomen
structuur voor de aansturing van het gezondheidsonderzoek. De verzelfstandiging
van het Primatencentrum werd eind vorig jaar gerealiseerd en er wordt gewerkt
aan de totstandkoming van een Europees netwerk voor onderzoek aan primaten. 1.2.4. Internationaal onderzoekHet internationaliseringsbeleid beoogt consequenties te trekken uit internationalisering
en mondialisering en te bepalen waarin ons land zich wil onderscheiden. Speerpunten
daarbij zijn: opbouwen c.q. instandhouden van internationale sterkten met
instrumenten als het BIF (Budget Internationale Faciliteiten) en bilaterale
samenwerking. En voorts, bijvoorbeeld in de Europese Unie en het Mega Science
Forum, internationale financierings- en organisatiestructuren ontwikkelen
en verder uitbouwen.Een voorbeeld is de door SON (Stichting Scheikundig Onderzoek in Nederland)
in samenwerking met de universiteiten van Nijmegen en Utrecht geïnstalleerde
750 Mhz NMR-machine (NMR = Nuclear Magnetic Resonance). Een alliantie van
instituten die van deze NMR-faciliteit gebruik maken bij onderzoek op het
terrein van de structurele biologie heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten
met het EMBL (Europees Moleculair Biologisch Laboratorium).Veel aandacht ging dit jaar uit naar de samenwerking met China en Indonesië.
De programmatische samenwerking met Indonesië, waarin OCenW samen met
de KNAW optrekt, is afgelopen jaar op gang gekomen. De plannen voor samenwerkingsprogramma's
met China zijn vorig jaar uitgewerkt. In een beleid gericht op optimalisatie, naar omvang, kwaliteit en organisatie
van de Nederlandse wetenschappelijke participatie in internationale onderzoekorganisaties
als CERN en ESA past de zorg voor de financiering van de thuisbases: NIKHEF
(Nederlands Instituut voor Kern- en Hoge- Energie Fysica), SRON (Stichting
Ruimtelijk Onderzoek Nederland) en FOM-Plasmafysica (onderdeel van de Stichting
Fundamenteel Onderzoek der Materie). Het overleg met NWO, waaronder deze instituten
ressorteren, leidde tot plannen voor versterking van die thuisbases.Zowel bij CERN als bij ESA zijn belangrijke ontwikkelingen op de rails
gezet. Bij CERN wordt een nieuwe deeltjesversneller, de LHC gebouwd. Bij ESA
worden belangrijke besluiten genomen over nieuwe programma's voor ruimteonderzoek
en aardobservatie. Nederlandse technici en onderzoekers kunnen via de thuisbases
hierin een belangrijk aandeel leveren. 1.3. De juiste leering op de juiste plaats 1.3.1. Doelmatige en ondoelmatige leerwegenTijdens de behandeling van de begroting in de Tweede Kamer heeft de minister
toegezegd een commissie in te zullen stellen die zich nader zou moeten buigen
over het vraagstuk «De juiste leerling op de juiste plaats en bevordering
doelmatige leerwegen». Dat werd de commissie Kemner die op 17 maart
1994 werd geïnstalleerd en op 25 januari 1995 haar rapport heeft aangeboden
aan staatssecretaris Netelenbos. De commissie had als taak voorstellen te
ontwikkelen voor de wijze waarop scholen, ouders en leerlingen (en andere
betrokkenen) kunnen worden aangemoedigd in en na het voortgezet onderwijs
een leerroute te kiezen die past bij de capaciteiten van de leerlingen. 1.3.2. Een nadere verkenning per veld Leerwegen MAVO/VBODe voorstellen van de Commissie VBO/MAVO-aansluitend onderwijs vinden
in grote lijnen een goed onthaal bij leraren en directieleden uit het voortgezet
en middelbaar beroepsonderwijs (Regioplan, 1994).Eind oktober en november 1994 is er vervolgens een brede discussie over
het advies gehouden. Omdat de Commissie adviseert het veranderingsproces een
zwaar regionaal accent te geven, is een dertigtal regionale themabijeenkomsten
georganiseerd. Gelet op de ontvangen reacties, zowel mondeling als schriftelijk,
kan gesteld worden dat het idee goed aangeslagen is en de uitwerking ervan
succesvol is geweest.Uit een rapportage van de inspectie (1994) over de invloed van de regionale
samenwerkingsverbanden VO-VSO op de voorwaarden om de zorgbreedte van het
voortgezet onderwijs te vergroten, blijkt dat er nog geen landelijk dekkend
netwerk van samenwerkingsverbanden is, maar dat deze samenwerkingsverbanden
wel op gang komen, met overigens wisselend succes. De bestuurlijke inbedding
kan worden versterkt.De beleidsreactie op het advies van de Commissie VBO/MAVO-aansluitend
onderwijs is begin 1995 naar de Tweede Kamer gestuurd. Verdere uitwerking
vindt na overleg met de Kamer plaats. In de beleidsreactie op het advies van
de Commissie wordt ook ingegaan op de positie van het VSO en de versterking
van de samenwerking tussen VO en VSO. Tweede fase voortgezet onderwijsDe stuurgroep Tweede Fase heeft in 1994 twee adviezen uitgebracht. De
beleidsreactie op het eerste advies is met de Tweede Kamer besproken. Daaruit
bleek dat er een breed draagvlak voor de uitwerking van de profilering bestaat.
Naast profilering is een ander belangrijk onderdeel uit de adviezen de inrichting
van het studiehuis. Het gaat hierbij om een meer aansprekende pedagogisch
didactische inrichting van het onderwijs waarbij een grote ruimte wordt gelaten
voor zelfstandigheid van de leerling. De meningen van leraren en directieleden
over de voorstellen uit het eerste advies zijn in grote lijnen ook positief
(Regioplan, 1994).De beleidsreactie op het tweede advies is begin 1995 aan de Tweede Kamer
gestuurd. Voortijdig schoolverlatenHet beleid zoals dat is uitgewerkt in de beleidsnota «Een goed voorbereide
start» is in uitvoering genomen. Uit het onderzoek «Schoolverlaten
in de eerste vier jaar voortgezet onderwijs» (ITS, 1994) blijkt het
voortijdig schoolverlaten minder omvangrijk te zijn dan vaak wordt gedacht:
3% van het totaal aantal leerlingen verlaat het onderwijs in de eerste vier
jaar voortgezet onderwijs; van deze 3% kan twee derde deel worden aangemerkt
als daadwerkelijk onderwijsverlater. Leerlingen, scholen en andere instellingen
lijken erin te slagen de omvang van het probleem te beperken. In 1995 vindt
vervolgonderzoek plaats (voortijdig schoolverlaten na vijf jaar voortgezet
onderwijs). Blijven lerenDe minister heeft bij brief van 19 mei 1994 de Tweede Kamer geïnformeerd
over de voorlopige beleidsconclusies naar aanleiding van de discussienota
Blijven Leren. Kern van deze brief is de aankondiging van een verkenning naar
de mogelijkheid tot het creëren van een budget voor «activerend
startkwalificatiebeleid» (opleidingskrediet). Tevens kondigt de minister
in de brief aan dat, in afwachting van de adviezen van de Raad van State terzake
wetsvoorstellen voor het Hoger Onderwijs en het Secundair Leerlingwezen, op
dat moment geen voorstellen worden gedaan voor een nadere afbakening van het
leerrecht op de 27-jaargrens.De discussienota en de brief zijn met de vaste Commissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen d.d. 15 december 1994 besproken. Bij die gelegenheid
heeft de minister de volgende toezeggingen gedaan/standpunten ingenomen:* De Tweede Kamer zal op korte termijn worden geïnformeerd over de
resultaten van de verkenningen inzake het opleidingskrediet. Daadwerkelijke
introductie van het opleidingskrediet voorziet de minister vooralsnog niet.
Hij geeft aan dat op het opleidingskrediet zal worden teruggekomen als het
model voor activerend startkwalificatiebeleid verder is ontwikkeld.* De indiening van het wetsvoorstel tot invoering van de 27-plus maatregel
voor het secundair leerlingwezen wordt door de minister aangehouden. Indiening
kan achterwege blijven, indien in gesprekken met sociale partners over ontwikkelingen
op lange termijn duidelijk wordt dat men bereid is om andere lijnen rondom
het leerlingwezen te trekken. * Het kabinetsstandpunt over het rapport van de Commissie Wijnen betreffende
Erkenning Verworven Kwalificaties wordt begin 1995 verwacht. KwalificatiestructuurIn 1994 zijn forse stappen gezet in de ontwikkeling van een nieuwe kwalificatiestructuur voor het secundair beroepsonderwijs (MBO en
Leerlingwezen).In de zomer van dit jaar is het indelingsschema (het «format»)
van de kwalificatiestructuur vastgesteld in een brief aan de instellingen
en landelijke organen. Dit gebeurde op basis van voorstellen uit het veld
zelf, adviezen van de Onderwijsraad en de Inspectie en overleg in de BVE-Kamer.
De landelijke organen zijn in deze fase gestart met de voorbereiding op de
ontwikkeling van de kwalificatiestructuur, mede met behulp van een bijdrage
uit de vernieuwingsgelden '94/'95. Daarmee is de eerste fase afgerond.Vervolgens zijn de landelijke organen, met behulp van een bijdrage uit
de vernieuwingsgelden '94/'95, van start gegaan met de zgn. herijkingsoperatie.
Hierin worden alle kwalificaties en deelkwalificaties in de sector onder de
loep genomen, geherwaardeerd en opnieuw geformuleerd op grond van:a) de criteria van het format, enb) het streven naar meer samenhang tussen de sectoren.Een (hernieuwd) onderzoek naar behoeften en beroepsprofielen in de bedrijfstakken
kan hier deel van uitmaken. Het Centraal Orgaan Landelijke Opleidingsorganen
(COLO) heeft de regie van dit proces op zich genomen. Er is een onafhankelijke
Commissie Herijking Kwalificatiestructuur ingesteld, welke de minister zal
adviseren over de resultaten van de werkzaamheden van de landelijke organen.Vooruitlopend op dit ontwikkelingsproces is er een project ontwikkeling
assistentkwalificaties gestart dat loopt van 1 januari 1994 tot 1 januari
1996. Hierin wordt nagegaan in hoeverre er binnen bedrijfstakken behoefte
bestaat aan kwalificaties op het nieuwe assistentniveau, en worden bij gebleken
behoefte eindtermen ontwikkeld. In het verslagjaar zijn voor zeven sectoren
en veertien assistentopleidingen eindtermen ontwikkeld; deze zijn inmiddels
vastgesteld door de minister. In 1995 zal een tweede ronde volgen. Deelnamecondities hoger onderwijsIn 1994 is meer draagvlak in de samenleving ontstaan voor de gedachte
dat de hoeveelheid bekostigd onderwijs (leerrecht) waarop studenten in het
h.o. aanspraak kunnen maken, beperkt is. Hierover is uitgebreid overleg gevoerd
naar aanleiding van het Ontwerp-HOOP 1994 in de Hoger Onderwijs-Kamer. De
discussie in het Parlement spitste zich toe op omvang en aard van het leerrecht
en op de mogelijke gevolgen voor de toegankelijkheid. Het oorspronkelijke
wetsvoorstel met een maximale verblijfsduur van vijf jaar en een leeftijdsgrens
van 27 jaar is uiteindelijk vervangen door een wetsontwerp, dat aansluit op
de systematiek van studiefinanciering: het recht op studiefinanciering wordt
gekoppeld aan de nominale studieduur; voor studenten, die geen recht (meer)
hebben op studiefinanciering, kunnen de instellingen zelf de retributies vaststellen.
Het wetsontwerp is in november 1994 naar de Tweede Kamer gestuurd.Op 5 december 1994 is bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel ingediend (Kamerstukken
II, 1994–1995, 24 025) voor wijzigingen van de WHW en de WSF, voor
zover het gaat om de bepalingen betreffende het collegegeld en de afschaffing
van de verblijfsduurbeperkingen in het hoger onderwijs. Dit wetsvoorstel verkeerde
begin 1995 nog in de fase van de schriftelijke voorbereiding door de Tweede
Kamer.De hoofdlijnen van de daarin neergelegde voornemens zijn enerzijds het
scheppen van ruimte voor de instellingen voor hoger onderwijs voor het voeren
van een eigen retributiebeleid, waardoor zij beter in staat worden gesteld
een aanbod voor een koopkrachtige vraag te ontwikkelen, en anderzijds
een grotere eenvoud van de afbakening van de financiële condities waaronder
studerenden kunnen deelnemen aan het hoger onderwijs. Daarbij is ook aandacht
geschonken aan de positie van deeltijdstudenten. Voorts is in deze voornemens
de oorspronkelijke gedachte om de condities voor deelname aan het hoger onderwijs
tevens te verbinden met het bereiken van een bepaalde leeftijdsgrens (namelijk
die van 27 jaar) niet opgenomen, maar kon in het voetspoor van het advies
van de Raad van State het wetsvoorstel worden beperkt tot de beleidslijn,
dat uitsluitend het al dan niet genieten van studiefinanciering maatgevend
is voor de vraag of een student tegen betaling van een bij de wet vastgelegd
collegegeld in dat onderwijs kan verblijven. In het wetsvoorstel is tevens
de voorgenomen verhoging van het collegegeld (met f 500) verwerkt.Voor de retributievrijheid van de instellingen zijn in het wetsvoorstel
ondergrenzen aangegeven. 1.4. Studenten komen meer op eigen benen 1.4.1. Bevordering studievoortgangDe belangrijkste wijziging die in 1994 op de WSF is ingevoerd, is de studievoortgangscontrole
voor studerenden in het hoger onderwijs. Deze maatregel wordt ook wel tempobeurs
genoemd. In feite is de tempobeurs al in 1993 ingevoerd, namelijk aan het
begin van het studiejaar 1993/94. De effecten van de maatregel zijn echter
eerst in 1994 tot uitdrukking gekomen. De maatregel houdt in dat studerenden
in het hoger onderwijs die recht hebben op WSF jaarlijks minimaal vooralsnog
25% van de te behalen studiepunten moeten halen. Doen zij dit niet dan vervalt
met terugwerkende kracht het recht op een beurs voor dat studiejaar. Materieel
krijgt dit vorm door na afloop van het studiejaar de uitgekeerde beursbedragen
van studenten die de norm van 25% niet hebben gehaald, om te zetten in een
rentedragende lening. Over het studiejaar 1993/94 is van zo'n 17 000
studenten de beurs omgezet in lening waarvan zo'n 10 000 wo-studenten
en 7 000 hbo-studenten. Met de omzettingen is in 1994 een bedrag van
f 97 mln. gemoeid. 1.4.2. Stoeb-maatregelenIn 1994 is aan de Tweede en Eerste Kamer een aantal wijzigingen op de
WSF voorgelegd dat de titel «Student op eigen benen» (Stoeb) heeft
meegekregen. De belangrijkste wijzigingen die met de Stoeb aan de Staten Generaal
zijn voorgelegd, zijn:– een verlaging van de basisbeurs in drie opeenvolgende jaarlijkse
gelijke stappen met compensatie voor studenten met ouders uit lagere inkomensgroepen,– het verhogen van de studievoortgangsnorm h.o. van 25 naar 50%,– het invoeren van een aanwezigheidscontrole voor vo- en mbo-studenten,– het aanscherpen van de urennorm voor voltijdsonderwijs,– het verlagen van het opslagpercentage op de rente van studieleningen
met 0,8 %-punt,– het premiëren van snelle (af)studeerders in het ho,– het omzetten van kortlopende in langlopende schulden,– het uniformeren van de maximale leenbedragen voor eerste en oudere-jaars
studenten in het h.o.– het bevriezen van de basisbeurs in 1997 en 1998,– het ouderinkomen-onafhankelijk lenen,– het vereenvoudigen van de berekening van de korting op de aanvullende
beurs (voor de Stoeb de ouderlijke bijdrage), – het buiten beschouwing laten van het partnerinkomen bij de vaststelling
van het recht op WSF,– het optrekken van de grens tot waar studenten mogen bijverdienen
zonder dat op hun beurs wordt gekort.De stapsgewijze verlaging van de basisbeurs en de verhoging van de studievoortgangsnorm
zouden oorspronkelijk met ingang van het studiejaar 1994/95 worden ingevoerd.
Door de vertraging die in het wetstraject is opgelopen, bleef er voor de Informatie
Beheer Groep (IB Groep) echter onvoldoende tijd om deze maatregelen op de
gewenste datum in te kunnen voeren. Om de daaruit voortvloeiende besparingsverliezen
te beperken, is er voor gekozen de verlaging van de basisbeurs niet in drie
maar in twee stappen uit te voeren en deze verlagingen tevens te vervroegen.
De eerste stap vindt nu plaats per 1 januari 1995 en de tweede stap een jaar
later.Tevens is in 1994 een wijziging van de WSF van kracht geworden die invulling
geeft aan het contract dat met de OV-bedrijven is gesloten voor het leveren
van een reisvoorziening voor studerenden met WSF. Dit contract heeft betrekking
op de periode november 1994 tot november 1998. Het contract houdt in dat WSF-gerechtigden
kunnen kiezen tussen een OV-kaart die gedurende de studiedagen geldig is (de
weekkaart) en een OV-kaart die in het weekend recht op vrij reizen geeft.
In de periode waarin geen recht op vrij reizen bestaat, kunnen de studenten
met korting reizen. De overheid betaalt een vaste prijs per kaartsoort die
is gebaseerd op een vaste verhouding week/weekendkaarten en het aantal rechthebbenden
op een OV-kaart. De prijs van de weekkaart is aanzienlijk hoger dan die van
de weekendkaart. De kaartprijs wordt jaarlijks geïndexeerd met de prijsontwikkeling
voor particuliere consumptie. Afwijkingen van de verhouding week/weekendkaart
en/of het aantal rechthebbenden worden na afloop van elk kalenderjaar verrekend
met de vooruitbetaalde vaste vergoeding. Op verzoek van de Tweede Kamer is
de periode van vrij reizen met de weekkaart uitgebreid. Dit heeft extra kosten
tot gevolg omdat de weekkaart hierdoor aantrekkelijker wordt en dus de verhouding
week/weekendkaarten in voor de overheid ongunstige zin beïnvloedt. Compensatie
voor deze meerkosten is gevonden door de premie op snel studeren uit de Stoeb
te schrappen en de daardoor vrijvallende middelen voor de OV-kaart te bestemmen.
Inmiddels is daarnaast gebleken dat ongeveer 87% van de studiefinancieringsgerechtigden
voor een weekkaart heeft gekozen, hetgeen hoger is dan aanvankelijk was geraamd.
Dit leidt vanaf 1995 tot tegenvallende uitgaven, omdat voor ieder procentpunt
boven de 58% ruim f 4 mln. moet worden bijbetaald.Als majeure beleidsontwikkeling in 1994 kan verder nog de actie «vervroegd
aflossen studieleningen met korting (VASK)» genoemd worden. Deze actie –
de derde sinds 1989 – beoogde de aflossingen op renteloze voorschotten
te vervroegen. Om dit te bewerkstelligen is aan iedere deelnemer aan de actie
een korting in het vooruitzicht gesteld. De opbrengst van de actie werd vooraf
geraamd op f 410 mln.. De uiteindelijke opbrengst bedraagt f 185
mln.. Tevens is voor f 75 mln. openstaande studieschuld vanwege renteloze
voorschotten kwijtgescholden. Het kortingspercentage komt daardoor uit op
29%. Aan de actie hebben 46 000 debiteuren meegedaan. 1.5. Deel van een groter geheelDe activiteiten in het kader van de Europese Unie waren enerzijds gericht
op de totstandkoming van twee nieuwe actieprogramma's Socrates en Leonardo
ter vervanging van een groot aantal lopende actieprogramma's en anderzijds
op thema's samenhangend met het Witboek Delors. Socrates is een Europees actie
programma voor samenwerking op het terrein van het primair, voortgezet
en hoger onderwijs; Leonardo is een vergelijkbaar programma voor alle beroepsopleidingen.
Het Witboek Delors bevat voorstellen van de Europese Commissie om het concurrentievermogen
en de economische groei van Europa te versterken.Het Grenslandenbeleid is actief doorgezet. De lidstaten van de Europese
Unie zijn daarover ingelicht tijdens een seminar in Brussel.De bilaterale samenwerking krijgt langzaam aan vorm. In 1994 is een Stuurgroep
Duitsland opgericht en zijn nieuwe samenwerkingsactiviteiten met Duitsland
van start gegaan. Ook de samenwerking met Oostenrijk is voortvarend ter hand
genomen.Wat Midden- en Oost Europa betreft is de geconcentreerde samenwerking
met Hongarije en Rusland doorgezet, voor Rusland is de samenwerking; door
middel van een «redesign» toegespitst op enkele projecten en op
verspreiding van de resultaten van internationale samenwerking d.m.v. de oprichting
van een internationaal centrum voor onderwijs-innovatie in St. Petersburg.Door grote inzet van het bureau Cross is het gelukt de middelen gereserveerd
voor deze samenwerking zinvol aan te wenden. De uitgaven ten behoeve van de
samenwerking met Hongarije zijn door het achterblijven van de goedkeuring
voor samenwerkingsprojecten neerwaarts bijgesteld (fl. 600 000,=) terwijl
ook de uitgaven t.b.v. taal en cultuur in Midden- en Oost-Europa niet volledig
zijn uitgeput (fl. 545 000,=). Tegenover deze lagere uitgaven op het
artikelonderdeel «Internationalisering» staan hogere uitgaven
voor een bedrag van f 941 000,= op het artikelonderdeel «Bilaterale
Samenwerking» ten behoeve van een eenmalige regeling van wachtgeldaanspraken
met de KNAW, voortvloeiend uit het stopzetten van projecten in het kader van
de ontwikkelingssamenwerking met Indonesië.De Grote Efficiency-operatie Nationale Unesco-Commissie (NUC) heeft inmiddels
zijn beslag gekregen in de meerjarencijfers. Tegelijkertijd is de uitplaatsing
van het secretariaat van de NUC voorbereid. Onderbrenging van de NUC bij de
Nuffic is voorzien per 31 maart 1995.De voorbereidingen voor een samenwerkingsprogramma met Zuid-Afrika zijn
in een vergevorderd stadium. Naar verwachting zal medio 1995 een samenwerkingsprogramma –
in afstemming met ontwikkelingssamenwerking – gereed zijn. 2. Belangrijkste financiële ontwikkelingenDe ontwikkelingen in de uitgaven van OCenW hangen voor het grootste deel
af van ontwikkelingen in de onderwijsdeelname. Reden om daar nader naar te
kijken en te analyseren wat de voornaamste onderliggende factoren bij die
onderwijsdeelname zijn. Een andere factor van belang waren de wachtgelduitgaven.
In paragraaf 2.2 worden de belangrijkste maatregelen ter beperking van de
terugdringing van het wachtgelders genoemd en een indicatie van de effecten
daarvan. 2.1. Onderwijsdeelname Aantal leerlingen en studenten in 1993/94Het totaal aantal leerlingen en studenten dat in het schooljaar 1993/94
deelnam aan het onderwijs, bedroeg 3 364 200. De afwijking ten opzichte
van de raming (3 367 700 leerlingen en studenten) bdraagt daarmee
slechts 3 500. Het beeld per onderwijssoort is verschillend, maar in
alle gevallen geldt dat de afwijking tussen raming en realisatie gering is.
De tabel op de volgende bladzijde illustreert dat. (x 1000) Om een indicatie te geven van de betrouwbaarheid van de raming zijn de
uitkomsten van de ramingen voor de schooljaren die relevant zijn voor het
begrotingsjaar 1994 (1993/94 en 1994/95), vergeleken met de telgegevens voor
die schooljaren. Voor een uitvoeriger toelichting op de relatie tussen leerlingenramingen
en -tellingen en de uitgaven voor 1994 wordt verwezen naar de toelichtingen
per beleidsterrein in paragraaf 5.De afwijkingen zijn voor de onderwijssoorten in de leerplichtige leeftijd
zeer gering (nog geen half procent), omdat de deelname vrijwel de demografische
ontwikkeling volgt. Boven de leerplichtige leeftijd nemen de verschillen toe
tot enkele procenten, onder invloed van onzekerheden omtrent de keuzen van
leerlingen voor vervolgonderwijs. Vergelijking telgegevens en ramingen (telgegevens –
raming, procentueel ten opzichte van de raming, exclusief deeltijd BVE, omdat
daarvan geen telgegevens beschikbaar zijn)  telling
1993/94 vs. RR93telling 1994/95 vs. RR941BO– 0.0%– 0.1%SO– 0.3%0.6% VSO0.0%0.3% AVO/VBO– 0.1%– 0.5%IVBO– 1.5%– 0.8% (K)MBO2.4%1.9%vt-HBO1.3%0.6% dt-HBO– 1.1%– 5.9%WO– 1.8%– 2.0%1 RR93 en RR94 zijn de referentieramingen van de leerlingen-
en studentenontwikkeling, welke gebruikt worden ter onderbouwing van de begroting. Aantallen leerlingen en studenten in de periode 1990/91
tot en met 1994/95In navolgende tabel worden stijging en daling in de aantallen leerlingen
en studenten in de periode 1990/91 tot en met 1994/95 gepresenteerd (index
1990/91 = 100). Aantal leerlingen en studenten (exclusief agrarisch onderwijs)
in de periode 1990/91 tot en met 1994/95, geïndexeerd op 1990/91  1990/911991/921992/931993/941994/95BO100101102102104 SO100101103104106VSO100101104109113 totaal
PO100101102103104      VO-110098989897MAVO-410094929090 VBO-410092868484VO-210097959493 totaal AVO/VBO10097969695      IVBO100102103105107       totaal
VO10098979695      MBO10098969594KMBO10097107119133 totaal
(K)MBO10098979899      VAVO10091888582LLW1001021019894VORM10083879394dt-MBO100100989694totaal
dt-BVE10098969390      totaal
BVE10098979595      HBO100106110114118dt-HBO10094908881 totaal HBO100103106108110      WO100105105105104       totaal
HO100104106107107      TOTAAL100100100100101De aantallen leerlingen/studenten die cursief zijn afgedrukt
zijn geheel of gedeeltelijk gebaseerd op ramingenHet totaal aantal leerlingen en studenten stijgt in de periode 1990/91
tot en met 1994/95 met ongeveer 23 000, dat is een toename met 0,7%.
De ontwikkelingen per veld lopen echter uiteen, waarover hierna meer. De onderwijdeelname
is geheel of gedeeltelijk te verklaren uit de demografische ontwikkelingen,
inclusief asielzoekers.In 1994 steeg het aantal wachtende asielzoekers in de centra sterk ten
opzichte van 1993. In 1994 bedroeg de totale instroom van asielzoekers 52 576.
Van deze asielzoekers was circa een derde deel leerplichtig. De onderwijsvolgende
asielzoekers zijn in de leerlingentellingen inbegrepen voorzover zij op de
teldatum onderwijs volgden.Gegeven de financieringssystematiek voor het primair onderwijs en het
voortgezet onderwijs heeft deze instroom geleid tot een verhoging van de uitgaven
voor de eerste opvang in het kader van het aanvullend formatiebeleid en tot
een extra beroep op de groeiregeling in het primair onderwijs en de faciliteitenregeling
in het voortgezet onderwijs. Bron: CBSIn de grafiek is het aantal geboorten in de periode 1960 tot en met 1995
opgenomen, ten einde een beeld te geven van de demografische ontwikkeling,
die relevant is voor de onderwijsdeelname. De leeftijdsgroep relevant voor
het basisonderwijs en een groot gedeelte van het speciaal onderwijs zijn de
4- tot 12-jarigen. Deze groep is geboren in de periode 1979 tot en met 1991.
Het aantal geboorten vertoont in die periode een stijgende lijn, hetgeen een
verklaring is voor de stijging van het aantal leerlingen in het PO vanaf 1990.Sinds het begin van de jaren tachtig is het aantal leerlingen in het VO
met meer dan 25% gedaald, als gevolg van de geboortedaling in de jaren zeventig.
In de periode 1990–1994 neemt de daling van het aantal leerlingen geleidelijk
af. De verwachting is dat het dieptepunt is bereikt; de stijging van het aantal
geboorten na 1984 zal weerd tot een groei in het voortgezet onderwijs leiden.Op grond van alleen de demografische ontwikkelingen is er sprake van een
daling van het aantal leerlingen en studenten in het (K)MBO, deeltijd BVE,
voltijd en deeltijd HBO en het WO. Door ander invloeden die hieronder staan
vermeld is het demografische aspect niet altijd zichtbaar in de ontwikkeling
van het aantal leerlingen en studenten. Ontwikkelingen aantal leerlingen en studenten per onderwijssoort Primair onderwijsBinnen het primair onderwijs is de relatieve groei van het speciaal onderwijs
groter dan die van het basisonderwijs. Oorzaken van dit verschil zijn moeilijk
aan te geven.Het aantal leerlingen voortgezet speciaal onderwijs groeit eveneens, in
tegenstelling tot het reguliere voortgezet onderwijs. Dit is het gevolg van
de ontwikkeling van het speciaal onderwijs in de voorafgaande periode. De
ontwikkeling van het voortgezet speciaal onderwijs volgt dus met vertraging
de trend van het speciaal onderwijs. Voortgezet onderwijsHet aantal leerlingen in het individueel voorbereidend beroepsonderwijs
(ivbo) blijft geleidelijk stijgen. Een belangrijke oorzaak is de groei van
het aantal allochtonen in het voortgezet onderwijs en de oververtegenwoordiging
van deze groep leerlingen in het ivbo. (Kort) middelbaar beroepsonderwijs ((k)mbo)De daling in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) als gevolg van de demografische
ontwikkelingen, wordt grotendeels teniet gedaan doordat leerlingen die een
vbo/mavo-opleiding hebben gedaan, steeds vaker kiezen voor een vervolgopleiding
in het mbo.Het aantal leerlingen in het kmbo stijgt sterk, ondanks de op grond van
demografische ontwikkelingen verwachtte daling. Waarschijnlijk hangt dit samen
met de leerlingendaling in het leerlingwezen (LLW) vanaf 1991 (zie deeltijd-BVE). Deeltijd BVEDe daling in het deeltijd-BVE doet zich met name voor bij het LLW. Dit
is waarschijnlijk een gevolg van de slechte economische ontwikkelingen in
deze periode. Hoger beroepsonderwijs (hbo)Het aantal studenten in het voltijd-hbo stijgt sterk, ondanks de demografische
daling in de relevante leeftijdsgroep. Dit heeft diverse oorzaken:– binnen het voorgezet onderwijs hebben steeds meer leerlingen gekozen
voor havo en vwo en niet voor mavo en vbo;– een groter aantal mbo-gediplomeerden stroomt door naar het hbo;– een groter aantal van de havo- en vwo-gediplomeerden kiezen voor
het hbo. Bij de vwo-gediplomeerden gaat dit enigszins ten koste van de instroom
in het wetenschappelijk onderwijs (wo).Het aantal studenten in deeltijd-hbo daalt. Daling van het deeltijd onderwijs
geldt niet alleen voor hbo, maar ook voor ander deeltijd onderwijs, zoals
leerlingwezen, deeltijd-wo en Open Universiteit. Wetenschappelijk onderwijs (wo)De instroom in het wo stijgt aanvankelijk nog door een toegenomen belangstelling
voor het wo. Na 1991 daalt de instroom door afnemende aantallen vwo-gediplomeerden.
Deze ontwikkeling werkt met vertraging door in het aantal ingeschrevenen,
zodat in 1994 ook het aantal ingeschrevenen voor het eerst daalt. 2.2. Ontwikkeling van de wachtgelduitgaven 2.2.1. Oorzaken van de groeiende wachtgelduitgavenDe wachtgelduitgaven zijn de afgelopen jaren voortdurend gegroeid. Uit
onderzoek is een aantal oorzaken van deze groei naar voren gekomen:– Bij afvloeiingssituaties is de wachtgeldregeling met name voor
ouder onderwijspersoneel een vorm van pré-pensionering, waarbij de
beschikbaarheid voor de arbeidmarkt zeer beperkt is.– Het met brede instemming ingezette beleid van deregulering en
autonomievergroting heeft de verantwoordelijkheid voor het personeelsbeleid
en de formatievaststelling weliswaar bij de schoolbesturen gelegd, maar het
huidig wettelijk kader maakt het mogelijk de kosten van ontslagen af te wentelen
op de overheid.– De huidige regelgeving met een aanstelling van het personeel op
het niveau van de instelling vormt voor besturen een drempel om een personeelsbeleid
te voeren, waarbij wachgeldconsequenties worden geminimaliseerd. In de situatie
van een ontslag aan de ene school en een vacature aan de andere school binnen
één bevoegd gezag is namelijk een aantal formele procedures
zoals ontslagaanzegging en aanbieden nieuwe functie noodzakelijk. De bestuursaanstelling
maakt deze procedure overbodig.– De inzetbaarheid van wachtgelders op vrijkomende functies is beperkt,
waarbij de bevoegdheidseisen een grote rol spelen. 2.2.2. Het beleidsinstrumentariumDe maatregelen die het beleid van verkleining van het wachtgeldersbestand
en terugplaatsing in het onderwijs ondersteunen, zijn te onderscheiden in
de huidige maatregelen en de op grond van de wet Participatiefonds in te stellen
instrumenten c.q. te treffen maatregelen. De huidige maatregelen zijn: 1. Een aantal RPBO-bepalingenHet rechtspositiebesluit onderwijspersoneel kent al enige tijd een aantal
artikelen waarin verplichtingen van zowel werkgevers als werknemers zijn geregeld.Samengevat komen de verplichtingen van het bevoegd gezag op het volgende
neer:– ontslag kan slechts verleend worden nadat het bevoegd gezag grondig
heeft onderzocht of er geen andere passende functie beschikbaar is;– het bevoegd gezag kan belanghebbende een sollicitatieverplichting
opleggen (ook ingeval het deelontslag betreft);– daarnaast kan het bevoegd gezag aan belanghebbende een scholingsplicht
opleggen.Daartegenover staat dat de wachtgelder verplicht is zich als werkzoekende
te laten inschrijven bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie en een passende
betrekking binnen dan wel buiten het onderwijs te aanvaarden. 2. De zogenoemde eigen wachtgelderbepalingenEen bevoegd gezag is verplicht bij vacatures z.g. «eigen wachtgelders»
bij voorrang te benoemen. De controle hierop wordt geïntensiveerd. 3. Introductie van een specifiek wachtgeldbesluit voor
onderwijs- en onderzoekspersoneel (BWOO)Het Besluit Werkloosheid onderwijs- en onderzoekspersoneel (Staatsblad
1994, 100) heeft een beperking van hoogte en duur van de uitkeringen bewerkstelligd.
Ook de mogelijkheden om naast de uitkering neveninkomsten te hebben zijn beperkt.
In samenhang met het besluit is een aangescherpte beleidslijn inzake passende
arbeid en sancties gepubliceerd. 4. De IBCIn het kader van de Intensieve Bemiddelings Campagne van de Commissie
ArbOn wordt via de RBA's extra aandacht besteed aan de bemiddeling van onderwijspersoneel. 5. Omscholing via LIOSVia het Landelijk Intermediair Onderwijs Scholing worden jaarlijks enige honderden docenten omgeschoold van «overschot»-vakken
naar «tekort»-vakken. 6. TWAODe tijdelijke wet arbeidsbemiddeling onderwijs voorziet in een verplichting
voor schoolbesturen om bij voorrang wachtgelders te benoemen (zie brief aan
de Tweede Kamer, TK 1994/95 23 900 VIII, nr. 6). desondanks zijn de wachtgelden
blijven toenemen. Uit accountantsonderzoek is gebleken dat instellingen de
kosten voor werkloosheidsuitkeringen van ontslagen personeelsleden ten onrechte
bij het ministerie hebben gedeclareerd en daarnaast bij het aannemen van personeel
voorbij zijn gegaan aan de verplichting om wachtgelders bij voorrang te benoemen.
Het gevolg is dat via de afrekeningen 1994 de betaalde uitkeringsgelden zullen
worden terugvorderd bij die instellingen, waar ten onrechte ontslag is opgetreden
of waar een wachtgelder, bij passende vacature, niet is aangesteld.Een neveneffect hiervan is geweest dat het bedrag aan openstaande voorschotten
is toegenomen, omdat de afrekening later plaatsvindt dan oorspronkelijk was
voorgenomen.Het beleidsinstrumentarium is vanaf 1 augustus 1994 uitgebreid met de
toets of een ontslag vermijdbaar dan wel onvermijdbaar was, de zogenaamde
instroom (in het wachtgeldbestand) toets, en met een terugploegregeling van
wachtgelders naar het onderwijs. Deze instrumenten krijgen definitief vorm
met de start van het Participatiefonds (PF), welke 1 augustus 1995 zal plaatsvinden.
De Eerste Kamer heeft daartoe op 7 maart 1995 de wet PF (nummer 23 693
vergaderjaar 1993–1994) met algemene stemmen aangenomen. De ervaringen
met laatstgenoemde twee regelingen waren als volgt. 7. De instroomtoetsIn afwachting van de start van het Participatiefonds is de uitvoering
van de instroomtoets tot dusverre verricht door de OCenW-uitvoeringsorganisaties
(Cƒi en IBG). De resultaten over het lopende schooljaar zijn als volgt:– van de 2027 aanvragen (PO,VO en BVE) voor instroomtoetsing bij
ontslag uit een vast dienstverband zijn er 1636 in positieve zin en 2 in negatieve
zin getoetst;– bij 252 aanvragen is een nader onderzoek aangekondigd;– 137 aanvragen zijn nog in behandeling. 8. De terugploegregelingDe verkorting van de werkweek in de PF-sectoren (PO en VO) en de regeling
Bevordering van de Arbeidsparticipatie van Ouderen (BAPO of seniorenregeling)
voor deze sectoren leveren een aanmerkelijke extra herbezettingsruimte op,
waarin voor een aanzienlijk deel moet worden voorzien door het weer aan het
werk gaan van wachtgelders. Deze verwachting is niet geheel uitgekomen. Het
deelnemingspercentage aan de seniorenregeling was lager dan geraamd (PO 51%,
VO 46% en BVE 24% in plaats van de in de CAO 1993–1995 aangenomen 75%).
Door de lagere deelname aan de seniorenregeling en als gevolg daarvan een
lagere omvang van de extra formatie (herbezettingsruimte) kunnen minder wachtgelders
via de terugploegregeling worden aangesteld op vacatures. Hierdoor blijven
meer wachtgelders in de wachtgeldregeling. Daarnaast is een groot deel van
de extra formatie (ca. 60%) ingezet om onvermijdbare ontslagen te voorkomen.In tegenstelling tot de verwachting bij het afsluiten van de CAO 1993–1995 is derhalve sprake van enerzijds een lager beslag
op de personele uitgaven van de PF-sectoren en anderzijds een hoger beslag
op de wachtgelduitgaven van deze sectoren.In financiële zin is er in 1994 f 7,1 mln teruggeploegd, dat
wil zeggen wachtgelders benoemd op vacatures. Voor f 11,1 mln is aantoonbaar
wachtgeld voorkomen, doordat potentiële wachtgelders dankzij de extra
formatie hun baan konden behouden. (NB: Deze bedragen betreffen de wachtgeldkosten
voor de periode augustus tot en met december 1994). 2.2.3. De financiële ontwikkelingTot 1 augustus 1994 was er sprake van een sterke groei van de wachtgelduitgaven
voor de PF-sectoren. In de periode na 1 augustus is deze sterke groei afgenomen
en tekent zich een stabilisatie af. Ten behoeve van de stijging van de uitgaven
is in de 2e suppletoire begroting 1994 f 87,4 mln aan de wachtgeldbudgetten
van de PF-sectoren toegevoegd. Ook zijn de budgetten bij Slotwet verhoogd
met f 11,5 mln. Ten opzichte van de oorspronkelijke begrotingstand zijn de wachtgelduitgaven
in 1994 met f 98,9 mln toegenomen.De wachtgelduitgaven in het HBO zijn sinds 1993 gebudgetteerd. Het wachtgeldbudget
is complementair aan het exploitatiebudget wat inhoudt dat overschrijding
van het wachtgeldbudget in een begrotingsjaar in mindering wordt gebracht
op het exploitatiebudget. Ook in 1994 zijn de uitgaven voor de wachtgelduitkeringen
(f 202,4 mln.) in het hbo hoger geweest dan de raming (f 156,2 mln.).
