Modernisering ouderenzorg; Verslag algemeen overleg over de brief van 7 maart 1997 inzake risicoprofiel van niet-winstbeogende instellingen (NWI's) (Kst. 24333, nr. 27)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24333, nr. 29

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

30-06-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

24333 nr. 29

18-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenDiscussie in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24333Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 333Modernisering ouderenzorgnr. 29VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 18 juni 1997De vaste commissies voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 en voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport2 hebben op 15 mei 1997 overleg gevoerd met staatssecretaris Tommel
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en staatssecretaris
Terpstra van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 7 maart
1997 inzake risicoprofiel van niet-winstbeogende instellingen (NWI's) (Kamerstuk
24 333, nr. 27).Van het overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Vliegenthart (PvdA) constateerde dat de brief van 7
maart een zorgelijk beeld laat zien: een zwakke solvabiliteit, de problematiek
van de herfinanciering en de hoge huur van de ouderenwoningen, terwijl ook
de organisatorische kwaliteit van de NWI's te wensen overlaat. Verleden jaar
heeft de Kamer door middel van de motie-Van Boxtel uitgesproken dat deze financiële
risico's niet ten laste mogen komen van het zorgvolume of de bewoners, maar
uit de brief wordt niet duidelijk in hoeverre aan deze randvoorwaarde wordt
voldaan. Er wordt zelfs niet gerefereerd aan de motie-Van Boxtel. Zij vroeg
daarom of de voor het voorgestelde beleid benodigde financiële middelen
inmiddels beschikbaar zijn, opdat in ieder geval is uitgesloten dat de sanering
en de afkoop van subsidies ten laste komen van het zorgvolume. In de brief wordt aangegeven dat uitsluitend die NWI's die bestuurlijk
en organisatorisch het vertrouwen van het Rijk genieten, in aanmerking kunnen
komen voor financiële steun. Zijn hier criteria voor ontwikkeld en is
er een categorie NWI's die op voorhand niet aan die criteria voldoet? Zo ja,
wat zijn de consequenties daar dan van? Moet zo'n NWI dan gesloten of gesloopt
worden en hoe is dat in overeenstemming te brengen met de randvoorwaarde van
de motie-Van Boxtel?Vervolgens merkte zij op dat de brief van 7 maart alleen inzicht geeft
in het risicoprofiel van NWI's die een relatie hebben met het ministerie van
VROM. Waarom zijn de overige NWI's (dus zonder zo'n relatie) hierbij buiten
beeld gebleven en hoe wordt hun financiële problematiek opgelost? Komt
een oplossing misschien toch ten laste van de AWBZ, of lopen de gemeenten
met hun garantstellingen een groot risico? Het idee van het NCIV om hier nader
onderzoek naar te laten doen, sprak haar wel aan.De financiële problemen bij NWI's zijn een gevolg van overheidsbeleid
uit het verleden. De NWI's waren aangewezen op klimleningen, maar de werkelijkheid
heeft zich niet gehouden aan de veronderstellingen die indertijd golden. Ook
de onvoldoende reserveringen voor onderhoud zijn in feite een gevolg van overheidsbeleid.
De financiële kaders van de Wet bejaardenoorden lieten immers niet toe
dat er wel voldoende werd gereserveerd en ook in het provinciale subsidiebeleid
was geen of onvoldoende ruimte voor onderhoudsreserveringen. Mevrouw Vliegenthart
had begrepen dat indertijd een convenant is gesloten tussen het toenmalige
ministerie van WVC, het ministerie van VROM en het IPO en zij vroeg zich af
of ooit de provinciale subsidieverordeningen zijn getoetst aan de afspraken
van dit convenant. Als dat inderdaad niet is gebeurd, waarom is dat dan nagelaten
en wat is dan nog de waarde van dit convenant? Uit de recente analyse door
Coopers & Lybrand van de provinciale plannen is gebleken dat de provincies
geen onderhoudsreserves hebben gevormd, terwijl er tot nu toe van werd uitgegaan
dat er wél reserves bij de provincies waren. Hoe zit dat precies en
welk beleid wordt ontwikkeld om problemen in de toekomst te voorkomen? In
ieder geval mogen eventuele problemen niet worden afgewenteld op het zorgvolume.
Op welke manier wordt dit aspect betrokken in het traject van scheiden van
wonen en zorg?Over de DKP-ouderenwoningen wordt terecht in de brief gezegd dat door
middel van de individuele huursubsidie een verbetering zal optreden. Wel blijft
gelden dat de hoogte van de huur van deze woningen niet spoort met de kwaliteit
ervan en dat een structurele leegstand dreigt. Ook is bekend dat er zeer grote
behoefte is aan betaalbare ouderenwoningen. Wat zijn nu de consequenties van
de afkoop- en saneringsvoorstellen voor de betaalbaarheid van de woningen?
Kan in de periode voorafgaand aan het moment waarop tot herfinanciering kan
worden overgegaan, nog iets gedaan worden om tot een betere betaalbaarheid
van deze woningen te komen?De heer Hofstra (VVD) stelde vast dat nu opnieuw een zeer negatieve
consequentie van het DKP-systeem naar voren komt. Hij had begrepen dat het
realiseren van de betreffende bedden indertijd een investering van 700 mln.
heeft gevergd, terwijl het bedrag aan contragaranties door de werking van
het DKP-systeem inmiddels is opgelopen tot 1,1 mld. en het uiteindelijk zelfs
2,6 mld. zal worden. Het gaat dus om een zeer omvangrijk probleem en hij vond
het daarom op zichzelf terecht dat de brief van 7 maart zich beperkt tot die
NWI's die een relatie met het ministerie van VROM hebben. Wel vroeg hij of
er ook instellingen zijn die voor een aantal bedden een financiële relatie
met het ministerie hebben, en voor een aantal bedden niet. Dat laatste aantal
zou dan eigenlijk niet moeten worden meegeteld. Sinds de brutering die enige jaren geleden voor de sociale woningsector
is doorgevoerd, staat die sector er in het algemeen goed voor. Zelfs wordt
nu een goed rendement gemaakt: ongeveer 10% van de huurontvangsten wordt jaarlijks
bij de reserves geboekt. In de rapportage over de NWI's had hij echter nergens
cijfers over het rendement kunnen vinden. Hoe staat het daarmee? Verder merkte
hij op dat de gegevens over de positie van de NWI's al uit 1994 dateren, zodat
het mogelijk is dat op dit moment het totale beeld nog slechter is geworden.
Hoe dat ook zij: in ieder geval moet er iets gebeuren en daarbij stond hij
een tweesporenbenadering voor. Het eerste spoor is dan het beleid dat in de
brief uiteen is gezet, en het tweede is een scheiding van wonen en zorg waar
hij zeer aan hechtte. Als die scheiding eenmaal is doorgevoerd, vond hij dat
de wooneenheden op dezelfde wijze behandeld zouden moeten worden als alle
andere woningen in Nederland, zodat dan voor die wooneenheden ook de Huurprijzenwet
en de individuele huursubsidieregeling zou moeten gaan gelden. In de stukken
is op dit punt nog de bevriezing van de maximale huur genoemd, maar hij zag
dat niet als een probleem, want hier is bewust voor gekozen toen de betreffende
wet werd aangenomen.In dit verband vroeg hij of ook in deze sector een aantal wooneenheden
verkocht zou kunnen worden aan zittende huurders. Is er overigens ook hier
het risico op een «affaire-Groningen»?Hij was het geheel eens met het uitgangspunt dat het Rijk meer op afstand
van de NWI-sector dient te komen, ook gelet op de besluiten die de afgelopen
jaren in de volkshuisvestingssector zijn genomen. Verder onderschreef hij
uiteraard de stelling dat het DKP-bezit ook in de resterende looptijd exploitabel
moet blijven. De vraag is nog wel hoe dat dan zou moeten gebeuren. Voorts
wordt in de brief gesproken over «het op enig moment afkopen van de
subsidie». Hij had uit die formulering opgemaakt dat het niet de bedoeling
is om te werk te gaan zoals bij de brutering van de sociale sector, waar alle
subsidies in één keer zijn afgekocht. Hij zou echter niet graag
zien dat bij deze brutering een andere methodiek en andere parameters worden
gehanteerd dan bij de brutering van de sociale sector. Datzelfde vond hij
overigens van de brutering van de particuliere verhuursector die nog moet
plaatsvinden.Het uitgangspunt dat alleen NWI's die bestuurlijk en organisatorisch het
vertrouwen van het Rijk genieten, voor financiële steun in aanmerking
komen, vond hij wat wonderlijk. In het algemeen zal toch juist bij NWI's waar
het bestuurlijk en organisatorisch allemaal niet zo best is, de situatie minder
florissant zijn dan bij de NWI's die het vertrouwen van het Rijk genieten.
Hoe werkt dat uitgangspunt dan uit en welke voorwaarden zullen bij financiële
steunverlening worden gesteld?Ook vroeg hij aan welke fondsen wordt gedacht bij het overdragen van de
contragaranties. Of is het de bedoeling daarvoor een nieuw fonds in te stellen?Hij zag niet goed waarom voor de uitvoering van het geschetste beleid
een externe projectgroep ingesteld zou moeten worden. Kan het ministerie dit
niet zelf doen?Hij had begrepen dat in de DKP-regeling het opbouwen van een algemene
bedrijfsreserve is voorgeschreven. Toch komt het kennelijk voor dat niet altijd
zo'n reserve is opgebouwd. Worden hier nu andere criteria aangehouden dan
golden voor de brutering bij de corporaties?De bouwtechnische staat van de verzorgingshuizen is goed te noemen, aldus
de brief. Desondanks kan er dan op termijn een probleem rijzen als de voorzieningen
aan de lage kant zijn.Opvallend vond hij dat aan de mededeling in de brief dat de provincies
zich niet zouden hebben gehouden aan de DKP-regels, verder geen enkel gevolg
wordt verbonden. Wat wordt hier nu aan gedaan?Ten slotte is uiteraard van belang wat afkoop van de subsidies zal gaan
kosten. Hij had er begrip voor dat het, omdat hier nog onderhandelingen over
moeten plaatsvinden, niet verstandig is om gedetailleerde bedragen
te noemen, maar misschien kan er toch globaal een bedrag worden genoemd. Verder
vroeg hij in dit verband welk tijdpad bij die afkoop voor ogen staat.Ook de heer Jeekel (D66) herinnerde eerst aan de motie-Van
Boxtel, waarin o.a. is gevraagd om onderzoek naar de onderhoudstoestand en
de reserveringen voor onderhoud en om onderzoek naar de DKP-problematiek van
verzorgingshuizen in het bezit van NWI's. Met de brief van 7 maart is nog
slechts de helft van de problematiek in kaart gebracht; de andere helft, namelijk
de NWI's die geen band met het ministerie van VROM hebben, is nog in duisternis
gehuld. Waarom zijn niet ook die NWI's in kaart gebracht?Bij de NWI's mét een band met het ministerie van VROM zag hij twee
grote financiële problemen. In de eerste plaats is er de DKP-problematiek
die speelt bij ongeveer 100 NWI's met een zwakke solvabiliteit en met financiële
problemen bij herfinanciering. Gezien de bouwjaren van de DKP-gefinancierde
complexen zal inmiddels een begin met die herfinanciering zijn gemaakt en
loopt dat nog tien jaar door. In de tweede plaats is er het probleem van onvoldoende
reservering voor onderhoud en de algemene bedrijfsreserve. Hierop wordt ingespeeld,
zo wordt in de brief van 7 maart opgemerkt, door de NWI's door te lichten
en zo nodig te saneren. Hij vroeg in dat verband hoe die sanering precies
zal plaatsvinden. Het lijkt op de brutering zoals die enige jaren geleden
bij de corporaties is toegepast, maar hij had de indruk dat het toch op een
iets andere manier zal gaan. Daarnaast zal, aldus de brief, borgstelling worden
geregeld, terwijl daarnaast worden genoemd monitoring en een jaarlijkse rapportage.
In beginsel leek hem dit een zeer gedegen beleid. Hij begreep dat niet gevraagd
kan worden welke bedragen hierbij in het geding zijn en in welk ritme financiële
middelen ook daadwerkelijk beschikbaar komen. Wel vroeg hij of het inderdaad
gaat om twee geldstromen: één gericht op sanering en één
gericht op brutering/afkoop.Hij vroeg vervolgens wat het uitgangspunt zal zijn bij de sanering. Is
dat alleen de financiële gezondmaking van de instellingen, of wordt bovendien
gelet op handhaving van het huidige zorgvolume, zoals genoemd in de motie-Van
Boxtel? Wordt voorts bij de sanering uitgegaan van een periode van vijf jaar,
hoewel de DKP-herfinanciering op zichzelf nog tien jaar zal doorlopen?Hij vreesde dat het voor het overdragen van contragaranties voorziene
traject (sanering van NWI's en het vervolgens toelaten van deze instellingen,
dan wel het overdragen van het bezit aan een al toegelaten instelling) veel
tijd zal vergen. Kan dan nog de periode van vijf jaar worden aangehouden?
Ook wees hij erop dat de corporaties zich op dit moment vrij afwachtend opstellen,
omdat er nog geen zekerheid is over de financiering van de zorg in de verzorgingshuizen.
Verder ging hij ervan uit dat, als de NWI's toegelaten instellingen worden,
de contragaranties zullen worden overgedaan aan het Waarborgfonds sociale
woningbouw. Voor het geval de NWI's geen toegelaten instelling worden, wordt
gedacht aan het komende waarborgfonds zorgsector. Daarover zijn nu besprekingen
gaande tussen de NZF en het ministerie van VWS, waar de verzorgingshuizen
verder niet bij betrokken zijn. Is het, gezien dit punt van de contragaranties,
niet beter om ook deze instellingen bij die besprekingen te betrekken?Nu ook bij de ouderenhuisvesting een verschuiving mag worden verwacht
van een aanbodmarkt naar een vraagmarkt, zullen de NWI's in de toekomst niet
meer gemakkelijk huurverhogingen voor hun woningbezit kunnen doorvoeren en
kan ook het probleem van structurele leegstand opdoemen. Verder heeft het
LOBB nog gewezen op het probleem van de aanleunwoningen in het kader van de
nieuwe huurgrenzen bij de huursubsidiewetgeving. In zijn reactie op de brief
van de Woonzorgfederatie zegt de staatssecretaris van VROM hierover dat, als het huurniveau boven de maximaal redelijke huurprijs komt, bezien zal
worden welke wenselijke oplossing geboden kan worden. Waar wordt dan aan gedacht?De heer Jeekel had begrepen dat sommige gemeenten aarzelen over het verstrekken
van gemeentegaranties voor de herfinanciering van NWI's zónder een
band met het ministerie van VROM. Dat kan leiden tot een patstelling. Wie
is dan de aangewezen persoon of instantie om die patstelling te doorbreken?
Het leek hem voorts nodig dat op korte termijn ook voor deze NWI's een inventarisatie
wordt uitgevoerd, vooral waar het gaat om de herfinanciering, de reserveringen
voor onderhoud en de algemene bedrijfsreserve en ook de marktpositie.Opvallend vond hij dat in de brief van 7 maart wordt gezegd dat de reserveringen
voor onderhoud en de algemene bedrijfsreserve in het verleden onvoldoende
zijn geweest, terwijl in reactie op de brief van de Woonzorgfederatie wordt
gezegd dat de zorgen van deze federatie op dit punt niet worden gedeeld en
dat de onderhoudsreserveringen bevredigend zijn. Hoe staat het nu precies
met die onderhoudsreserveringen? Als het niveau van die reserveringen inderdaad
onvoldoende is, wie is daar dan verantwoordelijk voor? In dit verband wees
hij op de IPO-brief die een uitgesproken mening op dit punt bevat. Hoe denkt
de staatssecretaris daarover?Ten slotte vroeg hij of de plannen voor verzorgingshuizen die opgesteld
worden door de provincies, een duidelijk beeld geven van de mogelijke onderhoudsproblematiek.
Zo nee, hoe kan dat beeld dan wél worden verkregen?De heer Biesheuvel (CDA) stelde vast dat met de brief van 7
maart en de bijbehorende rapportage is voldaan aan een dringende wens van
de Kamer, althans voorzover het gaat om de NWI's die een relatie met het ministerie
van VROM hebben. Wel wees hij erop dat de jaarverslagen van deze NWI's een
grote diversiteit laten zien, dat in een aantal gevallen accountantsverklaringen
ontbreken en dat over ongeveer 17,4% van de totale populatie geen gegevens
voorhanden zijn. Ook wordt gezegd dat van 56 instellingen niet bekend is wat
wel en niet onder de DKP-noemer valt. Er is dus ook nog de nodige onzekerheid
rond NWI's mét een relatie met het ministerie van VROM.Uit de stukken valt niet goed op te maken hoe het staat met het provinciale
subsidiebeleid. Gesteld zou kunnen worden dat sprake is van een medeverantwoordelijkheid
van de provincies voor de zwakke solvabiliteit van NWI's die DKP-verzorgingshuizen
exploiteren, al werpt het IPO die medeverantwoordelijkheid in een recente
brief verre van zich. Schort het dan misschien aan de uitvoering van de intentieverklaring
van 8 november 1991 die wordt genoemd op blz. 16 van de rapportage? Hebben
de partijen bij die verklaring elkaar wel goed begrepen? Is inderdaad een
aanvulling van de reserves van de NWI's met minimaal 70 mln. voldoende om
te voldoen aan de normen van het Waarborgfonds sociale woningbouw?Hij zag de plannen uit de brief van 7 maart wel degelijk als een bruteringsoperatie.
De vraag is dan direct hoe de diverse parameters worden ingevuld. Verder kan
bij afkoop niet worden ontkomen aan een vrij omvangrijk flankerend beleid,
omdat het gaat om een hoog aandeel DKP-woningen en het juist daarom moeilijk
is om een marktconform huurbeleid te voeren. Het leek hem overigens redelijk
om in de benadering geen onderscheid te maken tussen verzorgingshuizen en
ouderenwoningen van NWI's.Hij vroeg ten slotte hoe het criterium «bestuurlijk en organisatorisch
het vertrouwen genieten van het Rijk» precies inhoud zal worden gegeven.
In dit verband had hij zich enigszins gestoord aan enige zinsneden in de rapportage
die de indruk wekken dat vrijwilligers niet goed kunnen besturen en dat de
NWI's juist van vrijwilligerswerk afhankelijk zijn. Hij ging ervan
uit dat die indruk verkeerd is en kreeg dat graag door de staatssecretaris
bevestigd.De heer R. A. Meijer (groep-Nijpels) vond dat het ministerie
van VROM in hoge mate zelf verantwoordelijk is voor de DKP-leningen. Elke
offerte voor een onderhandse lening moest immers het ministerie passeren en
zonder goedkeuring van het ministerie kon geen lening worden afgesloten en
kon er dus niet gebouwd worden.Nu verleden jaar al door zijn fractievoorzitter is gewaarschuwd voor de
DKP-problemen bij vele verzorgingshuizen, vond hij het jammer dat pas bij
de begrotingsvoorbereiding 1998 deze financiële problemen bekeken zullen
worden. Uitstel betekent immers dat de schuldenlast weer extra groeit. Er
wordt van uitgegaan dat NWI's door fusies met toegelaten instellingen uit
deze problemen zouden kunnen komen. Afgezien van de vraag hoeveel tijd dat
zou kunnen kosten, ging hij ervan uit dat ook na fusie het ministerie verantwoordelijk
blijft voor de aflossing van de DKP-klimleningen, opdat de verzorgingshuizen
geen financieel risico lopen. Hij vroeg daar een bevestiging van.De koepelorganisatie WZF heeft erop gewezen dat de hoge boekwaarden de
toekomstmogelijkheden voor de NWI's beperken en adviseert dan ook, de boekwaarden
van de DKP-verzorgingshuizen naar een aanvaardbaar niveau terug te brengen,
bijvoorbeeld door een zodanige financiële injectie dat deze boekwaarden
gelijk komen te liggen aan de waarden zoals die zouden zijn als van het begin
af aan een lineaire afschrijvingsmethodiek zou zijn gevolgd. In dit verband
wees ook de heer Meijer op de motie-Van Boxtel, waarin wordt gezegd dat sanering
niet mag leiden tot aantasting van het zorgvolume.Inderdaad hebben de provincies in de afgelopen jaren geen reserveringen
voor onderhoud en (ver)nieuwbouw door de afzonderlijke instellingen toegestaan,
omdat de provincies daarvoor zelf maatregelen zouden hebben getroffen. Op
dit moment wordt in het midden gelaten of hierop een claim gelegd kan worden
en zijn de provincies van mening dat hen door het ministerie van VROM een
onterecht verwijt wordt gemaakt. Voor hem was dan ook onduidelijk of de provincies
inderdaad reservefondsen hebben gekweekt, dan wel jaarlijks in hun begrotingen
ruimte hebben gemaakt voor goedgekeurde renovaties of vernieuwbouw. Mocht
door de provincies onvoldoende uitvoering zijn gegeven aan de intentieverklaring
van enige jaren geleden, welke maatregelen overwegen de bewindslieden dan?
Hebben de provincies vooraf de reserves wellicht geoormerkt voor de broodnodige
modernisering, waarin het scheiden van wonen en zorg een hogere prioriteit
heeft? Is bekend wat de omvang van de reserves is?Indien het gepresenteerde beleid niet spoedig tot een oplossing leidt,
wat kan dan het gevolg zijn voor het zorgvolume? Kan er dan nog iets worden
gedaan aan het stimuleren van initiatieven om in verzorgingshuizen verpleegunits
te maken? Als boekwaarde, ombouw en inventaris gezamenlijk een maximum van
circa f 100 000 per bed overschrijden, geeft het ministerie van
VWS geen enkele prioriteit aan zo'n initiatief. Wel staat het de betrokken
provincie in zo'n geval vrij om bij te dragen aan vermindering van de boekwaarde,
waarbij geldt dat de prioriteit steeds hoger wordt naarmate de provinciale
bijdrage groter uitvalt. Heeft de staatssecretaris van VWS hierover contact
gehad met de provincies en, zo ja, wat zijn de resultaten van die contacten?
Overigens had hij van de provincies begrepen dat er in dit geheel geen rekening
is gehouden met de startkosten: de kosten van verplaatsing van de ouderen,
eventuele leegstand, vermindering eigen bijdrage, aanbrengen van voorzieningen
zoals verbreding van badkamers e.d. Hoeveel initiatieven zijn inmiddels opgestart
en hoeveel ondervinden belemmeringen door de geschetste problemen? Ten slotte onderschreef hij de stelling van de organisaties in de verzorgingshuissector:
de vaste lasten mogen geen prioriteit krijgen boven de daadwerkelijke zorgverlening.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) stelde vast dat er uiteenlopende
opvattingen leven tussen het ministerie en het IPO over de vraag of de provincies
indertijd in staat waren tot reserveringen voor onderhoud en de algemene bedrijfsreserve.
Dit is opnieuw gebleken uit de recente brief van het IPO en zij vroeg of de
staatssecretaris daar nader op wil ingaan. Verder doet de staatssecretaris
in een reactie aan de WZF een uitspraak over provinciale reserves waar het
IPO zich in het geheel niet in kan vinden. Ook daar vroeg zij een toelichting
op.Verder vroeg zij aandacht voor het belangrijke punt van scheiding van
wonen en zorg. Dit vergt een kostenverdeling tussen VROM en de AWBZ (VWS)
en de vraag is hoe daarmee nu verder wordt gegaan.Ook zij vond de zinsneden over de bestuurlijke kwaliteiten van de NWI-bestuurders
niet zo aardig geformuleerd. Zij ging ervan uit dat deze niet zo zijn bedoeld
en kon ook niet aannemen dat daar de oorzaak ligt van de problemen die nu
aan de orde zijn. Antwoord van de bewindsliedenDe staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer kon zich voorstellen dat anno 1997 de vraag opkomt hoe
indertijd ooit het DKP-systeem bedacht kon worden. In de jaren zeventig, toen
dit systeem is ingevoerd, waren de omstandigheden echter volstrekt anders,
o.a. op het punt van het inflatiepercentage. Het geeft aan dat het aangaan
van subsidierelaties die 50 jaar blijven bestaan, een hachelijke zaak is,
omdat het eenvoudigweg onmogelijk is om te voorzien wat de omstandigheden
gedurende die 50 jaar zullen zijn. Achteraf gezien is het overigens ook uiterst
opmerkelijk dat het Rijk zich met contragaranties voor miljarden guldens garant
heeft gesteld voor instellingen waar het Rijk geen enkele greep op heeft en
waarbij het Rijk dus niet kan ingrijpen als er iets mis gaat. Daarnaast is
de grote pluriformiteit bij NWI's (de ene zeer professioneel, de andere nauwelijks
professioneel) destijds eveneens geen criterium geweest bij het verstrekken
van leningen op basis van het DKP-systeem zonder dat er voldoende mogelijkheden
waren om zo nodig in te grijpen.Met dit alles wilde de bewindsman zich zeker niet denigrerend uitlaten
over het werk van vrijwillige bestuurders. Door zeer velen van hen is en wordt
buitengewoon nuttig en onbaatzuchtig werk verricht ten behoeve van de ouderenhuisvesting.
Punt is echter wel dat het in het algemeen gaat om zodanig kleine instellingen
dat de professionaliteit niet altijd is gewaarborgd, terwijl die professionaliteit
wel noodzakelijk is gezien de grote financiële belangen die op het spel
staan. Ter illustratie wees ook hij op de grote verscheidenheid van jaarverslagen
van NWI's, het in het aantal gevallen ontbreken van een accountantsrapport
e.d. Nu het de bedoeling is om in de komende jaren de subsidies af te kopen,
waarmee zeer veel geld is gemoeid, moet ervoor worden gezorgd dat gelijktijdig
ook voldoende professionaliteit bij de NWI's aanwezig is. Op dit moment worden
criteria opgesteld aan de hand waarvan de professionaliteit kan worden beoordeeld,
zoals goede financiële meerjarenplanning, voldoende financieel inzicht,
voldoende inzicht in de markt, voldoende zicht op de onderhoudstoestand e.d.
Bovendien moet worden bedacht dat hier niet alleen grote financiële belangen
spelen, maar ook de belangen van de huurders, want als het niet goed loopt
bij een NWI, betalen de huurders tenminste een deel van de rekening.In die gevallen waarin de conclusie moet zijn dat op dit moment onvoldoende
aan de eisen van professionaliteit wordt voldaan, zal overleg worden gevoerd
met de betreffende NWI, teneinde te bereiken dat alsnog aan die
eisen wordt voldaan. In veel gevallen zal dat neerkomen op het omzetten van
de NWI in een toegelaten instelling, waardoor er ook een jaarlijks toezicht
komt, of op een fusie met een toegelaten instelling. In uitzonderingsgevallen
kan ook een NWI als niet-toegelaten instelling blijven voortbestaan, maar
dan zal er door middel van het sluiten van een contract met de NWI voor gezorgd
moeten worden dat aan redelijke eisen van professionaliteit kan worden voldaan.Al met al beklemtoonde de staatssecretaris dat hij geen enkel bezwaar
had tegen vrijwilligers in besturen, maar wel zekerheid wilde hebben op het
punt van de professionaliteit, omdat er op dat punt risico's zijn, gezien
de schaalgrootte van de meeste NWI's. Uitgangspunt bij dit geheel is uiteraard
dat de capaciteit in stand blijft, want juist daarvoor wordt deze bruteringsoperatie
ingezet. Daarbij gaat het grotendeels om maatwerk en er zal dan ook met alle
instellingen worden gesproken om na te gaan hoe de problemen moeten worden
opgelost, waarbij in een aantal gevallen ook nader gericht onderzoek zal moeten
worden ingesteld, o.a. naar de 56 instellingen waarbij niet bekend is wat
wel en niet onder de DKP-noemer valt. Omdat dit veel tijd zal kosten, zal
hiervoor ook externe hulp worden ingeschakeld; anders zou het veel te lang
gaan duren.Het overgrote deel van de NWI's heeft een band met het ministerie van
VROM. De financiële problemen bij NWI's zijn ook grotendeels te wijten
aan de DKP-systematiek die ertoe leidt dat de prijs/kwaliteitsverhouding bij
deze instellingen steeds verder verslechtert. De NWI's zonder band met het
ministerie vormen slechts een klein aantal. Het gaat hier bijvoorbeeld om
verzorgingshuizen voor bejaarden die door particulieren zijn opgezet. Een
deel van die NWI's zonder band met het ministerie heeft nooit subsidie aangevraagd,
een ander deel heeft alleen subsidie ontvangen op grond van de oude regeling
uit 1968 en heeft dus nooit te maken gehad met de DKP-systematiek. In het
algemeen kunnen die NWI's een kostendekkende of zelfs een méér
dan kostendekkende huur vragen en in principe hoeft er over hun financiële
positie dan ook geen zorg te bestaan. In de praktijk dienen zich hierover
ook geen problemen aan bij het ministerie. Het was de bewindsman bekend dat
in een enkel geval een gemeente wel eens aarzelt om een garantie te geven
aan zo'n NWI zonder band met het ministerie, bijvoorbeeld vanwege onbekendheid
met de instelling of omdat er enige twijfel kan bestaan of de betreffende
NWI de lening wel aankan, maar ook op dit punt zijn verder geen concrete problemen
bekend, omdat dreigende problemen steeds door onderhandelingen of nader overleg
zijn opgelost. Overigens stond hij daar geheel buiten en hij had ook geen
enkele behoefte om daar bemoeienis mee te krijgen.Hij had de indruk dat de provinciale subsidieverordeningen tot nu toe
niet zijn getoetst aan het convenant dat een aantal jaren geleden is afgesloten,
waarschijnlijk omdat ervan is uitgegaan dat overheden zich aan gemaakte afspraken
houden. Dat laatste mag ook van overheden worden verwacht. Omdat de brief
van het IPO over dit onderwerp van zeer recente datum is, was hij niet in
staat om daar nu al commentaar op te leveren. Hij stelde zich voor daarover
nogmaals met het IPO te overleggen en daarbij ook de positie van de NWI's
zonder band met het ministerie te betrekken. Wel vond hij dat de voorgenomen
operatie nu van start moet gaan en dat daarmee niet gewacht kan worden totdat
volledig overeenstemming met het IPO is bereikt over de vraag hoe de financiële
verantwoordelijkheden precies liggen.Ter voorkoming van mogelijke misverstanden merkte hij op dat deze operatie
alleen van toepassing zal zijn op de NWI's waar het ministerie van VROM een
band mee heeft. Op dat punt is er ook een verschil met de bruteringsoperatie
bij de woningcorporaties. Toen is immers bij wet een algemeen geldende regeling
getroffen voor de afkoop van de subsidies, terwijl hij bij de NWI's wilde
uitgaan van een vrijwillige operatie. Voor vrijwilligheid is ook alle reden
omdat de voorgenomen operatie voor de NWI's alleen maar een verbetering
betekent. Het is de bedoeling dat de operatie vier à vijf jaar in beslag
neemt, hetgeen ook het voordeel geeft dat de benodigde bedragen niet in één
keer op tafel hoeven te komen, maar kunnen worden uitgesmeerd over een langere
periode. Verder zal, zo nodig zelfs al in 1997, worden begonnen met die instellingen
waar de problemen urgent zijn, omdat overgegaan moet worden tot aflossing
en herfinanciering van een lening (waarvoor vrijwel altijd steun van het Rijk
nodig zal zijn) of omdat de liquiditeitspositie slecht is. In de eerste plaats
zullen dan de nog uitstaande subsidieverplichtingen worden afgekocht, terwijl
er daarnaast een flankerend beleid zal komen, in dezelfde zin als dat is gevoerd
bij de eerdere bruteringsoperatie. Daarvoor is een goed inzicht in de financiële
positie van de NWI's nodig. In de derde plaats zal nog geld nodig zijn voor
een eventuele sanering en het overdragen van de contragaranties.In de brief van 7 maart is overigens bewust nog niet aangegeven bij welk
fonds de contragaranties zouden moeten worden ondergebracht. Hij wilde graag
de ruimte hebben om over dit onderwerp nog eens zijn gedachten te laten gaan
en daar nader over te spreken. Wel beaamde hij dat het Waarborgfonds sociale
woningbouw een logische keus is als de NWI's worden gezien als behorend tot
de volkshuisvestingssector. Op zichzelf is het ook mogelijk om de contragaranties
onder te brengen bij het Waarborgfonds zorg, maar omdat per 1 januari a.s.
van start moet worden gegaan, lijkt dit eigenlijk alleen een theoretische
mogelijkheid. Een derde mogelijkheid is het creëren van een aparte voorziening,
eveneens op afstand van het Rijk.In dit verband ging ook hij ervan uit dat eerst nog een aanvulling van
de reserves van de NWI's met zo'n 70 mln. nodig zal zijn, alvorens de contragaranties
aan het Waarborgfonds sociale woningbouw zouden kunnen worden overgedaan.
Dit moet echter nog nader worden bekeken en daarbij zal ook rekening worden
gehouden met een eventueel winstpotentieel van een instelling. Uitgangspunt
voor de operatie is dat iedere instelling die enige relatie met het ministerie
van VROM heeft, volledig meedoet, dus ook die instellingen die maar voor een
deel van hun bezit een subsidierelatie hebben. Dat «volledig meedoen»
gold indertijd ook bij de bruteringsoperatie voor de woningcorporaties.Met het voor ogen staande beleid (afkoop van subsidies, flankerend beleid,
eventuele sanering en overdragen van contragaranties) worden de NWI's op een
zodanig gezonde financiële leest geschoeid dat ze weer vooruit kunnen.
De boekwaarde is dan immers verlaagd en daarmee is een veel betere financiële
basis voor de instelling verkregen. Tevens wordt hiermee een veel gezondere
huurhoogte bereikt dan op dit moment het geval is, waarmee de woningen van
NWI's een aanzienlijk gunstiger marktpositie zullen krijgen. Op dit moment
is een NWI immers gedwongen om, gezien het afbraakpercentage van 5,5 per jaar,
in principe jaarlijks een huurverhoging van eveneens 5,5% te vragen, hetgeen
de afgelopen jaren heeft geleid tot veel te hoge huurniveaus. Met het uitgezette
beleid zal het in ieder geval mogelijk zijn om de jaarlijkse huurverhogingen
sterk te beperken en hij ging ervan uit dat het tevens mogelijk zal zijn om
het huurniveau te verlagen.Hij merkte op dat bij de afkoop van subsidies voor alle NWI's dezelfde
criteria zullen gelden. Daar zal een algemeen geldende regeling voor worden
opgesteld. Het kan echter voorkomen dat ook na die afkoop de financiële
situatie van sommige NWI's nog zodanig slecht blijft dat ze redelijkerwijs
niet zouden kunnen voortbestaan, en in die gevallen zal afzonderlijk een op
maat gesneden saneringsbijdrage worden verstrekt.Het bedrag dat voor het voorgenomen beleid nodig is, komt niet uit het
zorgbudget, maar komt exogeen beschikbaar. Hij wilde op dit moment liever
geen bedrag noemen en ook nog niet aangeven hoe dat over de jaren uitgesmeerd
zal worden, mede omdat er nog onderhandelingen plaatsvinden en er bovendien
op het punt van de diverse parameters een relatie is met de nog
lopende bruteringsoperatie ten aanzien van particuliere huurwoningen.Hij tekende aan dat het uitgangspunt dat de capaciteit in stand blijft,
een instelling niet kan beletten om zélf te besluiten tot veranderingen
in de capaciteit, bijvoorbeeld door sloop. Zijn inzet was echter om een zodanige
situatie voor NWI's te scheppen dat zij hun huidige bedrijfsmatige activiteiten
kunnen en zullen continueren. Het zou voor instellingen ook financieel onverstandig
zijn om de capaciteit in te krimpen gedurende de vier à vijf jaar die
de operatie in beslag neemt, omdat de subsidie rechtstreeks is gerelateerd
aan de capaciteit. Na die vier à vijf jaar is de relatie tussen de
NWI's en het ministerie van VROM vervallen en dan zal dus teruggevallen moeten
worden op de regelingen in de zorgsector.Het zal niet lukken om per 1 januari 1998 tevens de scheiding van wonen
en zorg door te voeren; daarvoor is de tijd echt te kort. Wel betekent de
voorgenomen operatie een belangrijke stap in de richting van scheiding van
wonen en zorg, want een eerste voorwaarde voor het realiseren van die scheiding
is het op een realistisch niveau brengen van de boekwaarde van de instelling.Verkoop van de woningen van NWI's aan zittende huurders is denkbaar en
mogelijk, maar kan in de praktijk pas plaatsvinden na afloop van de komende
operatie, omdat in de subsidievoorwaarden is vastgelegd dat de woning als
huurwoning beschikbaar moet zijn.Inderdaad geldt in het algemeen voor de DKP-leningen nog een aflossingsperiode
van tien jaar, maar met de voorgenomen operatie wordt die periode bekort.
Het is niet mogelijk om nog tien jaar te wachten, want dan is de schuld verder
opgelopen en is het probleem alleen maar groter geworden, terwijl er dan bovendien
niet aan zorgvernieuwing kan worden gedaan. Ook is het maatschappelijk en
financieel gezien niet mogelijk om nog tien jaar lang de in de DKP-systematiek
noodzakelijke huurstijgingen door te voeren. De financiers zullen uiteraard
bij een en ander worden betrokken, want zij moeten instemmen met een vervroegde
aflossing. De bewindsman had daar goede hoop op, want ook de financiers hebben
groot belang bij een gezonde NWI-sector.In het geval het huurniveau boven het maximaal redelijke niveau zou komen
te liggen, wordt daar een tijdelijke financiële voorziening voor getroffen
tot het moment van de afkoop. Het aantal NWI's waar die situatie zich kan
voordoen, is maar zeer beperkt.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sportwees
erop dat verpleegunits alleen daar zullen worden gerealiseerd waar anders
leegstand of sluiting dreigt. Een hoge restantboekwaarde kan inderdaad een
probleem zijn in het geval tevens zeer grote investeringen moeten worden gedaan
om tot een functioneel goede verpleegunit te komen, maar gezien de grens van
f 100 000 zal dit probleem zich naar verwachting slechts in zeer
beperkte mate voordoen. Dit element zal betrokken worden bij de lopende toetsing
door Coopers & Lybrand van de provinciale plannen.Het Waarborgfonds zorg zal worden opgericht door het veld zelf, namelijk
de Nederlandse zorgfederatie. De overheid is daar alleen bij betrokken voorzover
het gaat om een eerste inleg en een achterborgfunctie. De deelname aan het
fonds zal vrijwillig zijn en openstaan voor alle instellingen die vallen onder
de AWBZ, de Ziekenfondswet, de WZV of de WTG. De verzorgingshuizen kunnen
dus pas in 2001 gaan meedoen met dit fonds, op het moment dat zij overgaan
naar de AWBZ. De koepelorganisatie WZF is daarom nu alleen nog als waarnemer
betrokken bij het overleg in het veld over het Waarborgfonds zorg.De staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer merkte aanvullend op dat het aspect van transformatie van
een deel van een verzorgingshuis in een verpleegunit op zichzelf buiten
de hele operatie staat. Wel wordt met deze operatie die transformatie beter
mogelijk, want de operatie leidt juist tot verlaging van de boekwaarde. Discussie in tweede termijnMevrouw Vliegenthart (PvdA) meende, gezien de gegevens die
over de NWI's mét een relatie met het ministerie van VROM op tafel
zijn gekomen, dat niet zonder meer de conclusie getrokken kan worden dat het
bij de NWI's zónder zo'n relatie allemaal wel goed zit. Zo is geen
onderzoek gedaan naar hun solvabiliteit. Zij drong erop aan dat alsnog zo'n
onderzoek wordt verricht.Gelet op de DKP-systematiek waarbij de kosten van investering en exploitatie
zoveel mogelijk naar het laatste deel van de exploitatieperiode worden verschoven,
kon zij zich voorstellen dat na afkoop de exploitatielasten op een hoger niveau
komen te liggen. Dat geeft het risico dat dit ten koste gaat van het zorgbudget.
Wat kan dit concreet betekenen?De heer Hofstra (VVD) zou graag nader willen spreken over een
aantal belangrijke details. Wanneer is daar gelegenheid voor?De heer Jeekel (D66) had begrepen dat de komende tijd een inventarisatie
van de onderhoudsreserveringen bij de NWI's zónder een relatie met
het ministerie te verwachten valt. Verder komen er een reactie op de recente
IPO-brief en een analyse door Coopers & Lybrand van de provinciale plannen
voor de periode 1997–2000. Zullen deze stukken dan een redelijk compleet
beeld geven van de problematiek die er mogelijk is bij die overige NWI's?
Overigens beaamde hij dat het daarbij slechts zal gaan om een klein deel van
de totale problematiek. Het overgrote deel daarvan is met de rapportage en
de brief van 7 maart goed in kaart gebracht.Ook de heer Biesheuvel (CDA) had er behoefte aan om een duidelijker
zicht te krijgen op de situatie bij de NWI's zonder band met het ministerie
van VROM. Verder was hij blij met de uiteenzetting van de staatssecretaris
van VROM over het historisch perspectief waarin de DKP-systematiek geplaatst
moet worden.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD) vroeg nog op welke wijze
en hoe lang ná de periode van de sanering bewaakt kan worden dat de
capaciteit bij de NWI's op peil blijft.De staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer had aangegeven dat de instellingen er tot en met de afkoop
van de subsidies financieel belang bij hebben om de capaciteit in stand te
houden. Als de subsidies eenmaal zijn afgekocht en ook eventuele saneringen
zijn doorgevoerd, heeft het ministerie van VROM geen band meer met de NWI's
en is de capaciteit verder volledig een zaak van het ministerie van VWS. Overigens
verkeren de NWI's dan in een veel gezondere financiële situatie, zodat
er uit dien hoofde geen reden is om tot vermindering van de capaciteit over
te gaan.Hij merkte op dat op termijn de druk op het exploitatiebudget niet nog
hoger zal worden, maar juist zal verminderen. Het is echter wel afhankelijk
van de soort lening die wordt afgesloten bij de herfinanciering. Er zal dan
ook steeds worden bezien wat de gevolgen zijn voor het zorgbudget van de wijze
van herfinanciering.Hij bevestigde dat met de komende stukken een goed beeld zal worden gegeven
van de totale problematiek, dus ook de eventuele problemen bij de NWI's zonder
een band met het ministerie van VROM. Hij zegde toe de Kamer te informeren
als er nieuws te melden is en daarmee niet te wachten tot de
inmiddels afgesproken jaarlijkse rapportage. Hij ging ervan uit dat er in
de loop van dit jaar al het nodige te melden valt. De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Versnel-SchmitzDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,Van NieuwenhovenDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,De Gier XNoot1Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Te Veldhuis (VVD), Van den Berg (SGP),
M. M. van der Burg (PvdA), Versnel-Schmitz (D66), voorzitter, Van Gijzel (PvdA),
Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Gabor (CDA), ondervoorzitter, Aiking-van Wageningen
(groep-Nijpels), Poppe (SP), Augusteijn-Esser (D66), Duivesteijn (PvdA), Giskes
(D66), Stellingwerf (RPF), Crone (PvdA), M. B. Vos (GroenLinks), Dijksma (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), Assen (CDA), Jeekel (D66), Th. A. M.
Meijer (CDA), Visser-van Doorn (CDA).Plv. leden: Biesheuvel (CDA), O. P. G. Vos (VVD), Van Middelkoop (GPV),
Verspaget (PvdA), Jorritsma-van Oosten (D66), Valk (PvdA), Houda (PvdA), Van
Blerck-Woerdman (VVD), Leers (CDA), Hendriks, Reitsma (CDA), Huys (PvdA),
De Graaf (D66), Leerkes (Unie 55+), Swildens-Rozendaal (PvdA), Oedayraj Singh
Varma (GroenLinks), Witteveen-Hevinga (PvdA), Keur (VVD), H. G. J. Kamp (VVD),
Ten Hoopen (CDA), Van 't Riet (D66), Van de Camp (CDA), De Haan (CDA), Blauw
(VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Schutte (GPV), Van Nieuwenhoven (PvdA),
voorzitter, Van der Heijden (CDA), ondervoorzitter, Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), M. M. H. Kamp (VVD), Doelman-Pel (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA),
Vliegenthart (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Versnel-Schmitz (D66), Middel (PvdA),
Leerkes (Unie 55+), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Fermina (D66), Oedayraj
Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Oudkerk
(PvdA), Cherribi (VVD), Sterk (PvdA), Van Boxtel (D66), Van Vliet (D66), Van
Blerck-Woerdman (VVD).Plv. leden: Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van der Vlies
(SGP), Lilipaly (PvdA), Th.A.M. Meijer (CDA), Rijpstra (VVD), Voûte-Droste
(VVD), Smits (CDA), Dijksman (PvdA), Houda (PvdA), Beinema (CDA), Van den
Bos (D66), Rouvoet (RPF), R. A. Meijer (groep-Nijpels), Van Waning (D66),
Sipkes (GroenLinks), De Jong (CDA), Passtoors (VVD), Apostolou (PvdA), J.
M. de Vries (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA), Bremmer (CDA), Bakker (D66), Hoogervorst
(VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24333-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl