Gemeentelijke herindeling van Den Haag en omgeving; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27598, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

26-04-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27598 nr. 5

24-04-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave1 Inleiding2 Voorgeschiedenis, alternatieven en flankerende maatregelen2.1 Van de commissie Montijn tot aan de motie-Remkes2.2 Gemeentelijke herindeling en flankerende maatregelen2.3 Provinciale herindelingsprocedure2.4 Verkennende fase2.5 Ministeriële herindelingsprocedure3 Grootstedelijke, bestuurlijke en ruimtelijke problematiek
van Den HaagTabel 1: inwonertal per gemeente Tabel 2: Prognose inwonertallen Haaglanden in 2005 en
2010 Tabel 3: groei volume totale bedrijfsactiviteiten Tabel 4: werkgelegenheid (12 uur en meer per week) 4 Uitbreiding Den Haag4.1 Algemeen4.2 Ypenburg, De Bras en De Venen4.3 Leidschenveen en Forepark4.4 Grenzen aan het Groene Hart4.5 Vlietzone4.6 Corridor en Trekvliettracé4.7 Wassenaar-Zuid4.8 Wateringen en de Westlandse Zoom4.9 Binnengemeentelijke decentralisatie5 Samenvoeging van Nootdorp en Pijnacker6 Andere herindelingsdiscussies6.1 Leidschendam en Voorburg6.2 Westland6.3 Delft6.4 Zoetermeer6.5 Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs en Bleiswijk6.6 Wassenaar7 Regionale samenwerking8 Aspecten van deze herindeling8.1 Financiële aspectenTabel 5: algemene uitkering 2002 gemeentefonds Tabel 6: OZB (voor woningen per f 5000,–) Tabel 7: OZB (voor niet-woningen per f 5000,–) 8.2 Overige aspectenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27598Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 598Gemeentelijke herindeling van Den Haag en omgevingnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 24 april 2001Inhoudsopgave1Inleiding2   2Voorgeschiedenis, alternatieven en flankerende maatregelen32.1Van de commissie Montijn tot aan
de motie-Remkes3 2.2Gemeentelijke herindeling en flankerende
maatregelen5 2.3Provinciale herindelingsprocedure6 2.4Verkennende fase72.5Ministeriële herindelingsprocedure8   3Grootstedelijke, bestuurlijke en ruimtelijke problematiek van Den
Haag10   4Uitbreiding Den Haag164.1Algemeen16 4.2Ypenburg, De Bras en De Venen20 4.3Leidschenveen en Forepark214.4Grenzen aan het Groene Hart22 4.5Vlietzone224.6Corridor en Trekvliettracé234.7Wassenaar-Zuid24 4.8Wateringen en de Westlandse Zoom25 4.9Binnengemeentelijke decentralisatie255Samenvoeging Nootdorp en Pijnacker26   6Andere herindelingsdiscussies276.1Leidschendam en Voorburg27 6.2Westland306.3Delft30 6.4Zoetermeer316.5Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs
en Bleiswijk316.6Wassenaar31    7Regionale samenwerking32   8Aspecten van deze herindeling348.1Financiële aspecten348.2Overige aspecten391 InleidingNaar aanleiding van het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van
Den Haag en omgeving is een groot aantal opmerkingen gemaakt en zijn veel
vragen gesteld. De leden van de PvdA-fractie namen met belangstelling kennis
van het voorstel en onderstreepten het belang dat een eind wordt gemaakt aan
de lange tijd van onzekerheid bij betrokken burgers, ambtenaren en bestuurders
en aan de ruimteproblemen van de beklemde stad Den Haag. Hiermee brachten
deze leden tot uitdrukking, dat de bestuurlijke en ruimtelijke problematiek
van Den Haag al zeer lang het onderwerp is van discussie en pogingen tot definitieve
besluitvorming. De leden van de fractie van de VVD wezen er op, dat met dit
voorstel een belangrijke stap wordt gezet in de discussie over de bestuurlijke
toekomst van Den Haag en omgeving waar in 1996 door provinciale staten van
Zuid-Holland een voorkeur voor gemeentelijke herindeling werd uitgesproken.
De leden van de CDA-fractie hebben met grote reserves kennis genomen van het
wetsvoorstel; deze leden plaatsten vraagtekens bij zowel de duurzaamheid als
het probleemoplossend vermogen van het voorstel. Bij de formulering van het
voorlopig oordeel van deze leden wordt erkend dat het voorstel een extra financiële
injectie voor Den Haag betekent; gemeentelijke herindeling mag echter niet
het instrument zijn om dit doel te bereiken. De leden van de D66-fractie hebben
met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel. Een snelle oplossing
is geboden om de Haagse tweedeling een halt toe te roepen, zo benadrukten
deze leden. Ondanks de voorkeur voor een meer structurele oplossing op regionaal
niveau konden deze leden zich in het wetsvoorstel vinden. De leden van de
GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Deze leden constateerden, dat het voorstel op korte termijn financiële
en bestuurlijke voordelen voor Den Haag biedt, maar vreesden dat het voorstel
geen oplossing vormt voor de lange termijn, in het bijzonder waar het de wenselijkheid
van regionaal bestuur betreft. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen
mij uitdrukkelijk hen met deze nota tot een positief eindoordeel te brengen.
De leden van de SP-fractie hebben met afkeuring kennis genomen van het wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie hebben met veel belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel, dat bij hen vele vragen heeft opgeroepen. Ook de leden
van de fractie van de ChristenUnie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel
en geduid op de lange voorgeschiedenis van de voorafgaande discussie. Hoewel
deze leden hun twijfel uitten over de verwachte resultaten van de gekozen
oplossing, onderschreven zij de analyse van de genoemde problemen waarmee
de gemeente Den Haag te kampen heeft.Het onderhavige wetsvoorstel is inderdaad het resultaat van een bestuurlijke
discussie met een lange voorgeschiedenis. Op deze voorgeschiedenis zal ik
in deze nota kort ingaan. Het voorstel tot gemeentelijke herindeling van Den
Haag en omgeving staat bovendien niet op zichzelf. Met het voorstel wordt
in belangrijke mate antwoord gegeven op vraagstukken waarvoor de gemeente
Den Haag en de regio gesteld worden. Niet alle vraagstukken van de stad en
van de regio worden met het wetsvoorstel beantwoord. De leden van de fractie
van het CDA waren van mening, dat met het voorstel de regionale problematiek
niet wordt opgelost. De leden van de D66-fractie stelden, dat onderhavig voorstel
moet worden gezien als partiële oplossing voor de problematiek van Den
Haag en de regio. Het wetsvoorstel maakt inderdaad onderdeel uit van een bredere
inzet, die ik in deze nota nader zal duiden.Bij de aanvang van de discussie over gemeentelijke herindeling van Den
Haag was de inzet primair gericht op het trekken van nieuwe grenzen voor de
gemeente Den Haag, opdat deze gemeente bestuurlijke en ruimtelijke vraagstukken
beter het hoofd zou kunnen bieden. Gedurende de herindelingsprocedure is gebleken,
dat gelet op tal van maatschappelijke ontwikkelingen ook buurgemeenten van
Den Haag aanleiding zien met het oog op discussies over de mogelijke gemeentelijke
indeling in de toekomst de eigen positie tegen het licht te houden. In het
Westland buigen de gemeenten zich serieus over de vraag hoe de bestuurlijke
constellatie van dit gebied in de toekomst vorm moet krijgen. Een voorspoedig
fusieproces tussen de gemeenten Nootdorp en Pijnacker heeft de regering kunnen
beantwoorden met het opnemen van een samenvoeging van deze twee gemeenten
in onderhavig wetsvoorstel. Inmiddels hebben ook de gemeentebesturen van Leidschendam
en Voorburg de intentie kenbaar gemaakt een fusie serieus te overwegen en
hebben beide gemeentebesturen aangekondigd hierover een referendum te doen
plaatsvinden. Ook door de gemeenten Zoetermeer, Delft en Maassluis worden
herindelingsdiscussies gevoerd. Door de beantwoording van vragen van de leden
van verschillende fracties kan ik nader op diverse van deze ontwikkelingen
in te gaan.2 Voorgeschiedenis, alternatieven en flankerende maatregelen2.1 Van de commissie Montijn tot aan de motie-RemkesDe discussie over de bestuurlijke inrichting van Den Haag en de Haagse
regio kent een lange geschiedenis. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
zijn de rapporten «Grote steden, grote kansen» van de Externe
Commissie Grote Stedenbeleid (de commissie Montijn) en «Het bestuur
in grootstedelijke gebieden» van de Raad voor het binnenlands bestuur
(Rbb), beide uit 1989, als vertrekpunt gekozen. De leden van de fractie van
D66 brachten eerdere herindelingsdiscussies vanaf het begin van de vorige
eeuw in herinnering. Discussies die onder andere hebben geresulteerd in gebiedsuitbreiding
van Den Haag met de Binckhorst en in de samenvoeging van Den Haag met Loosduinen.
De geschiedenis heeft laten zien van welk groot belang deze beslissingen uit
het verleden zijn voor een stad als Den Haag en hoe belangrijk het is, dat
ook thans de wetgever zijn verantwoordelijkheden voor Den Haag neemt.Vanaf 1989 tot 27 mei 1997, het moment dat de Tweede Kamer met de
aanvaarding van de motie-Remkes c.s. zijn voorkeur en keuze voor gemeentelijke
herindeling van Den Haag en omgeving kenbaar maakte, ontwikkelde de discussie
over de bestuurlijke inrichting van Den Haag en omgeving – van de regio
Haaglanden – zich in de richting van de stadsprovincie. Het concept
van de sterke stadsprovincie kreeg aanvankelijk steun binnen de regio Haaglanden.
Het proces dat in Haaglanden plaatsvond kreeg die ruimte in achtereenvolgende
nota's «Bestuur op Niveau» (BoN-I, BoN-II en BoN-III) en de Kaderwet
bestuur in verandering, die in 1994 in werking trad. De leden van de fractie
van het CDA brachten deze opstelling van de regering terecht nogmaals in herinnering.
Ook in de notitie «Bestuurlijk eindperspectief Kaderwetgebieden»
van 27 maart 1997 (kamerstukken II 1996/97, 25 287, nr. 1)
heeft de regering nog ruimte willen geven aan het model van de stadsprovincie,
zij het dat toen reeds varianten van gemeentelijke herindeling in beeld waren.
De leden van de PvdA-fractie stelden de vraag welke gemeenten in de Haagse
regio bij de vervroegde evaluatie van het Stadsgewest Haaglanden het eindperspectief
van de sterke stadsprovincie afwezen. Alvorens deze vraag te beantwoorden,
hecht ik er aan de volgende kanttekeningen te plaatsen. In het kader van de
betreffende evaluatie vond de nodige discussie plaats over verschillende modaliteiten
van vergaande samenwerking tot aan de «sterke stadsprovincie».
Voor- en tegenstanders van die modaliteiten stelden op onderdelen voorwaarden;
binnen de gemeentebesturen vond eveneens discussie plaats. Met inachtneming
van deze nuancering kunnen in ieder geval de gemeentebesturen
van Rijswijk, Voorburg en Wassenaar worden genoemd, die zich in de toenmalige
discussie uitgesproken tegenstanders toonden van de sterke stadsprovincie.
De vertegenwoordigers in het Dagelijks Bestuur van het Stadsgewest Haaglanden
van onder meer deze gemeenten stemden niet in met de agendering van het voorstel
aan het Algemeen Bestuur van 23 april 1997 gericht op het eindperspectief
van de stadsprovincie. Op 24 april 1997 heeft de burgemeester van Zoetermeer
zich mede namens de drie genoemde gemeenten en bovendien mede namens verschillende
Westlandse gemeenten tijdens de hoorzitting, belegd door de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer, verklaard tegen dit eindperspectief
van de stadsprovincie. In de Tweede Kamer werd vervolgens geconstateerd dat
voor de vorming van een stadsprovincie Haaglanden onvoldoende steun was. In
de inbrengen van verschillende fracties voor het verslag voor onderhavig wetsvoorstel
wordt hier in feite ook op gewezen. De leden van de fracties van VVD en PvdA
verwezen naar 1996, toen provinciale staten van Zuid-Holland reeds concludeerden,
dat «er in het gebied Haaglanden thans onvoldoende draagvlak is voor
de vorming van een stadsprovincie met een voldoende zwaar takenpakket»
en dat het «gewenst is dat twee varianten voor schaalvergroting van
de gemeente Den Haag in discussie worden gebracht met de regio en het rijk».
De keuze van de Tweede Kamer voor gemeentelijke herindeling op 27 mei
1997 is vervolgens in 1998 bevestigd in het regeerakkoord. Met deze keuze
is de discussie over alternatieven voor herindeling – ter beantwoording
van de bestuurlijke problematiek van de grote stad Den Haag – evenwel
niet verstomd. Dat is sedertdien gebleken op diverse momenten en plaatsen:
in eerdere gedachtewisselingen tussen mij en leden van de Tweede Kamer, tijdens
de aan onderhavig wetsvoorstel voorafgaande herindelingsprocedure en uit de
inbrengen voor het verslag van leden van verschillende fracties.De leden van de GroenLinks-fractie wezen erop dat de vorming van een stadsprovincie
Haaglanden voor hen de beste optie is. Voor de leden van de fractie van D66
is voor Den Haag én voor de regio de stadsprovincie c.q. een vorm van
sterk regionaal bestuur de voor de hand liggende oplossing, die (nog) niet
is bereikt. De leden van de CDA-fractie constateerden dat de regering voordat
de motie-Remkes werd aangenomen op grond van goede overwegingen voor de stadsprovincie
Haaglanden had gekozen. De leden van de fractie van GroenLinks brachten naar
voren, dat er voldoende argumenten zijn aan te dragen om de discussie over
de stadsprovincie te heropenen. Voor deze leden is het uitgangspunt, dat Haaglanden
één regio vormt. De discussie over «bestuurlijke herinrichting»
zou dan ook op die schaal moeten worden gevoerd. De leden van de GroenLinks-fractie
kwamen op basis van een beoordeling van alternatieve bestuursmodellen aan
de hand van de criteria van bestuurlijke effectiviteit, democratische legitimiteit,
behoud van lokale identiteit, politiek en maatschappelijk draagvlak in de
regio en duurzaamheid tot de conclusie, dat aan het model van de stadsprovincie
de meeste voordelen verbonden zijn. Hoewel aan het theoretische model van
de stadsprovincie zeker een aantal positieve aspecten kan worden toegekend,
en hoeveel waardering ik ook heb voor de analyse van de leden van de GroenLinks-fractie,
toch kunnen in de praktijk serieuze vraagtekens worden geplaatst bij de kansen
voor dit model. «Onderhandelingen over alternatieven», zoals deze
leden suggereren lijkt de regering niet de aangewezen weg. Het draagvlak is
tot dusver niet alleen op nationaal niveau, maar ook op het provinciaal niveau
en het regionaal niveau van Haaglanden onvoldoende gebleken. De leden van
de D66-fractie hebben hier ook uitdrukkelijk op gewezen.De leden van de PvdA-fractie schonken in hun inbreng nog aandacht aan
de agglomeratiegemeente. Wat is er eigenlijk mis met een keuze voor een agglomeratiegemeente in de Haagse regio, zeker als deze wordt ondersteund
met stevige vormen van binnengemeentelijke decentralisatie, zo vroegen deze
leden. Als theoretisch model zou de agglomeratiegemeente zeker een denkbaar
antwoord op de bestuurlijke problematiek van de regio kunnen zijn. Bij dit
model wordt – anders dan bij de stadsprovincie – het bestuurlijke
kader niet gevormd door de provinciale bestuurslaag, maar door de gemeentelijke
bestuurslaag. Indien zou worden gekozen voor dit model, ligt binnengemeentelijke
decentralisatie zeker in de rede. De bescheiden rol die dit model de afgelopen
jaren echter heeft gespeeld in de discussies over de bestuurlijke toekomst
van Den Haag en Haaglanden wijst erop, dat het draagvlak hiervoor thans nog
geringer is dan voor de stadsprovincie.De leden van de PvdA-fractie informeerden naar het oordeel van de regering
over de opvatting, eerder genoemd door onder andere de commissie-Montijn,
dat hulpstructuren op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen te vrijblijvend
zijn om de gesignaleerde problemen op te lossen in een regio als die van Den
Haag. De leden van de fractie van de SGP hebben er op gewezen, dat in diverse
rapporten en publicaties versterkte samenwerking wordt beschouwd als de beste
bestuurlijke weg voor de aanpak van de in feite regionale problemen van Den
Haag. Deze leden vroegen of het gebied, dat op grond van onderhavig voorstel
aan Den Haag wordt toegevoegd, niet juist een schoolvoorbeeld is van intergemeentelijke
samenwerking. Kan de regering de argumenten aanreiken die aantonen dat intergemeentelijke
samenwerking niet zou voldoen voor de aanpak van deze regionale vraagstukken,
zo vroegen de leden van deze fractie. De praktijk van de afgelopen jaren heeft
laten zien, dat de gemeenten die gezamenlijk het Stadsgewest Haaglanden vormen,
in intergemeentelijke samenwerking op intensieve wijze inhoud geven aan het
regionaal beleid. Meer specifiek voor de gebieden, die thans op grond van
het herindelingsvoorstel in aanmerking komen met Den Haag te worden samengevoegd,
geldt eveneens dat de betrokken gemeenten binnen de wettelijke randvoorwaarden
belangwekkende resultaten hebben geboekt. Deze waarnemingen doen niet af aan
de analyse, onder meer van de commissie-Montijn, dat het voor de grote stad
en voor de regio van het grootste belang is dat de bestuurlijke organisatie
zo helder, overzichtelijk en effectief mogelijk is, en dat de democratische
legitimiteit zo goed mogelijk is verankerd. Niet alleen de grote stad, maar
ook de omringende gemeenten zijn gebaat bij een bestuurlijke structuur, die
optimaal voorwaarden schept voor de voor de stad en de regio noodzakelijke
ontwikkelingen. Bestuurlijke versnippering en bestuurlijke verdichting dienen
te worden tegengegaan. Deze analyse heeft in de discussie over de bestuurlijke
organisatie van de afgelopen jaren altijd een voorname rol gespeeld en draagt
ook mede onderhavig wetsvoorstel. Juist de gebieden, die nu deel uitmaken
van de gemeenten Leidschendam, Nootdorp en Rijswijk en op grond van onderhavig
voorstel aan Den Haag worden toegevoegd, kennen een grote dynamiek en samenhang.
Het is vanuit de noodzaak van doeltreffende en doelmatige aansturing en vanuit
democratisch perspectief ongewenst wanneer een dergelijk gebied duurzaam wordt
bestuurd door hulpstructuren op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen
of op basis van convenanten. Samenwerking als alternatief voor onderhavig
herindelingsvoorstel acht de regering dan ook niet een betere bestuurlijke
weg voor de aanpak van de problemen van Den Haag.2.2 Gemeentelijke herindeling en flankerende maatregelenGemeentelijke herindeling draagt in belangrijke mate bij aan de beantwoording
van de vraagstukken waarvoor de stad Den Haag en de regio staan. De leden
van de D66-fractie schetsten, dat gemeentelijke herindeling voorwaarden
schept voor de aanpak van de problemen van de grote stad. Door de herindeling
wordt de centrumgemeente minder afhankelijk van haar buurgemeenten en hierdoor
kan zij beter haar rol als economische en culturele aanjager voor de regio
nemen, zo beschreven deze leden.Gemeentelijke herindeling is niet het enige antwoord op de problemen waarmee
Den Haag wordt en is geconfronteerd. De leden van de fractie van de PvdA wezen
op de snelle en fundamentele sanering van de financiële positie van Den
Haag, die in 1997 in het kader van het artikel 12-traject plaatsvond. Door
deze sanering bereikte Den Haag een startpositie om toekomstige ontwikkelingen
beter tegemoet te kunnen zonder extra financiële lasten uit het verleden.