Er was wederom sprake van een stijging van het aantal uitkeringsgerechtigden
en de gemiddelde uitkeringshoogte als gevolg van de vergrijzing van het wachtgeldbestand
(met name vanwege de toename van de instroom 55+).Onderdeel van de budgetafspraken betrof ook de ontwikkeling van een instrument
om de wachtgelduitgaven te kunnen beheersen. Dit heeft onder meer geresulteerd
in de invoering per 1 januari 1994 van een zogenoemde bonus/malus regeling.
Deze regeling houdt in dat het exploitatiedeel van het budget van een hogeschool
wordt vermeerderd met een bonus indien er een wachtgelder in dienst wordt
genomen, het exploitatiedeel wordt omgekeerd verminderd met een malus indien
een personeelslid wordt ontslagen en vervolgens instroomt in het wachtgeldbestand.Tevens is samen met de HBO-Raad een contract met het ABP aangaande de
uitvoering van het flankerend beleid gesloten. In 1995 zullen deze instrumenten
worden geëvalueerd. 3. Stap voor stap van begroting naar rekeningOm van de vastgestelde begroting 1994 naar de uiteindelijke stand Rekening
1994 te komen, zijn er drie stappen van belang, te weten: de amendering van
de begroting 1994, waartoe zes amendementen zijn aangenomen; de eerste en
tweede suppletoire begrotingen en tenslotte de Slotwet die als bijlage bij
dit Financieel Jaarverslag is opgenomen.In onderstaande tabel is in chronologische volgorde de ontwikkeling van
de uitgaven van de begroting 1994 naar de Rekening weergegeven. (bedragen x f 1 mln.)  uitgavenontvangstensaldoGeautoriseerde begroting33 773,32 122,531 650,8    1 Eerste suppletoire begroting501,2304,5196,72 Tweede suppletoire begroting304,1– 28,8332,93 Slotwet– 91,80,9– 92,7    Stand Rekening34 486,82 399,132 087,7    Verschil Rekening t.o.v. geautoriseerde begroting713,5276,6436,9De rekening laat ten opzichte van de geautoriseerde begroting een stijging
zien met f 436,9 mln.. Dit is 1,4% van het begrotingsbedrag. Het grootste
gedeelte van deze mutatie is technisch van aard en heeft als zodanig geen
invloed gehad op het totaal van de Rijksbegroting.Geschoond voor deze techniek resteert uiteindelijk een bedrag van f 41,8
mln. dat door het kabinet aan de begroting 1994 is toegevoegd.Van het totale verschil is in de eerste suppletoire begroting f 196,7
mln. gerapporteerd, in de tweede f 332,9 mln. en in de Slotwet –
f  92,7 mln..In de volgende sub-paragrafen wordt in grote lijnen ingegaan op de opeenvolgende
fasen tussen begroting en rekening. Voor de amendementen wordt verwezen naar
bijlage 2.Voor gedetailleerde informatie wordt verwezen naar de suppletoire begrotingen. 3.1. Eerste suppletoire begroting 1994 (Stb. 754 en Kamerstukken
II, 1993/1994, 23 676) Begrotingsbijstellingen(bedragen
x f 1 mln.) – Meer uitgaven501,2– Meer ontvangsten304,5Uitgaven minus
ontvangsten betekent een verhoging van de begroting met196,7– waarvan technische bijstellingen325,3 – waarvan
autonome en beleidsmatige bijstellingen– 128,6Technische mutatiesIn de eerste suppletoire begroting zijn de consequenties van de centrale
arbeidsovereenkomst 1993–1995 verwerkt voor het jaar 1994. Onderdeel
van deze arbeidsovereenkomst is een aantal afspraken over de terugdringing
van de instroom in de werkloosheidsregelingen via herinschakeling van werkloos
onderwijspersoneel, seniorenbeleid en arbeidsduurverkorting. Daartoe wordt
besloten een Participatiefonds op te richten met als doel het bevorderen van
de arbeidsparticipatie van onderwijspersoneel. De totale kosten van de CAO in 1994 bedragen f 766,6 mln.; de hierboven
vermelde technische bijstelling van f 325,3 mln. betreft in hoofdzaak
de in het kader van de CAO van de staartpost Loonbijstelling in de Miljoenennota
aan de begroting toegevoegde middelen voor algemene salarismaatregelen. Autonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieHet bedrag van f 128,6 mln. waarmee de begroting is verlaagd, vloeit
voort uit de volgende kabinetsafspraken:▪ hogere kosten voor het onderwijs als gevolg van de toestroom van
asielzoekers + f 147 mln.;▪ bijdrage aan de generale middelen voor een gedeelte van de opbrengst
van de HBO-gebouwen – f 240 mln.;▪ compensatie vanuit de generale middelen voor de aan de extra opbrengst
HBO-gebouwen ver- bonden extra te vergoeden rente + f 22 mln.;▪ bijdrage aan de generale middelen ter compensatie van het tekort
1993: – f 60 mln. b. De feitelijke ontwikkelingenTen tijde van de indiening van de Voorjaarsnota 1994 en de hiermee samenhangende
eerste suppletoire begroting had het kabinet de demissionaire status. Dit
was de reden om een aantal toen dreigende overschrijdingen en beleidskeuzes
terzake niet als begrotingsmutatie in de eerste suppletoire wet op te nemen,
maar alleen een verbale toelichting te geven. Het ging om besparingsverliezen
bij onder andere het STOEB (Student op eigen benen)-pakket, de autonome ontwikkeling
bij de personeelsuitgaven en studiefinanciering alsmede om mogelijke tegenvallers
bij de huisvestingskosten.De belangrijkste mutatie die wel is meegenomen, betreft de opbrengst in
1994 van de verkoop HBO-gebouwen van f 322,4 mln.. 3.2. Tweede suppletoire begroting 1994 (Stb 144 en Kamerstukken
II, 1994/1995, 24 022) Begrotingsbijstellingen(bedragen
x f 1 mln.) – Meer uitgaven304,1– Minder ontvangsten– 28,8Meer-uitgaven
verhoogd met minder-ontvangsten betekent een verhoging van de begroting met332,9– waarvan technische bijstellingen78,7 – waarvan
autonome en beleidsmatige bijstellingen254,2Technische mutatiesHet saldo van f 78,7 mln. aan technische mutaties bestaat uit een
toevoeging aan de begroting van f 196,3 mln. van de gelden van de algemene
salarismaatregel 1994 per 1 januari 1994, het ABP-complex en de extra te verwachten
wachtgelden en ziekteverzuim als gevolg van de invoering van de TBA-wet (Terugdringing
Beroep op Arbeidsongeschiktheid), en een vermindering van de begroting met
f 137,2 mln.. Dit laatste betreft voornamelijk een saldo van de verlaging
van de leenuitgaven als gevolg van het wetsvoorstel STOEB en de gevolgen van
het lagere gebruik van de leenrechten. Deze bijstellingen zijn budgettair
neutraal voor de begroting van OCenW. Autonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieHet positieve saldo van f 254,2 mln. betekent een bijdrage vanuit
generale middelen waarmee de begroting is opgehoogd. De redenen hiervoor waren
drieledig. In de eerste plaats zijn de extra uitgaven van f 151,8 mln.
als gevolg van leerlingstijgingen door het kabinet als geheel gedragen. In
de tweede plaats is de verlaging van de begroting bij Voorjaarsnota met f 60
mln., welke diende ter compensatie van het tekort in 1993, ongedaan gemaakt.
Ten derde is de bij Najaarsnota resulterende overschrijding met f 42,4
mln. voorlopig voor rekening van het kabinet als geheel gebracht. Uit de hierna
volgende paragraaf (3.3 Slotwet) blijkt dat deze overschrijding uiteindelijk
is omgeslagen in een klein overschot. b. De feitelijke ontwikkelingenDe verhoging van de begroting met per saldo f 254,2 mln. is in grote
lijnen opgebouwd uit f 865 mln. aan tegenvallers, f 356 mln. aan
meevallers en tekort-beperkende maatregelen van in totaal f 255 mln.. De tegenvallers LeerlingenOp grond van de ontwikkeling van de leerlingaantallen in het primair-
, voortgezet- en beroepsonderwijs (leerlingtellingen 1993) inclusief de effecten
daarvan op de studiefinanciering moest de begroting met een bedrag van f 151,8
mln. worden verhoogd. Rechtspositionele uitkeringenBij de 2e suppletoire wet was duidelijk dat een lagere deelname aan de
BAPO-regeling leidde tot minder personele uitgaven dan geraamd. Hierdoor ontstond
minder nieuwe formatieruimte, her te bezetten door wachtgelders, en konden
minder wachtgelders via de terugploegregeling aangesteld worden op nieuwe
formatieruimte. Tevens bleek dat de nieuwe formatieruimte voor een deel herbezet
is door potentiële wachtgelders. De uitgaven voor de wachtgelden in de
sectoren van het Participatiefonds (PF) zijn toegenomen met f 96,2 mln..In
de Slotwet leiden deze twee oorzaken tot een nieuwe bijstelling.Daarnaast is naar aanleiding van het advies van de commissie Berghman
door OCenW in 1994 een solvabiliteitsbuffer ad f 35 mln. gereserveerd.
Door de vertraagde invoering van het PF (1–8-95) is deze buffer niet
in 1994 nodig, maar wel in 1995. Voor dat jaar is een reservering in de begroting
opgenomen.Voor de wachtgelden in het hoger beroeps onderwijs is per saldo sprake
van een tegenvaller van 41,8 mln.. De ontwikkeling van het volume en de uitkeringshoogte
waren de voornaamste oorzaken. StudiefinancieringDe problematiek op het gebied van de studiefinanciering bedroeg in totaal
f 447,8 mln.. Er is een tegenvaller onstaan bij de vervroegde aflossing
studieleningen (VASK-actie) van f 232 mln.. Door het niet doorgaan van
de verlaging van de basisbeurs per 1 september 1994, als onderdeel van het
wetgevingspakket Student Op Eigen Benen (STOEB) ontstond een besparingsverlies
van f 70 mln.. Voor f 75 mln. was er sprake van een tegenvaller
op beurzen en de tegemoetkoming studiekosten. Tenslotte was er f 70,8
mln. benodigd voor de afrekening van het oude contract van de OV-jaarkaart. OverigAls gevolg van het geheel of gedeeltelijk niet doorgaan van een aantal
maatregelen onstond een tegenvaller van in totaal f 90 mln. bestaande
uit:▪ In de begroting was rekening gehouden met een subsidiebijdrage
van het Europese Sociaal Fonds van f 40 mln.. Deze bijdrage wordt in
1994 niet gerealiseerd.▪ Als gevolg van het in eerste instantie aanhouden van het wetsvoorstel
verkoop sportvelden en later het intrekken van dit voorstel ontstaat een tegenvaller
van f 30 mln..▪ Het niet tijdig effectueren van het 27+ beleid op het terrein van
het hoger onderwijs leverde een besparingsverlies op van f 20 mln..De meevallers van in totaal f 356 mln. bestaan uit de
volgende belangrijkste posten: De formatie-omvangHet feitelijk bekostigde aantal formatie-eenheden in het primair onderwijs
ten opzichte van de raming geeft een overschot van f 16,5 mln.. Een vergelijkbare
oorzaak in het voortgezet onderwijs geeft een overschot van f 22 mln.. Rechtspositionele uitkeringenDe lagere deelname dan voorzien aan de regeling Bevordering van de Arbeidsparticipatie
van Ouderen (BAPO-regeling) leverde een meevaller op van 31 mln.. StudiefinancieringOp grond van de ontwikkelingen van de ontvangsten studiefinanciering is
een meevaller van f 80 mln. ingeboekt. Daarnaast is met name als gevolg
van de afname van het aantal uitkeringsgerechtigden er een meevaller op de
OV-jaarkaart van f 13 mln.. PersoneelDe f 55,2 mln. overschot op de post ABP-complex is gebruikt als compensatie
1994.Bij de personele uitgaven primair en voortgezet onderwijs was sprake van
een meevaller van f 63,2 mln. bestaande uit:▪ Toeslag begininkomens in het primair en voortgezet onderwijs kende
een meevaller van f 20,5 mln..▪ Overschot personele uitgaven primair onderwijs f 24,9 mln..▪ Het later aanstellen van personeel dan 1 augustus 1994, zoals geraamd,
betekent een meevaller van f 17,8 mln.. Tekort-beperkende maatregelenDoor met name de rijksbijdrage te korten van de instellingen van hoger
beroepsonderwijs is f 41,8 mln. compensatie gevonden voor de wachtgeldentegenvaller.In het Wetenschappelijk onderwijs is een reservering van f 10 mln.
voor wachtgeldaanspraken ongedaan gemaakt. Op de bemiddeling van wachtgelders
wordt op grond van de door de RBA's voor arbeidsbemiddeling ingediende declaraties
een onderuitputting verwacht van f 10 mln..Het besparingsverlies STOEB f 70 mln. is met name verdisconteerd
binnen het desbetreffende pakket. In de begroting voor 1994 is nog rekening
gehouden met de betaling van een deel van de voorlopige vergoeding 1995 in
december 1994. In de tweede suppletoire begroting wordt deze betaling vooralsnog
opgeschort, opbrengst f 70,8 mln..Voor in totaal f 43 mln. is compensatie gevonden op de projectartikelen PO, VO, HBO en WO. Daarnaast is het budget voor inventarisvernieuwingsprojecten
VBO met f 18,7 mln. verlaagd. 3.3. Slotwet 1994 Begrotingsbijstellingen(bedragen
x f 1 mln.) – Minder uitgaven– 91,8– Meer ontvangsten0,9Minder-uitgaven
verhoogd met meer-ontvangsten betekent een verlaging van de begroting met– 92,7– waarvan technische bijstellingen– 6,1 –
waarvan autonome en beleidsmatige bijstellingen– 86,6Het bedrag van – f 90,2 mln. is opgebouwd uit technische mutaties
van per saldo een verlaging van f 6,1 mln. en uit autonome en beleidsmatige
mutaties van per saldo een verlaging van f 86,6 mln.. Technische mutatiesDe technische mutaties hebben voornamelijk betrekking op de niet-relevante
uitgaven en ontvangsten studiefinanciering (leningencomponent) ad –
f 19,2 mln., een overboeking van Domeinen in verband met de uitgaven
voor huisvesting (f 3,5 mln.) en een bijdrage van het ministerie van
Economische Zaken voor het project natuur- en milieu-educatie. Autonome en beleidsmatige mutaties a. Generale compensatieNa afloop van het jaar blijkt de rekening ten opzichte van de tweede suppletoire
begroting f 86,6 mln. lager uit te vallen. Het eerder door het kabinet
opgevangen tekort van f 42,4 mln. kon daarmee worden gecompenseerd, waarna
nog een overschot resteerde van f 44,2 mln.. Ten tijde van de Februarinota
1995 was het overschot voorlopig bepaald op f 33,2 mln.. Dit laatste
bedrag is in het kader van de eindejaarsmarge-regels in 1995 opnieuw ter beschikking
gekomen. b. De feitelijke ontwikkelingenHet totaal van de autonome en beleidsmatige mutaties is – f 86,6
mln: De tegevallers worden voornamelijk veroorzaakt door de meeruitgaven OV-jaarkaart
1994 (f 70,8 mln.) en studiefinanciering (f 61,9 mln.)De meevallers hebben met name betrekking op het primair onderwijs (f 26
mln.), het voortgezet onderwijs (f 50 mln.), het beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie (f 27 mln.), de studiefinanciering vanwege een lager
aantal gerechtigden met een aanvullende beurs (f 80 mln.) en een vertraging
bij de voorgenomen invoering van het Participatiefonds (– f 35
mln.). 3.4. Mutaties per beleidsterreinWas in de vorige subparagrafen de chronologische volgorde de invalshoek
om het verschil tussen begroting en rekening te benaderen, in deze subparagraaf
gaat het om de totale mutaties per beleidsterrein en de aard van deze mutaties. Om te beginnen zijn in onderstaande tabel de mutaties per beleidsterrein
tussen begroting en rekening weergegeven. Mutaties tussen begroting en rekening per beleidsterrein
(bedragen x f 1 mln)  UitgavenOntvangstenBeleidsterreinVastgestelde
begrotingRealisatieVerschilVastgestelde begrotingRealisatieVerschil17 Ministerie Algemeen499,5523,724,22,41,5– 0,918 Primair Onderwijs8 388,58 698,4309,947,354,26,919 Voortgezet Onderwijs6 465,56 640,7175,289,042,0– 47,020 Beroepsonderwijs en Volwasseneducatie3 117,43 304,5187,129,372,042,721 Hoger Beroepsonderwijs2 392,92 492,199,211,431,420,022 Wetenschappelijk Onderwijs4 792,34 895,2102,93,05,12,123 Onderzoek en wetenschapsbeleid1 188,21 219,931,7214,4220,35,924 Huisvesting1 984,42 098,0113,666,0416,7350,725 Studiefinancieringsbeleid4 455,04 422,2– 32,81 613,41  545,9– 67,526 Overige programmakosten489,6192,1– 297,546,310,0– 36,3TOTAAL MINISTERIE33 773,334 486,8713,52 122,52 399,1276,6In bovenstaande tabel is per beleidsterrein het verschil tussen rekening
en vastgestelde begroting weergegeven, zowel voor uitgaven als ontvangsten.
Voor het ministerie als geheel is in 1994 ten opzichte van de oorspronkelijke
begroting op de uitgaven f 713,5 en op de ontvangsten f 276,6 mln.
gemuteerd. Deze bijstelling in percentages berekend, is voor de uitgaven 2,1%
en voor de ontvangsten 12,9%.Procentueel is het minste gemuteerd op beleidsterrein 19 (Voortgezet Onderwijs)
en het meeste op beleidsterrein 26 (Overige programmakosten). Dit laatste
is niet verwonderlijk omdat een groot deel van deze artikelen (loon- en prijsbijstelling
etc.) een staartpostkarakter hebben. Dit heeft te maken met het feit dat dit
soort artikelen een soort tussenstation is, waar gelden van Financiën,
bestemd voor bijvoorbeeld loon- en prijsbijstelling, centraal worden geparkeerd
om later over de diverse beleidsterreinen te worden verdeeld. 3.5. Mutaties tussen begroting en rekening naar oorzaakHet grootste deel van de mutaties is van technische aard: f 396,2
mln. ofwel 90%. Hieronder wordt verstaan wijzigingen zoals de algemene salarismaatregelen
en overboekingen van en naar andere begrotingen.De autonome (mee- en tegenvallers door leerlingenontwikkelingen) en beleidsmatige
mutaties komen in totaal op f 43,2 mln. of 10%. Hiervan is aan autonome
wijzigingen een bedrag van f 244,4 gemuteerd (55%) en aan beleidsmatige –
f 201,2 (– 45%).Om het verschil tussen begroting en rekening, zowel voor uitgaven als
ontvangsten, in zijn geheel naar oorzaken te analyseren is in onderstaande
tabel een uitsplitsing naar technische, autonome en beleidsmatige mutaties
gemaakt.Binnen de technische mutaties is een onderscheid gemaakt naar aanvullende
post, desalderingen, en externe overboekingen.De autonome mutaties zijn ingedeeld naar de volgende oorzaken: een groter
of kleiner aantal leerlingen (leerlingvolume), de kenmerken van leerlingen
die tot een hogere of lagere bekostiging per leerling leiden, bijvoorbeeld
het onderscheid uitwonend/thuiswonend (leerlingkenmerken), wijzigingen in
de personeelsformatie los van de leerlingenmutatie (formatie),
wijzigingen als gevolg van de kosten voor vervanging en wijzigingen in de
kosten voor wachtgelders. Mutaties tussen begroting en rekening naar oorzaak (bedragen
x f 1 mln.)  uitgavenontvangstenTECHNISCHE MUTATIES   Aanvullende post480,5– 31,2Overboekingen extern– 103,312,2 Desaldering109,5109,5TOTAAL TECHNISCHE MUTATIES486,790,5 AUTONOME MUTATIES  – leerling volume385,917,9 – leerling
kenmerken54,838,6 – formatie– 91,4 – vervanging61,0  – rechtpositie volume101,7– 1,4– overig– 84,0131,0 TOTAAL AUTONOME
MUTATIES428,0186,1 TOTAAL BELEIDSMATIGE MUTATIES– 201,2 TOTAAL
MUTATIES713,5276,6Toelichting technische mutaties Aanvullende postVan de technische mutaties is met name de zogenoemde aanvullende post
van belang. Uit de aanvullende post van het ministerie van Financiën
zijn op grond van de algemene salarismaatregelen (ASM), de premiewijziging
als gevolg van de privatisering van het ABP (ABP-complex), en de uitverdieneffecten
Terugdringing Beroep Arbeidsongeschiktheidsregelingen (TBA) gelden toegevoegd
aan de begroting. Aangevuld met middelen vanuit de eigen centrale artikelen
op beleidsterrein 26 heeft verdeling plaatsgevonden over de desbetreffende
beleidsterreinen. Overboekingen externDe omvang in ogenschouw nemend is het vooral beleidsterrein 25 Studiefinanciering
waar dit soort overboekingen van belang is: als gevolg van een verminderd
gebruik van leenrechten worden de uitgaven aan rentedragende leningen en van
de leenuitgaven negatief bijgesteld met f 122 mln.. De omzetting van
beurs in lening als gevolg van de studievoortgangscontrole leidt tot f 17
mln. hogere leenuitgaven.De mutatie op de ontvangsten betreft een verhoging van f 12,2 mln.
door hogere spontane aflossingen op rentedragende leningen, een lagere ontvangst
op kort- en langlopende schulden en ontvangsten studiefinanciering. DesalderingenBij desalderingen is altijd sprake van een verhoging van de uitgaven onder
gelijktijdige verhoging van de ontvangsten. In 1994 is sprake van een bijstelling
van f 109,5 mln., die voornamelijk veroorzaakt wordt door de extra-opbrengsten
als gevolg van de verkoop van onroerend goed (f 53,9 mln.) op beleidsterrein
24 Huisvesting, de opbrengsten van het verbeterd inningsbeleid STOEB (f 27,1
mln.) op beleidsterrein 25 Studiefinanciering (SFB), meeropbrengst nabetalingen/afrekeningen
voorgaande jaren van circa f 10 mln. op de beleidsterreinen 19 Voortgezet
Onderwijs (VO) en 20 Beroepsonderwijs en Volwasseneducatie (BVE) en een gedeeltelijke
herziening van de invulling van ombuigingen TNO van f 4
mln. en diverse bijdragen ten behoeve van projecten op beleidsterrein 23 Onderzoek
en Wetenschapsbeleid (OWB). Toelichting autonome mutaties LeerlingvolumeDe belangrijkste oorzaken van de autonome mutaties zijn veranderingen
in leerlingvolume en -kenmerken en de daarvan afgeleide formatie. Door de
toename van het aantal asielzoekers en de ontwikkeling van de leerlingaantallen
in het primair-, voortgezet- en beroepsonderwijs (zie ook paragraaf 2.1 Onderwijsdeelname)
inclusief de effecten daarvan op de studiefinanciering moest de begroting
met f 386 mln. worden verhoogd. De beleidsterreinen 18 PO, 19 VO, 20
BVE, 24 Huisvesting en 25 (SFB) zijn hierbij betrokken. LeerlingkenmerkenAls gevolg van een hoger uitwonenden-percentage bij de gerechtigden studiefinanciering
dan geraamd, zijn de uitgaven voor de basisbeurs verhoogd. FormatieBij de personele uitgaven primair en voortgezet onderwijs is sprake van
een meevaller van f 63,2 mln.Dit heeft onder meer de volgende oorzaken: de toeslag begininkomens in
het primair en voortgezet onderwijs kende een meevaller, voor het grootste
gedeelte veroorzaakt door lagere sociale lasten dan geraamd. Het later aanstellen
van personeel dan 1 augustus 1994, zoals geraamd, betekent eveneens een meevaller. VervangingDe verhoging wordt veroorzaakt door een hoger ziekteverzuimpercentage
bij het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs en
een eenmalige extra bijdrage van f 15 mln. aan het Vervangingsfonds wegens
een bijstelling van de schoolbekostiging aan de hand van de ontwikkelingen
in het ziekteverzuim 1992/1993, en door hoger dan verwachte kosten over 1993
voor vervanging bij ziekte. Rechtspositie volumeEen lagere deelname aan de BAPO-regeling leidde tot minder personele uitgaven
dan geraamd. Hierdoor ontstond minder nieuwe formatieruimte, her te bezetten
door wachtgelders, en konden minder wachtgelders via de terugploegregeling
aangesteld worden op nieuwe formatieruimte. Tevens bleek dat de nieuwe formatieruimte
voor een deel herbezet is door potentiële wachtgelders. De uitgaven voor
de wachtgelden in de sectoren van het Participatiefonds (PF) zijn toegenomen
met f 96,2 mln.Daarnaast is naar aanleiding van het advies van de commissie Berghman
door OCenW in 1994 een solvabiliteitsbuffer ad f 35 mln. gereserveerd.
Door de vertraagde invoering van het PF (1-8-95) is deze buffer niet in 1994
nodig, maar wel in 1995. Voor dat jaar is een reservering in de begroting
opgenomen.Voor de wachtgelden in het hoger beroeps onderwijs is per saldo sprake
van een tegenvaller van 41,8 mln. De ontwikkeling van het volume en de uitkeringshoogte
waren de voornaamste oorzaken.De lagere deelname dan voorzien aan de regeling Bevordering van de Arbeidsparticipatie
(BAPO-regeling) leverde een meevaller op van 31 mln.Op grond van van de realisatiecijfers en nacalculatie 1993 heeft een bijstelling
op de ontvangsten plaatsgevonden. OverigDe meest in het oog springende «overige» mutaties op de uitgaven betreffen de incidentele loonsommutatie die op grond van de realisatie
1993 en de nacalculatie daaromtrent opwaarts met f 57,9 mln. moest worden
bijgesteld. Vanwege veranderingen in het personeelsbestand is de realisatie
van de gemiddelde personeelslast (GPL) hoger uitgevallen dan was geraamd (f
24,9 mln.). In verband met de prijsontwikkeling 1994 en de dalende rente is
de begroting negatief bijgesteld (f 32,7 mln.). In verband met de realisatie
van minder voorzieningen huisvesting dan geraamd is een meevaller ontstaan
van f 11,9 mln.Bij de ontvangsten zijn de belangrijkste mutaties de ontvangsten van de
verkoop van gebouwen (f 332 mln.), de subsidiebijdrage van f 40 mln.
van het Europees Sociaal Fonds, die in 1994 niet gerealiseerd is, lagere opbrengsten
van de VASK-actie (f 232 mln.) en het aanhouden van het wetsvoorstel
verkoop sportvelden (f 50 mln.). Toelichting beleidsmatige mutatiesVerwezen wordt naar de toelichting onder Tekort-beperkende maatregelen
in paragraaf 3.2. 4. Stand van zaken financieel beheerIn deze paragraaf wordt de stand van zaken ten aanzien van diverse onderwerpen
op het terrein van het financieel beheer weergegeven, variërend van de
aanbevelingen uit de evaluatie van de financiële functie bij OCenW en
de acties in het kader van de administratieve organisatie tot en met de acties
in de richting van vermindering van het aantal afzonderlijke projectfaciliteiten
door opname in de reguliere norm- of «lump sum»-bekostiging en
verbetering van het toezicht op instellingen door middel van monitoring.Tot slot aandacht voor de accountantcontrole en de maatregelen ter vermindering
en voorkoming van de gevoeligheid van regelgeving voor misbruik en oneigenlijk
gebruik (M.en O.). 4.1. Evaluatie Financiële FunctieDe tweede fase van de Evaluatie van de financiële functie is in mei
1994 afgerond. Zij heeft geleid tot een aantal concrete acties:1. Planmatig werken en sturen verbeteren zodat piekbelastingen nog beter
kunnen worden opgevangen2. Extra «olie in de machine» brengen door de tijdelijke inzet
van extra formatie op urgente financiële projecten3. Afstemmen aanwezige capaciteiten op nieuwe behoeften in de financiële
functie4. Opleidingsaanbod versterken5. Personeelsinstrumenten professionaliseren en beter benutten6. Uitbouwen belangrijke gremia (Financieel afstemmingsoverleg en Arbeidsvoorwaarden
overleg) in de financiële functie7. Veldspecifieke acties (gericht versterken financiële functie binnen
directies)8. Relatie beleid en geld binnen de directies versterken9. Nacalculatie verbeteren vooral op de beleidsterreinen PO, VO en SF10. Meer aandacht voor financiële evaluaties en analysesInmiddels zijn de meeste actiepunten geheel of gedeeltelijk in uitvoering
genomen. De belangrijkste resultaten zijn dat een financieel expertiseteam
wordt opgericht dat urgente projecten in de financiële kolom ter hand
neemt. Een van de eerste projecten die ter hand worden genomen zijn de nacalculatie
bij de directies Primair Onderwijs en Studiefinancieringsbeleid. De financiële
capaciteit binnen enkele directies is versterkt. Er loopt een onderzoek naar
de positionering van financiële evaluaties binnen het departement.Op personeelsgebied zijn vorderingen gemaakt. Het opleidingsaanbod is
verder versterkt (met bijvoorbeeld een blok over cultuur) en verfijnd met
behulp van o.a. de resultaten van evaluaties. Er een interdepartementaal netwerk
voor de finaciële functie opgericht. Er wordt een departementaal personeelsinformatiesysteem
ontwikkeld, evenals een mobiliteits- en loopbaanplan. 4.2. Administratieve OrganisatieIn 1994 is het reguliere beheer en onderhoud van de Administratieve Organisatie
(AO) van het departement gecontinueerd; de toegankelijkheid en de bruikbaarheid
van de AO voor zowel de functionaris als het management waren hierbij speciale
aandachtspunten.De kaderstellende departementale handboeken zijn volgens planning geactualiseerd;
de actualisatie van het centrale apparaatskostenmodel is gestart en wordt
begin 1995 afgerond. In het kader van deskundigheidsbevordering
zijn verscheidene presentaties georganiseerd, door zowel interne als door
externe deskundigen.Daarnaast zijn twee zogenaamde werkplekselecties vervaardigd, dit zijn
selecties uit de AO-beschrijvingen die gericht zijn op een bepaalde doelgroep
of gericht worden vanuit de invalshoek van een bepaald thema. In de vorm van een innovatief project is het betaalproces binnen het departement
onderzocht en van verbetervoorstellen voorzien. Begonnen is met een ingrijpend
onderhoud van de richtlijnen AO, daarnaast zijn enkele richtlijnen samengevoegd
met circulaires en aanwijzingen van FEZ tot handleidingen financiële
bedrijfsvoering.De handboeken AO van de directies zijn volgens de hiervoor ingediende
plannen van aanpak geactualiseerd; in enkele gevallen is de oplevering enigszins
vertraagd. Bij elke directie is een beheerorganisatie actief. In het kader van de administratieve invlechting van Cultuur is een beknopte
AO opgesteld, waarin de noodzakelijke aanvullingen op de bestaande AO-beschrijvingen
van DGCZ zijn opgenomen. De beknopte AO geeft een voldoende basis vanaf 1
januari 1995, zodat de rechtmatigheid en volledigheid van verplichtingen,
betalingen, vorderingen en ontvangsten zijn gewaarborgd. In 1995 zal worden
bezien hoe de AO van DGCZ kan worden geïntegreerd in de departmentale
AO.De besluitvorming in het kader van het interdepartementale onderzoek van
de verplichtingensystematiek bij de rijksoverheid wordt naar verwachting begin
1995 verwacht. In afwachting van deze besluitvorming heeft Financiën
ontheffing verleend voor de van de regelgeving afwijkende wijze waarop OCenW
negatieve bijstellingen van verplichtingen van voorgaande jaren in de financiële
verantwoording verwerkt. 4.3. Subsidiedossier 1994In het kader van een intern onderzoek heeft OCenW in het voorjaar van
1994 de regelingen die deel uitmaakten van het subsidiedossier, opgeschoond
en gestructureerd. Een groot aantal regelingen behoort tot de reguliere bekostiging
en moet niet worden gezien als onderdeel van het subsidiedossier. De financiering
van de regelingen is in die gevallen structureel, veelal wettelijk verankerd
en er is – waar mogelijk – gekozen voor bekostiging van scholen
via het verstrekken van een bedrag per leerling of een «lump sum».
Scholen hoeven geen afzonderlijke aanvraag in te dienen: verdeling van de
middelen vindt plaats op basis van bestaande informatie over aantallen leerlingen,
allochtonen e.d..Daarnaast zitten in het subsidiedossierde projectfaciliteiten, tijdelijk
beschikbaar worden gesteld aan diegenen die een aanvraag indienen en aan een
aantal vooraf gestelde voorwaarden voldoen. Tot het subsidiedossier rekent
OCenW alleen de projectfaciliteiten. Deze bedragen Onderwijs en
Wetenschappen in 1994 f 260 mln. Onderstaande tabel illustreert het meerjarige
beeld van de subsidies. Subsidiedossier Onderwijs en Wetenschappen  19941995199619971998Oorspr. subsidiedossier1628,71603,01603,61600,81594,6w.v. regul. bekostiging1345,51311,91317,01315,21307,9Projectfaciliteiten263,2235,7222,9210,0212,0De grootste correctie op het subsidiedossier betreft de OWB-sector, waarvan de bekostiging van onderzoekinstellingen en de contributies
aan internationale onderzoekorganisaties ten onrechte in het dossier zijn
opgenomen. Voor wat betreft de onderwijsvelden is er gecorrigeerd voor
een drietal categorieën reguliere bekostiging.a. Middelen die via de bestaande personele en/of materiële bekostiging
naar scholen gaan, eventueel als een aparte opslag.b. Exploitatiebijdragen aan (kleine) instellingen, waar geen onderwijs
gegeven wordt.c. Overige structurele financiering.In de begroting 1995 zijn de middelen die tot de reguliere bekostiging
behoren, overgeboekt naar de reguliere artikelen. De bijlage subsidies bij
de begroting 1995 omvatte alleen de projectfaciliteiten. 4.4. Monitoring instellingenCirca 44 % van de gerealiseerde uitgaven is in in vorm van gebudgetteerde
bekostiging uitgekeerd. Beschikbare budgetten komen veelal na bestuurlijke
onderhandelingen als totaalpakket voor het betrokken veld tot stand. Het betrokken
veld kan zelf, binnen de wettelijke vastgelegde spelregels, invulling geven
aan de besteding.Door middel van de financiële verantwoording van de individuele instellingen
wordt inzicht verkregen in de daadwerkelijke besteding over de diverse uitgavenposten
binnen een onderwijsgemeenschap (salarissen, materieel e.d.).Om macro gegevens te distilleren uit de afzonderlijke financiële
verantwoordingen van instellingen om zodoende deugdelijke parameters te hebben
over de daadwerkelijke bestedingen is op dit moment een bewerkelijk proces.
Door het late moment van verantwoorden, de relatieve vrijheid van verantwoorden
en de duur van verwerken komt de beschikbare informatie te laat vrij en is
niet compleet.Om toch aan gegevens te komen die het inzicht in het bekostingings- en
verantwoordingsproces vergroten zijn er binnen het departement in 1994 een
aantal projecten tot verdere concretisering genomen of opgestart.De algemene lijn in deze projecten is om meer gestructureerd bestuurlijke
en bedrijfseconomische parameters te verzamelen waarmee de Minister zijn verantwoording
naar de Kamer kan waarmaken.▪ Ten behoeve van de vaststelling van de GPL bij het VO-onderwijs
in verband met de beoogde invoering van een lump-sum bekostiging is met ingang
van 1 augustus 1994 een landelijke meting gestart.▪ Het project financiële monitoring HO-instellingen voortgezet
met het opzetten van een database (op basis van al bekende gegevens) en het
uitvoeren van een pilot-project bij het HBO.▪ Mede naar aanleiding van het rapport van de Algemene Rekenkamer
over de «Tweede Geldstroombekosting van universitair onderzoek»
is een werkgroep ingesteld voor de herziening van de richtlijnen begroting
en financieel jaarverslag van de Nederlandse organisatie van Wetenschappelijk
Onderzoek ingesteld. Het eerste concept-advies is begin van dit jaar besproken.
De richtlijnen zullen ook model staan voor de KNAW en KB. Binnen het departement
wordt gewerkt aan verbeterde inzichten in het baten en lasten-stelsel. 4.5. AccountantscontroleDoor de Accountantsdienst (AD) van OCenW is bij de financiële verantwoording
van 1994, wederom, een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven. Het samenvattende
oordeel is gebaseerd op controles die plaatsvinden ten aanzien van het gevoerde
financieel beheer met betrekking tot de diverse beleidsterreinen en de apparaatskosten,
waarover de AD deelrapporten uitbrengt.Ten aanzien hiervan is een afhandelingsprocedure van toepassing, die er op is gericht te waarborgen dat de specifieke aanbevelingen van
de AD door de directies worden uitgevoerd. De uitvoering van de aanbevelingen
van de AD ten aanzien van de gesignaleerde knelpunten worden bewaakt door
het Audit Committee van OCenW.Voorts werden in 1994 door FEZ, in haar hoedanigheid van concerncontroller,
projecten ontwikkeld om de activiteiten van begrotings- en uitvoeringsverantwoordelijke
directies op financieel-economische aspecten te toetsen. 4.6. Financiële informatievoorzieningIn 1994 heeft een audit plaats gehad op het Geïntegreerd Financieel
Informatie Systeem (GEFIS) heeft in 1994 plaatsgevonden. Deze interne audit,
met een externe contra-expertise, was gericht op het toetsen van de doeltreffendheid
van het systeem en op de doelmatigheid van beheer, onderhoud en exploitatie
ervan. De eindconclusie van de audit is dat GEFIS een goed functionerend systeem
is; het doorvoeren van een aantal aanbevelingen zal leiden tot verbeteringen,
zowel in functionaliteit als in beheerslast. De implementatie van de voorgestelde
verbeteringen is in 1994 ingezet.In 1994 is een audit op de bekostigingssystemen voor instellingen voor
basis- en (voortgezet) speciaal onderwijs (de systemen WBO en ISOVSO) gestart,
die in de loop van 1995 zal worden afgerond. 4.7. VoorschottenHet overgrote deel van de voorschotten van OCenW heeft betrekking op het
primair en voortgezet onderwijs. Dit zijn de declaratiesectoren in het onderwijs.
Aan scholen en instellingen worden de betalingen als voorschot verstrekt,
indien aan het begin van de bekostigingsperiode (school- of kalenderjaar bij
reguliere bekostiging) niet alle bekostigingsvariabelen definitief vaststaan.
