Werkbezoek van een delegatie uit de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan Denemarken en Zweden (4 mei t/m 9 mei 2009); Verslag werkbezoek
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een werkbezoek
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134536
 2008-2009
 
 32 056
 Werkbezoek van een delegatie uit de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties aan Denemarken en Zweden (4 mei t/m 9 mei
2009)
 
 
 
 
 Nr. 
 1
 VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
 Vastgesteld 7 september 2009
 Van 4 tot en met 6 mei 2009 heeft een delegatie uit de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een werkbezoek gebracht aan
Denemarken en van 6 tot en met 9 mei aan Zweden.
 
 De delegatie bestond uit de leden Leerdam (PvdA; delegatieleider), Smilde
(CDA), Aasted Madsen – Van Stiphout (CDA), Heijnen (PvdA), Kuiken (PvdA),
Van Beek (VVD) en Brinkman (PVV). De delegatie werd vergezeld door een adjunct-griffier
van de vaste commissie voor BZK, Hendrickx.
 
 De delegatie dankt alle gesprekspartners gedurende haar bezoek voor hun
gastvrijheid en hun openhartige en informatieve bijdragen aan de gesprekken.
Voorts wil de delegatie graag een speciaal woord van dank richten aan hen
die aan het welslagen van de verschillende onderdelen van het werkbezoek hebben
bijgedragen. Voor het werkbezoek in Denemarken zijn dat in het bijzonder HM
Ambassadeur te Kopenhagen, de heer N. van Zutphen en de attaché voor
economische aangelegenheden, de heer Søren Lester. De hartelijke ontvangst
door de heer en mevrouw Van Zutphen heeft de delegatie zeer gewaardeerd.
 Voor het werkbezoek in Zweden dankt de delegatie HM Ambassadeur te Stockholm
drs. J.E. Craanen en de heren mr. P. Ramaer en mr. F. Schipper. Ook daar voelde
de delegatie zich hartelijk welkom en wist zij zich zeer goed ondersteund.
 
 Doel van het werkbezoek aan Denemarken was een nadere oriëntatie
op de «verticale kolom» van de bestuurlijke organisatie: rijk,
landsdelen of provincies, gemeenten. De commissie heeft daarbij overwogen
dat Denemarken een eenheidsstaat is maar geen gedecentraliseerde eenheidsstaat
zoals Nederland. Lagere overheden hebben geen «open huishouding»
en handelen vrijwel geheel op aanwijzing en onder toezicht van de centrale
overheid. Anderzijds hebben zij wel een zekere constitutioneel gewaarborgde
positie en een eigen budget op basis van een zelfstandige bevoegdheid tot
belastingheffing. De hiërarchische positie van de verschillende bestuurslagen
t.o.v. elkaar, de democratische legitimatie, de toedeling van taken en bevoegdheden,
de schaal waarop zij opereren, hun financiële positie etc. vormden voor
de commissie gespreksthema’s. Daarnaast heeft de commissie zich in Denemarken
georiënteerd op de bestuurlijke organisatie van de rampenbestrijding
en op de bestuurlijke verhouding tot Groenland en de Faeröer-eilanden.
 
 Ook in Zweden heeft de commissie zich georiënteerd op de bestuurlijke
organisatie maar dan in het bijzonder op de organisatie op centraal landelijk
niveau. Daarbij ging de aandacht vooral uit naar de omvang van de Zweedse
departementen, die naar Nederlandse maatstaven zeer klein zijn. Voorts heeft
de commissie zich laten informeren over het instituut ombudsman zoals dat
in Zweden functioneert en over de ontwikkeling van nieuwe stadsdelen in Stockholm.
 
 De voorzitter van de delegatie,
 Leerdam
 De griffier van de delegatie,
 Hendrickx
 
 Maandag 4 mei 2009
 Gesprek met de heren
 – Jann Larsen
 – Bjarne Simonsen
 Wetgevingsadviseurs op het Ministerie voor Binnenlandse Zaken en Sociaal
welzijn.
 
 Onderwerp van gesprek is de bestuurlijke organisatie van Denemarken en
de ingrijpende hervorming die daarin per 1 januari 2007 is doorgevoerd.
 Tot 1 januari 2007 was Denemarken verdeeld in 13 provincies en 271
gemeenten. De indeling in dertien provincies was bij de bestuurlijke herindeling
van 1 april 1970 ontstaan. Bij deze herindeling werd het aantal gemeenten
gereduceerd van 1386 tot 275 en het aantal provincies van 25 tot 13.
 Aanleiding tot de herindeling in 1970 was in de eerste plaats het louter
fysieke feit dat gemeenten vaak niet meer helder af te bakenen gebieden waren.
Bebouwing reeg zich aaneen en grenzen waren nauwelijks nog waarneembaar. Een
andere oorzaak was het feit dat gemeenten te klein waren om een voortdurend
groeiend takenpakket uit te voeren. Dit verplichtte tot samenwerking, tot
aanvullende financiering door het rijk, en leidde met die financiering tot
verzwaring van regeldruk en verlies van autonomie voor de betrokken gemeenten.
De geleidelijke taakverzwaring deed zich vooral voor ten aanzien van sociaal
beleid, integratie, volksgezondheid en onderwijs. Behalve door de taakverzwaring
kwam het functioneren van de gemeenten ook onder druk te staan door een geleidelijke
verandering van het financieringsmodel. Aanvankelijk ontvingen de gemeenten
geoormerkte gelden van het rijk voor de uitvoering van taken, maar in de loop
der jaren is de financiering door middel van een algemene uitkering veel belangrijker
geworden.
 Omdat de structuur van de bestuurlijke organisatie ook na 1970 voortdurend
ter discussie bleef staan heeft het kabinet in oktober 2002 de Commissie voor
de Bestuurlijke Organisatie in het leven te roepen met als opdracht voor-
en nadelen van verschillende modellen voor de bestuurlijke organisatie te
onderzoeken en op basis daarvan aanbevelingen te doen voor een reorganisatie
die tot een voor jaren duurzaam resultaat zou leiden. De commissie was samengesteld
uit deskundigen en vertegenwoordigers van de lokale overheden en van diverse
departementen. Zij presenteerde in januari 2004 haar rapport met als belangrijkste
conclusies en aanbevelingen:
 – dat een hervorming van de bestuurlijke organisatie wenselijk was;
 – dat de omvang van gemeenten en provincies ontoereikend was voor
een goede taakuitvoering;
 – dat de toewijzing van taken aan de onderscheiden bestuurslagen
inefficiënt was.
 De Commissie presenteerde zes modellen voor een nieuwe bestuurlijke organisatie
met daarbij de voor- en nadelen van elk model. Een keuze tussen de modellen
maakte de Commissie echter niet. Op basis van het rapport werd wel het besluit
genomen een reorganisatie daadwerkelijk uit te voeren. De staatkundige structuur
vormde daarbij een algemene randvoorwaarde.
 
 Artikel 82 van de Deense Grondwet bepaalt dat gemeenten het recht hebben
zelfstandig, maar onder toezicht van de rijksoverheid, hun eigen zaken te
besturen. Dit recht is in een statuut, een gemeentewet, gewaarborgd. De regio’s
hadden en hebben een dergelijke grondwettelijke waarborg niet. Daardoor kon
de bestuurlijke reorganisatie ook zonder grondwetswijziging tot stand worden
gebracht.
 De Deense gemeenten hebben, in vergelijking met de Nederlandse situatie,
een geringere zelfstandigheid. Zij zijn veeleer uitvoerende organen
met een, afhankelijk van het beleidsterrein, grotere of kleinere beleidsvrijheid.
De Deense gemeenten besturen vooral in medebewind. Het bestuur wordt uitgeoefend
door de raad en de burgemeester die door de raad uit zijn midden wordt gekozen.
Wethouders zoals in Nederland kent een Deense gemeente niet. Ondanks het feit
dat de burgemeester door de raad wordt gekozen heeft hij een vrij sterke zelfstandige
positie. Er geldt geen «vertrouwensregel» en in extremo zou een
burgemeester ook kunnen blijven zitten nadat hij de steun van de raad heeft
verloren. Feitelijk speelt een dergelijke casus niet omdat het gehele gemeentelijke
bestuur veel sterker is ingekaderd door rijkswetgeving dan in Nederland het
geval is.
 Financiële middelen verwerft de gemeente uit opcenten op de inkomstenbelastingen
die door het rijk worden geïnd. Het tarief varieert per gemeente tussen
de 20 en 30%.
 In eerste aanleg oefent de het hoofd van de regio toezicht uit op de gemeenten
in zijn regio, en tegen zijn beslissingen staat voor een gemeenten beroep
open bij het rijk, bij de minister voor Binnenlandse Zaken. De regiovoorzitter,
de prefect, wordt benoemd en geldt als niet politiek gekleurd. Dit wordt als
een voordeel gezien omdat in het verleden het toezicht van de regio’s
op de gemeenten niet vrij wist te blijven van de verdenking van partijpolitieke
kleuring.
 Ook de regioraad, hoewel gekozen, vervult niet echt de functie van een
parlement. De raad heeft veeleer, samen met de prefect, een uitvoerende taak
die hij dient te vervullen binnen de kaders van de nationale wetgeving. De
verkiezingen voor de vertegenwoordigende lichamen op alle niveaus vinden gelijktijdig
op dezelfde dag plaats.
 In het kader van het toezicht hebben de regio en het rijk de bevoegdheid
onwettige besluiten van gemeenten te vernietigen. De persoonlijke aansprakelijkheid
van leden van gemeenteraden is groot. Zij kunnen persoonlijk aansprakelijk
worden gesteld voor de gevolgen van onwettige besluiten of voor besluiten
met een zeer negatief resultaat voor de gemeente. In de praktijk blijkt het
leven minder streng dan de leer: als het al tot een aansprakelijkstelling
komt wordt doorgaans een schikking getroffen.
 Er zijn bovendien nog andere toezichtmechanismen. Op de diverse specialistische
beleidsterreinen oefenen de vakministers toezicht uit en er functioneren specifieke
klachtencommissies. Op gemeentelijk niveau functioneert een gemeentelijke
rekenkamer en een gemeentelijke ombudsman. Ook openbaarheid via de pers functioneert
als een vorm van toezicht.
 
 Ten aanzien van de gemeentelijke overheden concludeerde de Commissie dat
een minimum omvang van 20 000 inwoners op dit moment noodzakelijk is
om een adequate dienstverlening, ook op meer specialistische terreinen, te
kunnen waarborgen. De toedeling van meer taken aan de gemeenten in de toekomst
zal de vereiste minimumomvang van gemeenten doen toenemen tot 30 000
inwoners.
 Met betrekking tot de regio’s concludeerde de Commissie dat hun
aantal klein diende te zijn vanwege de eisen die in het bijzonder de gezondheidszorg
stelt en vanwege de doelmatige uitvoering van planningstaken. Van de 13 Deense
regio’s mochten er naar de mening van de Commissie ten hoogste 7 of 8
overblijven. Het aantal regio’s mocht echter ook niet kleiner zijn dan
3. Het precieze aantal maakte de Commissie afhankelijk van de keuzes die gemaakt
zouden worden bij de toedeling van taken aan de regio’s.
 De doelstellingen van de reorganisatie van het lokaal en regionaal bestuur
formuleerde de Commissie als volgt. De vorming van een eenvoudige en efficiënte
publieke sector. De levering van een kwalitatief betere dienstverlening tegen
een gelijkblijvende belastingdruk en met een geringere bureaucratische belasting.
Een betere gezondheidszorg. Een heldere verantwoordelijkheidstoedeling waarin
geen grijze zones voorkomen. Een grotere betrokkenheid van burgers
en een versterking van hun deelname in het democratisch proces.
 
 Met in achtneming van deze conclusies, aanbevelingen en randvoorwaarden
is het besluitvormingsproces tot reorganisatie verder uitgevoerd.
 Na de presentatie van het rapport in januari 2004 is het tot april 2004
onderwerp van consultatie geweest tussen kabinet en betrokkenen en belangstellenden.
Eind april 2004 heeft het kabinet daarop zijn beleidsvoornemen gepubliceerd.
In de maanden mei en juni hebben over dit beleidsvoornemen verder politieke
onderhandelingen plaatsgevonden en eind juni 2004 heeft dit geresulteerd in
een politiek akkoord. Het is kennelijk van groot belang geweest dat de toenmalige
minister van Binnenlandse Zaken, de huidige Deense minister-president, zich
heeft ingezet om tot een akkoord te komen. Over de vraag of zijn inzet doorslaggevend
is geweest verschillen de meningen.
 Vanaf juni 2005 is de noodzakelijke wetgeving aan het Deense parlement
voorgelegd.
 
 In de wetgeving is de volgende taakverdeling tussen gemeenten, regio’s
en rijk als leidraad gehanteerd.
 Gemeenten
 Eerste aanspreekpunt in het openbaar bestuur voor de burger
 Eerst verantwoordelijke voor het sociaal beleid in ruime zin
 Concentratiepunt voor uitvoering van het speciaal onderwijs- en opleidingsbeleid
 Grotere invloed op de gezondheidszorg (zwaartepunt blijft bij de regio’s)
 Grotere invloed op werkgelegenheidsprojecten
 Grotere verantwoordelijkheid voor lokaal ruimtelijk beleid
 Grotere verantwoordelijkheid voor cultuurbeleid
 Grotere verantwoordelijkheid voor wegen- en verkeersbeleid en voor openbaar
vervoer
 Aanspreekpunt voor bedrijven
 Regio’s
 Lichamelijke en geestelijke gezondheidszorg; ziekenhuisvoorzieningen
 Ontwikkelen en vaststellen van regionale ontwikkelingsplannen die als
visie en kader dienen
 Opzet en exploitatie van publieke vervoersbedrijven
 Opzet en exploitatie van instellingen voor speciaal onderwijs- en opleidingsbeleid
 Rijk
 Vaststellen en heffen van belastingen
 Beheer van de staatsschuld
 Hoger onderwijs
 Aangewezen taken op het gebied van het milieubeheer, ruimtelijke ordening,
wegenplanning en specialistische gezondheidszorg
 
 Vanaf juni 2004 is het overlegproces tussen gemeenten om te fuseren in
gang gezet, en waar het proces al liep is het geïntensiveerd. Dat leidde
ertoe dat slechts vier voorstellen tot fusie van gemeenten niet voldeden aan
de geformuleerde duurzaamheidscriteria. In vrijwel alle gevallen konden de
voorstellen van de gemeenten worden gehonoreerd. In twee gevallen kwam een
fusievoorstel tot stand met behulp van bemiddeling door een externe instantie.
In acht gevallen was er een proces van arbitrage noodzakelijk
om een besluit tot stand te brengen. In een aantal gevallen is een referendum
over het eindresultaat gehouden.
 Dit leidde tot een gemeentelijke indeling van Denemarken van in totaal
98 gemeenten. De 239 oude gemeenten gingen samen in 66 nieuwe gemeenten en
32 oude gemeenten bleven onveranderd.
 
 De gemiddelde grootte naar inwonertal van een gemeente is door de reorganisatie
fors toegenomen van gemiddeld 17 000 inwoners voor 1 januari 2007
tot gemiddeld 55 000 inwoners nu. Toch is er nog een klein aantal gemeenten
waarvoor geen geschikte fusiepartner kon worden gevonden en die daarom zijn
blijven voortbestaan ondanks het feit dat zij minder dan 20 000 inwoners
tellen. Deze gemeenten hebben niet de volledige bevoegdheden die de gemeentewet
de andere gemeenten wel toekent. Deze kleine gemeenten zijn wettelijk verplicht
tot samenwerking met anderen. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal gemeenten 
 Voor 1 januari 2007 
 Na 1 januari 2007 
 
 
 
 
 Aantal inwoners 
 Abs. aantal 
 % aantal 
 Abs. aantal 
 % aantal 
 
 
 00 000 – 10 000 inw.
 128 
 47 
 4 
 4 
 
 
 10 001 – 20 000 inw. 
 80 
 39
 3 
 3 
 
 
 20 001 – 30 000 inw. 
 23 
 8 
 18 
 18
 
 
 30 001 – 50 000 inw. 
 23 
 8 
 38 
 39 
 
 
 50 001 – 100 000 inw. 
 13 
 5 
 29 
 30 
 
 
 > 100 000 inw.
 4 
 2 
 6 
 6 
 
 
 Totaal aantal 
 271 
 100 
 98
 100
 
 
 
 
 
 Het aantal direct gekozen locale en regionale politici nam af. 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal gekozen politici
 Voor 1 januari 2007 
 Na 1 januari 2007 
 
 
 
 
 Regio’s 
 357 
 205 
 
 
 Gemeenten 
 4 597
 2 520
 
 
 
 
 
 Voor het personeel van de lokale en regionale overheden is een regeling
getroffen op basis van het uitgangspunt: mens volgt taak. Dit had tot gevolg
dat de personeelsomvang in totaliteit ongewijzigd bleef maar er wel belangrijke
verschuivingen optraden in het werkgeverschap. 
 
 
 
 
 
 
 
 Aantal fte
 Voor 1 januari 2007 
 Na 1 januari
2007 
 
 
 
 
 Rijk 
 155 000 
 171 000 
 
 
 Regio’s 
 143 000
 103 000 
 
 
 Gemeenten 
 350 000 
 374 000
 
 
 Totaal 
 648 000 
 648 000
 
 
 
 
 Bezoek aan het Deense Ministerie van Defensie
 De delegatie wordt ontvangen door
 – mevr. Susan Nissen, hoofd van het
ministerie van Defensie en
 – de heer Henrik G. Petersen, hoofd
van het Deens Agentschap voor de beheersing van noodsituaties (Danish Emergency
Managment Agency, DEMA)
 
 Onderwerp van gesprek is de opzet van het Deense systeem voor de beheersing
van noodsituaties en de gevolgen van rampen.
 
 In 2006 is er overeenstemming bereikt over een nieuwe opzet voor crisisbeheersing
en rampenbestrijding (the Danish Prepardness Act). De nieuwe wetgeving is
gebaseerd op de volgende uitgangspunten: 
 – de planning ten aanzien van de bestrijding van noodsituaties is
gebaseerd op een alomvattende benadering die gehanteerd kan worden bij elk
type ramp of voorval waarbij personen, eigendommen of het milieu schade (kunnen)
leiden;
 – de Minister van Defensie is verantwoordelijk voor de beschikbaarheid
van een nationaal rampenbestrijdingsbeleid en draagt de verantwoordelijkheid
voor de inspectie van de rampenplannen van de lokale overheden;
 – elke vakminister draagt de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling
van rampenplannen binnen zijn beleidsveld; de Minister van Defensie vervult
hierbij een coördinerende rol;
 – uitgangspunt bij elk rampenplan is de «sector-verantwoordelijkheid»;
dat betekent dat de bestuurslaag of organisatie die de dagelijkse verantwoordelijkheid
draagt voor een bepaald beleidsveld of activiteit, ook verantwoordelijk is
in geval van een calamiteit.
 De belangrijkste wijziging die door de nieuwe wetgeving tot stand is gekomen
ligt in het feit dat in de wettelijke bepalingen niet langer de nadruk ligt
op grootheden als responsetijden, personeelsomvang en materiële uitrusting
maar op het risicobeheersingsproces dat de gemeenten moeten vormgeven.
 
 Enkele specifieke onderdelen en beleidsvelden vallen hierdoor niet onder
deze wetgeving. De alarmdienst van de politie (112) en de ambulancediensten
functioneren op basis van eigen wetgeving. De ambulancedienst wordt naar behoefte «ingehuurd»
en de alarmdienst is de facto vaak bij calamiteiten betrokken doordat de melding
daar binnenkomt en activiteiten van daaruit worden geïnitieerd.
 Voorts vallen grootschalige zoek- en reddingsoperaties niet onder deze
wet en ook de voorkoming en bestrijding van milieurampen op zee heeft eigen
regelgeving.
 
 De Deense burgers genieten in geval van rampen en crises bescherming door
middel van een gelaagd bestuurlijk systeem waarbij de bestuurlijke laag die
het dichtst bij de burger staat, de gemeente, de grootste aandacht en de belangrijkste
taak heeft. Dit is zowel het geval voordat een calamiteit zich heeft voorgedaan
als nadat zich een calamiteit heeft voltrokken. Voordat zich een crisissituatie
aandient is het systeem vooral gericht op proactief handelen en faciliteren.
Dat is dan ook een belangrijke taak van de gemeenten die daarbij worden gecontroleerd
door het Rijk.
 In een bestaande crisissituatie is de gemeente de eerst aangewezene om
via het eigen rampenbestrijdingscentrum op te treden (Niveau 1). De gemeenten
beschikken voorts over negen gezamenlijke rampenbestrijdingscentra. En ook
de vijf regio’s beschikken ieder over een eigen rampenbestrijdingscentrum.
Deze centra kunnen worden ingeschakeld indien moet worden opgeschaald naar
Niveau 2 (regionaal) en naar Niveau 3 (nationaal). De negen gezamenlijke centra
van de gemeenten vormen een permanent samenwerkingsverband van de betrokken
gemeenten. De financiering vindt ook plaats via die gemeenten. Daarbij geldt
heel strikt dat indien de gemeenten meer taken toedelen aan hun gezamenlijke
centrum zij daarvoor ook de financiële middelen ter beschikking moeten
stellen.
 Op nationaal niveau speelt de DEMA (Danish Emergency Management Agency)
een controlerende, coördinerende en faciliterende rol. Onder verantwoordelijkheid
van de minister van Defensie coördineert en controleert de DEMA de voorbereidingen
bij andere ministeries. Het functioneert als vraagbaak en «achtervang»
voor de gemeenten en regio’s.
 Het speurt naar lacunes in de planning en vult die op. Een belangrijke
taak van de DEMA is bewaking van het communicatiebeleid ten aanzien van activiteiten
in het kader van de rampenbestrijding. 
 De inzet van personeel wordt gecoördineerd door de politie. De politie
is in alle gevallen het eerste aanspreekpunt. Dit systeem werkt goed en is
onomstreden al is er sinds enige tijd wel discussie over de bevoegdheden ten
opzichte van de meldkamers van andere organisaties die bij de rampenbestrijding
betrokken zijn. De leidende rol van de politie blijft ook bestaan indien er
meer gemeenten of zelfs meer regio’s bij een rampenbestrijding betrokken
zijn. Ook indien er sprake is van opschaling naar Niveau 3, een nationale
ramp, blijft de initiërende rol bij de politie zij het dat er in dat
geval afstemming plaats vindt met de DEMA.
 
 De verantwoordelijkheid van de gemeenten gaat ver. Zij moeten zich voorbereiden
op incidenten en rampen zoals brand, en de daarmee samenhangende risico’s,
het instorten van gebouwen, treinongelukken, vliegtuigongelukken op het land,
scheepsrampen aan de kade, natuurrampen en ongevallen met gevaarlijke stoffen.
Ook de eerste reactie op noodsituaties die voortkomen uit oorlogshandelingen
behoort tot hun verantwoordelijkheid. Zij moeten voorbereid zijn op de opvang,
huisvesting en voeding van vluchtelingen en andere personen in een noodsituatie.
 De gemeenten dienen zich ook voor te bereiden op de gevolgen van terroristisch
acties. ten behoeve van dit punt levert de Deense Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
een periodieke dreigingsanalyse die de basis vormt voor het concrete beleid
dat de gemeenten op dat punt menen te moeten ontwikkelen. Op nationaal niveau
wordt de dreigingsanalyse besproken met de DEMA, de defensiestaf en met een
aantal civiele autoriteiten.
 
 Wat een gemeente concreet ten behoeve van de rampenbestrijding moet doen,
bepaalt de gemeente in beginsel zelf. Zij maakt een risicoanalyse voor haar
gebied, die moet aansluiten bij de analyse voor de regio. Regio en DEMA treden
hier adviserend dan wel marginaal toetsend op. De gemeente kan op basis van
deze analyse besluiten een eigen brandweer te laten functioneren maar kan
ook een contract afsluiten met een particuliere onderneming om deze dienst
te verzorgen. Eis is wel dat na een alarmmelding er binnen vijf minuten kan
worden uitgerukt. Een maximale aankomsttijd op de plaats van het ongeval is
niet bepaald. Dit kan immers met de omstandigheden wisselen.
 De omvang van het brandweerkorps en de materiële voorzieningen worden
door de gemeente vastgesteld op basis van de opgestelde risicoanalyse. Ook
deze keuzen worden marginaal getoetst. In geval van een grootschalige ramp
waarbij de capaciteit van een gemeente tekort schiet kan een beroep worden
gedaan op de dichtstbijzijnde gezamenlijke steunpunten die binnen een uur
assistentie moeten kunnen verlenen. Indien nog verder opschaling noodzakelijk
is dan komt DEMA in beeld die de regionale steunpunten kan inschakelen. Deze
zijn 24 uur paraat, kunnen binnen twee uur de plaats van de ramp bereiken
en kunnen een opschaling realiseren tot 1150 beroepsbrandweerlieden en vrijwilligers. 
 Dinsdag 5 mei
 
 Gesprek met de heer Steen
Ryd Larsen; Hoofd van het Noord-Atlantisch Secretariaat van het kabinet
van de Minister-president.
 Onderwerp van gesprek: de status van Groenland en de Faeröer-eilanden
binnen het Koninkrijk Denemarken.
 
 De inwoners van Groenland en de Faeröer-eilanden hebben het Deens
staatsburgerschap. Groenland en de Faeröer-eilanden tellen ieder ca.
50 000 inwoners. Zij kiezen ieder twee leden voor het Deense parlement.
Daarnaast kiezen zij een eigen parlement voor hun gebied. De beide parlementen
Groenland en de Faeröer-eilanden benoemen vervolgens ieder hun eigen
regering. 
 Dit zelfbestuur hebben de beide gebieden reeds lange tijd nagestreefd
maar de achtergrond van waaruit zij dit deden verschild. De Faeröer-eilanden
hebben altijd tot Denemarken behoord maar Groenland daarentegen vormde tot
1953 een Deense kolonie. Het streven naar zelfbestuur en uiteindelijk onafhankelijkheid
heeft daarom op Groenland altijd een ander, meer gedreven, karakter gehad.
 Dit streven is gehonoreerd maar voor elk gebied op een verschillende manier.
Vanaf 1948 hebben de Faeröer-eilanden verregaande autonomie gekregen.
Groenland wist in 1953 zich van de koloniale status te ontdoen en verwierf
een beperkte mate van autonomie. In 1979 wisten zij hun autonome positie te
verstreken tot een niveau als dat van de Faeröer-eilanden.
 Per 1 januari 1986 was Groenland geen lid meer van de EU. De Faeröer-eilanden
zijn nooit lid van de EU geweest; zij overwegen het lidmaatschap van de EFTA-groep
aan te vragen. De eilanden zijn, na afstemming binnen de kaders van het Deense
buitenlandse beleid, vrij in hun eigen beleidsontwikkeling.
 De ontwikkeling van de positie van Groenland heeft verreweg de meeste
aanleiding tot discussie gegeven. De staatkundige positie van de Faeröer-eilanden
is nooit zo omstreden geweest en de ontwikkelingen zijn veel geleidelijker
verlopen. Het gesprek concentreert zich daarom op Groenland en terzijde worden
opmerkingen gemaakt over een enigszins afwijkende positie van de Faeröer-eilanden.
 
 Voor Denemarken is de centrale doelstelling bij het overdragen van zelfbestuur
aan de beide gebieden altijd geweest de overdracht van macht en verantwoordelijkheid
van de Deense autoriteiten naar de eigen politieke autoriteiten die gekozen
zijn door de inwoners van de gebieden zelf. Door het zelfbestuur is nu de
wetgevende en de bestuurlijke uitvoerende macht op een groot aantal beleidsterreinen
overgedragen. De beide autonome gebieden kunnen nu vrijwel geheel over de
beleidsaspecten die het dagelijks leven van hun burgers het meest direct raken
zelfstandig beslissen. Het gaat dan om sociale zaken, gezondheidszorg, onderwijs,
werkgelegenheidsbeleid, openbare financiën en de belastingen.
 Er zijn ook beleidsterreinen waarop beide gebieden niet autonoom zijn
zoals: het rechtsstelsel, de politie, strafrecht, personen- en familierecht
en de inrichting van de financiële sector. Voor Groenland komt daar nog
bij: alles wat met grondstoffen te maken heeft.
 
 In juni 2009 is de autonome positie van Groenland verder versterkt en
dit lijkt een volgende stap te zijn op weg naar volledige onafhankelijkheid
die spoedig gerealiseerd kan worden. Medio mei van dit jaar heeft het Deense
Parlement de wetgeving daartoe aanvaard.
 
 Die wetgeving is gebaseerd op voorstellen van een gezamenlijke Deens-Groenlandse
parlementaire commissie. Die commissie heeft voorgesteld de Groenlandse autonomie
uit te breiden tot meer beleidsterreinen. Voorts wordt de economische band
tussen Groenland en Denemarken in een nieuw statuut vastgelegd en Groenland
wordt uitzicht geboden op volledige onafhankelijkheid.
 Voortaan kan Groenland tot zelfbestuur besluiten ten aanzien van alle
beleidsterreinen die daarvan niet expliciet in de Grondwet zijn uitgesloten.
Binnen die laatste categorie vallen het buitenlands beleid, het defensie-
en veiligheidsbeleid, het Hooggerechtshof, het staatsburgerschap, de wisselkoers
en het monetair beleid.
 Voor die beleidsterreinen waarover Groenland tot zelfbestuur besluit oefent
het vanaf dat moment de wetgevende en bestuurlijk-uitvoerende macht uit. Het
neemt voor die terreinen vanaf dat moment ook de volledige financiële
verantwoordelijkheid op zich. Het financieel beslag van de beleidsterreinen
waarover Groenland zich nu autonoom kan verklaren is in relatieve
zin voor Denemarken en Groenland gering maar voor Groenland van grote betekenis.
 Het buitenlands beleid blijft een zaak voor de Deense regering en het
Deense parlement; zij zijn bevoegd voor Denemarken internationale verplichtingen
aan te gaan. Maar in zaken van buitenlands beleid die in het bijzonder Groenland
(of de Faeröer-eilanden) raken zal de Deense regering de regeringen van
de betrokken gebieden consulteren. In internationale aangelegenheden die uitsluitend
Groenland en/of de Faeröer-eilanden raken zijn de regeringen van beide
gebieden ook zelfstandig bevoegd internationale afspraken te maken. Daarmee
zijn afspraken over defensie- en veiligheidsaangelegenheden en afspraken met
internationale organisaties, waarvan Denemarken lid is, uiteraard uitgesloten.
 
 In 2006 bedroeg de Deense bijdrage aan Groenland in vorm van subsidies
etc. ca. € 9200,= per inwoner van Groenland. Dat staat gelijk aan
een jaarlijkse last voor Denemarken van € 470 mln. Daarvan gaat
momenteel ca. € 40 mln. naar de beleidsterreinen waarop Groenland
zich autonoom kan verklaren en ca. € 54 mln. naar de beleidsterreinen
waar dat op basis van grondwettelijke bepalingen niet mogelijk is. Gelijktijdig
met de afspraken over de mogelijkheid tot grotere zelfstandigheid is de Deense
bijdrage aan Groenland gelimiteerd: de jaarlijkse bijdrage zal maximaal € 870
mln. kunnen gaan bedragen.
 Binnen het kader van de nieuwe economische band is tussen Denemarken en
Groenland voor 2007 de afspraak gemaakt dat een gegarandeerde subsidie zal
worden verstrekt van € 430 mln. (470 – 40). Winsten uit delfstoffen
zullen toevloeien aan Groenland, maar de winst boven het bedrag van € 10
mln. per jaar zal voor de helft in mindering worden gebracht op de gegarandeerde
subsidie.
 
 De recente wetgeving opent voor Groenland de weg naar volledige onafhankelijkheid.
In deze wetgeving is een aantal stappen op weg daar naartoe vastgelegd. Het
besluit om onderhandelingen over volledige onafhankelijkheid te beginnen moet
door de Groenlandse bevolking worden genomen in een referendum. Op regeringsniveau
starten dan de onderhandelingen. Deze procedure sluit aan bij de algemene
procedure waarlangs beide landen hun gezamenlijke besluiten nemen: de regeringen
onderhandelen met elkaar en sluiten een akkoord, vervolgens besluiten de beide
parlementen onafhankelijk van elkaar over het bereikte akkoord. Dit zal ook
de procedure zijn in geval van onafhankelijkheid: het resultaat van de onderhandelingen
tussen beide regeringen moet worden goedgekeurd door zowel Het Deense parlement
als het parlement van Groenland, maar niet eerder dan nadat de bevolking van
Groenland opnieuw in een referendum daarmee heeft ingestemd.
 
 
 Gesprek met Prof. Michael
Baggesen Klitgaard, hoogleraar politieke wetenschappen en openbaar
bestuur aan de Universiteit van Zuid-Denemarken over de politieke achtergronden
van de bestuurlijke reorganisatie.
 
 Professor Klitgaard licht toe dat de hervorming van het openbaar bestuur
in Denemarken een lange voorgeschiedenis kent van gestrande pogingen. Elk
voorstel werd in de loop der tijd wel door een van de vele betrokken partijen
afgewezen. Uiteindelijk is er eind jaren negentig van de vorige eeuw resultaat
geboekt doordat de twee grootste politieke partijen, de sociaal-democratische
partij en de liberale partij, een akkoord wisten te bereiken. Dat akkoord
werd mede mogelijk gemaakt door de landelijke politieke ontwikkelingen. Lange
tijd is de sociaal-democratische partij in Denemarken de grootste (minderheids-)partij
geweest die de nationale politiek domineerde. Die positie begon zij in de
jaren negentig te verliezen. Op dit moment is er in Denemarken een centrum-rechtse coalitie aan het bewind. De liberale partij daarentegen was op regionaal
en lokaal niveau heel sterk. Van de 198 burgemeestersposten vervulde de liberale
partij er 138 in 2001. Er werd wel gezegd: de liberalen besturen gemeentelijk
Denemarken. De versterking van de liberale partij op nationaal niveau heeft
uiteindelijk de ruimte geschapen voor beide partijen om tot een akkoord te
komen. Na vaststelling van de gezamenlijke opvatting dat een hervorming noodzakelijk
was hebben zij onderhandeld met belangenorganisaties, in de eerste plaats
met de organisaties in de gezondheidszorg. De gezondheidspolitiek vormde het
centrale sturende thema voor de bestuurlijke reorganisatie. Het gezondheidszorgbeleid
was op dat moment heel moeilijk controleerbaar. Het feit dat dit het centrale
thema was leidde er overigens ook toe dat de provincies die op dit beleidsterrein
een centrale rol vervulden, hoewel in algemene zin als overbodig en niet goed
functionerend beschouwd, toch een min of meer onmisbare plaats behielden in
de Deense bestuurlijke organisatie.
 Ten aanzien van de gemeenten was de algemene opvatting dat zij tekortschoten
in bestuurskracht en dat dit gebrek in de loop der tijd slechts in omvang
zou toenemen. Bestuurders en ambtenaren in de gemeenten zelf, deelden die
mening.
 Een tweede punt van zorg was de onduidelijke bevoegdheidstoedeling op
een groot aantal beleidsterreinen zoals: het sociaal beleid, het werkgelegenheidsbeleid,
milieubeleid en hoger onderwijs.
 Als oplossing is gekozen te pogen te komen tot een stroomlijning van de
beleidsontwikkeling en -uitvoering. Middel daartoe zou vooral zijn de opheffing
van de provincies. Zo ver is het echter niet gekomen want daarvoor namen de
provincies, juist bij het belangrijkste thema, de gezondheidszorg, een te
centrale plaats in. Een verkleining van het aantal provincies, met gelijktijdige
beperking van hu taak tot de gezondheidszorg, kon echter wel de noodzakelijke
schaalvergroting tot stand brengen, die ook in de gezondheidszorg noodzakelijk
werd geacht.
 De oplossing voor de gemeenten lag nog meer voor de hand: schaalvergroting.
Grotere gemeenten zouden meer bestuurskracht kunnen ontwikkelen, meer taken
op zich kunnen nemen en ook meer taken toebedeeld kunnen krijgen. De nieuwe
taaktoedeling zou de omvang van de grijze zone, waarin verantwoordelijkheden
onduidelijk zijn, verkleinen. De gemeenten zouden duidelijker voor de burgers
gepositioneerd kunnen worden en daardoor zou ook de lokale democratie aan
inhoud kunnen winnen en in kracht kunnen toenemen.
 Het geheel wegvallen van de provincies, of in ieder geval de verkleining
van hun aantal, zou als bijkomend voordeel de verlichting van de belastingdruk
tot gevolg kunnen hebben.
 
 Naar de mening van prof. Klitgaard is het kenmerkend geweest voor het
onderhandelingsproces en de procedure om dit alles te verwezenlijken, het
feit dat het zich op een vrij theoretisch en abstract niveau heeft afgespeeld.
Er zijn opvattingen en praktijkervaringen op incidenteel en individueel niveau
uitgewisseld. Het hele proces is echter niet begeleid door empirisch onderzoek.
Prof. Klitgaard heeft de indruk dat dergelijk omvattend wetenschappelijk onderzoek
zelfs nadrukkelijk is vermeden.
 
 Het proces heeft zich vervolgens afgespeeld in de partijpolitieke constellatie
zoals in het voorgaand kort is aangeduid. Denemarken heeft, en had op dat
moment, een stabiele centrum-rechtse minderheidsregering. De sociaal-democratische
partij speelde op haar beurt de rol van krachtige oppositiepartij met jarenlange
regeringservaring. De liberale partij was een partij in verandering met als
belangrijkste kenmerk dat zij haar invloed ook tot het nationale niveau wist
uit te breiden.
 Het reorganisatieproces kreeg een sterke stimulans vanuit de particuliere
sector en van de sociale partners die van mening waren dat de reorganisatie
kansen zou bieden tot vermindering van de belastingdruk. 
 De provincies en de gemeenten zijn naar de mening van prof. Klitgaard
onvoldoende intensief bij het proces betrokken geweest. Dat was deels het
gevolg van hun eigen optreden. Zij waren in verschillende organisaties verenigd
die onvoldoende onderling contact hielden en hun standpunten trachtten af
te stemmen. Door hun opstelling werden provincies en gemeenten tegen elkaar
uitgespeeld. De ruimte hiervoor ontstond ook doordat de het gehele besluitvormingsproces
voor de reorganisatie werd voorbereid door een commissie die werd gezien als
een onafhankelijke commissie van deskundigen. De commissie werd voorgezeten
door een onafhankelijk voorzitter en begeleid door enkele topambtenaren. Wetenschappelijke
onderbouwing van uitgangspunten en voorstellen bleef achterwege. De besluitvorming
over de noodzaak, het strategisch belang op langere termijn, en de bepaling
van de kosten en baten van een reorganisatie, werd met opzet vaag gehouden.
Over de bestuurlijke reorganisatie werd, naar de mening van prof. Klitgaard,
slechts in algemeenheden gesproken. Naar zijn mening zijn vooral de provincies
door deze werkwijze, waarbij telkens werd gesuggereerd dat een definitief
besluit nog moest worden genomen, misleid en door het uiteindelijke resultaat
volledig overvallen.
 
 Met de kennis van deze overwegingen moet echter achteraf worden vastgesteld
dat de bestuurlijke reorganisatie zeer snel ten uitvoer is gebracht en dat
het resultaat naar de mening van het overgrote deel van de direct betrokkenen
ook buitengewoon goed functioneert. Ook de burgers blijken zeer tevreden met
de nieuwe bestuurlijke indeling.
 Prof. Klitgaard geeft als zijn persoonlijke opvatting dat het eindresultaat
van de bestuurlijke reorganisatie zonder meer als positief moet worden gewaardeerd.
Hij plaats daar echter de kanttekening bij dat de problemen in het Deense
openbaar bestuur beslist niet slechts oplosbaar waren door deze reorganisatie,
uitgevoerd langs deze procedurele weg. Ook andere keuzes hadden tot een vergelijkbaar
positief resultaat kunnen leiden.
 
 
 Gesprek met de heer Tommy
Poulsen, loco-secretaris van de gemeente Rudersdal over de fusie
van twee gemeenten, het besluitvormingsproces daartoe en het resultaat van
de fusie.
 
 De heer Poulsen geeft een schets van de concrete betekenis van het algemene
landelijke proces van gemeentelijke herindeling voor twee gemeenten die in
het kader van dat proces zullen samengaan: de gemeenten Birkerod en Sollerod.
Welke rol speelt het nationale proces en hoe verloopt daarbinnen het besluitvormingsproces
in de individuele gemeenten. Welke problemen heeft men het hoofd moeten bieden
en hoe is dat gedaan? Hoe ziet de gezamenlijke toekomst er nu uit en welke
resultaten mogen aan de fusie worden toegeschreven?
 
 Rudersdal is in januari 2007 ontstaan uit de fusie van de gemeente Birkerod
(22 000 inw.) en de gemeente Sollerod (32 000 inw.). Het is een
gemeente met een aantrekkelijk plattelandsleefklimaat op ongeveer 20 km ten
noorden van Kopenhagen. Het heeft een goed ontwikkelde infrastructuur, een
rijk geschakeerd cultureel leven en de meeste inwoners genieten een bovengemiddeld
inkomen. De inwoners zijn doorgaans goed opgeleid en verlangen van hun gemeente
ook dienstverlening van een kwalitatief hoog niveau. Dat levert de gemeente
Rudersdal hen ook met behulp van ca. 6000 gemeentelijke werknemers. Dit aantal
omvat ook alle werknemers in de quartaire sector, zoals onderwijs en gezondheidszorg. 
 
 De politiek bestuurlijke organisatie van de gemeente ziet er als volgt
uit:
 
 
 Rudersdal wordt bestuurd door de gemeenteraad , bestaande uit 27 gekozen
raadsleden. De burgemeester is gekozen door de raad en komt voort uit de fractie
die 14 zetels telt. Voor het gemeentebestuur vormt deze fractie met andere
fracties een coalitie die de steun heeft van 23 raadsleden. Voorstellen aan
de Raad worden op basis van aanwijzingen van de burgemeester (en de coalitie),
en binnen de kaders van de nationale regelgeving ambtelijk voorbereid voor
behandeling in de commissies. De Commissie Financiën vervult een centrale
rol. Zij stelt financiële randvoorwaarden aan de andere commissies. Zij
bestaat uit tenminste de voorzitters van de fracties van de coalitie, en zij
wordt voorgezeten door de burgemeester.
 
 Het Deense openbaar bestuur is naar de mening van de heer Poulsen optimaal
gedecentraliseerd. Het feit dat de Deense gemeenten geen «open huishouding»
kennen doet daar naar zijn mening niet aan af. De positie van de gemeente
in het openbaar bestuur is prominent en sterk.
 
 De gemeenten vormen het eerste aanspreekpunt van de overheid voor de burger.
Uiteindelijk zijn zij de eerst verantwoordelijke voor ca. 50% van de
overheidsuitgaven in Denemarken. De gemeenten zijn ook bevoegd zelf belastingen
op te leggen: inkomstenbelasting en onroerend goedbelasting. De heffing geschiedt
door de rijksoverheid. De gemeenteraadsleden beslissen echter over de prioritering
van uitgaven en over het wenselijke niveau van dienstverlening. Alles uiteraard
binnen de regels die de wet stelt. De gemeenten hebben een zeer uitgebreid
takenpakket. De recente reorganisatie van het openbaar bestuur heeft geresulteerd
in een duurzame structuur naar professionaliteit, efficiëntie, en democratische
legitimatie.
 De heer Poulsen licht het reorganisatieproces in algemene zin toe maar
richt zich vervolgens specifiek op de ervaringen in de beide gemeenten, Birkerod
en Sollerod, die nu de nieuwe gemeente Rudersdal vormen. Nadat in december
2004 het besluit tot een gemeentelijke herindeling was genomen,. hebben de
beide gemeenten de jaren 2005 en 2006 benut om hun organisaties op elkaar
af te stemmen en een politieke eenheid tot stand te brengen. Daarbij is zeer
veel tijd gestoken in de onderlinge afstemming van de specifieke «organisatiecultuur»
die in de beide gemeenten heerste, met aandacht niet alleen voor de organisatie
als geheel maar vooral ook voor de afdelingen en voor de personen die in de
toekomst samen zouden moeten gaan werken. Ook als is er sprake van min of
meer identieke organisaties binnen een en hetzelfde land, op een steenworp
afstand van elkaar, leidt een fusieproces toch tot een botsing van culturen.
Dat behoeft zeer veel aandacht en de grootste zorgvuldigheid in de behandeling. 
 De beide gemeenten waren tot fusie niet zonder meer toe verplicht want
zij telden beide meer dan 20 000 inwoners. Bovendien waren zij ieder
in een andere provincie gelegen wat de situatie extra compliceerde. Op initiatief
van de beide raden is in 2004 een rapport opgesteld om de voor- en nadelen
van een fusie in kaart te brengen. Daarbij is vooral aandacht geschonken aan
de visies op de ontwikkelingsmogelijkheden van beide gemeenten, ieder afzonderlijk
en gezamenlijk. Voorts heeft een belangrijke rol gespeeld de visie op het
wenselijke en haalbare niveau van dienstverlening en aan de belastingdruk.
Op basis van deze inventarisatie is eind 2004 de definitieve beslissing genomen.
Reeds eind 2005 zijn vervolgens in de nieuw te vormen gemeente verkiezingen
voor de gemeenteraad gehouden.
 Terugkijkend op de fusie concludeert de heer Poulsen dat het gemeentebestuur
aan duurzaamheid heeft gewonnen. Er zijn grotere eenheden gevormd die een
grotere capaciteit hebben en meer weerstandsvermogen om permanent meer en
complexere taken aan te pakken en incidentele belastingen het hoofd te bieden.
De mate van specialisering is toegenomen evenals de professionaliteit. Het
ICT-gebruik is sterk gegroeid en de mogelijkheden van digitalisering worden
beter benut. In de raadsperiode die nu loopt, de eerste sinds de fusie, is
de nieuwe gemeente er in geslaagd de dienstverlening op een hoog niveau te
harmoniseren. Er worden duidelijke schaalvoordelen behaald en onder meer dat
heeft weer geresulteerd in een kostenreductie van ca. 10%. In absolute
zin bedroeg de besparing in 2007 € 7 mln. en deze is opgelopen tot
ca. € 15 mln. in 2009. In de komende jaren verwacht de heer Poulsen
deze besparingen tenminste op dit niveau te kunnen handhaven. Daartegenover
staan de belastingen. Deze zijn in 2007 op het toen bestaande niveau gehandhaafd,
maar in 2008 en 2009 jaarlijks met 0,1% verlaagd. Het gemeentelijk
belastingniveau van Ruderdal bedraagt op dit moment 22.9%.
 De heer Poulsen oordeelt zeer positief over de fusie: het was de inspanning
zonder meer waard.
 
 In de avond van dinsdag 5 mei 2009 bieden de heer en mevr. Van Zutphen
in de residentie van de ambassadeur de delegatie een diner aan. Voor het diner
heeft de ambassadeur een aantal deskundige gesprekspartners uitgenodigd. Aanwezig
zijn: 
 
 
 
 
 
 
 Mevr. Tove Sovndahl Pedersen, 
 Hoofd van de Vertegenwoordiging van Groenland in Kopenhagen 
 
 
 Dhr. Herálvur Joensen 
 Hoofd van de Vertegenwoordiging van de Faeröereilanden in Kopenhagen 
 
 
 Dhr. Steen Ryd Larsen 
 Hoof van het Noord-Atlantisch Secretariaat in het Ministerie van Algemene
Zaken
 
 
 Dhr. Rolf Aagaard – Svendsen 
 Burgemeester van de gemeente Lyngby – Taarbaek
 
 
 
 
 Woensdag 6 mei 2009
 Bezoek aan de Kommunernes Landsforening (Vereniging
van Deense Gemeenten) ten behoeve van een gesprek met Mr. Ralf Klitgaard,plv. Directeur, over de positie van de gemeenten in Denemarken, Mr. Ole Cordsen, plv. Hoofd Afdeling Financiën, over
de budgettaire samenwerking tussen het rijk en de gemeenten.
 
 De heer Klitgaard schetst een beeld van de
Deense Vereniging van Gemeenten. Het is een samenwerkingsverband van de gemeenten
dat voorziet in de onderlinge communicatie van de gemeenten en het contact
met de rijksoverheid. Uiteraard onderhoudt de vereniging ook internationale
contacten met de gelijksoortige verenigingen in het buitenland. 
 De vereniging wordt bestuurd door een raad die bestaat uit politici, 17
in getal, die voor een periode van 4 jaren worden gekozen door de gemeenten.
De gemeenten stemmen daarbij met een per gemeente gewogen stemwaarde. Binnen
de vereniging functioneren verscheidene commissies voor de belangrijkste beleidsvelden.
(onderwijs, milieu etc.) Daarnaast heeft de vereniging in elk van de vijf
provincies een regionale onderafdeling waarbij de burgemeesters binnen de
betrokken regio een regionale bestuursraad vormen en er ambtelijke ondersteuning
voorhanden is in twee voltijdbanen.
 Voor de centrale ondersteuning heeft de vereniging momenteel de beschikking
over ca. 400 voltijds arbeidsplaatsen. Dit aantal is zonder meer nodig om
tegenwicht te kunnen bieden aan de ambtelijke departementale staven en om
volwaardig te kunnen deelnemen aan discussies over beleidsontwikkeling.
 Het belang van de vereniging is sinds de bestuurlijke reorganisatie toegenomen
door de toeneming van de gemeentelijke bestuurskracht en de taakuitbreiding
van de gemeenten. Voorts speelt een rol dat de concurrentie van de regio’s
wezenlijk minder is geworden. Het karakter van de samenwerking en van de belangenbehartiging
is echter onveranderd gebleven. Ter informatie merkt de heer Klitgaard op
dat de provincies nog altijd ook hun eigen vereniging ter behartiging van
hun belangen hebben. Ook met die vereniging wordt collegiaal samengewerkt.
Er is uiteraard ook sprake van enige competitie en conflict omdat de provincies
de belangrijkste rol spreken op het terrein van de gezondheidszorg, een beleidsterrein
waar ook de gemeenten actief zijn.
 
 Algemene doelstelling van de vereniging is belangenbehartiging in brede
zin maar vooral bij de rijksoverheid. Daartoe onderhoudt zij intensief contact
met het rijk dat het meest concreet gestalte krijgt in het jaarlijks overleg
over de vaststelling van het gemeentelijk budget. Dit overleg wordt ervaren
als een vorm van informele sturing en controle tussen rijk en gemeenten over
en weer. De heer Klitgaard heeft wel de indruk dat in de contacten met de
rijksoverheid meer dan voorheen aanwijzingen worden gegeven door het rijk
en dat de beleidsruimte voor de gemeenten is afgenomen.
 De moeilijkheidsgraad van de onderhandelingen met het rijk is de afgelopen
jaren toegenomen. Dit vindt naar de mening van de heer Klitgaard niet zijn
oorzaak in de recente bestuurlijke reorganisatie maar veeleer in de toegenomen
omvang en complexiteit van de gemeentelijke taken. Daardoor is de behoefte
aan afstemming en overleg met de rijksoverheid enorm toegenomen.
 Het actuele thema van overleg tussen rijk en gemeenten is de groeiende
werkloosheid op de korte termijn en de te verwachten krapte op de arbeidsmarkt
op de wat langere termijn. De gemeenten schenken veel aandacht aan het toekomstig
gebrek aan arbeidskrachten op die beleidsterreinen waarop zij actief zijn:
het onderwijs, de gezondheidszorg, het welzijn en feitelijk de gehele quartaire
sector. Problemen die zich op die terreinen zullen voordoen moeten mede worden
bestreden door alle beschikbare arbeidskrachten in te zetten. Voor zo ver
het daarbij om niet Deense arbeidskrachten gaat is de kennis van de Deense
taal essentieel. Die moet dan ook in het onderwijsbeleid van de gemeenten
worden bevorderd.
 
 De personele bezetting is van wezenlijk belang voor het functioneren van
de vereniging. He is de krachtbron van de vereniging. daardoor kan de vereniging
een onderhandelingspartner voor het rijk zijn maar ook een vraagbaak voor
haar leden. De vereniging heeft daartoe een omvangrijke consultancy afdeling
waar de individuele gemeenten een beroep op kunnen doen. Deze afdeling functioneert
in concurrentie met het particuliere bedrijfsleven. Dit levert voor de vereniging
niet slechts winst op maar ook invloed op de adviesmarkt. Vooral
het ICT-advies is hier van belang. De eigen ICT-adviesgroep omvat ca. 50 arbeidsplaatsen.
De winst voorziet in de dekking van ca. 50% van het jaarbudget van
de vereniging. De overige 50% bestaat uit de jaarlijkse contributie
die de gemeenten als leden aan hun vereniging afdragen.
 In de activiteiten waarbij de vereniging zich op de markt begeeft vindt
ook wisseling plaats. Zo is onlangs het automatiseringsbedrijf verkocht en
is een investering gedaan in een bedrijf voor verwerking van chemisch afval.
De opbrengsten uit deze activiteitenwisselingen komen voor ca. 50%
direct aan de leden ten goede en de andere helft wordt benut voor het doen
van nieuwe investeringen. Voorts verleent de vereniging bankfaciliteiten aan
haar leden. Uit de verstrekking van leningen maakt zij een bescheiden winst
Voor de bevordering van good governance bij de
eigen leden en in internationaal verband heeft de vereniging 4 voltijds arbeidsplaatsen
beschikbaar.
 
 De heer Ole Cordsen geeft een toelichting
op de onderhandelingen over en de afstemming van de budgettaire samenwerking
van de gemeenten en de rijksoverheid. Hij is het hoofd van de onderhandelingseenheid
die jaarlijks de hoogte van het beschikbare gemeentelijk budget met de rijksoverheid
vaststelt. Door de omvang van de overheidsmiddelen die via de gemeenten worden
aangewend (ca. 54% van de totale overheidsmiddelen) is afstemming zonder
meer noodzakelijk. De heer Cordsen heeft sinds 1970 een verandering in de
toewijzing van middelen aan de gemeenten menen te kunnen waarnemen. Het accent
is gedurende de jaren steeds verder verschoven van specifieke geoormerkte
uitkeringen aan de gemeenten naar algemene lump sum uitkeringen. Dit is gepaard gegaan met veel duidelijker afspraken over een heldere
toedeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Uitgangspunt is
nu veel sterker dan voorheen dat de bestuurslaag die betaalt ook de bestuurslaag
is bepaalt.
 Deze budgettaire samenwerking dient een aantal doelen. In de eerste plaats
dient het de beheersbaarheid van de beleidsuitvoering in een gelaagd bestuursstelsel
zoals Denemarken dat kent. Voorts moet het de groei van het uitgavenniveau
en de belastingdruk beheersbaar maken. Een onbalans in de bepaling en betaling
van beleid tussen enerzijds het rijk en anderzijds de gemeenten moet hiermee
worden vermeden. De overeenstemming over en de bevordering van de uitvoering
van nationale beleidsprioriteiten dient een impuls te krijgen door deze budgettaire
afstemming. Tot slot dient de stabiliteit en voorspelbaarheid van de gemeentelijke
budgetten hierdoor toe te nemen.
 De budgettaire samenwerking kan analytisch worden onderscheiden in vier
elementen: een jaarlijks financieel akkoord, het streven naar evenwicht en
compensatie, een budgettaire garantie en de bevordering van gelijkheid, een
evenwichtige verdeling over de gemeenten.
 Het onderhandelingsakkoord legt de beschikbare ruimte voor de gemeenten
vast. Het is gebaseerd op de politieke overeenstemming over de benutting van
de economische groei en het nationale belastingniveau. Daaruit wordt de hoogte
van de algemene uitkering aan de gemeenten afgeleid. Nieuwe regelgeving die
tot een lastenverzwaring van de gemeenten leidt wordt hierin meegenomen. Slechts
investeringen in kapitaalgoederen mogen worden gefinancierd. Het gaat dan
om nutsbedrijven, infrastructurele werken, en stadsvernieuwing. Bij uitzondering,
hiervoor is jaarlijks opnieuw toestemming vereist, kunnen onderwijsvoorzieningen
worden gefinancierd.
 Het element dat wordt gestreefd naar evenwicht en compensatie houdt in
dat lokale overheden in beginsel moeten worden gecompenseerd voor hogere uitgaven
als gevolg van nieuwe of aangepaste wetgeving en aangescherpte uitvoeringsrichtlijnen.
Het rijk moet daartoe voorgenomen wetgeving vooraf bespreken met de gemeenten
vanuit het gezichtspunt van de uitvoeringskosten. Daarbij moeten
de kosten over een tijdvak van tenminste vier jaren in beschouwing worden
genomen. Vervolgens moet de betreffende minister de financiering regelen vanuit
zijn eigen begroting. eerst dan kan wetgeving bij het parlement aanhangig
worden gemaakt en kan compensatie aan de gemeenten worden verstrekt door middel
van verhoging van de algemene uitkering. Deze werkwijze heeft als voordeel
dat de departementale uitgaven voortdurend onderwerp van controle blijven,
de gemeenten van een stabiele financieel-economische positie uit kunnen gaan
en efficiënte wetgeving wordt bevorderd. Een goede kostenberekening,
waarbij ook de administratieve lasten betrokken worden, blijkt echter vaak
moeilijk te maken.
 Voorts zien de gemeenten het als een voordeel dat hun belangrijkste problemen
regelmatig worden besproken op hoog nationaal niveau en dat geeft hen ook
grote beïnvloedingsmogelijkheden op dat politieke niveau.
 Het bestuur op rijksniveau ervaart ook voordeel van deze werkwijze. Het
is een efficiënte werkwijze. Het rijk is verzekerd van professionele
informatie van deskundigen die de dagelijkse praktijk kennen. Afstemming met
het beleidsveld bevordert de kwaliteit van de wetgeving en vervolgens de ten
uitvoer legging ervan in de praktijk. Dit zijn allemaal voordelen die in het
bijzonder minderheidsregeringen zeer goed van pas komen. Er zijn voor de rijksoverheid
echter ook nadelen aan deze vorm van beleidsafstemming verbonden. In algemene
zin is het overlegstelsel tijdrovend, omslachtig en weinig flexibel. In het
bijzonder indien er géén overeenstemming bereikt blijkt te kunnen
worden kan het gezag van de rijksoverheid er ernstig door worden aangetast.
Voorts is het nadelig dat afspraken nooit helemaal zeker zijn. Ze zijn immers
niet in rechte afdwingbaar. Of dit werkelijk een nadeel is, is de vraag. Het
zet er immers toe aan voortdurend in de samenwerking te investeren; het houdt
het overlegstelsel vitaal.
 
 Op woensdagmiddag heeft de delegatie de lunch gebruikt met een aantal
leden van de Vaste Commissie voor Lokaal en Regionaal Bestuur van het Deense
parlement, de Folketing. Van de zijde van de Deense Commissie waren aanwezig: 
 
 
 
 
 
 
 Dhr. Hans Kristian Skibby, 
 Dansk Folkeparti (Danish Peoples’ Party), voorzitter van de Vaste Commissie
 
 
 Dhr. Per Bisgaard, 
 Venstre
(Liberale Partij) 
 
 
 Dhr. Lennart Damsbo-Andersen, 
 Sociaaldemocraten 
 
 
 Dhr. Niels Christian Nielsen, 
 Sociaaldemocraten 
 
 
 Dhr. Rasmus Prehn,
 Sociaaldemocraten
 
 
 
 
 ZWEDEN
 Op woensdagavond 6 mei 2009 biedt de heer J. E. Craanen, Nederlands
ambassadeur te Stockholm, de delegatie een diner aan op zijn residentie.
 
 Voor het diner is tevens als gast uitgenodigd mevr. Marianne von der Esche, Hoofd van de Internationale Afdeling van
de Parlementaire Ombudsman. Mevr. Von der Esche verontschuldigt de Ombudsmannen
voor het feit dat geen van hen in de gelegenheid is de delegatie dezer dagen
te ontvangen omdat het 200-jarig bestaan van het instituut Ombudsman wordt
gevierd.
 Gedurende het diner informeert mevr. Von der Esche de delegatie over het
instituut en het functioneren van de Parlementaire Ombudsmannen. 
 
 De Justitie Ombudsmannen, zoals de Parlementaire Ombudsmannen ook wel
worden genoemd, worden sinds 1809 gekozen door de Zweedse Rijksdag om er op
toe te zien dat het openbaar gezag handelt in overeenstemming met het algemeen
recht en de bijzondere regels die voor hen gelden.
 Op dit moment zijn er vier parlementaire ombudsmannen die ieder individueel
gekozen zijn door het Zweedse parlement voor een ambtstermijn van vier jaren.
Formele vereisten om het ambt van ombudsman te kunnen vervullen zijn er niet
maar in de praktijk worden vrijwel altijd juristen in het ambt benoemd. Hun
taak oefenen zij uit door klachten en opmerkingen van burgers over het bestuur
te onderzoeken, door bestuursorganen te inspecteren, en door op eigen initiatief
onderzoeken uit te voeren, bijvoorbeeld naar gebeurtenissen die in de media
opzien baren. Het individueel klachtrecht blijft echter de belangrijkste aanleiding
voor de ombudsmannen om onderzoek te doen. De Zweedse ombudsmannen ontvangen
jaarlijks ca. 6000 klachten.
 Eenieder, dus ook niet-Zweden, is gerechtigd, namens zichzelf maar ook
namens een andere persoon, een klacht in te dienen wanneer hij zich onrechtmatig
of onheus behandeld voelt door een orgaan met openbaar gezag bekleed of door
een vertegenwoordiger daarvan. De klachten kunnen zich richten tegen
 – organen en hun vertegenwoordigers van de rijksoverheid incl. de
rechterlijke macht;
 – organen en hun vertegenwoordigers van de regionale of lokale overheden
(bevoegdheidsuitbreiding sinds 1957)
 – andere instellingen die tot de uitoefening van openbaar gezag
zijn gerechtigd.
 De bevoegdheden van de ombudsman zijn zeer gericht op de uitvoerende macht.
Zo heeft hij geen onderzoeksbevoegdheid ten aanzien van het parlement, het
kabinet en de individuele kabinetsleden, de leden van regionale raden en gemeenteraden,
en de openbare aanklager. Deze inperking hangt ten nauwste samen met de inrichting
van het Zweedse openbaar bestuur waarbij de beleidsuitvoering goeddeels is
gedelegeerd aan agentschappen. Ook bijv. de Autoriteit Financieel Toezicht,
de Nationale Raad voor Gezondheid en Welzijn of de Zweedse Orde van Advocaten
vallen buiten het bevoegdheidsterrein van de ombudsman. Zij hebben doorgaans
hun eigen toezichthoudend orgaan zoals dat ook bestaat voor de media, het
bank- en verzekeringswezen, vakbonden etc.
 
 De werkwijze van de ombudsman is sterk praktisch gericht en neemt doorgaans
niet de formele bevoegdheden en sanctiemogelijkheden als vertrekpunt. Uitgangspunt
is doorgaans een praktische oplossing te bieden die tegemoetkomt aan de concrete
klacht.
 In het meest extreme geval heeft de ombudsman echter de bevoegdheid als
speciale aanklager op te treden of disciplinaire maatregelen te treffen tegen
een persoon of orgaan dat van misbruik van bevoegdheden wordt verdacht. Het
blijkt echter dat van deze bevoegdheden vrijwel geen gebruik gemaakt behoeft
te worden. Meestal is het resultaat van een actie van de ombudsman een bemiddeling
of schikking, een kritisch commentaar of een aanbeveling. Een commentaar of
aanbeveling is nooit bindend. Het kan echter worden geformuleerd in de vorm
van een aanbeveling tot wetswijziging die de ombudsman dan direct onder de
aandacht van het kabinet en het parlement kan brengen. Dat kan in een individuele
zaak maar ook in het Jaarrapport dat de ombudsmannen aan de Zweedse Rijksdag
presenteren. De Commissie voor Constitutionele Zaken uit de Rijksdag behandelt
het Jaarrapport en adviseert daarover aan de Rijksdag.
 De parlementaire binding van de ombudsmannen is dus sterk maar toch wil
mevr. Von der Essche graag benadrukken dat het bepalende en essentiële
element voor het functioneren van de ombudsmannen hun onafhankelijkheid is.
De onbetwiste onafhankelijke positie van de ombudsman is een
essentiële voorwaarde voor het vertrouwen dat burgers stellen in het
instituut ombudsman als een garantie voor hun recht om, indien noodzakelijk,
op te komen tegen de uitvoerende macht.
 Donderdag 7 mei 2009
 
 Gesprek met de heer Stefan
Ackerby, plv. Hoofd Financiën van
de Zweedse Vereniging voor gemeenten en regio’s (SALAR).
 Onderwerp van gesprek: de Vereniging SALAR en de bestuurlijke organisatie
in Zweden op het niveau van de gemeenten en regio’s.
 
 SALAR vertegenwoordigt de 290 gemeenten en 20 regio’s binnen Zweden
en behartigt hun belangen bij de rijksoverheid. De vereniging is in 2006 ontstaan
uit een fusie van de beide verenigingen die toen nog ieder afzonderlijk de
gemeenten en regio’s vertegenwoordigden. Het fusieproces heeft ca. 10
jaar voorbereidingstijd gevergd. Nu is er een vereniging die geleid wordt
door bestuurders uit gemeenten en regio’s die daartoe in het bestuur
van de vereniging worden gekozen. De vereniging biedt werk aan ca. 400 personen.
 De bestuurlijke organisatie in Zweden bestaat uit drie lagen: het rijk,
de regio’s en de gemeenten. Tussen de laatste twee bestaat geen hiërarchische
relatie. Zij onderscheiden zich door de taken die aan hen zijn toegedeeld.
 
 Het huidige aantal gemeenten van 290, ligt vast in de Wet op het lokaal
bestuur van 1992. Dit aantal is in de laatste decennia fors verkleind: in
1940 waren er nog ca. 2000 zelfstandige gemeenten. Door grote gemeentelijke
reorganisaties in de jaren ’50 en ’70 van de vorige eeuw is dit
aantal teruggebracht tot de huidige omvang. De gemiddelde Zweedse gemeente
omvat vandaag de dag ca. 15 000 inw., waarbij overigens een grote variëteit
geldt: de kleinste gemeente omvat 2500 en de grootste (Stockholm) ca. 770 000
inw. Ook naar oppervlakte zijn de gemeenten zeer verschillend: de kleinste
gemeente meet ca. 10 km2 de grootste bijna 20 000 km2.
 De gemeenten worden bestuurd door een direct gekozen gemeenteraad. Ondanks
hun verschillen naar inwonertal en oppervlakte hebben alle gemeenten dezelfde
bevoegdheden. Zij zijn verantwoordelijk voor het directe persoonlijk welbevinden
van de burgers en voor hun directe leefomgeving. Het gaat dan om primair en
secundair onderwijs, kinderopvang, zorg voor ouderen en voor gehandicapten,
sociale zekerheid, bouwtoezicht en noodhulpverlening. De gemeenten zijn voorts
betrokken bij cultuur, toerisme en recreatie, bij huisvesting, de nutsbedrijven
en de bevordering van werkgelegenheid. Op deze laatste beleidsterreinen heeft
de gemeente meer vrijheid, haar betrokkenheid is facultatief.
 De gemeenten en regio’s zijn bevoegd belastingen te heffen als een
percentage op de inkomstenbelasting. Zij mogen geen onroerend goedbelasting
heffen. Zij kunnen zelf beslissen over het tarief dat doorgaans voor de gemeenten
ca. 20% bedraagt en voor de regio’s 10%. Deze belastingen
vormen hun belangrijkste bron van inkomsten. Deze dekken ca. 2/3 van hun budget.
De inning geschiedt centraal door het rijk.
 Daarnaast ontvangen de gemeenten en regio’s vrij besteedbare en
geoormerkte uitkeringen van het rijk, vaak gekoppeld aan hun bevolkingsaantal.
In de derde plaats verwerven de lagere overheden inkomsten uit de kosten die
zij hun burgers in rekening brengen voor een aantal concrete vormen van dienstverlening.
 
 De regio’s zijn verantwoordelijk voor twee beleidsterreinen in het
bijzonder: de gezondheidszorg en de regionale ontwikkeling. Ruim 90%
van hun activiteiten en budget is direct gerelateerd aan deze beide beleidsterreinen.
Daarnaast zijn zij ook betrokken bij de ontwikkeling en instandhouding van
het openbaar vervoer in hun regio. De gezondheidszorg wordt in
Zweden vrijwel geheel door het rijk gefinancierd maar de regio’s hebben
de mogelijkheid de voorzieningen binnen hun gebied naar de behoefte van de
specifieke omstandigheden te organiseren.
 De positie van de regio’s staat momenteel ter discussie er is een
roep om het aantal regio’s sterk te verkleinen van 20 naar 9 of zelfs
naar 6. Een parlementaire commissie heeft recent een aanbeveling in deze richting
aan het kabinet gedaan maar het kabinet heeft nog geen besluit genomen.
 
 De regionale raden zijn vergelijkbaar met de gemeenteraden maar zij mogen
niet verward worden met de regionale bestuursraden waarvan er 21 in Zweden
functioneren. De regionale bestuursraad is het uitvoerend orgaan van het rijk
in de regio. Het voert op regionaal en lokaal niveau de rijksactiviteiten
uit waartoe het van het rijk opdracht krijgt. Het vertegenwoordigt het rijk
in de regio en in de gemeente. De belangrijkste taken van de regionale bestuursraad
liggen op het terrein van de crisisbeheersing en rampenbestrijding, voedsel-
en warencontrole ter plaatse, de verstrekking van vergunningen en het beslissen
in beroep tegen besluiten van de regio of de gemeente etc. De leden van de
regionale bestuursraden worden dan ook niet door de bevolking van de betreffende
regio gekozen maar door de regering benoemd. Ook de voorzitter van de bestuursraad,
de gouverneur van de regio, wordt door het rijk benoemd.
 Gesprek met leden van de Commissie voor Constitutionele
Zaken en de Commissie Financiën van de Riksdag.
 Van de zijde van de Commissie voor Constitutionele Zaken zijn aanwezig: 
 
 
 
 
 
 
 Helena Bargholtz 
 Liberal
Party
 
 
 Margareta Cederfelt 
 Moderate Party 
 
 
 Helene Petersson
 Social-democratic
Party 
 
 
 Andreas Norlén 
 Moderate Party
 
 
 
 
 
 
 van de zijde van de Commissie
Financiën zijn aanwezig:
 
 
 Thomas Östros 
 Social-democratic
Party 
 
 
 Anna Lilliehöök
 Moderate Party 
 
 
 Monica Green 
 Social-democratic
Party
 
 
 Emma Henriksson 
 Christian-democratic
Party 
 
 
 Jörgen Hellman
 Social-democratic
Party
 
 
 
 
 
 Mevr. Cederfelt vervangt de voorzitter van de Commissie voor Constitutionele
Zaken en heet de Nederlandse delegatie hartelijk welkom. Zij benadrukt de
oude en hartelijke banden die tussen beide landen bestaan die door dit bezoek
weer worden bevestigd en die er toe leiden dat ook direct het gesprek kan
worden geopend. Zij geeft een korte toelichting op de positie van de Commissie
voor Constitutionele Zaken omdat die binnen de Zweedse Riksdag een apart karakter
draagt.
 De Commissie ziet in het bijzonder toe op de constitutionele taakvervulling
door de ministers los van de specifieke dagelijkse beleidsuitvoering op hun
onderscheiden beleidsterreinen. Dat laatste is onderwerp van controle door
de afzonderlijke parlementaire vakcommissies. De Commissie handelt daarbij
op eigen initiatief of op verzoek van een of meer leden van de Riksdag. Individuele
burgers kunnen geen verzoek tot onderzoek bij de Commissie indienen. Bij haar
onderzoek heeft de Commissie toegang tot alle overheidsdocumenten, ook tot
die welke als staatsgeheim zijn geclassificeerd. Bewindslieden en alle burgers
kunnen door de commissie worden gehoord en zijn dan verplicht de commissie
alle informatie te geven waarover zij beschikken. De Commissie rapporteert
halfjaarlijks aan de Riksdag over haar activiteiten en bevindingen. 
 Ook indien deze rapportage geen expliciete kritiek bevat op (het handelen
van) de regering geeft deze wel vaak aanleiding tot bezinning bij de regering
op de eigen procedures.
 De bijzondere positie van deze Commissie komt mede voort uit, en komt
ook tot uitdrukking in, het feit dat zij bij uitsluiting de vier wetten behandelt
die wel worden gezien als de constitutionele basis van Zweden:
 – de Wet op de bevoegdheden van de regering;
 – de Wet op de troonopvolging;
 – de Wet op de vrijheid van drukpers;
 – de Wet op de vrijheid van meningsuiting.
 
 Naar aanleiding van deze toelichting vraagt de heer Brinkman naar de positie
van de koning binnen het Zweedse staatsbestel en naar de financiële regeling
voor het koningschap.
 In antwoord daarop wordt toegelicht dat de vorige koning de wetswijziging
accepteerde waardoor de koning niet langer lid van de regering zou zijn maar
uitsluitend staatshoofd. Deze wetswijziging is van kracht geworden bij de
opvolging door koning Carl XVI Gustav. Het nieuwe systeem is breed aanvaard.
Sindsdien vervult de koning geen politieke rol meer maar een symbolische waaraan
hij zelf invulling kan geven. Jaarlijks opent hij de zitting van het parlement
waarbij hij een toespraak houdt naar eigen inzicht. De bekostiging van het
koningschap gebeurt op vrijwel gelijke wijze als in Nederland door toekenning
aan de koning van een inkomen en de toekenning van een toelage ter bestrijding
van (declarabele) kosten. Het koningshuis ontvangt een extra toelage ter bestrijding
van bijzondere kosten zoals binnenkort het huwelijk van de kroonprinses. Ook
in Zweden dient de troonopvolger voor het aangaan van een huwelijk toestemming
te vragen aan regering en parlement.
 
 Mevrouw Kuiken informeert naar de procedure voor grondwetsherziening.
 Grondwetsherziening richt zich in Zweden altijd op een herziening van
een van de vier fundamentele wetten omdat het samenstel van deze wetten als
Grondwet worden beschouwd. Zij hebben een bijzondere positie in die zin dat
geen enkele wet mag conflicteren met deze wetten of bepalingen mag bevatten
die de werking van een van de vier fundamentele wetten beïnvloedt. Daarover
waakt de Commissie voor Constitutionele Zaken.
 Indien een wijziging bij het parlement is ingediend voor een van deze
wetten volgt altijd behandeling in twee lezingen in de Riksdag. Tussen beide
lezingen dienen parlementsverkiezingen plaats te vinden. Zweden kent geen
recht van volksinitiatie op dit punt.
 
 Mevrouw Smilde vraagt naar de parlementaire betrokkenheid bij de lagere
overheden; welke commissie is in het bijzonder belast met de parlementaire
behandeling van zaken die de gemeenten en regio’s betreffen? Het overgrote
deel van de beleidskwesties die de lagere overheden raken wordt behandeld
in de diverse vakcommissies. Een specifieke commissie voor Binnenlandse Zaken
zoals de Tweede Kamer die heeft, kent de Zweedse Riksdag niet. De taken die
commissie BZK in de Kamer behandelt zijn in de Zweedse Riksdag verdeeld over
de commissies voor de Constitutie, voor burgerlijke zaken en voor justitie.
De beleidsruimte van de gemeenten en regio’s bij hun bestuurlijke taakuitoefening
is zeer beperkt door strikte wettelijke bepalingen. Daardoor is de noodzaak
van parlementaire betrokkenheid ook geringer. Eventuele conflicten over de
taakuitoefening worden vooral beslecht via de lijn van de ombudsman die naar
aanleiding van een zaak een voorstel tot wetswijziging of andersoortige aanpassing
aan het parlement kan voorleggen. Voor de gemeenten is het wel van belang
dat de regering scherp toezicht houdt op de financiële verevening tussen
de gemeente die er toe moet leiden dat de financiële middelen
en dus de beleidsmogelijkheden voor alle gemeenten min of meer gelijk zijn.
Op dit punt richt zich ook de parlementaire controle.
 
 De heer Heijnen vraagt naar de positie, in de zin van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden, van regering, parlement, agentschappen en ombudsman ten opzichte
van elkaar.
 Kenmerkend voor het Zweedse bestuur op rijksniveau is het feit dat de
departementen zich beperken tot beleidsontwikkeling en daarom klein kunnen
zijn. De beleidsuitvoering vindt vrijwel geheel plaats via agentschappen op
rijksniveau of in de regio’s. De Zweedse politie, de Immigratiedienst
en de Belastingdienst zijn voorbeelden van agentschappen. Hun beleidsuitvoering
behoort de wettelijke regelingen te volgen die daaraan door regering en parlement
zijn gesteld. Of dat ook daadwerkelijk gebeurt is onderwerp van controle en
toezicht door de ombudsman die zijn taak uitvoert op eigen initiatief of op
basis van klachten van burgers die hem bereiken. Over die beleidsuitvoering
rapporteert hij aan regering en parlement. De regering is door het parlement
niet aanspreekbaar op de beleidsuitvoering door de agentschappen in het concrete
geval. In geval van falende beleidsuitvoering is de directeur van het agentschap
de eerst verantwoordelijke en de eerst aangesprokene, niet de minister. Toch
draagt de regering, en in het bijzonder de minister die het aangaat, de eindverantwoordelijkheid
voor het handelen van de agentschappen. Deze verantwoordelijkheid is echter
ontdaan van detailbemoeienis en draagt veeleer het karakter van een systeemverantwoordelijkheid
voor de toedeling van middelen en bevoegdheden aan een agentschap om een concrete
taak overeenkomstig de wettelijke voorschriften uit te voeren.
 
 
 Gesprek met de heer Jan
Landahl, Permanent secretaris van het Bureau van de Minister-president
mevr. Ulrika Grönquist, medewerkster van het Bureau
voor bestuurszaken gespreksthema: het Zweeds bestuur op rijksniveau
 
 In het Zweedse rijksbestuur vervult de minister-president een dominante
rol. Die positie ontleent hij aan de verkiezingsuitslag. Die uitslag bepaalt
welke regeringscoalitie zal worden geformeerd. Indien de zittende coalitie
de meerderheid heeft behouden kan zij aanblijven, zij het dat er aanleiding
kan zijn tot herschikkingen in het kabinet vanwege de specifieke uitslag.
De minister-president biedt daarom aan de vooravond van de verkiezingen niet
zonder meer zijn ontslag aan. Indien echter de verkiezingsuitslag aanleiding
geeft tot de benoeming van een nieuwe minister-president nodigt de Voorzitter
van Riksdag de fractievoorzitters uit voor overleg. Op basis van de uitkomst
van dit overleg draagt de Voorzitter een kandidaat voor het minister-presidentschap
voor aan de Riksdag die daarover beslist. Ingeval van afwijzing van de voordracht
kan tot driemaal toe een nieuwe voordracht worden gedaan. Na afwijzing van
de vierde voordracht volgen nieuwe verkiezingen.
 Na aanvaarding van de voordracht vormt de nieuw benoemde minister-president
zijn kabinet en vestigt daarmee zijn dominante positie. Hij beslist over het
aantal en de personele invulling van de ministersposten. Ministers die bij
de verkiezingen ook een parlementszetel hebben verworven, geven die op. Een
minister kan niet tevens parlementslid zijn.
 In beginsel kan eenieder tot minister worden benoemd, mits de betrokkene
sedert tenminste 10 jaren de Zweedse nationaliteit bezit. In de praktijk worden
de meeste ministers uit het partijpolitieke circuit gerekruteerd en hebben
zij ruime parlementaire ervaring.
 De minister-president legt (jaarlijks) een regeringsverklaring af in het
parlement en zet daarin het beleid voor het komende jaar uiteen. Het feit
dat hij een dergelijke verklaring aflegt stemt overeen met zijn positie: hij heeft sterke coördinerende bevoegdheden ten opzichte van de overige
ministers bij de vormgeving van het beleid. Ook het parlement heeft uitsluitend
op de minister-president greep en niet op de individuele ministers. De minister-president
functioneert op basis van het vertrouwen van het parlement. Een motie van
wantrouwen tegen een individuele minister is niet mogelijk; deze dient altijd
tot de minister-president te zijn gericht.
 
 De regering neemt wekelijks beslissingen in een formele kabinetszitting
op donderdag. Het gaat in dat geval doorgaans om de meer gecompliceerde beslissingen
die een lange voorbereidingstijd hebben gevergd en het functioneren van de
gehele regering raken. De onderwerpen waarover besloten zal gaan worden, moeten
enige tijd tevoren worden aangemeld voor agendering. De minister-president
vervult daarbij een centrale rol.
 Naast dit wekelijkse formele besluitvormingsmoment is van belang dat de
ministers elkaar dagelijks rond het middaguur treffen. Dan worden beslissingen
genomen over minder verstrekkende aangelegenheden.
 
 Dit intensieve contact is mede mogelijk door het feit dat de Zweedse ministeries
klein zijn en niet worden belast met de uitvoering van het beleid. Dat wordt
overgelaten aan tal van agentschappen. Deze beperking resulteert echter niet
uitsluitend in winst. De agentschappen moeten weer wel vanuit de ministeries
worden voorzien van nauwkeurige uitvoeringsrichtlijnen. Er moeten afspraken
worden vastgelegd over de doelstellingen die de agentschappen moeten realiseren
en de wijze waarop, en de kosten waartegen, zij dat moeten doen. De kenmerkende
bestuursstructuur op rijksniveau in Zweden, voor wat betreft regering, afzonderlijke
ministeries, agentschappen en het parlement kan eenvoudig worden weergegeven
als in de volgende schematische voorstelling.
 
 
 Bij de formulering van de eisen aan de agentschappen spelen het Bureau van de Minister-president en het Bureau voor Bestuurszaken, die beide direct onder de minister-president ressorteren, een centrale
coördinerende rol. Zij begeleiden de afzonderlijke departementen die
ten aanzien van dit punt de eerste contacten onderhouden met de agentschappen
op hun specifieke beleidsterrein. De beide bureaus vervullen een sleutelrol
bij de bepaling van de beleidsprioriteiten conform het regeringsprogramma
en bij de vormgeving van de uitvoering. De beide bureaus worden
weliswaar sterk politiek gekleurd aangestuurd door de minister-president,
maar zij zijn zelf ambtelijk van karakter, politiek neutraal, en de ambtenaren
van de bureaus behouden bij regeringswisselingen hun positie. De positie van
de ambtelijke staven op de departementen houdt het midden tussen een specifieke
departementale dienst en een «algemene bestuursdienst». In Zweden
worden deze departementsstaven samenvattend aangeduid als «het regeringsbureau». In vergelijking met de Nederlandse
situatie is de Zweedse ambtenaar met een grotere mate van flexibiliteit inzetbaar
op de verschillende departementen. In de praktijk is de individuele Zweedse
ambtenaar gedurende geruime tijd op hetzelfde departement werkzaam.
 
 De taakverdeling tussen de verschillende Bureaus op rijksniveau kan als
volgt worden weergegeven: 
 
 
 
 
 
 
 
 Bureau Minister-president
 
 Het Bureau van de Minister-president stuurt en coördineert
het werk van de departementsstaven (het regeringsbureau) en het bepaalt het
EU-beleid van Zweden 
 
 
 
 Ministeries
 
 Elk ministerie is verantwoordelijk voor het eigen beleidsterrein.
Het ontwikkelt en formuleert daarvoor het overheidsbeleid en het bereidt de
kabinetsbesluiten op dat terrein voor. 
 
 
 
 Bureau voor Bestuurszaken
 
 Binnen het Regeringsbureau is het Bureau voor
Bestuurszaken verantwoordelijk voor de ontwikkeling van departementale beheers-
en administratieprocedures, financiën, personeelszaken, informatisering,
deskundigheidsbevordering, archivering en overige aangelegenheden. Dit alles
zowel intern als extern ten opzichte van andere (overheids-)organisaties en
burgers.
 
 
 
 
 
 Elke minister, ook de minister-president, heeft een kleine politieke staf,
doorgaans bestaande uit een woordvoerder en enkele politieke adviseurs. Hun
positie is direct verbonden aan die van hun minister. Indien de minister aftreedt,
nemen ook zij ontslag. Op de huidige 12 departementen, in Zweden varieert
hun aantal doorgaans tussen 12 en 14, werken ca. 4600 ambtenaren en van hen
hebben er ca. 150 een politieke functie die direct verbonden is aan de zittende
minister.
 
 Onder de 12 ministeries functioneren ca. 250 agentschappen die een gezamenlijk
personeelsbestand hebben van ca. 210 000 werknemers. De agentschappen
zijn de uitvoerende instanties op hun specifiek terrein van het overheidsbeleid
zoals dat is geformuleerd.
 Noch de regering, noch het parlement mag interveniëren in de besluitvorming
van het agentschap ten aanzien van de toepassing van de wet in de individuele
gevallen die het agentschap behandelt. De agentschappen staat het vrij om,
binnen de kaders die de wet stelt, hun eigen organisatiemodel te kiezen, hun
eigen werkprocessen te ontwikkelen en hun eigen personeelsbeleid te voeren.
De vakministers zijn weliswaar sterk betrokken bij de agentschappen die op
hun beleidsterrein functioneren door het stellen van algemene richtlijnen
maar de agentschappen rapporteren niet aan de vakminister. De rapportages
worden gericht aan de regering als geheel en eerst via die lijn kan de rapportage
weer aan de vakminister voor behandeling worden overgelaten. 
 
 De betrokkenheid van de ministers bij de agentschappen komt tot uitdrukking
in de regelgeving vooraf en de jaarrapportage via de regering, maar ook door
regelmatig contact gedurende het jaar. Er vindt dan gedachtewisseling plaats
over richtlijnen voor het agentschap, de doelstellingen voor de korte en langere
termijn, en over de financiële randvoorwaarden.
 Meer concrete contacten tussen minister en agentschap zijn er door het
feit dat de minister de algemeen directeur van een agentschap benoemt, en
evt. ontslaat. Een benoeming tot algemeen directeur van een agentschap staat
los van het lidmaatschap van een politieke partij. Er is een open sollicitatieprocedure
met een vermelding van algemene en specifieke vereisten voor de vervulling
van de post. Naast het regelmatige contact dat er bestaat tussen ministerie
en agentschap op ambtelijk niveau onderhouden minister en algemeen directeur
ook regelmatig contact.
 Vrijdag 8 mei 2009
 
 Gesprek met mevr. Annika
Nordlander Finn, directeur afdeling 1 de heer Mikael Halápi, directeur afdeling 2 van de Swedish Agency for Public Management
 
 Het agentschap is een van de oudste agentschappen in Zweden, opgericht
in 1680, en representeert daarmee, hoewel de taak van het agentschap in de
loop der tijden wel aan wisselingen onderhevig is geweest, de typische Zweedse
bestuursstijl. Nu ligt het zwaartepunt van de activiteiten bij onderzoek en
functioneert het agentschap onder de verantwoordelijkheid van de minister
van Financiën. De meeste onderzoekers van het agentschap hebben een wetenschappelijke
opleiding in de sociale en economische wetenschappen. Momenteel zijn er ca.
65 personen bij het Agentschap werkzaam maar er zal een uitbreiding naar ca.
80 arbeidsplaatsen tegen 2010 worden gerealiseerd. Het beschikbare budget
bedraagt voor 2009 ca. € 7 mln.
 Bij het verrichten van onderzoek hanteert het agentschap zowel kwalitatieve
als kwantitatieve onderzoeksmethoden. Het agentschap heeft niet het recht
onderzoeksgegevens of anderszins informatie op te eisen bij organisaties of
burgers.
 
 Het is de taak van het agentschap de Zweedse regering te ondersteunen
door overheidsactiviteiten, overheidsgefinancierde activiteiten en activiteiten
van agentschappen te analyseren en te evalueren vanuit het perspectief van
effectiviteit en doelmatigheid. Op basis van deze evaluaties doet het agentschap
ook toekomstgerichte aanbevelingen over het functioneren van de onderzochte
organisaties. Voor het formuleren van deze aanbevelingen bestudeert het agentschap
ook de ontwikkelingen in de publieke sector, en beschrijft die. Het agentschap
vervult voorts een taak in het kader van de verevening van de gemeentelijke
financiën en in het kader van de formulering van een kwalitatief adequaat
personeelsbestand voor de rijksoverheid. De verevening van gemeentefinanciën
vindt plaats om de gemeenten te garanderen dat zij allemaal in hun beleidsmogelijkheden
allemaal binnen een zekere bandbreedte kunnen functioneren.
 Door de breedte van haar activiteiten en de organisatorische inkadering,
is het agentschap niet geheel vergelijkbaar met de Algemene Rekenkamer in
Nederland. Zij vervult ook taken die in Nederland aan Planbureaus zijn toebedeeld.
 De regering als geheel beslist welke beleidsterreinen er in enig jaar
onderwerp van onderzoek zullen zijn. Slechts bij uitzondering wordt een onderzoeksvraag
van een individueel ministerie in behandeling genomen. Het Agentschap heeft
ook enige ruimte voor onderzoek op eigen initiatief maar deze ruimte wordt
zelden benut: aan onderzoeksaanvragen van de regering wordt altijd
voorrang gegeven. Het parlement kan geen onderzoek aanvragen. Daar staat tegenover
dat de resultaten van verricht onderzoek voor iedereen, ook voor het parlement,
toegankelijk zijn. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Agentschap
 
 
 Bevoegd gezag
 
 
 Opdrachtverlening
 
 
 Onderwerp van onderzoek
 
 
 Doel van
onderzoek
 
 
 Methoden
 
 
 
 
 
 
 Agency for Public Management
 
 Regering 
 Regering 
 Overheids- en overheidsgefinancierde activiteiten 
 Beleids- en besluitvoorbereiding 
 Situatiebepaald onderzoek 
 
 
 
 Nationaal Audit Bureau
 
 Parlement
 Onderzoek
op eigen initiatief 
 Overheidsactiviteiten
 Controle en evaluatie 
 Regelgeving
bepaald onderzoek
 
 
 
 
 
 Het parlement heeft een eigen onderzoeksinstelling: het Zweeds Nationaal
Audit Bureau.
 Het onderscheid tussen beide instellingen kan schematisch als bovenstaand
worden weergegeven.
 
 In de uitvoering van onderzoek wordt altijd het uitgangspunt van hoor
en wederhoor strikt nageleefd. Voorafgaand en gedurende het onderzoeksproces
vindt er regelmatig overleg plaats met de opdrachtverlener, de regering. Het
overleg richt zich op de onderzoeksvraag, het doel en de reikwijdte van het
onderzoek en het beoogde gebruik van de resultaten. Ook de onderzoeksmethode,
het al of niet reeds beschikbaar zijn van benodigde informatie, de inzet van
eigen of van externe onderzoekers, de planning van de doorlooptijd van het
onderzoeksproject etc. kunnen in dit overleg aan de orde komen. Voorts wordt
de opdrachtgever op de hoogte gesteld van de onderzoeksresultaten en wordt
over de wijze en het tijdstip van openbaarmaking van de onderzoeksresultaten
overleg gevoerd.
 
 Onderstaande lijst geeft een indruk van de onderzoeksprojecten die op
dit moment lopen.
 – Interne organisatie en werkprocessen binnen de Zweedse rechterlijke
macht
 – Het functioneren van de Zweedse Autoriteit voor Financieel Toezicht
 – De coördinatie van rijksinkoopbeleid
 – Reorganisatie van de Zweedse strijdkrachten
 – Functioneren van de Provinciale Bestuursraad van Gotland
 – Functioneren Zweedse Raad voor het onderzoek van ongevallen
 – Onderzoek van het Zweeds Agentschap voor Sociale Verzekering
 – Functioneren Zweedse Nationale raad voor hulp aan studenten
 – Evaluatie van het Beleidsactieplan Gehandicapten
 – Onderzoek van de Zweedse Dienst voor algemene tandheelkundige
zorg
 – Onderzoek naar samenwerking tot vermindering van onverschuldigde
betalingen
 – Evaluatie van het Stadsontwikkelingsprogramma voor de jaren 2008–2010
 
 De delegatie heeft op vrijdagmiddag een rondleiding gekregen door de nieuwe
wijk Hammarby Sjöstad. Deze wijk is gesitueerd
aan de zuid-oostelijke rand van Stockholm op de grens met de gemeente Nacka.
Over de ontwikkeling van de wijk hebben beide gemeenten een bestuursovereenkomst
gesloten.
 De ontwikkeling van deze nieuwe wijk is in gang gezet in het begin van
de jaren »90 van de vorige eeuw. Doelstelling was een milieuvriendelijke
wijk te creëren die een milieubelasting zou geven die maximaal de helft
zou zijn van die welke een naar grootte vergelijkbare wijk, gebouwd begin
1990, op dat moment veroorzaakte. 
 Begin van deze eeuw is met de bouw daadwerkelijk gestart. Het is op dit
moment verreweg het grootste stadsuitbreidingsplan dat binnen Stockholm wordt
gerealiseerd. Eenmaal voltooid zal Hammarby Sjöstad ca. 11 000 wooneenheden
tellen voor ca. 25 000 inwoners.
 
 De werkgelegenheid in het stadsdeel zal naar de planning uiteindelijk
ca. 35 000 arbeidsplaatsen gaan omvatten. De voltooiing van de bouw van
dit nieuwe stadsdeel is voorzien tegen het jaar 2017.
 In de stadswijk is een buitengewoon omvangrijk en complex infrastructuurprogramma
ontwikkeld dat gericht is op de ontsluiting van het nieuwe stadsdeel, het
behoud en het gebruik van de karakteristieke situering van het stadsdeel aan
het water, en de realisering van een minimale milieubelasting.
 Voor de verkeerstechnische ontsluiting is een light-rail-verbinding aangelegd,
is een bestaande veerdienst verbeterd en een tweede veerdienst in gebruik
genomen, is de aan- en afvoer van goederen voor het stadsdeel geconcentreerd
langs een verbindingsweg aan de rand van de wijk en is er een car-pool-faciliteit
gecreëerd. Doel van deze voorziening is er voor te zorgen dat in 2010
80% van de verplaatsingen binnen en naar of van de wijk plaatsvindt
met openbaar vervoer, de fiets of te voet. De car-pool beschikt op dit moment
over 25 auto’s en wordt door 450 inwoners met regelmaat benut. De ontwikkeling
van commerciële activiteiten ligt op schema en op dit moment heeft de
wijk ook op dit punt een redelijk voorzieningenniveau.
 Om de milieudoelstelling te halen heeft de gemeente Stockholm een aantal
stringente voorwaarden geformuleerd voor de gebouwen, technische installaties
en verkeersvoor-zieningen die in de wijk gerealiseerd mogen worden. De voorwaarden
behelzen onder meer de verplichting om gebruik te maken, dan wel aan te sluiten
op het fijnmazige buizennet dat in de bodem is aangebracht voor de afvoer
van afval, de terugwinning van energie en de optimalisering van het watergebruik.
 Via dit buizennetwerk, dat allerlei soorten afval door middel van een
vacuümmechanisme gescheiden kan transporteren naar een verzamelpunt,
wordt composteerbaar afval verzameld waaruit biogas en elektriciteit wordt
gewonnen ten behoeve van ondermeer de stadsverwarming en het openbaar vervoer.
Het systeem kan ook worden benut voor koeling.
 Niet composteerbaar afval wordt via hetzelfde systeem, maar gescheiden,
ingezameld. De restanten van het composteerbaar afval worden benut als bemesting.
Door deze afvalinzameling kan de inzet van vuilniswagens met 90% worden
teruggebracht. De investeringskosten voor dit grootschalige inzamelingssysteem
hebben tot nu toe ruim 1% van het totale investeringsbudget voor deze
wijk belast.
 Voor gevaarlijk afval is een centraal inzamelingspunt ingericht waar dit
afval dient te worden aangeboden.
 Het afvalwater en het regenwater wordt verzameld in bezinkputten. Het
bezinksel wordt ontdaan van gevaarlijke stoffen en vervolgens voor bemesting
gebruikt. Eerst daarna vloeit het water af op het openbare oppervlaktewater.
Door deze en individuele besparingstechnieken wordt getracht de waterconsumptie,
die normaal ca. 200 liter p.p.p.d. bedraagt, met 50% te verminderen.
Op dit moment bedraagt de waterconsumptie in Hammarby Sjöstad nog ca.
150 liter p.p.p.d.
 Naast dit systeem wordt in de wijk intensief gebruik gemaakt van zonne-energiepanelen,
groene daken etc. Als einddoel is geformuleerd dat deze wijk na voltooiing
tenminste 50% van de eigen energieconsumptie opwekt.
 
 
 Gesprek met de heer Per
Unckel, Gouverneur van de Regio Stockholm. 
 
 De heer Unckel geeft een korte schets van de positie en taken van de Regionale
Bestuursraad en van de eigen positie als voorzitter, Gouverneur, van die Raad.
 De Regionale Bestuursraad mag niet worden verward met de Regionale Raad,
die een gekozen vertegenwoordigend lichaam voor de regio vormt.
 De Regionale Bestuursraad is veeleer een gedeconcentreerde rijksdienst
in de Regio. Aan het hoofd van de Bestuursraad staat de Gouverneur, die voor
6 jaren door de regering wordt benoemd en die er, samen met zijn Bestuursraad,
op toeziet dat de nationale doelstellingen, zoals door regering en parlement
geformuleerd, worden verwezenlijkt in zijn Regio. De Bestuursraad houdt daartoe
toezicht op de uitvoering van nationale wet- en regelgeving, hij tekent zo
nodig beroep aan tegen besluiten van regio’s of gemeenten, hij besluit
over vergunningverlening, verleent economische ondersteuning op vele terreinen
en verschaft informatie en adviseert burgers en bedrijven.
 
 De Bestuursraad en de Gouverneur hebben bij hun werkzaamheden een ruime
vrijheid van handelen. Dat komt in de eerste plaats voort uit het feit dat
de Gouverneur wordt benoemd en vervolgens zelf de leden van de Bestuursraad
benoemd. De Gouverneurs in de regio’s worden door de regering los van
hun politieke kleur benoemd, al speelt die wel een rol. Vaak worden oud-ministers
tot Gouverneur benoemd, maar er is ook een aantal Gouverneurs zonder politieke
achtergrond. In deze lijn benoemt een verstandige Gouverneur ook zijn raadsleden.
Eerste criterium daarbij is deskundigheid maar een scherp oog voor politieke
verhoudingen is onontbeerlijk, zeker in de Regio Stockholm. Immers, ervaring
leert dat de persoonlijke verhoudingen en vakbekwaamheid van wezenlijk belang
zijn voor het invloedrijk functioneren van een orgaan als de Bestuursraad.
In de tweede plaats is de Regio Stockholm een van de belangrijkste regio’s
in Zweden waarbinnen de gemeente Stockholm een dominante rol vervult. De verstandhouding
met de gemeente Stockholm vereist en verdient voortdurende aandacht. De gemeente
Stockholm is zeer wel in staat een eigen beleidsagenda te formuleren en die
met kracht van argumenten bij de rijksoverheid te bepleiten. Indien de Bestuursraad
hierin een positieve, stimulerende en faciliterende rol wil kunnen spelen
dan is het van groot belang partijlijnen te kunnen overstijgen. Dat tracht
de Gouverneur dan ook met zijn benoemingsbeleid te bereiken.
 
 De Regio Stockholm is van groot belang voor Zweden: het beslaat weliswaar
slechts 2% van het totale oppervlak van het land maar het huisvest
bijna 25% van de totale bevolking die ongeveer 33% van het BNP
produceert. Het is een regio in ontwikkeling door de toestroom van mensen
uit Zweden en uit het buitenland: jaarlijks vestigen zich ca. 25 000
nieuwe inwoners in de regio. Bijna de helft van alle immigranten in Zweden
vestigt zich in Stockholm. Dat geeft kansen door een jonge, dynamische bevolking
die open staat voor vernieuwende ontwikkelingen. Het leidt soms ook tot spanningen
die deze regio tot voor kort niet kende omdat Zweden helmaal niet gewend was
aan een toevloed van buitenlanders en de concentratie in de regio Stockholm
veel geringer was.
 
 De positie van de Gouverneur en zijn Bestuursraad is enerzijds delicaat
door de complexe omgeving waarin hij moet functioneren maar toch biedt deze
omstandigheid hem ook de mogelijkheid in zekere zin een eigen beleidsagenda
te ontwikkelen. De Gouverneur van Stockholm tracht die mogelijkheid ook zo
goed mogelijk te benutten. Hij kan onderwerpen die bij de gemeentelijke beleidsontwikkeling
of op het niveau van het rijk onderbelicht dreigen te blijven of niet in het
juiste perspectief worden bezien, beter en hoger op de agenda trachten te
plaatsen. Hij kan tussen onderwerpen verbindingen leggen die door anderen
niet kunnen of willen worden gelegd en op die manier nieuwe kansen creëren
voor een zaak of een samenstel van zaken. Zo is het voor Stockholm,
dat zich graag ziet als hoofdstad van Scandinavië, van groot belang zicht
te houden op de ontwikkelingen in de stedelijke gebieden rond Kopenhagen en
Malmö. Ook de ontwikkelingen in de Baltische staten hebben hun invloed
op Stockholm en bieden kansen. Een individuele gemeente is door haar directe
belang soms minder goed gepositioneerd om deze ontwikkelingen te volgen en
te beïnvloeden dan iemand die met recht kan zeggen dat hij vooral het
grotere en meer omvattende belang voor ogen heeft.
 
 Maar niet alleen buitenlandse aspecten bieden de Gouverneur mogelijkheden
initiatieven te nemen. De economische activiteiten in de regio Stockholm ondergaan
een sterke verandering. Tot voor kort waren industrie en nijverheid zonder
meer dominant maar op dit moment bevindt de regio zich op het omslagpunt naar
een economie die wordt gedomineerd door dienstverlenende activiteiten.
 De groei van Stockholm, onder meer noodzakelijk door de toestroom van
nieuwe inwoners, stelt eisen aan het ruimtelijk beleid in algemene zin en
op kleinere schaal aan de stadsplanning. In de afstemming die hierover tussen
de gemeenten in de regio moet plaatsvinden speelt de Gouverneur een belangrijke
rol. Hij vraagt daarbij dan ook aandacht voor bevordering van de culturele
component die met al deze activiteiten indien mogelijk gelijk op zou moeten
kunnen gaan. Zijn bevoegdheden als rijkstoezichthouder bieden hem daarbij
een basis voor zijn betrokkenheid maar daarbij blijft het natuurlijk niet,
en dat is ook niet de bedoeling van de functie van Gouverneur. 
 Programma 
 
 
 
 
 
 
 
 Monday, 4 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 10.15 
 Departure Schiphol
Amsterdam Airport 
 
 
 11.35 
 Arrival Copenhagen
Airport, KL 1127
 
 
 
 
 
 
 
 
 DENEMARKEN
 
 
 
 
 
 
 
 13.30–15.25
 
 Ministry for the Interior and Social Affairs, Subjects: – General
introduction to the system of municipalities and regions in Denmark – Government
Control with the Economy of the Municipalities Mr Søren
H. Thomsen, Head of Division Administrative Policy Mr Bjarne Simonsen, Chief Consultant, Division for Local Government
Economy Mr Jann Larsen, Legal Advisor, Division
for Administrative Law
 
 
 15.30–17.00 
 
 Ministry of Defence Subject: The structure of the Danish
disaster and emergency management system Ms Susan Nissen, Head of Department, Ministry of Defence Mr Henrik
Petersen, Head of Department, Danish Emergency Management Agency 
 
 
 
 
 
 
 
 Tuesday,
5 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 9.00–9.30 
 
 Mr Steen Ryd Larsen, Head of the North Atlantic Secretariat,
Prime Minister’s Office Subject: The Status of Greenland and the Faroe
Islands within the Kingdom of Denmark 
 
 
 09.30- 10.30 
 
 Mr Søren Lester, Embassy of the Kingdom of the
Netherlands Subject: The work of the Commission on Administrative Structure –
based on the sheets prepared by the chairman of the Commission, Mr Johannes
Due
 
 
 10.45–12.30 
 
 Mr Michael Baggesen Klitgaard, Associate Professor, Department
of Political Science and Public Management University of Southern Denmark
Subject: The Inconceivable Reform. The coming into being of the structural
reform
 
 
 14.30–16.30 
 Municipality
of Rudersdal Mr Tommy Poulsen, Deputy Chief Executive,
Subject: The Experiences of a United Municipality 
 
 
 19.00 
 
 Dinner Residence of Ambassador Niek van Zutphen
 
 
 
 
 
 
 
 Wednesday,
6 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 9.00–12.00
 
 Kommunernes Landsforening, KL (Local Government Denmark
/ Vereniging van Deense Gemeenten) 
 
 
 9.00–10.30 
 The
Municipalities After the Reform + Time for general questions about municipalities
in Denmark Mr Ralf Klitgaard, Deputy Director 
 
 
 10.30–12.00 
 Government
Control with the economy of the municipalities Mr Ole Cordsen, Deputy head of Division 
 
 
 12.30–13.30 
 
 Lunch with members of the Permanent Commission for Municipal
Affairs of the Danish Parliament
 
 
 16.05 
 Departure for Stockholm,
SK 1424
 
 
 
 
 
 
 
 
 ZWEDEN
 
 
 
 
 
 
 
 17.15 
 Arrival Stockholm
Airport Arlanda 
 
 
 19.00 
 Dinner Residence
of Ambassador Jan Edward Craanen – Briefing
i.z. politieke bestuurlijke situatie in Zweden; m.m.w. van Mr. P. Ramaer en
mr. F. Schipper – Introduction to the Ombudsman in Sweden by Mrs. Marianne von der Esche
 
 
 
 
 
 
 
 Thursday,
7 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 09.00–11.00 
 Swedish
Association for Local Authorities and Regions Meeting with Stefan Ackerby, Deputy Chief Economist 
 
 
 11.15–12.30 
 Visit
to the Riksdag Meeting with members of the Parliamentary Committee on the Constitution and Parliamentary Committee for Financial Affairs
 
 
 12.30–13.30
 
 Lunch hosted by Thomas Östros, Dep.Chairman, Parliamentary Committee for Financial Affairs
 
 
 14.30–16.00 
 
 Prime Minister’s Office / Office for Administrative Affairs Central government in Sweden Meeting with Mr
Jan Landahl, Permanent Secretary, Prime Minister’s Office Mrs Ulrika Grönquist, Desk Officer, Office for Administrative
Affairs 
 
 
 
 
 
 
 
 Friday,
8 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 10.00–11.30 
 
 Swedish Agency for Public Management Meeting with Mrs Annika Nordlander Finn, Director Department 1 and Mr Mikael Halápi, Director Department 2 
 
 
 13.00–14.45 
 Bezoek
aan stadswijk Hammarby Sjöstad
 
 
 15.00–16.00 
 Visit
to the County Administrative Board of Stockholm
Meeting with Mr. Per Unckel County Governor
 
 
 
 
 
 
 
 Saturday,
9 May 2009
 
 
 
 
 
 
 
 09.45 
 Departure Arlanda
Airport for Amsterdam KL1108 
 
 
 12.00 
 Arrival Schiphol
Amsterdam