Het artikel 12-traject van Den Haag onderstreepte tegelijkertijd, dat de ruimtenood
van Den Haag verdere bestuurlijke oplossingen zou vergen.De gemeente Den Haag maakt onderdeel uit van het Grotestedenbeleid van
de regering. De leden van de CDA-fractie vroegen aandacht voor het stadsconvenant
dat de gemeente Den Haag met de minister voor Grotesteden- en Integratiebeleid
heeft gesloten. Deze leden vergeleken het bedrag van afgerond f 2082
miljoen dat Den Haag in dit kader over de periode 1999–2004 ontvangt
met de toekenning aan Amsterdam van f 3881 miljoen en aan Rotterdam van
f 2948 miljoen over dezelfde periode. Is dit verschil wel realistisch,
zo vroegen deze leden. De genoemde bedragen zijn tot stand gekomen als resultaat
van uiteenlopende verdeelcriteria van verschillende regelingen. Hier spelen
bijvoorbeeld inwonertal, aantallen werkzoekenden en aantallen minderheden
een rol. Een belangrijk deel heeft betrekking op ruimtelijke investeringen,
bekostigd uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV). Het al
of niet «beklemd» zijn van een stad heeft bij de verdeling geen
rol gespeeld. De regering zou in dit verband de mogelijke veronderstelling
willen wegnemen, dat de gemeenten Amsterdam en Rotterdam te ruim worden bedeeld.
De mate en ernst van de grootstedelijke problematiek in deze twee steden rechtvaardigen
beslist de financiële impulsen, die het grotestedenbeleid hier met zich
brengt. Daarnaast kan een vergelijking worden gemaakt met de bedragen, die
de andere 22 grote steden in dezelfde periode in het kader van het grotestedenbeleid
ontvangen. Uit deze vergelijking blijkt, dat Den Haag bij de verdeling van
budgetten een prominente positie heeft.Een aantal vraagstukken speelt typisch op de schaal van de gehele regio
Haaglanden en die vraagstukken verdienen dan ook op dat niveau antwoord. In
de inbrengen van de leden van de fracties van PvdA, CDA, D66, GroenLinks,
ChristenUnie en SGP wordt dit ook onderkend. Op 12 maart 2001 heb ik
aan de Tweede Kamer de beleidsnotitie «Bestuur in stedelijke gebieden»
aangeboden (kamerstukken II 2000/2001, 27 633, nr. 1). In deze notitie
wordt uiteengezet, dat de bestuurlijke organisatie in Nederland gebaseerd
dient te blijven op drie bestuurslagen. Nadat ik allereerst nader ben ingegaan
op de verschillende onderdelen van onderhavig wetsvoorstel, zal ik in deze
nota de betekenis van de toekomstige regionale samenwerking in Haaglanden
verder belichten.2.3 Provinciale herindelingsprocedureNa de aanvaarding van de motie-Remkes op 27 mei 1997 en op verzoek
van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken hebben gedeputeerde staten
van Zuid-Holland op basis van de Wet algemene regels herindeling een herindelingsprocedure
geëntameerd. Op 11 december 1998 besloten provinciale staten deze
procedure te beëindigen om de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
in staat te stellen zelf een nieuwe procedure te starten. De leden van de
fractie van de VVD brachten tot uitdrukking te betreuren, dat
dit proces door wettelijke procedures gelegen buiten de Wet arhi zo heeft
moeten lopen. De leden van de D66-fractie signaleerden, dat de gemeentelijke
herindeling van Den Haag en omgeving hierdoor aanmerkelijk is vertraagd.De leden van de PvdA-fractie vroegen welke conclusies de regering heeft
getrokken uit de ervaringen met de rol van de ondernemingsraden bij de gemeentelijke
herindeling in de regio Den Haag en hoe deze conclusies kenbaar zijn gemaakt
aan andere gemeenten en provincies. Mijn ambtsvoorganger heeft naar aanleiding
van de beschikking van de Hoge Raad van 26 januari 2000 op 16 februari
2000 in een brief aan de Tweede Kamer een uitgebreide toelichting gegeven
op de rol van de ondernemingsraden bij gemeentelijke herindeling. Deze brief
is in afschrift aan alle provinciebesturen toegezonden. Op grond van bovengenoemde
beschikking van de Hoge Raad kan worden geconcludeerd dat de provincie of
het Rijk geen medeondernemer zijn in de zin van de Wet op de ondernemingsraden
(WOR). Een adviesrecht van ondernemingsraden op grond van de WOR zou afbreuk
doen aan het «politieke primaat». Deze uitspraak laat onverlet
het belang dat kan worden gehecht aan een serieuze en tijdige advisering door
ondernemingsraden in geval van een gemeentelijke herindeling. In het algemeen
heeft een gemeentelijke herindeling ingrijpende gevolgen voor de betrokken
gemeentelijke ambtelijke organisaties. Goede betrokkenheid van het personeel
is dan ook van groot gewicht. In een circulaire aan alle provinciebesturen
van 8 juni 1999 heeft mijn ambtsvoorganger hier reeds aandacht voor gevraagd.2.4 Verkennende faseVoordat mijn ambtsvoorganger inderdaad een nieuwe herindelingsprocedure
aankondigde heeft deze de betrokken gemeentebesturen in de gelegenheid gesteld
hun respectievelijke visies te geven op de problematiek van de Haagse regio
en de naar hun oordeel noodzakelijke oplossingen. Vervolgens heeft professor
Van der Zwan op verzoek van mijn ambtsvoorganger de overeenkomsten en verschillen
in de beleidsinhoud van deze visies verkend. De leden van de CDA-fractie refereerden
aan de bevindingen van professor Van der Zwan. Professor Van der Zwan gaf
aan hoe betrekkelijk het oplossend vermogen van herindeling was ten opzichte
van een verdergaande strategische samenwerking, zo haalden deze leden aan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie verwezen naar de conclusie van
professor Van der Zwan, dat gemeentelijke herindeling voor de korte termijn
weliswaar een goede oplossing zou zijn, maar dat lange termijnoplossingen
hierdoor ernstig worden belemmerd. De leden van de SGP-fractie vroegen of
nu de regering toch heeft gekozen voor herindeling deze de stelling kan ontkrachten,
dat herindeling slechts gering beter scoort op het punt van regie en financiële
positie. Het is van belang om op deze plaats in herinnering te brengen, dat
professor Van der Zwan het alternatief van gemeentelijke herindeling vergeleek
met dat van een geconcretiseerde uitwerking van intergemeentelijke samenwerking.
Die nadere uitwerking was essentieel voor de vergelijking die vervolgens werd
gemaakt en waaraan professor Van der Zwan zijn conclusies verbond. Juist de
buurgemeenten die het alternatief van samenwerking – in meer abstracte
zin – hadden ingebracht, stelden vele elementen van de concretisering
ter discussie: ten aanzien van de bevoegdhedenverdeling binnen het samenwerkingsverband,
ten aanzien van de bevoegdhedenverdeling tussen het samenwerkingsverband en
de deelnemende gemeenten, ten aanzien van de democratische legitimiteit, ten
aanzien van het werkingsgebied in territoriale zin, ten aanzien van de toedeling
van gelden aan het samenwerkingsverband, ten aanzien van de zeggenschap van
het samenwerkingsverband binnen de voorgestelde corridor. Die gang van zaken
nuanceert de stelling van de leden van de SGP-fractie, dat de
buurgemeenten consequent hebben gepleit voor intergemeentelijke samenwerking.
De discussie over al de genoemde punten uit de door professor Van der Zwan
geformuleerde samenwerkingsovereenkomst beperkte uiteraard de praktische betekenis
van dit alternatief in hoge mate. De vertegenwoordigers van de gemeente Den
Haag en van de buurgemeenten hebben vervolgens een gemeenschappelijke voorkeur
voor de realisatie op de korte termijn van een regionale bestuurlijke autoriteit
op de schaal van Haaglanden met een directe democratische legitimatie («een
sterke stadsprovincie») uitgesproken. Op 1 juli 1999 in het algemeen
overleg met de vaste kamercommissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bleek het draagvlak voor een sterke stadsprovincie Haaglanden in de Tweede
Kamer onvoldoende breed. Wanneer de leden van de CDA-fractie vragen waarom
de regering niet over het regeerakkoord is heen gesprongen, is mijn antwoord
dat we naar mijn overtuiging hierdoor verder verwijderd raken van de zo noodzakelijke
spoedige oplossing van de bestuurlijke problematiek van Den Haag en de regio
en de afronding van de discussie hierover.2.5 Ministeriële herindelingsprocedureDe leden van de fractie van de SGP, die eraan herinnerden de motie-Remkes
op 27 mei 1997 niet te hebben gesteund, stelden een aantal principiële
vragen van staatsrechtelijke aard. Zij constateerden dat deze motie een grote
rol heeft gespeeld in de discussie over de schaal en toekomst van Den Haag
en vroegen hoe de regering oordeelt over «herindelen bij motie».
Voorts vroegen deze leden of de herindelingsprocedure, die mijn ambtsvoorganger
heeft geëntameerd, is gebaseerd op artikel 287, tweede lid, van de Gemeentewet,
en in welke zin in deze procedure sprake is geweest van open overleg. In hoeverre
liet de motie nog ruimte over voor de bespreekbaarheid van alternatieven,
zo vroegen deze leden. De herindelingsprocedure, die ten grondslag ligt aan
onderhavig wetsvoorstel, is inderdaad gebaseerd op artikel 287, tweede lid,
van de Gemeentewet. Overigens is deze procedure in lijn met de Wet arhi gevoerd.
In de procedure is overeenkomstig artikel 285, eerste lid, van de Gemeentewet
met de colleges van burgemeester en wethouders van elk van de betrokken gemeenten
overleg gevoerd. Dit overleg staat bekend als het zogeheten open overleg.
In de uitnodiging aan de respectievelijke gemeentebesturen voor dit overleg
en de nadere voorbereiding van dit overleg is het open karakter hiervan benadrukt.
Naast de agendering voor dit overleg van de uitvoering van de motie-Remkes
en van de mogelijkheid van een verdergaander herindeling, zijn de colleges
uitgenodigd om eigen herindelingsvarianten in te brengen. Uiteraard was er
ook gelegenheid om de oplossingsrichting van gemeentelijke herindeling als
bestuurlijk antwoord op de problematiek van Den Haag generiek af te wijzen,
al dan niet vergezeld van de presentatie van een bestuurlijk alternatief.
Het is overigens geen gebruik, dat een herindelingsprocedure wordt voorafgegaan
door een uitspraak van de Tweede Kamer als de motie-Remkes. Zo'n motie werpt
onmiskenbaar haar schaduw vooruit op de dan volgende herindelingsprocedure
en mogelijk ook op de wetgevingsprocedure. Tegelijkertijd dient te worden
erkend dat de initiatiefnemer van enige herindelingsprocedure dit zal doen
vanuit een bestuurlijke overtuiging, dat er overwegingen zijn om de gemeentelijke
indeling ter discussie te stellen. Zonder die overtuiging ligt een herindelingsprocedure
niet in de rede. In die zin zal het overleg met de betrokken gemeentebesturen
nooit een volledig open karakter kunnen hebben. Veelal heeft de initiatiefnemer
van een herindelingsprocedure voorafgaand aan die procedure de wenselijkheid
hiervan goed gewogen. Bij onderhavige herindelingsprocedure heeft mijn ambtsvoorganger
inderdaad ook eerst een verkennende fase ingelast. Met inachtneming van de
bevindingen van deze verkennende fase en de conclusie die vervolgens is getrokken
om een herindelingsprocedure te starten, kan worden vastgesteld,
dat het daarna volgende bestuurlijke overleg daadwerkelijk een open karakter
had.De leden van de VVD-fractie spraken hun waardering uit voor de wijze waarop
dit herindelingsplan is behandeld en brachten tevens hun waardering tot uitdrukking
voor hoe de vele duizenden inspraakreacties zijn meegenomen in het vervolg
van de procedure. Onderhavig wetsvoorstel heeft voor Den Haag een beperktere
reikwijdte dan het voorstel, dat op 27 april 2000 in mijn herindelingsplan
werd gepresenteerd. De leden van de fractie van de SGP hebben deze constatering
gedaan en vroegen de regering voor welke partijen het uiteindelijke voorstel
bevredigend is. De leden van de VVD-fractie reageerden positief op de wijzigingen
die het wetsvoorstel bevat ten opzichte van het oorspronkelijke herindelingsplan
en wezen erop, dat hiermee bovendien is ontzenuwd, dat «alles al geregeld
is en dat inspraak geen zin heeft». Ook leden van andere fracties wijdden
woorden aan de consequenties die op onderdelen zijn verbonden aan de inspraakreacties.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen waarom deze aanpassingen
na de lange voorbereiding nog nodig waren; de mening van de buurgemeenten
was immers al duidelijk, zo stelden deze leden. In antwoord hierop dient allereerst
te worden geconstateerd, dat de buurgemeenten gemeentelijke herindeling ten
gunste van Den Haag ten principale afwezen. Deze generieke afwijzing van herindeling
door de buurgemeenten maakte het alleen al des te belangrijker dat de regering
op een zorgvuldige wijze gebiedsgewijs overwoog hoe de uiteindelijke gewenste
contouren van het herindelingsvoorstel voor Den Haag dienden te zijn. Na een
(tijdrovend) proces van verwerking en beoordeling van inspraakreacties was
de regering in staat om tot deze nadere overweging te komen. De leden van
de ChristenUnie vroegen, of met het voorliggende wetsvoorstel de motie-Remkes
nog wel als beginpunt kan worden genomen. Naar de mening van deze leden zijn
de bouwlocatie Ypenburg, het deel Wateringse Veld en de corridor niet meer
in het huidige voorstel terug te vinden. Afgezien van het feit, dat de corridor
en een groot deel van Ypenburg wel degelijk deel uitmaken van het voorstel,
zou ik deze leden willen voorhouden dat wanneer de motie-Remkes beginpunt
en tevens eindpunt van het wetsvoorstel had moeten zijn er in feite ook geen
herindelingsprocedure had behoeven te worden gevoerd. Met genoegen heb ik
er evenwel kennis van genomen, dat deze leden de nauwkeurige wijze van voorbereiding
van onderhavig wetsvoorstel onderschreven.De leden van de fractie van de VVD vroegen of over de opvatting van het
provinciebestuur van Zuid-Holland over onderhavig wetsvoorstel nog nadere
mededelingen kunnen worden gedaan. Op 11 december 1998 besloot het toenmalige
provinciebestuur met de beëindiging van de provinciale herindelingsprocedure
mijn ambtsvoorganger in staat te stellen zelf een procedure te entameren.
Het huidige provinciebestuur heeft vervolgens de beslissing van 11 december
1998 gerespecteerd. In die lijn heeft het provinciebestuur zich sedertdien
van inhoudelijke oordelen onthouden. De vraag van de leden van de fractie
van GroenLinks, welke waarde kan worden gehecht aan het oordeel van provinciale
staten die zich zouden hebben uitgesproken tegen onderhavig wetsvoorstel,
is dan ook niet gegrond. De terughoudende opstelling van het provinciebestuur
laat onverlet, dat ik gedurende deze periode met gedeputeerde staten op gezette
tijden overleg heb gevoerd over het lopende herindelingsproces en met name
over de samenhang van dit proces met flankerende herindelingsprocessen en
discussies over de bestuurlijke inrichting van Zuid-Holland. 3 Grootstedelijke, bestuurlijke en ruimtelijke problematiek
van Den HaagDe primaire inzet bij de start van de aan onderhavig voorstel voorafgaande
herindelingsprocedure was de versterking van Den Haag door wijziging van de
gemeentegrenzen. Hierdoor kan de gemeente Den Haag bestuurlijke en ruimtelijke
vraagstukken waarvoor de stad staat beter ter hand nemen. Dat is niet alleen
van belang voor de stad en zijn burgers. Den Haag heeft een betekenis en uitstraling,
die de grenzen van de gemeente en van de regio ver overschrijdt. In dit licht
kan ik de opmerkingen van de leden van de fracties van de PvdA en D66 begrijpen,
dat onderhavig voorstel minder ver gaat dan het herindelingsplan van 27 april
2000, of zelfs minimaal van omvang zou zijn; deze leden brachten tegelijkertijd
tot uitdrukking welk gewicht aan de voorgestelde gebiedsuitbreidingen voor
Den Haag moet worden toegekend. Het wetsvoorstel heeft als uitgangspunt dat
aan Den Haag zoveel mogelijk binnen de eigen grenzen ontwikkelingsmogelijkheden
moeten worden geboden. Daarvoor zijn slagkracht, regie en uitbreidingsruimte
noodzakelijk. Het wetsvoorstel leidt ertoe dat de gemeente Den Haag de urgente
problemen op korte termijn kan aanpakken en bovendien voor een redelijke periode
op eigen kracht vooruit kan, zo constateerden de leden van de D66-fractie.
De leden van deze fractie vroegen hoe de regering de regiefunctie van de gemeente
Den Haag ziet, nu onderhavig voorstel minder ver gaat dan eerdere voorstellen.
Ook de leden van de CDA-fractie informeerden naar de regie, die door Den Haag
zou moeten worden gevoerd en over welke onderwerpen deze zou moeten gaan.
De versterking van de regiefunctie van Den Haag als gevolg van de herindeling
hangt direct samen met de omvang van de gebiedsuitbreiding van Den Haag. Door
de voor de regio bijzondere potenties van de betreffende gebieden, en de dynamiek
die hier zichtbaar is, gaat in termen van regie een grotere kracht uit van
het voorstel. Daarbij gaat het om de uitstraling van deze gebieden voor de
gehele regio en daarbuiten; daarbij gaat het ook om de nauwe samenhang van
ontwikkelingen in deze gebieden onderling en met andere gebiedsdelen in de
huidige gemeente Den Haag. Het gaat om ontwikkeling en herontwikkeling op
de terreinen van volkshuisvesting, bedrijvigheid, infrastructuur, groen, recreatie,
leefbaarheid, etc. Het belang van een krachtige regiefunctie van Den Haag
kan moeilijk worden overschat. In dit verband verwezen de leden van D66, het
CDA, GroenLinks, de ChristenUnie, de SP en de SGP naar de vorderingen die
inmiddels zijn gemaakt in de ontwikkeling van de Vinex-bouwlocaties. Deze
leden informeerden of de toekomstige rol van de gemeente Den Haag niet veel
meer van die van beheerder zal zijn. Het is juist, dat de ontwikkelingen in
de Vinex-locaties een hoog tempo doormaken. Hierdoor zullen de mogelijkheden
voor regie door Den Haag vanaf 1 januari 2002 – althans voor
wat betreft woningbouw – beperkter zijn, dan wanneer de provinciale
herindelingsprocedure in 1998 succesvol zou zijn afgerond. Niettemin zal ook
na 1 januari 2002 sprake zijn van een situatie waarin de gemeente Den
Haag nog voor belangrijke ontwikkelingen staat, en waarover Den Haag nog essentiële
beslissingen heeft te nemen. Dat heeft niet alleen betrekking op de planning
en inrichting van de nieuwe locaties, maar ook op functiewijzigingen, toekomstige
herontwikkeling en dynamisch gebruik, zowel in de nieuwe als in de bestaande
gebieden. Snel veranderende marktomstandigheden kunnen ook na de herindelingsdatum
nog vragen om wijziging van programma's. Bovendien zal na 2005 de Vinac-taakstelling
gerealiseerd moeten worden. Verder vragen vele onderwerpen in de sfeer van
de planning en inrichting van voorzieningen, en van de inrichting van de openbare
ruimte nog om antwoorden.In de inbrengen van verschillende fracties zijn vragen gesteld over de
actuele grootstedelijke problematiek van Den Haag en is aandacht gevraagd
voor demografische en sociaal-geografische ontwikkelingen van Den Haag en
de regio. De leden van de PvdA-fractie vroegen nauwkeuriger de ontwikkeling
van het inwonertal van de gemeente Den Haag en van de regio Den Haag vanaf 1960
aan te geven. Ook vroegen deze leden naar de laatste prognoses tot en met
het jaar 2015. Hiertoe volgen twee tabellen. In tabel 1 is de bevolkingsontwikkeling
in de periode 1960–2000 zichtbaar gemaakt; in tabel 2 worden de prognoses
voor 2005 en 2010 getoond. Beide tabellen zijn ontleend aan CBS-gegevens.