Na afloop van de bekostigingsperiode of het project worden op basis van de
bekostigingsvoorschriften de definitieve bedragen bij het departement in rekening
gebracht door middel van de rekening en verantwoording. De rekening en de
verantwoording van de school/instelling gaat vergezeld van een verklaring
van een door de school/instelling benoemde accountant, op basis waarvan de
vergoeding definitief wordt vastgesteld en verrekening met het voorschot plaats
vindt.Tussen het uitbetalen van het voorschot en het vaststellen van de definitieve
vergoeding bestaat een tijdsverloop. Dit tijdsverloop is afhankelijk van de
voor het primair en voortgezet onderwijs wettelijk vastgestelde data van indiening
van de declaraties. Voor deze sectoren geldt dan een aanvaardbaar tijdsverloop
van 2 jaar voor het primair onderwijs en 1 jaar voor het voorgezet onderwijs.
Op de jaarlijkse saldibalans zal dan ook in beginsel steeds een werkvoorraad
van nog af te wikkelen voorschotten van circa f 24 miljard voorkomen.In de periode 1990–1993 is op basis van jaarlijks geformuleerde
taakstellingen het bedrag aan (nog voor definitieve afrekening) openstaande
voorschotten van f 43,5 miljard per ultimo 1990 teruggebracht tot het
niveau van de normale werkvoorraad van circa f 24,8 miljard per ultimo
1993. Vanaf 1994 is daarom jaarlijks sprake van de regulier (conform de wetgeving)
af te wikkelen voorschotten voor een bedrag van circa f 15 miljard.Voor 1994 was sprake van een reguliere taakstelling van f 15,9 miljard
(inclusief een restant taakstelling oude voorschotten van f 0,6 miljard).
Hiervan is een bedrag van f 7,2 miljard (inclusief oude voorschotten
f 0,5 miljard) gerealiseerd. Daarmee is het bedrag aan openstaande
voorschotten per ultimo 1994 opgelopen tot een bedrag van f 33,5 miljard.De toename van de stand openstaande voorschotten per ultimo 1994 ten opzichte
van de stand per ultimo 1993 wordt met name veroorzaakt door het uitstel naar
1995 van afrekening van de voorschotten:– voor de materiële instandhouding in het primair onderwijs
in verband met de problematiek bij de afwikkeling van de Londo-beroepen (f 2,4
miljard);– het voortgezet onderwijs (VO) en het middelbaar beroepsonderwijs
(MBO) in verband met de controle naar de naleving van de wachtgeldbepalingen
(f 6 miljard).De afwikkeling van de openstaande voorschotten in 1994 is weergegeven
in de toelichting bij de saldibalans, die elders in dit jaarverslag is opgenomen.In 1995 is het voornemen om het restant aan in 1994 opgebouwde oude voorschotten
af te wikkelen. Voorts is in 1995 sprake van regulier af te wikkelen voorschotten.
Daarmee zal naar verwachting de stand van de openstaande voorschotten weer
op het niveau van de normale werkvoorraad van circa f 24 mld.worden gecontinueerd. 4.8. Gevoeligheid van de regelgeving voor misbruik en
oneigenlijk gebruikIn de financiële verantwoording kunnen uitgaven zijn verantwoord
die niet voldoen aan het criterium rechtmatigheid. Dit komt omdat het departement
op basis van de huidige wet- en regelgeving voor een beperkt aantal aspecten
moet steunen op gegevens van derden. Het mogelijk misbruik en oneigenlijk
gebruik komt met name voor bij het toekennen van studiefinanciering en tegemoetkoming
studiekosten, bij het bekostigen van het primair en voortgezet onderwijs en
bij het uitvoeren van de wachtgeldregelingen. In bijlage 3 wordt nader ingegaan
op de stand van zaken ten aanzien van de vermindering en voorkoming van de
M.en O.-gevoeligheid van deze regelingen.Een belangrijke voorwaarde is dat het departement een aanvaardbaar controlebeleid
uitvoert, uitgaande van de huidige wet- en regelgeving. Een aanvaardbaar controlebeleid
is echter geen onveranderlijke situatie. Juist de laatste jaren is een maatschappelijke
tendens waarneembaar om het controlebeleid aan te scherpen. Voorbeelden zijn
het uitwisselen van gegevensbestanden tussen verschillende overheidsinstanties,
het opvragen van achterliggende gegevens zoals kopieën van paspoorten
en polissen. Deze verschuivingen in het controlebeleid beperken het mogelijk
misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving.Het departement realiseert de belangrijkste beperking van het mogelijk
misbruik en oneigenlijk gebruik door het aanpassen van de wet- en regelgeving.
Voorbeelden zijn het vervallen van het aspect «partner met inkomen»
bij studiefinanciering en het aanscherpen van het aspect «daadwerkelijk
studeren» bij studiefinanciering. BELEIDSTERREIN 17 MINISTERIE ALGEMEEN 1. AlgemeenOp dit beleidsterrein worden de apparaatsuitgaven van het ministerie verantwoord.
Het gaat om de apparaatskosten van het Bestuursdepartement (f 167,8 mln.),
van de Centrale Financiën Instellingen (f 98,8 mln.), van de Inspectie
van het Onderwijs (f 61,4 mln.) en de uitgaven van de ex-medewerkers
die van een ontslaguitkeringsregeling gebruik maken. Ook worden de kosten
verantwoord van de Informatie Beheer Groep (f 175,7 mln.), van de Onderwijsraad
en de Adviesraad voor het Onderwijs (totaal f 5,5 mln.). De overgang
van Cultuur van het voormalige ministerie van WVC naar OCenW werken hier nog
niet door. 2. Het gevoerde beleid Personeel & Organisatie Prioriteiten PersoneelsbeleidHet personeelsbeleid van 1994 is gericht op een bredere verspreiding van
kennis en ervaring binnen het ministerie, het vergroten van de flexibiliteit
van de organisatie, het verbeteren van de arbeidsomstandigheden voor de medewerkers,
een betere spreiding van groepen binnen de organisatie en afstemming van beschikbare
kwaliteiten op de behoefte van de organisatie. BoventalligenHet oplossen van boventalligheid die is voortgevloeid uit de departementale
reorganisatie was voor 1994, net als in eerdere jaren, een departementale
prioriteit. Eind 1993 waren er nog 35 personen boventallig. In
1994 is de boventalligheid vrijwel opgeheven. Voor 10 personen zijn afspraken
gemaakt over de toekomstige opheffing van hun boventalligheid. TalentontwikkelingHet beleid is in 1994 gericht op een systematische signalering, coaching
en ontwikkeling van talent binnen OCenW in relatie tot ambities van medewerk(st)ers
en van behoeften aan deskundigheden/vaardigheden, die voortvloeien uit de
ontwikkelingen bij OCenW. Hieraan is langs drie lijnen gewerkt. De Klussenpool
is gericht op signalering en ontwikkeling van talent. Een aantal van 30 medewerkers
heeft in 1994 aan de klussenpool deelgenomen en in totaal is er aan 16 klussen
gewerkt.De tweede lijn is assessment; dit is in 1994 voor OCenW ontwikkeld en
de eerste uitvoering is gerealiseerd in samenwerking met het Laboratorium
voor Toegepaste Psychologie (LTP) te Amsterdam. Op basis van deze uitvoering
zal het assessmentprogramma worden geëvalueerd en zonodig aangepast.
Tevens wordt bezien of assessment in de toekomst kan worden toegepast bij
werving en selectie. De derde lijn is die van managementtrainingen, gericht
op een meer eenduidige en herkenbare stijl van leidinggeven. Ziekteverzuimbeheersing en -preventieVanuit de directie Personeel & Organisatie is in 1994 extra aandacht
besteed aan het terugdringen van het ziekteverzuim bij OCenW. Het kabinet
heeft als taakstelling opgelegd dat het ziekteverzuimpercentage in de jaren
1992 t/m 1994 met 0,5 procentpunt per jaar dient af te nemen ten opzichte
van het ziekteverzuimpercentage van 1989. Voor OCenW betekende dit een daling
in 1994 tot 8%, gerealiseerd is 7%. ARBO-verslag 1994In 1994 waren de ARBO-activiteiten in het kader van de arbeidsomstandighedenwet
een departementale prioriteit. Doel was het voldoen aan de wettelijke voorschriften
op het terrein van veiligheid, gezondheid, welzijn en hygiëne op het
werk. In 1994 is onder andere door de decentrale eenheden ARBO-beleid op directieniveau
ontwikkeld. Ter verbetering van de voorlichting over ARBO-aangelegenheden
aan de OCenW medewerkers is een brochure uitgebracht en is in het Vademecum
OCenW een procedure opgenomen voor centrale melding van ongevallen. Verder
is in 1994 een ontruimingsdienst ingesteld.Het aantal spreekuren van de bedrijfsarts is uitgebreid en er zijn decentraal
Sociaal Medische Teams ingesteld. Voor het welzijn van de medewerkers is een
Bedrijfsopleidingsprogramma (BOP) uitgebracht en een klachtencommissie seksuele
intimidatie en discriminatie ingesteld. Externe dienstverleningDe in 1993 ingezette reductie van extern personeel met 38% heeft zich
in 1994 in iets minder sterke mate met 18% verder doorgezet. Einde 1994 waren
er 34 externen en 59 uitzendkrachten (in FTE's) werkzaam. Doelgroepenbeleid Positieve actie vrouwenIn 1994 zijn maatregelen uitgevoerd in het kader van positieve actie voor
vrouwen, zoals vastgelegd in de notitie «Voorrang krijgen om in te halen».
OCenW voldoet ruimschoots aan de interdepartementale taakstellingen van 30%
vrouwen op het totaal van het personeelsbestand (namelijk 42,9%) en 20% vrouwen
op schaal 10 en hoger (namelijk 29,7%). Werkgelegenheidsbeleid minderhedenIn 1994 zijn in het kader van het werkgelegenheidsbeleid voor minderheden diverse maatregelen getroffen, waaronder voorrang voor allochtonen
bij in- en externe wervingsacties, melding van extern vervulbare vacatures
bij het Bureau Wervingsservice van het Ministerie van Binnenlandse Zaken,
het realiseren van werkgelegenheids- en arbeidservaringsprojecten, het instellen
van een klachtencommissie discriminatie en het aanwijzen van vertrouwenspersonen
discriminatie. Ondanks deze maatregelen blijkt het moeilijk om allochtonen
te werven en vooral om ze in vaste dienst te laten instromen. In de periode
1991 tot augustus 1994 bedroeg de netto-instroom 11 personen. Op grond van
het werkgelegenheidsbeleid voor etnische minderheden bij de overheid dient
per 31 december 1995 5% van de totale personeelsbezetting te bestaan uit allochtonen.
Om dit percentage te halen dient nog een instroom van 35 personen te worden
gerealiseerd. Wet Arbeid Gehandicapte Werknemers (WAGW)De departementale taakstelling is 5% van het totale personeelsbestand,
uiterlijk te realiseren eind 1997.In 1994 heeft het accent van het WAGW-beleid gelegen op het in dienst
houden van gedeeltelijk arbeidsongeschikte medewerk(st)ers door het zonodig
aanpassen van functies of het aanbieden van andere passende werkzaamheden.
Verder is veel aandacht besteed aan preventie van langdurig ziekteverzuim
en het benutten van reïntegratieplannen voor langdurig zieken. Net als
in 1993 zijn in 1994 6 WAGW-ers als netto-instroom gerealiseerd. Om aan de
taakstelling van 5% te kunnen voldoen dient in de periode 1995 tot en met
1997 een netto-instroom van 23 WAGW-ers te worden geëffectueerd. Overige activiteiten Personeel en Organisatie PersoneelsinformatievoorzieningHet gewijzigde personeelsbeleid en de toenemende behoefte aan managementinformatie
hebben geleid dat in 1994 is gestart met de voorbereiding voor de implementatie
van een nieuw P&O-informatiesysteem. Er is een aanbestedingsprocedure
gestart die begin 1995 moet leiden tot een nieuw PI-systeem. Uiterlijk december
1995 zal het nieuwe systeem worden geïmplementeerd. Facilitair Bedrijf/Automatisering InleidingHet informatiebeleid 1994 heeft in het teken gestaan van structurering
van de informatiestromen en de continuering en uitbreiding van de centrale
IT-voorzieningen. StructuurschetsDe Structuurschets, waarin de informatorische relaties tussen het departement
en het onderwijsveld worden beschreven, is in 1994 gereed gekomen. Begin 1995
wordt de Structuurschets, in samenhang met Informatiestrategie OCenW 1995
besproken in de Bestuursraad. Departementaal Informatieplan 1995–1996In 1994 zijn, in het kader van het departementale informatieplan 1995–1996,
brainstormbijeenkomsten gehouden met de vertegenwoordigers van de eenheden
in het IA-beraad. Dit plan is niet tot stand gekomen als gevolg van gewijzigde
prioriteiten (ver- en inhuizing AD- en VWS-medewerkers en het onderzoek naar
het functioneren van het netwerk). Audits systemenIn het kader van de «audits grote systemen» is in 1994 de
audit op het WBO/ISOVSO-systeem inhoudelijk afgerond. Hieruit
is een actieplan naar voren gekomen, dat door een beperkt aantal technische
en organistorische maatregelen, zal leiden tot een daling van de uitgaven
voor onderhoud en beheer, bij een gelijkblijvend volume, met ± 12%
(peiljaar 1995). Uitvoeringstoetsen wijziging wet- en regelgevingMet de uitvoeringstoetsen is flinke vooruitgang geboekt. Elke majeure
wijziging in wet- en regelgeving leidt tot een uitvoeringstoets, zodat op
voorhand de effecten van de feitelijke uitvoering in beeld zijn gebracht. Privacy- en beveiligingsbeleidIn 1994 is de privacybrochure «De Spelregels» verschenen.
Deze brochure maakt deel uit van de serie «Veilig» waarin beveiligingsonderwerpen
extra onder de aandacht worden gebracht. De tweede brochure in deze serie
verschijnt begin 1995.Ook zijn in 1994 in samenwerking met het ACIB (Advies en Coördinatiepunt
Informatie Beveiliging) toetsingcriteria opgesteld voor het door OCenW gevoerde
informatiebeveiligingsbeleid. De beveiligingsmaatregelen rond het netwerk
zijn, in samenwerking met de accountantsdienst, aan een nader onderzoek onderworpen.
Voor het verkrijgen van een beveiligingsbewustzijn bij de medewerkers zijn
alle geautomatiseerde werkplekken in 1994 voorzien van muismatten met richtlijnen
voor een veilig computergebruik. Verhuizing AccountantsdienstDe verhuizing van de Accountantsdienst naar de nieuwe locatie en de daardoor
vereiste continuering van de netwerkfaciliteiten voor deze diensteenheid maakten
aanpassingen in de (gedeeltelijk) aanwezige infrastructuur noodzakelijk. De
netwerkvoorzieningen, als ook de daarvoor noodzakelijke datacommunicatievoorzieningen,
werden op tijd gerealiseerd. Centrale Financiën Instellingen Voorbereiding AgentschapstatusIn 1994 zijn voorbereidingen getroffen voor de invoering van de agentschapstatus
voor Centrale ƒinanciën Instellingen. In dit verband zij verwezen
naar de brief van de Minister van Financiën aan de Tweede Kamer van 31
maart 1994 inzake kandidaat-agentschappen. In 1995 zullen de voorbereidingen
worden voortgezet. Inspectie van het Onderwijs De taken van de InspectieIn de onderwijswetten worden de volgende algemene taken van de Inspectie
onderscheiden:▪ het toezien op de naleving van de wettelijke voorschriften (controle-taak);▪ het bekend blijven met de toestand van het onderwijs, onder meer
door schoolbezoek (evaluatie-taak);▪ het bevorderen van de ontwikkeling van het onderwijs door overleg
(stimuleringstaak) en▪ het gevraagd en ongevraagd rapporteren aan en adviseren van de
minister (rapportage-taak).In 1994 is een begin gemaakt met een intern onderzoek naar de relatie
tussen taken, taakbelasting en middelen. Doelstellingen hierbij zijn onder
meer een rationele basis voor de werkverdeling en het kunnen anticiperen op
veranderingen. De resultaten van het onderzoek, dat in 1995 wordt afgerond,
zijn met name bedoeld ter ondersteuning van de bedrijfsvoering.De invoering van een geautomatiseerde netwerkinfrastructuur, opdat de
kantoren efficiënter met elkaar en met het bestuursdepartement kunnen
communiceren, is ter hand genomen. IB-GroepIB-Groep heeft in 1994 als Zelfstandig Bestuurs Orgaan een aantal wettelijk
vastgelegde taken uitgevoerd voor het ministerie van OCenW, op het terrein
van de Studiefinanciering, de Tegemoetkoming in de Studiekosten, de organisatie
van schoolexamens en het verstrekken van rechtspositionele uitkeringen aan
onderwijspersoneel. Zo werden in 1994 ongeveer 600 000 basisbeurzen,
220 000 aanvullende beurzen en 300 000 rentedragende leningen verstrekt;
ongeveer 200 000 tegemoetkomingen in de studiekosten uitgekeerd; voor
ongeveer 250 000 examenkandidaten schoolexamens georganiseerd, en zijn
ongeveer 32 000 rechtspositionele uitkeringen verstrekt.In 1994 heeft IB-Groep een aantal maatregelen genomen om de kwaliteit
van de bedrijfsvoering verder te verhogen. Zo is een begin gemaakt met de
ontwikkeling van een integraal kostprijsmodel. Doel van dit model is om inzichtelijk
te maken welke produkten via welke processen tot standkomen, en hoe de kosten
van deze produkten zijn opgebouwd. Parallel aan deze ontwikkeling is gestart
met zodanig verzamelen en structureren van bedrijfsgegevens (o.a. d.m.v. tijdschrijven)
dat de benodigde gegevens beschikbaar komen om het model mee te voeden. Tevens
is een begin gemaakt om samen met OCenW te komen tot het definiren van prestatie-indicatoren
en bijbehorende normen, als belangrijk instrumentarium om vorm te geven aan
«output-sturing» door OCenW, binnen budgettaire randvoorwaarden.Als Zelfstandig Bestuurs Orgaan vanaf 1/1/1994 brengt IB-Groep voor 1
april 1995 een eigen jaarverslag 1994 (inclusief een jaarrekening) uit. 3. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 1994499 502499 5022 420Amendementen   Oorspronkelijk
vastgestelde begroting 1994499 502499 5022 420Mutaties 1e suppletoire begroting 199416 60616 606 Mutaties
2e suppletoire begroting 199413 91413 914 Mutaties
Slotwet– 6 354– 6 328– 901Stand Rekening 1994523 668523 6941 519Totaal verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand
Rekening24 16624 192– 901Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties15 76811 91479628 478Autonome mutaties8382 000– 1 1241 714Beleidsmatige mutaties  – 6 000– 6 000Totaal16 60613 914– 6 32824 192Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties    Autonome mutaties  – 901– 901Beleidsmatige mutaties    Totaal  – 901– 901ToelichtingHet verschil in de kasuitgaven tussen de oorspronkelijk vastgestelde begroting
en de stand rijksrekening bedraagt f 24,2 mln, ofwel 4,8%.De mutaties die hieraan ten grondslag liggen zijn voornamelijk van technische
aard: Technische
mutatiesf 28,5 mln(5,7%)Autonome mutatiesf  1,7 mln(0,3%) Beleidsmatige
mutaties– f  6,0 mln(– 1,2%)De technische mutaties betreffen naast de bijstellingen uit aanvullende
posten overboekingen die verband houden met de budgettaire verwerking van
taakstellingen van de 1% korting uit de begrotingsvoorbereiding 1994 en amendement
Van der Hoeven (22 800 VIII, nr 50) op de ontwerpbegroting 1993 waarvan
nog een gedeelte op het beleidsterrein stond geparkeerd (met name de artikelen
17.06, 17.07, 17.08 en 26.08).Voorts zijn in de loop van het jaar de apparaatsbudgetten van CFI en de
IB-Groep verhoogd in verband met de kosten voor het in uitvoering nemen van
nieuw en/of gewijzigd beleid. In de 2e suppletoire begroting heeft er een
interne overboeking plaats gevonden van f 9,3 mln. van artikel 17.06
naar artikel 17.05 in verband met de correcte verantwoording van de uitgaven
voor ontslaguitkeringen.De belangrijkste autonome mutatie betreft een bedrag van f 1,6 mln.
voor de uitvoering van taken voor het participatiefonds i.o.. Op het onvangstenartikel
zijn als gevolg van de daling van het aantal langdurig zieken de terugonvangsten
van het ABP voor AAW gedaald.De beleidsmatige mutaties betreffen het mede op grond van de eindejaarsmargesystematiek
doorschuiven van apparaatsgelden naar 1995. Enige overschotten zijn onstaan
door het voeren van een terughoudend kasbeleid in verband met de taakstellingen
op de apparaatskosten uit het regeerakkoord en de overkomst van het directoraat-generaal
Culturele Zaken naar OCenW. Voorts is aan de diensteenheden een beperkte spaarfaciliteit
geboden op het voor 1994 toegekende apparaatsbudget, als instrument voor een
zorgvuldig financieel beheer en conform de systematiek van de eindejaarsmarge
op de gehele begroting. BELEIDSTERREIN 18.00 PRIMAIR ONDERWIJS 1. AlgemeenBij het beleidsterrein Primair Onderwijs zijn de uitgaven opgenomen voor
het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs. Totaal zijn in
het Primair Onderwijs 1,5 mln. leerlingen ingeschreven, waarvan 1,4 mln. in
het basisonderwijs en 0,1 mln. in het (voortgezet) speciaal onderwijs. Het
Primair Onderwijs legt de basis voor het volgen van aansluitend voortgezet
onderwijs.Het basisonderwijs is onderwijs bestemd voor kinderen vanaf de leeftijd
van omstreeks vier jaar tot maximaal 14 jaar. Het onderwijs wordt zodanig
ingericht dat de leerlingen een ononderbroken ontwikkelingsproces kunnen doorlopen.Het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs is onderwijs
bestemd voor leerlingen van ca. 3 tot 20 jaar voor wie vaststaat dat overwegend
een orthopedagogische en orthodidactische benadering de aangewezen weg is.
Het betreft kinderen met uiteenlopende handicaps.De uitgaven voor het Primair Onderwijs bedragen f 8 698,4 mln.
en de ontvangsten f 54,2 mln.. 2. Het gevoerde beleidHet beleid was in 1994 gericht op een steviger en meer adequate onderwijs-infrastructuur,
verhoging van de kwaliteit en het bestrijden van onderwijsachterstanden. De
beleidsoperaties «Weer Samen Naar School» (WSNS), «Toerusting
en Bereikbaarheid» (T&B) en Londo vormen hiervoor de basis. Weer Samen Naar SchoolNa realisatie van de randvoorwaarden, zoals genoemd in de Rijksbegroting
1994, is het WSNS-beleid in 1994 verder geïmplementeerd. Doel is een
zodanige toerusting van het basisonderwijs dat een deel van de leerlingen
die thans nog naar het speciaal onderwijs worden verwezen in het reguliere
onderwijs kan worden opgevangen.Onderzoeksgegevens (Meijer 1995) wijzen op eerste resultaten van het zorgbeleid
binnen de 291 samenwerkingsverbanden: Bijna alle basisscholen beschikken inmiddels
over een interne begeleider. In het basisonderwijs is op grote schaal taakdifferentiatie
doorgevoerd. De contacten tussen reguliere en speciale scholen zijn geïntensiveerd.
In een aantal regio's worden modellen ontwikkeld voor systeemdoorbrekende
organisatie van de speciale zorg. Er is een breed draagvlak ontstaan voor
de uitgangspunten van WSNS.De WSNS-wet (Stb. 940, 1994) is in december 1994 in werking getreden.
Deze wet neemt een aantal belemmeringen weg voor een goede samenwerking tussen
regulier en speciaal onderwijs, geeft deze samenwerking een extra impuls en
creëert een aantal randvoorwaarden voor een succesvol WSNS-beleid.Het uitvoeringsbesluit bij deze wet is in 1994 voorbereid. Het bevat wijzigingen
van het onderwijskundig besluit ISOVSO, het formatiebesluit ISOVSO en het
bekostigingsbesluit ISOVSO/OISOVSO.De implementatie van wet en AMvB is in samenwerking met procesmanagement,
organisaties en instellingen voorbereid. Voor de instelling van 55 regionale
verwijzingscommissies is een plan van aanpak ontwikkeld.De leerling-ontwikkeling in het LOM, MLK, IOBK-onderwijs baart zorgen.
Voor deze onderwijssoorten is met de onderwijsorganisaties in 1991 een stabilisatie-inspanning
overeengekomen, die inhoudt dat het aantal leerlingen voor de genoemde onderwijssoorten
niet groter is dan het leerlingen-aantal van 16-1-1992.Na stabilisatie in 1993 is het aantal leerlingen in het LOM, MLK en IOBK
per 1-10-1994 ten opzichte van het voorgaande jaar weer gestegen. Ten opzichte
van de stabilisatie-datum van 16-1-1992 wordt de stijging in het MLK en IOBK-onderwijs
niet meer geheel gecompenseerd door de daling in het LOM-onderwijs.Deze groei is echter aanzienlijk minder dan voor de start van WSNS geprognostiseerd
was.Van de instelling van regionale verwijzingscommissies per 1-1-1996 wordt
een stabiliserend effect verwacht. Daarnaast geldt onverminderd de inspanningsverplichting
van de akkoordpartners.De WSNS-faciliteiten voor basis- en speciale scholen in samenwerkingsverbanden
zijn voor het schooljaar 1994/1995 verlengd (beleidsregel samenwerkingsverbanden
WSNS).De regeling formatiegarantie WSNS is in 1994 voor het schooljaar 1995/1996
aangepast aan zijn oorspronkelijke bedoeling:formatieve compensatie te bieden aan SO-scholen die als gevolg van WSNS
geconfronteerd worden met een dalend aantal leerlingen. Uit een extern onderzoek
door het Instituut voor Sociaal Wetenschappelijk Onderzoek (Iva) was gebleken
dat de oude regeling in de meeste gevallen was toegekend voor daling die niet
het gevolg was van WSNS, zoals verhuizing van leerlingen en verwijzing naar
andere soorten SO. Toerusting en BereikbaarheidIn het basisonderwijs wordt gestreefd naar schaalvergroting. De structurele
wet tot wijziging van het stelsel van stichtingsnormen en opheffingsnormen
en van het huisvestingsstelsel is voor zover het betreft de instandhoudingsnormen
in werking getreden op 1 januari 1994 (Stb. 716, 1993). Door opheffing en
fusie zal het scholenbestand basisonderwijs uiterlijk per 1 augustus 1996
aan de nieuwe getalseisen van de wet moeten voldoen. Per die datum zullen
er naar schatting 1400 scholen minder zijn dan op 1 januari 1992. Van deze
opgeheven scholen zullen er ca. 300 als nevenvestiging kunnen blijven voortbestaan.In het verslagjaar zijn 277 scholen bij fusies opgeheven, waarvan 24 als
nevenvestiging blijven voortbestaan. Daarnaast zijn er 25 scholen opheven
om een andere reden dan een fusie en vonden er 6 stichtingen plaats. Per saldo
daalde het aantal scholen van 8118 per 1 augustus 1993 naar 7822 per 1 augustus
1994.Totaal is het aantal scholen van 1 augustus 1991 tot 1 augustus 1994 afgenomen
met 571. Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat de doelstelling, om het aantal
scholen ten opzichte van het aantal op 1 januari 1992 te verminderen met 1400,
gehaald zal worden.Conform artikel XXII, lid 3 van de T&B-wet worden alleen de besparingen
van feitelijk gerealiseerde tranches ten behoeve van de latere herbestedingen
in de Rijksbegroting vastgelegd. In de Rijksbegroting 1994 werden voor de
eerste maal maal her te besteden T&B-opbrengsten vastgelegd, voortkomende
uit de doorwerking in 1994 van de gerealiseerde tranche 1992 (dit zijn opbrengsten
uit opheffingen en fusies per 1 augustus 1992). Bij de 2e Suppletoire Wet
zijn deze opbrengsten vermeerderd met de besparingen uit de doorwerking in
1994 van tranche 1993 en het geraamde 5/12 effect van tranche 1994. In totaal
is tot en met 1994 voor ruim f 70 mln. aan bruto besparingen gerealiseerd.
Daarvan werd op beleidsterrein 18 ruim f 50 mln. herbesteed: f 48
mln. ten behoeve van de personele salaris- en formatiegaranties en de daarmee
samenhangende effecten op de materiële instandhouding, alsmede een incidentele
herbesteding van ruim f 2 mln. ten behoeve van de aanpassing van leermiddelen
op fusiescholen. Daarnaast vond op het beleidsterrein 24 met betrekking tot
de huisvesting voor een bedrag van circa f 20 mln. doorvergoeding plaats
ten aanzien van de gebouwen, die werden gesloten bij de opheffingen van scholen
in de tranches 1992 tot en met 1994.Bij de parlementaire behandeling van de T&B-wet werd een motie (De
Cloe cs, Tweede Kamer, vergaderjaar 1993–1994, 23 070, nr. 29)
aangenomen, waarin de Tweede Kamer de regering uitnodigt in 1994 te komen
met een voorstel dat aanpassing van het scholenbestand aan veranderende voorkeuren
van ouders mogelijk maakt. In verband met de uitvoering van deze motie is
een externe adviescommissie van deskundigen benoemd (de Commissie Aanpassing
Scholenbestand).Deze commissie leverde een bijdrage aan de discussie over de genoemde
aanpassing van het scholenbestand en heeft voorstellen gedaan over het vervolgtraject
in het rapport «De school voor de samenleving». Eind 1994 heeft
naar aanleiding van dit rapport een conferentie plaatsgevonden in Leusden. Londo a. Afrekening oude jarenOver de Londo-problematiek bij de afrekening van oudere jaren (artikelen
18.02 en 24.01) kan gemeld worden dat de begrotingsjaren tot
en met 1991 zijn afgerekend. De beroepen die zijn ingesteld na de afrekening
van de jaren 1985 tot en met 1987 zijn, op enkele ingewikkelde en bewerkelijke
beroepszaken na, afgewikkeld. De behandeling van de beroepszaken als gevolg
van de afrekening van de jaren 1988 tot en met 1991 wordt ter hand genomen.
Op 11 juli 1994 is een brief naar de Tweede Kamer verstuurd, waarin is aangegeven
hoe de afgelopen Kabinetsperiode de Londo-problematiek tot een oplossing is
gebracht. b. VereenvoudigingOp 7 maart 1994 is het wetsvoorstel Vereenvoudiging bij de Tweede Kamer
aanhangig gemaakt (Tweede Kamer, vergaderjaar 1993–94, nrs. 1 en 2).
Het wetsvoorstel Vereenvoudiging is door de Tweede Kamer aangehouden, in afwachting
van nadere beleidsvoornemens over het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting
primair en voortgezet onderwijs. AchterstandenbeleidHet bestrijden van onderwijsachterstanden bij allochtone en autochtone
leerlingen gaat onverminderd voort. Daartoe zijn de afgelopen periode maatregelen
getroffen en beleidsvoornemens aangekondigd.Medio 1994 zijn in het kader van het zogenoemde Schevenings Beraad tussen
rijksoverheid, de besturenorganisaties en de VNG afspraken gemaakt om de gemeente
een regierol te geven waar het gaat om een (integrale) onderwijsachterstandsbestrijding.In de uitwerking van het Regeerakkoord wordt deze regierol nog eens onderstreept
met het voornemen een deel van de achterstandsmiddelen rechtstreeks over te
hevelen naar de gemeenten.Met ingang van het schooljaar 1994/1995 is het onderwijsvoorrangsgebiedenbeleid
overeenkomstig de wet (Stb. 253, 1993) feitelijk ingevoerd. Door het late
tijdstip van invoering van de wet op 1 juli 1993 is voor het schooljaar 1993/1994
het «oude» beleid bij wijze van overgangsfase nog één
jaar gecontinueerd.Om de kwaliteit van OET-leerkrachten te vergroten is met ingang van 1
augustus 1994 de bevoegdheidseis van OET-leerkrachten gewijzigd. Vanaf 1 augustus
1998 dienen OET-leerkrachten, naast de reeds geldende eisen, in het bezit
te zijn van een diploma danwel bewijs van voldoende beheersing van het Nederlands.In september 1994 is door de Staatssecretarissen van OCenW en VWS een
projectgroep intercultureel onderwijs ingesteld, die zowel de overheid als
het veld op het gebied van anti-discriminatie zal adviseren. KwaliteitszorgDe evaluatiecommissie basisonderwijs (CEB) heeft in januari 1994 het evaluatierapport
«Zicht op kwaliteit» uitgebracht. Het rapport is gebaseerd op
vier deelrapporten die elk een aspect van het basisonderwijs onder de loep
nemen: Inhoud en opbrengsten van het aanbod, Onderwijs op maat, Onderwijs
aan jonge kinderen en Onderwijs in een multiculturele samenleving. Het rapport
is met een eerste beleidsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden (21 630
VIII nr. 9). Ter voorbereiding van een definitieve beleidsreactie zijn verschillende
activiteiten ondernomen.Door het organiseren van vijf regionale bijeenkomsten voor schoolleiders,
leraren en ouders heeft de minister met het onderwijsveld gesproken over de
uitkomsten van de evaluatie. Met een landelijke dagconferentie – bedoeld
voor deelnemers afkomstig van onderwijsorganisaties, lerarenopleidingen,
verzorgingsinstellingen, inspectie, universiteiten – is deze raadplegingsronde
afgesloten.De aanbeveling van de evaluatiecommissie om de kerndoelen basisonderwijs
te onderscheiden naar verplichte kerndoelen en kerndoelen naar keuze, is voor
nadere overweging en advies meegegeven aan een in maart ingestelde adviescommissie
(de commissie van Eijndhoven). Deze heeft in oktober advies uitgebracht met
het rapport «Doelbewust leren». De Universiteit van Nijmegen is
gevraagd nader te adviseren inzake de oorzaken van de tegenvallende opbrengsten
op het gebied van Nederlandse taal, en op welke wijze een actieplan gestart
kan worden. Aan het einde van het jaar heeft deze commissie het rapport «Probleemidentificatie
en aanzet voor een actieplan taal uitgebracht».Tijdens de regionale bijeenkomsten is de planlast voor de scholen als
een belangrijk probleem naar voren gebracht. Om deze zogenoemde «planlast»
te verminderen is een wetsvoorstel in voorbereiding om de voorschriften voor
schoolwerkplan en activiteitenplan te verminderen. PersoneelsbeleidIn paragraaf 1.1 wordt ingegaan op de algemene stand van zaken ten aanzien
van het leraarschap en de arbeidsvoorwaarden. Hierna volgt het voor Primair
Onderwijs relevante beleid. * Toeslag begininkomensDe regeling toeslag begininkomens is conform de in de Rijksbegroting 1994
aangekondigde voornemens uitgevoerd. * SchoolprofielbudgetVanaf 1 augustus 1994 hebben de scholen in het basisonderwijs en het (voortgezet)
speciaal onderwijs de beschikking over een schoolprofielbudget dat scholen
vrij kunnen inzetten voor de beleidsgebieden personeelsbeleid, kwaliteitsverbetering
en innovatie.In 1994 hebben diverse voorlichtingsactiviteiten plaatsgevonden.De voorlichtingsactiviteiten hebben er in ieder geval toe geleid dat het
schoolprofielbudget algemeen bekend is bij de scholen en dat er een ondersteuningsaanbod
op gang begint te komen (m.n. vanuit de SBD's en de opleidingen).Over de wijze waarop de scholen het schoolprofielbudget ingezet hebben
zal in de loop van 1995 een evaluatie plaatsvinden. Deze eerste evaluatie
is er mede voor bedoeld om te bepalen of voor de schooljaren 1996/1997 en
volgende de selectieve besteding van het schoolprofielbudget voor beleidsterrein
18 gehandhaafd blijft. * Vitaal leraarschapIn juni 1994 is aan de Staten-Generaal een notitie gestuurd, «Specialisatie
in het basisonderwijs». De notitie is in december 1994 met de TweedeKamer
besproken; de Kamer ging in hoofdlijnen akkoord met de inhoud.De notitie gaat over een verruiming van de mogelijkheden voor de basisscholen
om het onderwijs door gespecialiseerde leraren (groepsleraren of vakleraren)
te laten verzorgen. Het Bevoegdhedenbesluit WBO zal in die zin worden aangepast
dat m.i.v. 1 augustus 1995 ook voor Engels, dans en drama vakleraren kunnen
worden aangetrokken. Met de lerarenopleidingen zal overlegd worden over de
consequenties van de verruiming voor het opleidingsprogramma.PO is co-financier van een vernieuwingsproject «Gedifferentieerde
aanvangsbekwaamheid lerarenopleidingen basisonderwijs» van de Federatie
Christelijk HBO; dit project beoogt een opleidingsopzet te ontwerpen waarbinnen
de student zich gedurende een deel van de studietijd een specialisme
kan eigen maken (verdieping van studie) zonder overigens te tornen aan de
brede inzetbaarheid van de groepsleraar.Het Forum Vitaal leraarschap zal een taak hebben in de evaluatie van het
schoolprofielbudget in 1995. * Positie van vrouwelijke schoolleidersOp basis van de afspraken met de vakcentrales uit convenant II was in
1994 1,5 miljoen gereserveerd. Deze zijn besteed aan de volgende maatregelen:Er is door het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum een cursus werving
en selectie voor besturen opgezet. De cursus dient ertoe om bevoegde gezagsorganen
zich in hun wervings- en selectiebeleid bewust te laten worden van de emancipatoire
problematiek. Het ministerie bekostigde de opzet en deelname aan deze cursus.Besturen hebben in 1994 geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid emancipatoir
deskundige begeleiding in te schakelen voor selectieprocedures.Verder is de mogelijkheid geopend voor directeuren van 55 jaar en ouder
om vrijwillig terug te treden op een leraarspositie ten gunste van een vrouw.In 1994 is eveneens aan het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum de opdracht
verstrekt om besturen te attenderen op het potentieel aan vrouwelijke kandidaten.
Tevens zijn middelen beschikbaar gesteld om een voorlichtingscampagne te starten
die is gericht op ouders.In 1994 is er het convenant «Ter verbetering van de positie van
vrouwen in het Primair onderwijs» afgesloten tussen de besturenorganisaties/VNG
en de vakcentrales. Dit convenant is een uitvloeisel van de afspraken tussen
OCenW en de vakcentrales in het kader van convenant II. Aansluitend op het
eerste convenant is er door de besturenorganisaties/VNG en de vakcentrales
een bewustwordingscampagne ingezet met als titel: «als een sneeuwbal
door het rolpatroon,...». * Opleiding schoolleidersHet in januari 1994 uitgebrachte rapport van de commissie beroepsprofiel
schoolleider primair onderwijs diende met name als oriëntatiepunt bij
de verdere invulling van de opleiding schoolleiders.De opleiding is conform de in de Rijksbegroting 1994 aangekondigde voornemens
in augustus 1994 bij vier hogescholen van start gegaan.De hogescholen zijn zelf verantwoordelijk voor de interne kwaliteitsbewaking
van de opleiding. Voor de externe evaluatie zal gebruik worden gemaakt van
de capaciteit en de expertise van het I.T.S. * Verbetering loopbaanperspectief administratief medewerk(st)er
(voortgezet) speciaal onderwijsNa het in de Rijksbegroting 1994 bij beleidsterrein 03 aangekondigde overleg
in het georganiseerd overleg is besloten de beschikbare middelen (voor 1994
f 1,7 mln) als volgt in te zetten.Met terugwerkende kracht tot 1 augustus 1994 is naast de reeds bestaande
normfunctie voor een administratief medewerk(st)er in schaal 3 een normfunctie
in schaal 4 gecreëerd.Voor zittende administratief medewerk(st)ers brengt deze maatregel mee
dat het bevoegd gezag, de vervulde functie kan opwaarderen naar schaal 4.
In gevallen waarin geen aanleiding bestaat voor een opwaardering kan de school
de extra fre's verzilveren. TechniekVoor de implementatie van de in het Actieplan Techniek aangekondigde maatregelen is de Stuurgroep Techniek Primair Onderwijs ingesteld.
Door de Stuurgroep zijn diverse initiatieven van scholen, opleidingen, verzorgingsinstellingen
en buitenschoolse organisaties ondersteund en gestimuleerd opdat meer aandacht
aan techniek gegeven wordt. Diverse projectaanvragen voor het introduceren
van techniek van eerder genoemde instellingen zijn gehonoreerd. Daarnaast
is een vademecum samengesteld met een overzicht van produkten en diensten
op het gebied van techniek voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Door de
SLO wordt gewerkt aan het ontwikkelen van een leerlijn techniek en aan het
samenstellen van informatieve brochures over techniek in de leeren vormingsgebieden.
Tenslotte zijn voorbereidingen gestart voor het organiseren van regionale
bijeenkomsten over de plaats van techniek in de basisschool. Het totstandbrengen
van regionale netwerken wordt verder gestimuleerd. Informatietechnologie (IT) in het Primair Onderwijs.Eind 1994 is de laatste levering in het kader van het Comenius-project
afgehandeld. Alle Nederlandse scholen voor primair onderwijs zijn thans in
het bezit van een of meer Comenius-computers. In totaal zijn 30 000 Comenius
PC's verstrekt. In totaal is in de afgelopen 5 jaar 137 mln gulden aan IT
(apparatuur, software, scholing en begeleiding) voor het PO uitgegeven. Het
Comenius project is per 1 januari 1995 beëindigd.Uit het op verzoek van OCenW door de Inspectie (Rapportagenr. 12) en SVO
(SVO-project 93 406) verricht onderzoek blijkt dat het Comenius project
en in het verlengde PRINT, succesvol is geweest bij het leggen van een basis
voor apparatuur, programmatuur en expertise. Het onderzoek geeft aan dat ruim
80% van de schooldirecties vindt dat de computer een waardevol extra hulpmiddel
is in het primair onderwijs binnen de gebruikelijke lesaanpak bij het realiseren
van bestaande doelen. Het merendeel van de directies geeft aan dat computergebruik
de motivatie van leerlingen verhoogt waardoor de PC bijv. een zeer geschikt
hulpmiddel is bij het aanbieden van leerstof aan zwakke leerlingen.De Inspectie constateert dat scholen nog te weinig gebruik maken van de
PC voor remediëren; didactiek en klasgebruik zouden beter moeten zijn
afgestemd op goed computergebruik. De Inspectie en SVO stellen dat er nog
maar zelden sprake is van een echte verankering van «de PC» in
de onderwijsorganisatie; in de school is het beleid nauwelijks ingevuld voor
criteria voor aanschaf van programmatuur, financiële reservering, inzet
van nascholing en externe ondersteuning.Het beleid voor informatietechnologie in het PO voor de komende jaren
is neergelegd in een beleidsbrief die eind 1994 aan de Staten-Generaal werd
gezonden (23 900 VIII nr 81.), vergezeld van het op verzoek van OCenW
uitgevoerde evaluatieve onderzoek.Onderwijs aan visueel gehandicapte leerlingenHet voorstel tot wijziging van de ISOVSO gericht op de integratie van
de bestaande onderwijssoorten voor onderwijs aan (meervoudig gehandicapte)
blinde en slechtziende leerlingen tot een nieuwe schoolsoort voor onderwijs
aan visueel gehandicapte leerlingen is verzonden naar de Raad van State. 3. LeerlingontwikkelingIn onderstaande grafieken wordt de leerlingontwikkeling van het Primair
Onderwijs gegeven over de jaren 1990/91 tot en met 1994/95. BasisonderwijsHet aantal leerlingen stijgt tussen 1990/91 en 1994/95 met 55 800
(4%). Het aantal leerlingen stijgt per jaar met ongeveer 1%. Relatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingenOm een juist beeld te krijgen van de wijze waarop deze ingeschreven leerlingen
mee worden genomen in de bekostiging van het onderwijs wordt hieronder voor
het verslagjaar 1994 de relatie voor de personele en materiële bekostiging
geschetst. Deze relatie geldt voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs
en voortgezet speciaal onderwijs.– De personele bekostiging wordt voor 7/12 bepaald door het aantal
leerlingen in schooljaar 1992/93 (teldatum 1-10-1992) en voor 5/12 door het
aantal leerlingen in schooljaar 1993/94 (teldatum 1-10-1993).– De materiële bekostiging wordt bepaald door het aantal leerlingen
in schooljaar 1993/94 (teldatum 1-10-1993).De aantallen bekostigde leerlingen worden bovendien vermeerderd met de
(eventuele) wettelijke opslag. Dit houdt in dat rekening wordt gehouden met
de instroom van 4-jarigen tijdens het schooljaar via een opslag van 3% van
de getelde leerlingen op 1 oktober.In het (V)SO verschillen de opslagpercentages per onderwijssoort. Met
ingang van teldatum 1-10-1993 zijn de opslagpercentages vervallen. Speciaal OnderwijsHet aantal leerlingen stijgt tussen 1990/91 en 1994/95 met 4 800
(6%). Het aantal leerlingen stijgt per jaar met ongeveer 2%.Voortgezet Speciaal OnderwijsHet aantal leerlingen stijgt tussen 1990/91 en 1994/95 met 4 300
(13%). Het aantal leerlingen stijgt tot 1993/94 in toenemende mate. Vanaf
dat schooljaar lijkt een stabilisatie van de stijging (5%) op te treden. 4. Onderbouwing met kengetallen AlgemeenDe totale uitgaven voor het beleidsterrein Primair Onderwijs bedroegen
bij de oorspronkelijk vastgestelde begroting 1994 f 8 388,5 mln.,
na Slotwet 1994 bedragen de totale uitgaven over 1994 f 8 698,4
mln.Het verschil tussen de uitgaven bij Slotwet 1994 en de oorspronkelijk
vastgestelde begroting 1994 bedraagt f 309,9 mln. De belangrijkste onderliggende
factoren hierbij zijn het gemiddelde salaris (circa f 235 mln.) en de
leerlingkenmerken (circa f 45 mln.). Voorts was het beroep dat op de
wachtgeldregelingen werd gedaan, aanzienlijk hoger dan geraamd in de Rijksbegroting
1994 (circa f 40 mln.). Op de verschillen in het aantal leerlingen, tussen
de stand Miljoenennota 1994 en de stand Slotwet 1994 wordt onder Leerlingvolume
hierna een toelichting gegeven. Voor wat betreft een toelichting op de «personele
uitgaven per fte» wordt kortheidshalve verwezen naar hetgeen hierna
is vermeld onder personeel.De grootste uitgavenpost bij het Primair Onderwijs is de personele bekostiging
(realisatie f 7 022,6 mln.). Hiervoor is met name het aantal formatieplaatsen
van belang. Dit aantal formatieplaatsen hangt samen met het bekostigde aantal
leerlingen.Voor de materiële bekostiging (f 1 305,9 mln.) is naast
het aantal leerlingen en formatieplaatsen ook het aantal gebouwen en het aantal
m2 bepalend. LeerlingvolumeIn de hiernavolgende tabellen met kerngegevens zijn de aantallen leerlingen
voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs weergegeven.Zoals uit deze tabellen blijkt is het aantal bekostigde leerlingen in
het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (1 574 100
voor personele uitgaven) ongeveer gelijk gebleven ten opzichte van de begroting
1994 (1 574 300 voor personele uitgaven). PersoneelDe verschillen tussen de begrote en gerealiseerde «personele uitgaven
per fte» zijn voornamelijk het gevolg van de uitdeling ASM en het gerealiseerde
incidenteel:▪ Omdat de budgetten voor de ASM in eerste instantie niet op de begroting
worden geraamd, zijn in de loop van het uitvoeringsjaar de desbetreffende
budgetten overgeboekt naar de begroting voor het primair onderwijs. Dit veroorzaakt
een verschil in de begrote en gerealiseerde personele uitgaven per fte van
3,0 %.▪ voor 1993 en 1994 was de beschikbare ruimte voor de incidentele
loonontwikkeling (respectievelijk 0,4% en 0,3 %) ontoereikend om de werkelijke
ontwikkeling van het incidenteel in het primair onderwijs (respectievelijk
0,72% en 0,74%) op te vangen. Aantal formatieplaatsenBij het basisonderwijs is het aantal formatieplaatsen hoger dan bij de
stand MN 1994, ondanks het feit dat het aantal leerlingen nagenoeg gelijk
is gebleven. Dit wordt met name veroorzaakt door een hoger aantal formatieplaatsen
ten behoeve van de groeiregeling en het aanvullend formatiebeleid en een hoger
aantal formatieplaatsen ten gevolge van de verhoging van het ADV-percentage
per 1-8-1994. Aantal instellingen en gebouwenOnder het kopje Toerusting en bereikbaarheid is sprake van een daling
van het aantal instellingen van 8118 per 1 augustus 1993 naar 7822 per 1 augustus
1994, dus een afname met 296, waarvan 277 opheffingen als gevolg van de fusies
vande gerealiseerde T&B-tranche 1994. Uit de tabel met kerngegevens basisonderwijs
blijkt een daling van het aantal instellingen van 8345 naar 8118, dus 227.
Dit betreft het verschil tussen het geraamde en het gerealiseerde aantal instellingen
per 1 augustus 1993.In lijn met de daling van het aantal instellingen zijn ook het aantal
gebouwen, het aantal m2 en de leegstand ten opzichte van de stand
Miljoenennota 1994 afgenomen. Bedrag per leerlingHet bedrag per leerling is gestegen ten opzichte van de stand MN 1994.
Dit is het gevolg van de stijging van de personele uitgaven, zoals aangegeven
onder de verschillenanalyse «personele uitgaven per fte personeel». Overige uitgaven basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijsDe totale uitgaven voor overige activiteiten voor het Primair Onderwijs
zijn afgenomen van f 148,8 mln. naar f 88,4 mln. Deze afname is
vooral veroorzaakt doordat een aantal budgetten is overgeboekt naar de personele
uitgaven. Deze overboekingen houden verband met de inwerkingtreding van de
OVB-wet en de wet nascholing en convenantsgelden. Basisonderwijs KerngegevensMN
1994SW 1994 Leerlingen (x 1 000)   Ingeschreven
leerlingen naar kalenderjaar (exclusief opslagpercentage)11 437,71 436,5Bekostigde leerlingen voor personele uitgaven (inclusief opslagpercentage)1 459,01 458,9Bekostigde leerlingen voor materiële uitgaven (inclusief opslagpercentage)1 465,71 465,3Bekostigde
leerlingen naar gewicht voor de personele bekostiging (inclusief opslagpercentage)  Ongewogen leerl. met gewicht 1.00806,8809,8 Ongewogen
leerl. met gewicht 1.25477,0473,8 Ongewogen leerl. met gewicht
1.402,01,9 Ongewogen leerl. met gewicht 1.703,83,7Ongewogen leerl. met gewicht 1.90169,4169,7 Totaal
ongewogen leerlingen1 459,01 458,9 Totaal gewogen
leerlingen1 734,21 733,3 Aantal leerlingen trekkende
bevolking, ongewogen0,60,7 Personeel (fte x
1000)   Totaal bekostigd personeel (kalenderjaar)73,974,4waarvan onderwijzend73,974,4 Personele uitgaven per
fte personeel (x f 1000)71,475,2 Aantal instellingen
(x 1) (schooljaar 1993/1994)8 3458 118 Gebouwen
en m2  Aantal lesgebouwen10 1929 872Aantal m28 988 7068 740 101Aantal m2 leegstand1 205 203972 929Uitgaven en ontvangsten basisonderwijs (x f 1 mln)2 Totale uitgaven6 618,06 865,7–
personeel5 278,25 591,4 – materieel1 108,31 097,2– onderwijsverzorging94,091,0 – overig137,686,1Totale ontvangsten– 30,0– 32,9Kosten per leerling (x f 1000)   Kosten op het
beleidsterrein basisonderwijs34,64,81 Bron Referentieraming 1994Inclusief trekkende bevolking.2 Exclusief rechtspositionele uitkeringen, omdat deze voorheen
op een ander beleidsterrein stonden (zie kerngegevens primair onderwijs, hierna).3 Voor dit kengetal zijn de gesaldeerde uitgaven voor BO gedeeld
door het aantal ingeschreven leerlingen naar kalenderjaar. (Voortgezet) speciaal onderwijs KerngegevensMN
1994SW 1994 Leerlingen (x 1000)   Ingeschreven
leerlingen naar kalenderjaar (exclusief opslagpercentage)1114,9115,5Bekostigde leerlingen voor personele uitgaven (inclusief opslagpercentage
per 1-10-1992)115,3115,2 Bekostigde leerlingen voor materiële
uitgaven (inclusief opslagpercentage per 1-10-1992)114,5114,3Personeel (fte x 1000)   Totaal bekostigd personeel
(kalenderjaar)18,919,2 waarvan onderwijzend14,614,7Personele uitgaven per fte personeel (x f 1000)72,174,5Aantal instellingen (x 1)(schooljaar 1993/1994)1 005998Gebouwen en m2  Aantal lesgebouwen1 3651 339Aantal m21 462 1911 478 513Uitgaven en ontvangsten (voortgezet) speciaal onderwijs
(x f 1 mln)2  Totale uitgaven1 527,81 642,2– personeel1 362,11 431,2 –
materieel199,5208,7 – overig11,22,3 Totale
ontvangsten– 6,0– 9,1Kosten
per leerling (x f 1000)   Kosten op het beleidsterrein (voortgezet)
speciaal onderwijs313,614,21 Bron Referentieraming 1994Inclusief trekkende bevolking.2 Exclusief rechtspositionele uitkeringen, omdat deze voorheen
op een ander beleidsterrein stonden (zie kerngegevens primair onderwijs).3 Voor dit kengetal zijn de gesaldeerde uitgaven voor (V)SO
gedeeld door het aantal ingeschreven leerlingen naar kalenderjaar. Primair onderwijs: basisonderwijs en (voortgezet) speciaal
onderwijs  MN
1994SW 1994 Samenhangende financiële kerncijfers van
andere beleidsterreinen (x f 1 mln)   Uitgaven huisvesting1 084,41 052,1Uitgaven dop/vut35,429,7 Uitgaven/ontvangsten
die voorheen op andere beleidsterreinen stonden (x f 1 mln.)   Uitgaven
rechtspositionele uitkeringen152,2190,5 Ontvangsten rechtspositionele
uitkeringen 12,2 Integrale kosten per leerling primair
onderwijs (x f 1000)1  Integrale kosten,
excl. huisvesting5,45,6 Kosten huisvesting0,70,71 De integrale kosten voor Basisonderwijs en (Voortgezet) Speciaal
Onderwijs zijn opgebouwd uit de gesaldeerde uitgaven voor basisonderwijs en
de gesaldeerde uitgaven voor (Voortgezet) Speciaal Onderwijs en de uitgaven
voor wachtgelden en DOP/VUT. Deze kosten zijn gedeeld door het aantal ingeschreven
leerlingen Basisonderwijs en (Voortgezet) Speciaal Onderwijs naar kalenderjaar.2 Rechtspositionele uitkeringen (wachtgelden) staan apart vermeld,
omdat ze voorheen nog op een apart beleidsterrein stonden. 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19948 133 6468 378 71747 274Amendementen9 7409 740 Oorspronkelijk
vastgestelde begroting 19948 143 3868 388 45747 274    Mutaties 1e suppletoire begroting 1994360 120161 213– 11 266Mutaties 2e suppletoire begroting 1994279 118186 72814 562Mutaties Slotwet– 44 067– 37 9943 604Stand Rijksrekening 19948 738 5578 698 40454 174Totaal verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand
Rijksrekening595 171309 9476 900Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties157 21343 6336 942207 788Autonome mutaties4 000137 095– 25 836115 259Beleidsmatige mutaties 6 000– 19 100– 13 100Totaal161 213186 728– 37 994309 947Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 11 266  – 11 266Autonome mutaties 14 5623 60418 166Beleidsmatige mutaties    Totaal– 11 26614 5623 6046 900ToelichtingHet totale verschil tussen de oorspronkelijk vastgestelde begroting en
de stand Rijksrekening bedraagt voor het beleidsterrein Primair Onderwijs
f 309,9 mln. (3,7 %). Hieronder worden de belangrijkste mutaties toegelicht. Technische mutatiesDe voornaamste technische aanpassingen betroffen:– De reallocatie van middelen voor de CAO 1993–95 bestaande
uit de uitdeling van de algemene salarismaatregelen f 155,8 mln (met
name art. 18.01) en de beoogde oprichting van het Participatiefonds, waardoor
een verschuiving plaatsvond van f 88,7 mln. van art. 18.04 naar 18.01.
In de tweede suppletoire wet zijn de middelen voor het merendeel weer teruggeboekt
naar artikel 18.04– De toedeling van middelen ter afdekking van de incidentele loonontwikkeling
en het ABP-complex f 17,8 mln (voornamelijk art. 18.01)– Een aantal mutaties in overboekingen (intern) sfeer op artikel
18.05:De stand oorspronkelijk vastgestelde begroting 1994 bedroeg f 172,7 mln. Hierop zijn mutaties aangebracht van in totaal – f 84,1
mln.. Het overgrote deel van deze mutaties betreft interne overboekingen (–
f 81,4 mln.). De belangrijkste zijn:▪ een overboeking van artikel 18.05 naar artikel 18.01 in verband
met de inwerkingtreding van de OVB-wet;▪ een overboeking van artikel 18.05 naar artikel 18.01 in verband
met de inwerkingtreding van de wet nascholing en convenantsgelden;▪ een herverdeling van het CTO-budget over de betrokken directies
op basis van de gerealiseerde verplichtingen;▪ een overboeking in 1994 van het budget Periodieke Peiling van het
Onderwijsniveau (PPON) van artikel 18.05 naar het beleidsterrein Voortgezet
Onderwijs;▪ een overboeking van artikel 18.05 naar artikel 18.01 in verband
met uitgaven voor de onderwijsvoorrangsgebieden in schooljaar 1993/1994 en
de aan de Tweede Kamer gedane toezeggingen in het kader van het onderwijs
aan blinde en slechtziende leerlingen.▪ een overboeking van projectgelden ten behoeve van de Onderwijsverzorging
van artikel 18.03 naar artikel 18.05 waar ze in principe ook thuishoren.Voor een toelichting op de overige interne overboekingen wordt kortheidshalve
verwezen naar hetgeen hierover is vermeld in de 1e en 2e Suppletoire Wet 1994. Autonome mutatiesDe voornaamste autonome mutaties zijn: LeerlingvolumeDe begroting voor het primair onderwijs is bij de 2e Suppletoire Wet voor
1994 verhoogd met f 95 mln. in het kader van de verwachte demografische
ontwikkelingen. Hiervan heeft f 77,4 mln. betrekking op de personele
uitgaven (artikel 18.01), f 9,6 mln. op de materiële uitgaven (artikel
18.02) en f 8 mln. op de huisvestingsuitgaven (artikel 24.01).Ten tijde van het indienen van de 2e Suppletoire Begroting was de verwachting
al dat dit budget niet volledig zou worden uitgeput. Derhalve was het personele
artikel (18.01) al verlaagd met f 4,5 mln. en het materiële artikel
(18.02) met f 4,9 mln. Formatie Toeslag begininkomensHet budget voor toeslag begininkomens is verlaagd doordat het percentage
sociale lasten niet juist in de raming was opgenomen. Het effect hiervan bedraagt –
f 19,8 mln. Incidentele loonsommutatieDe beschikbare ruimte voor de incidentele loonontwikkeling in 1993 (0,4
%) was ontoereikend om de werkelijke ontwikkeling van het incidenteel in het
basisonderwijs (0,75 %) op te vangen. Bij de 2e Suppletoire Wet 1994 is artikel
18.01 (personele uitgaven) daarom verhoogd met de doorwerking in 1994 van
de realisatie 1993 (f 21 mln). Ook voor 1994 was de beschikbare ruimte voor de incidentele loonsomontwikkeling
(0,3 %) ontoereikend om de werkelijke ontwikkeling van het incidenteel in
het basisonderwijs (0,75 %) en in het (voortgezet) speciaal onderwijs (0,7
%) op te vangen. Daarom is in de Slotwet 1994 bij artikel 18.01 een mutatie
opgenomen van f 17,1 mln. Verschil ASM/GPLDe realisatie van de gemiddelde personeelslast (GPL) in 1993 is hoger uitgevallen dan aanvankelijk was geraamd. Dit wordt met name verklaard
door veranderingen in het personeelsbestand BaO en (V)SO. Bij de 2e Suppletoire
Wet 1994 is artikel 18.01 (personele uitgaven) daarom verhoogd met de doorwerking
in 1994 van de realisatie 1993. RechtspositievolumeVoor het Participatiefonds was per 1 augustus 1994 een gesaldeerd budget
(uitgaven minus ontvangsten) gereserveerd voor de wachtgeldopslag en de terugploegregeling.
De ontvangsten in verband met wachtgelden zouden immers rechtstreeks aan het
Participatiefonds ten goede komen. Omdat het Participatiefonds niet per 1
augustus 1994 ingevoerd wordt, dient dit gesaldeerde budget weer gecorrigeerd
te worden voor zowel het uitgavenartikel 18.04 (rechtspositionele uitkeringen
als het ontvangstenartikel 18.01 (ontvangsten Primair Onderwijs). DiversenNiet gehaald quotum en ADV/BAPO: De lagere deelname aan de BAPO-regeling
leidt tot minder personele uitgaven (artikel 18.01) dan geraamd. Daarnaast
ontstaat echter ook minder nieuwe formatieruimte en kunnen minder wachtgelders
via de terugploegregeling aangesteld worden op deze nieuwe formatieruimte.
Voorts wordt deze (lagere) nieuwe formatieruimte voor een groot deel bezet
door potentiële wachtgelders (voorkomen van onvermijdbare ontslagen).
Hierdoor blijven meer zittende wachtgelders dan geraamd in de wachtgeldregeling
en dient het budget voor de rechtspositionele uitkeringen (artikel 18.04)
aangepast te worden.Solvabiliteitsbuffer Participatiefonds: Conform afspraken met het Participatiefonds
naar aanleiding van het rapport van de commissie Berghman was bij de 2e Suppletoire
Wet 1994 een solvabiliteitsbuffer gecreëerd van f 35 mln. Het aandeel
van het primair onderwijs hierin bedroeg f 16,5 mln. Omdat het Participatiefonds
niet per 1 augustus 1994 ingevoerd wordt is deze solvabiliteitsbuffer met
een beleidsmatige mutatie weer tegengeboekt en in 1995 opgevoerd. Beleidsmatige mutaties ProjectenIngevolge het door het kabinet overeengekomen kasbeleid voor 1994, is
voor het projectenbudget 1994 (artikel 18.05) terughoudend omgegaan met het
aangaan van nieuwe verplichtingen. Dientengevolge heeft geen herbesteding
plaatsgevonden van vrijvallende gelden als gevolg van het niet doorgaan van
projecten en is, daar waar mogelijk, de doorberekening van de algemene salarismaatregelen
1994 achterwege gebleven. Solvabiliteitsbuffer ParticipatiefondsZie het gestelde onder de autonome mutaties over dit onderwerp. Opbrengst T&B en herbesteding T&BIn de 2e Suppletoire Wet 1994 en de Slotwet 1994 zijn de mutaties opgenomen
met betrekking tot de opbrengsten uit T&B-tranche 1993, vermeerderd met
de effecten van tranche 1994 op het jaar 1994 en de herbesteding van deze
opbrengst ten behoeve van de personele salaris- en formatiegaranties en de
daarmee samenhangende effecten op de materiële instandhouding, alsmede
een incidentele herbesteding van ruim f 2 mln. ten behoeve van de aanpassing
van leermiddelen op fusiescholen. VerplichtingenDe verplichtingmutaties lopen voor het overgrote deel, in een vaste verhouding,
gelijk op met de kasmutaties. Deze verhouding wordt in de eerste suppletoire
begroting verstoord met de toevoeging van f 123,5 mln. in verband met
de vertraging van de decentralisatie huisvesting met één jaar.
Door de gehanteerde bekostigingssystematiek moet het verplichtingenbudget
in 1994 worden verhoogd om uitgaven in 1995 mogelijk te maken. Op artikel
18.05 is in de tweede suppletoire begroting, door het voornemen tot aangaan
van projecten met een meerjarige doorwerking, een verplichtingmutatie opgenomen
van f 40 mln.. BELEIDSTERREIN 19.00 VOORTGEZET ONDERWIJS 1. AlgemeenHet voortgezet onderwijs (VO) sluit aan op het basisonderwijs en bereidt
voor op het beroepskwalificerend (o.m. MBO en HBO) en wetenschappelijk onderwijs
(WO). Het omvat het voorbereidend beroepsonderwijs (VBO), het middelbaar algemeen
vormend onderwijs (MAVO), het hoger algemeen vormend onderwijs (HAVO) en het
voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (VWO). 2. Het gevoerde beleidDe hoofdlijnen van beleid in het voortgezet onderwijs betreffen de basisvorming,
scholengemeenschapsvorming, de herstructurering van MAVO/VBO, en herstructurering
2e fase VO, de samenwerking VSO-VO, invoering lump-sum (personeel) en vereenvoudiging
materiële bekostiging. In paragraaf 1 van de Memorie van Toelichting
is het beleid met betrekking tot de leerwegen in het voortgezet onderwijs
besproken.Vooraf moet worden opgemerkt dat veel VO-beleid pas in uitvoering is of
nog in voorbereiding is. Evaluatie-onderzoek is daarom op dit moment slechts
in beperkte mate beschikbaar. BasisvormingOp 1 augustus 1993 is begonnen met de invoering van de basisvorming. Inmiddels
is de basisvorming in het eerste en tweede leerjaar ingevoerd. Evaluatie van
de invoering en van de effecten van de basisvorming is pas op de wat langere
termijn mogelijk.De enquêtes (1992/93 en 1993/94) van het Procesmanagement Basisvorming
(PMB) laten zien dat de scholen goed op weg zijn, hoewel er ook enkele punten
van zorg zijn (bijvoorbeeld het vak verzorging). De beleidsreacties op beide
rapportages zijn naar de Tweede Kamer gestuurd (23 085,
nr.7) en daar ook besproken. De gesignaleerde punten van zorg krijgen extra
aandacht.De inspectie concludeert begin 1994 (Invoeringsproces basisvorming, 1994)
dat over het algemeen de scholen voor voortgezet onderwijs de wettelijke bepalingen
basisvorming uitvoeren. Wel signaleert zij een aantal knelpunten (bijvoorbeeld
de schoolorganisatie in relatie tot de basisvorming, deskundigheidsbevordering
en IVBO. De beleidsreactie op dit inspectie-rapport is met de Tweede Kamer
(23 085, nr. 5) op 2 februari 1995 besproken. De gesignaleerde knelpunten
zullen worden aangepakt. ScholengemeenschapsvormingHet proces van scholengemeenschapsvorming zet zich versterkt door. Het
aantal scholen neemt af van ongeveer 1250 per 1-8-'93 tot ongeveer 1000 per
1-8-'94 en het aantal brede scholengemeenschappen neemt toe van ongeveer 100
tot ongeveer 160 voor dezelfde data. Overigens kan daaruit niet worden geconcludeerd,
dat de spreiding in het aanbod verschraalt. Immers het gaat om fusies tot
scholen, die overwegend een breder onderwijsaanbod aanbieden (v.w.o./a.v.o.)
en (v.w.o./a.v.o./v.b.o.). Bovendien is het aantal nevenvestigingen toegenomen
tot 272 per 15 september 1994.De inspectie onderzoekt in 1995 o.m. de inhoudelijke, onderwijskundige
samenhang in de eerste leerjaren van brede scholengemeenschappen. Ook wordt
een wat breder onderzoek gedaan naar het functioneren van deze scholen. Ook
in de evaluatie van de basisvorming zullen brede scholengemeenschappen aandacht
krijgen. PersoneelsbeleidIn paragraaf 1.1 wordt ingegaan op de algemene stand van zaken ten aanzien
van het leraarschap en de arbeidsvoorwaarden. Hierna volgt het voor voortgezet
onderwijs relevante beleid. * Toeslag begininkomensDe regeling toeslag begininkomens, overeengekomen in Convenant II, is
conform de in de Rijksbegroting 1994 aangekondigde voornemens uitgevoerd. * SchoolprofielbudgetVanaf 1 augustus 1994 hebben de scholen in het voortgezet onderwijs de
beschikking over een schoolprofielbudget dat scholen vrij kunnen inzetten
voor de beleidsgebieden personeelsbeleid, kwaliteitsverbetering en innovatie.
In 1994 hebben verschillende voorlichtingsactiviteiten plaatsgevonden. De
voorlichtingsactiviteiten hebben er toe geleid dat het schoolprofielbudget
algemene bekendheid heeft verkregen en dat het ondersteuningsaanbod er op
wordt afgestemd. Over de wijze waarop de scholen het schoolprofielbudget ingezet
hebben zal in de loop van 1995 een evaluatie plaatsvinden. Deze eerste evaluatie
is er mede voor bedoeld om te bepalen of voor de schooljaren 1996/1997 en
volgende de selectieve besteding van het schoolprofielbudget voor voortgezet
onderwijs gehandhaafd blijft.Over het schoolprofielbudget en het arbeidsmarktknelpuntenbudget zijn
in Convenant I en II ter verbetering van de positie van onderwijspersoneel
afspraken gemaakt met de personeels- en besturenorganisaties. Hiervoor is
in toaal structureel 386 miljoen gulden beschikbaar, waarvan voor het voortgezet
onderwijs structureel 155 mln. Uit onderzoek is gebleken dat problemen m.b.t.
de personeelsvoorziening van scholen voor voortgezet onderwijs (anders dan
in het primair onderwijs) niet regionaal bepaald zijn. Een van de problemen
is dat scholen onvoldoende zijn toegerust om een goed personeelsbeleid te
voeren dat gericht is op de veranderingen in het vo, die voor
een deel al gestart zijn en voor een ander deel op stapel staan. Om deze problemen
het hoofd te bieden zal in het schooljaar 1995/96 e.v. het arbeidsmarkt knelpuntenbudget
worden gebruikt om het SPB van de vo-scholen te verhogen. * Vitaal LeraarschapNaast de departementsbrede aktiviteiten in het kader van Vitaal Leraarschap,
ondersteunt VO het project «Personeel en professionaliteit in het voortgezet
onderwijs». Dit programma is op de school met deskundige ondersteuning
opgezet ter doorbreking van de autonomie van de docent en parallel daaraan
systematisch aandacht voor de pedagogische en didactische ontwikkeling van
de vaardigheden van docenten. De beroepsmatige mobilisering moet vroegtijdige
uitval van docenten voorkomen, tegelijkertijd biedt de toenemende interactie
tussen de docenten hen de mogelijkheid van elkaar te leren. Het effect hiervan
moet worden versterkt door interscholaire samenwerking.Sinds schooljaar 1988/89 stelt VO faciliteiten beschikbaar voor de vrijstelling
van in hoofdzaak schoolleiders in het VO met het doel een consulentennetwerk
in stand te houden voor advisering van het management van vo-scholen. De LPC's
en de AVS vervullen hierbij een coördinerende rol. Evaluatie van deze
regeling moet duidelijk maken of continuering na schooljaar 1994/1995 zinvol
is. * SchoolleidersVO heeft besloten om de managementopleiding voor schoolleiders in het
Voortgezet Onderwijs aan de Nederlandse School voor Onderwijsmanagement te
blijven subsidiëren. Hoewel momenteel de nadruk ligt op verbetering van
de kwaliteit van het zittend management zal nascholing van het huidig management
alleen onvoldoende zijn om op langere termijn te komen tot een potentieel
van onderwijsmanagers die terdege zijn opgeleid en bekwaam zijn om moderne
onderwijsinstellingen te managen.Voorwaarde voor bekostiging is dat 50% van de cursisten uit vrouwen dient
te bestaan.De Algemene Verening van Schoolleiders (AVS), een door VO gesubdidieerde
organisatie, is overgegaan tot de aanstelling van een beleidsmedewerker emancipatie
in samenwerking met het VrIOM (De Stichting Vrouwen in onderwijsmanagement.
Deze deskundigheid en die van emancipatoir werkende werving- en selectiebureaus
worden steeds meer benut. * lerarenopleidingOver de verbetering van de aansluiting tussen opleiding en onderwijspratijk
worden voorstellen ontwikkeld. In dit verband is besloten om in het schooljaar
1995/96 een stagevergoeding in te voeren voor alle lerarenopleidingen. * Onderwijskundig LeiderschapNaar aanleiding van het resultaat van de PMB-enquête (jaarwisseling
1993–1994) heeft de minister Forum, PMB en de Stuurgroep Profiel 2e
Fase verzocht een plan van aanpak op te stellen met daarin de criteria waaraan
onderwijskundig leiderschap moet voldoen. Deze criteria moeten structurerend
werken bij de vormgeving van het ondersteuningsaanbod. Op initiatief van bovengenoemde
organisaties is gezamenlijk met tal van verzorgingsinstellingen een breed
overleg Onderwijskundig leiderschap opgericht. Dit overleg zal in maart 1995,
met subsidie van OCenW, een grootse campagnedag als start van een meerjarig
keuzetraject waarin maatwerk wordt aangeboden op basis van een uniform concept
van onderwijskundig leiderschap, organiseren. Onderwijsvoorrangsbeleid voortgezet onderwijs.De OVB-doelgroepen nemen blijkens onderzoek een ongunstiger onderwijspositie
in dan de leerlingen die niet tot de doelgroepen behoren. Deze doelgroepen
zitten vaker in (l)VBO en MAVO en minder vaak in HAVO en VWO. Allochtone meisjes
blijven niet achter bij allochtone jongens. Ook binnen klassen is de positie
van (allochtone) doelgroepen ongunstiger. Bovendien is de ongelijkheid ook
zichtbaar in de vakkenpakketkeuze. Deze observaties zijn ontleend aan «De
Onderwijspositie van de OVB-doelgroepleerlingen na vier jaar voortgezet onderwijs»
(RION, 1994) dat in het kader van de OVB-evaluatie is uitgevoerd.De ongelijkheid neemt in de eerste jaren voortgezet onderwijs nog iets
toe als gevolg van schoolkeuze, zittenblijven en afstroom.Ook is gebleken dat de onderwijspositie van allochtone leerlingen beter
is naarmate de verblijfsduur in Nederland langer is.Het beleid blijft erop gericht via o.m. handhaven van het OVB-budget en
het streven naar een effectievere inzet daarvan de onderwijspositie van allochtonen
geleidelijk aan te verbeteren. Lump Sum (personeel)De uitwerkingsgroep «bekostiging en schaal» van het Schevenings
Beraad heeft op 18 januari 1994 de eindrapportage opgeleverd. De uitwerking
is ingebracht in het Georganiseerd Overleg. Dit overleg, met de Commissie
Besturenorganisaties (CB) en de Sectorcommissie Onderwijs en Wetenschappen
(SCOW), is in juli 1994 op hoofdlijnen afgerond. Beide hebben zich unaniem
positief uitgesproken over de voorstellen tot invoering van lump-sum-bekostiging
met ingang van 1 augustus 1996. Afgesproken is dat per 1 augustus 1996 gewerkt
zal worden met een school-GPL en per 1 augustus 1998 met een landelijke gemiddelde
personeelslast, welke per school gecorrigeerd zal worden voor de gemiddelde
leeftijd van het onderwijzend personeel.Ten behoeve van de vaststelling van de gemiddelde personeelslast (zowel
voor de school- als de landelijke GPL) is met ingang van 1 augustus 1994 gestart
met de meting van de salarisgegevens van het personeel dat werkzaam is aan
de VO-scholen. De meting vindt gedurende het gehele schooljaar 1994–1995
plaats.Het voorstel tot wijziging van de WVO in verband met de invoering van
lump sum en decentrale arbeidsvoorwaarden is eind oktober 1994 aangeboden
aan de Tweede Kamer (T.K. 23 948). In dit kader heeft op 1 december een
ambtelijke briefing plaatsgevonden.Aan de invoering van lump-sum-bekostiging gaat een voorlichtingstraject
vooraf. Dit traject wordt begeleid door een Afstemmingsoverleg waarin vertegenwoordigers
van OCenW, CB, SCOW en de organisaties voor schoolleiders (AVOM/AVS) en administrateurs
(VAP) zijn opgenomen. Vereenvoudiging materiële bekostigingOver het voornemen om over te gaan op een normatieve m2 (i.p.v.
werkelijke m2) is door de Normeringscommissie VO (NC) advies uitgebracht.
De NC achtte die overgang niet wenselijk. Als alternatief werd verwezen naar
de mogelijkheid van een gezamenlijke actie van besturenorganisaties en OCenW
om de overtollige m2 af te stoten. Over die aanpak is een accoord
met de besturenorganisaties. Een eerste aanzet met de uitvoering is gemaakt.
In dat kader is besloten de bezuinigingstaakstelling van 14,3 mln. niet langer
te koppelen aan invoering normatieve m2. De taakstelling wordt
nu deels gerealiseerd door een lagere uitkering van de prijscompensatie en
deels door het afstoten van m2. Er is een systematiek ontwikkeld om de huidige toekenning voor inventaris
op projectbasis om te zetten in een structurele inventarisvernieuwingstoeslag
en een incidentele inventarisvernieuwingstoeslag. De laatste toeslag kan elk
jaar wisselen in verband met de aard en het schooltype waarop zich op dat
moment de onderwijsvernieuwing concentreert. De regeling voor 1995 is gepubliceerd. Financiële stimulansenEr is sprake van een krachtig doorgezet stimuleringsbeleid. Dit vindt
in hoofdzaak zijn neerslag in de feitelijke bestedingen op het gebudgetteerde
artikel 19.05 en is gericht op globale bestemmingsdoelen. Daarbij zijn te
noemen:– stuurgroep tweede fase f 3,6 mln.– ontwikkelnetwerk profiel tweede fase f 2,9 mln.– vakontwikkelgroepen i.v.m. tweede fase f 3,5 mln.– in verband met basisvorming is f 8,6 mln. besteed, f 4
mln. is vanaf 1-1-1994 structureel overgegaan naar het CITO. In 1994 zijn
deze middelen besteed aan toetsen basisvorming;– de middelen ten behoeve van nascholing (f 31,4 mln.);– schoolverzuim (f 8 mln.);– onderwijs in eigen taal, en culturele minderheden (f 73 mln.);– omscholing verzorging techniek, dans, drama en Fries (m.n. vervanging)
(f 8 mln.);– faciliteiten VO – VSO/LOM samenwerkingsverbanden (f 12,7
mln.); verlenging van de huidige faciliteitenregeling tot 1-8-1996;– aan inventarisvernieuwing VBO en nieuwe technologieën is
f 14 mln. besteed: f 6 mln. aan inventarisvernieuwing VBO (voortvloeiend
uit verplichtingen regelingen 1993 of wettelijke verplichtingen) en f 8
mln. voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën. In 1994 is een regeling
getroffen waardoor de middelen voor VBO vernieuwingsprojecten grotendeels
zijn omgezet in een structurele vernieuwingstoeslag;– de besteding aan VBO/MAVO is f 4 mln., waarvan f 2,5
mln. in het kader van de VBO beleidsbrief aan vakontwikkelgroepen.De faciliteiten invoering basisvorming – vooruitlopend op overgang
van 30 naar 32 lesuren – waren in 1994 nog van een behoorlijke omvang
f 64 mln (artikel 19.01). Dit heeft zeker een soepele invoering bevorderd. 3. LeerlingontwikkelingIn onderstaande grafieken wordt de leerlingontwikkeling van het Voortgezet
Onderwijs gegeven over de jaren 1990/91 tot en met 1994/95. AVO/VBO (exclusief agrarisch onderwijs)Het aantal leerlingen daalt in die periode nog met 45 500 (5%). In
de periode 1986/87 1990/91 was dit nog circa 15%. Het aantal leerlingen
daalt in de eerste twee jaar met ongeveer 2%, daarna bedraagt de daling 1%.
Het aantal leerlingen lijkt zich te gaan stabiliseren. IVBO (exclusief agrarisch onderwijs)Het aantal leerlingen in het Individueel voorbereidend beroepsonderwijs
stijgt tussen 1990/91 en 1994/95 met 3 300 (8%). Het aantal leerlingen
stijgt per jaar met ongeveer 2%. Relatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingenVoor het verslagjaar 1994 geldt de volgende relatie:Voor het schooljaar 1994/95 wordt de VO-school bekostigd op basis van
het aantal ingeschreven leerlingen op 15-9-1993 (t-1), waarbij in de formatieformules
voor het onderwijsgevend personeel nog gecorrigeerd wordt voor de deelname-ontwikkeling
tussen schooljaar 1993/94 (t-1) en 1992/93 (t-2).In de materiële bekostiging wordt op kalenderjaarbasis bekostigd, waarbij het aantal ingeschreven leerlingen op 15-9-1993 bepalend
is voor kalenderjaar 1994. Ontwikkeling aantallen leerlingenHet verloop van het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs beïnvloedt
direct en indirect het volume van vraag en aanbod van het voortgezet onderwijs.
De daling van circa 350 000 leerlingen in het VO sinds het begin van
de jaren tachtig als gevolg van de demografische ontwikkelingen heeft een
stempel gedrukt op de ontwikkelingen in het VO in de afgelopen jaren. Zo heeft
de leerlingendaling zijn effect gehad op het personeelsbestand, het scholenbestand
en het volume van de gediplomeerde uitstroom.In onderstaande grafiek wordt de leerlingontwikkeling weergegeven tussen
1987 en 1995. De periode van omvangrijke leerlingdalingen in het VO is voorbij.Ook de verdeling van de leerlingen over de schoolsoorten laat de laatste
jaren een kentering zien. Ten tijde van de leerlingdaling daalde tegelijkertijd
de belangstelling voor het vbo, waardoor het vbo meer dan de andere VO-schoolsoorten
te kampen had met teruglopende leerlingaantallen. Uit de laatste cijfers blijkt
dat het al vorig jaar gesignaleerde herstel van de belangstelling voor het
vbo lijkt door te zetten.Ten opzichte van het kalenderjaar 1993 is het aantal leerlingen in het
jaar 1994 nog licht gedaald met circa 5500 leerlingen. Deze daling kan in
relatie worden gezien met de vermindering van het zittenblijfpercentage in
het eerste leerjaar. Onduidelijk is nog of dit is toe te schrijven aan de
invoering van de basisvorming. RendementHet functioneren van het voortgezet onderwijs laat zich moeilijk in één
rapportcijfer weergeven. Waar het gaat om de doeltreffendheid en de doelmatigheid
zijn wel indicaties te geven aan de hand van slaagpercentages, zittenblijfpercentages,
gemiddelde verblijfsduur en uitvalpercentages. Rendementscijfers  (I)VBOMAVOHAVOVWO1992    Percentage zittenblijven10,1%9,6%12,2%7,1%Gem. verblijfsduur md(jaren)4,34,35,66,3 Uitval
zd18 3004 9004 7005 000% uitval tov uitstroom14,7%7,8%11,6%15,8%      1994    Geslaagden58 80052 70035 60029 200% Geslaagden92%93%85%88%zd = zonder diplomamd = met diploma1 Uitval zonder diploma uit MAVO betreft uitval uit leerjaren
2 t/m 4, uitval zonder diploma uit HAVO en VWO betreft de uitval uit de tweede
fase (HAVO 4,5 en VWO 4,5,6).bron: CBS en Inspectie.De zittenblijfpercentages en uitvalpercentages zijn ontleend aan de onderwijsmatrix
van het CBS. De meest recente onderwijsmatrix geeft de overgang weer van schooljaar
1991/1992 naar schooljaar 1992/1993.Het gemiddelde zittenblijfpercentage is al jaren het hoogst in het havo.
Dit komt vooral door het hoge zittenblijfpercentage in havo 4. De laatste
jaren is dit percentage in havo 4 wel iets gedaald van 21% in 1990 tot circa
18% in 1992. Over de jaren heen zijn verder de verschillen gering.Procentueel is de uitval ten opzichte van de totale uitstroom (met en
zonder diploma) evenals de voorgaande jaren het kleinst in het mavo. Het uitvalpercentage
van het havo (2e fase) blijft na een jarenlange daling stabiel. In aantallen
gemeten blijft de uitval uit havo dalen. Dit geldt ook voor het vbo maar door
de destijds lage gediplomeerde uitstroom stijgt het uitvalpercentage toch
vergeleken met de jaren daarvoor. In het vwo (2e fase) neemt de uitval zowel
absoluut als relatief toe. Onduidelijk is nog in hoeverre het hier gaat om
een uitzonderlijk jaar.Gerelateerd aan het totaal aantal leerlingen in het begin van het schooljaar
is de uitval in het gehele voortgezet onderwijs circa 3 % (op basis van de
CBS onderwijsmatrix).In vergelijking met voorgaande jaren zijn de slaagpercentages 1994 van
havo en vwo gestegen, de percentages voor (i)vbo en mavo zijn gelijk gebleven. Het aantal geslaagden is voor het eerst sinds jaren weer
gestegen, vooral in het (i)vbo (van 52 100 in 1993 naar 58 800 in
1994). 4. Onderbouwing met kengetallenVoor het financieel jaarverslag zijn in de tabel hierna kengetallen van
het beleidsterrein opgenomen. Deze zijn, om aansluiting te behouden met de
wijze waarop deze in de begroting 1994 gepresenteerd en gedefinieerd waren,
zoveel mgelijk opgezet volgens de daar gekozen indeling. Dat betekent dat
de wachtgelduitgaven en ontvangsten feitelijk tot het beleidsterrein 19 (voortgezet
onderwijs) behoren. KerngegevensMN
1994SW 1994 Leerlingen (x 1000)   Ingeschreven
leerlingen naar kalenderjaar1863,2859,4 Bekostigde
leerlingen voor personele uitgaven1863,2861,3Bekostigde leerlingen voor materiële uitgaven1864,2860,8   Personeel (fte x 1000)   Totaal bekostigd personeel
(kalenderjaar)65,265,0 waarvan onderwijzend51,150,0Personele uitgaven per fte personeel (x f 1000)79,482,1Aantal instellingen (x 1)1 150,01 250,0   Uitgaven en ontvangsten beleidsterrein VO (x f 1
mln)  Totale uitgaven (excl. rechtspositie uitkering)6 257,76 420,9– personeel5 178,75 335,6 –
materieel738,1738,5 – onderwijsverzorging81,397,8– overig259,6249,0 Totale ontvangsten (excl.
rechtspositionele uitkeringen)– 76,4– 27,8   Samenhangende uitgaven en ontvangsten van andere beleidsterreinen
(x f 1 mln)   Huisvesting443,1566,2 Wachtgelden195,6219,8Ontvangsten Rechtspositionele uitkeringen– 12,5– 14,2DOP/VUT84,971,2 SF/TS/TSD2419,5424,4Lesgelden2– 300,0– 308,9   Kosten per leerling (x f 1000)   Kosten op het beleidsterrein
VO37,27,4 Integrale kosten, excl. sf/ts/tsd,
excl. huisvesting47,17,4 Kosten sf/ts/tsd0,50,5Kosten huisvesting0,50,71 Exclusief agrarisch onderwijs.2 Inclusief uitgaven (V)SO.3 Voor dit kengetal zijn de totale uitgaven voor het voortgezet
onderwijs verminderd met de totale ontvangsten (excl. rechtspostionele uitkeringen)
gedeeld door het aantal ingeschreven leerlingen naar kalenderjaar.4 De integrale kosten zijn opgebouwd uit de uitgaven voor het
voortgezet onderwijs, vermeerderd met de uitgaven voor wachtgelden en DOP/VUT
en verminderd met de totale ontvangsten (excl. rechtspostionele uitkeringen)
en de lesgelden. Voor het berekenen van dit kengetal is het saldo van genoemde
uitgaven en ontvangsten gedeeld door het aantal ingeschreven leerlingen naar
kalenderjaar.Bron: Referentieraming 1993Voor het gehele beleidsterrein is het aantal leerlingen (personele bekostiging)
0,2% lager uitgevallen dan was geraamd. Ook het totaal aantal personeelsleden
(in FTE) is iets lager uitgekomen dan geraamd (0,3%). Het aantal bekostigde leerlingen bij materieel wijkt af van het aantal
bij personeel als gevolg van een verschil in bekostigingssystematiek.Het aantal scholen per 1-8-1993 is minder gedaald dan geraamd; de realisatie
is 1250 tegen een raming van 1150; inmiddels is het aantal per 1-8-1994 gedaald
tot 1000 (raming 1100 in begroting 1994).De verschillen tussen de begrote en gerealiseerde «personele uitgaven
per fte» zijn voornamelijk het gevolg van de uitdeling ASM en het gerealiseerde
incidenteel:▪ Omdat de budgetten voor de ASM in eerste instantie niet op de begroting
worden geraamd, zijn in de loop van het uitvoeringsjaar de desbetreffende
budgetten overgeboekt naar de begroting voor het primair onderwijs. Dit veroorzaakt
een verschil in de begrote en gerealiseerde personele uitgaven per fte van
2,7%.▪ Voor 1994 was de beschikbare ruimte voor de incidentele loonontwikkeling
0,6% ontoereikend om de werkelijke ontwikkeling van het incidenteel in het
voortgezet onderwijs 0,9% op te vangen.De kosten per leerling op het beleidsterrein zijn met 3,7% gestegen. Dit
wordt in hoofdzaak verklaard uit de stijging van de personele uitgaven per
mensjaar (+ 3,4%) en de daling in de ontvangsten (– 52,8%).
Daar staat tegenover dat de uitgaven voor materieel, onderwijsverzorging en
overig (projecten), tezamen genomen goed voor 17% van de uitgaven, amper gestegen
zijn (+ 0,7%). Overigens zijn de uitgaven voor onderwijsverzorging wel
duidelijk gestegen als gevolg van het ongedaan maken van een bezuiniging via
een amendement op de ontwerpbegroting; in samenhang daarmee zijn de overige
uitgaven gedaald.De daling in de ontvangsten wordt met name veroorzaakt doordat als gevolg
van de invoering van het nieuwe bekostigingsysteem materieel (BSM) zowel minder
terugontvangsten als minder bijbetalingen zijn gerealiseerd en door het uitstel
van het afrekenen tot 1995 in verband met gebleken problemen rond de toepassingen
van wachtgeldbepalingen. 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19946,461,4786,463,92488,976Amendementen1,6001,600 Oorspronkelijk
vastgestelde begroting 19946,463,0786,465,52488,976     Mutaties
1e suppletoire begroting 199499,889131,259– 36,843Mutaties 2e suppletoire begroting 1994139,377108,2489,936Mutaties Slotwet182 463– 64 347– 20,046Stand Rekening 19946,884,8076,640,68442,023 Totaal
verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand Rekening421,729175,160– 46,953Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties109,95971,1163,546184,621Autonome mutaties21,30055,832– 49,39327,739Beleidsmatige mutaties – 18,700– 18,500– 37,200Totaal131,259108,248– 64,347175,160Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 29,043  – 29,043Autonome mutaties– 7,8009,936– 20,046– 17,910Beleidsmatige mutaties    Totaal– 36,8439,936– 20,046– 46,953ToelichtingDe uitgaven voor het Voortgezet Onderwijs in de vastgestelde begroting
1994, waren f 6 465,5 mln, de verplichtingen f 6 463,1
mln. De gerealiseerde uitgaven zijn f 175,2 mln (2,7%) en de verplichtingen
f 423,3 mln. (6,5%) hoger dan de vastgestelde begroting uitgekomen. De stijging van de uitgaven van f 175,2 mln is nader
te specificeren in: technische
mutaties  f 184,6 mln of 105% van de uitgavenstijgingautonome mutaties  f 27,7 mln of 16% van
de uitgavenstijging beleidsmatige mutaties – f 37,2
mln of – 21% van de uitgavenstijgingHieronder is een toelichting opgenomen op deze drie categorieën mutaties. Technische mutatiesDe voornaamste technische aanpassingen bestonden uit de grote posten:– reallocatie van middelen voor de CAO 1993–95, bestaande
uit de uitdeling van de algemene salarismaatregelen (ASM) ad f 131,7
mln. (met name 19.01) en de beoogde oprichting van het Participatiefonds,
waardoor een verschuiving ad f 109,6 mln. plaatsvond van artikel 19.04
naar 19.01.– de toedeling van middelen ter afdekking van de incidentele loonontwikkeling
(ILC) en het ABP-complex (voornamelijk 19.01)– interne overboekingen in verband met het uitstel van de invoering
van het Participatiefonds (PF). Het voornemen was het PF in te voeren per
1-8-1994. In verband daarmee waren de middelen ten behoeve van de opslag PF
aanvankelijk (1e SW) overgeboekt via de aanvullende middelen van artikel 19.04
naar 19.01. In de loop van het jaar (2e SW) zijn deze middelen voor het merendeel
weer teruggeboekt naar artikel 19.04. Autonome mutatiesHet gaat hier om een groot aantal kleinere mutaties zowel verlagingen
als verhogingen die in de afzonderlijke suppletoire wetten zijn toegelicht. Beleidsmatige mutatiesIn het kader van het terughoudend kasbeleid is het budget voor inventarisvernieuwingsprojecten
VBO in de 2e Suppletoire Begroting op artikel 19.05 met f 18,7 mln verlaagd.Tenslotte wordt de bijdrage aan de solvabiliteitsbuffer van het Participatiefonds
gerealiseerd in 1995 in plaats van in 1994 in verband met de vertraging in
de behandeling van het wetsontwerp Participatiefonds (verlaging van f 18,5
mln bij Slotwet op artikel 19.01). OntvangstenDe vastgestelde begroting van f 89 mln. is uiteindelijk met f 48
mln. lager uitgekomen.De mutatie in de eerste suppletoire wet (– f 36,8 mln.)
is in hoofdzaak gebaseerd op de verwachting dat de omvang van de afrekeningen
zal gaan afnemen als gevolg van de invoering van het nieuwe bekostigingssysteem
materieel (BSM).De mutatie in de tweede suppletoire wet (+ f 9,9 mln) is in
hoofdzaak veroorzaakt door een aanpassing van de raming in verband met verwachte
hogere ontvangsten bij de wachtgelden (gebaseerd op enerzijds realisatiecijfers
1993 en anderzijds een verwacht effect van de invoering van het Participatiefonds).Bij de slotwet is er een mutatie van – f 20,1 mln. Deze wordt
veroorzaakt door het uitstel bij het afrekenen tot 1995 i.v.m. gebleken problemen
rond de toepassing van wachtgeldbepalingen door scholen. VerplichtingenDe grootste verplichtingenmutatie vond bij Slotwet plaats op artikel 19.02.
Omdat per eind december 1993 de schoonmaak in de materiële bekostiging
(BSM) is opgenomen en de verplichting tot uitgaven in 1994 niet meer in 1993
kon worden aangegaan, is de verplichting in 1994 voor de uitgaven van 1994
en 1995. Het gevolg is een verhoging van de verplichtingen bij Slotwet met
f 228,7 mln. BELEIDSTERREIN 20.00 BEROEPSONDERWIJS EN VOLWASSENENEDUCATIE 1. AlgemeenHet beleidsterrein van het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie
omvat het gehele secundaire beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie. In
1994 waren in het secundair beroepsonderwijs ca 437 000 leerlingen ingeschreven.
Ca. 322 500 leerlingen volgden volwasseneneducatie.Het secundair beroepsonderwijs richt zich voornamelijk op leerlingen in
de leerplichtige leeftijd met een vooropleiding op het niveau van voorbereidend
beroepsonderwijs of middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en op ongediplomeerden.
De volwasseneneducatie biedt tweede kansonderwijs en opleidingen voor primaire
(sociale) vaardigheden en Nederlands voor anderstaligen.De uitgaven voor het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie bedroegen
in 1994 f 3 304,5 mln., de ontvangsten f 72,0 mln. 2. Het gevoerde beleidIn deze paragraaf worden de belangrijkste effecten van het gevoerde beleid
besproken. De stand van zaken met betrekking tot «Blijven leren»
en de kwalificatiestructuur is vermeld in paragraaf 1.3, als onderdeel van
de leerwegen. Wet Educatie en Beroepsonderwijs.In de Wet Educatie en Beroepsonderwijs zal een samenhangend wettelijk
kader worden neergelegd voor het secundair beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie.
Met ingang van de expiratiedatum van de Wet op het cursorisch beroepsonderwijs,
de kaderwet volwasseneneducatie 1991, en de regelingen met betrekking tot
het middelbaar beroepsonderwijs en het voorgezet algemene volwassenenonderwijs
is de Wet op het Voortgezet onderwijs.In het begin van het verslagjaar werden de commentaren ontvangen op het
concept-wetsvoorstel van 23 november 1993. Belangrijk waren daarbij de bezwaren
die van de zijde van werkgevers- en werknemersorganisaties en van de landelijke
organen van het beroepsonderwijs werden ingebracht tegen de taakverdeling
tussen landelijke organen en onderwijsinstellingen in het concept-wetsvoorstel.
Dit leidde in januari tot een open en reëel overleg van vertegenwoordigers
van de genoemde partijen en van de onderwijsinstellingen met het ministerie
om voor het gerezen probleem een oplossing te vinden. Naar aanleiding van
dit overleg werd een nieuwe taakverdeling in het wetsvoorstel opgenomen. Het
wetsvoorstel is vervolgens voor advies aan de Raad van State gezonden. Over
deze taakverdeling bestond echter nog steeds geen volledige overeenstemming.
Het wetsvoorstel is daarom na ontvangst van het advies van de Raad van State
opnieuw aangepast in die zin dat daarin werd bepaald dat de taakverdeling
tussen onderwijsinstellingen en landelijke organen bij a.m.v.b. zou worden
geregeld. Vervolgens is het wetsvoorstel (23 778-VIII, nr. 2) op 29 juni
bij de Staten-Generaal ingediend.In het najaar werd onder de naam Sebastiaan een overleg opgestart tussen
onderwijsinstellingen, landelijke organen en sociale partners over het taakverdelingsvraagstuk.
Aan het einde van het jaar werd hierover overeenstemming bereikt. In afwachting
van het overleg met de Tweede Kamer zijn in tussen ook andere onderwerpen
uit de WEB nader belicht. De onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen waren:
de externalisering van examens, de positie van het particuliere onderwijs,
de bekostiging, de aansturing van de educatie, de kwalificatiestructuur, de
ROC-vorming en de bestuursvorm van de instellingen.Naar aanleiding van een passage in het regeeraccoord over de bestuursvorm
van de toekomstige ROC's is op 27 oktober 1994 een brief (23 788-VIII,
nr. 6) aan de Tweede Kamer gezonden.De vraag was namelijk of een passage uit het regeeraccoord over de mogelijke
vormen waarin de instellingen samenwerken in een ROC een nota van wijziging
op dit punt noodzakelijk maakte. In de brief van 27 oktober 1994 is geconcludeerd
dat een wetswijziging voor nieuwe bestuursvormen niet nodig was. ConvenantenOp 1 januari 1994 liepen de convenanten met de instellingen voor secundair
beroepsonderwijs, landelijke organen en de sociale partners af.In het zicht daarvan zijn eind 1993 de onderhandelingen over een nieuw
convenant gestart. Al vrij snel kwam vast te staan dat verlenging van de convenantsaanpak
in de relatie met de centrales van werkgevers en werknemers niet meer aan
de orde was. Hun positie ten opzichte van de achterban verdraagt zich niet
goed met min of meer bindende afspraken op centraal niveau. Om die reden is
in onderling overleg afgezien van voortzetting van het convenant. Wel werd
de inmiddels rond de uitvoering van het convenant 1992–1994 gegroeide
praktijk van regelmatig overleg en goede onderlinge informatie en communicatie
voortgezet.De onderhandelingen over verlenging en aanpassing van een convenant met
de instellingen en de landelijke organen gezamenlijk hebben geduurd van oktober
1993 tot begin maart 1994. Als gevolg van de financiële problematiek veroorzaakt door een aanzienlijk
hogere deelname aan het beroepsonderwijs, kon over het financiële kader
voor het convenant geen overeenstemming worden bereikt.Bij brief van 18 maart 1994 is vervolgens de instellingen bericht over
de situatie en zijn maatregelen voorgesteld aan de instellingen om de budgettaire
problematiek voor 1994 op te lossen en daarbij de leerlingen zoveel mogelijk
te ontzien. De oplossing ervan werd voor een deel gevonden binnen de beschikbare
budgetten voor secundair beroepsonderwijs en voor een deel door een extra
bijdrage van de rijksoverheid. De brief aan de instellingen is ter kennis
gebracht van de Tweede Kamer en is op 23 maart 1994 met de Vaste Commissie
voor Onderwijs en Wetenschappen besproken in een mondeling overleg.De ervaringen die met het convenant secundair beroepsonderwijs 1992–1994
zijn opgedaan zijn neergelegd in een evaluatie, die op 7 juni 1994 aan de
Tweede Kamer is gezonden (TK 23 400-VIII, nr. 77). Deze evaluatie is
op 13 september 1994 in een algemeen overleg met de Vaste Commissie voor Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen aan de orde geweest. De conclusie was dat het proces
van convenantsbesprekingen ertoe heeft geleid dat in samenspraak met de onderwijsinstellingen
ten aanzien van tal van beleidsonderwerpen problemen konden worden verkend
en gezamenlijk beleid hiertoe kon worden ontwikkeld. Gewezen werd toen onder
meer op de activiteiten in het kader voortijdig schoolerlaters, ROC-vorming,
ontwikkeling van een kwaliteitsbewakingstelsel en de afspraken over het financieel
kader. Sociale vernieuwing volwasseneneducatieHet wetsvoorstel, dat voorziet in de bevoegdheid van de gemeenten om tussen
de budgetten voor basiseducatie en voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
onderling verschuivingen aan te brengen bij gelegenheid van de jaarlijkse
besluitvorming over de planning volwasseneneducatie, heeft in 1994 de parlementaire
behandeling doorlopen. De wet is gepubliceerd in Staatsblad 1995, nr. 14. Stimulering ROC-vorming1Het proces van schaalvergroting/verbreding, uitmondend in ROC-vorming
heeft in 1994 goede voortgang geboekt. Op 1 augustus 1993 bedroeg het aantal
BVE-instellingen 394, op 1 augustus 1994 waren dat er 330 en op 1 januari
1995 nog 304. Vergeleken met de circa 800 instellingen op 1 augustus 1990
betekent dit een reductie van ruim 60% in vijf jaar tijd.Het aantal ROC's op 1 januari 1994 bedroeg 2. Op 1 januari 1995 waren
dat er 6, waarvan 2 institutioneel gefuseerde instellingen (IGI's) en 4 bestuurlijk
gefuseerde instellingen (BGI's). Daarnaast waren er 7 incomplete IGI's met
één deficiënte sector en was er 1 incomplete BGI met één
deficiënte sector. In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat vrijwel
elke BVE-instelling in mindere of meerdere mate bij ROC-vorming is betrokken.
Verwacht wordt dat het aantal ROC's op 1 januari 1996 tot boven de 20 zal
zijn gestegen. Per 1 januari 1998 moet het proces van ROC-vorming zijn afgerond.Een verandering in de procesaansturing vond per 1 april 1994 plaats met
de installatie van de BVE-procescoördinatie nieuwe stijl. Het accent
van de werkzaamheden ligt daarbij op het tot stand brengen van samenwerking
en fusies tussen instellingen bij de totstandkoming van ROC's. De BVE-procescoördinatie
wordt bijgestaan door een Raad van advies. Wachtlijsten Nederlands als tweede taalHet jaar 1994 was het tweede jaar van het actieprogramma «Weg met
de wachtlijsten». Inmiddels zijn rapportages beschikbaar van de Stichting
Landelijke Studie en Ontwikkelingscentrum Volwasseneneducatie (SVE) en de
Inspectie over de effecten van het actieprogramma en over de inzet van de
in dat kader beschikbaar gestelde extra middelen. Het algemene beeld is:– Er is sprake van een toename van de kwaliteit en de effectiviteit
van het NT2-onderwijs, zij het dat op een aantal terreinen nog verbeteringen
mogelijk zijn.– De extra middelen zijn niet alleen ingezet om het aantal cursussen
uit te breiden, maar vooral ook om het bestaande cursusaanbod te intensiveren,
iets wat in het kader van het actieprogramma overigens nadrukkelijk wordt
voorgestaan om een snelle doorstroom te bewerkstelligen.– De omvang van de wachtlijsten heeft zich gestabiliseerd. Dat geen
vermindering van de omvang heeft plaatsgevonden moet enerzijds worden toegeschreven
aan het feit dat de middelen voor een belangrijk deel zijn ingezet voor intensivering
van het cursusaanbod (waardoor het effect van vermindering van de wachtlijsten
niet meteen zichtbaar wordt), maar anderzijds vooral door de verhoogde toestroom
als gevolg van gestegen belangstelling en als gevolg van immigratie (met name
asielzoekers).Een commissie onder leiding van mw. E. Ter Veld heeft in 1994 een rapport
uitgebracht met daarin onder meer de aanbevelingen om de tijdelijke extra
middelen voor NT2 structureel te maken, door te gaan met het aktieprogramma,
en de geldstromen van OCenW en VWS te bundelen. Het kabinet beraadt zich nog
over de aanbevelingen van Ter Veld.In 1994 is een Programma-eenheid Rendement VE ingesteld, een extern werkverband
dat belast is met de ontwikkeling van een kwalificatiestructuur voor de volwasseneneducatie(VE)
(waaronder NT2) en het stimuleren van organisatie-en inrichtingsvormen voor
het volwassenenonderwijs die uitzicht bieden op een groter rendement (o.a.
nieuwe technologieën). Personeelsbeleid Beroepsonderwijs en volwasseneneducatieIn paragraaf 1.1 van de Memorie van Toelichting wordt ingegaan op de algemene
stand van zaken ten aanzien van leraarschap en arbeidsvoorwaarden. Hierna
volgt het voor BVE relevante beleid. Convenant IIBij de maatregelen in het kader van de verbetering van de positie van
onderwijspersoneel (Convenant II) die in 1993 en 1994 hun beslag hebben gekregen
is het volgende te vermelden. * Toeslag begininkomensDe kosten van de in 1994 ingevoerde verbetering van de begininkomens bedroeg
voor 1994 f 20,9 mln. * SchoolprofielbudgetPer 1 augustus 1994 hebben instellingen een budget gekregen voor personeelsbeleid,
kwaliteitsverbetering en innovatie. Over de wijze waarop de scholen dit schoolprofielbudget
ingezet hebben zal in de loop van 1995 een evaluatie plaatsvinden.Met het schoolprofielbudget BVE was in 1994 een bedrag gemoeid van f 1
mln. * Verbetering van de rechtspositie van het onderwijsondersteunend
personeelHet overleg over de regelingen overwerkvergoeding en onregelmatigheidstoeslag
voor het onderwijsbegeleidend personeel, alsmede over de invoering van een
eindejaarsuitkering is medio 1994 afgerond.De eerste twee maatregelen werden per 1 augustus 1994 ingevoerd en de
laatste werkte terug tot 1 januari 1994.In de begroting was hiervoor een bedrag opgenomen van f 10 mln.Dit bedrag was bestemd voor Primair Onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie
en Hoger Beroepsonderwijs. 3. LeerlingontwikkelingIn onderstaande grafiek wordt de leerlingontwikkeling van het Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie gegeven over de jaren 1990/91 tot en met 1994/95. (K)MBO (exclusief agrarisch onderwijs)Het aantal leerlingen daalt in die periode met 2 300 (1%). Het aantal
leerlingen daalt gedurende de eerste twee jaar (2%). Vanaf 1992/93 is er sprake
van een stijging (1%).Wordt naar MBO en KMBO afzonderlijk gekeken, dan daalt het aantal leerlingen
van het MBO met 13 700 (6%) en stijgt het aantal leerlingen van het KMBO
met 11 400 (33%). Deeltijd BVENiet alle telgegevens van de onderscheiden sectoren (dt-MBO, VAVO, leerlingwezen
en vormingswerk) zijn bekend voor het schooljaar 1993/94. Voor het schooljaar
1994/95 zijn van alle sectoren de telgegevens onbekend. De telling vindt namelijk
plaats na afloop van het cursusjaar. De gegevens van 1993/94 en 1994/95 zijn
daarom gebaseerd op de referentieraming 1994 en geven dus alleen een prognose
aan.In de periode 1990/91 tot en met 1992/93 daalt het aantal leerlingen met
12 000 (4%). Het aantal leerlingen daalt per jaar met 2%. Relatie van getelde leerlingen naar bekostigde leerlingenOm een juist beeld te krijgen van de wijze waarop het aantal ingeschreven
leerlingen mee worden genomen in de bekostiging van het onderwijs wordt hieronder
voor het verslagjaar 1994 deze relatie geschetst:1. Voor het MBO is het aantal leerlingen op 15 september 1993 bepalend
voor de bekostiging van het kalenderjaar 1994.2. In het leerlingwezen zal tijdens de overgangsfase naar de nieuwe bekostiging
van 1 augustus 1993 tot 1 januari 1995 de toegestane formatie zijn gebaseerd
op de formatie per 31 juli 1993. Daarna zal het gemiddeld aantal deeltijdequivalenten
in het schooljaar, dat eindigt in het jaar t-1, de basis vormen voor de bekostiging
in het jaar t. Voorbeeld: in 1995 wordt bekostigd naar het aantal DTE's in
het schooljaar 1993/94.3. Bij het VAVO en het dt-MBO is de toegestane formatie over 1992 bepalend
voor de bekostiging in de overgangsfase van 1 augustus 1993 tot 1 januari
1995. Daarna geldt de planningssystematiek conform de Kaderwet volwasseneneducatie.
Het VAVO en het dt-MBO zullen na de overgangsfase onder het planningsregime
van de Kaderwet volwasseneneducatie ressorteren.4. De budgettering van het vormingswerk per 1-8-1994 is ingevoerd. De
situatie in het schooljaar 1992/93 was uitgangspunt voor de budgetverdeling
over de instellingen. 4. Onderbouwing met kengetallenIn de navolgende tabel zijn de kerngegevens opgenomen. Deze zijn om aansluiting
te behouden met de wijze waarop deze in de begroting 1994 zijn gepresenteerd
en gedefineerd, zoveel mogelijk opgezet volgens de daar gekozen indeling.
Dat betekent dat de kosten voor examens en wachtgelden feitelijk tot het beleidsterrein
20 behoren. KerngegevensMN
1994SW 1994 Leerlingen (x 1000)   Ingeschreven
leerlingen naar kalenderjaar   – MBO (FTE)1260,1270,6– Cursisten LLW (DTE)157,0154,4 – Vormingswerk
(DTE)12,112,2 Bekostigde leerlingen      Regulier
onderwijs  – MBO1262,8269,0– Cursisten LLW142,9136,4 – Vormingswerk6,97,4   Tweede-kans-onderwijs  – Deeltijd-MBO215,838,9– CBO – COO49,142,9 – Spec.
cursussen0,10,1 – Basiseducatie120,7139,0– VAVO2104,075,9    Personeel
(fte x 1000)   Totaal bekostigd personeel (normatief)   – MBO17,417,7– Leerlingwezen6,96,9 – Vormingswerk0,8*waarvan onderwijzend   – MBO13,613,5 –
Leerlingwezen4,74,6 – Vormingswerk0,4*   Aantal instellingen (x 1) laatst bekende realisatie,
teldatum 01-08-9401-08-9301-08-94 – MBO/SVM-scholen133129– Categoraal leerlingwezen128 – Categoraal
vormingswerk5622    Uitgaven en ontvangsten beleidsterrein
BVE (x f 1 mln)      Totale uitgaven (excl. wachtgelden,
examens en inf. technologie)2 979,13 145,1Exploitatie2 823,63 014,4–
mbo1 620,81 782,9 – llw (bruto)570,9577,3– vormingswerk59,369,0 – tweede-kans-onderwijs572,6585,2   Inventaris342,86,6–
mbo9,90,0 – llw19,23,5 – vormingswerk4,10,0– tweede-kans-onderwijs9,63,1 Exploitatie LNO410,68,7Overig597,1114,4–
mbo48,053,0 – llw24,126,1 –
vormingswerk0,92,8 – tweede-kans-onderwijs24,112,1Extra instroom llw5,01,0   Totaal
ontvangsten6 (excl. wachtgelden)– 17,3– 61,7– mbo– 1,0– 16,4 –
llw– 0,2– 8,4 – vormingswerk0,0– 2,0– tweede-kans-onderwijs– 16,1– 30,0   Samenhangende uitgaven en ontvangsten van andere beleidsterreinen
(x f 1 mln)   Huisvesting7273,1249,0– mbo156,8142,9 – niet-mbo116,3106,1Wachtgelden125,4159,4– mbo100,3127,5 – niet-mbo25,131,9 – ontvangsten
wachtgelden– 7,4– 10,3 DOP/VUT21,317,8– mbo14,211,9 – niet-mbo7,15,9Examens   – examens 20,3 – ontvangsten
examens– 4,6– 4,9 SF/TS/TSD (mbo)1 181,91 208,1Les- en collegegelden (mbo)– 354,2– 384,0   Kosten per leerling (x f 1000)8  MBO   Kosten op het beleidsterrein 206,46,7 Integrale
kosten, excl. sf/ts/tsd, excl. huisvesting5,55,9 Kosten
sf/ts/tsd4,54,5 Kosten huisvesting0,60,5 Leerlingwezen  Kosten op het beleidsterrein 203,93,9 Vormingswerk  Kosten op het beleidsterrein 205,35,7Bronnen:Referentieraming 1993 en 1994Landelijk plan Cursorisch ondernemersonderwijs 92/93 en 93/94Aanvraagformulieren specifieke cursussen 93/94Onderzoeksresultaten CBS over deelname in de basiseducatieLandelijk overzicht volwasseneneducatie 1993–1996 en 1994–1997Basisregistratie onderwijsinstellingen (BROI)* Daar in de nieuwe bekostiging van het vormingswerk per 1
augustus 1994 geen directe relatie meer aanwezig is tussen de beschikbare
middelen en de aantallen- leerlingen c.q. personeel zijn voor 1994 geen aantallen
personeel meer opgenomen voor deze schoolsoort.1 Excl. VBO aan SVM-scholen.2 De leerlingen deeltijd MEAO zijn nu opgenomen bij het deeltijd
MBO en niet meer bij het VAVO.3 De vervangingskosten voor inventaris zijn per 1 augustus
1994 in de materiële normvergoeding opgenomen (voor MBO was dit al het
geval). De kosten van eerste inrichting zijn, vanaf 1994, overgeheveld naar
beleidsterrein 24 Huisvesting.4 De daling wordt veroorzaakt door de overbrenging van de instellingen
voor VBO nautisch naar beleidsterrein 19 VO (zie ook de toelichting in de
miljoenennota 1994). In de uitgaven van beleidsterrein 20 BVE resteren nu
nog de opleidingsschepen voor de binnenvaart en voor visserij, het Koninklijk
Onderwijsfonds voor de Scheepvaart (centrale administratie) en de internaten
voor nautische VBO-leerlingen.5 De verhoging wordt veroorzaakt door de toevoeging van de
uitgaven voor examendiensten aan beleidsterrein 20 BVE. De verschuiving van
de uitgaven tussen de schoolsoorten wordt veroorzaakt door het samengaan van
categoriale scholen met SVM-scholengemeenschappen.6 Er is meer ontvangen bij afrekeningen als gevolg van fusies,
een tegengesteld effect is bij de uitgaven aanwezig.7 De huisvestingsuitgaven zijn verdeeld over mbo en niet-mbo
conform de verhouding in de exploitatieuitgaven.8 De kosten op beleidsterrein per leerling bevatten de gedesaldeerde
uitgaven (excl. ontvangsten wachtgelden). Voor de integrale kosten per leerling
worden deze uitgaven vermeerderd met de uitgaven voor wachtgelden en DOP/VUT
en verminderd met de lesen collegegelden. Voor beide kengetallen is gedeeld
door het aantal ingeschreven leerlingen.De grootste uitgavenpost is de post exploitatieuitgaven BVE f 3 145,1
mln. Hieronder valt de vergoeding voor de personele en de materiële (incl.
inventariskosten) van de instellingen. De personele bekostiging is gebaseerd
op het aantal formatieplaatsen, dat afhankelijk is van aantallen leerlingen.
De materiële bekostiging wordt vastgesteld aan de hand van het aantal
leerlingen en het aantal m2 gebouwoppervlakte voor gebouwen in
eigendom.Hierin zijn ook begrepen zijn de uitgaven aan projecten en organisatie
van examens.Het verschil tussen de uitgaven bij Slotwet 1994 en de begroting 1994
bedraagt f 187,17 mln. De belangrijkste oorzaken liggen in de verhoging
van de gemiddelde personeelslast voor algemene salarismaatregelen, de toename
van het aantal leerlingen in het MBO en de extra uitgaven voor nagekomen declaraties
vervanging bij ziekte over 1993. Hieronder wordt een toelichting gegeven op de verschillen in de aantallen
leerlingen, en aantallen instellingen en de kosten per leerling uit de tabellen
met kerngegevens. Leerlingen MBO en LeerlingwezenDe geraamde aantallen bekostigde leerlingen in de miljoenennota 1994 zijn
gebaseerd op de referentieraming 1993. De aantallen voor MBO uit de slotwet
zijn realisatiecijfers van het schooljaar 93/94. Voor het leerlingwezen is
gebruik gemaakt van de voorlopige telling 93/94. Het aantal bekostigde leerlingen
in het MBO is ten opzichte van de geraamde aantallen in de begroting 1994
met 6200 gestegen. Het aantal cursisten in het Leerlingwezen is met 6 500
gedaald. Er is sprake van substitutie van het leerlingwezen naar het volletijdsonderwijs.
Het beleid gericht op extra instroom in het leerlingwezen heeft dit proces
nog niet kunnen keren.De budgettaire kaders uit de begroting 1994 zijn gebaseerd op het convenant
beroepsonderwijs en de leerlingenaantallen uit de referentieraming 1991. Het
convenant beroepsonderwijs liep per 1 januari 1994 af en is niet verlengd.
Dit betekent dat de budgetten niet alleen zijn bijgesteld voor het verschil
tussen de referentieraming 1993 en de gerealiseerde aantallen, maar ook voor
de leerlingontwikkelingen tussen de referentieraming uit 1991 en 1993. Het
verschil in leerlingaantallen in het MBO bedraagt in het totaal + 18 300
(6 200 + 12 100). Het verschil bij het Leerlingwezen is – 12 600
(– 6 500 + – 6 100). VormingswerkHet aantal bekostigde leerlingen is licht gestegen. Het aantal ingeschreven
deeltijdequivalenten, een deeltijdequivalent (dte) is gelijk aan 450 gevolgde
onderwijscontactminuten per week op jaarbasis, is vrijwel gelijk gebleven.
Dit betekent dat het gemiddelde aantal uren dat leerlingen in het vormingswerk
doorbrengen licht is gedaald. VolwasseneneducatieHet aantal deelnemers in het cursorisch ondernemersonderwijs (COO) is
met 6 200 leerlingen gedaald (ca 13%). Het budget is in verband hiermee
naar beneden bijgesteld.Het aantal leerlingen in de Basiseducatie was 18 300 hoger dan geraamd,
in het deeltijd-MBO en VAVO lag het aantal ca. 5 000 onder de raming.
De budgetten zijn conform de bekostigingsregels voor het verslagjaar 1994
niet voor deze verschillen aangepast. Aantal instellingenZoals al eerder geschetst is het proces van ROC-vorming in 1994 goede
voortgang geboekt. Het aantal ROC's is toegenomen van 2 naar 6 instellingen.
Deze resultaten zijn echter slechts ten dele zichtbaar in het overzicht kengetallen,
omdat het in een aantal gevallen om bestuurlijk gefuseerde instellingen gaat.
De overzichten tonen alleen institutioneel gefuseerde instellingen. Het aantal
MBO/SVM-instellingen en het aantal categoriale instellingen voor Leerlingwezen
is in het totaal met 8 afgenomen.In de sector vormingswerk heeft het fusieproces als gevolg van het herschikkingsplan
Vormingswerk geleid tot een afname van het aantal instellingen met 60%: van
56 naar 22. Kosten per leerling op het beleidsterreinDe stijging van de gemiddelde kosten per leerling in het MBO wordt voornamelijk
veroorzaakt door de stijging van de personele kosten als gevolg van de doorvoer
van algemene salarismaatregelen, de aanpassing van het budget voor het ongedaan
maken van de bandbreedtekorting tijdens het convenant secundair
beroepsonderwijs(zie ook de bovenstaande toelichting bij leerlingen) en de
extra uitgaven nagekomen declaraties vervanging bij ziekte.De kosten per leerling in het leerlingwezen zijn per saldo ongewijzigd.
De kosten stijgen als gevolg van de algemene salarismaatregel, tegelijkertijd
zijn echter de inkomsten als gevolg van de verhoging van de cursusgeld-tarieven
gestegen en de ontvangsten naar aanleiding van afrekeningen hoger geweest
dan geraamd.Een oorzaak voor de stijging kosten per leerling bij het vormingswerk
ligt in de algemene salarismaatregel. Daarnaast is sinds de invoering van
de nieuwe bekostiging de materiële vergoeding voor eigenaren op beleidsterrein
20 opgenomen (voorheen beleidsterrein 24 Huisvesting). Deze kosten waren bij
de begroting 1994 nog niet opgenomen in het bedrag per leerling. 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19943,101,6133,117,37329,324Amendementen   Oorspronkelijk vastgestelde
begroting 19943,101,6133,117,37329,324     Mutaties
1e suppletoire begroting 1994510,94568,4248,240 Mutaties
2e suppletoire begroting 199470,492147,52741,860 Mutaties
Slotwet– 415,891– 28,818– 7,424Stand Rekening 19943,267,1593,304,50672,000 Totaal
verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand Rekening165,546187,13342,676Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties56,02453,626– 1,648108,002Autonome mutaties61,100111,801– 27,170145,731Beleidsmatige mutaties– 48,700– 17,900 – 66,600Totaal68,424147,527– 28,818187,133Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 4,16027,560– 1,64021,760Autonome mutaties12,40014,300– 5,78420,916Beleidsmatige mutaties    Totaal8,24041,860– 7,42442,676ToelichtingZoals uit het bovenstaande overzicht blijkt werden in de oorspronkelijk
vastgestelde begroting 1994 voor het beleidsterrein Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
uitgaven verwacht van f 3 117,4 mln, voor verplichtingen
bedroeg dit f 3 101,6 mln, terwijl de ontvangsten op f 29,3
mln waren geraamd.De in de rekening 1994 gepresenteerde cijfers laten voor de uitgaven een
stijging zien van f 187,1 mln. (6,0 %); de verplichtingen stegen met
f 165,5 mln. (5,3 %) en de ontvangsten met f 42,7 mln. (145,5 %).Van de mutaties is 57,8% technisch, 77,9% autonoom en – 35,7%
beleidsmatig van aard. Technische mutatiesDe voornaamste technische aanpassingen bestonden uit:– Reallocatie van middelen voor de CAO 1993–95, bestaande
uit de uitdeling van de algemene salarismaatregelen (ASM) ad f 55,5 mln.
(met name art 20.01) en de beoogde oprichting van het Participatiefonds, waardoor
een verschuiving ad f 67 mln. plaatsvond van artikel 20.02 naar 20.01.
In de tweede suppletoire begroting is als gevolg van het uitstel van het Participatiefonds
de geraamde bedragen van de wachtgeldopslag 1994 f 63,1 mln weer toegevoegd
aan artikel 20.02.– De toedeling ASM 1994 f 4,7 mln en het ABP-complex f 11,5
mln (beiden voornamelijk op artikel 20.01)– Van artikel 20.03 vonden bij de 1e en 2e suppletoire begroting
enkele overboekingen plaats. De belangrijkste bij 1e suppletoire begroting
waren▪ Het opnemen van inventarisgelden in de genormeerde bekostiging
met als gevolg een overboeking naar artikel 20.01 voor f 16,7 mln.▪ Inventarisgelden van f 7,4 mln. i.v.m. eerste inrichting naar
artikel 24.02Bij de 2e suppletoire▪ Conform het Besluit vormingswerk voor jeugdigen (BVJ) zijn de reguliere
budgetten voor randgroepjongeren, culturele minderheden en inventaris f 6,1
mln. overgebracht naar de reguliere budgetten op artikel 20.01 Autonome mutatiesLeerlingvolume (f 105,1 mln.; f 61,1 mln. bij 1e Suppletoire
en f 44 mln. bij 2e Suppletoire Begroting op artikel 20.01):Het convenant secundair beroepsonderwijs is per 1 januari 1994 niet gecontinueerd.In verband hiermee is het budget voor 1994 verhoogd voor het verschil
tussen het aantal deelnemers zoals dat in de referentieraming 1994 is opgenomen
en het aantal deelnemers zoals dat destijds bij het afsluiten van het convenant
in de referentieraming 1991 was voorzien. Vergelijking van beide referentieramingen
geeft een beeld van een hogere deelname aan het voltijds beroepsonderwijs
(18 300 leerlingen) en een lagere deelname aan het leerlingwezen (10 600
leerlingen).Binnen de BVE-begroting is compensatie geboden voor een bedrag van f 82,1
mln. voor de stijging in het voltijds onderwijs.Deze compensatie is gevonden in het realloceren van onverplichte gelden
(f 26,2 mln.) en het inzetten van extra ontvangsten (ontvangstenartikel
20.01 f 12,4 mln.). Verder zijn middelen ingezet die door de daling van
het aantal deelnemers in het leerlingwezen zijn vrijgevallen (f 21,0
mln. op artikel 20.01). en heeft het onderwijsveld een bijdrage van f 22,5
mln. geleverd bestaande uit f 10,0 mln. budgetfactor en f 12,5 mln.
harmonisatie ratio's kort-middelbaar beroepsonderwijs (20.01).Voor verdere informatie over het aflopen van het convenant secundair beroepsonderwijs
wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting bij de ontwerpbegroting
1995, het onderdeel uitgaven, de pagina's 134 en 135. Rechtspositievolume (f 42 mln):Voor het Participatiefonds was per 1 augustus 1994 een gesaldeerd budget
(uitgaven minus ontvangsten) gereserveerd voor de wachtgeldopslag en de terugploegregeling.
De ontvangsten in verband met wachtgelden zouden immers rechtstreeks aan het
Participatiefonds ten goede komen. Omdat het Participatiefonds niet per 1
augustus 1994 werd ingevoerd, dient dit gesaldeerde budget weer gecorrigeerd
te worden voor uitgavenartikel 20.02 (rechtspositionele uitkeringen) en ontvangstenartikel
20.01. Beleidsmatige mutatiesHet betreft hier voornamelijk maatregelen ter compensatie van de budgetproblematiek
die ontstond door het niet continueren van het convenant secundair beroepsonderwijs
per 1 januari 1994. Verder is compensatie geleverd uit onverplichte gelden
ter hoogte van f 16,2 mln. (artikel 20.01) voor nagekomen declaraties
voor vervanging bij ziekte over het jaar 1993. Voor nadere informatie wordt
verwezen naar de 1e en 2e suppletoire wet 1994. Deze mutaties zijn, naast
de verhoging voor de algemene salarismaatregel(zie technische mutaties), de
oorzaak van de stijging van de kosten per leerling in het MBO.Op artikel 20.03 zijn als compensatie van de problematiek van de vervanging
bij ziekte op artikel 20.01 en als onderdeel van de dekkingsmaatregelen van
de leerlinggroei MBO de budgetten met f 22,6 mln. beperkt. Deze beperking
had betrekking op onverplichte gelden van verscheidene projecten. VerplichtingenMet ingang van 1994 geldt voor het grootste gedeelte van de raming van
het beleidsterrein Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie een verplichtingenregime
waarbij de aan te gane verplichtingen geheel in het daaropvolgende jaar tot
uitgaven leiden (t-1). Daardoor moest de verplichtingraming 1994 voor zowel
1994 als 1995 de kasgevolgen bevatten (zie 1e suppletoire begroting). Het
is niet gelukt de verplichtingen met kasgevolgen voor 1995 in 1994 ook daadwerkelijk
uit te doen gaan, in verband met het ontbreken van gegevens. OntvangstenTen opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde ontvangstenbegroting (f 29,3
mln.) is er in 1994 f 42,7 mln. meer ontvangen. Dit is een stijging van
146%.De mutaties zijn technisch (51%) en autonoom (49%) van aard.De voornaamste technische mutaties bestonden uit de aanpassing van de
ramingsmethodiek van de nabetalingen en terugontvangsten waardoor naast een
verhoging van het uitgavenartikel 20.01 ook dit artikel verhoogd is. Hetzelfde
was van toepassing op de uitgaven examendiensten op artikel 20.03.De autonome ontvangstenstijging is voornamelijk veroorzaakt door terugontvangsten
naar aanleiding van afrekeningen van in voorgaande jaren verstrekte voorschotten
(f 22,2 mln.) Van dit bedrag is f 12,4 mln. ingezet voor de leerlingenproblematiek
in het voltijds beroepsonderwijs. De afdoening van de afrekeningen van MBO-scholen
heeft vertraging ondervonden. De ontvangstenraming is hiervoor met f 11,4
mln. neerwaarts bijgesteld. De ontvangstenraming 1995 zal voor hetzelfde bedrag
worden verhoogd. Verder zijn de terugontvangsten van te veel betaalde wachtgelden
(f 10,0 mln.) in de raming opgenomen. BELEIDSTERREINEN 21.00 EN 22.00 HOGER ONDERWIJSHierna wordt ingegaan op aspecten van gevoerd beleid op het terrein van
het hoger onderwijs.Op de afzonderlijke beleidsterreinen 21 (HBO) en 22 (WO) wordt hierop
verder niet teruggekomen. Stelselherziening hoger onderwijsHet Regeerakkoord 1994 en de daaruit voortvloeiende regeringsverklaring
van het kabinet-Kok heeft een grote invloed gehad op de beleidsontwikkeling
voor het hoger onderwijs. Toch is er geen sprake van een breuk met het beleid
dat in het recente verleden tot ontwikkeling is gebracht. De aanzet was reeds
gegeven, thans zijn de samenhang en de diepgang vergroot.Op 27 oktober 1994 heeft staatssecretaris Nuis de zgn. «Procesbrief
over de ontwikkeling van het hoger onderwijs» aan de besturen van HBO-Raad
en VSNU aangeboden. In die brief wordt voorop gesteld, dat de kwaliteit van
het Nederlandse hoger onderwijs – ook in internationale vergelijkingen –
een bevredigend beeld oproept. Niettemin vertoont het stelsel structuurkenmerken
die de vraag doen rijzen of het Nederlandse hoger onderwijs ook in de volgende
eeuw de kwaliteit kan leveren die de samenleving eist. Op grond van die twijfel
is in het Regeerakkoord het voornemen opgenomen om een structuurwijziging
tot stand te brengen.De kern van de stelselwijziging is een zodanig gevarieerd stelsel dat
voldaan wordt aan de eisen die voortvloeien uit de verschillen bij de studentenbevolking
en de behoeften van een sterk gedifferentieerde arbeidsmarkt. De keuze die
hierbij is gemaakt kan in drie begrippen worden samengevat: meer differentiatie,
betere selectiviteit en een grotere bestuurlijke vrijheid voor de instellingen.Om maximale ruimte te scheppen voor de inhoudelijke discussie over de
ontwikkeling van het stelsel was het streven erop gericht eerst helderheid
te geven over het budgettaire kader op middellange termijn.Deze beleidslijn leidde aanvankelijk tot een gezamenlijke intentieverklaring
van de voorzitters van de VSNU, de HBO-Raad en de minister van OCenW die echter
al spoedig op onvoldoende draagvlak binnen de afzonderlijke universiteiten
en hogescholen bleek te rusten. Centraal in die verklaring stond de stapsgewijze
verhoging van het collegegeld met een bedrag van 1000 gulden. Dit voornemen
stuitte niet alleen bij de instellingen voor hoger onderwijs op bezwaren.
Ook de studenten verzetten zich hier hevig tegen.Tegen het einde van de maand december 1994 is na een periode van intensief
informeel overleg de afspraak gemaakt dat alternatieven zouden worden ontwikkeld
voor de voorgestelde collegegeldverhoging. Dat gebeurde in de HO-Kamer van
21 december, die onmiddellijk volgde op een gedachtenwisseling over de situatie
in het h.o. met de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Omwille van het in stand
houden van de samenhang in de besluitvorming kan, met het overschrijden van
de jaargrens, worden gemeld dat op 27 januari 1995 een pakket van maatregelen
betreffende het hoger onderwijs en de studiefinanciering aan de voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal is gepresenteerd (23 900 VIII,
nr. 67), waarvan een gezamenlijk (HBO-Raad, VSNU, de studentenorganisaties
LSVb en ISO en de overheid) werkprogramma ter bevordering van de kwaliteit
en studeerbaarheid in het hoger onderwijs deel uitmaakt. De hieruit voortvloeiende
acties zullen vóór 1 juli 1995 moeten uitmonden in een eindrapportage
van een daartoe ingestelde stuurgroep onder leiding van de minister van OCenW. AllochtonenbeleidNaar aanleiding van de discussienota «In- en doorstroom allochtonen
hoger onderwijs» (juni 1993) zijn met de instellingen voor hoger onderwijs
afspraken gemaakt. Eén ervan betrof het initiatief tot het instellen
van een expertisecentrum, dat zich bezig houdt met het ontwikkelen en bundelen
van specifieke expertise om de instroom en doorstroom van allochtonen te bevorderen.
Het expertisecentrum is in 1994 ingesteld. BELEIDSTERREIN 21.00 HOGER BEROEPSONDERWIJS 1. AlgemeenHet beleidsterrein Hoger beroepsonderwijs omvat de voorzieningen van het
hoger beroepsonderwijs inclusief de (reguliere) nascholingsgelden, de rechtspositionele
uitkeringen en de huisvestingsvergoeding voor deze sector van het onderwijs.Het overgrote deel (89%) van de uitgaven op dit beleidsterrein bestaat
uit de zogenoemde modelmatig berekende rijksbijdrage. De verdeling van het
daartoe beschikbare budget vindt plaats op basis van de bekostigingsregels
die zijn neergelegd in het Bekostigingsbesluit WHW en de Regeling bekostiging
hoger onderwijs. Deze rijksbijdrage wordt als één bedrag aan
de hogescholen uitgekeerd. De hogeschool beslist zelf over de meest doelmatige
aanwending van deze middelen ten behoeve van personele, materiële en
huisvestingsuitgaven.Onderstaande grafiek geeft aan welk deel de modelmatig berekende rijksbijdrage
uitmaakt van het totaal van de uitgaven op dit beleidsterrein. De modelmatig
berekende rijksbijdrage is opgebouwd uit personele en materiële uitgaven
en huisvestingsvergoeding.In de begroting 1994 bedroeg de verhouding modelmatig:niet modelmatig
96%:4%. Omdat deze verhouding destijds is gepresenteerd op het voormalige
beleidsterrein 08.00 waren de rechtspositionele uitkeringen (niet-modelmatig)
en de huisvestingsvergoeding (modelmatig) niet in de totale uitgaven opgenomen.
In het (nieuwe) beleidsterrein 21.00 vormen deze uitgaven daar wel onderdeel
van. Dit verklaart het verschil tussen de hiervoor gepresenteerde verhouding
en de verhouding, zoals die in de begroting 1994 is opgenomen.Het totaal van de ontvangsten voor het beleidsterrein Hoger beroepsonderwijs
heeft betrekking op terugontvangsten in verband met afrekeningen van jaarrekeningen
en teveel betaalde rechtspositionele uitkeringen. Voor 1994 bedragen de gerealiseerde
ontvangsten in totaal f 31,5 mln. 2. Het gevoerde beleidIn paragraaf 1 van de Memorie van Toelichting is aandacht besteed aan
een aantal beleidsonderwerpen die betrekking hebben op het beleidsterrein
hoger beroepsonderwijs. Genoemd zijn onder meer leerrecht, leraar in opleiding,
educatieve faculteiten, internationalisering en de wachtgeldproblematiek HBO.
In de toelichtingen per beleidsterrein is tevens een apart stukje ingeruimd
ter inleiding op het Hoger Onderwijs als geheel. Deze inleiding, waarin wordt
ingegaan op de stelselherziening en het allochtonenbeleid in het Hoger Onderwijs,
bevindt zich tussen beleidsterrein 20 (BVE) en 21 (HBO).Hierna wordt ingegaan op een aantal andere belangrijke ontwikkelingen
op het specifieke HBO-beleidsterrein. Ter afsluiting van deze paragraaf is
een toelichting opgenomen over het budgettair kader en de bekostiging. InternationaliseringBij de stimulering van de internationale profilering van het HBO gaat
structurele samenwerking met instellingen in het buitenland boven incidentele
mobiliteit van studenten en docenten. Samenwerking met instellingen uit de
grenslanden genoten de voorkeur.De projecten die voor honorering in aanmerking kwamen werden tevens getoetst
op het vernieuwende karakter, de overdraagbaarheid van de resultaten, de effecten
op het onderwijsprogramma, de kwaliteit en de spreiding over de sectoren.Het kwaliteitscriterium wordt verder geoperationaliseerd. VernieuwingsgeldenIn maart 1994 is met de HBO-Raad een onderhandelaarsakkoord gesloten over
de inzet van vernieuwingsgelden h.b.o. voor de periode 1994–1998; na
uitwerking van procedure en criteria voor verkrijging van deze gelden, is
daadwerkelijk een vernieuwingsfonds h.b.o. gevormd. Eind november heeft de
adviescommissie voor toewijzing van gelden uit dit fonds (voorzitter
J. Franssen) haar eerste advies aan de minister gezonden over de 43 tot dan
ingediende projectvoorstellen. Het advies kwam erop neer dat:– 5 voorstellen positief zijn beoordeeld. Totale bijdrage f 2,7
mln. – voor 7 voorstellen in afwachting van nadere uitwerking voorlopig
f 8,7 mln. is gereserveerd.De overige zijn op dat moment negatief beoordeeld.Bij brief van 30 januari 1995 heeft de minister het advies van de commissie
overgenomen. Medio 1995 zal de werking van het onderhandelaarsakkoord worden
geëvalueerd. ArbeidsvoorwaardenIn 1994 zijn voorbereidingen getroffen om het Kaderbesluit Rechtspositie
h.b.o., in werking getreden op 1 augustus 1993, nader op te schonen. Daarmee
wordt bedoeld verdere uitwerking te geven aan het nu reeds in het besluit
neergelegde principe «decentraal tenzij». Als gevolg van dit kaderbesluit
en het afsluiten van de CAO-HBO is een aantal aanpassingen gepleegd in 1994,
waar onder hernieuwde aanstellingsbesluiten en rechtspositieregeling van leden
van het college van bestuur bij Rijkshogescholen en een aanwijzingsbesluit
ziekenfondsverzekerden.De WHW is gewijzigd in verband met decentralisatie van regelgeving op
arbeidsvoorwaardelijk terrein en in werking getreden op 1 januari 1995. Daarin
wordt geregeld dat voor het personeel voortaan de arbeidsvoorwaarden met uitzondering
van enkele nog centraal geregelde onderwerpen tussen instellingen als werkgevers
en werknemers worden vastgesteld. Decentralisatie huisvestingPer 1 januari 1994 is de decentralisatie van de huisvestings- en bestedingsbeslissingen
geëffectueerd. Dit betekent dat de huisvestingstaken en het economisch
claimrecht op het onroerend goed zijn overgedragen aan de instellingen. Alle
hogescholen hebben daartoe een deelnamesom aan OCenW betaald, leidend tot
een totale netto opbrengst van f 1,2 miljard gulden.Tevens ontvangen de hogescholen vanaf 1 januari 1994, net als voor de
personele en materiële lasten, een normatieve vergoeding voor de huisvestingslasten.De hiervoor benodigde wijzigingen van de WHW (22 957-VIII, nr. 9)
en de bekostigingsregelgeving zijn in werking getreden. Budgettair kaderGeconstateerd kan worden dat de stijging van de studentenaantallen niet
heeft geleid tot een verhoging van het budget. Worden in dit beeld ook de
budgettaire risico's betrokken, die samenhangen met onder andere de wachtgelduitgaven
en het gehele complex van arbeidsvoorwaarden (w.o. efficiency-taakstellingen),
dan is de conclusie dat de spanning tussen taken en middelen in het hbo toeneemt. BekostigingIn het kader van afspraken over de budgettering van het kunstonderwijs
zijn in 1991 met het geheel van het kunstvakonderwijs algemene afspraken gemaakt
over vrijwillige instroomreductie. Voor beeldende kunst zijn deze in 1994
aangescherpt. Voor muziek worden op instellingsniveau verdergaande capaciteitsafspraken
voorbereid. Inmiddels is overeenstemming bereikt over budgetteringsafspraken
die lopen tot en met het jaar 2000. Voor de tweede fase film en de tweede fase theater is na uitvoerig overleg
tussen de betrokken hogeschool, OCenW en VWS overeenstemming bereikt over
co-financiering (met een beperkt budget) door de beide ministeries.Met de afzonderlijke hogescholen, die muziekvakonderwijs verzorgen, zijn
in 1994 principe-afspraken gemaakt over de toewijzing van de tweede fase,
gekoppeld aan capaciteitsafspraken voor de eerste fase; op hoofdlijnen zijn
deze afspraken opgenomen in de Memorie van Toelichting bij Rijksbegroting
1995; deze afspraken moeten nog verder worden uitgewerkt.Afgesproken is dat de verschillende deeloperaties van de herstructurering
grondig zullen worden geëvalueerd. 3. StudentontwikkelingIn onderstaande grafieken wordt de studentontwikkeling van het Hoger Beroepsonderwijs
gegeven over de jaren 1990/91 tot en met 1994/95. Voltijd HBO (exclusief agrarisch onderwijs)Het aantal studenten stijgt in die periode met 32 800 (18%). Het
aantal studenten stijgt in het eerste jaar met 6%, daarna bedraagt de stijging
4% per jaar. Deeltijd HBOHet aantal studenten daalt in die periode met 9 600 (19%). Tot 1993/94
is er sprake van een afnemende daling van 6% in 1991/92 tot 2% in 1993/94.
In 1994/95 is sprake van een toename van de daling (7%). 
 Relatie van getelde studenten naar bekostigde studentenBinnen het HBO-bekostigingsmodel wordt de onderwijsvraag uitgerekend.
De onderwijsvraag kan worden beschouwd als een maat voor het aantal bekostigde
studenten. De onderwijsvraag in kalenderjaar 1994 wordt bepaald door de aantallen
studenten in schooljaar 1993/94 te vermenigvuldigen met een factor die onder
andere een functie is van de werkelijke en de normatieve verblijfsduren, het
rendement en een wegingsfactor voor de deeltijd studenten. 4. Onderbouwing met kengetallenVoor het financieel jaarverslag 1994 zijn in de tabel hierna kengetallen
van het beleidsterrein opgenomen. Daarbij is maximale aansluiting gezocht
bij de volume- en prestatiegegevens, zoals die in de rijksbegroting 1994 zijn
gepresenteerd. KerngegevensMN
19941SW 1994 Studenten (x 1000)   Aantal
ingeschrevenen in fte2 per kalenderjaar:244,1246,5– 1e fase voltijd206,5211,7 – 1e fase
deeltijd33,732,2 – 2e fase opleidingen0,70,8– overige HBO-opleidingen1,21,7 – niet-HBO-opleidingen2,00,2Aantal onderwijsvragende studenten3230,2238,6– 1e fase voltijd201,4206,5 – 1e fase
deeltijd26,529,5 – 2e fase opleidingen0,60,7– overige HBO-opleidingen1,51,7 – niet-HBO-opleidingen0,20,3   Personeel (fte x 1000)   Totaal personeel (teldatum
1 okt. 1994)x22,1 waarvan onderwijzendx13,6   Aantal instellingen (realisatie teldatum 31-12-94)x65Uitgaven en ontvangsten beleidsterrein HBO (x f 1
mln)   Totale uitgaven (beleidsterrein 21)1 849,71 902,6– Exploitatie1 804,21 852,0 –
Overig45,550,6 Totale ontvangsten (beleidsterrein 21)– 0,1– 18,6   Samenhangende uitgaven van andere beleidsterreinen
(x f 1 mln)   – SF/TS/TSD1 626,71 540,2   Uitgaven/ontvangsten die voorheen op andere beleidsterreinen
stonden (x f 1 mln.)4  – Uitgaven Huisvesting387,0387,0– Uitgaven Rechtspositionele uitkeringen156,2202,4– Ontvangsten Rechtspositionele uitkeringen– 11,3– 12,8   Kosten per student (x f 1000)5  Kosten op het beleidsterrein HBO7,67,6 Integrale kosten,
excl. sf/ts/tsd en excl. huisvesting8,28,4 Kosten huisvesting1,61,6Kosten sf/ts/tsd6,86,2Bron: Referentieraming 1993RAHO (Registratie Arbeidsrelaties Hoger Onderwijs)1Definitie beleidsterreinDe kerngegevens zijn, conform begroting 1994, gepresenteerd volgens de
oude beleidsterreinindeling (08.00). Dat betekent dat de rechtspositionele
uitkeringen en de vergoedingen voor de huisvestingsinvesteringen daar niet
toe behoren, terwijl die feitelijk wel tot beleidsterrein 21 behoren (zie
ook noot 4).2Definitie FTEDe volume-gegevens, uitgedrukt in «full-time-equivalents»
per kalenderjaar, kunnen niet als definitief worden beschouwd. De aantallen
inschrijvingen van het cursusjaar 1994/'95 zijn voorlopig, maar sporen met
de basisgegevens van de Referentieraming 1995.3Definitie onderwijsvraagDe «herziening bekostiging HBO» in 1993 ging o.a. gepaard
met het verhogen van de deeltijdfactor (van 0.5 naar 0,75) bij een aantal
lerarenopleidingen, bij gelijktijdige verlaging van de daarbij behorende prijzen.
Tevens is er een «bruto-netto-factor» ingevoerd in verband met
het niet meer verrekenen van de collegegelden. Door deze veranderingen is
de definitie van onderwijsvraag veranderd, en mag de tabel niet gebruikt worden
voor raming-realisatievergelijkingen.4 Uitgaven/ontvangsten die voorheen op andere beleidsterreinen
stondenDeze uitgaven en inkomsten behoren nu feitelijk wel tot het beleidsterrein
HBO (zie ook noot 1).5Definities kosten per leerling/studentConform de Ontwerp-begroting zijn de kosten per student per beleidsterrein
berekend door het saldo van gerealiseerde uitgaven minus de gerealiseerde
inkomsten te delen door het totaal aantal FTE («full-time-equivalents»)
ingeschrevenen bij opleidingen behorend bij het beleidsterrein. Het aantal
FTE-ingeschrevenen is berekend door alle deeltijdstudenten voor 0,75 mee te
rekenen en door de inschrijvingsjaren om te rekenen naar kalenderjaren, waarbij
1 september als grens is genomen. 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19942 260 9562 392 86811 404Amendementen   Oorspronkelijk vastgestelde
begroting 19942 260 9562 392 86811 404    Mutaties 1e suppletoire begroting 1994148 66241 639 Mutaties
2e suppletoire begroting 1994105 03642 6062 100Mutaties Slotwet– 4 95614 94517 932Stand Rijksrekening 19942 509 6982 492 05831 436Totaal verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand
Rijksrekening248 74299 19020 032Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties41 63923 783–65 422Autonome mutaties–23 90014 94538 845Beleidsmatige mutaties–– 5 077–– 5 077Totaal41 63942 60614 94599 190Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties     Autonome mutaties 2 10017 93220 032Beleidsmatige mutaties    Totaal 2 10017 93220 032ToelichtingZoals uit bovenstaande overzichten blijkt, bedragen de gerealiseerde uitgaven
voor het beleidsterrein Hoger beroepsonderwijs in 1994 f 2 492,1
mln. Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begroting 1994 bedraagt
de stijging voor dit verslagjaar in totaal f 99,2 mln (4,1%). Technische mutatiesVan dit totaalbedrag is f 65,4 mln (2,7%) het gevolg van technische
mutaties:– De uitdeling ASM bij 1e suppletoire (f 40,3 mln. op artikel
21.01 en f 1,9 mln. op 21.03) en 2e suppletoire begroting (f 3,6
mln. op artikel 21.01)– De uitdeling voor het ABP-complex (i.v.m. de privatisering ABP
en de daarmee samenhangende wijziging van het bruto-netto traject) van f 13
mln. op artikel 21.01 bij 2e suppletoire begroting.– Interne overboekingen, waarvan de overboekingen van 21.01 naar
21.04 bij 2e suppletoire begroting ter grootte van f 4,2 mln. de belangrijkste
waren. Autonome mutatiesAutonome mutaties vonden vooral in de 2e suppletoire begroting plaats.Zoals in de 2e Suppletoire begroting is aangegeven, werd ten tijde van
de opstelling daarvan uitgegaan van een verwachte realisatie van de wachtgelduitgaven
over 1994 van f 207,0 mln. (artikel 21.03). Het grootste deel van de
stijging van f 43,9 mln. werd veroorzaakt door een toename van het aantal
wachtgelders en een stijging van de gemiddelde uitkeringshoogte. Het overige
had betrekking op een ramingstechnische bijstelling.Aangezien deze ramingstechnische bijstelling valt buiten de budgetteringsafspraken
is de dekking hiervoor op een andere wijze binnen de begroting gerealiseerd
(art. 21.01).De autonome mutatie in de Slotwet houdt nagenoeg geheel verband met een
correctieboeking (f 18,6 mln) vanwege het aanvankelijk onjuist boeken
(in mindering van bezwaar) van de ontvangsten op afgewikkelde jaarrekeningen
van hogescholen. Door middel van een correctiemutatie op zowel het uitgaven-
als ontvangstenartikel 21.01 is dit gecorrigeerd. Beleidsmatige mutatiesVoor 1994 en volgende jaren was in de begroting 1994 een beleidsmatige
verlaging ingeboekt in het kader van een gewijzigd aansprakenregime voor studenten
(artikel 21.01). Deze is voor 1994 (f 10,0 mln.) als gevolg van een vertraging
van een jaar in de invoering bij 2e Suppletoire begroting ongedaan gemaakt.Tenslotte is in hetzelfde jaar 1994 ter dekking van de budgettaire problematiek
1994 ten laste van de normatieve exploitatievergoeding (artikel 21.01) een
beleidsmatige verlaging ingeboekt van f 10,0 mln. VerplichtingenIn tegenstelling tot de uitgaven zijn er mutaties voor de verplichtingen
van enige omvang in alle Suppletoire begrotingen (incl. Slotwet) opgenomen.
Ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begrotingsstand bedraagt het
totaal van de mutaties f 248,7 mln. Hiervan is 74% technisch, 13% autonoom
en 13% beleidsmatig.De technische mutaties zijn grotendeels afkomstig van bijstellingen uit
de aanvullende posten; het restant heeft betrekking op diverse aanpassingen
van de verplichtingenraming in verband met het aangaan van verplichtingen
van meerjarige projecten alsmede verschuivingen van het jaar van verplichten.Aangezien de aanpassingen van de betreffende (autonome) verplichtingenbudgetten
nagenoeg geheel voortvloeien uit de autonome uitgavenmutaties is hier geen
nadere toelichting opgenomen.Dit geldt ook voor de beleidsmatige mutaties met dien verstande dat hier
nog een aantal specifieke mutaties dient te worden toegelicht. Genoemd worden
de in de 1e Suppletoire begroting opgenomen verhoging van het verplichtingenbudget
ad f 42,0 mln en een beleidsmatige verlaging in de Slotwet van f 26,5
mln. De verhoging had betrekking op een bijstelling van het verplichtingenbudget
1994, omdat in 1993 f 42,0 mln. minder aan kasuitgaven voor 1994 was
verplicht dan geraamd. Dit is veroorzaakt doordat de berekening in 1993 van
de normatieve exploitatievergoeding 1994 heeft plaatsgevonden op basis van
voorlopige bekostigingsparameters. De verlaging in de Slotwet van f 26,5
mln. houdt verband met het niet realiseren van een in 1994 geraamde meerjarige
verplichting voor buitengewone uitgaven. Om deze verplichting in 1995 te kunnen
effectueren zal in de 1e Suppletoire begroting 1995 een daartoe strekkende
mutatie worden opgenomen. OntvangstenVan de ontvangsten heeft 59% betrekking op ontvangsten op afrekeningen
van jaarrekeningen van hogescholen en 41% op terugontvangsten van teveel betaalde
rechtspositionele uitkeringen.In de oorspronkelijk vastgestelde begrotingsstand was geen budget geraamd
voor ontvangsten op afrekeningen van jaarrekeningen. De afwikkeling van (een
groot deel) van de jaarrekeningen 1992 van hogescholen heeft ertoe geleid
dat in het verslagjaar 1994 naast nabetalingen (ten laste van het uitgaven
artikel 21.01) een bedrag van f 18,6 mln. aan ontvangsten is gerealiseerd.Aangezien deze ontvangsten aanvankelijk abusievelijk in mindering van
bezwaar zijn geboekt op het uitgavenartikel 21.01 in plaats van op het ontvangstenartikel
21.01 diende dit in de Slotwet gecorrigeerd te worden. Wat betreft de terugontvangsten
op teveel betaalde rechtspositionele uitkeringen kan worden vastgesteld dat
deze ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde begrotingsstand circa
f 1,4 mln. hoger liggen. BELEIDSTERREIN 22.00 WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS 
 1. AlgemeenHet beleidsterrein wetenschappelijk onderwijs omvat de bekostiging van
de universiteiten en academische ziekenhuizen, instituten van internationaal
onderwijs en onderzoek en overige instituten van hoger onderwijs. Het overgrote
deel van de uitgaven op dit beleidsterrein wordt in de vorm van een berekende
Rijksbijdrage uitgekeerd f 4,6 mld (94%) van de f 4,9 mld. 2. Het gevoerde beleidIn het algemeen deel van dit financieel jaarverslag is bij enkele thema's
aandacht besteed aan onderwerpen die relaties hebben met het beleidsterrein
Wetenschappelijk Onderwijs. Daarnaast is voorafgaand aan het beleidsterrein
21 (Hoger Beroepsonderwijs) aandacht besteed aan een aantal onderwerpen die
het Hoger Onderwijs aangaan. Om dubbeling van toelichting te voorkomen zijn
deze thema's, die dus zowel voor beleidsterrein 21 (Hoger Beroepsonderwijs)
als beleidsterrein 22 (Wetenschappelijk Onderzoek) relevant zijn, daar beschreven.
Genoemd zijn; de stelselherziening en het allochtonenbeleid. Cursusduur technisch wetenschappelijk onderwijsIn de begroting 1994 is het voorstel in discussie gebracht de WHW zodanig
te wijzigen dat in het technisch wetenschappelijk onderwijs de cursusduur
van enkele opleidingen wordt verlengd. Het doel van die verlenging is het
aantal technisch opgeleiden in het hoger onderwijs te vergroten. Het wetsvoorstel dat de beoogde wijziging van de WHW moet realiseren is
inmiddels bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal ingediend (Kamerstukken
II, 1994–1995, 23 703) en de Kamer heeft hiermee op 31 januari
1995 ingestemd. In zijn huidige vorm strekt het wetsvoorstel zich ook uit
tot enkele landbouwkundige opleidingen aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. 3. StudentontwikkelingIn onderstaande grafiek wordt de studentontwikkeling van het Wetenschappelijk
Onderwijs gegeven over de jaren 1990/91 tot en met 1994/95.Het aantal studenten (exclusief agrarisch onderwijs) stijgt in die periode
met 6 500 (4%). Het aantal studenten stijgt in het eerste jaar met 4%.
In de twee daarop volgende jaren is er sprake van een stabilisatie. Het laatste
jaar is er sprake van een daling van het aantal studenten (1%). Wanneer we de studentenaantallen in een wat langer perspectief bekijken
dan is er sprake van een sterke stijging van de studentenaantallen in de periode
'75-'85, gevolgd door een periode van stabilisatie in de jaren '85-'90. Tabel V. Ingeschreven studenten WO, exclusief extraneï
en auditoren, van 1975/'76 t/m 1994/'95, naar gebied  75/7680/8185/8688/8989/9090/9191/
9292/9393/9494/95 Landbouw4 2815 7956 9096 1715 8836 0815 8705 6655 2744 855Natuur13 45914 23713 84312 20711 56411 42611 27111 02512 57412 647Techniek16 12717 70222 61524 20124 46225 24725 39524 76223 81522 683Gezondheid16 60417 49618 00716 21015 64415 58115 83815 82717 01417 563Economie9 70812 06617 27922 27623 29124 77725 44524 58024 81624 565Recht13 51318 55825 55326 16225 91325 58324 92624 39824 36323 527 Gedrag & Mij.25 79628 01328 29525 85126 15028 92730 80231 96831 92630 977 Taal & Cultuur17 12725 46827 73326 09526 05426 76727 42227 05725 64524 270Totaal116 615139 335160 234159 263158 961164 389166 969165 282165 427161 096Bron: CBS.NB: Bij de sector Gezondheid zijn de tweede fase-studenten meegerekend. Relatie van getelde studenten naar bekostigde studentenHet totaal beschikbare budget wordt verdeeld volgens de in het Bekostigingsbesluit
WHW vastgelegde regels. Daarbij worden onder meer de volgende prestatiegegevens
gebruikt:1. aantal ingeschrevenen dat 4 jaar of minder aan het WO is ingeschreven;
bij de studierichtingen tandheelkunde en wijsgeer van een wetenschapsgebied
wordt ook het 5e inschrijvingsjaar bekostigd, en bij de studierichtingen geneeskunde,
dierengeneeskunde en farmacie het 6e inschrijvingsjaar;2. aantal diploma's;3. aantal promoties;4. aantal ontwerperscertificaten.Voor opleidingen die veel kosten met zich meebrengen (bijvoorbeeld geneeskunde)
geldt een hogere prijs dan voor opleidingen die minder kosten met zich meebrengen
(bijvoorbeeld een taal).De verdeling van het budget in 1994 is gebaseerd op de prestatiegegevens
van 1992. De telling 1994 heeft derhalve geen effect op de budgetverdeling
in de slotwet 1994.Uit het voorgaande blijkt verder dat het bekostigde aantal studenten lager
ligt dan het in de grafiek opgenomen aantal bruto ingeschrevenen. Numerus fixus 1994 Tabel VI. De in 1994 van kracht zijnde instroombeperkingen RichtingAantalGeneeskunde1 619Tandheelkunde210Medische
biologie80Biomedische wetenschappen80Diergeneeskunde175Bedrijfskunde325Civiele
techniek147Bouwkunde545Bron: OCenW.NB: Het betreft de landelijke instroombeperking, met uitzondering van
Bedrijfskunde (EUR en RL) en Bouwkunde (TUD). 4. Onderbouwing met kengetallen Bekostiging, algemeenMet ingang van 1993 vindt de bekostiging van de universiteiten plaats op basis van het «Bekostigingsbesluit WHW». Dit besluit
legt de rekenregels vast waarmee het beschikbare budget verdeeld wordt over
de universiteiten (en HBO-instellingen).De bekostiging 1994 vond plaats op basis van realisatiegegevens over 1992.
De wijzigingen tussen de Miljoenennota en de Slotwet 1994 zijn dan ook niet
terug te voeren op wijzigingen van deze historische gegevens, maar uitsluitend
op wijzigingen in het macro-budget. Dit macro-budget is in 1994 gegroeid met
ca. 150 mln., waarvan ca. 100 mln. is toe te schrijven aan budgetmutaties
ten behoeve van de academische ziekenhuizen. Deze verschillen zijn, naast
diverse kleinere mutaties, vooral opgebouwd uit salarismaatregelen (95 mln.)
en rente en afschrijving academische ziekenhuizen (35 mln.). Een toelichting
op deze budgetmutaties is elders in de Memorie van Toelichting opgenomen.Hieronder volgen de gegevens uit de Miljoenennota 1994, gevolgd door enkele
kerngegevens van het bestuurde veld. Bekostiging en uitgaven beleidsterrein WO 1994 Tabel I. Gegevens studenten en bekostiging  MN
1994SW 1994 Studenten (x 1 000)   Aantal
ingeschreven studenten naar kalenderjaar   * WO-bruto, incl. 2e fase184,2179,7* extraneï en auditoren– 21,0– 20,0Netto aantal studenten naar kalenderjaar163,2159,8   Bekostiging  Aantal bekostigde studenten121,5 * laag82,7  * hoog38,8  Aantal diploma's, incl.
artsenexamens (x 1 000)23,3 * laag14,4 * hoog8,9  Aantal promoties (x 1)2 057 * laag607  * hoog1 450  Aantal ontwerperscertificaten
(x 1)86 Bron: Referentieramingen 1993 en 1994, Ontwerpbegroting 1994. Vergelijkt men de budgetten volgens de Slotwet 1994 met de Miljoenennota
1994, dan ontstaat onderstaand beeld. Tabel II. Uitgaven beleidsterrein WO (x f 1 mln.)  MN
1994SW 1994 Totale uitgaven (I + II)4 792,34 895,2   I. Rijksbijdrage universiteiten4 461,44 606,8* onderwijsdeel824,5– * onderzoekdeel2 179,5–* verwevenheidsdeel445,0– * ULO's4,25,6* aanwending overschotten– 87,60,0 * liquiditeitskorting– 16,40,0* Rijksbijdrage AZ/klinieken787,1904,7 * uitkeringen
na ontslag325,1337,1    II. Overige uitgaven330,9288,4* overige92,457,3 * tbv overige instellingen208,4216,4* rechtspositionele maatregelen30,114,6    III.
Totale ontvangsten– 3,0– 5,1Bron: Ontwerpbegroting 1994 en Slotwet 1994. Tabel III. Samenhangende uitgaven van andere beleidsterreinen
(x f 1 mln)  MN
1994SW 1994 Huisvesting168,6222,7 SF/TS/TSD1 262,81 228,7PersoneelHet personeelsbestand van de universiteiten is tussen 1992 en 1993 licht
gegroeid. Een duidelijke stijging was er bij de «AIO's» en, in
veel mindere mate, bij de «UHD's». Het aantal «UD's»
en «Overig WP» daalden. Tabel IV. Personeel WO, naar functiecategorie en leeftijd,
in procenten van het aantal fte, 1992 en 1993        1992      1993 HglUhdUdOv.WPAIONWPTotaalHglUhdUdOv.WPAIONWPTotaal< 25000,211,414,35,56,1000,110,416,35,06,025–29<0,10,24,623,261,213,418,0<0,10,24,523,161,712,617,9 30–340,72,915,524,818,814,515,31,02,315,024,316,814,715,0 35–394,410,219,816,04,014,313,34,29,820,116,63,514,113,140–4412,618,917,910,41,016,814,012,118,517,410,41
,116,213,5 45–4922,931,818,97,90,517,415,222,829,518,27,90,417,915,2 50–5422,822,812,93,60,110,59,924,224,114,04,20,111,310,655–5921,910,37,82,006,16,121,412,38,22,206,46,3≥ 6014,72,82,30,701,52,114,13,32,50,901,72,2Totaal aantal fte2 4332 5086 2436 7585 49121 75645 1892 4502 5726 1236 6465 80521 75945 355Bron: WOPI. Academische ziekenhuizen BekostigingDe rijksbijdrage voor de academische ziekenhuizen wordt aan de universiteiten
uitgekeerd. De universiteit is wettelijk verplicht het door de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen bepaalde deel van de rijksbijdrage
«onverwijld» door te geven aan het academisch ziekenhuis.In 1994 is de verdeling van de rijksbijdrage aan de academische ziekenhuizen
gebaseerd op een budgetverdeling die voortvloeit uit de invoering van een
normatief rijksbijdragemodel in 1992. Er zijn afspraken gemaakt tussen OCenW
en VWS over een herziening van de bekostiging van de academische ziekenhuizen.
In dit licht wordt met de academische ziekenhuizen en de VSNU overleg gevoerd
voor de introductie van een nieuw verdeelmodel dat meer gericht is op de ondersteuning
van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Dit nieuwe model moet in
1996 worden ingevoerd. Decentralisatie arbeidsvoorwaardenIn 1994 is door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de
VAZ en de bonden een intentieverklaring getekend met daarin het voornemen
om per 1 april 1995 de primaire loonvorming en per 1 januari 1998 de bovenwettelijke
sociale zekerheid te decentraliseren. Ten aanzien van de implementatie van
de decentralisatiegedachte wordt overleg gevoerd met de VAZ en ander betrokken
ministeries (FIN, BIZA, en VWS) KerngegevensIn de navolgende tabel zijn enkele kerngegevens over de academische ziekenhuizen
weergegeven. De gegevens geven een globaal beeld van de zorgtaak van de academische
ziekenhuizen, de onderwijstaak, de verhouding tussen exploitatielasten en
rijksbijdrage, en de omvang van het personeel. Tabel VII. Diverse kerngegevens academische ziekenhuizen,
1990 t/m 1992  199019911992Bedden (x1 000)7.57.47.6 Opnamen (x1 000)192.6192.0197.6Verpleegdagen (x1 000)2 203.02 097.02 138.2Polikliniekconsulten (x1 000)2 715.22 654.82 749.0    Jaarplaatsen co-ass. (fte).822816 Bezetting
AGIO's (fte)1 3981 4331 462     Exploitatielasten
(Mf)2 780,93 363,73 641,8 Rijksbijdrage
(Mf)548,6732,4814,4     Personeel in dienst (fte
x1 000)27.027.528.7 Pers. niet in dienst (fte
x1 000)1.21.51.0 Gem. pers. sterkte (fte x1 000)28.229.029.7Bronnen; jaarrekeningen, NZI-enquêtes, opgave instellingen, OCenW. ToelichtingDe ontwikkeling van de rijksbijdrage voor de academische ziekenhuizen
vertoont in de periode 1990–1992 een sterke stijging. Deze stijging
is in hoofdzaak terug te voeren op een tweetal posten. In de eerste plaats
is met ingang van 1991 het zgn. am-deel (medische zorg) van de faculteit geneeskunde
«overgedragen» aan de academische ziekenhuizen. In de tweede plaats
is er een sterke groei in de post rente en afschrijving, die verband houdt
met de wijze van financieren van de investeringen.Tot 1988 werden de investeringen a fonds perdu gefinancierd.Doordat de investeringen thans gefinancierd worden met leningen, moet
in de exploitatie een vergoeding worden gegeven voor de rentelasten. De kosten van rente en afschrijvingen cumuleren tot dat een stabiel niveau
is bereikt in de afschrijvingen. Dit zal pas het geval zijn op het moment
dat alle investeringen met leningen gefinancierd zijn.De uitsplitsing van de rijksbijdrage ziet er in de genoemde periode als
volgt uit: Opbouw rijksbijdrage academische ziekenhuizen  199019911992Overheveling am-deel–152 431154 257rente en afschrijving14 47740 71375 192overig530 906535 741584 138Totaal545 383728 885813 587De stijging in het deel «overig» tussen 1991 en 1992 is voor
ca. 36 mln. terug te voeren op salarismaatregelen en voor ca. 13 mln. aan
bijstellingen in de sfeer van de overige lasten. 5. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19944,854,7674,792,3203,018Amendementen   Oorspronkelijk vastgestelde
begroting 19944,854,7674,792,3203,018     Mutaties
1e suppletoire begroting 199483,61883,618  Mutaties 2e suppletoire
begroting 1994300,66822,875114 Mutaties
Slotwet166,332– 3,6611,982 Stand Rekening
19945,405,3854,895,1525,114 Totaal verschil tussen
oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand Rekening550,618102,8322,096Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties86,21133,3241,621121,156Autonome mutaties– 2,593– 10,449– 5,282– 18,324Beleidsmatige mutaties    Totaal83,61822,875– 3,661102,832Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties 11418132 Autonome
mutaties  1,9641,964 Beleidsmatige
mutaties    Totaal 1141,9822,096ToelichtingDe totale mutatie tussen de stand ontwerpbegroting 1994 (f 4 792,3
mln.) en de rekening 1994 (f 4 895,1 mln.) bedraagt per saldo + f 102,8
mln. ofwel + 2,1%.De mutaties waren hoofdzakelijk technisch van aard: Technische mutaties+f 121,2
mln.(2,5%) Autonome mutaties–f  18,4 mln.(– 0,4%)Technische mutatiesDe technische mutaties in 1994 van totaal + f 121,2 mln. betreffen
voornamelijk– de bijstellingen uit aanvullende post, met name▪ de doorwerking van de algemene salarismaatregelen per 1-10-1993:
f 79,6 mln. bij 1e suppletoire begroting, waarvan f 75,2 naar artikel
22.01, en f 8,4 mln. bij 2e suppletoire begroting naar 22.06▪ de uitdeling voor het ABP-complex (i.v.m. de privatisering ABP
en de daarmee samenhangende wijziging van het bruto-netto traject) van f 17,5
mln. op artikel 22.06 bij 2e suppletoire begroting– interne overboekingen: behalve een interne overboeking van artikel
26.05 naar 22.02 bij 2e suppletoire begroting ter grootte van f 4,5 mln.
ten behoeve van de uitvoering van de Culturele Akkoorden door de NUFFIC vonden
er vooral veel interne overboekingen plaats binnen beleidsterrein 22.Oorzaak is dat bij beleidsterrein 22 in 1994 diverse bijstellingen niet
altijd rechtstreeks ten gunste/laste van de artikelen 22.01 t/m 22.04 zijn
geboekt, doch op artikel 22.06 (Overige Uitgaven) «geparkeerd».Dit had vaak te maken met het feit dat bij de totstandkoming van dit soort
boekingen de verdeling over de diverse instellingen voor wetenschappelijk
onderwijs en onderzoek nog niet geheel duidelijk was. Als gevolg daarvan vond
in een later stadium alsnog een interne overboeking plaats ten laste/gunste
van artikel 22.06.Voorbeelden van dit soort boekingen zijn: algemene salarismaatregelen,
rente- en afschrijvingen academische ziekenhuizen, budgetoverboekingen in
verband met rechtspositionele uitgaven etcetera. Voor een meer uitgebreide
toelichting op de interne overboekingen als hierboven vermeld wordt verwezen
naar de 1e en 2e suppletoire wet en de slotwet 1994. Bedragen x 1,0 mln. ArtikelInterne
overboeking in1e SW2e SWSlotwet 22.01 1,641,122,922.02 0,50,8– 0,8 22.03 – 0,12,1– 2,422.04 – 1,6– 3,5– 1,922.06 – 0,4– 40,5– 17,8Totaal 000Autonome mutatiesDe belangrijkste autonome mutatie was de afboeking van wachtgeldaanspraken,
ad f 10,8 mln. (artikel 22.04) bij 2e suppletoire, in verband met de
zogenoemde 27+-maatregelen. Omdat het gewijzigd aansprakenregime studenten, tot uitdrukking komend
in de 27+-maatregel in 1994 niet tot stand is gekomen, ontstond op artikel
22.06 een besparingsverlies van f 10 mln. Dit is beleidsmatig binnen
het artikel 22.06 bij 2e suppletoire begroting gedekt door een zeer terughoudend
beleid ten aanzien van financiering van projecten. OntvangstenDe totalen mutaties op het ontvangstenartikel bedroegen f 2,1 mln..
Deze wordt voor het grootste gedeelte verklaard door een alsnog (Slotwetmutatie)
in 1994 met het Ministerie van Economische Zaken verrekende bijdrage inzake
Postdoctorale Beroepsopleidingen ad f 2 mln. VerplichtingenHet verschil tussen de uitgaven- en verplichtingenmutaties, vooral tot
uiting komend bij de 2e suppletoire begroting, wordt voornamelijk veroorzaakt
door in 1994 aangegane verplichtingen met kaseffecten voor 1994 en 1995.▪ De grootste verplichtingenmutatie was het gevolg van de overdracht
van de verantwoordelijkheid voor de huisvesting aan de universiteiten per
1995: een overboeking van verplichtingen van beleidsterrein 24 (Huisvesting)
ter grootte van f 170 mln. naar 22.01, met kaseffecten volledig in 1995.▪ Ook de bijstelling van de bijdrage voor rente en aflossingen van
Academische Ziekenhuizen, verplicht in 1994 voor f 72,1 mln. met kaseffecten
in 1994 (f 36,4 mln.) en 1995 (f 35,7 mln.) is van invloed op dit
verschil.Bij Nota van Wijziging op de begroting 1995 werd de te betalen prijscompensatie
1995 aan universiteiten en Academische Ziekenhuizen bijgesteld. Als gevolg
hiervan worden de verplichtingen 1994 gemuteerd in de departementale boekhouding
(f 23,4 mln. op artikel 22.01, f 0,004 mln op 22.02 en f 0,9
mln. op 22.03).Heel specifiek in het kader van de afwikkeling van verplichtingen zijn
de gegarandeerde leningen voor academische ziekenhuizen (artikel 22.05) In
het kader van de afwikkeling van verplichtingen, die zijn aangegaan in de
jaren dat de Garantieregeling academische ziekenhuizen 1987 van kracht was,
zijn in de loop van 1994 onder rijksgarantie leningen afgesloten door het
Academisch Ziekenhuis Leiden voor een bedrag van f 110,0 mln. en door
het Academisch Ziekenhuis Amsterdam (AMC) in verband met de inhuizing van
het Emma Kinderziekenhuis voor een bedrag van f 14,2 mln.Op artikel 09.26 van hoofdstuk VIII van de rijksbegroting 1994 was aan
te verlenen garanties een bedrag van f 110,0 mln. geraamd. Door vertraging
in de afwikkeling van de lening van 14,2 mln. van het AMC is die lening niet
in 1993 maar in 1994 aangeboden. In de rijksbegroting 1995 (hoofdstuk VIII,
artikel 22.05) is de bijgestelde raming voor 1994 reeds opgenomen. Voor 1995
en volgende jaren heeft de verschuiving geen gevolgen.» BELEIDSTERREIN 23.00 ONDERZOEK EN WETENSCHAPSBELEID 
 1. AlgemeenHet budget voor Onderzoek en Wetenschapsbeleid is voor circa 95% toegedeeld
aan artikel 23.01 en wordt aangewend voor bekostiging van 30 grote(re) en
kleinere instellingen van verschillend karakter: de KNAW, NWO, TNO en andere
Grote Technologische Instituten (GTI's), instellingen op het terrein van het
bibliotheekwezen en informatieverzorging, alfa/gamma-onderzoek, publieksvoorlichting
en technology assessment, een aantal internationale onderzoekorganisaties
en adviesraden.Behalve voor het instandhouden van de kennisinfrastructuur door het bekostigen
van bovengenoemde instellingen wordt een bescheiden deel (5%) van de middelen
aangewend om invulling te geven aan de coördinerende rol van de bewindspersoon
voor wetenschapsbeleid. Deze middelen worden ingezet voor nationale en internationale
coördinatie-activiteiten en voor verkenningen. 2. Onderbouwing met kengetallen Uitgaven beleidsterrein 23 Onderzoek en Wetenschapsbeleid
(x f 1 mln.) OWB199319941Onderzoekinstellingen1 092,31 157,8KNAW105,2111,5 NWO416,4469,2TNO2365,8357,1 GTI's9,17,3Wetenschappelijke bibliotheekinstellingen46,553,5RIOD2,82,9 SVO19,315,9Internationale instellingen117,4125,7Nederlandse Taalunie0,33,5 Adviesraad
voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid1,01,2Overige instellingen8,610,0 Nationale
en internationale cordinatie111,162,1Totale
uitgaven1 203,431 219,9Bron: Financiële Kerncijfers OCenW 19951 (aangepast aan gerealiseerde uitgaven).2 Cijfers TNO betreffen zowel de basisfinanciering van OCenW
als doelfinanciering van andere departementen.3 Totale uitgaven OWB zijn voor 1993 exclusief de toen nog
ten laste van OWB komende uitgaven voor onderwijsinformatie technologie (artikel
23.02). Eind 1993 zijn deze uitgaven ten laste gekomen van de verschillende
beleidsterreinen (art 23.02 opgeheven).In bovenstaand schema is de besteding van de begrotingsmiddelen voor het
beleidsterrein gepresenteerd afgezet tegen de verdeling van het jaar 1993.
Voor een goede beoordeling van het veld van Onderzoek en Wetenschapsbeleid
worden onderstaand kengetallen weergegeven die enig inzicht geven in aantallen
personeel, kwaliteit en de externe gerichtheid van het onderzoek. De basis
voor deze gegevens wordt gevonden in de Jaarboeken van de instellingen. Personeel1990199119921993NWO4 0084 0794 2514 306KNAW.902913853 TNO5 1204 8694 8244 598Inzicht in de omvang van het personeelsbestand is met name van belang
om het volume aan wetenschappelijk onderzoek te kunnen beoordelen en aldus
vast te stellen of er, zeer globaal en op hoofdlijnen, sprake is van voldoende
kritische massa. De volgende ontwikkelingen worden zichtbaar:De toename van het personeel NWO (dat overigens voor het overgrote deel
feitelijk werkzaam is bij universiteiten) kan onder meer worden verklaard
uit de overkomst van nieuwe taken naar NWO, zoals stimuleringsgelden, apparatuurfonds
etc. De verlaging van het personeelsbestand KNAW kan worden toegeschreven
aan een reorganisatie bij de instituten. De afname van personeel bij TNO is
het gevolg van de organisatiebrede doelmatigheidsoperatie «TNO in topconditie»
alsmede van verlaging van doel- en projectfinanciering door
de departementen. Output1990199119921993NWO/FOM-instituten     – dissertaties28293327– wet. publikaties451417465451      KNAW    – dissertaties16342743 – wet.
publikaties629909869825Een zeer globaal inzicht in de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek
wordt onder meer verkregen door outputgegevens te verzamelen. Hierbij wordt
onder meer gekeken naar aantallen dissertaties en wetenschappelijke publikaties. Contractonderzoek
in %1990199119921993 TNO56585759Het volume aan contractonderzoek is een indicator voor de mate waarin
onderzoekorganisaties extern georiënteerd zijn. Deze externe oriëntatie
wordt steeds belangrijker door de toenemende vervlechting van wetenschap en
samenleving. Richtlijnen voor inrichting van begroting en jaarverslagMet de invoering van de WHW ontstond de noodzaak om voor organisaties
als de Akademie en de Koninklijke Bibliotheek richtlijnen te ontwerpen voor
de inrichting van begroting en financieel jaarverslag. Deze organisaties hebben
immers hun bekostigingsgrondslag gekregen in de WHW, terwijl de bekostigingsgrondslag
voor NWO dezelfde is gebleven, namelijk de NWO-wet. Met het oog op een streven
naar uniformiteit is besloten in eerste instantie de richtlijnen voor NWO
te herzien, dit laatste mede in het licht van het recente rapport van de Algemene
Rekenkamer «Tweede Geldstroombekostiging van universitair onderzoek».
Daartoe is de werkgroep Herziening richtlijnen begroting en financieel jaarverslag
van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ingesteld.
De door deze werkgroep te ontwerpen richtlijnen zullen model staan voor KNAW
en KB. Het eerste concept-advies is begin 1995 onderwerp van gesprek tussen
het ministerie en NWO. Met de richtlijnen wordt mede beoogd om meer inzicht
te krijgen in kwantitatieve ontwikkelingen binnen de organisaties en daarmee
de kencijfers voor deze sector (verder) te verbeteren. 3. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19941,156,2861,188,172214,405Amendementen   Oorspronkelijk vastgestelde
begroting 19941,156,2861,188,172214,405 Mutaties 1e
suppletoire begroting 199418,80211,2521,508 Mutaties
2e suppletoire begroting 199478,28320,9714,244 Mutaties
Slotwet– 26,985– 465118 Stand
Rekening 19941,226,3861,219,930220,275 Totaal verschil
tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand Rekening70,10031,7585,870Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties11,25220,971– 52431,699Autonome mutaties  5959 Beleidsmatige
mutaties    Totaal11,25220,971– 46531,758Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties1,5084,244 5,752 Autonome
mutaties  118118 Beleidsmatige mutaties    Totaal1,5084,2441185,870ToelichtingDe totale kasmutatie over 1994 bedroeg f 31,8 mln. Dit is ongeveer
2,7% van het oorspronkelijk vastgestelde begrotingsbedrag. Deze kasmutaties
waren voor bijna 100% van technische aard.Behalve mutaties op aanvullende posten (a.g.v. rechtspositionele maatregelen)
en desalderingen (a.g.v. bijstellingen TNO in het kader van de WAGGS 1994,
prijscompensatie en herziening van de ingevulde bezuinigingen) waren het vooral
interne overboekingen die de mutaties in 1994 bepaalden.De relatief significante mutatie op artikel 23.04 is voornamelijk het
gevolg van deze interne overboekingen, in de 1e suppletoire begroting bepaald
door overdracht van het budget Onderzoeks stimuleringsgelden aan NWO, aanvulling
van de rijksbijdrage aan de Koninklijke Bibliotheek in het kader van de verzelfstandiging
als gevolg van het van kracht worden van de WHW en een overboeking t.b.v.
van de ruimtevaart.In de 2e suppletoire begroting zijn interne overboekingen met 23.04 gepleegd
in het kader van de overdracht van het beleid inzake de samenwerking Indonesië.
Dit t.b.v. de concentratie van de verantwoordelijkheid binnen een beleidsdirectie. In de slotwet vonden interne overboekingen met 23.04 plaats als gevolg
van o.a. bijdragen aan de dienst Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen en
uitgaven t.b.v. het Rabin. VerplichtingenDe belangrijkste verplichtingenmutaties in 1994 zijn veroorzaakt door
enerzijds technische kasmutaties met bijbehorende verplichtingenmutaties en
anderzijds door reeds vastgelegde verplichtingen met latere kasgevolgen (zoals
de autonome verplichtingmutatie bij slotwet t.b.v. SURF en de projecten Sciamachy
en Ruimtegebonden Onderzoek vallend binnen de financiering van de internationale
instellingen op artikel 23.01). BELEIDSTERREIN 24.00 HUISVESTING 1. AlgemeenHet onderhavige beleidsterrein omvat voor 1994 de zorg voor de huisvesting
en voorzieningenplanning van het primair onderwijs, het voorgezet onderwijs,
beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en de zorg voor de huisvesting van
het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. De huisvesting van het hoger
beroepsonderwijs is ingaande 1 januari 1994 gedecentraliseerd.Het totaal van de huisvestingsuitgaven is f 2 098,0 mln. en
het totaal van de ontvangsten is f 416,7 mln. 2. Het gevoerde beleid InleidingHet in 1994 gevoerde beleid op het gebied van de huisvestingsinvesteringen
in het primair en voortgezet onderwijs, het beroepsonderwijs, de volwasseneducatie
en het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek kenmerkt zich vooral door voortzetting
van bestaand beleid.Van nieuw beleid is sprake in de zin van een investeringsimpuls voor huisvestingsvoorzieningen
VO en BVE waarbij sprake is van medefinanciering door gemeenten en waarbij
de kosten vergoed worden op basis van rente en aflossing in plaats van op
à fonds perdu basis. Beroepen primair onderwijsDe afhandeling van de beroepen die zijn ingesteld tegen de afgerekende
vergoedingsjaren 85/87 is in 1994 gecontinueerd. Het is niet gelukt om de vertraging geheel in te lopen. De doorlooptijd van een beroepszaak
is lang. Dit wordt onder meer veroorzaakt door de wijze van afhandeling: alle
beroepszaken worden juridisch getoetst ongeacht het financieel belang; tevens
worden de financiële gevolgen van een schikking nauwkeurig berekend.
In 1995 zal in elk geval het restant van deze beroepszaken financieel afgewikkeld
worden. Decentralisatie huisvesting primair en voortgezet onderwijsHet wetsvoorstel voor de decentralisatie van huisvesting primair en voortgezet
onderwijs is in 1994 door de Ministerraad goedgekeurd en is voor advies aan
de diverse onderwijsorganisaties gezonden.De verdeling van de middelen naar de gemeenten wordt uitgewerkt door een
werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de ministeries van Financiën,
Binnenlandse Zaken, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de Raad voor de Gemeentefinanciën
en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Decentralisatie huisvesting beroepsonderwijs en volwasseneneducatie De voorbereidingen van de decentralisatie van de huisvesting BVE zijn
begin 1994 met voortvarendheid ter hand genomen. Dit heeft in juli 1994 tot
een startovereenkomst geleid ondertekend door de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen, de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, de voorzitter
van het BVE-Samenwerkingsverband en de voorzitter van de AOC-raad. Het ligt
in de bedoeling om de verantwoordelijkheid voor de huisvesting uiterlijk per
31-12-1996 over te dragen aan het veld. Decentralisatie huisvesting wetenschappelijk onderwijs
en onderzoek De overdracht van de Integrale Verantwoordelijkheid van Huisvesting (IVH)
naar de instellingen is via de zogenaamde IVH-operatie in 1994 volgens plan
uitgevoerd. Hiertoe heeft de overdracht om niet van het economisch claimrecht
voor een belangrijk deel aan bijgedragen. Voorts is in sommige gevallen voor
lopende verplichtingen waarvoor de lump sum-bekostiging niet toereikend zou
zijn geweest in 1994 een overbruggingsbedrag verstrekt. In totaal is er f 98,2
mln. ter overbrugging gefinancierd uit het reguliere investeringsbudget voor
het wetenschappelijk onderwijs en de onderzoekinstituten. Dit geld was beschikbaar
omdat er in verband met de IVH vanaf einde december geen nieuwe (regulier)
verplichtingen meer zijn aangegaan.Publicatie van de gewijzigde wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk
onderzoek heeft plaatsgevonden in STB 873 van 13 december 1994. Investeringsimpuls huisvesting VO/BVEHet doel van deze beleidsmaatregel is het creëren van een eenmalige
investeringsimpuls in 1994 waarbij prioriteit wordt gegeven aan brede scholengemeenschappen
VO en ROC's (in wording).De uitvoering van deze doelstelling heeft geheel plaatsgevonden binnen
de context van het (Intentioneel) Investeringsschema 1994–1998. Dit
betekent dat de selectiecriteria voor projekten voor de investeringsimpuls
binnen de reeds bestaande prioritering voor plaatsing op het (Intentioneel)
Investeringsschema 1994–1998 vielen. Op 16 maart 1994 zijn de 30 geselecteerde
investerings-impulsprojecten in OC en W. Regelingen gepubliceerd. De bouwvoorbereiding
van alle projekten is in 1994 afgerond. Op 30 december 1994 zijn de projekten
verplicht. De aan de uitvoering van deze verplichtingen vastzittende annuïteitenvergoedingen aan de betrokken gemeenten (gebaseerd op 75 tot 85% van de projectkosten)
komen in de praktijk hoger uit dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door een
hogere rentestand geraamd. De totale begrotingslasten voor de investeringsimpuls
komen uit op f 19 mln. in 1995 en f 34 mln. vanaf 1996. De oorspronkelijke
raming bedroeg f 20 mln. in 1995 en f 30 mln. vanaf 1996. De meerkosten
worden gefinancierd uit het investeringsbudget (artikel 24.02).De financiering van de investeringsimpulsprojecten vindt plaats door middel
van vergoeding van rente en aflossing (op basis van twintigjarige vooraf vervallende
annuïteit), waarbij de betrokken gemeenten 15 tot 25% (afhankelijk van
de hoogte van het investeringsbedrag) medefinancieren. Om de voor dit medefinancieringsaspect
noodzakelijke wettelijke basis te creëren is de Tijdelijke Wet Medefinanciering
VO/BBO ontworpen. Deze wet is op 29 december 1994 in het Staatsblad verschenen
en op 30 december 1994 in werking getreden met terugwerkende kracht tot 1
februari 1994. Verkoop sportvelden VO/BVEDe in 1993 ingediende tijdelijke wet die de verkoop regelt van sportvelden
waarvan het Rijk het economisch claimrecht heeft, is tijdens de behandeling
in de Eerste Kamer ingetrokken. Dit heeft er toe geleid dat de laatst geraamde
opbrengst totaal ad f 45 mln. (f 10 mln. in 1994 en 35 mln. in 1995)
niet wordt gerealiseerd. 3. Onderbouwing met kengetallenVoor het financieel jaarverslag zijn in de tabel hierna kengetallen van
het beleidsterrein opgenomen. Deze zijn, om aansluiting te behouden met de
wijze waarop deze in de begroting 1994 gepresenteerd en gedefineerd waren,
zoveel mogelijk opgezet volgens de daar gekozen indeling. Dat betekent dat
de vergoeding voor huisvestingsinvesteringen feitelijk tot het beleidsterrein
21 (hoger beroepsonderwijs) behoort. Huisvestingsuitgaven primair onderwijsDe uitgaven voor huisvestingsvoorzieningen in het primair onderwijs bestaan
voornamelijk uit vergoedingen aan gemeenten voor rente en aflossing. Deze
vergoedingen zijn gebaseerd op meer-jarige lineaire leningen.Voor het basisonderwijs ging het in 1994 om ca. f 860 mln. aan vergoedingen
en voor het (voortgezet) speciaal onderwijs om ca. f 170 mln.De afhandeling van de beroepen die zijn ingesteld tegen de afgerekende
jaren 85/87 heeft in 1994 tot ca f 12 mln. aan uitgaven voor stichtingskosten
geleid. Huisvestingsuitgaven Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs
en VolwasseneneducatieDe uitgaven voor huisvestingsvoorzieningen in deze sector spitsen zich
toe op de grote investeringsprojekten van het Investeringsschema (IS) 1995
en de kleine huisvestingsvoorzieningen (KHV's).Ten laste van het budget voor grote investeringen (dit zijn investeringen
van meer dan f 0,5 mln.) zijn in 1994 aan 51 projekten goedkeuringen
verstrekt voor het houden van de aanbesteding. Het totale verplichtingenbedrag
hiervan is f 220,4 mln. met een kasbeslag voor 1994 van f 55,0 mln.
en een kasbeslag voor latere jaren van f 165,4 mln. Inclusief voorbereidingskosten
en de betalingen van verplichtingen uit voorgaande jaren is er in 1994 f 276,3
mln. betaald. Voor kleine huisvestingsvoorzieningen (dit zijn investeringen van minder
dan f 0,5 mln.) is in 1994 f 83,6 mln. betaald, inclusief uitgaven
voor eerste inrichting en een extra investeringsimpuls ad f 30,0 mln.
voor fusiestimulering van brede scholengemeenschappen. Het gaat hier om een
extra investeringsimpuls voor voorzieningen ≤ f 0,5 mln. naast de
investeringsimpuls voor voorzieningen ≥ f 0,5 mln., waarbij sprake
is van medefinanciering.De budgetten voor de hierboven genoemde grote en kleine huisvestingsvoorzieningen
zijn op grond van de bestaande regeling voor heraanwending van verkoopopbrengsten
onroerend goed VO/BVE verhoogd met het bedrag van deze opbrengsten. Wederom
valt er nl. mede als gevolg van herschikking en fusie een toename te constateren
van de uit verkoop van gebouwen verkregen middelen. Inclusief de gerealiseerde
verkopen door de Dienst der Domeinen beliep de opbrengst van verkoop onroerend
goed in 1994 f 76,0 mln.In het voortgezet onderwijs inclusief het voorbereidend beroepsonderwijs
zijn 108 fusies tot stand gekomen. Hierbij waren 335 scholen betrokken. Dit
resultaat is mede bereikt door hierboven genoemde extra investeringsimpuls
voor brede scholengemeenschappen en het inzetten van verkoopopbrengsten van
schoolgebouwen bij herschikking van huisvesting.In het secundaire beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie is er met
het Plan van Herschikking vormingswerk voor jeugdigen een fusieontwikkeling
geweest die het aantal zelfstandige instituten van 54 terugbrengt tot 16.
In het overige BVE-veld zijn er 4 fusies tot stand gekomen.De overige uitgaven betreffen de rente en aflossingen van leningen inclusief
die van de investeringen op grond van de Overgangswet WVO (f 223,3 mln.),
de huren (f 156,6 mln.), de verzekeringspremie (f 30,5 mln.) en
de normvergoeding voor aanpassingen van minder dan f 25,- per vierkante
meter (f 45,5 mln.). Huisvestingsuitgaven Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk
OnderzoekDe totale uitgaven op artikel 24.04 bedragen f 222,6 mln. Deze zijn
onder te verdelen in Investeringen WO f 184,2 mln., betalingen OKF HBO
f 31,4 mln., nabetalingen a.g.v jaarrekeningen HBO f 5,9 mln. en
technische advieskosten bouw f 1,1 mln.De investeringen WO hebben in 1994 naast de uitgaven voor kleine werken
en voor indexering, met name betrekking gehad op het eenmalig bijstellen van
lopende verplichtingen waarvan berekend is dat de lump sum-bekostiging in
de komende jaren niet toereikend zal zijn. Dit tekort over deze jaren is contant
gemaakt en in 1994 eenmalig uitbetaald (f 98 mln.). KerngegevensMN
1994SW 1994 Primair onderwijs1  Aantal
m2 BVO (bruto vloeroppervlak):    permanent eigendom10 139 172 10 808 496  noodbouw eigendom367 323 361 666  huurpanden431 888  318 492 
 Huisvestingsuitgaven BO+(V)SO (x f 1 mln)1 084,41 052,1   Voortgezet onderwijs en Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie  Aantal m2 BVO (bruto vloeroppervlak):    permanent
eigendom11 603 211  11 541 878 
 noodbouw eigendom778 573  676 978 
 huurpanden879 960  950 559  Huisvestingsuitgaven
VO (x f 1 mln)2443,1566,2 Huisvestingsuitgaven
BVE (x f 1 mln)2273,1249,0    Hoger
beroepsonderwijs  Aantal m2 FN (functioneel netto):   permanent757 664  n.v.t.3versoberde elementbouw137 778  n.v.t.3 noodgebouwen12 097  n.v.t.3huurpanden296 321  n.v.t.3Huisvestingsuitgaven
HBO (x f 1 mln)387,0n.v.t.3   Wetenschappelijk
onderwijs  Aantal FNm2:    permanent2 053 884 n.v.t.4 huurpanden66 204 n.v.t.4 verhuur8 703  n.v.t.4Huisvestingsuitgaven WO (x f 1 mln)168,6222,7De opgave van het aantal m2 stand MN 1994 komt uit de Cƒi-kaart
INFRASTRUCTUUR ONDERWIJS 93/94.Bronnen:WBO-systeem 1993ISOVSO-systeem 1993Huur BO en (V)SO berekend op basis van normoppervlakte x aantalbasisregistratie huisvesting (BRHU) peildatum 31-12-1993Huur beoordelingssysteem (HBS) 31-12-1993HBO huisvestingsbestand 31-12-1993 omgerekend van functioneel netto naar
bruto (factor 1.65).WO huisvestingsbestand 31-12-1993 omgerekend van functioneel netto naar
functioneel bruto (factor 1.81)De opgave van het aantal m2 stand SW 1994 komt uit de Cƒi-kaart
INFRASTRUCTUUR ONDERWIJS 94/95.Bronnen:WBO-systeem 1994ISOVSO-systeem 1994Huur BO en (V)SO berekend op basis van normoppervlakte x aantalbasisregistratie huisvesting (BRHU) peildatum 15-9-94 stand 1-1-95Huur beoordelingssysteem (HBS) 1-1-19951 Uitgegaan wordt van de bekostigde vierkante meters. Bij beleidsterrein
18 PO wordt uitgegaan van de in gebruik zijnde vierkante meters.2 Het totaal van de uitgaven bedraagt f 823,2 mln.; hiervan
is f 8 mln. onverdeeld.3 In verband met de decentralisatie huisvesting HBO worden
geen gegevens meer opgenomen bij beleidsterrein 24.4 In verband met de decentralisatie huisvesting WO worden geen
gegevens meer opgenomen bij beleidsterrein 24. 4. De mutaties in grote lijnen Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19941,834,8621,988,14866,000Amendementen– 3,740– 3,740 Oorspronkelijk
vastgestelde begroting 19941,831,1221,984,40866,000 Mutaties
1e suppletoire begroting 1994186,6581,805331,863 Mutaties
2e suppletoire begroting 19946,644104,09812,317 Mutaties
Slotwet26,9467,6796,479 Stand Rekening 19942,051,3702,097,990416,659Totaal verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand
Rekening220,248113,582350,659Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties7,56760,6926,87975,138Autonome mutaties– 16,76262,40620045,844Beleidsmatige mutaties11,000– 19,000600– 7,400Totaal1,805104,0987,679113,582Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties 53,9614,89758,858 Autonome
mutaties331,863– 41,6441,582291,801 Beleidsmatige
mutaties    Totaal331,86312,3176,479350,659Toelichting UitgavenVan de technische mutaties totaal ad f 74,8 mln. heeft f 70,7
mln. betrekking op een toevoeging van verkoopopbrengsten onroerend goed in
verband met de middelenafspraak voor artikel 24.02.Het totaal van de autonome mutaties bestaat hoofdzakelijk uit een toevoeging
van middelen ad f 53,1 mln. in verband met een overloop van de OKF-operatie
HBO naar 1994. (zie terzake de mutatie opgenomen in de 2e suppletoire wet
voor artikel 24.04) Van de beleidsmatige mutaties heeft f 30 mln. betrekking
op een investeringsimpuls in het VO voor kleine huisvestingsvoorzieningen
ter stimulering van fusies van brede scholengemeenscappen. Dekking ervan is
gevonden binnen de huisvestingsvoorzieningen primair onderwijs. OntvangstenDe technische mutaties totaal ad f 58,8 mln. hebben betrekking op
verkoop onroerend goed opbrengsten die in verband met een middelenafspraak
aan uitgavenartikel 24.02 zijn toegevoegd. De autonome mutaties tot een totaal van f 291,8 mln. zijn in hoofdzaak
een gevolg van het gedeeltelijk in 1994 ontvangen van deelnamesommen in verband
met de OKF-operatie HBO (f 331,9 mln.) en een verlaging ad f 50,0
mln. in verband met het niet doorgaan van verkoop van sportvelden. VerplichtingenDe autonome verplichtingenmutaties bestaan met name uit een verhoging
van het budget VO met f 243 mln. in verband met het begin 1994 vastgestelde
investeringsschema 1994 en de wijziging van de huurprocedure in 2-jaarlijkse
goedkeuringen waardoor het verplichtingenbudget voor 1995 in 1994 wordt belast.Voorts is in verband met de overdracht van de huisvestingsverantwoordelijkheid
aan de universiteiten het verplichtingenbudget van artikel 24.04 neerwaarts
bijgesteld met f 149 mln. in verband met het niet meer aangaan van (meerjarige)
verplichtingen en afboeking van reeds aangegane verplichtingen met kasgevolgen
vanaf 1995. BELEIDSTERREIN 25.00 STUDIEFINANCIERING 1. AlgemeenUit hoofde van de Wet op de studiefinanciering (WSF) worden aan studerenden
van 18 jaar en ouder toelagen verstrekt met als oogmerk de toegankelijkheid
van het onderwijs te waarborgen. Voorwaarde is dat men de nederlandse nationaliteit
heeft of een status die daaraan is gelijkgesteld. Een tweede voorwaarde is
dat men studeert aan een in Nederland gevestigde onderwijsinstelling die voltijds
onderwijs verzorgt en die door de rijksoverheid wordt bekostigd. Uitzondering
op deze regel zijn instellingen die onder de Wet Erkende Onderwijsinstellingen
(WEO) vallen. Ook is het op grond van internationale verdragen mogelijk om
met WSF aan buitenlandse instellingen te studeren. De WSF-toelage bestaat
uit een basisbeurs voor iedereen en een aanvullende financiering die afhankelijk
is van het ouderlijk inkomen. Deze aanvullende financiering wordt tot een
bepaald normbedrag verstrekt in de vorm van een rentedragende lening die men
na afloop van de studie moet terugbetalen. Heeft men recht op meer aanvullende
financiering dan wordt het meerdere verstrekt als een aanvullende beurs (gift).In het kader van de WSF is in 1994 ruim f 3 550 mln. uitgegeven
aan studietoelagen. Hiervan heeft f 2 519 mln. betrekking op basisbeurzen,
f 683 mln. op aanvullende beurzen en f 348 mln. op rentedragende
leningen.Naast de WSF voor 18-plussers is er de Regeling Tegemoetkoming studiekosten
voor studerenden van 12 tot 18 jaar. Afhankelijk van het inkomen ontvangen
ouders van schoolgaande kinderen waarvoor tevens recht op kinderbijslag bestaat,
een tegemoetkoming in de studiekosten. Dit betreft zowel een compensatie voor
het les- of collegegeld als een normvergoeding voor de directe
studiekosten (boeken, reiskosten). Over het schooljaar 1993/94 is er voor
203 600 scholieren een tegemoetkoming verstrekt voor een totaalbedrag
van f 218 mln.. Hiervan is zo'n f 30 mln. in 1994 betaald. Inmiddels
zijn er voor het schooljaar 1994/95 zo'n 180 000 tegemoetkomingen toegekend
voor een bedrag van f 195 mln.. Hierop is in 1994 voor circa f 170
mln. betaald. De totale uitgaven ten laste van 1994 in het kader van de TS
bedragen derhalve f 200 mln.. De ontvangsten die op dit beleidsterrein worden verantwoord, vloeien voort
uit enerzijds de WSF en anderzijds de Les- en cursusgeldwet (LCW). De zogenaamde
WSF-ontvangsten bestaan uit terugbetalingen vanwege:▪ in het verleden ten onrechte verstrekte studiefinanciering (achterstallig
lager recht); in 1994 is hierop f 202 mln. ontvangen. Hiervan heeft ruim
f 10 mln. betrekking op leningen (niet-relevant);▪ in het verleden verstrekte renteloze voorschotten; de reguliere
ontvangsten over 1994 bedragen f 125 mln.; dit bedrag is ontvangen van
zo'n 112 000 aflossers; daarnaast heeft de actie aflossen met korting
(VASK) voor f 185 mln. extra ontvangsten gezorgd; tevens is f 18
mln. via de deurwaarder ontvangen;▪ in het verleden verstrekte rentedragende leningen; hiervan heeft
f 257 mln. betrekking op leningen die voor 1992 zijn verstrekt; het gaat
daarbij om 134 000 debiteuren; op leningen die vanaf 1992 zijn verstrekt,
is f 59 mln. afgelost; dit betreft ruim 7000 debiteuren; daarnaast is
voor f 7 mln. aan rente-aflossing op deze leningen ontvangen. Aan lesgeld is in 1994 een bedrag van f 693 mln. geïnd. Dit
bedrag heeft voor een klein deel betrekking op schooljaar 1993/94 en verder
op schooljaar 1994/95. Over het schooljaar 1994/95 staan per 31 december 1994
zo'n 493 000 lesgeldplichtigen geregistreerd. 2. Het gevoerde beleidOp het WSF-terrein zijn in 1994 een aantal belangrijke wijzigingen doorgevoerd.
In het algemene deel van In paragraaf 1.4 van de Memorie van Toelichting (Studenten
meer op eigen benen) worden de belangrijkste wijzigingen die in 1994 op het
beleidsterrein studiefinanciering zijn doorgevoerd toegelicht. Het betreft
hier de studievoorgangscontrole, de Stoeb-maatregelen, de openbaar vervoerskaart
en de actie «vervroegd aflossen studieleningen met korting (VASK)».
Om dubbeling te voorkomen wordt kortheidshalve verwezen naar deze toelichting. 3. Onderbouwing met kengetallenIn onderstaande tabel worden de aantallen en bedragen vergeleken van de
stand ontwerpbegroting 1994 en de uiteindelijke realisatie over 1994. Daarbij
valt op dat de totale uitgaven slechts zo'n f 33 mln. afwijken van de
oorspronkelijke raming. De lagere uitkomst is het resultaat van lagere uitgaven
aan rentedragende lening en hogere uitgaven beurs en TS17-. KerngegevensMJN
1994SW 1994 Gerechtigden naar toekenningssoort
(x 1000)   WSF18+ (gemiddelden per maand)   – basisbeurs uitwonend278,3292,4– basisbeurs thuiswonend312,0309,0 – toeslagen1,21,2– aanvullende beurs204,0213,5 – rentedragende
lening250,7282,7 – OV-kaart594,7599,4TS/TSD schooljaar 1993/94   TS17-195,4203,6 TSD8,83,9   Uitgaven naar toekenningssoort (x f 1 mln)  WSF18+  – basisbeurs uitwonend1 738,61 854,2 –
basisbeurs thuiswonend698,9654,7 – toeslagen12,611,5– aanvullende beurs648,9683,3 – overig
WSF18+91,1– 7,7 – stelselaanpassing (Stoeb)– 70,00,0Totaal WSF18+3 120,13 196,0Rentedragende
lening490,9347,5 OV-kaart658,6654,4 Regeling
TS169,5200,4 Regeling TSD11,83,8 Overig
SF3,220,1 Totaal uitgaven4 454,14 422,2Ontvangsten WSF   – relevant906,1783,2 –
niet relevant53,169,7 Totaal ontvangsten WSF959,2852,9Ontvangsten lesgeld654,2693,04. Ontwikkeling van de aantallen – wsf-gerechtigdenHet aantal WSF-gerechtigden met een basisbeurs heeft in 1994 gemiddeld
601 400 per maand bedragen. Dit is 11 100 meer dan in de oorspronkelijke
begroting 1994 was voorzien. Deze toename is met name gelokaliseerd
bij het m.b.o. Daarnaast zijn de aantallen in het ho hoger dan geraamd, maar
die in het v.o. liggen iets lager. Met de stijging van het aantal WSF-gerechtigden
neemt ook het aantal toe dat in aanmerking komt voor een OV-kaart. Behalve
de hogere aantallen is sprake van een iets groter aantal uitwonende studerenden.
Ook de aantallen gerechtigden die voor aanvullende financiering in aanmerking
komen, zijn hoger uitgevallen dan geraamd in de oorspronkelijke begroting
1994. Bij de aantallen met aanvullende beurs is sprake van 4,5% meer gerechtigden
en bij de rentedragende lening is dat zelfs 13%. Dit houdt behalve met de
hogere onderwijsdeelname in het mbo tevens verband met de verlaging van de
basisbeurs die halverwege 1993 voor vo en mbo'ers is doorgevoerd. Doordat
de studenten met ouders uit de lagere inkomensgroepen worden gecompenseerd
in de aanvullende beurs, neemt hierdoor het aantal gerechtigden met een aanvullende
beurs toe. – tegemoetkoming studiefinancieringBij de TS17- is eveneens sprake van hogere aantallen gerechtigden. Naar
verwachting zouden de aantallen scherp dalen als gevolg van de bevriezing
van de norminkomens tot waar recht op TS bestaat. Door de gematigde loonontwikkeling
hebben echter minder mensen hun recht op TS verloren zodat de verwachte daling
een stuk minder scherp is. In de tabel zijn de aantallen voor het schooljaar
1993/94 naast elkaar gezet omdat van 1993/94 de definitieve aantallen bekend
zijn. Voor het schooljaar 1994/95 worden ook in 1995 nog toekenningen verwacht.
De verwachte uitkomst voor het schooljaar 1994/95 bevestigt overigens het
beeld van 1993/94, namelijk hogere aantallen TS-gerechtigden dan geraamd.De TS-regeling voor deeltijdstuderenden van 21 jaar en ouder geeft een
tegenovergesteld beeld te zien. Daar lopen de aantallen sterk terug met name
bij de overgangsregeling uit het oude TSD-stelsel.Voor een belangrijk deel is met al deze volume-ontwikkelingen al rekening
gehouden bij het opstellen van de ontwerpbegroting 1995 en de Najaarsnota
1994 en zijn ze hierin cijfermatig verwerkt. Vergelijking van de uitgaven – WSFAls gevolg van de hogere aantallen gerechtigden en het hogere uitwonendenpercentage
is het betaalde bedrag aan basisbeurzen voor uitwonenden aanzienlijk hoger
dan de begroting 1994 aangeeft. Het verschil tussen oorspronkelijk raming
en realisatie bedraagt ca. f 115 mln..Voor de thuiswonende studenten zijn de basisbeursuitgaven iets lager uitgevallen.
Mede doordat het aantal thuiswonenden iets lager uitkomt en bovendien het
gemiddelde beursbedrag door de verlaging uit 1993 voor vo en mbo lager is,
ontstaat een verschil van f 44 mln..De hogere aantallen met aanvullende beurs en de gemiddeld hogere aanvullende
beursbedragen vanwege de verlaging basisbeurs in vo en mbo leiden tot ruim
f 34 mln. hogere uitgaven.In de realisatie is tevens het effect van de studievoortgangscontrole
begrepen. Tot en met 31 december 1994 was er voor f 97,3 mln. aan beurzen
omgezet in rentedragende lening. Dit betreft voor circa f 87 mln. basisbeurs
en voor f 10 mln. aanvullende beurs. In de oorspronkelijke begroting
1994 was «slechts» een opbrengst van f 45 mln. opgenomen,
waarvan f 43 mln. basisbeurs en f 2 mln. aanvullende beurs. Ten
opzichte van deze stand heeft de studievoortgangscontrole dus f 52 mln.
meer opgebracht (ten opzichte van de stand 2e suppletoire wet 1994 leidt de
uitkomst van de studievoortgangscontrole overigens tot een budgettaire tegenvaller). – achterstallig rechtDe hier geschetste verschillen bij de basis- en aanvullende beurs zijn
enigszins vertekend door het achterstallig recht. In de oorspronkelijke begroting
1994 was dit apart in de bijdrage kengetallen opgenomen onder de noemer «Overig
WSF». Hiervoor was onder de noemer «overig WSF18+» een bedrag
van f 108 mln. opgenomen waarvan f 89 mln. basisbeurs en f 19
mln. aanvullende beurs. Daarnaast bevatte de post rentedragende lening in
de oorspronkelijke begroting ook nog f 18 mln. bijtelling aan achterstallig
recht.Het totale achterstallig recht dat over het jaar 1994 op de begroting
drukt, is uitgekomen op f 106 mln. Hiervan heeft f 35 mln. betrekking
op de basisbeurs, f 57 mln. op de aanvullende beurs en f 12 mln.
op de rentedragende lening. De overige f 2 mln. betreft rentedragende
lening van voor 1992. Deze bedragen zijn verwerkt in de eindstanden van de
betreffende toekenningssoorten. Hiermee is tevens het verschil tussen realisatie
en begroting voor de post «overig WSF18+» grotendeels verklaard. – STOEBDe stelselaanpassing Stoeb waarvoor in de oorspronkelijke begroting een
opbrengst van f 70 mln. is opgenomen, is wat betreft de verlaging van
de basisbeurs uitgesteld tot 1 januari 1995. Dit besparingsverlies is verdisconteerd
in de genoemde verschillen bij de basis- en aanvullende beurs. – rentedragende leningenHet grote verschil bij de rentedragende leningen wordt veroorzaakt doordat
studerenden minder van hun leenrechten opnemen dan waarmee in de begroting
rekening is gehouden, het zogenoemde opname-percentage. In de begroting 1994
is nog gerekend met een opname-percentage van 62%. Over heel 1994 gemeten
is het gemiddelde opname-percentage echter slechts 42%. De wo-studerenden
maken het meeste gebruik van hun leenrechten, te weten 54%. Bij de hbo'ers
ligt het opname-percentage op 43%, bij de mbo'ers op 25% en bij de vo-studerenden
is het opname-percentage het laagst, namelijk 16%. Tot en met december 1994
was nog steeds sprake van een licht dalende trend. Over de maand december
lag het opname-percentage op ongeveer 38%. – tegemoetkoming studiefinancieringBij de uitgaven TS17- is zowel sprake van hogere aantallen gerechtigden
als van gemiddeld iets hogere toekenningsbedragen. Daarnaast is een in de
begroting voorziene kasschuif van 1994 naar 1995 niet doorgegaan zodat in
1994 een extra tegenvaller van zo'n f 15 mln. is opgetreden. Totaal is
f 31 mln. meer aan tegemoetkomingen verstrekt dan waarmee in de oorspronkelijke
begroting rekening was gehouden. Zoals reeds gemeld loopt het beroep op de
TSD-regeling snel terug. Dit heeft geleid tot f 8 mln. minder uitgaven
ten opzichte van de oorspronkelijke raming. – overige uitgaven WSFHet relatief grote verschil bij de overige uitgaven SF (+ f 17 mln.)
wordt grotendeels verklaard doordat in de oorspronkelijke begroting nog geen
voorziening was getroffen voor bepaalde uitvoeringskosten van de IB-Groep
die ten laste van het begrotingsartikel voor de programma-uitgaven worden
gebracht. Dit betreft met name de incasso-kosten die door de deurwaarders
aan de IB-Groep worden doorberekend. Ook het beroep van EG-studerenden in
Nederland op het Raulin-arrest is fors hoger dan verwacht. Studenten uit EG
landen die in Nederland studeren hebben recht op onderwijsretributies. Over
1994 is voor f 5,1 mln. aan vergoedingen college- en lesgeld aan deze
groep studerenden verstrekt. Vergelijking van de ontvangsten – WSFDe relevante ontvangsten WSF zijn f 123 mln. lager dan in de oorspronkelijke
begroting 1994 geraamd. Dit komt met name door de lagere opbrengsten van de
VASK. Deze was in de begroting opgenomen voor f 410 mln. De uiteindelijke
opbrengst is «slechts» f 185 mln. Dit veroorzaakt een negatief
verschil van f 225 mln. Dat betekent dat de overige relevante ontvangsten
dus f 102 mln. hoger zijn uitgevallen. De oorzaak hiervan is met name
gelegen in de hogere spontane aflossingen. Een toenemend aantal debiteuren
blijkt de tijdens de studie opgebouwde WSF-schuld vervroegd af te lossen.
Ook degenen die al aan het aflossen zijn, lossen vrijwillig meer af dan ze
volgens de door de IB-Groep berekende termijnen zouden moeten. De hogere ontvangsten
zijn voor een deel ook het gevolg van het verbeterde inningsbeleid van de
IB-Groep. Achterstallige debiteuren worden eerder en frequenter gerappelleerd
en bij niet reageren sneller overgedragen aan de deurwaarder.De ontvangsten die niet relevant zijn voor het genormeerde financieringstekort
komen eveneens hoger uit dan geraamd. Ook dit effect heeft hogere spontane
aflossingen als achtergrond. – lesgeldBij de ontvangsten lesgeld is enerzijds sprake van een iets gewijzigd
ritme van inning van de jaarlijkse lesgeldvorderingen. Dit heeft voor 1994
tot gevolg dat een iets groter bedrag uit de voorgaande schooljaren is ontvangen
en een iets kleiner percentage van de lesgeldvorderingen over schooljaar 1994/95.
Het aantal lesgeldvorderingen is met 493 000 zo'n 17 000 hoger dan
in de oorspronkelijke begroting 1994. Het netto effect is dat de ontvangsten
lesgeld f 39 mln. hoger uitvallen dan in de oorspronkelijke begroting
is geraamd. 5. De mutaties in grote lijnenHet beeld van de begrotingsuitvoering over 1994 ziet er als volgt uit. Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 19944,455,0704,455,0701,613,400Amendementen   Oorspronkelijk vastgestelde
begroting 19944,455,0704,455,0701,613,400     Mutaties
1e suppletoire begroting 1994– 32,400– 32,40017,000Mutaties 2e suppletoire begroting 1994– 40,700– 40,700– 73,888Mutaties Slotwet40,26240,262– 10,644Stand Rekening 19944,422,2324,422,2321,545,868 Totaal
verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand Rekening– 32,838– 32,838– 67,532Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties (x
f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 487– 75,000– 39,129– 114,616Autonome mutaties13,000109,3008,591130,891 Beleidsmatige
mutaties– 44,913– 75,00070,800– 49,113Totaal– 32,400– 40,70040,262– 32,838Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties 64,312– 19,96244,350Autonome mutaties17,000– 138,2009,318– 111,882Beleidsmatige mutaties    Totaal17,000– 73,888– 10,644– 67,532Het totale beeld van de rijksrekening 1994 wijkt zoals al eerder opgemerkt
f 33 mln. af van de oorspronkelijke begroting. Hierin liggen echter wel
enige tegengestelde mutaties aan ten grondslag.Door het hoger dan verwachte leerlingvolume zijn de uitgaven aan beurzen
WSF, OV-kaart en tegemoetkomingen TS fors hoger uitgevallen. Het totale verschil
bedraagt f 72,9 mln. Daarnaast is vanwege hogere aantallen uitwonenden
en tegenvallende opbrengst studievoortgangscontrole opgenomen. De opbrengst
van de studievoortgangscontrole in het hoger onderwijs heeft f 52 mln.
meer opgebracht dan in de oorspronkelijke begroting 1994 was geraamd. Dit
is met name het gevolg van het in de begroting 1994 opnemen van het budgettaire
effect van de omzettingen over 1993. Wordt hiermee rekening gehouden en ook
met de verhoging van de raming vanwege het optrekken van de norm voor 1e-jaars
ho-studenten naar 25% dan resulteert een daarmee samenhangende raming van
f 125 mln. Ten opzichte van die raming ontstaat dan een tegenvaller ontstaat
van f 28 mln. Overigens is de raming van f 125 mln. tussentijds
bij 2e suppletoire wet nog met f 20 mln. verhoogd op grond van voorlopige
realisatiecijfers studievoortgangscontrole. Achteraf bleek echter dat een
aantal studerenden ten onrechte was omgezet danwel geen studiefinanciering
genoot. STOEBIn de begroting 1994 zijn verder de wetswijzigingen verband houdend met
Stoeb verwerkt. Ten opzichte van de in de oorspronkelijke begroting ingeboekte
Stoeb-reeks geeft het wetsvoorstel in 1994 een f 84 mln. hogere opbrengst.
Dit komt doordat de incidentele meeropbrengsten van de studievoortgangscontrole
ad. f 55 mln. hierin zijn verwerkt, alsmede het geraamde effect van de
verhoging van de studievoortgangsnorm voor 1e-jaars ho-studenten naar 25%.
Dit effect bedraag f 25 mln. Daarnaast is rekening gehouden met de ontwikkeling
van de studentenaantallen die zijn doorwerking heeft op de Stoeb-ramingen.
Deze mutatie van – f 84 mln. is opgenomen onder het kopje «diversen». Openbaar vervoerskaartBij de OV-kaart is sprake van een tegenvaller als gevolg van de afrekening
van het oude OV-contract over 1994. Deze afrekening (ten bedrage van f 70,8
mln.) dient al in 1994 te worden betaald en niet in 1995 zoals in de begroting
was verondersteld. Beleidsmatige mutatiesOnder de beleidsmatige mutaties is verwerkt dat de oorspronkelijk geplande
verlaging van de basisbeurs per 1-9-1994 eerst per 1-1-1995 ingaat. Verder
is een aantal kasschuiven met de vergoeding voor de OV-kaart gepleegd om het
kasbeeld zoveel mogelijk in overeenstemming te brengen met het beschikbare
kasbudget 1994. Dit is onder andere gebeurd om het besparingsverlies van de
Stoeb in 1994 af te dekken. BELEIDSTERREIN 26.00 OVERIGE PROGRAMMA-UITGAVEN AlgemeenDit beleidsterrein omvat artikelen die als gemeenschappelijke noemer hebben
dat het gaat om uitgaven ten behoeve van het onderwijs die niet aan een bepaalde
onderwijssoort zijn toe te rekenen. Het betreft een breed scala van uitgavenartikelen,
uiteenlopend van «bemiddeling wachtgelders» en «internationale
betrekkingen» tot staartpostartikelen als «prijsbijstelling»
en «centraal beheerde middelen». Op deze laatstgenoemde artikelen
komen bijv. via de «aanvullende post»-mutaties nog niet nader
verdeelde gelden van Financiën binnen.Vanwege het uiteenlopend karakter van dit beleidsterrein, is het niet
zinvol op beleidsterreinniveau een toelichting te geven. In tegenstelling
tot de overige beleidsterreinen, worden op beleidsterrein 26 de overzichten
van de gepleegde mutaties in 1994 daarom tevens op het niveau van de afzonderlijke
artikelen gepresenteerd. De toelichtingen op de belangrijkste mutaties zijn
eveneens terug te vinden op artikelniveau. Opbouw mutaties vanaf de stand ontwerp-begroting tot stand
rekening (x f 1 000)  VerplichtingenUitgavenOntvangstenStand ontwerp-begroting 1994493 909497 16346 319Amendementen– 7 600– 7 600 Oorspronkelijk
vastgestelde begroting 1994486 309489 56346 319    Mutaties 1e suppletoire begroting 199413 74517 847– 6 014Mutaties 2e suppletoire begroting 1994– 309 215– 302 215– 40 086Mutaties Slotwet– 5 655– 13 0629 772Stand Rekening 1994185 184192 1339 991Totaal verschil tussen oorspronkelijk vastgestelde begroting en stand
Rekening– 301 125– 297 430– 36 328Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties beleidsterrein
26.00 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 202 717– 16 713– 1 234– 220 664Autonome mutaties197 356– 245 575– 11 828– 60 047Beleidsmatige mutaties23 208– 39 927 – 16 719Totaal17 847– 302 215– 13 062– 297 430Hierna volgen de overzichten van de gepleegde uitgavenmutaties in 1994
en de toelichting van de belangrijkste mutaties per artikel. Artikel 26.01 Bemiddeling wachtgeldersOp dit artikel worden uitgaven voor het terugdringen van het aantal wachtgelders
verantwoord. Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.01 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties1 113– 619 494Autonome mutaties – 10 000– 3 593– 13 593Beleidsmatige mutaties    Totaal1 113– 10 619– 3 593– 13 099ToelichtingOp dit artikel is bij de ontwerpbegroting 1994 f 27,9 mln. aan uitgaven
begroot, de gerealiseerde uitgaven bedragen f 14,8 mln. Het verschil
tussen realisatie en begroting ad f 13,1 mln. is een gevolg van de geringe
realisatie van de door de RBA's (in samenwerking met Stichting LIOS) te organiseren
trajektbemiddelingsaktiviteiten ten behoeve van wachtgelders. Artikel 26.02 Overige rechtspositionele uitkeringenDe uitgaven op dit artikel betreffen de VUT-60 regeling voor onderwijspersoneel
in de sectoren PO, VO en BVE, HBO en de DOP-regeling, die beide door het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds worden uitgevoerd. Daarnaast omvat dit artikel nog
niet aan enig beleidsterrein toegerekende rechtspositionele uitkeringen. Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.02 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 173 884– 20 639 – 194 523Autonome mutaties – 2 401– 3 132– 5 533Beleidsmatige mutaties    Totaal– 173 884– 23 040– 3 132– 200 056ToelichtingDe stand bij ontwerpbegroting 1994 was f 318,7 mln., de gerealiseerde
uitgaven bedragen uiteindelijk f 118,6 mln.De mutatie tussen begroting en realisatie (totaal f 200,1 mln.) is
grotendeels te verklaren door het bedrag ad f 132,9 mln. dat oorspronkelijk
bestemd was voor VUT-60, en bij 1e suppletoire wet overgeheveld is naar de
CAO t.b.v. de bevordering arbeidsparticipatie onderwijspersoneel (BAPO) en
de Seniorenregeling onderwijspersoneel (SOP). Bij 2e suppletoire wet was voor
extra wachtgelduitgaven als gevolg van de wet Terugdringing Beroep Arbeidsongeschiktheidsregelingen
(TBA) f 22,9 mln. benodigd, waarvan f 11,4 mln. alvast aan de beleidsterreinen
kon worden toegevoegd. Artikel 26.03 CASO, vakbondsfaciliteiten en voorzieningenDit artikel bevat middelen voor:– stimulering van beleidsondersteunende ontwikkelingen aan de lerarenopleidingen;– na- en omscholing van leraren in het primair en voortgezet onderwijs;– commissies en onvoorziene uitgaven, zoals nabetalingen;– beleidsanalyse op het gebied van de onderwijsverzorging;– facilitering van organisaties t.b.v. onderwijs- en onderzoekspersoneel
voor werkzaamheden voor het georganiseerd overleg en voor vakbondswerkzaamheden;– beheer, onderhoud en exploitatie van de Centrale Administratie
van Salarissen van Onderwijspersoneel (CASO). Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.03 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties6013 663 4 264Autonome mutaties – 1 500– 97– 1 597Beleidsmatige mutaties 1 200 1 200Totaal6013 363– 973 867ToelichtingBij de ontwerpbegroting 1994 was op dit artikel f 35,7 mln. uitgaven
begroot, uiteindelijk is f 39,5 mln. uitgegeven.De belangrijkste mutatie was een bijgeboekt bedrag voor het project Vitaal
leraarschap (f 3,75 mln. in de 2e suppletoire wet). 26.04 Garanties ABPOp dit artikel worden de eventuele uitgaven, die ingevolge artikel N2
van de Algemene Burgerlijke Pensioenwet moeten worden betaald, geboekt. Dit
artikel wordt al enkele jaren PM geraamd, en niet belast. Dit geldt ook voor
1994. Met ingang van de begroting 1995 komt dit artikel te vervallen. 26.05 Internationale betrekkingenOp dit artikel zijn de uitgaven ten behoeve van de internationale samenwerking
opgenomen, zowel voor multilaterale als bilaterale samenwerking.Voor een toelichting op het gevoerde beleid inzake internationale samenwerking
wordt verwezen naar het algemeen deel van de memorie van toelichting op de
Rekening (par. 1.5).In het algemeen kan worden gesteld dat het voorgenomen beleid in grote
lijnen is gerealiseerd. De tot en met 2e suppletoire wet beschikbaar gestelde
middelen zijn nagenoeg volledig aangewend (slotwetmutatie is slechts -/- f 0,2
mln.). De gerealiseerde uitgaven (f 19,2 mln.) zijn f 5,4 mln. lager
dan het bij de begroting 1994 beschikbaar gestelde budget op dit artikel .Op het artikelonderdeel «Bilaterale Samenwerking» is in het
totaal f 8,7 mln. uitgegeven, en een bedrag van f 4,5 mln. overgeboekt
bij tweede Suppletoire Wet voor de uitvoering van de Culturele Accoorden (dit
zijn bilaterale verdragen tussen Nederland en andere landen op het terrein
van onderwijs, wetenschappen en cultuur).Op het artikelonderdeel «Internationalisering» is f 8,6
mln. uitgegeven. De beschikbare middelen ten behoeve van samenwerking
met Midden en Oost Europa zijn niet geheel aangewend door het voortijdig beëindigen
van enkele projecten c.q. het niet realiseren van enkele projecten op het
terrein van de Nederlandse taal en Cultuur.De uitgaven op de overige artikelonderdelen zijn totaal f 1,8 mln.
 Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.05 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties1 858– 9 949– 26– 8 117Autonome mutaties3 000 – 1992 801Beleidsmatige mutaties– 90  – 90Totaal4 768– 9 949– 225– 5 406ToelichtingVan de belangrijkste mutaties in 1994 heeft de externe overboeking (technische
mutatie bij 1e suppletoire begroting) van f 1,9 mln. betrekking op gelden
die van het ministerie van Economische Zaken naar dit artikel werden overgeboekt
ten behoeve van het Programma Samenwerking Oost-Europa (PSO). Het verplichtingenbudget
werd reeds met de tweede Suppletoire Wet 1993 toegevoegd.De interne overboekingen (totaal f 10,0 mln.) hebben betrekking op
gelden die bij tweede Suppletoire Wet en Slotwet 1994 naar andere artikelen
zijn overgeboekt in het kader van de nota «Grenzen Verleggen»
en voor de uitvoering van de Culturele Accoorden door de NUFFIC.De autonome mutatie van f 3,0 mln. betreft een eenmalige verhoging
van dit artikel voor projecten met Rusland als gevolg van vertraging van deze
projecten in het jaar 1993. Deze mutatie is bij de eerste Suppletoire Wet
1994 gerealiseerd. 26.06 LoonbijstellingHet artikel Loonbijstelling vervult dezelfde functie binnen de begroting
van OCenW als de overeenkomstige staartposten in de miljoenennota: de bijstelling
van de begroting voor de nominale loonontwikkeling wordt in eerste instantie
geraamd op de aanvullende post in de miljoenennota; na de vaststelling van
de feitelijke loonontwikkeling per begroting worden de daarbij vastgestelde
bedragen overgeheveld naar het artikel Loonbijstelling. Omdat de loonontwikkeling
per artikel van de begroting uiteen kan lopen, en vaststelling van de precieze
som tijd vergt, kan het artikel gedurende het jaar een saldo weergeven.Naast de verdeling van de bedragen die voortvloeien uit algemene salarismaatregelen
vervult het artikel een vergelijkbare rol bij de raming en verdeling van de
uitdeling van de incidentele looncomponent. Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.06 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties– 42 91817 906 – 25 012Autonome mutaties – 56 871– 1 416– 58 287Beleidsmatige mutaties24 913  24 913Totaal– 18 005– 38 965– 1 416– 58 386ToelichtingBij de begroting stond op dit artikel f 58,4 mln., na afsluiting
van 1994 is het saldo nihil.In de eerste suppletoire wet 1994 is het Loonakkoord 1993/1995 verwerkt,
waarmee in totaal een bedrag van f 766,6 mln. was gemoeid. Zie hiervoor
tevens de toelichting in het algemeen deel van de memorie van toelichting
op de rekening (hoofdstuk 3 stap voor stap door de rekening).Van het ministerie van Financiën is in het kader van het Loonakkoord
in totaal f 303,7 mln. ontvangen. Bovendien zijn er nog enkele verschuivingen
binnen de OCenW-begroting gepleegd waardoor in totaal aan de beleidsterreinen
een bedrag is toegevoegd van f 344,1 mln.Bij tweede suppletoire wet zijn van Financiën gelden ontvangen in
verband met het ABP-complex en de premie-mutaties per 1 januari 1994. Deze
gelden zijn over de beleidsterreinen verdeeld. Tevens zijn aan de beleidsterreinen
PO en VO de gelden voor de incidentele looncomponent uitgedeeld. Artikel 26.07 PrijsbijstellingDit artikel heeft als doel de aanpassing van het prijsniveau van het jaar
voorafgaand aan het begrotingsjaar naar dat van het begrotingsjaar, zichtbaar
te maken. Net als bij de Loonbijstelling wordt de benodigde bijstelling eerst
geraamd op een aanvullende post in de miljoenennota, waarna overheveling plaatsvindt
naar de artikelen Prijsbijstelling op de verschillende begrotingshoofdstukken.Op dit artikel is geen bedrag begroot voor 1994, en zijn gedurende het
jaar geen mutaties gepleegd, aangezien de prijscompensatie 1994 niet door
het Kabinet is uitgekeerd. 26.08 Centraal beheerde middelenOp dit artikel worden uitgavencategorieën geraamd die pas tot besteding
kunnen leiden als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan (bijv. extra uitgaven
bouw op voorwaarde dat ontvangsten uit verkoop sportvelden worden gerealiseerd).
Tevens komen hier mutaties tot uitdrukking als gevolg van het niet geheel
synchroon lopen van taakstellingen en daadwerkelijk gegenereerde opbrengsten,
en worden nog niet ingevulde taakstellingen hier geparkeerd. Overzicht van de in 1994 gepleegde uitgavenmutaties artikel
26.08 (x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties10 513– 7 075– 1 2082 230Autonome mutaties194 356– 174 803– 3 39116 162Beleidsmatige mutaties– 1 615– 41 127 – 42 742Totaal203 254– 223 005– 4 599– 24 350ToelichtingBij de begroting 1994 stond f 24,4 mln. op dit artikel, de eindstand
1994 bedraagt f 0.De belangrijkste mutatie bestond uit een verhoging van de begroting bij
1e suppletoire van f 147 mln. ter compensatie van meeruitgaven als gevolg
van de hogere toestroom van het aantal asielzoekers dan voorzien. Bij
tweede suppletoire wet is dat bedrag over de betreffende beleidsterreinen
verdeeld. Artikel 26.09 Emancipatie-activiteitenOp dit artikel worden, net als de vorige artikelen, geen uitgaven gedaan:
jaarlijks wordt het beschikbare budget over de betrokken beleidsterreinen
verdeeld. Het bedrag voor 1994 was reeds voor het tot stand komen van de begroting
1994 verdeeld (f 5,4 mln.) en aan de reguliere budgetten voor emancipatie-activiteiten
op de beleidsterreinen toegevoegd; de begrotingsstand op dit artikel was dan
ook f 0.1994 vormde het eerste uitvoeringsjaar van de vierde onderwijsemancipatienota,
(zoals vastgesteld in de TK (UCV 4 oktober 1993). In 1994 is het emancipatiebudget,
bestaande uit het bedrag van f 5,4 mln centrale middelen tezamen met
de in de reguliere budgetten opgenomen bedragen ingezet overeenkomstig de
bestedingsplannen per directie, gericht op de emancipatiespeerpunten zoals
opgenomen in genoemde nota.De speerpunten betreffen:a. toekomstoriëntatie, keuzebegeleiding en beroepskwalificatie voor
meisjes en jonge vrouwen;b. sociaal-culturele zelfstandigheid en weerbaarheid;c. allochtone meisjes en vrouwen: onderwijsparticipatie van Turkse en
Marokkaanse meisjes;d. de positie van vrouwen in onderwijs en onderzoek.Een vijfde categorie wordt gevormd door het emancipatie-ondersteuningsbeleid.In de tabel is aangegeven welk budget per speerpunt is uitgegeven, uitgesplitst
naar directie. Specificatie uitgaven onderwijsemancipatiebeleid naar
speerpunt en betrokken beleidsterrein (x f 1000) onderwijsemancipatiespeerpuntendirectieartikelspeerpunt a.speerpunt
b.speerpunt c.speerpunt d.ondersteuningtotaal PO18.054801001001503781 208VO19.056237814752605722 711BVE20.03*****4 863 HBO21.04335  28595715WO–   420480900 OWB23.01   450216666VBI/V17.06  200 50250 B&B/IB26.05   165200365Totaal      11 678* De in de reguliere budgetten opgenomen bedragen voor emancipatie-activiteiten,
c.q. doelgroepenactiviteiten waaronder emancipatie-activiteiten, worden rechtstreeks
danwel via het vernieuwingsbeleid BVE toegekend aan de instellingen.Op terrein a. is na overleg met betrokken veldorganisaties uiteindelijk
door de Materialenbank Emancipatie (MATEM) een plan van aanpak opgesteld,
dat de basis vormt voor uitvoering van de gewenste verbetering van de toekomstorientatie
vasn meisjes.Ter uitvoering van het speerpunt sociaal-culturele zelfstandigheid is
om advies gevraagd aan de Raad voor het Jeugdbeleid en de Emancipatieraad.
Dit advies zal eerst in 1995 verschijnen. Subsidie is verstrekt aan het project
seksuele weerbaarheid, opdat in het onderwijs een goede voorziening van vertrouwenspersonen
en klachtenbehandeling van de grond komt.Ten aanzien van c. is door de vier grote gemeenten een plan van aanpak
opgesteld en in uitvoering genomen. Ten aanzien van de positie van vrouwen in onderwijs en onderzoek is naast
voortzetting van de (co)financiering van het werving- en selektiebeleid een
wetsvoorstel inzake evenredige vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende
functies in onderwijs en onderzoek voor advies aan de Raad van State voorgelegd.
Ten slotte is evenals in 1993 in december van 1994 in Uitleg een Thermometer
vrouw en management gepubliceerd. Ontvangstenartikel 26.01 Overige programma-ontvangstenOp dit artikel komen de ontvangsten, die niet aan één onderwijssoort
zijn toe te rekenen. Het betreft ontvangsten op het terrein van de internationale
betrekkingen, subsidies van het Europees Sociaal Fonds, en ontvangsten van
het Ministerie van Financiën (betreffende op derden te verhalen salariskosten
van onderwijzend personeel). Overzicht van de in 1994 gepleegde ontvangstenmutaties
(x f 1 000) Omschrijving1e
Suppl mutaties2e Suppl mutatiesSlotwet mutatiesTotaal mutaties
1994 Technische mutaties – 86 – 86Autonome mutaties– 6 014– 40 0009 772– 36 242Beleidsmatige mutaties    Totaal– 6 014– 40 0869 772– 36 328De mutatie bij de 1e suppletoire begroting betrof de niet gerealiseerde
opbrengsten van verhaal door het Bureau Schade (– f 6,0 mln.).
De mutatie bij 2e suppletoire was het gevolg van het niet realiseren van subsidies
voor onderwijsdoelen van het Europees Sociaal Fonds (– f 40 mln.). XNoot1De in deze tekst genoemde aantallen 2 verschillen van de aantallen die
worden vermeld in het overzicht kengetallen dat hierna is opgenomen, omdat
in het overzicht kengetallen de instellingen voor volwasseneneducatie buiten
beschouwing zijn gelaten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24302-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl