Wijziging enkele belastingwetten (reparatie in verband met pensioen- en lijfrenteaanspraken); Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133072
 2008-2009
 
 31 990
 Wijziging van enkele belastingwetten (reparatie in verband met arresten
van de Hoge Raad inzake pensioen- en lijfrenteaanspraken)
 
 
 
 
 B
 MEMORIE VAN ANTWOORD
 Ontvangen 6 juli 2009
 In de eerste plaats wil ik de leden van de VVD-fractie danken voor hun
snelle inbreng. Bij de beantwoording van de door deze leden gestelde vragen
is zo veel mogelijk de volgorde van het voorlopig verslag aangehouden.
 
 Zoals de leden van VVD-fractie aangeven is het onderhavige wetsvoorstel
de reactie van de regering op enkele arresten van de Hoge Raad van 19 juni
jl. inzake pensioen- en lijfrenteaanspraken, in welke arresten de Hoge Raad
heeft geoordeeld, dat de bij die arresten in het geding zijnde conserverende
aanslagen in de desbetreffende situaties in strijd met de goede verdragstrouw
zijn opgelegd.
 
 De genoemde leden vragen naar de budgettaire verliezen als reparatiewetgeving
achterwege blijft. Zij wijzen erop dat vele verschillende getallen worden
genoemd van «enige tientallen, wellicht honderden miljoenen euro’s
per jaar» tot «in de miljarden». De leden van de VVD-fractie
vragen naar de onderbouwing van deze schattingen die gebaseerd zijn op berekeningen
van de Belastingdienst. Daarnaast vragen deze leden zich af wat ik bedoeld
heb met mijn opmerking tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer «dat een spoedige behandeling voor het zomerreces
belangrijk is in verband met «de inspanning die de wetgever zich zou
moeten getroosten om het wetsvoorstel snel af te handelen».
 De budgettaire gevolgen van het wetsvoorstel zijn voor de eerste keer
aan de orde gekomen in de memorie van toelichting. Daar is allereerst in het
Algemeen deel bij het onderdeel budgettaire aspecten opgemerkt dat het wetsvoorstel
ertoe strekt om de budgettaire derving te voorkomen die zonder dit wetsvoorstel
zou ontstaan, omdat het daarmee mogelijk zou worden om na (al dan niet fiscaal
geïndiceerde en al dan niet tijdelijke) emigratie, opgebouwde pensioen-
of lijfrenteaanspraken af te kopen (of anderszins op onregelmatige wijze af
te wikkelen) zonder dat Nederland het verleende belastingvoordeel kan terugnemen.
Vervolgens is bij de toelichting op artikel IV aangegeven: «Uit de Belastingdienst
zijn signalen ontvangen dat zelfs al zou met de reparatie van de arresten
zes maanden worden gewacht (door de reparatie bij voorbeeld mee te nemen in
het Belastingplan 2010), vertrek naar het buitenland om daar af te kopen of andere «verboden handelingen» te verrichten, zich op grote
schaal zou gaan voordoen.» Vervolgens is in de nota naar aanleiding
van het verslag in antwoord op vragen van de leden van de SP-fractie opgemerkt:«Deze
derving ziet dan vooral op de groep belastingplichtigen die normaliter niet
zo snel aan emigratie zou denken, maar voor wie, ingeval reparatie volledig
achterwege blijft, (tijdelijke) emigratie, gericht op het niet-regulier afwikkelen
van de pensioen- of lijfrenteaanspraak dermate aantrekkelijk wordt dat de
budgettaire gevolgen voor de schatkist onvermijdelijk zouden worden. Met de
voorgestelde reparatie zullen deze belastingplichtigen naar de verwachting
van het kabinet afzien van een dergelijke (tijdelijke) emigratie.» Het
moge duidelijk zijn dat de groep waar dit wetsvoorstel zich op richt, bestaat
uit alle belastingplichtigen met een pensioen- of lijfrenteaanspraak van een
niet te verwaarlozen omvang. Het gaat dan in de eerste plaats om pensioenen
van DGA’s die niet onder het bereik van de Pensioenwet vallen en om
opgebouwde lijfrentevoorzieningen. Ook bij individuele pensioenpolissen die
zijn ondergebracht bij een verzekeringspartij is echter sprake van een vergelijkbaar
risico. Uit cijfers van de Belastingdienst blijkt dat er op dit moment ongeveer
200 000 directeuren-grootaandeelhouders zijn en dat jaarlijks ongeveer
800 000 belastingplichtigen gebruik maken van de mogelijkheid voor (pensioentekort)lijfrentepremieaftrek.
Hoe groot de groep is die daadwerkelijk gebruik zou maken van de ruimte als
niet of niet tijdig gerepareerd gaat worden, blijft deels speculeren. Het
zal echter duidelijk zijn dat ook als slechts een klein deel van de potentiële
groep die stap feitelijk zou zetten, het budgettaire belang daarvan gezien
het totale opgebouwde pensioenvermogen groot zal zijn. De verschillende bedragen
waar deze leden naar vragen zien op de volgende situaties. Als er niet tijdig
gerepareerd zou worden, dus bij voorbeeld per 1 januari 2010 zonder terugwerkende
kracht, zal zich – gelet op de signalen die de Belastingdienst uit de
praktijk ontvangt – naar verwachting een hausse voordoen aan belastingplichtigen
die gaan emigreren om zich van de belastingclaim op hun pensioen- en lijfrenteaanspraken
te ontdoen. Uit het voorgaande moge blijken dat de verwachting dan gerechtvaardigd
is dat de derving van deze claims in de miljarden zal lopen. Zou er in het
geheel niet gerepareerd worden, dan hoeft er niet zo’n haast te worden
gemaakt met de emigratie en treedt de genoemde derving verspreid over meerdere
jaren op; de jaarlijkse derving wordt in dat geval geschat op enige tientallen,
wellicht honderden miljoenen euro’s per jaar. Daarbij is nog buiten
beschouwing gelaten dat deze belastingplichtigen in dat geval door kunnen
gaan met het fiscaal gefaciliteerd opbouwen van pensioen- en lijfrenteaanspraken
om zich vervolgens op enig moment door al dan niet tijdelijke emigratie te
ontdoen van de Nederlandse belastingclaim.
 Met mijn opmerking tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer «dat een spoedige behandeling voor het zomerreces
belangrijk is in verband met «de inspanning die de wetgever zich zou
moeten getroosten om het wetsvoorstel snel af te handelen» heb ik bedoeld
aan te geven dat het met het oog op de rechtszekerheid belangrijk is dat alle
partijen, zowel belastingplichtigen als Belastingdienst, zo snel mogelijk
weten waar zij aan toe zijn na de arresten van de Hoge Raad. Nu de Hoge Raad
deze arresten zo kort voor het zomerreces heeft gewezen, ben ik zeer erkentelijk
voor de steun die ik in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer heb ontvangen
bij mijn verzoek om dit wetsvoorstel voor het zomerreces af te handelen.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen waarom ik van mening ben dat de fictie
die in het wetsvoorstel de basis voor de conserverende aanslag vormt, gelet
op de arresten van de Hoge Raad, niet in strijd is met de goede verdragstrouw.
 In antwoord op de vraag van deze leden wordt het volgende opgemerkt. Kern
van het bezwaar van de Hoge Raad tegen de huidige regeling is dat de
daaruit voortvloeiende heffing zozeer lijkt op een heffing over de afkoopsom,
dat een dergelijke regeling, afhankelijk van de van toepassing zijnde regeling
ter voorkoming van dubbele belasting, strijdig kan zijn met de goede trouw
die tussen verdragspartners geldt. Dat bezwaar kan – gelet op de overwegingen
van de Hoge Raad – worden weggenomen door niet langer de waarde in het
economische verkeer van de aanspraak in de heffing te betrekken, maar het
bedrag van de afgetrokken premies (lijfrente), onderscheidenlijk de indertijd
vrijgestelde aanspraken of bijdragen (pensioen) en dit te kwalificeren als
negatieve uitgaven voor inkomensvoorzieningen. Hiermee is sprake van een stelsel
dat overeenkomt met het tot 1 januari 2001 voor de lijfrenten geldende
systeem. De Hoge Raad noemt dit zelf als houdbaar alternatief. Ik zie dit
als een duidelijke vingerwijzing voor de wetgever.
 Door het opnemen van zo’n bepaling in de wet wordt alsnog voldaan
aan de in het arrest van de Hoge Raad van 19 juni jl., nr. 44.050, NTFR
2009/1437, in rechtsoverweging 3.3.5 opgenomen voorwaarde dat er sprake is
van een wettelijke regeling (waarbij de uit die wettelijke regeling voorvloeiende
heffing niet alsnog neerkomt op een heffing over de afkoopsom). De genoemde
rechtsoverweging bevat geen aanwijzing dat die wettelijke regeling reeds ten
tijde van de opbouw van de aanspraak moet hebben bestaan; integendeel, gelet
op de tekst van de genoemde rechtsoverweging kan worden geconcludeerd dat
alleen de ten tijde van het opleggen van de heffing over de afgetrokken premies
geldende wettekst relevant is.
 De Hoge Raad heeft dezelfde benadering ten aanzien van (de conserverende
aanslag voor) pensioenen. Rechtsoverweging 3.4.1 van het arrest van 19 juni
jl. met nr. 07/13 267, waarin de Hoge Raad het volgende overweegt: «Nederland
stelt deze bate (d.i. een aanspraak op pensioen) echter onvoorwaardelijk vrij
van belasting wanneer sprake is van een pensioenregeling in de zin van de
Wet op de loonbelasting 1964. Inkomsten die naderhand voortvloeien uit de
toegekende aanspraak op pensioen, worden uitsluitend bestreken door artikel
19 van het Verdrag (d.i. het pensioenartikel).», dient daarbij te worden
gelezen in het licht van de hierop volgende rechtsoverweging 3.4.2. waar wordt
overwogen: «De regeling van artikel 3.83, lid 1, in verbinding met artikel
3 146, lid 3, van de Wet voorziet niet in het alsnog in de belasting
betrekken van de indertijd vrijgestelde aanspraak, maar belast de waarde in
het economische verkeer van de opgebouwde pensioenrechten op basis van een
fictie.» Derhalve is (ook hier) de crux dat de regeling op het moment
van emigratie niet voorzag in het alsnog- door middel van een conserverende
aanslag – in de heffing betrekken van de indertijd vrijgestelde aanspraak
en bijdragen en dat de Hoge Raad op grond dáárvan oordeelde
dat de regeling- in de situatie van het arrest – in strijd was met de
goede trouw die verdragspartners in acht dienen te nemen bij de uitleg en
toepassing van het door hen gesloten belastingverdrag. Met het onderhavige
wetsvoorstel wordt hierin alsnog voorzien.
 Gelet op het bovenstaande ben ik van oordeel dat de voorgestelde regeling
niet in strijd is met de goede trouw die tussen verdragspartners geldt. Ik
zie eventuele toekomstige procedures op dit punt dan ook met vertrouwen tegemoet.
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen of er geen problemen voor de
handhaving van de nationale wetgeving gezien worden, nu niet onder de voorgestelde
wetgeving vallende belastingplichtigen nadeliger worden behandeld, bijvoorbeeld
daar waar het de rentecomponent betreft. Deze leden refereren hierbij aan
hetgeen ik heb opgemerkt bij de Europese aspecten in punt 4 van het nader
rapport.
 In het nader rapport heb ik bij de Europese aspecten toegelicht dat, als
gekeken wordt naar het samenstel van regelingen, een onder de thans voorgestelde
regeling vallende emigrant bij een niet-reguliere afwikkeling van
zijn lijfrente- of pensioenaanspraak nooit nadeliger af is dan een blijver
die zijn pensioen- of lijfrenteaanspraak niet regulier afwikkelt. In mijn
brief is daarom opgemerkt dat het kabinet het samenstel van regelingen verenigbaar
acht met het Europese recht. Dat een blijver die zijn pensioen- of lijfrenteaanspraak
niet regulier afwikkelt nadeliger af kan zijn dan een emigrant die in een
dergelijke situatie onder de voorgestelde regeling valt, leidt in dit kader
niet tot een andere conclusie. Een blijver kan zich immers niet beroepen op
de in het EG-verdrag opgenomen bepalingen in zake vrij verkeer, aangezien
in dat geval geen sprake is van een grensoverschrijdende situatie.
 Ik zie dan ook geen problemen in de nadeligere behandeling van een blijver
ten opzichte van de emigrant in het licht van het Europese recht. Volledigheidshalve
wordt opgemerkt dat – gelet op de inmiddels gewezen jurisprudentie over
de derdenwerking van belastingverdragen – een uit regelingen ter voorkoming
van dubbele belasting voortvloeiend verschil in behandeling van twee emigranten,
die niet onder het bereik van dezelfde regeling ter voorkoming van dubbele
belasting vallen, eveneens is toegestaan.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de verhoging van de conserverende
aanslag bij dooremigratie wel houdbaar is. De genoemde leden wijzen erop dat
de verhoging zijn oorsprong vindt in een actie die de emigrant onderneemt
nadat hij al uit Nederland is vertrokken. Deze leden vragen hoe de voorgestelde
emigratie zich bij een dooremigratie van België naar Frankrijk (maar
bedoelen naar ik aanneem een dooremigratie van Frankrijk naar België)
verhoudt met het Verdrag ter voorkoming van dubbele belasting tussen België
en Frankrijk.
 Zoals de leden van de VVD-fractie aangeven, kan er bij dooremigratie onder
omstandigheden een verhoging van de conserverende aanslag plaatsvinden. Dat
is het geval indien in eerste instantie emigratie plaatsvindt naar een land
waarmee Nederland een belastingverdrag heeft afgesloten dat voorziet in een
exclusieve woonstaatheffing ter zake van pensioen- en lijfrente-inkomsten
(zoals Frankrijk) en vervolgens dooremigreert naar een land (zoals België)
waarmee Nederland in het belastingverdrag een geclausuleerde bronstaatheffing
ter zake van pensioen- en lijfrente-inkomsten is overeengekomen, op grond
waarvan pensioen- en lijfrenteafkoopsommen zonder meer ter heffing zijn toegewezen
aan de bronstaat. Bij gelegenheid van de eerste emigratie wordt in lijn met
de arresten van de Hoge Raad een conserverende aanslag opgelegd over het totaal
van de bij de toekenning vrijgestelde pensioenaanspraken (de werkgeversbijdrage)
en de destijds op het loon in mindering gebrachte pensioenbijdragen (de werknemersbijdrage).
Door de tweede emigratie wordt het – gelet op het met het laatstgenoemde
land afgesloten belastingverdrag – alsnog mogelijk om de conserverende
aanslag op te leggen over de waarde in het economische verkeer van de aanspraak
op het tijdstip van de emigratie uit Nederland. Het eventuele belastingverdrag
dat het laatstgenoemde land (in het voorbeeld: België) is overeengekomen
met het land waarnaar in eerste instantie wordt geëmigreerd (Frankrijk),
is hierbij niet van belang; er is immers geen sprake van een inkomensbestanddeel
waarover het verdrag de belastingheffing moet toewijzen tussen deze beide
landen (Frankrijk zal ter gelegenheid van de dooremigratie geen belasting
heffen ter zake van het in Nederland opgebouwde pensioen). Ook de omstandigheid
dat de verhoging van de conserverende aanslag zijn oorsprong vindt in een
actie die de emigrant onderneemt nadat hij al uit Nederland is vertrokken,
is in dit geval niet van belang.
 Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat voor de omgekeerde situatie (dooremigratie
van België naar Frankrijk) is voorzien in een verlaging van de conserverende
aanslag.
 
 Zoals de leden van de VVD-fractie aangeven, is in het wetsvoorstel in
artikel 3 136, zevende lid, Wet IB 2001 geregeld dat bij ministeriële
regeling nadere regels gesteld kunnen worden met betrekking tot de bepaling
van de omvang van de premies en de aanspraken. De leden van de VVD-fractie
vragen naar het doel van de nadere regels en vragen hoe deze regels eruit
gaan zien. Gevraagd wordt of deze regels ertoe kunnen leiden dat de belastinggrondslag
hoger wordt dan de belastinggrondslag die uit de wettelijke regels volgt.
 Voor individuele regelingen, in het bijzonder lijfrenten, geldt dat de
premiehistorie over het algemeen kan worden achterhaald in de systemen van
de Belastingdienst, al dan niet aangevuld met gegevens van de verzekeraar.
Voor pensioenen geldt dat de premiehistorie niet bij de Belastingdienst voorhanden
is. Via werkgevers, fondsen en verzekeringsmaatschappijen is ook deze historie
onder omstandigheden echter wel te achterhalen. Voor bepaalde situaties is
het achterhalen van de premiehistorie evenwel moeizaam; dit is bijvoorbeeld
het geval bij grote collectieve fondsen en contracten die uitgaan van loonsomgerelateerde
afdrachten door de werkgever en in situaties waarin bij waardeoverdracht het
premieverleden niet mee is overgegaan. Het is de bedoeling dat de genoemde
delegatiebepaling (artikel 3.136, zevende lid, Wet IB 2001) wordt gebruikt
om de premiehistorie in voorkomende gevallen – zowel bij lijfrente als
bij pensioen – fictief te benaderen, met een tegenbewijsmogelijkheid
voor de belastingplichtige. Bij het fictief bepalen van de premiehistorie
zullen elementen als de waarde of hoogte van de aanspraak ten tijde van de
emigratie, het aantal relevante opbouwjaren en een verondersteld rendement
in beginsel een rol spelen. De genoemde regels kunnen er echter niet toe leiden
dat de belastinggrondslag hoger wordt dan de belastinggrondslag die uit de
wettelijke regels volgt; voor het geval de belastingplichtige de omvang van
de fictieve premiehistorie te hoog acht, bestaat voor de belastingplichtige
de mogelijkheid van tegenbewijs. Overigens zal – om discussies over
de premiehistorie zoveel mogelijk te voorkomen – bij de opstelling van
de regeling worden uitgegaan van een ruimhartig uitgangspunt in het voordeel
van de belastingplichtige.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of het doel van de conserverende aanslag
inderdaad – zoals in de memorie van toelichting wordt gesteld –
is om te borgen dat de in Nederland fiscaal gefacilieerd opgebouwde pensioen-
en lijfrenteaanspraak ook daadwerkelijk wordt aangewend als inkomensvoorziening.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of het doel niet veel meer is dat
de Nederlandse staat in bepaalde gevallen compensatie krijgt voor genoten
belastingaftrek. De genoemde leden wijzen erop dat een afkoop van de aanspraak
zonder Nederlandse belastingheffing voor de emigrant tot een groter kapitaal
leidt, dat hij kan aanwenden voor zijn inkomensvoorziening, bijvoorbeeld door
met het onbelast gebleven afgekochte kapitaal een lijfrente te kopen waarvoor
de saldomethode geldt.
 In antwoord op deze vragen wordt het volgende opgemerkt. Met belastingvoordeel
opbouwen van een pensioen- of lijfrenteaanspraak is in Nederland uitsluitend
mogelijk indien deze aanspraak aan bepaalde voorwaarden voldoet. Een van de
voorwaarden is dat de aanspraak niet kan worden afgekocht. Ingeval de aanspraak
op enig moment toch wordt afgekocht, is het belastingvoordeel achteraf bezien
ten onrechte verleend. In dat geval is het passend om de bedragen waarover
het belastingvoordeel is genoten (in situaties waarin de regeling ter voorkoming
van dubbele belasting dat toelaat, verhoogd met het daarover behaalde rendement)
alsnog in de heffing te betrekken. Het is daarbij niet van belang wat de belastingplichtige
vervolgens met de afkoopsom doet.
 Om zeker te stellen dat de genoemde heffing ook kan plaatsvinden ingeval
de afkoop na emigratie plaatsvindt, wordt bij emigratie een conserverende
aanslag opgelegd. Alleen ingeval afkoop (of een andere onregelmatige
afwikkeling) ook daadwerkelijk (binnen tien jaar) plaatsvindt (en het belastingvoordeel
derhalve ten onrechte is verleend), wordt de conserverende aanslag ingevorderd.
Bij een reguliere afwikkeling wordt de conserverende aanslag na tien jaar
kwijtgescholden; van compensatie voor genoten belastingaftrek is dan dus geen
sprake.
 
 Zoals de leden van de VVD-fractie aangeven wordt de belastingheffing bij
ingegane uitkeringen onder omstandigheden gebaseerd op de waarde van de lijfrente-
of pensioenaanspraak. Dat is echter uitsluitend het geval ingeval de waarde
in het economische verkeer van de lijfrente- en/of pensioenaanspraak op dat
moment lager is dan de afgetrokken premies (lijfrente), onderscheidenlijk
de indertijd vrijgestelde aanspraken of bijdragen (pensioen). Als de afgetrokken
premies, onderscheidenlijk de indertijd vrijgestelde aanspraken of bijdragen
lager zijn dan de waarde in het economische verkeer van de aanspraken, wordt
uitgegaan van de afgetrokken premies, onderscheidenlijk de indertijd vrijgestelde
aanspraken of bijdragen. In antwoord op de vraag van de genoemde leden kan
worden opgemerkt, dat dit in het wetsvoorstel reeds is geregeld door de in
artikel 3 136, tweede lid, tweede volzin, Wet IB 2001 opgenomen woorden «ten
hoogste».
 Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat de mogelijkheid om uit te gaan
van de waarde in het economische verkeer ingeval deze lager is dan de afgetrokken
premies, onderscheidenlijk de indertijd vrijgestelde aanspraken of bijdragen,
niet geldt in situaties waarin de uitkeringen nog niet zijn ingegaan. Zoals
in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven, zou dat in feite
in ieder geval deels een terugkeer naar het tot 19 juni 2009 geldende
systeem betekenen, hetgeen gelet op de arresten van de Hoge Raad geen optie
is. Een heffing over de waarde in het economische verkeer wijkt naar het oordeel
van de Hoge Raad niet wezenlijk af van heffing over (een gedeelte) van de
afkoopsom zelf, zodat deze heffing in strijd zou zijn met de goede trouw die
bij de uitleg en toepassing van belastingverdragen in acht moet worden genomen.
 Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt, ligt dit
anders bij aanspraken waarvan de uitkeringen reeds zijn ingegaan. Afgezien
van het feit dat dit ook zo was geregeld in het tot 1 januari 2001 voor
lijfrenten geldende systeem, waar de Hoge Raad naar verwijst, past het ook
bij de achtergrond van de maatregel. Met de conserverende aanslag voor pensioen
en de lijfrente wordt immers beoogd om zoveel mogelijk te borgen dat de fiscaal
gefacilieerd opgebouwde pensioen- of lijfrenteaanspraak ook feitelijk wordt
aangewend voor het beoogde doel ten behoeve waarvan de faciliteit is verleend,
namelijk (aanwending) als inkomensvoorziening. Voor zover reeds uitkeringen
hebben plaatsgevonden, kan niet worden gesteld dat de ten laste van de Nederlandse
schatkist verleende fiscale faciliteit ten onrechte is verleend.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen in welke mate en tot wanneer de Belastingdienst
de historie van premiebetalingen exact in beeld heeft en wat de mogelijkheden
van de Belastingdienst zijn om afkoop en daaraan gelijk te stellen «verboden
handelingen» van in eigen beheer opgebouwd pensioenkapitaal internationaal
te volgen. Verder vragen zij zich af of de Belastingdienst een conserverende
aanslag kan opleggen als het stellig voornemen tot het toekennen van een pensioen
en de daarbij behorende reservering door een BV aan haar directeur eerst na
de emigratie van de directeur wordt omgezet in een daadwerkelijke aanspraak.
 Met betrekking tot de mate waarin de Belastingdienst de historie van premiebetalingen
in beeld heeft, wordt verwezen naar hetgeen bij de vraag over de delegatiebevoegdheid
van artikel 3 136, zevende lid, Wet IB 2001 is opgemerkt.
 In antwoord op de vraag naar de mogelijkheden van de Belastingdienst om
afkoop en daaraan gelijk te stellen «verboden handelingen» van
in eigen beheer opgebouwd pensioenkapitaal internationaal te volgen,
wordt in de eerste plaats opgemerkt, dat dit in beginsel los staat van dit
wetsvoorstel, maar ziet op het stelsel van conserverende aanslagen in het
algemeen; het wetsvoorstel leidt uitsluitend – ten opzichte van het
tot 19 juni 2009 geldende systeem – tot een beperking van de grondslag.
Net als in situaties waar dit wetsvoorstel niet op ziet, geldt ook voor onder
dit wetsvoorstel vallende situaties dat het internationaal volgen van pensioenafkopen
plaatsvindt via de aangifte vennootschapsbelasting van de pensioenuitvoerder
dan wel door (gerichte) internationale informatieuitwisseling.
 Ingeval op het moment van emigratie geen sprake is geweest van een in
Nederland voor de loonbelasting vrijgestelde opbouw van pensioen, zoals in
het door de leden van de VVD-fractie genoemde voorbeeld, wordt op grond van
de huidige wettelijke regeling geen conserverende aanslag opgelegd.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen naar de wettelijke basis van de invordering
van een conserverende aanslag bij de verzekeraar en of tegenover een BV, waar
een pensioen in eigen beheer is opgebouwd, in een dergelijke situatie dezelfde
wettelijke regels gelden.
 Bij emigratie van de gerechtigde is de verzekeraar op grond van artikel
44a van de Invorderingswet 1990 aansprakelijk voor de ingevolge artikel 3.136
Wet IB 2001 door de gerechtigde verschuldigde belasting. Een BV waar een pensioen
in eigen beheer is opgebouwd, behoort voor de pensioenverplichtingen tot de
categorie toegelaten verzekeraars en is als zodanig ook aansprakelijk op grond
van artikel 44a van de Invorderingswet 1990.
 
 De leden van de VVD-fractie vragen of de conserverende aanslagen die zijn
opgelegd vóór 19 juni 2009 ambtshalve door de Belastingdienst
zullen worden vernietigd. Voor zover dat niet het geval is, wordt gevraagd
naar de argumentatie om deze aanslagen in stand te houden.
 Zoals in de nota naar aanleiding van het nader verslag is opgemerkt, raakt
het wetsvoorstel in beginsel niet de rechtspositie van personen die reeds
voor 29 juni 2009 zijn geëmigreerd en ter zake daarvan een conserverende
aanslag pensioen of lijfrente hebben ontvangen. Gelet hierop dient deze groep
te worden onderverdeeld in een groep belastingplichtigen voor wie de conserverende
aanslag op 19 juni 2009 nog niet onherroepelijk vaststond en een groep
belastingplichtigen bij wie dat wel het geval is geweest.
 Om met de eerste groep te beginnen: voor hen geldt dat zij zich met succes
kunnen beroepen op de arresten van de Hoge Raad van 19 juni 2009, voor
zover zij althans zijn geëmigreerd naar een land waarmee Nederland een
belastingverdrag heeft gesloten waarin voor pensioen en/lijfrente een exclusieve
woonstaatheffing is overeengekomen. Is dit laatste niet het geval, dan heeft
de conserverende aanslag voldoende rechtsbasis.
 Voor belastingplichtigen met een onherroepelijk vaststaande conserverende
aanslag geldt dat deze belastingaanslag formele rechtskracht heeft. Het leerstuk
van de formele rechtskracht brengt met zich dat er geen aanleiding bestaat
deze aanslagen alsnog ambtshalve te vernietigen, zoals de leden van de VVD-fractie
suggereren. Indien deze conserverende aanslag vanwege een «verboden
handeling» van de belastingplichtige moet worden ingevorderd, zal de
Ontvanger evenwel bezien of het bij de heffing relevante belastingverdrag
een exclusieve woonstaatheffing ter zake van pensioen en/of lijfrente bevat.
In dat geval brengen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur met zich
dat de invordering van deze conserverende aanslag niet tot een hoger bedrag
plaatsvindt dan in overeenstemming is met de in aftrek gebrachte premies,
onderscheidenlijk indertijd vrijgestelde aanspraken en bijdragen.
 
 De leden van de VVD-fractie stellen vast dat de staatssecretaris –
gelet op artikel 6 EVRM – beducht is ten aanzien van de toepassing van
het in artikel 74 van de Wet op de rechterlijke organisatie opgenomen instrument
tot het vragen van advies aan de Hoge Raad, terwijl de Hoge Raad in de arresten
van 19 juni 2009 ten overvloede heeft overwogen in welk geval geen sprake
zou zijn geweest van een schending van de goede verdragstrouw. Gevraagd wordt
waarom – gelet op die als ongevraagd adviseur van de regering gegeven
overwegingen ten overvloede – thans niet wordt gevreesd voor de toepassing
van artikel 6 EVRM.
 Naar mijn oordeel zit er een wezenlijk verschil tussen de situatie waarin
de Hoge Raad in de motivering van een arrest (dat in beginsel ziet op een
specifieke casus) vingerwijzingen voor de wetgever opneemt en de situatie
waarin de wetgever de Hoge Raad vraagt om een algemeen advies over een wetgevings-
of verdragsvraagstuk. Verder wordt erop gewezen dat het zware – maar
waardevolle – instrument van artikel 74 Wet op de rechterlijke organisatie,
zoals ook uit de brief van de minister van Justitie volgt (Kamerstukken II
1998/99, 25 425, nr. 4), in principe alleen wordt toegepast voor het
vragen van advies aan de Hoge Raad over beleids- en wetgevingsvoornemens of
vraagstukken van juridische aard die nog niet tot een concreet voornemen hebben
geleid, aan welke omstandigheid bij een reeds aanhangig gemaakt wetsvoorstel
in ieder geval niet is voldaan.
 Ik hoop hiermee uw vragen afdoende te hebben beantwoord, zodat dit wetsvoorstel
voor het reces van de Eerste Kamer kan worden afgehandeld.
 
 De staatssecretaris van Financiën,
 J. C. de Jager