Voor het jaar 2015 zijn geen vergelijkbare prognoses beschikbaar.Tabel 1: inwonertal per gemeente GemeentenJaren 19601970198019902000Delft73 32383 69883 93988 73996 370Den Haag606 110550 613456 886441 506440 900's-Gravenzande9 68412 90716 97718 51719 074De Lier5 0997 1429 48210 25411 185Leidschendam16 24329 26530 01632 99237 325Maasland4 1965 1705 7596 2556 819Monster15 58117 76118 60219 27620 263Naaldwijk18 98422 30625 15627 89829 066Nootdorp3 1194 8086 4906 79710 080Pijnacker10 16514 85316 31217 32722 511Rijswijk37 50450 17252 60548 01051 965Schipluiden6 3377 5737 4168 24310 835Voorburg44 08045 01144 22740 11638 590Wassenaar25 21327 23526 98926 15926 067Wateringen10 01111 78713 73115 48115 262Zoetermeer8 44417 13063 83296 292110 214Totaal894 093907 431878 419903 862946 526Bron: Centraal Bureau voor de StatistiekTabel 2: Prognose inwonertallen Haaglanden in 2005 en
2010 GemeentenJaren  20052010Delft93 17796 125 Den Haag413 474408 522's-Gravenzande19 25419 125 De Lier11 38011 516 Leidschendam53 47855 632Maasland7 0947 095 Monster21 10720 953Naaldwijk28 99828 465 Nootdorp25 66930 580Pijnacker37 24841 867 Rijswijk57 53357 045Schipluiden11 13610 978Voorburg37 82838 061 Wassenaar27 05527 314Wateringen16 04415 864Zoetermeer115 432115 646Totaal975 916984 788Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek/DGVH Primos-prognose 1999Het aandeel van de bevolking van Den Haag van dat van de regio is in de
periode 1960–2000 afgenomen van 68% naar 47%. Het totale inwonertal
van de regio is in deze periode met 6% gestegen terwijl Den Haag tegelijkertijd
ongeveer 27% van haar bevolking heeft verloren. Op Voorburg en Wassenaar na
vertonen alle regiogemeenten sterke tot zeer sterke groeipercentages.
Beschikbare prognoses voor 2010 duiden, uitgaande van de huidige gemeentelijke
indeling, op stabilisatie of een bescheiden groei in de regiogemeenten. Den
Haag vertoont, niettegenstaande de uitbreiding met de Vinex-bouwlocatie Wateringse
Veld, over de periode 2000–2010 een verdergaande afname van de bevolking
met circa 7%.De leden van de fracties van de PvdA en het CDA informeerden naar bevolkingsontwikkelingen
en migratiestromen tussen de regiogemeenten. Hierbij gingen deze leden ook
in op differentiaties naar inkomensgroepen. In Nederland bestaan geen gegevensbestanden
waar verhuisbewegingen van huishoudens direct gekoppeld zijn aan inkomens.
Relevante cijfers komen dan ook indirect tot stand, maar geven bij benadering
wel het gevraagde inzicht. Globaal kan worden geconstateerd dat sinds de jaren
zestig van de vorige eeuw het aantal huishoudens binnen Haaglanden nagenoeg
gelijk is gebleven, terwijl het aantal huishoudens in Den Haag gestaag daalde.
In enerzijds Den Haag en anderzijds de buurgemeenten was sprake van tegengestelde
tendensen. Tegelijkertijd met de daling van het inwonertal van Den Haag, daalde
ook het gemiddelde inkomen van de achterblijvers.
Met de realisering van nieuwbouwlocaties in de buurgemeenten steeg hier het
aantal inwoners en steeg hier bovendien juist het aandeel van middenen hogere
inkomens. Wanneer men zich daarbij realiseert dat Haaglanden een nagenoeg
gesloten woningmarkt was en is, dan lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat
gemiddeld relatief hogere inkomens Den Haag verlieten en naar de overige gemeenten
verhuisden.In antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie over het aantal
mensen uit het «sociaal zwakkere segment», dat inmiddels uit Den
Haag naar de woningbouwlocaties Ypenburg en Leidschenveen is verhuisd, kan
de regering antwoorden – aan de hand van cijfers die door de respectievelijke
gemeentebesturen beschikbaar zijn gesteld – dat van de sociale huurwoningen
in het Rijswijkse deel van Ypenburg 65%, in het Nootdorpse deel van Ypenburg
45%, en in Leidschenveen 66% aan Haagse woningzoekenden is toegewezen.Verschillende fracties hebben vragen gesteld en opmerkingen gemaakt over
de relatie tussen het volkshuisvestingsbeleid en de risico's van segregatie.
De leden van de fractie van D66 merkten op dat als gevolg van het ruimtegebrek
van Den Haag een maatschappelijke tweedeling ontstaat: de lagere inkomensgroepen
blijven in Den Haag, terwijl de hogere inkomensgroepen hun toevlucht zoeken
in de buurgemeenten. De leden van de CDA-fractie vroegen een reactie op het
rapport dat NYFER heeft opgesteld in opdracht van de buurgemeenten van Den
Haag («Twee Werelden in ene teug», NYFER, augustus 2000). Meer
in het bijzonder vroegen de leden van deze fractie naar mijn opvatting over
de door NYFER ontwikkelde gedachte dat de mogelijke effecten van het Vinex-beleid
zeker niet eenduidig tot vermindering van de segregatie leiden. Ook de leden
van de SGP-fractie wezen hierop. Zij betwijfelden of de toevoeging van Leidschenveen
en Ypenburg aan Den Haag de segregatie binnen het huidige Den Haag zal verminderen.
Leidt het realiseren van luxe woningen buiten het huidige stadsgebied er niet
toe dat de middeninkomens nog gemakkelijker wegtrekken uit het huidige Den
Haag naar het toe te voegen gebied, zo vroegen deze leden. De leden van de
fractie van de ChristenUnie wezen erop dat in het rapport van NYFER wordt
geconcludeerd dat herindeling op geen enkele wijze oplossingen biedt voor
problemen voorzover ze van regionale aard zijn. Herindeling heeft het nadeel,
zo hadden deze leden verder in het rapport gelezen, dat de onderliggende problemen
verder worden geïnternaliseerd en daarmee verder onzichtbaar worden gemaakt.
Regionale vraagstukken zouden zo blijven liggen. Het rapport van NYFER bevat
naar mijn mening een goede analyse van de problematiek van Den Haag en de
regio in sociaal-economische zin. Bij lezing van het rapport wordt
nog eens duidelijk dat met name het verschijnsel van de segregatie een hardnekkig
probleem vormt, dat niet gemakkelijk oplosbaar is. Een gebrekkige woonsituatie
staat niet op zichzelf, maar wordt veroorzaakt door meer fundamentele verschijnselen
als armoede en structurele veranderingen op de arbeidsmarkt, alsmede door
demografische ontwikkelingen en internationale migratie. Uit het rapport blijkt
dat de woningvoorraad in grote delen van Den Haag duidelijk in kwalitatief
opzicht achterblijft bij de woningvoorraad in de buurgemeenten. In bijna de
helft van alle Haagse wijken staan relatief veel goedkope woningen: vooroorlogse
meerlaagswoningbouw en naoorlogse galerijflats. Dergelijke wijken komen in
de respectievelijke buurgemeenten niet, of in veel mindere mate voor. Het
gevaar is reëel dat er een opeenstapeling van achterstandskenmerken ontstaat,
die voor een negatieve spiraal zorgt. De segregatieproblematiek spitst zich
toe op de naoorlogse wijken. Dit komt zowel door de zuigkracht van de Vinex-locaties
als van de oude negentiende-eeuwse probleemwijken. In laatstgenoemde wijken
voltrekt zich namelijk een proces van gentrification:
er vestigen zich in toenemende mate jonge alleengaanden en tweeverdieners
die dichtbij het werk en de uitgaansgelegenheden willen wonen, en wel in een
karakteristieke woning. Voorbeelden van deze ontwikkeling zijn buurten als
De Pijp en De Jordaan in Amsterdam en de wijken Wittevrouwen en Oudwijk in
Utrecht. Gentrification zal zich in de naoorlogse wijken niet voordoen vanwege
het minder aantrekkelijke stadsbeeld en de grotere afstand tot het centrum
van de stad. De maatschappelijke problemen in deze wijken worden verder vergroot –
aldus nog steeds het rapport – door het gebrek aan sociale, culturele
en recreatieve voorzieningen en vanwege de werkloosheid en de armoede. In
Den Haag doet deze situatie zich voor in het gebied tussen het centrum en
de gemeentegrens met Rijswijk. Als gevolg van uitwaaieringseffecten krijgen
ook de buurgemeenten in de toekomst te maken met vergelijkbare veranderingen
van hun bevolking en met de stedelijke opgaven die daarbij horen. Het rapport
wijst op het belang van gedifferentieerde bewoning van wijken en buurten.
Differentiatie versterkt het sociaal-economisch draagvlak, zodat armoede en
werkloosheid zich minder in enkele buurten concentreren. Tot zover de analyse
in het rapport van NYFER. Meer differentiatie kan bereikt worden doordat het
woningaanbod in de VINEX-wijken leidt tot verhuisbewegingen, die uiteindelijk
leiden tot verminderde vraagdruk. Hierdoor ontstaat voor Den Haag beleidsruimte
om de eenzijdige wijken te herstructureren met het oog op het vasthouden en
aantrekken van midden- en hogere inkomens. Op grond van de analyse in het
rapport kan vastgesteld worden, dat de problematiek van de naoorlogse wijken
zich grotendeels afspeelt binnen de bestaande grenzen van Den Haag en dat
Den Haag deze problematiek niet binnen deze grenzen kan oplossen.De leden van de CDA-fractie refereerden aan de beschrijving van de gemeente
Den Haag, dat deze stad in de periode 1970–1999 circa 20 000 bedrijven
heeft zien vertrekken. Deze leden vroegen waar die bedrijven dan nu gevestigd
zijn en hoeveel van deze bedrijven hebben moeten vertrekken als gevolg van
rijksbeleid. Ook de leden van de SGP-fractie vroegen om een nadere specificatie
van de betreffende passage. Zij memoreerden dat het rijksbeleid is geweest
om diverse overheidsdiensten vanuit Den Haag naar elders te verplaatsen. Daarnaast
merkten deze leden op dat Den Haag in gezamenlijke regie met de buurgemeenten
vele bedrijven heeft uitgeplaatst naar die buurgemeenten, waarbij Den Haag
ook participeerde in de exploitatie van de bedrijventerreinen buiten haar
eigen grondgebied. Het gemeentebestuur van Den Haag heeft het aantal van 20 000
bedrijven genoemd in zijn notitie Varianten in perspectief d.d. 25 januari
1999. Nader onderzoek naar aanleiding van bovenstaande vragen heeft echter
geleerd, dat in de betreffende periode het aantal bedrijven met 8 000
en het aantal werkzame personen met 20 000 afnam. De constatering,
dat de uitstroom van bedrijven in Den Haag groot is geweest, en in contrast
staat tot de groei van het aantal bedrijfsvestigingen in de buurgemeenten
in dezelfde periode, blijft echter ook met deze aangepaste cijfers zeker haar
gelding behouden. Gemiddeld gaat het om kleinere bedrijven; het beleid van
deconcentratie van rijksdiensten speelt geen overwegende rol. Ook overigens
is er geen rijksbeleid geweest, gericht op de uitstroom van bedrijven uit
Den Haag. De gemeente Den Haag heeft wel de uitplaatsing van milieuhinderlijke
bedrijvigheid uit de stadsvernieuwingswijken gestimuleerd uit een oogpunt
van leefbaarheid. Die uitplaatsing heeft door het kwantitatieve gebrek en
de onvoldoende kwaliteit van de binnenstedelijke bedrijventerreinen geleid
tot een verplaatsing naar de stadsranden. Een proces dat zich ook bij de andere
grote steden heeft voltrokken.In de buurgemeenten was wel ruimte beschikbaar voor bedrijfsvestiging.
Door het aangaan van samenwerkingsovereenkomsten met deze gemeenten heeft
Den Haag invloed kunnen uitoefenen op dit proces. Steeds vaker wordt echter
duidelijk dat deze samenwerkingsverbanden niet optimaal zijn uit het oogpunt
van eenduidige sturing. Door het voeren van een centrale regie door Den Haag
kan worden afgestemd tussen binnenstedelijke ontwikkelingen en bedrijvenontwikkelingen
in de buurgemeenten en kan een proces van segmentatie worden ingezet, gericht
op het bieden van een kwalitatief goed klimaat voor bedrijfsvestiging. Een
aanbod van locaties met een voor nationale en internationale instellingen
aantrekkelijk profiel, mede ter versterking van de functie van juridische
hoofdstad van de wereld, maakt hiervan onderdeel uit; dit in antwoord op de
vraag van de leden van de ChristenUnie hoe het nationale belang van Den Haag
in onderhavig voorstel nader wordt uitgewerkt. De verwachte verbetering voor
de regio vloeit met name voort uit de omstandigheid dat door de nieuwe grenzen
strategische zones langs de autosnelwegen A4 en A12 binnen het grondgebied
van de gemeente Den Haag komen te liggen. Hierdoor ontstaan betere mogelijkheden
voor centrale programmering, beheer en monitoring voor het totale aanbod van
locaties in het stedelijk gebied. De markt voor bedrijventerreinen wordt in
steeds sterkere mate gedifferentieerd. Niet alleen in sectoraal opzicht («distributieterrein»,
«agro-industrieel terrein», «kantoorlocatie»), maar
ook naar niveau van de bedrijfsactiviteiten (hoofdkantoren, productiehallen,
administratiekantoren). Deze segmentatie impliceert dat het aanbod van bedrijventerreinen
niet op locatieniveau dient te worden georganiseerd: een grootstedelijk aanbod
van bedrijventerreinen bestaat uit een pakket van zoveel mogelijk verschillende
typen, afgewogen naar economische functie (aard en niveau van de werkgelegenheid)
en naar ruimtelijke inpassing. In deze benadering dienen nieuwe locaties niet
eenvoudig als bouwrijpe grond met generieke bedrijvenbestemming te worden
ontwikkeld, maar dienen te worden gepositioneerd in het totaal van vestigingsmogelijkheden
in het stedelijk gebied. Naast de ontwikkeling van bedrijventerreinen verdienen
het gebruik en processen van herontwikkeling van bedrijventerreinen aandacht.
Uit onderzoek blijkt, dat bedrijven gemiddeld eens in de zeven jaar verhuizen.
Het spel van in-, uiten verplaatsing van bedrijven in relatie tot planning,
programmering en (her-)ontwikkeling van locaties wordt steeds belangrijker.
Voor deze totaalbenadering is centrale regie vanuit één bestuurlijke
hand, met alle relevante bevoegdheden in het kader van ruimtelijke ordening,
vergunningverlening en grondbeleid, onontbeerlijk.De leden van de SGP-fractie stelden enkele vragen, die meer specifiek
gericht waren op de arbeidsmarktaspecten. Deze leden wensten een nadere toelichting
op de stelling in de memorie van toelichting dat het aantal arbeidsplaatsen
in Den Haag ontoereikend is. Het feit dat 25% van de Haagse beroepsbevolking
buiten Den Haag werkt is voor die stelling geen goed argument,
aldus deze leden. De arbeidsmarkt is immers regionaal. Zal het genoemde percentage
door de herindeling dalen? Verder vroegen de leden van de SGP-fractie naar
de relatie tussen de herindeling en de noodzaak de werkgelegenheid in het
midden- en kleinbedrijf op binnenstedelijke bedrijventerreinen te bevorderen.
De kern van het antwoord op deze vragen ligt in de noodzaak van het scheppen
van gedifferentieerde werkgelegenheid in de stad en de daarmee samenhangende
noodzaak tot centrale regie. Den Haag heeft behoefte aan een gedifferentieerde
economische structuur met ruimte voor zowel hoogwaardige als laagwaardige
bedrijvigheid. Met name het verzorgende midden- en kleinbedrijf moet een plek
krijgen in de stad. Dat is in de eerste plaats nodig om hoogwaardige bedrijven
in staat te stellen een beroep te doen op dienstverlening, die niet behoort
tot hun kernactiviteit (sourcing out). In de tweede plaats is het nodig om
het hoge werkloosheidspercentage van Den Haag aan de onderkant van de arbeidsmarkt
terug te dringen. Uit onderzoek is immers bekend dat vooral voor deze categorie
werkzoekenden de fysieke nabijheid van werkgelegenheid van groot belang is.
Om de noodzakelijke differentiatie te realiseren is een gedifferentieerd aanbod
van bedrijventerreinen nodig, hetgeen een zodanig krachtige totaalbenadering
vergt dat die moeilijk is te realiseren via samenwerkingsverbanden tussen
gemeenten.De leden van de fractie van het CDA vroegen om nadere cijfers over de
economische ontwikkeling van de afgelopen jaren van de stad Den Haag en de
Haagse regio exclusief, en inclusief Zoetermeer.In tabel 3 wordt de groei van het volume totale bedrijfsactiviteiten in
de periode 1996–1999 in de twee «COROP-gebieden» Agglomeratie
Den Haag en Delft en Westland zichtbaar gemaakt. Deze twee gebieden vormen
samen het gebied van het Stadsgewest Haaglanden. Voorts is in de tabel de
Agglomeratie Den Haag uitgesplitst in Zoetermeer en de rest van de agglomeratie.Tabel 3: groei volume totale bedrijfsactiviteiten  1996199719981999Agglomeratie Den Haag2,0%4,0%5,7%4,8% Delft en Westland1,4%5,8%3,7%4,3% Agglomeratie Den Haag exclusief Zoetermeer1,7%3,8%5,7%4,8%Zoetermeer4,2%5,3%5,1%5,2%Bron: Centraal Bureau voor de StatistiekIn tabel 4 wordt de werkgelegenheidsontwikkeling van elk van de gemeenten
van het Stadsgewest Haaglanden voor de periode 1995–2000 gepresenteerd.
Hieruit kan worden afgeleid, dat de werkgelegenheid in de gehele regio met
9,6% groeide en wanneer Zoetermeer wordt uitgezonderd de groei beperkt blijft
tot 7,9%. De werkgelegenheidsgroei van Den Haag bleef in deze periode achter
met 5,6%. Tabel 4: werkgelegenheid (12 uur en meer per week) GemeentenJaren 199519961997199819992000Delft38 76938 71138 19139 74241 12242 810Den Haag191 578189 179188 255194 112200 733202 402's-Gravenzande6 3736 3716 4326 4756 3846 652Leidschendam14 06314 47315 03516 81918 51019 661De Lier4 6124 8755 0214 9495 1275 045Maasland3 2263 4174 0254 3314 4064 339Monster6 2766 5786 7736 4406 4216 663Naaldwijk14 97814 69714 34014 87615 36915 773Nootdorp1 8721 8261 8531 8541 9122 006Pijnacker5 2205 1405 2325 5415 9726 171Rijswijk34 67432 89834 17834 68336 21836 878Schipluiden2 6322 6242 6382 7462 7452 756Voorburg11 63810 74510 6889 95610 53010 444Wassenaar6 9906 3126 5806 8327 5097 546Wateringen3 6103 5913 6213 8024 3514 661Subtotaal346 511341 437342 862353 158367 309373 807Zoetermeer34 11436 42938 22841 27742 61543 359Totaal380 625377 866381 090394 435409 924417 166Bron: Stadsgewest Haaglanden4 Uitbreiding Den Haag4.1 AlgemeenDe leden van de VVD-fractie vroegen aan te geven hoe groot het oppervlak
is, dat bij de herindeling betrokken is. Op grond van onderhavig voorstel
zullen de gemeenten Leidschendam, Nootdorp, Rijswijk en Voorburg respectievelijk
circa 863, 246, 361 en 3 ha aan de gemeente Den Haag afstaan. De oppervlakte
van de gemeente Den Haag zal met circa 1473 ha toenemen.De vraag van deze leden hoeveel inwoners bij het herindelingsvoorstel
betrokken zijn moet met enige voorzichtigheid worden beantwoord. Met name
het huidige tempo van oplevering van woningen in de bouwlocaties Leidschenveen
en Ypenburg bemoeilijkt het maken van prognoses. De gemeentebesturen van Leidschendam,
Nootdorp en Rijswijk prognosticeren, dat van deze gemeenten respectievelijk
6360, 3682 en 4626 inwoners overgaan. Van de gemeente Voorburg gaan geen inwoners
naar Den Haag over. Op grond van onderhavig voorstel zal de gemeente Den Haag
met in totaal 14 668 inwoners groeien.De leden van de fractie van het CDA vroegen naar de cijfers over woningbouwbehoefte
en bedrijventerreinbehoefte van Den Haag en van de regio. Hierover werden
grote vraagtekens geplaatst tijdens de hoorzitting, zo meldden deze leden.
In de memorie van toelichting bij onderhavig voorstel heeft de regering reeds
benadrukt, dat de bepaling van deze behoeften niet eenvoudig is en met veel
onzekerheden omgeven. Zeker naarmate ramingen betrekking hebben op langere
perioden moet de nodige voorzichtigheid worden betracht. Ontwikkelingen van
demografie of economie kunnen slechts bij benadering worden voorspeld. Dat
bij dergelijke ramingen tijdens een hoorzitting vraagtekens worden geplaatst,
met name door critici van onderhavig voorstel, is te begrijpen. Nadere analyse
van de in de memorie van toelichting gepresenteerde cijfers – een woningbouwbehoefte
van circa 46 000 woningen tot het jaar 2020 en een bedrijventerreinbehoefte
van 500 à 550 ha tot het jaar 2020 – heeft mij tot de conclusie
gebracht, met alle voorzichtigheid die hier past, dat deze zeker redelijk
te noemen zijn en dat er thans geen aanleiding is van andere cijfers
uit te gaan. De regering ziet overigens geen tegenstelling tussen de ramingen
van Haagse en regionale behoeften. De ruimtebehoeften van Den Haag maken deel
uit van de behoeften van de gehele regio. De beantwoording van de Haagse ruimtebehoeften
zal eveneens in een regionale context plaatsvinden. Voorzover onderhavig herindelingsvoorstel
op onderdelen ontoereikend is voor de beantwoording van de Haagse ruimtebehoeften
zal die beantwoording vanzelfsprekend ook in regionaal perspectief moeten
worden geboden.De behoefteramingen van Den Haag, afgezet tegen het oplossend vermogen
van onderhavig voorstel, geven de leden van verschillende fracties aanleiding
voor vragen en opmerkingen over de duurzaamheid van het voorstel in de tijd.
De leden van de PvdA-fractie vroegen voor hoe lang het voorstel de gemeente
Den Haag de versterking biedt voor de vervulling van haar ruimtelijke behoeften.
De leden van de CDA-fractie vroegen mij te reageren op de inschatting van
de burgemeester van Den Haag, dat Den Haag met onderhavig voorstel ongeveer
15 jaar vooruit zou kunnen. De leden van de fractie van GroenLinks vroegen
aan te geven wat de verwachte effectiviteit van de gekozen oplossingsrichting
is, en of deze geschikt is voor de lange termijn. Kan de Haagse woningbouwbehoefte
van 46 000 woningen tot het jaar 2020 binnen deze herindeling worden
gerealiseerd, zo vroegen deze leden. Overigens constateerden deze leden, dat
de herindeling op korte termijn wel financiële en bestuurlijke voordelen
aan Den Haag verschaft. Ook de leden van de fracties van de ChristenUnie en
de SGP informeerden naar de termijn waarvoor onderhavig voorstel een oplossing
biedt. Op grond van onderhavig voorstel zal de gemeente Den Haag vergeleken
met de huidige situatie beschikken over afgerond circa 15 000 nieuwe
woningen, respectievelijk over een bouwcapaciteit voor deze woningen. Dit
aantal kan worden opgeteld bij de bouwcapaciteit, die Den Haag binnen de huidige
grenzen heeft. In de memorie van toelichting is deze bouwcapaciteit ingeschat
op circa 22 000 woningen; wellicht valt zij nog hoger uit. Voor de bepaling
van deze bouwcapaciteit is namelijk relevant hoe snel toekomstige processen
van herstructurering kunnen plaatsvinden en van welke bebouwingsdichtheden
kan worden uitgegaan. Met een bouwcapaciteit van in totaal 37 000 woningen
kan Den Haag dus een groot deel van de behoefte van 46 000 woningen beantwoorden,
en mag aangenomen worden dat Den Haag zeker 15 jaar vooruit zal kunnen. Voor
wat betreft economische ontwikkelingen, de ontwikkeling van bedrijventerreinen,
etc. kan van vergelijkbare of nog langere periodes worden uitgegaan. Zo gaat
Den Haag voor de ontwikkeling van de omgeving van het Prins Clausplein, de
zones langs de autosnelwegen A4 en A12, in vervolg op en in afstemming met
de Haagse centrumplannen uit van een ontwikkelperiode van 20 jaar, gerekend
vanaf 2005. Op basis van deze inzichten kan worden geconcludeerd, dat
Den Haag met onderhavig voorstel zeker weer 15 jaar vooruit kan. Dat is een
beperkter periode, dan de periode van 25 jaar die wordt nagestreefd op grond
van het algemeen herindelingsbeleid. Dit werd ook opgemerkt door de leden
van de fracties van GroenLinks, de ChristenUnie en de SGP. Een strikte toepassing
van het criterium van 25 jaar zou echter onvermijdelijk leiden tot een herindelingsvoorstel
op de schaal van de agglomeratie, een voorstel dat veel verstrekkender is
dan met de motie-Remkes werd beoogd. In reactie op vragen van de leden van
de PvdA-fractie antwoordt de regering gelet op het voorgaande, dat Den Haag
met onderhavig voorstel voor een redelijke periode versterkt wordt.De leden van de SGP-fractie nodigden de regering uit nader in te gaan
op de bestuurlijke perspectieven van Den Haag na 2015. Welke wegen liggen
open: verdergaande herindeling of andere bestuurlijke oplossingen, zo vroegen
deze leden. Deze vraag zal in 2015 zeker relevant kunnen zijn. Dan bestaat
een goed beeld van de bestuurlijke en maatschappelijke vraagstukken
waarvoor Den Haag en de regio op dat moment staan; dan is ook goed bekend
hoe ruimtelijke behoeften zich in de voorafgaande periode hebben ontwikkeld
en hoe deze zijn beantwoord. De samenwerking in het verband van het Stadsgewest
Haaglanden zal dieper zijn geworteld. Het ligt in de rede, dat met de kennis
en ervaringen die tegen die tijd beschikbaar zijn nieuwe perspectieven worden
geformuleerd. Het past de regering niet nu verder vooruit te lopen op deze
ontwikkelingen. Onderhavig voorstel strekt tot de beantwoording van de urgente
vraagstukken, die met name de eerstkomende 15 jaar spelen.De leden van de fracties van het CDA, de ChristenUnie en de SGP vestigden
de aandacht op de ontwikkelingen, die reeds plaatsvinden in de gebieden die
op grond van onderhavig voorstel naar Den Haag zullen overgaan. Is het niet
veeleer zo, dat Den Haag kant en klare locaties aan haar grondgebied toegevoegd
krijgt, zo vroegen de leden van de CDA-fractie. Voldoet het voorstel hiermee
wel aan de veronderstelde ruimtebehoefte van Den Haag, zo vroegen de leden
van de fracties van de ChristenUnie en de SGP. Hiervoor heeft de regering
reeds naar voren gebracht, dat de ontwikkelingen in de Vinex-woningbouwlocaties
een hoog tempo doormaken, maar dat er na 1 januari 2002 nog vele beslissingen
dienen te worden genomen, waaronder beslissingen in verband met de realisering
van de Vinac-taakstelling na 2005. Daarnaast is in het betreffende gebied
nog veel ontwikkelruimte en ontwikkelpotentieel voor bedrijvigheid. Het gaat
om (mogelijke) bedrijvenlocaties in Ypenburg en in de Vlietzone. Op vragen
van de leden van de CDA-fractie kan de regering antwoorden, dat ook in Forepark nog
deellocaties dienen te worden uitgegeven, waaronder de meest strategische
gelegen in de oksel van het Prins Clausplein.De leden van de D66-fractie schonken in hun inbreng aandacht aan het stelsel
van woonruimteverdeling, dat thans in de regio Haaglanden bestaat. In het
licht hiervan vroegen deze leden in hoeverre onderhavig voorstel een oplossing
biedt voor de ruimtenood van Den Haag. Sinds 1997 is in het kader van het
regionale volkshuisvestingsbeleid sprake van een gezamenlijk woonruimtebeleid
in Haaglanden met twee verschillende stelsels van woonruimteverdeling: een
distributiemodel voor het Westland en een aanbodmodel voor de overige regio
Haaglanden. Dit regionale volkshuisvestingsbeleid is waardevol om gewenste
doorstroming binnen en tussen gemeenten mogelijk te maken; onderhavig herindelingsvoorstel
doet hieraan bepaald niet af. In het kader van dit beleid zijn afspraken gemaakt
over de huisvesting van jaarlijks 200 huishoudens behorende tot de doelgroep
van lagere inkomens uit Den Haag in de regiogemeenten. De huidige afspraken
lopen tot medio 2001. Het tempo van 200 huishoudens per jaar is laag, gelet
op het doel om binnen afzienbare termijn een gelijkmatiger spreiding van lagere
inkomens te bereiken. Met onderhavig herindelingsvoorstel zal de gemeente
Den Haag over effectievere middelen beschikken om dit doel te bevorderen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen de regering of het gerechtvaardigd
is, dat met onderhavig voorstel wordt ingegrepen in de lokale en regionale
bestuurlijke verhoudingen en dat het uitgangspunt van provinciaal ruimtelijk
ordeningsbeleid zo uit het oog wordt verloren. Deze leden refereerden tevens
aan de memorie van toelichting waarin wordt gesteld dat de voorgestelde herindeling
geen planologisch kader in termen van de Wet Ruimtelijke Ordening biedt, en
dat de onderscheiden overheden en bestuursorganen op rijks-, provinciaal,
stadsgewestelijk en gemeentelijk niveau hiertoe hun verantwoordelijkheden
moeten nemen en bevoegdheden uitoefenen. Kan de regering een nadere uiteenzetting
geven over de planologische verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verschillende
bestuurslagen en aangeven welke zelfstandige beleidsruimte de
gemeente Den Haag over de toe te voegen gebieden zal hebben, gelet op de plannen
en bevoegdheden van stadsgewest, provincie en rijk, zo vroegen deze leden.
Op het stelsel van ruimtelijke ordening, en de taken- en bevoegdhedenverdeling
tussen bestuurslagen enorganen op dit terrein wordt met onderhavig voorstel
geenszins inbreuk gepleegd. Integendeel: in de door deze leden aangehaalde
passage uit de memorie van toelichting wordt juist onderstreept, dat dit stelsel
leidend is voor het huidige en toekomstige planologische regime, ook in de
gebieden, die onderwerp zijn van onderhavig voorstel. De gemeente Den Haag
zal haar planologische beleidsdoelstellingen met name door toepassing van
de bestemmingsplanbevoegdheid kunnen vormgeven.De leden van de CDA-fractie vroegen een beoordeling over het wetsvoorstel
in relatie tot de versterking van de regio als geheel. Zij stelden daarbij
dat er feitelijk niets verandert in de situatie van de regio, zoals het aantal
mensen, het aantal bedrijven, het draagvlak voor de voorzieningen die in de
regio en Den Haag aanwezig zijn. Inderdaad zullen harde cijfers als aantallen
inwoners in de regio, waaraan de leden van de CDA-fractie refereerden, niet
wijzigen door de gemeentelijke herindeling. Wat wél wijzigt is de gemeentegrens
van Den Haag, en daarmee het gebied waarover de keuze- en afwegingsruimte
van Den Haag zal toenemen. Niet langer kan de keuzeruimte voor dit gebied
ongunstig beïnvloed worden door potentieel tegengestelde belangen van
de betreffende gemeenten; niet langer behoeven keuzen voor bijvoorbeeld bedrijvigheid
of voorzieningen ingegeven zijn door concurrentiemotieven. Wél beschikt
Den Haag door een samenhangend beleid en de toegenomen differentiatie van
huisvestingsmogelijkheden over meer mogelijkheden om groepen burgers binnen
haar grenzen te houden, die anders gedwongen zouden zijn naar andere gemeenten
uit te wijken. Daardoor is de gemeente Den Haag beter in staat haar centrumpositie
gestand te doen en daardoor neemt wel degelijk het draagvlak toe voor voorzieningen
waaraan de buurgemeenten niet of slechts in beperkte mate bijdragen.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen zich af of er wel voldoende
politiek en maatschappelijk draagvlak in de regio bestond voor deze herindeling.
Zij wezen op de urgente problematiek voor Den Haag, die een snelle en krachtige
aanpak vergen, terwijl Den Haag er tegelijkertijd een groot belang bij heeft
de bestuurlijke verhoudingen en haar imago zo goed mogelijk te houden. Deze
leden vroegen in hoeverre de regering het belang van een voldoende draagvlak
onderschrijft en hoe zij daaraan is tegemoetgekomen. De leden van de fracties
van de SP en de SGP betwijfelden of er voldoende draagvlak onder de betrokkenen
was.Dat onderhavig herindelingsvoorstel en het voorafgaande proces de verhoudingen
tussen de betrokken gemeenten onder druk heeft gezet, dient te worden erkend.
De reacties op het voorstel, waaronder ook de kritische, kwalificeert de regering
voor een belangrijk deel eerder als logische elementen van dit gehele onderhandelingsen
afwegingsproces dan als een afwezigheid van draagvlak, zoals de leden van
de fracties van de SP en de SGP aangaven. Juist in de discussie over de oplossing
van de Haagse problematiek is gebleken dat vanuit de betrokken gemeenten niet
tot een eenduidige en gemeenschappelijke oplossing kon worden gekomen. Gemeentelijke
herindeling evenmin als alternatieve oplossingsrichtingen konden op voldoende
draagvlak rekenen. In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks onderschrijft de regering zeker het belang van voldoende draagvlak
en spreekt de regering de wens uit, dat de steun voor onderhavig voorstel
in het parlement in voldoende mate aanwezig zal zijn. De problemen van Den
Haag zijn, zoals de leden van de GroenLinks-fractie aangaven, immers zo urgent
dat een verder uitstel van een duurzame oplossing niet aan de orde kan zijn.
Dat het maatschappelijk draagvlak voor onderhavig voorstel niet
unaniem is, weerspiegelt zich ook in de reacties. Organisaties, die zich richten
op de behartiging van sociaal-economische belangen, die deze herindeling met
meer afstand en vanuit een breder perspectief beschouwen geven meer steun
dan bijvoorbeeld bewonersorganisaties die opereren op lokaal- of wijkniveau.
Mede tegen de achtergrond van de vele, ook kritische, reacties op het herindelingsplan
van 27 april 2000 heeft de regering uiteindelijk een bescheiden voorstel ingediend,
in de overtuiging dat met dit voorstel een optimaal draagvlak te bereiken
is.De leden van de GroenLinks-fractie schetsten een somber toekomstbeeld
voor de gemeenten, die op grond van onderhavig voorstel grondgebied zullen
afstaan. Van deze gemeenten dreigen weinig levensvatbare restanten over te
blijven. Het voorzieningenniveau komt onder druk te staan, terwijl het bestuursapparaat
aan kwaliteit en deskundigheid zal inboeten. De gekozen oplossing leidt tot
aantasting van de lokale identiteit van deze gemeenten. Aldus de leden van
deze fractie. Het pessimisme van de leden van de fractie van GroenLinks deelt
de regering allerminst. Het is ook niet duidelijk waarop dit is gebaseerd.
De leden van de fractie van de SGP vroegen naar de betekenis van een passage
in de memorie van toelichting bij onderhavig voorstel: de oplossing voor de
Haagse problematiek mag niet leiden tot situaties voor aangrenzende gemeenten,
die in termen van het herindelingsbeleid als problematisch moeten worden opgevat.
De regering verwijst in dit verband naar het algemeen herindelingsbeleid,
zoals ook gepresenteerd in de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling, Krachtige
gemeenten, van 27 november 1998 (kamerstukken II, 1998/99, 26 331,
nr. 1). Hierin heeft de regering aangegeven, dat het in het kader van
gemeentelijke herindeling van belang is, dat de basisfuncties van gemeenten
niet in gevaar komen, en dat de ambtelijke en bestuurlijke capaciteit op een
verantwoord peil zijn. Dit betekent dat bij onderhavig voorstel van gemeentelijke
herindeling ten gunste van Den Haag, en waarbij buurgemeenten grondgebied
aan Den Haag zullen afstaan, dient te worden voorkomen dat in deze buurgemeenten
situaties ontstaan waardoor het toekomstperspectief in gevaar komt. De regering
heeft ook de overtuiging, dat voor de betrokken buurgemeenten gesproken kan
worden van een vertrouwenwekkend toekomstperspectief. De gemeenten Leidschendam
en Rijswijk zullen door de overgang van Leidschenveen, respectievelijk het
Rijswijkse deel van Ypenburg, naar Den Haag van karakter veranderen, zo antwoordt
de regering op vragen van de leden van de SGP-fractie. Door het verlies van
deze ontwikkellocaties zal in beide gemeenten het zwaartepunt zich meer richten
op beheer en op herontwikkeling. De maatschappelijke gevolgen voor de «achterblijvende»
woongemeenschappen van Leidschendam en Rijswijk beschouwt de regering niet
als ingrijpend. De regering is het niet eens met de sombere beschrijving van
het toekomstbeeld van de buurgemeenten door de leden van de fractie van GroenLinks
en sluit niet uit dat hiermee naar de betrokken gemeenten zelfs verkeerde
signalen worden afgegeven. Geconstateerd kan namelijk worden, dat de aan onderhavig
voorstel voorafgaande herindelingsprocedure als katalysator heeft gewerkt
voor discussies in Leidschendam, Nootdorp, Pijnacker en Voorburg, gericht
op een zelfbewust, versterkt toekomstperspectief. Deze discussies verdienen
juist een positieve benadering.4.2 Ypenburg, De Bras en De VenenDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD en de SGP schonken in hun
inbrengen bijzondere aandacht aan De Bras en De Venen, deellocaties van de
bouwlocatie Ypenburg, gelegen in de huidige gemeenten Pijnacker, respectievelijk
Nootdorp. De leden van de SGP-fractie toonden begrip voor het feit dat deze
deellocaties buiten beschouwing zijn gelaten, vooral vanwege
de gerichtheid van deze locaties op met name Nootdorp. Anderzijds hadden zij
twijfels bij de bestuurlijke driedeling van Ypenburg als gevolg van onderhavig
voorstel. De leden van de PvdA-fractie vonden het juist opmerkelijk, dat de
twee deellocaties op grond van onderhavig voorstel niet aan Den Haag worden
toegevoegd. Klopt het, dat als deze gebieden «alsnog aan Den Haag worden
toegevoegd», dit de regiefunctie en slagvaardigheid van Den Haag voor
het beheer en de ontwikkeling van geheel Ypenburg ten goede komt, zo vroegen
deze leden. De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vroegen, respectievelijk
constateerden dat de deellocatie De Bras deel heeft uitgemaakt van het oorspronkelijke
herindelingsvoorstel van gedeputeerde staten van Zuid-Holland van 6 november
1998. Waarom is dit deel van Ypenburg buiten het voorstel gehouden, zo vroegen
de leden van de twee fracties. De leden van de PvdA-fractie gaven de regering
nadrukkelijk in overweging om de locaties De Bras en De Venen alsnog toe te
voegen aan de gemeente Den Haag.Bij de voorbereiding van onderhavig voorstel moest een grensbeloop worden
gekozen door Ypenburg, waardoor in de toekomstige situatie – na de herindeling –
sprake zal zijn van een bestuurlijke tweedeling van Ypenburg. Deze situatie
is uit het oogpunt van de terugdringing van bestuurlijke versnippering overigens
gunstiger dan de huidige situatie van bestuurlijke driedeling. Indien gestreefd
was naar een situatie waarin Ypenburg volledig binnen de grenzen van één
gemeente kwam te liggen, dwingt dat in feite tot een volledige samenvoeging
van de gemeente Nootdorp met de gemeente Den Haag. Deze keuze heeft de regering
om die reden niet willen maken. Parallellen met de bouwlocatie Leidsche Rijn
in verband met de samenvoeging van de gemeenten Utrecht en Vleuten-De Meern,
waarnaar de leden van de SGP-fractie vroegen, zijn in onvoldoende mate aanwezig:
die bouwlocatie had een veel grotere schaal dan Ypenburg en de positie van
de kernen De Meern en Vleuten in relatie tot de bouwlocatie was van een andere
orde dan de positie van Nootdorp in relatie tot Ypenburg. Met inachtneming
van de doelstelling de bouwlocatie Ypenburg aan de gemeente Den Haag toe te
voegen kunnen bij elke mogelijke variant tot doorsnijding van Ypenburg vragen
gesteld worden. In feite gaat het daarbij steeds om het vinden van de juiste
balans tussen enerzijds het belang van samenhang en integrale ontwikkeling
van Ypenburg en anderzijds het belang van een samenhangende ontwikkeling van
de kern Nootdorp met aangrenzende bebouwing in de context van de nieuw te
vormen gemeente Pijnacker-Nootdorp. De regering is van mening, dat in onderhavig
voorstel sprake is van een verantwoord evenwicht tussen deze belangen. In
antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie kan worden geconstateerd,
dat van een inhoudelijke en maatschappelijke oriëntatie van De Bras op
Pijnacker, omdat dit gebied nog niet bebouwd is, nog geen sprake is. De regering
heeft zich in onderhavig voorstel echter gericht op een toekomstige oriëntatie
van De Bras op Nootdorp: die wordt zonder meer relevant. De door de regering
gemaakte keuze neemt niet weg, dat andere varianten – mede in het licht
van de motie-Remkes – evenzeer te verantwoorden zijn.4.3 Leidschenveen en ForeparkDe leden van de fracties van GroenLinks, de SP en de SGP stelden een aantal
vragen met betrekking tot de woningbouwlocatie Leidschenveen en het bedrijventerrein
in ontwikkeling Forepark. Kan de regering beargumenteren waarom zij deze grenswijziging
onvermijdelijk acht, zo vroegen de leden van de GroenLinks-fractie. De leden
van de SGP-fractie vroegen of Leidschenveen niet alleen de rol vervult van
woningbouwlocatie voor Den Haag, maar ook voor overige delen van Haaglanden
en voor overige regio's. Met een woningbouwcapaciteit van circa 6 800
vormt Leidschenveen samen met Ypenburg het hart van onderhavig herindelingsvoorstel. De huidige instroom van Leidschenveen, zoals aangeduid door de leden
van de SGP-fractie, is goed verklaarbaar tegen de achtergrond van het nationale
en regionale volkshuisvestingsbeleid. Niettemin is Leidschenveen essentieel
voor de beantwoording van de Haagse problematiek, in bestuurlijke en in ruimtelijke
zin, en – meer toegespitst – in termen van volkshuisvestingsbehoeften.
De duurzaamheid van het voorstel wordt in belangrijke mate door Leidschenveen
belichaamd. Het is dan ook niet goed denkbaar, dat Leidschenveen geen deel
zou uitmaken van onderhavig voorstel.De leden van de SP-fractie vroegen om een reactie op de kritiek uit Leidschendam,
onder andere van het bedrijfsleven, op de gevolgen van de herindeling voor
het gemeenschappelijk met de gemeente Den Haag gerealiseerde bedrijventerrein
Forepark. In dit verband wordt verwezen naar de thans goed werkende samenwerking
en de efficiency van de huidige besturingsvorm. Bovendien maken de ondernemers
zich zorgen over onverwachte risico's, waaronder heffingen. Hiervoor is reeds
ingegaan op de principiële bezwaren van een duurzame aansturing door
hulpstructuren op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Dit geldt
zeker voor een bedrijvenlocatie met een omvang en strategisch belang als Forepark.
Hoewel met betrekking tot verschillende lokale heffingen de tarieven van Den
Haag en Leidschendam thans zeker uiteenlopen, deelt de regering – gelet
op de te verwachten toekomstige verdere ontwikkeling van deze tarieven –
niet de zorgen van de ondernemers van Forepark, waarnaar de leden van de fractie
van de SP verwezen.4.4 Grenzen aan het Groene HartMet het in onderhavig voorstel voorgestelde grensbeloop tussen Den Haag
en Leidschendam zal de gemeente Den Haag grenzen aan het open gebied: het
Groene Hart. De leden van de D66-fractie brachten naar voren veel waarde te
hechten aan het behoud van het Groene Hart en verzochten de regering aan te
geven of de vrees van Leidschendam voor een verdere «versteniging»
van het Groene Hart reëel is. De leden van de fractie van GroenLinks
vroegen eveneens aan te geven wat de visie van de regering is op de bescherming
van – onder meer – dit open gebied. Het grondgebied dat op grond
van onderhavig voorstel van Leidschendam naar Den Haag overgaat – de
Vlietzone, Forepark en Leidschenveen – maakt geen onderdeel uit van
het Groene Hart, maar grenst hier juist aan. Het in het Groene Hart gelegen
deel van het grondgebied van Leidschendam, zal onveranderd van Leidschendam
deel blijven uitmaken. Tegen die achtergrond werd reeds in het herindelingsplan
aangegeven, dat de gemeente Leidschendam haar profiel en verantwoordelijkheid
als «poortwachter» van het Groene Hart zou kunnen accentueren.
Verstedelijking van (delen van) het betreffende gebied is in het kader van
de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening thans niet aan de orde.4.5 VlietzoneTen aanzien van de Vlietzone hebben de leden van diverse fracties opmerkingen
gemaakt en vragen gesteld. De leden van de PvdA-fractie konden voluit instemmen
met het voorstel om de Zeeheldenwijk van Leidschendam voor deze gemeente te
behouden. De leden van de CDA-fractie duidden de Vlietzone aan als buffer
in de richting van het Groene Hart en vroegen naar de mening van de regering
over een eventuele bebouwing hier in het licht van de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening. De leden van de SP-fractie achtten de open ruimte van de Vlietzone
bedreigd en uitten hun vrees voor aantasting van het cultuurhistorisch waardevolle
grondgebied na herindeling. De leden van de SGP-fractie vroegen of het behoud
van het groene karakter van de Vlietzone en de rest van dit gebied niet in gevaar is. De leden van de fractie van D66 richtten de aandacht op
het toekomstig beheer door Den Haag van dit gebied als bedrijvenzone. De Vlietzone
maakt een belangrijk onderdeel uit van onderhavig wetsvoorstel. De zone is
zeer strategisch gelegen en herbergt een grote diversiteit aan functies. Dit
maakt de zone tegelijkertijd kwetsbaar; eenduidige aansturing van het beheer
van en toekomstige ontwikkelingen in deze zone is geboden. Deze eenduidige
aansturing is enerzijds een belangrijke en gunstige voorwaarde om de bestaande
woonfuncties en groene en cultuurhistorische waarden te beschermen of te versterken
en geeft anderzijds een goede uitgangspositie voor gerichte en samenhangende
ontwikkeling van met name hoogwaardige bedrijvigheid. Het besluitvormingsproces
met betrekking tot de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening is niet zover, dat
zich dit op het niveau van de Vlietzone vertaald heeft in geconcretiseerde
uitwerkingen. Vastgesteld kan worden, dat in de regio in essentie geen meningsverschillen
bestaan over de wenselijkheid zowel de groene en recreatieve, als de bedrijvenfuncties
van de Vlietzone te versterken.4.6 Corridor en TrekvliettracéDe leden van de fractie van het CDA vroegen naar de feitelijke noodzaak
en meerwaarde van de corridor in onderhavig wetsvoorstel. De leden van de
D66-fractie stelden, dat in het voorstel «geen echte corridor»
is opgenomen. De leden van de fractie van de PvdA waardeerden de corridor
als «meest minimaal» en vroegen waarom de regering niet heeft
voorgesteld om ook de zone van de autosnelweg A12, alsmede de spoorlijn Den
Haag–Utrecht, aan Den Haag toe te voegen. Het verkrijgen van de volledige
publiekrechtelijke zeggenschap voor Den Haag over het gebied van de corridor
betekent dat deze gemeente bij gewenste ontwikkelingen minder afhankelijk
is van de buurgemeenten. In het verleden hebben zich regelmatig voorbeelden
aangediend, dat het problematisch bleek om op basis van samenwerking grote
infrastructurele voorzieningen tot stand te brengen. Bij de vormgeving van
de corridor was voor de regering de wenselijkheid van één aaneengesloten
grondgebied voor de betrokken gemeenten uitgangspunt. In dit licht kan de
regering de vraag van de leden van de GroenLinks-fractie niet goed begrijpen,
dat de corridor een feitelijke opdeling van Den Haag in meerdere geografisch
gescheiden delen met zich zou meebrengen. De regering antwoordt hierop, dat
de corridor integendeel de twee delen van het toekomstige grondgebied van
Den Haag met elkaar zal verbinden. Het uitgangspunt van één
aaneengesloten grondgebied is van belang voor Den Haag, maar zeker ook voor
Voorburg. Indien naast het Trekvliettracé een tweede corridor zou worden
voorgesteld, zou de woonwijk Voorburg-West een exclave van de gemeente Voorburg
worden. Dat is niet praktisch en lijkt overigens ook om bestuurlijke en financiële
redenen ongewenst. Dat de corridor in onderhavig voorstel zo smal is uitgewerkt
is op zichzelf geen probleem voor de samenhang in het toekomstige Den Haag,
zo antwoordt de regering op vragen van de leden van de SGP-fractie.De regering erkent dat de voorgestelde corridor beperkt is, maar van groot
belang voor de gemeente Den Haag om het Trekvliettracé binnen haar
grenzen te kunnen realiseren. Hiertoe worden de Trekvliet en de aansluitende
kades aan de Rijswijkse zijde – vanaf de huidige Haagse gemeentegrens
tot aan de Frederiklaan – aan Den Haag toegevoegd. Het gevolg van de
nu voorgestelde smalle corridor is dat de zelfstandige regiemogelijkheden
voor Den Haag zich concentreren op het Trekvliettracé als toekomstige
hoofdontsluiting van de binnenstad. De leden van de CDA-fractie vroegen waarom
gekozen wordt voor regie door de gemeente Den Haag. Deze leden verwezen naar
de Noordelijke randweg (N14), die onder regie van Rijkswaterstaat wordt uitgevoerd.
De regie met betrekking tot het Trekvliettracé moet worden
onderscheiden in achtereenvolgens de ontwikkelingsfase en vervolgens de beheersfase.
Onderhavig voorstel is gericht op de situatie, dat het tracé duurzaam
binnen Den Haag komt te liggen en dat Den Haag in staat is de verantwoordelijkheid
te nemen voor zowel de ontwikkeling als het beheer van dit tracé. De
leden van de fractie van de ChristenUnie informeerden naar de stand van zaken
van de in het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport aangekondigde
verkenning naar de benutting van de A12-west en het Trekvliettracé.
Het Stadsgewest Haaglanden verzorgt de planontwikkeling in verband met de
benutting van de A12. Hiervoor is op dit moment een aantal projectvoorstellen
in voorbereiding. Het betreft vooral maatregelen in de vorm van reisinformatie,
met als doel de overstap naar het openbaar vervoer te bevorderen en de spits
«af te vlakken». Beide doelen dragen bij aan de vermindering van
de filekansen op de A12. De gemeente Den Haag rondt op dit moment een studie
af naar de technische haalbaarheid van het Trekvliettracé. Dit zal
resulteren in een voorstel voor een definitieve tracékeuze, het verder
uitwerken van het project tot een voorlopig ontwerp en het starten van diverse
procedures, waaronder ter wijziging van de relevante bestemmingsplannen.De leden van de fracties van D66 en de ChristenUnie hebben nog enkele
specifieke vragen gesteld in verband met het recreatiepark Drievliet. Hoe
ziet de regering de bedreiging voor het park en de ontsluiting hiervan in
relatie tot de nieuwe verbindingsweg, vroegen de leden van de D66-fractie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen in welke mate organisaties
zoals bijvoorbeeld speeltuin Drievliet financiële compensatie zullen
ontvangen voor de gevolgen van herindeling. De consequenties van het Trekvliettracé
voor de bereikbaarheid van Drievliet zijn in deze fase van planvorming voor
dit tracé niet aan te geven. Het ligt in de rede dat bij de verdere
uitwerking van de planvorming onder meer hierover nader overleg met omwonenden
en belanghebbenden zal worden gevoerd. Mogelijk nadelige financiële effecten
voor omwonenden van en belanghebbenden bij het Trekvliettracé zijn
niet zozeer een gevolg van onderhavig herindelingsvoorstel, maar van voorgenomen
planologische bestemmingswijzigingen van her in te delen grondgebied. Hiervoor
zijn dan de reguliere wettelijke procedures voor planschadevergoeding aan
de orde.4.7 Wassenaar-ZuidDe leden van de fractie van de ChristenUnie constateerden, dat de afwijzende
houding van de gemeenten Wassenaar en Wateringen tegen de voorgenomen grenscorrecties
meer effect heeft gehad dan die van de in het uiteindelijke voorstel betrokken
buurgemeenten. Deze leden vroegen de regering aan te geven hoe dit verschil
in behandeling voor Wassenaar valt te verklaren. In de aan onderhavig voorstel
voorafgaande herindelingsprocedure zijn alle aan de gemeente Den Haag grenzende
buurgemeenten, alsmede de gemeenten Nootdorp en Pijnacker, gelijkelijk betrokken.
Van een verschil in behandeling van enerzijds de gemeenten Leidschendam, Nootdorp,
Pijnacker, Rijswijk en Voorburg en anderzijds de gemeenten Wassenaar en Wateringen
is geenszins sprake. De regering brengt overigens in herinnering, dat ook
met het gemeentebestuur van Monster in het kader van de herindelingsprocedure
overleg is gevoerd. In de herindelingsprocedure is op basis van een inhoudelijke
analyse geconcludeerd, dat een grenswijziging of gemeentelijke herindeling
met de gemeente Wassenaar thans geen evenredige bijdrage zou leveren aan de
beantwoording van de urgente ruimtenood van Den Haag. Het door de leden van
de fractie van de ChristenUnie genoemde grondgebied van de gemeente Wassenaar
ten zuiden van de Landscheidingsweg is onderdeel van een ecologische groenstructuur
waarvoor verschillende planologische beperkingen van kracht zijn.
Het gebied beschikt slechts in beperkte mate over reële bebouwingsmogelijkheden,
bebouwingsmogelijkheden die niet in verhouding staan met die van de in onderhavig
voorstel betrokken gebieden. Dit laat onverlet, dat met name voor dit deel
van de gemeente Wassenaar sprake is van een sterke oriëntatie op en van
een veelheid aan functionele relaties met Den Haag.4.8 Wateringen en de Westlandse ZoomDe leden van de SGP-fractie waren de regering ervoor erkentelijk, dat
in het wetsvoorstel het grensbeloop tussen Wateringen en Den Haag buiten beschouwing
is gelaten. Deze leden verwezen naar een in 1992 met Wateringen gesloten convenant
over de ontwikkeling van bouwlocaties. De leden van de D66-fractie informeerden
hoe dit convenant in de ogen van de regering heeft gefunctioneerd. De inhoud
van en het proces met betrekking tot het genoemde convenant kan als complex
en veelomvattend worden aangemerkt. Gelet op de uiteindelijke gerealiseerde
doelstellingen, in bestuurlijke zin – waaronder een vergaande wijziging
van de gemeentegrens – en in termen van ruimtelijke en economische ontwikkelingen,
zijn de resultaten belangwekkend. De suggestie van deze leden om een dergelijke
vorm van samenwerking als voorbeeld te zien, dat verdient te worden uitgebreid
met de andere gemeenten in de regio, zou de regering niet zonder meer willen
volgen.De leden van de fractie van de PvdA haalde de memorie van toelichting
bij onderhavig voorstel aan, waarin de regering stelt dat de «Intentieverklaring
Westlandse Zoom» reden was om Wateringen geen onderdeel van deze herindeling
uit te laten maken. De leden van de PvdA-fractie wilden weten hoe dit eigen
initiatief van de gemeenten, dat zij overigens van grote betekenis achtten,
zich verhoudt met de eigen verantwoordelijkheden van de regering. Betekent
het afzien van een grenscorrectie bij de gemeente Wateringen dat de regering
in het vervolg steeds afziet van herindeling of grenscorrectie indien er een
«intentieverklaring» is en de uitdrukkelijke wens van betrokken
gemeentebesturen om af te zien van herindeling of grenscorrectie, zo vroegen
deze leden. De eigen verantwoordelijkheid van de regering in onderhavige en
mogelijk vergelijkbare situaties spreekt voor de regering vanzelf. De algemene
uitgangspunten van het herindelingsbeleid, alsmede de specifieke uitgangspunten
bij onderhavige herindeling, waren leidend bij de formulering van het uiteindelijke
voorstel door de regering. Tegen die achtergrond zijn de vragen van de leden
van de fractie van de PvdA, hoe de «Intentieverklaring Westlandse Zoom»
zich met het algemeen herindelingsbeleid verhoudt, zeker relevant. Niettemin
is het belang van posities en standpunten van betrokken gemeentebesturen voor
de regering evenzeer van belang. Indien in een discussie over de mogelijke
wijziging van gemeentegrenzen, zowel de «verliezende» gemeente
als de «ontvangende» gemeente uitdrukkelijk afstand nemen van
de mogelijkheid of wenselijkheid van een dergelijke grenswijziging, dan heeft
dat voor de regering betekenis. In casu heeft dat er toe geleid, dat de regering
met inachtneming van andere inhoudelijke overwegingen heeft geconcludeerd
de gemeente Wateringen niet in onderhavig voorstel te betrekken.De leden van de CDA-fractie vroegen welke garantie er is, dat later niet
alsnog wordt gekozen voor gemeentelijke herindeling van de Wateringse Zoom.
Voor de beantwoording van deze vraag is het allereerst van belang vast te
stellen welke partners betrokken zijn bij de «Intentieverklaring Westlandse
Zoom». Naast de direct belanghebbende gemeentebesturen gaat het ook
om onder meer gedeputeerde staten van Zuid-Holland. Het is onaannemelijk,
dat na het afsluiten van de bedoelde intentieverklaring op dit niveau voorstellen
tot wijziging van de gemeentelijke indeling van de Westlandse
Zoom worden geëntameerd. Zonder «garanties» voor de verdere
toekomst af te kunnen geven, zou het niet logisch zijn wanneer de regering
alsnog initiatieven op dit vlak zou nemen.4.9 Binnengemeentelijke decentralisatieDe leden van de PvdA-fractie toonden zich verheugd met opmerkingen, die
de regering had gemaakt met betrekking tot binnengemeentelijke bestuurlijke
arrangementen. Deze leden waren van mening dat middels binnengemeentelijke
decentralisatie de burgers nog directer bij het lokaal bestuur betrokken kunnen
worden. De leden van de fractie van GroenLinks schonken in hun inbreng eveneens
aandacht aan het vraagstuk van binnengemeentelijk bestuur en vroegen hoe het
Haagse model van gedeconcentreerde stadsdeelcommissies is ingericht. Vindt
de regering dergelijke commissies voldoende en waarom wordt niet voor Den
Haag een stadsdeelradenmodel als in Amsterdam of in Rotterdam overwogen, zo
vroegen deze leden.De regering kan zich goed vinden in de positieve bejegening van binnengemeentelijke
decentralisatie door de leden van deze fracties. Op korte termijn zend ik
de Tweede Kamer hierover en over andere aspecten van binnengemeentelijk zelfbestuur
een brief. Het is verheugend dat steeds meer grote gemeenten overgaan tot
meer structurele vormen van binnengemeentelijke decentralisatie met gebruikmaking
van de mogelijkheden die de Gemeentewet hiervoor biedt. Dit is van groot belang,
omdat een actieve betrokkenheid van de burgers bij hun stad of stadsdeel de
interne samenhang van de stad versterkt en kan leiden tot een grotere kwaliteit
van het bestuur. De gemeente Den Haag heeft tot dusver gekozen voor vormen
van deconcentratie, waaronder voor gedeconcentreerde stadsdeelcommissies.
Deze commissies zijn samengesteld door en uit de gemeenteraad en worden voorgezeten
door de burgemeester. Het functioneren van deze commissies wordt door het
gemeentebestuur van Den Haag positief beoordeeld. Het is van belang zich te
realiseren dat de keuze voor enige vorm van binnengemeentelijk zelfbestuur
een aangelegenheid en verantwoordelijkheid is van het betrokken gemeentebestuur.
De regering past hier terughoudendheid. Niettemin is het goed voorstelbaar,
dat in een grote stad als Den Haag het thema van binnengemeentelijke decentralisatie
nadrukkelijker op de agenda komt, en dat onderhavige herindeling hiertoe impulsen
geeft. De huidige stadsdeelcommissies zouden dan een goede eerste stap op
weg naar die binnengemeentelijke decentralisatie kunnen blijken te zijn.5 Samenvoeging van Nootdorp en PijnackerDe eenduidige en ondubbelzinnige positieve reacties op het tweede onderdeel
van onderhavig wetsvoorstel, de fusie van de gemeenten Nootdorp en Pijnacker,
verheugen de regering. De leden van de fractie van de PvdA hebben met instemming
kennis genomen van de plannen voor deze samenvoeging. Onder verwijzing naar
de door beide gemeentebesturen aangevoerde argumentatie en het draagvlak onder
de bevolking konden de leden van de CDA-fractie zich vinden in deze fusie.
Deze leden wezen erop, dat met de samenvoeging het aantal spelers in de regio
vermindert. Deze overweging is voor de regering eveneens van gewicht. Het
vertrekpunt van onderhavige herindelingsprocedure was weliswaar primair de
beantwoording van bestuurlijke en ruimtelijke vraagstukken van de gemeente
Den Haag; voor de stad en voor de regio is het van het grootste belang, dat
door overige herindelingen het aantal gemeenten afneemt en hierdoor de bestuurlijke
versnippering wordt tegengegaan, en dat door de vorming van nieuwe, stevige
gemeenten binnen de regio goede nieuwe evenwichten ontstaan. De voorgestelde
samenvoeging van Pijnacker en Nootdorp heeft eveneens de volledige
instemming van de fractie van D66. Deze leden wezen er niet alleen op, dat
een nieuwe sterke gemeente een goede verbetering is van het lokaal bestuur,
maar ook van belang is voor de regio Haaglanden en overigens een sterke groene
buffer kan zijn in de omgeving van Delft, Rotterdam en Zoetermeer.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen een reactie op de gedachte
om de besluitvorming rond de fusie van Nootdorp en Pijnacker uit onderhavig
wetsvoorstel te halen en eventueel te combineren met een voorstel van fusie
van Leidschendam en Voorburg. De regering heeft het voorstel tot samenvoeging
van de gemeenten Pijnacker en Nootdorp juist in onderhavig voorstel opgenomen,
omdat zij dit als enige mogelijkheid zag om de wens van deze twee gemeenten
tot een fusie per 1 januari 2002 te honoreren. Het alternatief zou zijn
geweest om na afronding van de herindelingsen wetgevingsprocedure voor Den
Haag en omgeving een nieuwe arhi-procedure te starten, gericht op een samenvoeging
van Nootdorp en Pijnacker. Bij de keuze voor dit alternatief zou een fusie
op zijn vroegst per 1 januari 2003 en – afhankelijk van het verloop
van de procedure – mogelijk nog een jaar later geëffectueerd kunnen
worden. Na overleg met de twee gemeentebesturen heeft de regering haar keuze
zeer bewust gedaan. De gemeentebesturen van Pijnacker en Nootdorp hebben de
voorbereidingen van de fusie inmiddels vervolgd en mij op 28 maart 2001
een gemeenschappelijke strategische visie op de nieuwe gemeente aangeboden.
Met deze visie wordt nogmaals de wenselijkheid van de samenvoeging onderstreept
en maken de twee gemeentebesturen met overtuiging zichtbaar, dat zij het fusieproces
succesvol tot een afronding willen brengen. De twee gemeentebesturen hebben
in deze visie hun wens tot een voorspoedige samenvoeging per 1 januari
2002 wederom naar voren gebracht. Tegen deze achtergrond vind ik de suggestie
om de samenvoeging uit het wetsvoorstel te halen zeer ongewenst.De leden van de SGP-fractie brachten hun begrip voor de door de gemeenten
Nootdorp en Pijnacker gedragen fusie tot uitdrukking en vroegen de regering
naar de duurzaamheid van dit onderdeel van het wetsvoorstel, gelet op de ruimtebehoeften
van Delft en Zoetermeer richting met name Pijnacker. De regering was zich
bij de voorbereidingen van dit onderdeel van het wetsvoorstel goed bewust
van de problematiek van Delft, respectievelijk Zoetermeer, en heeft deze ook
nader overwogen. Deze problematieken zijn bovendien onderwerp van overleg
met gedeputeerde staten van Zuid-Holland. Zonder vooruit te lopen op de uitkomsten
van mogelijke procedures van herindeling of grenswijziging ten gunste van
Delft of Zoetermeer staat voor de regering vast, dat hierdoor het karakter
van de nieuwe gemeente Pijnacker-Nootdorp als stevige gemeente gelegen tussen
Zoetermeer, Den Haag, Delft, en Rotterdam niet wordt aangetast, en dat van
een duurzaam voorstel sprake is.6 Andere herindelingsdiscussiesDe wenselijkheid van gemeentelijke herindeling in de rest van de regio
Haaglanden en aan de grenzen met Haaglanden heb ik hiervoor al tot uitdrukking
gebracht. Dit wordt zo ervaren door de betrokken gemeenten zelf; ook uit de
inbrengen van de leden van verschillende fracties blijkt belangstelling voor
verdere discussie over de gemeentelijke indeling van dit gebied.6.1 Leidschendam en VoorburgKort na de aanbieding van onderhavig wetsvoorstel aan de Tweede Kamer
kondigden de gemeentebesturen van Leidschendam en Voorburg hun intenties aan
om te komen tot een samenvoeging. De burgemeesters van de twee
gemeenten hebben deze intenties tijdens de hoorzitting van 19 maart 2001
van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van
de Tweede Kamer nader gepresenteerd. Daarnaast zijn de intenties door de twee
gemeentebesturen aan mij toegelicht. De twee gemeentebesturen hebben onderstreept,
dat hun intenties mede een reactie zijn op suggesties van de regering in de
memorie van toelichting bij onderhavig wetsvoorstel in deze richting. Benadrukt
zij, dat de suggesties van de regering zijn gedaan met inachtneming van de
voorgestelde nieuwe grenzen voor de gemeente Den Haag.De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennis genomen van de
gemeenschappelijke intentie van Leidschendam en Voorburg en beschouwden deze
als een goed initiatief. Deze leden verwezen naar eerdere uitspraken mijnerzijds
ten gunste van een dergelijke fusie. Ook de leden van de fractie van D66 volgen
de fusieplannen van Voorburg en Leidschendam met positieve belangstelling.
Deze leden wezen erop, dat de vorming van sterke gemeenten de regionale samenwerking
kan vergemakkelijken. De leden van de VVD-fractie vroegen nader in te gaan
op het fusievoorstel van Voorburg en Leidschendam. Ook de leden van de fracties
van het CDA, GroenLinks, de ChristenUnie en de SGP vroegen naar mijn oordeel
over het fusievoornemen. Het is opmerkelijk, dat de afgelopen maanden in zo
een korte tijd de twee gemeentebesturen tot hun gemeenschappelijke intentie
hebben kunnen komen. Hierbij hebben gemeentebesturen onderstreept, dat het
hen gaat om de vorming van een nieuwe, sterkere gemeente, in het belang van
de burgers van de twee huidige gemeenten en ook in dat van betere, evenwichtiger
bestuurlijke verhoudingen in de regio.De leden van de fracties van het CDA en de SGP duidden op de wens van
Voorburg en Leidschendam voor een integrale samenvoeging. De leden van de
fractie van de PvdA vroegen of het opnemen van deze samenvoeging in onderhavig
wetsvoorstel gevolgen heeft voor de voorgestelde grenswijzigingen voor Den
Haag. Tegen de achtergrond van het consequente verzet van de gemeentebesturen
van Leidschendam en Voorburg tegen gemeentelijke herindeling ten gunste van
Den Haag ligt het voor de hand, dat deze gemeentebesturen thans een integrale
samenvoeging van de twee gemeenten bepleiten. Onderhavig wetsvoorstel is evenwel
juist primair gericht op de beantwoording van de ruimtelijke en bestuurlijke
vraagstukken waarvoor de gemeente Den Haag gesteld staat. Het fusievoornemen
van Leidschendam en Voorburg levert vanuit het perspectief van de noodzakelijke
beantwoording van de Haagse problematiek geen argument op om de voorgestelde
gebiedsuitbreiding van Den Haag in heroverweging te nemen. De leden van de
SGP-fractie wezen erop, dat door de overgang van de bouwlocatie Leidschenveen
naar Den Haag Leidschendam-Voorburg qua karakter zal veranderen van een ontwikkelgemeente
in een beheergemeente. Reeds in mijn herindelingsplan van 27 april 2000
heb ik onderkend, dat de gemeente Leidschendam als gevolg van de grenswijziging
met Den Haag zo'n verandering zal doormaken. Een fusie van Leidschendam met
Voorburg zal dit perspectief niet doen veranderen, immers: Voorburg heeft
nu al het karakter van beheergemeente. De grotere omvang van de nieuwe gemeente,
die zich hierdoor beter en met meer kracht kan richten op het genoemde perspectief
van beheergemeente, kan als voordeel van een fusie aangemerkt worden.De gemeentebesturen van Voorburg en Leidschendam bepleiten thans een zeer
snelle besluitvorming door de wetgever. De twee gemeentebesturen hebben de
wens te kennen gegeven, dat bij positieve uitkomsten van op 9 mei 2001
te houden referenda in de twee gemeenten en daarop volgende besluitvorming
op 10 mei 2001 door de twee gemeenteraden het fusievoorstel in onderhavig
wetsvoorstel wordt opgenomen. De leden van de fracties van de
PvdA, de VVD, D66, de ChristenUnie en de SGP wilden weten of de fusie inderdaad
in het wetsvoorstel zou kunnen worden meegenomen. Hoewel – zeker gelet
op de langdurige voorgeschiedenis van onderhavig wetsvoorstel – moet
worden geconstateerd, dat de mogelijkheid van het inpassen van de voorgestelde
fusie in het wetsvoorstel op een laat moment wordt geagendeerd, zie ik hiertegen
geen inhoudelijke bezwaren, althans niet zolang het voor de gemeente Den Haag
voorgestelde grensbeloop wordt gerespecteerd. Van belang is allereerst de
betrokkenheid van Leidschendam en Voorburg in de herindelingsprocedure, die
heeft geresulteerd in onderhavig wetsvoorstel. Er is formeel geen beletsel
om in het kader van onderhavig voorstel de gemeentelijke indeling van deze
twee gemeenten nader aan te passen. Een tweede overweging is, dat de twee
gemeentebesturen een intensief traject zijn ingegaan van consultatie van de
bevolking. Juist het waarborgen van mogelijkheden aan de bevolking om zich
uit te kunnen spreken is één van de belangen waarop in een zorgvuldige
herindelingsprocedure dient te worden toegezien. Vastgesteld kan worden, dat
de twee gemeentebesturen aan dit belang zeker tegemoet komen. Een derde overweging
is, dat het fusievoorstel inhoudelijk logisch en goed te verantwoorden is.
Andere herindelingsvarianten voor de gemeenten Leidschendam en Voorburg liggen
minder of niet voor de hand. De gemeente Rijswijk heeft kenbaar gemaakt niet
deel te willen nemen aan een fusie. Met name gelet op de omvang van de gemeente
is het inderdaad begrijpelijk, dat Rijswijk hiertoe geen aanleiding ziet.
De gemeente Wassenaar als mogelijke derde fusiepartner lijkt gelet op de ligging
van deze gemeente in de praktijk nauwelijks een reële optie. De twee
andere aangrenzende gemeenten – Voorschoten en Zoeterwoude – hebben
een oriëntatie op Leiden; herindeling met deze gemeenten ligt dan ook
evenmin in de rede. Tot slot kan worden vastgesteld, dat het fusievoorstel
past binnen het beleid van het provinciebestuur van Zuid-Holland met betrekking
tot de bestuurlijke inrichting van deze provincie.De regering zou het wel bezwaarlijk vinden, indien de intentie tot fusie
van de gemeenten Voorburg en Leidschendam zou leiden tot vertragingen in de
verdere behandeling van onderhavig voorstel. De leden van de PvdA-fractie
vroegen nog nader in te gaan op de mogelijke ingangsdatum van een samenvoeging
van de gemeenten Leidschendam en Voorburg. De twee gemeentebesturen hebben
bij de presentatie van hun gemeenschappelijke intentie een voorlopige wens
voor 1 januari 2003 kenbaar gemaakt. De belangrijkste overweging hiervoor
was, dat er meer tijd zou zijn voor een zorgvuldige voorbereiding van een
nieuwe ambtelijke organisatie voor de nieuwe gemeente. Hoewel dit zeker een
begrijpelijke overweging is, kleven ook bezwaren aan een keuze voor 1 januari
2003. De gemeente Leidschendam zou twee jaarwisselingen aaneen geconfronteerd
worden met ingrijpende veranderingen: per 1 januari 2002 zouden gebiedsdelen
overgaan naar de gemeente Den Haag, met alle consequenties voor de gemeentelijke
organisatie van dien, vervolgens zou per 1 januari 2003 de rest van de
gemeente Leidschendam fuseren met de gemeente Voorburg. De leden van de fractie
van de ChristenUnie hebben in dit verband nog gevraagd naar de gevolgen voor
de herindelingsverkiezingen. Op grond van het stelsel van herindelingsverkiezingen
zouden de inwoners van de gemeente Leidschendam twee keer naar de stembus
moeten gaan: najaar 2001, in verband met de gebiedsovergang naar Den Haag,
en najaar 2002 in verband met de samenvoeging met Voorburg. Het verdient niet
alleen ernstige overweging of deze situatie voor de burgers gewenst zou zijn;
daarnaast dient te worden bedacht, dat halverwege de voorbereidingen van de
fusie in Leidschendam op basis van de eerste herindelingsverkiezingen een
nieuw bestuur zou aantreden. Onder verwijzing naar de opmerkingen van de leden
van de fractie van de PvdA, dat de twee gemeentebesturen de bereidheid hebben
getoond ook een samenvoeging per 1 januari 2002 tot stand te
brengen, zou ik – bij het inpassen van de fusie in onderhavig voorstel –
hier nadrukkelijk mijn voorkeur voor willen uitspreken.6.2 WestlandDe leden van de D66-fractie vroegen hoe ik sta ten opzichte van fusieplannen
in het Westland. Op dit moment zijn de huidige zeven Westlandgemeenten Naaldwijk,
's-Gravenzande, Monster, Wateringen, De Lier, Maasland en Schipluiden in discussie
over hun bestuurlijke toekomst waarbij de mogelijkheid van gemeentelijke herindeling
nadrukkelijk aan de orde is. Deze discussie juich ik zonder meer toe. In de
discussie spelen diverse herindelingsvarianten een rol. De meest vergaande
variant gaat uit van een samenvoeging van alle zeven gemeenten tot één
gemeente Westland. Een andere logische variant gaat uit van enerzijds een
fusie van de vijf glastuinbouwgemeenten Naaldwijk, De Lier, 's-Gravenzande,
Monster en Wateringen en anderzijds de totstandkoming van een nieuwe gemeente
Midden-Delfland als resultaat van een samenvoeging van de gemeenten Maasland
en Schipluiden. Deze variant is in opdracht van de gemeente Schipluiden nader
uitgewerkt en beoogt aan de groene bufferzone in het Midden-Delfland een adequaat
bestuurlijk kader te bieden. De leden van de fractie van de VVD wezen in dit
verband ook op de samenhang tussen het Westland en Delft. Bij de respectievelijke
varianten ligt het in de rede om de posities en ontwikkelingen in de omgeving
van de gemeenten Delft en Maassluis mee te wegen. Op grond van eerdere reacties
van de gemeentebesturen van Maassluis en Delft ligt het in de rede, dat deze
gemeenten inderdaad betrokken worden bij een aankomende herindelingsprocedure.
De samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeenten Schipluiden en Delft wijst
in dezelfde richting. De gemeentebesturen van de zeven Westlandgemeenten hebben
aangekondigd medio mei 2001 definitieve bestuurlijke conclusies te trekken.
Gedeputeerde staten van Zuid-Holland hebben mij verzekerd, dat de provincie
inmiddels de voorwaarden heeft gecreëerd om snel de gewenste herindelingsprocedure
te kunnen aanvangen. Met grote belangstelling wacht ik de aanstaande besluitvorming
af.6.3 DelftDe leden van de fractie van de PvdA verwezen naar de constatering van
de regering, dat een discussie over de gemeentelijke herindeling van Delft
en omgeving in de rede ligt. Onder verwijzing naar de reactie van de gemeente
Delft vroegen de leden van de VVD-fractie of ik bereid ben de gemeentelijke
indeling van Delft separaat te bekijken. De leden van de fractie van D66 vroegen
mij te reageren op de uitbreidingsbehoeften waarvoor Delft aandacht heeft
gevraagd. Het is terecht, dat aan de problematiek van Delft op deze wijze
aandacht wordt geschonken. Net als Den Haag heeft Delft te kampen met een
schaarste aan ruimte; de gemeente Delft stuit op haar bestuurlijke grenzen.
Dat heeft de regering in de memorie van toelichting bij onderhavig voorstel
ook tot uitdrukking gebracht. In antwoord op de vraag van de leden van de
PvdA-fractie, wat de reden is, dat de regering deze gemeente niet betrokken
heeft bij het wetsvoorstel, dient te worden vastgesteld, dat de gemeente Delft
niet betrokken was in de voorafgaande herindelingsprocedure. Deze procedure
was gericht op de beantwoording van de Haagse problematiek door middel van
gemeentelijke herindeling en een Delftse betrokkenheid in deze procedure lag
dan ook niet in de rede. Met deze voorgeschiedenis bevestig ik ook in reactie
op de vraag van de leden van de VVD-fractie, dat het niet past om de gemeente
Delft in deze fase op te nemen in het herindelingsvoorstel. De gemeente Delft
heeft herindelingswensen geformuleerd in de richting van enerzijds de gemeente
Schipluiden en anderzijds de gemeente Pijnacker, respectievelijk
de nieuwe gemeente Pijnacker-Nootdorp. Gedeputeerde staten van Zuid-Holland
hebben oktober 2000 aangekondigd niet alleen de mogelijke overgang van de
binnen de grenzen van Pijnacker gelegen kern Delfgauw, inclusief de bouwlocatie
Emerald, maar bovendien ook de mogelijke overgang van de Rijswijkse woonwijk
Vrijenban naar Delft bespreekbaar te willen maken. Ik wacht de uitkomsten
daarvan af.6.4 ZoetermeerDe leden van de PvdA-fractie vroegen welke mogelijkheden de regering ziet
ter versterking van Zoetermeer. Ook het Zoetermeerse gemeentebestuur heeft
te kennen gegeven dat de stad een ongunstig toekomstperspectief ziet, in verband
met ruimtegebrek om toekomstige groei op te vangen. Concreet heeft Zoetermeer
herindelingswensen geuit in de richting van de gemeente Pijnacker, respectievelijk
de nieuwe gemeente Pijnacker-Nootdorp, en de gemeenten Berkel en Rodenrijs
en Bleiswijk. In het bijzonder het huidige grondgebied van de gemeente Bleiswijk
ten noorden van de autosnelweg A12 lijkt met het oog op toekomstige ontwikkelingen
op de terreinen van bedrijvigheid en infrastructuur relevant. Hoewel gedeputeerde
staten van Zuid-Holland de problematiek van Zoetermeer een mindere urgentie
toekent dan die van bijvoorbeeld Delft, pleiten goede argumenten voor agendering
van deze problematiek. Ik ben voornemens om met gedeputeerde staten van Zuid-Holland
hierover nader van gedachten te wisselen.6.5 Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs en BleiswijkDe leden van de fractie van de PvdA informeerden naar de stand van zaken
in de besprekingen over samenwerking tussen de gemeenten Bergschenhoek, Berkel
en Rodenrijs en Bleiswijk. De drie genoemde gemeenten hebben in 1998 samen
met de gemeente Zevenhuizen-Moerkapelle een analyse laten maken van hun bestuurlijke
positie en onderlinge samenwerking. Inmiddels wordt in opdracht van gedeputeerde
staten van Zuid-Holland een bestuurlijke verkenning naar de mogelijkheden
van verdergaande samenwerking en eventuele structuurwijziging op termijn van
de betreffende gemeenten uitgevoerd. Op basis van deze in juni 2001 uit te
brengen verkenning zullen het provinciebestuur van Zuid-Holland en de vier
betrokken gemeentebesturen met elkaar nader overleg voeren. Met bijzondere
belangstelling wacht ik de resultaten van dit overleg en te nemen vervolgstappen
af.6.6 WassenaarDe leden van de CDA-fractie vroegen naar mijn mening over de positie van
de gemeente Wassenaar binnen de regio Haaglanden. De leden van de fractie
van de PvdA vroegen of deze gemeente nog wel binnen de werkingssfeer van de
Haagse regio blijft, gezien het afnemend belang dat deze gemeente aan de samenwerking
toekent. Hoe liggen de perspectieven voor een fusie van Wassenaar met Voorschoten,
zo vroegen deze leden. Hoewel Wassenaar een meervoudige oriëntatie heeft,
is die op Den Haag zonder meer dominant. Tegen die achtergrond is het moeilijk
voorstelbaar, dat Wassenaar het Stadsgewest Haaglanden de rug zal keren. De
gemeente Voorschoten kan daarentegen worden aangemerkt als een nadrukkelijk
onderdeel van de Leidse regio. De bebouwing van Voorschoten sluit aan op en
ligt ten dele ingeklemd in die van Leiden. Bij de suggestie van een samenvoeging
van de gemeenten Voorschoten en Wassenaar zal de problematiek van die sterk
uiteenlopende oriëntaties onder ogen moeten worden gezien. In het kader
van een dergelijke discussie zal bovendien ook aandacht moeten worden geschonken
aan het gewenste grensbeloop met enerzijds de gemeente Leiden
en anderzijds de gemeente Den Haag. De suggesties van de leden van de fractie
van de ChristenUnie over de betekenis voor Den Haag van het grondgebied van
Wassenaar ten zuiden van de Landscheidingsweg lijken in dit verband relevant.7 Regionale samenwerkingOnderhavig voorstel richt zich op de gemeentelijke herindeling van een
deel van de regio Haaglanden. Over de gemeentelijke indeling van andere delen
van de regio wordt nog discussie gevoerd. Verwacht mag worden, dat binnen
afzienbare termijn het veld van gemeentelijke spelers in de regio ingrijpend
zal zijn veranderd. Dit laat onverlet, dat op het schaalniveau van de gehele
regio Haaglanden verschillende vraagstukken spelen, die ook op dat schaalniveau
antwoord behoeven. De leden van de D66-fractie duidden hier ook op en verwezen
in dit verband naar de beleidsnotitie «Bestuur in stedelijke gebieden»
(kamerstukken II 2000/2001, 27 633, nr. 1). De leden van de fracties
van GroenLinks en de SGP vroegen de regering in te gaan op de samenhang tussen
onderhavig wetsvoorstel en genoemde beleidsnotitie. De leden van de CDA-fractie
brachten in herinnering, dat deze leden van het begin af aan een uitgesproken
voorkeur hebben gehad voor een vergaande, verplichtende en blijvende regionale
samenwerking, waaraan niemand zich kan en mag onttrekken. De voornemens zoals
uiteengezet in de beleidsnotitie «Bestuur in stedelijke gebieden»
beschouwt de regering als complementair aan de gemeentelijke herindelingen
in de Haagse regio. Beide trajecten dienen in samenhang te worden beschouwd,
maar richten hun focus op verschillende schaalniveaus. In de beleidsnotitie
wordt duidelijk dat de regering streeft naar continuering van de bestuurlijke
samenwerking op het schaalniveau van de regio Haaglanden. Op dit niveau vindt
het samenspel en de samenwerking plaats tussen Den Haag en de andere regionale
spelers, zoals Delft, Zoetermeer, en de spelers in het Westland. Er zijn in
dit verband complexe opgaven op het terrein van ruimtelijke, economische en
infrastructurele ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen kunnen niet door de gemeenten
in afzondering worden aangepakt, maar behoeven juist een integrale afstemming
en afweging. Er bestaat een grote onderlinge verwevenheid, vooral ten aanzien
van wonen, werken, recreatie en bereikbaarheid. De regering is dan ook van
mening dat voor een aantal stedelijke gebieden de Kaderwet bestuur in verandering
dient te worden vervangen door een nieuwe wettelijke voorziening voor onbepaalde
tijd. Met deze voorziening wordt ook goed ingespeeld op de perspectieven,
die het Stadsgewest Haaglanden schetst in het rapport «Quo Vadis»,
zo antwoordt de regering op vragen en opmerkingen hierover van de leden van
de fracties van de ChristenUnie en de SGP, en wordt in feite in retrospect
waardering tot uitdrukking gebracht voor de samenwerking in deze regio, zo
antwoordt de regering op een vraag van de leden van de D66-fractie. In het
licht van de aanpak voor het bestuur in stedelijke gebieden, die de regering
voorstaat, moet de veronderstelling van de leden van de D66-fractie, dat ik
thans een sterke stadsprovincie nastreef, evenwel op een misverstand berusten.
De suggestie van deze leden om de werkingsduur van de Kaderwet verder te verlengen
tot het moment dat de vorming van een stadsprovincie of een andere vorm van
regiobestuur gerealiseerd is biedt geen adequaat antwoord voor de aanpak van
de Haagse problematiek. Hoogstens ligt het in de rede om, gezien het aankomende
verkiezingsjaar, een «technische» verlenging van de Kaderwet bestuur
in verandering te bevorderen. Een dergelijke voorziening zou dan alléén
bedoeld zijn ter voorkoming van een bestuurlijk vacuüm in de kaderwetgebieden
en ter waarborging van de continuïteit in de uitvoering van een aantal
taken die door de kaderwetgebieden worden uitgeoefend. Deze voorziening
zal dan ook parallel lopen aan het traject voor een nieuwe, duurzame wettelijke
voorziening.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen waarom de regering lijkt
uit te gaan van een niet direct gekozen bestuur voor het nieuwe regionale
bestuursorgaan, terwijl elders in de toekomst wel sprake zou kunnen zijn van
directe verkiezing van het regionale bestuur. Mogelijk doelden deze leden
hierbij op het streven van de Stadsregio Rotterdam om in 2006 tot rechtstreekse
verkiezingen over te gaan. In dit verband dient erop te worden gewezen dat
dit een voornemen betreft waarover de betreffende regiogemeenten zich nog
moeten uitspreken en waarvoor, mede gezien het draagvlak voor de benodigde
wetswijziging in de Staten-Generaal, in 2004 een bezinningsmoment is ingebouwd.
De leden van de GroenLinks-fractie informeerden of beslissingen in de toekomst
in voldoende mate democratisch gelegitimeerd en gecontroleerd kunnen zijn.
Deze leden wezen daarbij op het gewicht van de regionale belangen versus de
gemeentelijke belangen en op de invloed van de burgers op beslissingen die
hen direct raken. Naar de mening van de regering is er in het algemeen geen
reden om te twijfelen aan de democratische legitimatie en controle van toekomstige
beslissingen die door de betreffende gemeentebesturen zullen worden genomen.
Op regionaal niveau zullen regionale en gemeentelijke belangen worden afgewogen.
Van problemen, zoals de leden van de fractie van GroenLinks suggereerden,
is daarbij volgens de regering geen sprake. De huidige en de toekomstige wettelijke
voorziening blijft een hulpstructuur. Het werken met deze structuur garandeert
directe zeggenschap van betrokken gemeentebesturen bij de regionale samenwerking.
Hier zijn voldoende instrumenten voor het waarborgen van de democratische
controle op de deelnemers van het samenwerkingsverband, zowel van de eigen
gemeente als van andere gemeenten.De leden van de fracties van GroenLinks en de SGP gingen in hun inbrengen
in op de situatie, zoals die zich zal voordoen na voltooiing van de gemeentelijke
herindelingen in Den Haag en de realisering van een definitieve bestuurlijke
voorziening op het schaalniveau van Haaglanden. De regering heeft voor die
situatie een helder beeld voor ogen. De gemeente Den Haag zal over de instrumenten
beschikken om effectief een regiefunctie te kunnen uitoefenen, met name voor
de meest vitale en dynamische delen van het stedelijk gebied. Den Haag zal
zijn omringd door stevige buurgemeenten, waarmee gezamenlijk het stadsgewest-nieuwe-stijl
wordt gevormd. Vanuit een gemeenschappelijk beleefde verantwoordelijkheid
voor de burgers van de regio en voor de regio als geheel zullen deze gemeenten
de samenwerking constructief ter hand nemen. Zoals ook nu het geval is, zal
daarbij sprake zijn van een zekere doorzettingsmacht, indien het belang van
de regio uitgaat boven dat van (één van) de individuele leden.
De vraag van de leden van de fractie van GroenLinks over het naast elkaar
bestaan van een heringedeelde stad Den Haag en een voortzetting van een regionaal
bestuur na 2003 antwoordt de regering dan ook bevestigend. Met de suggestie
van de leden van de SGP-fractie, dat door de herindeling betrekkelijk weinig
verandert qua regie, is de regering het beslist niet eens.De leden van de PvdA-fractie vroegen de regering hoe het de samenwerking
in de Haagse regio concreet van nieuwe impulsen wil gaan voorzien na inwerkingtreding
van onderhavig wetsvoorstel. De leden van de fractie van het CDA informeerden
hoe de regering de hoogst noodzakelijke regionale samenwerking binnen de gehele
regio wil versterken. De leden van de D66-fractie vroegen de bereidheid tot
samenwerking in Haaglanden na de eventuele aanvaarding van dit onderhavig
voorstel in te schatten. Zij zouden graag van de regering vernemen of de herindeling
een mogelijke bedreiging is voor deze samenwerking. De leden van de fractie
van GroenLinks vreesden dat de herindeling de bestuurlijke verhoudingen
in Haaglanden wellicht blijvend onder druk zet. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vroegen aan te geven hoe de nu openbaar gekomen tegenstellingen
op lange termijn overbrugd kunnen worden, omdat ook in de toekomst een goede
regionale samenwerking tussen de betrokken gemeenten noodzakelijk is. De regering
is zich terdege bewust dat de discussie over de herindeling druk heeft gelegd
op de bestuurlijke verhoudingen in de regio Haaglanden. Overigens komt dit
vaker voor in situaties van onvrijwillige herindeling. Het is tegelijkertijd
een goede praktijk en het getuigt ook van een juiste bestuurlijke instelling,
dat na definitieve afronding van de besluitvorming een ieder zich richt op
de bestuurlijke verantwoordelijkheden waarvoor men gesteld staat. Ik heb het
volste vertrouwen, dat de bestuurders binnen de regio Haaglanden deze verantwoordelijkheden
zullen nemen. Het perspectief op een duurzame regionale samenwerking met een
pakket van taken, middelen en bevoegdheden, die typisch op dit niveau thuishoren,
op basis van een nieuwe wettelijke grondslag biedt naar het oordeel van de
regering voldoende impulsen voor de voortgezette samenwerking in de regio.De leden van de CDA-fractie stelden de vraag hoe de relatie tussen de
samenwerking in Haaglanden en de aansturing in het licht van de Vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening en gedachten rond de Deltametropool moet worden gezien.
De regering ziet het ruimtelijk concept van de Deltametropool niet als een
bestuurlijke constructie. Provincies, regionaal samenwerkende gemeenten en
gemeenten zijn in de Randstad de aangewezen bestuursorganen om het ruimtelijk
beleid zoals opgenomen in de Vijfde Nota Ruimtelijk Ordening te vertalen.
Samenwerking tussen provincies, steden of gemeenten in welke vormen dan ook
(Vereniging Deltametropool, Bestuurlijke Commissie Randstad) is nodig; het
is echter ongewenst indien dit zou leiden tot allerlei aparte, functionele
bestuursorganen.8 Aspecten van deze herindeling8.1 Financiële aspectenAan de financiële paragraaf bij onderhavig wetsvoorstel is in de
verschillende inbrengen de nodige aandacht geschonken. Dit is ook logisch
in het licht van de motie-Remkes, waarin met zoveel woorden wordt geduid op
de financiële gevolgen van de herindeling. De voor de gemeente Den Haag
voorgestelde herindeling is gericht op de beantwoording van ruimtelijke en
bestuurlijke vraagstukken waarmee deze stad kampt. De gemeente Den Haag zal
met haar nieuwe grenzen beschikken over meer ruimte om gedurende een langere
periode de gewenste en noodzakelijke dynamische ontwikkelingen mogelijk te
maken: op de terreinen van economie en woningbouw, van bereikbaarheid en leefbaarheid.
Door de voorgestelde herindeling worden voor Den Haag voorwaarden geschapen
om deze ontwikkelingen beter en integraal af te wegen en goede regie te voeren.
In reactie op de vragen van de leden van de fracties van het CDA en de SGP,
die naar voren brachten dat gemeentelijke herindeling toch niet het middel
is om financiële problemen op te lossen, antwoordt de regering dat onderhavig
voorstel ook niet directe financiële doelstellingen heeft. Naar verwachting
zullen gunstige financiële effecten een indirect resultaat zijn van de
bestuurlijke voorwaarden die met het voorstel worden geschapen. Het voorstel
heeft dus primair een bestuurlijke doelstelling; de suggestie van de leden
van de CDA-fractie om Den Haag op een andere wijze financieel tegemoet te
komen is dan ook niet adequaat. Dat met de realisering van de bestuurlijke
doelstelling van onderhavig voorstel gunstige financiële gevolgen voor
de gemeente Den Haag kunnen worden bereikt, is zonder meer noodzakelijk. Bij
de afronding van het artikel 12-traject voor Den Haag in 1997
werd geconcludeerd, dat door onder meer een bestuurlijke oplossing voor de
ruimtenood de gemeente Den Haag weer in staat moest zijn op eigen financiële
benen te staan. Het hangt vervolgens van de bestuurlijke beslissingen van
de gemeente Den Haag af hoe die financiële gevolgen voor deze gemeente
zullen zijn.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of het klopt dat de
financiële positie van Den Haag door de recente wijziging van de Financiële
verhoudingswet aanzienlijk verbeterd is en in welke mate dit invloed heeft
op het herindelingsvoorstel. Deze wijziging heeft inderdaad voor Den Haag
een aanpassing in positieve richting met zich mee gebracht. Daar waar het
herindelingsvoorstel primair een bestuurlijk doel dient, ligt het niet in
de rede dat genoemde wijziging van de Financiële verhoudingswet invloed
op de contouren hiervan heeft.De leden van de VVD-fractie vroegen per gemeente aan te geven wat de financiële
consequenties van onderhavig voorstel zijn en verzochten hierbij om een gedetailleerde
financiële analyse. De leden van de fractie van het CDA vroegen om een
kwantificering en kwalificering van de financiële gevolgen voor de betrokken
gemeenten. De leden van de PvdA-fractie vroegen in dit verband met name naar
de financiële gevolgen, die de wijzigingen van onderhavig voorstel ten
opzichte van het oorspronkelijke herindelingsplan van 27 april 2000 met
zich mee hebben gebracht. De leden van de fracties van D66, GroenLinks, de
ChristenUnie, de SP en de SGP informeerden eveneens naar de financiële
gevolgen van onderhavig voorstel.Voor de analyse van de financiële gevolgen van onderhavig voorstel
voor de betrokken gemeenten is het van belang een beeld te hebben van enerzijds
de gevolgen aan de inkomstenkant en anderzijds de gevolgen aan de uitgavenkant.
De belangrijkste categorieën aan de inkomstenkant zijn de eigen inkomsten
(inkomsten uit heffingen en andere inkomsten waaronder uit grondexploitatie),
de algemene uitkering uit het gemeentefonds en specifieke uitkeringen. Aan
de uitgavenkant staat een veelheid aan categorieën, die bijvoorbeeld
verband houden met het functioneren van de gemeente als geheel (waaronder
verschillende uitgaven voor personeel en organisatie), of met voorzieningen
die grondgebonden zijn, of verband houden met voorzieningen voor burgers.
De hoogte van de eigen inkomsten van gemeenten is geheel afhankelijk van het
beleid en van besluiten van deze gemeenten. De hoogte van toekomstige eigen
inkomsten kan bovendien mede afhankelijk zijn van externe factoren –
al dan niet voorzien – waarop in reactie het (toekomstige) gemeentebestuur
besluitvorming zal plegen. Het is niet mogelijk om hierover nu en op rijksniveau
uitspraken te doen. De hoogte van de uitgaven van gemeenten hangt eveneens
in overwegende mate af van gemeentelijk beleid en leent zich evenmin voor
uitspraken op rijksniveau. Voorzover gemeentelijke uitgaven verband houden
met taken waarvoor de gemeente een specifieke uitkering ontvangt, zal wijziging
van de gemeentelijke indeling of van de gemeentegrenzen per saldo geen wezenlijke
financiële gevolgen hebben: tegenover de wegvallende of juist nieuwe
uitgaven staat de wegvallende of juist toegenomen specifieke uitkering. Indien
de door specifieke uitkeringen bekostigde uitgaven van gemeenten vallen binnen
de beleidsvrijheid van deze gemeenten, is het om die reden niet mogelijk hierover
verder kwantitatieve uitspraken te doen.Voor wat betreft de algemene uitkering uit het gemeentefonds geldt het
volgende. Eén van de kenmerken van het verdeelsysteem van het gemeentefonds
is de kostenoriëntatie. De hoogte van de algemene uitkering houdt zo
goed mogelijk verband met door gemeentebesturen te maken kosten. Hierdoor
is de algemene uitkering in belangrijke mate herindelingsongevoelig:
tegenover afnemende, respectievelijk toenemende uitgaven staat een afnemende,
respectievelijk een toenemende uitkering. In de tabel staan – op basis
van de huidige inzichten – de geraamde inkomsten uit de algemene uitkering
uit het gemeentefonds van de bij onderhavig voorstel betrokken gemeenten in
miljoenen guldens. Vergeleken wordt de situatie zonder herindeling en met
herindeling. Bovendien wordt in de tabel zichtbaar gemaakt de verhoging van
de algemene uitkering uit hoofde van de tijdelijke verfijning omvangrijke
opgave woningbouw. In deze tabel is geen rekening gehouden met de verschuiving
van uitgaven tussen de betrokken gemeenten, in verband met de herindeling.Tabel 5: algemene uitkering 2002 gemeentefonds GemeenteAlgemene uitkering 2002 zonder herindelingAlgemene uitkering 2002 bij herindelingAlgemene uitkering 2002 verschil*Algemene uitkering 2002 tijdelijke
verfijning omvangrijke opgave woningbouwAlgemene uitkering 2002 verschil zonder wegval tijdelijke verfijning
omvangrijke opgave woningbouwLeidschendam55,440,2– 15,28,1– 7,1Pijnacker-Nootdorp49,641,1– 8,55,9**– 2,6Rijswijk76,064,9– 11,14,6– 6,5Voorburg53,753,6– 0,1  Den Haag1 227,11 243,216,1  * Inclusief effect van tijdelijke verfijning OW** Alleen NootdorpDe aanduiding van de tijdelijke verfijning van de algemene uitkering in
verband met de omvangrijke opgave woningbouw is in de financiële analyse
essentieel. Indien met deze verhoging geen rekening zou behoeven te worden
gehouden, zou de verandering van het totaal van de algemene uitkeringen aan
de betrokken gemeenten als gevolg van de herindeling maar zeer beperkt zijn:
f 1461,6 miljoen in plaats van f 1461,8 miljoen.Door het wegvallen van de – tijdelijke – verhoging verliezen
de betrokken gemeenten gemeenschappelijk per saldo een aanmerkelijk bedrag.
Een verlies dat overigens vanzelfsprekend van tijdelijke aard zou zijn. De
leden van de D66-fractie verwezen naar dit verlies aan inkomsten uit het gemeentefonds,
en vroegen of de regering deze tegenvaller zou willen compenseren. De leden
van de fractie van GroenLinks vroegen of de regering wil tegemoet komen aan
de negatieve financiële gevolgen voor gemeenten die grondgebied moeten
afstaan. Juist om dit voor de betreffende gemeenten nadelige effect te voorkomen
wordt in artikel 11 van onderhavig wetsvoorstel een tijdelijke financiële
voorziening voorgesteld van ongeveer dezelfde omvang als de tijdelijke verhoging
van de algemene uitkering die wegvalt.Bij een samenvoeging van gemeenten is in het kader van het gemeentefonds
de maatstaf herindeling van toepassing. De gemeente Pijnacker-Nootdorp zal
uit dien hoofde circa f 6,0 miljoen extra aan algemene uitkering ontvangen.
Indien de intenties tot samenvoeging van de gemeenten Voorburg en Leidschendam
ook daadwerkelijk worden gevolgd, dan zou de nieuwe gemeente Leidschendam-Voorburg
in aanmerking komen voor f 9,6 miljoen extra aan algemene uitkering.De hoogte van de algemene uitkering bij herindeling is van belang voor
de desbetreffende gemeenten. Zij vormt immers het financiële kader voor
de toekomst. Met het oog daarop is de bij de herindeling betrokken gemeentebesturen
al medio 2000 aangeboden hen te faciliteren bij de uitvoering
van de berekening van de algemene uitkering. Dit aanbod is door verschillende
gemeentebesturen aanvaard. In de praktijk heeft het er toe geleid dat van
in overleg met de betreffende gemeentebesturen een toets heeft plaatsgevonden
van de berekening van de algemene uitkering bij herindeling, die door deze
gemeentebesturen is gemaakt, in het bijzonder door de gemeentebesturen van
Voorburg, Leidschendam, Nootdorp en Rijswijk. De betrokkenheid van de gemeenten
laat zich verklaren uit het feit dat deze zelf het beste in staat zijn de
benodigde informatie aan te leveren. De toets heeft geresulteerd in een enkele
kanttekening, zonder dat sprake was van werkelijk nieuw inzicht. De uitkomsten
van indertijd vallen voor de bovengenoemde gemeenten inmiddels beter uit,
met name door de verschillen tussen het toenmalige herindelingsplan en de
inhoud van het onderhavige wetsvoorstel. Voor wat betreft deze gemeenten kan
het financieel perspectief met vertrouwen tegemoet worden gezien.In antwoord op vragen van de leden van de ChristenUnie, de SP en de SGP
over de positieve financiële gevolgen van onderhavig voorstel voor Den
Haag zou de regering kunnen verwijzen naar de hogere algemene uitkering uit
het gemeentefonds. De relevantie hiervan is echter betrekkelijk, omdat Den
Haag door de herindeling ook voor nieuwe uitgaven komt te staan. Voor de regering
is cruciaal, dat Den Haag door de voorgestelde herindeling zal beschikken
over voor deze gemeente nieuwe strategische locaties met belangrijk ontwikkelpotentieel.
Een ontwikkelpotentieel waaraan positieve financiële effecten kunnen
worden toegedicht. Aan de motie-Remkes wordt op dit punt zonder meer voldaan.
De kwantificering van die effecten hangt in hoge mate af van de ontwikkelingsrichting
van de betreffende locaties. Bij aanvaarding van onderhavig voorstel zal het
gemeentebestuur van Den Haag over de bevoegdheden beschikken om hieraan inhoud
te geven. Het ligt niet op de weg van de regering om, zoals de leden van de
SGP-fractie vroegen, financiële inschattingen van het Haagse gemeentebestuur
hieromtrent van commentaar te voorzien.De leden van de VVD-fractie informeerden naar de verdeling van de € 8
miljoen over de in artikel 11 van onderhavig wetsvoorstel genoemde gemeenten.
Welke criteria worden gehanteerd, en hoe is de hoogte van het bedrag tot stand
gekomen, zo vroegen deze leden. Op grond van artikel 11 van onderhavig voorstel
ontvangen de in die bepaling genoemde gemeenten over de jaren 2002, 2003 en
2004 een bedrag van in totaal € 24 miljoen. De Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zal de verdeling van dit bedrag over de betreffende
gemeenten vaststellen. Voor deze verdeling zijn nog geen criteria vastgesteld.
Het heeft mijn voorkeur, dat dit in goed overleg met de besturen van deze
gemeenten zal gebeuren, respectievelijk dat in dit overleg hiertoe goede procesafspraken
kunnen worden gemaakt. Met het oog op het mogelijk maken van een tijdige uitkering
van het bedrag, heb ik inmiddels dit overleg met de gemeentebesturen geëntameerd.
De hoogte van het bedrag van € 24 miljoen komt overeen met de hoogte
van het wegvallende bedrag van de tijdelijke verfijning van de algemene uitkering
uit het gemeentefonds uit hoofde van woningbouw in de jaren 2002–2007.De leden van de PvdA-fractie informeerden of de regering in het verleden
bij eerdere herindelingsvoorstellen op een vergelijkbare manier een financiële
voorziening heeft getroffen. Schept de regering hiermee ook mogelijkheden
voor een ruimhartige benadering bij toekomstige herindelingen met een complex
en uniek karakter, zo vroegen deze leden. Onderhavig herindelingsvoorstel
is inderdaad zo bijzonder, dat de betreffende voorziening zeker als uniek
kan worden aangemerkt. De regering hecht eraan, mede in het licht van de motie-Remkes,
dat het nadelig effect van de tijdelijke verfijning omvangrijke opgave woningbouw,
rechtstreeks voortvloeiend uit de herindeling, wordt vermeden. Indien in de
toekomst sprake zal zijn van herindelingsvoorstellen met een
vergelijkbare – of grotere – complexiteit of uniciteit als onderhavig
voorstel, dan zal de vraag of in een dergelijk toekomstig voorstel wederom
een dergelijke financiële voorziening gerechtvaardigd is zeker op zijn
merites moeten worden beoordeeld.De leden van de fractie van de PvdA vroegen in hoeverre de uitvoering
van het tweede element van de motie-Remkes – de financiële sanering –
heeft bijgedragen aan de gunstige ontwikkeling van de OZB-tarieven in Den
Haag. De uitvoering van dit onderdeel van de motie-Remkes heeft in grote mate
hieraan bijgedragen. De sanering bestond uit vier elementen, te weten: de
artikel 12-bijdrage, de herverdeling van het gemeentefonds, een bestuurlijke
oplossing voor de ruimtenood en de eigen inspanningen van de gemeente. De
herverdeling van het gemeentefonds, circa f 90 miljoen per jaar, is direct
voor de helft gebruikt voor lagere OZB-tarieven. De andere helft van de f 90
miljoen en de artikel 12-bijdrage hebben samen indirect en gedeeltelijk geleid
tot verdere verlaging van de OZB-tarieven. Immers, hierdoor ontstond na de
huidige accressen van het gemeentefonds enige ruimte op de begroting. Op verzoek
van deze leden worden hieronder de OZB-tarieven van de bij onderhavig voorstel
betrokken gemeenten gepresenteerd.Tabel 6: OZB (voor woningen per f 5000,–) Gemeente199619971998199920002001 Den Haag29,2427,7226,2324,9223,6813,45Leidschendam6,549,3510,2911,3912,5010,00Nootdorp5,559,5310,0211,3512,8310,73Rijswijk15,2215,6315,9816,3817,1110,12*Voorburg11,4512,9113,9715,3417,1711,46Pijnacker5,176,957,9610,5013,1311,12* = voorlopig tariefTabel 7: OZB (voor niet-woningen per f 5000,–) Gemeente199619971998199920002001 Den Haag29,2428,9528,6427,8727,1221,60Leidschendam6,5411,2112,3413,9314,9814,59Nootdorp5,559,5310,0211,3512,8312,61Rijswijk15,2215,6315,9816,3817,2012,29*Voorburg11,4512,9113,9715,3417,1711,46Pijnacker5,176,957,9610,5013,1312,45* = voorlopig tariefDe leden van de PvdA-fractie wilden weten wat voor de gemeente Den Haag
de financiële gevolgen zijn van de verschillen tussen het herindelingsvoorstel
in het herindelingsplan van 27 april 2000 en onderhavig voorstel. Het
ligt in de rede, dat de voor Den Haag bescheidener uitwerking van onderhavig
voorstel leidt tot een bescheidener financieel resultaat voor deze gemeente.
Bij het op 27 april 2000 voorgestelde grensbeloop zou de algemene uitkering
uit het gemeentefonds worden geraamd op f 1251,0 miljoen, bij onderhavig
voorstel wordt deze geraamd op f 1243,2 miljoen. Hiertegenover staan
uiteraard lagere extra uitgaven. Voorts gaat nu een aantal locaties waaraan
een positief ontwikkelpotentieel zou kunnen worden toegedicht niet over. De
kwantitatieve implicaties hangen in overwegende mate af van de wijze waarop
het betreffende gemeentebestuur aan deze ontwikkelingen richting geeft. Voor
de buurgemeenten kan worden aangenomen, dat de verschillen tussen het herindelingsplan
en onderhavig voorstel financieel enigermate positief uitwerken.
De leden van de fractie van de PvdA informeerden of een overgang van bijvoorbeeld
de bouwlocatie De Bras nog een extra bijdrage kan leveren aan een voor Den
Haag positief financieel resultaat. Een dergelijke positieve, financiële
bijdrage kan inderdaad worden verondersteld. Daarbij dient in aanmerking te
worden genomen, dat met de huidige stand van de programmering juist hier nog
behoorlijke ontwikkelmogelijkheden beschikbaar zijn.8.2 Overige aspectenDe leden van de fractie van de PvdA vroegen wie bij deze herindeling toeziet
op aspecten van, zoals deze leden aanduiden, potverteren. In de Wet arhi zijn
voorzieningen getroffen voor bijzonder financieel toezicht door het provinciebestuur,
indien op grond van een herindelingsvoorstel gemeenten in aanmerking komen
te worden opgeheven. Deze voorzieningen zijn niet van toepassing indien het
herindelingsvoorstel – zoals het voor Den Haag aan de orde zijnde voorstel –
alleen grenswijzigingen van bestaande gemeenten betreft. De betreffende gemeenten
staan onder het reguliere financieel toezicht van gedeputeerde staten van
Zuid-Holland. In overleg met gedeputeerde staten is mij overigens verzekerd,
dat er op dit vlak geen redenen tot bezorgdheid zijn.De leden van de PvdA-fractie informeerden of en op welke wijze tussen
de gemeenten verrekeningen zullen plaatsvinden. De bepalingen van de Wet arhi
met betrekking tot de overgang van rechten en verplichtingen zijn op onderhavige
herindeling van toepassing. In deze bepalingen is voorzien hoe verrekeningen
zullen plaatsvinden, en welke werkwijze hierbij dient te worden gevolgd. In
afwijking van de Wet arhi wordt in onderhavig wetsvoorstel voorzien in een
bevoegdheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
om het bedrag en de betalingswijzen van deze verrekeningen vast te stellen.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD schonken aandacht aan de
overgang van personeel in verband met de herindeling. Het gemeentebestuur
van Den Haag en de gemeentebesturen van Leidschendam, Nootdorp, Rijswijk en
Voorburg hebben over de implementatie en de praktische gevolgen van de herindeling
nog geen directe afspraken gemaakt. De betreffende gemeentebesturen hebben
nog geen aanvang gemaakt met de uitvoering van artikel 79, eerste lid, van
de Wet arhi, waarin de verantwoordelijkheid van deze besturen om in onderling
overleg de met het oog op de herindeling te treffen voorzieningen tijdig voor
te bereiden wordt beschreven. Met name de tijdige en zorgvuldige voorbereiding
van de mogelijke overgang van personeel acht ik urgent en van groot belang.
De besturen van alle bij onderhavig wetsvoorstel betrokken gemeenten heb ik
inmiddels uitgenodigd voor overleg over de verschillende vraagstukken, die
verband houden met de implementatie van onderhavig voorstel. In dit overleg
wil ik ook bespreken hoe nader vorm kan worden gegeven aan het door de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op grond van artikel 8, eerste
lid, van onderhavig wetsvoorstel te volgen proces om het aantal ambtenaren
dat voorlopig overgaat naar Den Haag te bepalen, dit in antwoord op vragen
van de leden van de VVD-fractie. Het heeft mijn voorkeur dit proces gemeenschappelijk
met de betrokken gemeentebesturen af te spreken.De leden van de fractie van de VVD vroegen aan te geven wat bedoeld wordt
met «kennelijke onjuistheden» genoemd in artikel 10, tweede lid,
van onderhavig voorstel. De betreffende bepaling is gebruikelijk in herindelingswetten
op grond waarvan nieuwe gemeentegrenzen worden bepaald. Met de bepaling kan
worden voorkomen, dat bij de vaststelling van de grensbeschrijving op grond
van het kaartbeeld van de herindelingswet onbedoeld woningen,
andere gebouwen of andere percelen worden doorsneden: deze objecten of percelen
kunnen dan alsnog geheel binnen de grenzen van één gemeente
worden gebracht. De hierbij betrokken oppervlaktes dienen als marginaal te
worden beschouwd.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA, D66, de ChristenUnie
en de SGP informeerden naar de wijze waarop bij onderhavige herindeling met
de herindelingsverkiezingen wordt omgegaan. Sedert het herindelingsplan van
27 april 2000 ben ik uitgegaan van het plaatsvinden van herindelingsverkiezingen
in november of december 2001. Uit het herindelingsplan volgde, gelet op artikel
52, tweede lid, onderdeel b, van de Wet arhi waarin staat dat in elk geval herindelingsverkiezingen zijn voorgeschreven wanneer
is te verwachten dat het inwonertal met meer dan 10% zal afnemen, dat herindelingsverkiezingen
zouden moeten plaatsvinden in de gemeenten die een gebiedsdeel aan de gemeente
Den Haag zouden moeten afstaan. Het lag in de rede dat deze herindelingsverkiezingen
eveneens in de gemeente Den Haag – inclusief nieuwe gebiedsdelen –
zouden plaatsvinden. Artikel 52 van de Wet arhi bood hiertoe ook de mogelijkheid.
Met onderhavig wetsvoorstel is het vraagstuk van de herindelingsverkiezingen
in een ander licht komen te staan: enerzijds dienden in ieder geval herindelingsverkiezingen
plaats te vinden in de nieuwe gemeente Pijnacker-Nootdorp, anderzijds konden
herindelingsverkiezingen in ieder geval in de gemeente Voorburg achterwege
blijven. Hiermee is de oorspronkelijke opzet om generiek in alle bij de herindeling
betrokken gemeenten herindelingsverkiezingen te doen plaatsvinden losgelaten.
Het meer beperkte karakter van de gebiedsovergang aan Den Haag heeft de vraag
doen rijzen of het criterium, dat het inwonertal met meer dan 10% zal afnemen
in elk van de gemeenten nog van toepassing is. Hierbij dient wel te worden
overwogen, dat bevolkingsprognoses met enige voorzichtigheid moeten worden
beschouwd. Met name het huidige tempo van oplevering van woningen in de bouwlocaties
Leidschenveen en Ypenburg bemoeilijkt het maken van precieze prognoses. Op
basis van informatie aangereikt door de betreffende gemeentebesturen kan worden
geconcludeerd, dat naar verwachting van de gemeente Leidschendam 6360 van
de 42 040 inwoners en van de gemeente Rijswijk 4626 van de 54 815
inwoners naar Den Haag overgaan. Mede gelet op de 3682 inwoners, die van de
gemeente Nootdorp overgaan, zal de gemeente Den Haag met 14 668 groeien
naar 456 211 inwoners. Het inwonertal van Leidschendam neemt af met 15,1
procent, dat van Rijswijk met 8,4 procent. Hiermee is het criterium van artikel
52, tweede lid, onderdeel b, van de Wet arhi niet meer op de gemeente Rijswijk
van toepassing. Ook de overige in artikel 52, tweede lid, van de Wet arhi
genoemde gronden dwingen niet tot herindelingsverkiezingen in Rijswijk. Het
ligt dan ook niet in de rede deze toch te doen plaatsvinden. Wanneer zowel
in Voorburg, als in Rijswijk geen herindelingsverkiezingen worden gehouden,
is het logisch voor de gemeente Den Haag voor dezelfde benadering te kiezen
en ook hier van herindelingsverkiezingen af te zien. Met het oog hierop zend
ik u gelijktijdig met deze nota naar aanleiding van het verslag een nota van
wijziging die er toe strekt om in het najaar van 2001 geen herindelingsverkiezingen
te houden in de gemeenten Den Haag en Rijswijk. In deze gemeenten zullen dan
gewoon op 6 maart 2002 de reguliere gemeenteraadsverkiezingen worden
gehouden.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen naar het tijdpad,
dat ik voor ogen heb voor de verdere behandeling van onderhavig voorstel.
Vooropgesteld zij, dat dit tijdpad in belangrijke mate wordt bepaald door
de snelheid waarmee het mogelijk zal zijn tot behandeling van het voorstel
door de Tweede Kamer te komen, en – na aanvaarding van het voorstel
door de Tweede Kamer – door de wijze waarop de Eerste Kamer de behandeling van het voorstel ter hand zal kunnen nemen. Ik hoop dat
de volledige parlementaire behandeling nog voor het aankomend zomerreces zal
kunnen worden afgerond. In dat geval zullen met name de betrokken gemeentebesturen
beschikken over een redelijke periode om zich zo goed mogelijk te prepareren
op de nieuwe situatie vanaf 1 januari 2002. Naar mijn mening moet
dit tijdpad goed mogelijk zijn. Met deze nota heeft de regering hieraan een
bijdrage willen leveren.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de Vries 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27598-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl