Actieprogramma Elektronische Overheid; Kabinetsstandpunt op het rapport 'In dienst van de democratie' van de tijdelijke Commissie Toekomst Overheidscommunicatie (commissie Wallage)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26387, nr. 12

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26387 nr. 12

22-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsreactie op het rapport «In dienst van de
democratie» van de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie1. ALGEMEENOpdracht CommissieReactie VoorlichtingsraadRapport Commissie ICT en OverheidBetekenis rapport Commissie Toekomst OverheidscommunicatieOpbouw kabinetsstandpunt2. BESCHOUWING KABINETVeranderingenInformatie- en communicatietechnologieMedialandschap en journalistiekPositie van de overheidTransparantieInteractiviteitMoeilijk bereikbare doelgroepenMedeoverheden en intermediairenBelang van «corporate communicatie»Communicatie in het hart van het beleidsproces3. NADERE PLAATSBEPALINGPlaats en functies overheidscommunicatiePraktijk overheidscommunicatie anno 2001Risico- en crisiscommunicatieInternationalisering en Europese dimensie4. ACTIEVE OPENBAARMAKING VAN OVERHEIDSINFORMATIEAanbeveling 1 van de Commissie Wallage; aanbevelingen
14 en 16 van de Commissie Docters van LeeuwenInitiatieven ten aanzien van de medeoverhedenAanbeveling 2 van de Commissie Wallage: open een regeringswebsiteOpen een regeringswebite5. REACTIE OP DE OVERIGE AANBEVELINGEN VAN DE COMMISSIE
WALLAGEAanbeveling 3: Voer een pro-actief mediabeleidAanbeveling 4: Voorlichting over niet-aanvaard beleid
mag, mits...Aanbeveling 5: Voor elke doelgroep de juiste mixAanbeveling 6: Lastig bereikbare doelgroepen bereik je
samen!Aanbeveling 7: Betrek burgers eerder bij beleidAanbeveling 8: Zet een extra stap voor de democratie!Aanbeveling 9: Blijf bereikbaar!Aanbeveling 10: Communicatie is een managementtaakAanbeveling 11: Communicatie in het regeerakkoordAanbeveling 12: Alle vragen naar één adresAanbeveling 13: Maak alle informatie digitaalAanbeveling 14: Vraag het één keer in plaats
van telkens weerAanbeveling 15: Formuleer spelregels voor interactiviteitAanbeveling 16: Waar blijft het geld?Aanbeveling 17: Investeer in communicatie6. UITGANGSPUNTEN VOOR OVERHEIDSCOMMUNICATIE7. IMPLEMENTATIE VAN HET ADVIESAlgemeenPlan van AanpakBIJLAGE 1 Nadere typering van beleidscommunicatieBIJLAGE 2 UITGANGSPUNTEN OVERHEIDSCOMMUNICATIE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26387Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 387Actieprogramma Elektronische Overheidnr. 12BRIEF VAN DE MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE ZAKEN EN DE
MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES EN VAN GROTE STEDEN-
EN INTEGRATIEBELEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 22 november 2001Op 27 augustus jl. heeft de tijdelijke Adviescommissie Toekomst Overheidscommunicatie
aan het kabinet advies uitgebracht over de verdere ontwikkeling van de overheidscommunicatie
in de komende jaren.De kabinetsreactie op dit advies, dat als titel meekreeg «In dienst
van de democratie», doe ik u hierbij toekomen. Deze reactie is gecombineerd
met een reactie op onderdelen van het rapport «Burger en overheid in
de informatiesamenleving; de noodzaak van institutionele innovatie»
van de Commissie ICT en Overheid, dat 6 september jl. aan het kabinet werd
uitgebracht.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,K. G. de VriesDe Minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid,R. H. L. M. van Boxtel Kabinetsreactie op het rapport «In dienst van de
democratie» van de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie1. ALGEMEENOpdracht CommissieIn het regeerakkoord van kabinet Kok II en in de memorie van toelichting
bij de begroting van Algemene Zaken voor 1999 staat: «Onderzoek naar
de organisatie en inzet van middelen en nieuwe instrumenten, moet leiden tot
een vergroting van de effectiviteit van de overheidsvoorlichting en tot betere
toegankelijkheid van overheidsinformatie». Mede op basis daarvan heeft
de Voorlichtingsraad (VoRa) in 1999 advies uitgebracht over de opzet en uitvoering
van een dergelijk onderzoek en de instelling van een onderzoekscommissie.
De Commissie Toekomst Overheidscommunicatie is in april 2000 ingesteld door
de Minister-president Minister van Algemene Zaken en door de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De Commissie had tot taak te komen
tot een rapport waarin zij de regering met het oog op de huidige en toekomstige
ontwikkelingen op het terrein van de beleidsontwikkeling, de informatie- en
communicatietechnologie, het medialandschap en de journalistiek adviseert
over:• de toekomstige doelen, functies, coördinatie en organisatie
van de overheidscommunicatie en de daarvoor benodigde financiële middelen;• de inzet van nieuwe middelen en instrumenten op het gebied van
media en informatie;• de consequenties van het advies voor de werkwijze van de ministeries.De Commissie heeft haar rapport «In dienst van de democratie»
eind augustus 2001 aan de minister-president aangeboden.Reactie VoorlichtingsraadIn oktober 2001 heeft de Voorlichtingsraad (VoRa) zijn advies inzake het
rapport van de Commissie Wallage ten behoeve van het kabinet afgerond. Het
advies van de VoRa heeft mede ten grondslag gelegen aan dit kabinetsstandpunt.Rapport Commissie ICT en OverheidDe Commissie «ICT en Overheid» (vrz. A. Docters van Leeuwen)
is januari 2001 ingesteld door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid om te adviseren over
de invloed van ICT-ontwikkelingen, in combinatie met internationalisering,
op de positie, rol en institutionele structuur van de Nederlandse overheidsorganisatie.
De commissie heeft haar rapport «Burger en overheid in de informatiesamenleving;
de noodzaak van institutionele innovatie», september 2001 uitgebracht.
Het rapport heeft onder andere betrekking op de communicatie en openbaarmaking
van overheidsinformatie en vertoont derhalve op onderdelen een overlap met
het advies van de Commissie Wallage. Het kabinet heeft afgesproken de standpunten
over beide rapporten waar nodig met elkaar te combineren. Daarbij is een verdeling
gemaakt tussen de primair op de overheidscommunicatie gerichte aanbevelingen
(te behandelen in de kabinetsreactie Wallage) en de overige, primair interbestuurlijke,
aanbevelingen (te behandelen in de kabinetsreactie Docters van Leeuwen). Zo
wordt het onderwerp «openbaarheid van overheidsinformatie» geheel
in dit kabinetsstandpunt behandeld. Het onderwerp «zelfbeschikking en
privacy» zal in het nog dit jaar aan de Tweede Kamer toe te zenden kabinetsstandpunt over het rapport van de Commissie Docters van Leeuwen
worden behandeld.Betekenis rapport Commissie Toekomst OverheidscommunicatieHet kabinet onderstreept dat overheidscommunicatie en een ruime mate van
openbaarheid van informatie, zowel voor de burger als voor de overheid, van
groot belang zijn. Na twee eerdere staatscommissies, de Commissie Van Heuven
Goedhart in 1946 (in dit advies lag het accent op het voorkomen van ongewenste
propaganda) en de Commissie Biesheuvel in 1970 (in dit advies lag het accent
op openheid en openbaarheid), legt de Commissie Wallage in haar advies het
accent op het recht van de burger op communicatie met zijn overheid. Maximale
transparantie en actieve openbaarmaking van informatie moeten dat recht op
communicatie ondersteunen.Het rapport van de Commissie Wallage biedt een interessante doorkijk naar
de toekomst en sluit goed aan bij eerder door het kabinet geformaliseerde
opvattingen, zoals in de nota «Contract met de toekomst»1, de nota «Naar optimale beschikbaarheid van overheidsinformatie»2 en het kabinetsstandpunt «Grondrechten in het digitale
tijdperk» (alle BZK) en bij de studies in het kader van het programma
Infodrome (OCW).Opbouw kabinetsstandpuntHet kabinet gaat in hoofdstuk 2 in op de verkenningen die de Commissie
Wallage heeft uitgevoerd en die voor een belangrijk deel betrekking hebben
op de context van overheidscommunicatie. Hoofdstuk 3 gaat verder met een nadere
plaatsbepaling en afbakening van overheidscommunicatie. In hoofdstuk 4 geeft
het kabinet zijn reactie op de aanbevelingen, van de Commissie Wallage en
de Commissie Docters van Leeuwen voor zover deze betrekking hebben op de actieve
openbaarmaking van overheidsinformatie. In hoofdstuk 5 gaat het kabinet in
op de overige aanbevelingen van de Commissie Wallage en op de aanbevelingen
van de Commissie Docters van Leeuwen over interactieve beleidsvoorbereiding.
De aanbevelingen hebben achtereenvolgens betrekking op de concrete activiteiten
op het terrein van communicatie en openbaarheid van informatie («de
frontoffice» van de rijksoverheid), op de aanpassingen in de organisatie
en de interne informatiestructuur van de rijksoverheid die daarvoor nodig
zijn (de «backoffice» van de rijksoverheid) en op de «uitgangspunten voor overheidscommunicatie» (de «spelregels»).
In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op de nieuw geformuleerde uitgangspunten voor
de overheidscommunicatie. Tenslotte geeft het kabinet in hoofdstuk 7 aan,
hoe het de gewenste vernieuwingen in het communicatiebeleid wil invoeren.2. BESCHOUWING KABINETVeranderingenIn de rapporten van de Commissies Wallage en Docters van Leeuwen wordt
een beeld geschetst van de mondiger en zelfstandiger geworden burger en de
gevolgen hiervan voor diens houding tot de overheid. Het kabinet herkent deze
veranderingen en de invloed daarvan op de overheidscommunicatie. Daarnaast
zijn andere ontwikkelingen relevant, zoals de vergrijzing van de bevolking
en het feit dat de omgang tussen mensen informeler is geworden. De overheid
dient daar bij het ontwikkelen van communicatiebeleid, de keuze voor communicatiemiddelen
en de toon van haar communicatie rekening mee te houden. Ook de toenemende belangstelling van de burger in onderwerpen als veiligheid en
gezondheid en het leven in een maatschappij met risico's en de internationalisering
zijn naar de mening van het kabinet relevante ontwikkelingen, die de communicatie
van de rijksoverheid niet ongemoeid (zullen) laten.Informatie- en communicatietechnologieDe Commissies Wallage en Docters van Leeuwen geven aan, dat de positie
van de burger aanzienlijk is veranderd als gevolg van de «stormachtige»
ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie.
De komst van internet, met eigenschappen als personalisering, interactie en
flexibiliteit en grotere mogelijkheden om meer persoonlijk toegesneden informatie
aan te bieden, veranderen de mogelijkheden van de overheid als het gaat om
de communicatie en interactie met de burger. Enerzijds kan informatie meer
gericht en meer op maat worden aangeboden, anderzijds is de overheid meer
dan ooit één van de vele aanbieders van informatie en bepaalt
de burger zelf welke informatie hij toch zich neemt en op welk moment. De
ontwikkelingen in de ICT hebben aan de overheidscommunicatie een nieuwe dimensie
gegeven. De traditionele (actieve) voorlichting en beleidscommunicatie is
uitgebreid met de in beginsel onbegrensde mogelijkheid van «passieve»
communicatie, in de vorm van elektronische openbaarmaking van de binnen de
overheid aanwezige informatie. De overheid dient bij dit alles te beseffen
dat de toegenomen mogelijkheden van ICT snel tot het verwachtingspatroon van
burgers gaan behoren; dit schept een zekere verplichting. Tevens dient de
overheid zich te realiseren dat de bestaande informatiekloof door de ICT-ontwikkelingen
niet zonder meer wordt opgeheven. Het kabinet benadrukt dat de overheid zo
goed mogelijk moet proberen aan te sluiten op de vaardigheden van mensen om
informatie te verkrijgen.Medialandschap en journalistiekDe Commissie Wallage gaat in zijn rapport uitvoerig in op de huidige ontwikkelingen
in het medialandschap en stelt vast, dat media momenteel in grote getale aanwezig,
actief en alert zijn. Het aanbod van informatie is groot en divers en richt
zich op een algemeen publiek of juist op specifieke informatiebehoeften van
specifieke publieksgroepen. De inhoud van de boodschap moet het, aldus de
Commissie Wallage, vaak afleggen tegen commercieel bepaalde of beïnvloede
doelstellingen. Deze en andere door de commissie geschetste ontwikkelingen
hebben mede geleid tot ingrijpende veranderingen in de journalistiek en het
ontstaan van een 24-uurs nieuwseconomie, hetgeen gevolgen heeft voor de overheidscommunicatie
en het reeds in gang gezette beleid op het gebied van de actieve woordvoering.
Het kabinet houdt met deze geschetste ontwikkelingen rekening. Dit mede vanuit
het perspectief, dat de onafhankelijke pers een belangrijke rol vervult bij
het vormen van de publieke opinie.Positie van de overheidDe Commissies Wallage en Docters van Leeuwen geven aan, dat de wisselwerking
tussen overheid en burger zich in een fundamenteel andere context en een wezenlijk
ander mediaklimaat voltrekt dan vroeger. De visie op de rol en de positie
van de overheid is sterk veranderd. Technologische ontwikkelingen hebben zowel
tot een verandering in de positie van de burger, als tot een verandering in
de taken en beleidsvelden van de overheid geleid. Verwijzend naar onder meer
de kabinetsnota «Contract met de toekomst» en de kabinetsreactie
op het rapport van Commissie «Grondrechten in het digitale tijdperk»
gaan de Commissies Wallage en Docters van Leeuwen in op de ontwikkelingen
in de richting van een zgn. netwerksamenleving. Daarnaast beïnvloeden
ook decentralisatie, deregulering, internationalisering en de
Europese integratie de context. In menig opzicht is de overheid minder spelbepaler
en meer medespeler geworden. Die gewijzigde politieke en bestuurlijke context
is van grote invloed op de (functies van) overheidscommunicatie en derhalve
is bezinning op overheidscommunicatie opnieuw noodzakelijk.In de wisselwerking tussen overheid en burger onderscheidt de Commissie
Wallage drie verschillende relaties waarin burgers met de overheid te maken
kunnen hebben: die van staatsburger (als kiezer
en co-product van beleid zijn burgers opdrachtgever van de overheid), die
van klant (als afnemer van diensten en producten
moet de overheid zoveel mogelijk in hun wensen tegemoet komen) en die van onderdaan (waarbij burgers zijn «onderworpen»
aan het beleid en daar individueel of als groep op worden aangesproken).TransparantieTransparantie en interactiviteit zijn de grondthema's van het rapport
en de aanbevelingen van de Commissies Wallage en Docters van Leeuwen. In beide
rapporten wordt gepleit voor optimale transparantie, die met name is gediend
bij actieve openbaarmaking, ook (zij het onder nadrukkelijke voorwaarden)
van niet-aanvaard beleid. De Commissie Wallage voegt daaraan toe, dat «beleidsintimiteit»,
die een openhartige uitwisseling van meningen en gedachten tussen ambtenaren
en bewindspersonen en ambtenaren en bewindslieden onderling mogelijk maakt,
hierdoor niet mag worden aangetast. Optimale transparantie en actieve openbaarheid
vragen naar het oordeel van de Commissie ook om inzicht in de samenhang van
het regeringsbeleid (corporate communicatie) en om goede berichtgeving via
de onafhankelijke media en rechtstreeks naar de burger.Het kabinet is van oordeel, dat transparantie niet alleen relevant is
als het gaat om de ontwikkeling van nieuw beleid, maar evenzeer betrekking
heeft op de andere fasen van de beleidscyclus: uitvoering, handhaving en evaluatie.
Een actieve participerende en controlerende rol van de burger veronderstelt
zoveel mogelijk toegang tot overheidsinformatie, variërend van beleidsnota's
tot bijvoorbeeld archieven, gegevensbestanden en uitvoeringsrapportages. Het
kabinet onderschrijft de noodzaak te komen tot een optimale transparantie
en ziet de informatie- en de communicatietechnologie als een krachtig instrument
daarvoor. Dit vanzelfsprekend onder de conditie dat de onderlinge samenhang
in de communicatie zoveel mogelijk gewaarborgd kan blijven. De concrete uitwerking
van het beleid dat het kabinet voor ogen staat wordt verderop in deze reactie
beschreven.De in de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) aangegeven kaders vormen het
uitgangspunt voor het kabinet. Het kabinet en de commissies denken daarin
gelijk. Wat betreft het vergroten van de actieve openbaarheid, stelt het kabinet
vast dat – in aanvulling op het vele dat reeds geschiedt – verdere
verbeteringen mogelijk zijn. Via de verschillende websites van de ministeries
en andere overheidsorganen wordt steeds meer overheidsinformatie toegankelijk
gemaakt. Het kabinet merkt nadrukkelijk op dat het hoogste doel niet bestaat
uit het op internet plaatsen van alle informatie. De informatie zal (voor
uiteenlopende doelgroepen) steeds goed vindbaar, toegankelijk en begrijpelijk
moeten zijn. Voorts mag de transparantie niet uitsluitend aan internet gekoppeld
zijn, al is dat in toenemende mate een belangrijk medium en kan iedereen daar
in principe gebruik van maken (o.a. in openbare bibliotheken). Er zijn en
blijven echter (grote) groepen burgers die op dit moment van internet nog
geen gebruik maken. Traditionele media blijven daarom ook van groot belang
voor de communicatie van de rijksoverheid. Ook dit wordt door de Commissie
Wallage aangegeven. Teneinde de vereiste openbaarheid te kunnen leveren, moet
de overheid wel de (interne) organisatie van de informatievoorziening verder
aanpassen. Dat kost (veel) tijd, geld en inspanning.InteractiviteitBij interactiviteit gaat het volgens de Commissie Wallage om twee aspecten:
het actief betrekken van burgers bij de voorbereiding van beleid en het verbeteren
van de bereikbaarheid en responsiviteit van de overheid (de invulling van
het recht op communicatie). Dit laatste aspect is zeer bepalend voor het imago
van en het vertrouwen in de overheid. Dit aspect wordt nog wel eens onderschat.
Daarom is het een goede zaak om de bestaande uitgangspunten en spelregels
op het gebied van overheidscommunicatie op dit punt te actualiseren en waar
nodig aan te vullen. Verder dienen voor interactieve beleidsvoorbereiding
heldere spelregels vastgesteld te worden; rekening houdend met ervaringen
die in de praktijk zijn en worden opgedaan. Het kabinet realiseert zich daarbij,
dat – zoals uit onderzoek blijkt – niet alle burgers zich tot
de rol van «coproducent van beleid» voelen aangetrokken.Coproductie of interactieve beleidsvoorbereiding bestuur is naar de mening
van het kabinet onontkoombaar en behoeft actieve stimulering, zowel om de
rol van de burger in het democratische proces te versterken als om optimaal
gebruik te maken van de enorme kennis en ervaring in de maatschappij die met
behulp van internet kan worden aangeboord. Daar waar op dit moment beleid
voorbereid en vastgesteld wordt binnen het model van de representatieve democratie,
zal er in de nabije toekomst steeds vaker een combinatie van participatieve
en representatieve democratie gezocht worden. Er is derhalve geen sprake van
een vervanging maar van een uitbreiding van de bestaande democratische structuren.
Hoe dan ook zal de interactieve voorbereiding van het beleid ingebed moeten
zijn in en moeten voldoen aan essentiële beginselen van democratische
beleidsvoering. Daartoe zullen de ministers van BZK en voor GSI een (beleids)kader
ontwikkelen.Moeilijk bereikbare doelgroepenVolgens de Commissie Wallage moet de overheid meer burgers proberen te
bereiken. Met name geldt dit voor ouderen, laag opgeleiden en allochtonen.
Ook de zogenaamde «buitenstaanders» en «inactieven»
(degenen die zich door hun burgerschapsstijl niet of minder toegankelijk opstellen
voor overheidsinformatie) worden door de Commissie tot de moeilijk bereikbare
doelgroepen gerekend. Met de Commissie is het kabinet van mening dat op dit
punt aanvullende maatregelen nodig en mogelijk zijn. De Voorlichtingsraad
onderzoekt dit reeds. Aan de hand van de uitkomsten van dit onderzoek zal
het kabinet in kaart brengen welke (andere) kanalen en methoden kunnen worden
ingezet. Het kabinet wil hier overigens benadrukken dat de kwalitatieve benadering
(beter bereik) in zijn ogen moet prevaleren boven
de louter kwantitatieve benadering (meer bereik).Medeoverheden en intermediairenMedeoverheden en intermediaire organisaties kunnen een belangrijke rol
vervullen in de communicatie tussen (rijks)overheid en burger. Vanuit het
perspectief van de burger wordt van de kant van «de overheid»
gerekend op afgestemde communicatie. Daarom vindt het kabinet – in lijn
met het advies van de Commissie Wallage – verdergaande samenwerking
op communicatiegebied met de medeoverheden van groot belang. Bij de samenwerking
met intermediaire organisaties moet de effectiviteit daarvan aanwezig zijn.
Naarmate de intermediaire organisaties meer betrokkenheid tonen bij de publieke
zaak, kunnen zij een belangrijker rol spelen in de overheidscommunicatie.Belang van «corporate communicatie»De Commissie Wallage schetst de noodzaak van een goede «corporate
communicatie» van de rijksoverheid. Daarbij gaat het om richtinggevende
communicatie van en over de rijksoverheid als geheel. In het bedrijfsleven
wordt «corporate communicatie» als onmisbare randvoorwaarde beschouwd
voor succesvol opereren. Voor het rijk geldt dat een samenhangende presentatie
en passende beeldvorming in termen van bestuurlijk gezag en publiek vertrouwen,
kunnen worden gezien als randvoorwaarden voor transparantie, interactiviteit
en voor meer en beter bereik. Het kabinet onderscheidt drie aspecten bij het
vormgeven van de corporate communicatie van de rijksoverheid: a) de «missie»
van het kabinet, zoals vastgelegd in de hoofdlijnen van het regeerakkoord
en de regeringsverklaring, b) de aard, werkwijze, positie van de overheid
als zodanig, en c) de uitgangspunten en spelregels voor de communicatiepraktijk
van de rijksoverheid. Deze aspecten zullen in het vervolg van dit standpunt
en in het nog aan te kondigen «plan van aanpak overheidscommunicatie»
nader worden uitgewerkt.Communicatie in het hart van het beleidsprocesOm het vertrouwen van de burger te winnen en te behouden zijn openheid
en communicatie van groot belang. Volgens de Commissie Wallage moeten daarom
voorlichting en communicatie, naast het juridische- en financiële beleidsinstrumentarium,
een volwaardig en integraal onderdeel van het beleidsproces uitmaken. Met
andere woorden: voorlichting en communicatie behoren een plaats in het hart
van het beleidsproces te hebben. Het kabinet onderschrijft deze visie. De
organisatorische vertaling hiervan is uiteraard maatwerk en kan per ministerie
uiteenlopen. Het kabinet beschrijft in dit standpunt de daarvoor geldende
kaders.Een ander punt van uitwerking is de belangrijke opgave om ook het beleid
zelf «communicatiever» te maken: het beleid moet aan duidelijkheid
en begrijpelijkheid winnen. Onduidelijkheden dienen niet pas bij de uitvoering
aan het licht te komen. Daarom acht het kabinet het van belang een hanteerbare
communicatietoets te ontwikkelen die bij de besluitvorming over beleidsvoorstellen
kan worden betrokken. Het kabinet zal de Voorlichtingsraad daarover advies
vragen.3. NADERE PLAATSBEPALINGAanvullend op de bovenstaande kanttekeningen bij de verkenningen van de
Commissie Wallage, heeft het kabinet behoefte aan een nadere plaatsbepaling.Plaats en functies overheidscommunicatieBinnen het brede terrein van de overheidscommunicatie kan volgens het
kabinet een hoofdordening worden aangebracht, door een onderscheid te maken
in:a. «corporate communicatie» (over taak en positie van de (rijks)overheid
als geheel, missie kabinet);b. beleidscommunicatie (over specifieke beleidsthema's, dossiers, -onderwerpen,
inclusief dienstverlenende communicatie); c. organisatiegebonden communicatie (zoals interne communicatie, arbeidsmarktcommunicatie).De Commissie Wallage bepaalt zich in haar advies voornamelijk tot de corporate
communicatie van de rijksoverheid en een aantal aspecten van beleidscommunicatie.
Naar de mening van het kabinet zijn daarnaast ook de organisatiegebonden communicatie
en de dienstverlenende communicatie (uitleg, toelichting, verwijzing en hulp)
inzake de uitvoering en handhaving van beleid, van belang.Binnen de beleidscommunicatie kunnen vier communicatiefuncties worden
onderscheiden.11. Beleid wordt door middel van communicatie openbaar gemaakt en toegelicht.
Met name in de beleidsvoorbereidende fase en bij de beleidsvaststelling vindt
deze «communicatie over beleid» plaats. Hier kan men de «klassieke»
voorlichting plaatsen.2. Communicatie kan ook worden ingezet om, in interactie met belanghebbenden
en geïnteresseerden, beleid te ontwikkelen. Dergelijke «communicatie
voor beleid» gebeurt vooral in de beleidsvoorbereidende fase.3. In de fase van beleidsinvoering en beleidsuitvoering fase wordt veelvuldig
«communicatie als beleid» ingezet. In dat geval is communicatie
een hoofd-, of ondersteunend instrument binnen de beleidsmix en wordt het
als beleidsinstrument gebruikt om beleidsdoelen te helpen realiseren.4. Communicatie kan ook deel uitmaken van een integrale benadering om
zodoende wet- en regelgeving doelmatiger en doelgerichter uit te kunnen voeren.
De functie van «communicatie in beleid» heeft dan zijn wortels
in alle beleidsfasen, maar komt met name in de beleidsuitvoerende fase tot
uitdrukking. Tot deze functie behoort ook de hierboven genoemde dienstverlenende
communicatie.Praktijk overheidscommunicatie anno 2001De overheidscommunicatie is sinds de publicatie van het rapport van de
Commissie Biesheuvel (1970) sterk geëvolueerd. Communicatie is anno 2001
een niet meer weg te denken onderdeel van het openbaar bestuur. Het afgelopen
decennium is op het terrein van de overheidscommunicatie reeds een stevige
professionaliseringsslag gemaakt. De rechtstreekse voorlichting over actueel
beleid en over wet- en regelgeving aan burgers, organisaties en bedrijven
heeft een hoge vlucht genomen. Naast de spots van Postbus 51 op radio en televisie,
advertenties in dag- en weekbladen en attenderende boodschappen via billboards,
abri's en andere vormen van buitenreclame, verspreiden ministeries en uitvoerende
diensten op brede schaal folders en brochures. Zij stellen deze ook in ruime
mate op aanvraag beschikbaar (o.a. via informatietelefoons en internet). Voor
lokale overheden, maatschappelijke instellingen en belangenorganisaties die
in de communicatie tussen overheid en burger vaak een intermediaire rol vervullen,
wordt informatiemateriaal ontwikkeld en worden onder andere voorlichtings-bijeenkomsten
georganiseerd. Bij het communiceren van complexe boodschappen en waar het
gaat om gedragsverandering, worden voor de onderscheiden doelgroepen speciale
voorlichtingsprojecten georganiseerd. Voorts wordt intensief gebruik gemaakt
van nieuwe technologieën (zoals internet). De departementale websites
en de Postbus 51-site bieden actuele informatie voor publiek en pers. Een
aantal ministeries biedt inmiddels belangstellenden de mogelijkheid een profiel
achter te laten, waarna men elektronisch over de opgegeven onderwerpen regelmatig
actuele informatie krijgt toegezonden. Persberichten worden elektronisch toegezonden
aan de belangrijkste media in Nederland. De buitenlandse correspondenten in
Den Haag en Brussel ontvangen per e-mail een Engelstalige selectie
van recente persberichten. Met telefonische informatielijnen en callcenters
is de bereikbaarheid van de overheid voor vragen van burgers toegenomen. Regelmatig
vindt onderzoek plaats en worden de effecten van overheidscommunicatie gemonitord.
Waar het gaat om het wijzen van de weg op internet fungeert www.overheid.nl
als centrale ingang («portal site») voor de burger tot de openbare
sector.Risico- en crisiscommunicatieDe toegenomen complexiteit in onze dichtbevolkte samenleving leidt tot
een toename van risico's. In geval van een crisis of een ramp of ten behoeve
van het voorkomen daarvan is het optreden van en het vertrouwen in de overheid
in beeld. Crises en grootschalige, ingrijpende incidenten, maar ook de voorbereiding
op grote evenementen of veranderingen in de maatschappij, vragen van de overheid
dan ook een adequaat optreden. Communicatie speelt daarbij een belangrijke
en soms doorslaggevende rol. De afgelopen jaren is ervaring opgedaan met beleid
gericht op, wat genoemd wordt, het managen van het publiek vertrouwen. Voorbeelden
zijn de aanpak van het Millennium-probleem, de EK 2000 en (op dit moment)
de introductie van de euro. Ook de communicatie bij rampen als die in Enschede
en Volendam hebben het belang daarvan aangetoond. Datzelfde geldt meer actueel
over alle aspecten die samenhangen met het bestrijden van terrorisme en het
bevorderen van de veiligheid.Het Nationaal Voorlichtingscentrum (NVC), waarin woordvoerders, communicatieadviseurs
en publieksvoorlichters van de ministeries samenwerken, kan daarin op belangrijke
momenten een rol spelen. Aan het NVC kan indien nodig een publieksinformatiecentrum
worden gekoppeld, waarvan de uitvoering in handen is van de Postbus 51 Informatiedienst.Inmiddels worden – als uitvloeisel van het Kabinetsstandpunt Vuurwerkramp –
door de staatssecretaris van BZK gerichte plannen ontwikkeld voor de voorlichting
aan de burger over fysieke veiligheidsrisico's.1Internationalisering en Europese dimensieDe internationale – en met name de Europese – dimensie van
beleid wordt steeds belangrijker, hetgeen zijn doorwerking heeft in de communicatie
daarover. Er liggen bijvoorbeeld grote uitdagingen in de communicatie naar
de burgers op het gebied van de Europese integratie en de uitbreiding van
de EU. Onderzoek wijst uit, dat het publiek behoefte heeft aan meer concrete
informatie. Het kabinet heeft afgelopen jaar besloten het bewustwordingsproces
te faciliteren door een publieke dialoog over de uitbreiding op gang te brengen.
Hoofddoel hierbij is het verhogen van het kennisniveau over en het wekken
van vertrouwen in de uitbreiding van de Europese Unie. Onder coördinatie
van het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben de ministeries het afgelopen
jaar hun communicatieactiviteiten over de verdere integratie van de Europese
Unie en de toetreding van nieuwe lidstaten geïntensiveerd. De komende
jaren zullen hier verdere inspanningen nodig zijn.De Commissie Wallage constateert dit en vraagt daarnaast ook aandacht
voor de «Europese Wob». De onderhandelingen over de toegang tot
de documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie hebben in
mei van dit jaar geleid tot een akkoord.2 Hoewel
niet op alle punten geheel aan de Nederlandse wensen tegemoet is gekomen,
is het kabinet over het algemeen tevreden met het bereikte resultaat.3 Het kabinet zal de wijze waarop in de praktijk uitvoering
wordt gegeven aan de verordening nauwgezet volgen, mede gelet
op de evaluatie die voorzien is vóór de volgende verkiezingen
van het Europees Parlement in 2004.Het ministerie van Buitenlandse Zaken en de betrokken vakministeries hebben
hun voorlichtingsactiviteiten onder andere gericht op opinieleiders en doelgroepen
in het buitenland. Deze voorlichting probeert de beeldvorming van en over
Nederland op de verschillende niveaus te ontwikkelen en te beïnvloeden.
Daarnaast richt de voorlichting zich op de meningsvorming in actuele (politieke)
kwesties. Ook de Nederlandse ambassades in het buitenland hebben een belangrijk
aandeel in het uitdragen van het beleid van Nederland. Het verwerven, versterken
en onderhouden van een realistisch beeld van Nederland in het buitenland behoort
tot de kerntaken van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Er vindt afstemming
plaats tussen de overheid en de particuliere organisaties die werkzaam zijn
op het terrein van de economische, toeristische en culturele voorlichting
en promotie in het buitenland. In de werkgroep Holland Imago zijn vanuit de
overheid de betrokken ministeries en de gemeente Amsterdam en vanuit het bedrijfsleven
de organisaties Toerisme Recreatie Nederland (TRN), Nederland Distributieland,
MKB Nederland en VNO-NCW verenigd.4. ACTIEVE OPENBAARMAKING VAN OVERHEIDSINFORMATIEDe aanbeveling alle overheidsinformatie actief via internet openbaar te
maken neemt zowel in het advies van de Commissie Wallage als van de Commissie
Docters van Leeuwen een centrale plaats in.Aanbeveling 1 van de Commissie Wallage; aanbevelingen
14 en 16 van de Commissie Docters van LeeuwenDe Commissie Wallage is van oordeel dat optimale transparantie gewenst
is voor het goed functioneren van de democratie en voor het behouden of winnen
van het vertrouwen van de burger en dat optimale transparantie is gediend
met een zo groot mogelijke actieve openbaarheid, ook – onder voorwaarden –
van niet-aanvaard beleid. Daarbij dient wel de noodzakelijke «beleidsintimiteit»
te worden gerespecteerd.De Commissie Wallage is van mening dat meer systematisch gewerkt zou moeten
worden aan de actieve openbaarheid van in principe alle overheidsinformatie,
om te beginnen waar het de vroege fasen van de beleidscyclus betreft. Meer
concreet beveelt zij aan bestuursorganen te verplichten een zogenaamde activiteitenindex
bij te houden, die burgers een gestructureerd inzicht biedt in de politieke
en bestuurlijke beleidsagenda's. De commissie komt daarom met aanbeveling
1:Maak overheidsinformatie actief openbaar– Alle beschikbare informatie is te vinden op Internet– Bestuursorganen worden verplicht een activiteitenindex bij te
houden– Ministeries krijgen hiervoor genoeg mensen en geld.De Commissie Docters van Leeuwen komt tot eenzelfde conclusie, maar plaatst
deze aanbeveling nadrukkelijk (ook) in het perspectief van de noodzaak de
toezichthoudende rol van de burger te versterken waar het gaat om de uitvoering
en handhaving van beleid. Ze is van mening dat de elektronische informatierelatie
tussen burgers en overheden alleen kan worden versterkt als alle overheidsinformatie
op het internet beschikbaar is, waaronder bijvoorbeeld verleende vergunningen
en gesloten contracten. De betreffende aanbevelingen, 14 en 16,
van de Commissie Docters van Leeuwen luiden:– Alle overheidsinformatie dient te worden gepubliceerd op het internet,
ondersteund door een veelheid aan publieke zoekmachines en helpdesks met dezelfde
functionaliteit.– Met betrekking tot wetgeving en beleidsnota's moet via het internet
worden vermeld, welke afspraken worden of reeds zijn gemaakt over de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheden en over de verlangde prestaties.Het kabinet constateert dat beide Commissies – elk vanuit hun eigen
opdracht en perspectief – tot eenzelfde conclusie komen, namelijk dat
een ruimere invulling moet worden gegeven aan de actieve openbaarmaking van
overheidsinformatie. Het kabinet onderschrijft in beginsel deze conclusie.
Aan integrale openbaarmaking van de overheidsinformatie zijn evenwel nog nadrukkelijk
beperkingen verbonden. Het kabinet constateert met de Commissie Wallage dat
de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) geen aanpassing behoeft om actieve openbaarmaking
van overheidsinformatie uit te breiden1. In artikel
8 van de Wob wordt bepaald dat een bestuursorgaan informatie verstrekt over
het beleid, de voorbereiding en de uitvoering «zodra dat in het belang
is van een goede en democratische bestuursvoering». Tevens draagt op
grond van artikel 8 het bestuursorgaan er zorg voor, dat de informatie«wordt
verschaft in begrijpelijke vorm, op zodanige wijze dat belanghebbende en belangstellende
burgers zoveel mogelijk worden bereikt en op zodanige tijdstippen, dat deze
hun inzichten tijdig ter kennis van het bestuursorgaan kunnen brengen».
Het kabinet ziet in dit laatste een verplichting om de veelheid aan overheidsinformatie
niet alleen passief beschikbaar te maken, maar ook actief beschikbaar en toegankelijk
te maken door deze te structureren, te bewegwijzeren en in zijn context te
plaatsen. De plannen, waartoe dit kabinet de aanzet wil geven en die gericht
zijn op het inrichten van een regeringswebsite, het daarin opnemen van activiteitenindexen
en het installeren van adequate zoeksystemen kunnen hieraan bijdragen.Actieve openbaarmaking van informatie die nu in het kader van de Wob passief
openbaar is, zou impliceren het op internet plaatsen van een enorme veelheid
aan soorten (gestructureerde) documenten en (ongestructureerde) gegevens (project-
en werkplannen, convenanten, gegevensregisters, statistische bestanden, beschikkingen,
vergunningen, rechterlijke uitspraken, circulaires, inspectierapporten, evaluatieonderzoeken,
inkomende en uitgaande post, archieven, e-mail, facturen, etc.).Elektronische openbaarmaking van al deze documenten is pas mogelijk, zodra
de documentenstroom en het archiefbeheer van de overheid volledig zijn ingericht
op een digitale gegevenshuishouding. Dit betekent een ingrijpende «re-design»
van de verschillende organisaties (aanpassing registratiesystemen, archiverings-
en documentatiesystemen, routing van stukken en andere interne procedures),
die weliswaar al in gang is gezet, maar waarvan de voltooiing nog zeer forse
inspanningen zal vergen. De voor dit digitaliseringsproces benodigde technologieën,
standaarden en procedures moeten bovendien grotendeels nog ontwikkeld worden.
Zolang de digitale «backoffice» van de overheid niet gereed is,
zijn de mogelijkheden voor openbaarmaking via internet beperkt (de spreekwoordelijke
omgevallen archiefkast) en de bijbehorende inspanningen relatief zeer hoog,
zonder dat het materiaal werkelijk toegankelijk wordt. Aan de stroomlijning, digitalisering en ontsluiting van de interne informatiehuishouding
van de overheid wordt overigens hard gewerkt in een aantal samenhangende ICT-programma's
enprojecten1, w.o.:– Digitale Duurzaamheid, gericht op het ontwikkelen van technologieën,
standaarden en procedures voor elektronische archivering;– Handelingenbank, gericht op het creëren van een overheidsbrede
ordeningsstructuur voor de elektronische documentenstroom en archivering;– Stroomlijning Basisgegevens, gericht op het stroomlijnen en ontsluiten
van de elektronische basisgegevensbestanden van de overheid (gebouwenregister,
bedrijvenregister, geografische basiskaarten, e.d.).2De verwachting is dat – ondanks het feit dat in deze projecten de
nodige vooruitgang is geboekt – een goed functionerende elektronische
backoffice van de overheid nog vele jaren vergt en grote, ook financiële,
inspanningen vraagt. Hierbij mogen geen onnodige risico's worden gelopen,
aangezien het hier gaat om ons cultureel erfgoed, de verantwoordingsinformatie
en de informatie voor de bedrijfsvoering.Een specifiek aspect hierbij betreft de bekostigingsstructuur, met name
voor de gestructureerde gegevensbestanden van de overheid. Deze gegevens zijn
doorgaans wel in digitale vorm binnen de overheid beschikbaar, maar de toegankelijkheid
is veelal bepaald door een bekostigingsregime – mede als gevolg van
het ingevoerde profijtbeginsel en het beginsel van kostendekkendheid –
dat uitgaat van bekostiging (mede) in de vorm van leges, contracten e.d. Het
kabinet beseft dat actieve openbaarmaking tevens zou betekenen het overheidsbreed
toepassen van de beleidslijn zoals vastgesteld in de nota «Naar optimale
beschikbaarheid van overheidsinformatie».3
Dit zou een kostenloze publicatie van de betreffende bestanden via internet
(en derhalve een herziening van de bestaande bekostigingsstructuur) betekenen.
Dit heeft vergaande consequenties.Het kabinet neemt het pleidooi van de Commissie Wallage en van de Commissie
Docters van Leeuwen om een ruimere invulling te geven aan de actieve openbaarmaking
overigens serieus. Zoals hierboven geschetst is het echter nog te vroeg om
nu al een besluit te nemen alle overheidsinformatie
actief openbaar te maken. Het kabinet zal eerst een nader onderzoek laten
doen naar de technische en financiële haalbaarheid, de consequenties,
alsmede de noodzakelijke voorwaarden ten aanzien van de interne organisatie
en de informatie-infrastructuur van de overheid naar de mogelijkheid dit proces
te versnellen. Daarbij zullen ook de consequenties voor de prijsstelling en
het bekostigingsregime van de gegevensbestanden van de overheid worden betrokken.
Hiertoe zullen de ministers van BZK en voor GSI, gehoord de VoRa, een plan
van aanpak opstellen.Vooruitlopend hierop zal het kabinet op korte termijn een aantal (deel)
initiatieven in gang zetten. Dit in aansluiting op suggesties van de Commissie
Wallage.– Het kabinet zal nagaan of, en zo ja hoe, met het oog op de gewenste
actieve openbaarmaking een versnelling kan worden bewerkstelligd in de lopende
programma's en projecten gericht op de stroomlijning en digitalisering van
de interne informatiehuishouding (Digitale Duurzaamheid, Stroomlijning Basisgegevens
en Handelingenbank) en dit te voorzien van een voorstel voor financiële
dekking (voortouw minister voor GSI).– Het kabinet zal de aanbeveling van de Commissie Wallage, om voortaan
de antwoorden op Wob-verzoeken op internet te zetten in die zin overnemen,
dat het betrokken ministerie op de website vermeldt welk verzoek is gehonoreerd.
Indien en voorzover uitvoerbaar, kan de volledige tekst van het
document worden toegevoegd. Vanzelfsprekend zal bij het openbaar maken van
Wob-verzoeken, c.q. van de betreffende overheidsinformatie, de privacy van
de betrokkene(n) burger(s) in acht worden genomen; dit in lijn met de Wob.– Het kabinet stemt in met het voornemen dat alle ministeries een
activiteitenindex (aan het regeerakkoord en de begroting gekoppeld overzicht
van de beleidsonderwerpen die een bestuursorgaan onderhanden heeft) publiceren,
die gaandeweg wordt voorzien van alle relevante documenten en gegevens. Alle
ministeries zullen daarvoor de nodige voorbereidingen treffen. Aan het volgende
kabinet wordt overgelaten hierover een definitief besluit te nemen.De lijn die het kabinet met het publiceren van activiteiten-indexen voor
ogen staat is de volgende:– De zgn. activiteitenindex (de beleidsagenda) wordt gekoppeld aan
regeerakkoord en begroting. Bij elke activiteit worden, naast een publieksgerichte
beschrijving, de belangrijkste basisdocumenten die actief openbaar gemaakt
kunnen worden (beleidsnota, plan van aanpak, e.d.) gepubliceerd.– Deze basisdocumenten kunnen gaandeweg worden uitgebreid met de
overige documenten die nu reeds op papier actief openbaar worden gemaakt (Commissie
Wallage, aanbeveling 13), met uitzondering van publicaties met ongebruikelijke
afmetingen, beelden of lay-out (zoals sommige cartografische gegevens).– Verder kunnen hieraan worden toegevoegd alle andere documenten
die potentieel relevant zijn, reeds in digitale vorm beschikbaar zijn en bovendien
geen persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren bevatten.Het ligt voor de hand, dat bij deze uitbreiding van de actieve openbaarmaking
wordt uitgegaan van informatie uit alle fasen van de beleidscyclus, waarbij
onder meer kan worden gedacht aan:– agendavorming, beleidsvoorbereiding: empirisch onderzoek (eventueel
met uitzondering van aanbevelingen), adviezen adviescolleges, belangengroepen
en anderen;– besluitvorming: documenten van vertegenwoordigende organen, wet-
en regelgeving;– uitvoering: beleidsregels, circulaires, publieksfolders en ander
communicatiemateriaal, beschikkingen, vergunningen, (statistische) gegevensverzamelingen;– toezicht, beleidsevaluatie, terugkoppeling: inspectierapporten,
evaluatieonderzoeken, uitspraken van rechterlijke instanties;– algemeen: persberichten, speeches.Het kabinet heeft in zijn reactie op het rapport van de commissie «Grondrechten
in het digitale tijdperk» (commissie Franken) aangekondigd, dat het
wenselijk is om aan de «grondrechtencatalogus» toe te voegen een
subjectief recht voor iedere burger op toegang tot bij de overheid berustende
informatie en om een zorgverplichting voor de overheid in het leven te roepen
voor de toegankelijkheid van bij de overheid berustende informatie. Een voorstel
tot wijziging van de Grondwet van deze strekking ligt inmiddels voor advies
bij de Raad van State. Het kabinet wacht op het advies van de Raad van State
en zal daarna de Kamer over zijn standpunt informeren.De commissie Docters van Leeuwen beveelt aan nog een stap verder te gaan
en in de Grondwet tevens te regelen de openbaarheid van niet-overheidsinformatie (aanbeveling 3):– de individuele burger moet een grondrecht hebben op weten, zoals
inzage in proces- en productinformatie. De commissie Franken wijst een dergelijke uitbreiding van de Grondwet
af, omdat het geen aanbeveling verdient rechten in de Grondwet op te nemen
die niet op een breed in de maatschappij gedragen overtuiging berusten. Bovendien
is de functie van grondrechten in eerste instantie het beschermen van de burger
tegen de overheid. Het opnemen van een recht dat tussen burgers onderling
geldt, zou een wezensvreemd element in de Grondwet vormen. Het kabinet is
het daarmee eens.Initiatieven ten aanzien van de medeoverhedenDe Commissie Wallage geeft aan, dat haar adviezen weliswaar betrekking
hebben op de rijksoverheid, maar evenzeer van toepassing zijn op andere overheden.
Met name de gemeenten communiceren immers minstens zo intensief met de burger
als de rijksoverheid, terwijl de openheid en toegankelijkheid in de regel
nog achterblijven bij die van het rijk. Zo zijn parlementaire stukken al enkele
jaren volledig op internet te vinden en is recent een wettenbank beschikbaar
gekomen, terwijl vergelijkbare informatie van gemeenten slechts in een minderheid
van de gevallen via het internet te vinden is. Het kabinet beseft dat een
versterking van de communicatie primair de verantwoordelijkheid van deze overheden
zelf is. Anderzijds beseft het dat gerichte stimulering, onder meer door bundeling
van kennis en ervaring, tot een versnelling van de gewenste ontwikkelingen
kan bijdragen. Zo is in de projecten Overheidsloket 2000 en Overheid.nl door
stimulering en facilitering de afgelopen jaren met succes de aanwezigheid
van gemeenten op het internet bevorderd. Daarom zal de minister voor GSI onderzoeken
of en hoe (in het verlengde van de reeds lopende initiatieven) stimulering
op het terrein van communicatie en actieve openbaarmaking kan bijdragen aan
versnelling van de gewenste ontwikkelingen bij de medeoverheden. Specifiek
zal daarbij ook worden onderzocht hoe kan worden bevorderd dat (naar voorbeeld
van de inmiddels operationele wettenbank van de rijksoverheid) ook de wet-
en regelgeving van de medeoverheden via internet voor de burger toegankelijk
kan worden gemaakt.Aanbeveling 2 van de Commissie Wallage: open een regeringswebsiteDe Commissie Wallage is van mening dat inzicht in de hoofdlijnen en de
samenhang van het regeringsbeleid van essentieel belang is voor de burger
om zich een oordeel te kunnen vormen over dat beleid. Het inzicht moet verkregen
kunnen worden op het moment dat het de burger uitkomt. Op grond van deze redenering
komt de Commissie tot aanbeveling 2:Open een regeringswebite– Breng hoofdlijnen en achtergronden van het regeringsbeleid actief
en begrijpelijk onder de aandacht.Het kabinet neemt deze aanbeveling over en zal alle noodzakelijke voorbereidingen
treffen voor de inrichting van een nieuwe door de RVD te onderhouden en te
redigeren website, omvattend een rubriek met actueel nieuws en een rubriek
voortgang regeringsbeleid (na de formatie is het regeerakkoord en de regeringsverklaring
het inhoudelijke startpunt), zodanig dat deze volgend jaar direct bij het
aantreden van het nieuwe kabinet kan worden gestart. Naast de regelmatig te
actualiseren hoofdlijnen van het regeringsbeleid zal op deze site het belangrijkste
nieuws van de rijksoverheid bijeengebracht worden, zoals dat thans reeds deels
op en verspreid over de verschillende websites van de ministeries (in diverse
stadia van ontwikkeling) aanwezig is. De activiteiten-indexen van de ministeries
zullen aan deze site worden gekoppeld. Ook de website van Postbus
51, als vraagbaak voor de burger, zal aan de nieuwe site gekoppeld worden.Het kabinet zal deze nieuwe internetvoorziening onderbrengen in de reeds
bestaande portal-site Overheid.nl. Daarmee wordt Overheid.nl de eerste en
belangrijkste ingang voor de burger die via het internet informatie van de
overheid zoekt of met de overheid in contact wil komen. Op de voorpagina zullen
de onderliggende sites evenwichtig en helder worden gepresenteerd. De verantwoordelijkheid
voor de inhoud van de regeringsinformatie wordt gelegd bij de RVD/Voorlichtingsraad;
de verantwoordelijkheid voor de informatieontsluiting van andere overheden,
alle infrastructuur, zoekfuncties e.d., zal – evenals nu het geval is –
onder verantwoordelijkheid van de minister voor GSI worden belegd bij de ICTU.
Een en ander in nauwe samenwerking met AZ/RVD.Als aanvulling op de informatievoorziening via de sites denkt het kabinet
voorts aan de mogelijkheid van dagelijkse e-zines (elektronische magazines
per e-mail) waarop belangstellenden zich (gratis) kunnen abonneren. Als de
ontwikkeling van de daarvoor benodigde techniek voldoende ver gevorderd is,
wordt de geschreven informatie aangevuld met video en audio. Dan kunnen ook
persconferenties van bewindspersonen (w.o. de wekelijkse persconferentie van
de minister-president, zoals door de Commissie Wallage bepleit) aan het geheel
worden toegevoegd. Het kabinet benadrukt dat naast deze internetvoorzieningen
zal blijven worden geïnvesteerd in voorlichtingsactiviteiten in de richting
van de pers en het publiek.Noodzakelijk onderdeel van deze benadering is de introductie van een goed
zoeksysteem dat gebruikers van internet in staat stelt snel en op eenvoudige
wijze bij de gewenste informatie te komen. Het kabinet bereidt de introductie
voor van één (type) zoekfunctie waarmee kan worden gezocht in
alle activiteitenindexen en documenten van de rijksdienst en waarbij deze
zich voor de gebruiker presenteren alsof deze afkomstig zijn uit één
database. Het zal nog één of twee jaar duren voordat de daarvoor
geschikte zoekmachines zijn geïnstalleerd.5. REACTIE OP DE OVERIGE AANBEVELINGEN VAN DE COMMISSIE
WALLAGEOnderstaand wordt per aanbeveling gereageerd. Op basis van de aangekondigde
voornemens zal het kabinet een «Plan van Aanpak Overheidscommunicatie»
opstellen. Daarin zal onder andere worden aangegeven welke zaken op korte
termijn, welke zaken op middellange termijn en op langere termijn tot stand
gebracht kunnen worden.Aanbeveling 3: Voer een pro-actief mediabeleidZeer veel berichtgeving bereikt de burger via de onafhankelijke media.
De Commissie Wallage redeneert dat een continue en actuele nieuwsvoorziening
vanuit de overheid bijdraagt aan een juiste berichtgeving via de onafhankelijke
media. Daarbij hoort, waar nodig ook, een actief correctiebeleid. Op grond
van deze redenering, komt de Commissie met aanbeveling 3:Voer een pro-actief mediabeleid– Speel 7 dagen per week, 24 uur per dag in op de informatiebehoefte
van de pers– Corrigeer feitelijk onjuiste informatie direct– Benut de audiovisuele mogelijkheden van breedband Eigen media en internet hebben de mogelijkheden vergroot om informatie
zonder omwegen bij de doelgroep te brengen. De onafhankelijke publiciteitsmedia
vervullen een belangrijke rol bij het informeren van burgers en bij de vorming
van de publieke opinie. Goede en tijdige informatievoorziening aan de publiciteitsmedia
is geboden. Dat geldt evenzeer bij het reageren op de berichtgeving. Als dat
gewenst is, moet de overheid naast de berichtgeving in de media snel de eigen
informatie kunnen zetten. Bij deze benadering gelden uiteraard de bandbreedtes
zoals die in de uitgangspunten voor overheidscommunicatie zijn gemarkeerd.Hieruit vloeien de volgende operationele consequenties voort:– al het nieuws van de rijksoverheid (inclusief de achtergronden)
direct bij het naar buiten brengen (ook) op de eigen website(s) plaatsen.– realiseren van een goed 24-uurs-bereikbaarheid van de woordvoering
bij de ministeries (inclusief een voorziening om snel adequate feitelijke
antwoorden te geven) en het zo mogelijk – verkorten van de reactietijd
op publicaties in de media;– in geval van feitelijk onjuiste berichtgeving als kabinet, resp.
ministerie daar de eigen informatie naast zetten (aanbieden bij de media en
plaatsen op internet);– het uitbreiden van de taken van de RVD op het gebied van monitoring
en analyse van de actuele media, ten behoeve van de (gezamenlijke) centrale
directies communicatie van de ministeries en de daarbij behorende inhoudelijke
actuele coördinatie. Hierover moeten de organisatorische consequenties
nader in kaart worden gebracht.Aanbeveling 4: Voorlichting over niet-aanvaard beleid
mag, mits...De Commissie Wallage spreekt van «de slag om het publieke vertrouwen»,
waarin de overheid zich volgens de Commissie direct moet kunnen uiten, ook
als het om beleid gaat dat nog niet door het parlement is aanvaard. De overheid
moet daarbij wel aan strikte voorwaarden voldoen. Op grond van deze redenering,
komt de Commissie met aanbeveling 4:Voorlichting over niet-aanvaard beleid mag, mits...– Informatie feitelijk van aard en zakelijk van toon is;– De overheid herkenbaar is als afzender;– Inhoud van het beleid centraal staat, en niet de bestuurder;– Gecommuniceerd wordt in redelijke verhouding tot anderen (proportionaliteit)– Duidelijk wordt aangegeven in welke fase het beleid zich bevindt
en hoe het verder gaat.Met het verschijnen van het rapport van de Commissie, maar ook daarvoor
al, wordt discussie gevoerd over de vraag of communicatie over nog niet aanvaard
beleid al dan niet geoorloofd is. Voorstanders vinden bijvoorbeeld dat burgers
recht hebben op zowel de inhoud als de motieven van afwegingen omtrent eventueel
voorgenomen beleid en wijzen er op dat maatschappelijke groeperingen zich
ook van professionele (communicatie) middelen bedienen. Tegenstanders zien
hierin echter het gevaar van politieke voorlichting en overheidspropaganda
en wijzen op de machtspositie die de overheid heeft. Tevens vragen zij zich
af wat de rol van het parlement bij voorlichting over niet aanvaard beleid
zal zijn.De Commissie spreekt in haar rapport over de «slag om het publieke
vertrouwen» die in de publieke ruimte plaatsvindt. Ook het kabinet constateert,
zoals ook uit deze notitie blijkt, dat de omgeving van bestuurders verandert
en dat de onafhankelijke nieuwsmedia daarin mede een rol spelen. Het kabinet
beschouwt zich echter niet als gewikkeld in een permanente slag
om het publieke vertrouwen. De regering regeert en legt verantwoording af
aan het Parlement, dat controleert. Uiteraard erkent en herkent zij ook de
rol van de media bij de publieke meningsvorming en de politieke besluitvorming.
Deze is principieel als positief te waarderen. In een gezonde democratie is
het een taak van de media om niet alleen gebeurtenissen en standpunten weer
te geven, maar deze ook te duiden en te becommentariëren. Ook al is daarvan
het overheidsbeleid wel eens het «slachtoffer».Het kabinet is het met de Commissie eens dat het wenselijk is nadere gedachten
te bepalen omtrent de voorlichting over beleidsvoornemens. Het kabinet is
van mening dat de grenzen van voorlichting over niet aanvaard beleid opnieuw
bepaald moeten worden en dat daarbij als lijn moet worden aangehouden, dat
de overheid, bij de communicatie over nog niet door het parlement aanvaard
beleid, in beginsel dezelfde communicatiemiddelen moet kunnen inzetten als
andere partijen in de discussie die gebruiken voor het uitdragen van hun standpunten
over het betreffende beleidsvoornemen.Uiteraard moet de communicatie over niet-aanvaard beleid naar aard en
inzet in overeenstemming zijn met de desbetreffende beleidsfase (het beginsel
van de proportionaliteit).De voorwaarden die de Commissie noemt zijn naar het oordeel van het kabinet
passend en bruikbaar. De informatie dient feitelijk en zakelijk te zijn en
moet zich richten op het onderwerp in kwestie. Tevens dient de fase waarin
het beleidsproces zich bevindt telkens duidelijk te worden gecommuniceerd.
Of in een gegeven geval de grenzen van voorlichting over niet aanvaard beleid
worden overschreden, is een oordeel dat uiteindelijk wordt uitgesproken in
het Parlement bij uitoefening van zijn controlerende taak. Daarbij kan worden
vastgesteld, dat de onafhankelijke media een eigen bijdrage leveren bij de
publieke opinievorming over dergelijke vragen. Het kabinet stelt vast, dat
deze en andere voorwaarden door de Voorlichtingsraad zijn opgenomen in de
gemoderniseerde «principia» (uitgangspunten voor overheidscommunicatie).
Het kabinet zal onderzoeken of de voorlichting over beleid, dat nog niet door
het Parlement is vastgesteld, in de vormgeving kan worden onderscheiden van
de voorlichting over aanvaard beleid.Aanbeveling 5: Voor elke doelgroep de juiste mixDe Commissie benadrukt het belang van meer en beter bereik van burgers
met overheidsinformatie. Burgers hebben verschillende interesses en burgerschapstijlen
en maken gebruik van verschillende media. Op deze verschillen moet de communicatie
van de overheid inspelen. Effectieve communicatie vraagt volgens de Commissie
om een grotere differentiatie in te gebruiken middelen, in woord en in beeld
dan nu het geval is. Differentiatie naar inhoud hoort daar volgens de Commissie
bij. Op grond van deze redenering, komt de Commissie met aanbeveling 5:Voor elke doelgroep de juiste mix– De communicatiemix is specifiek afgestemd op de doelgroep, in
toon en middelen;– Schuw traditionele communicatiemiddelen net zo min als moderne.Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. In beginsel dient deze aanbeveling
reeds als professionele leidraad voor de directies communicatie van de ministeries.
Het voorstel om op grote schaal ook naar inhoud te differentiëren (afzonderlijke
boodschappen voor specifieke doelgroepen) vergt echter wel nadere studie.
Ten eerste is differentiatie naar inhoud bijzonder kostbaar. Ten tweede kan
bij het brengen van gedifferentieerde boodschappen de kans op
verwarring groter worden. Bij gebruik van massamedia zullen immers ook veel
burgers een (specifiek gedifferentieerde) boodschap ontvangen die in eerste
instantie niet voor hen bedoeld is. De massamedia lijken meer geschikt voor
algemene boodschappen. Internet, met mogelijkheden als personalisering en
flexibiliteit, maakt het wel eenvoudiger om gerichter informatie en specifieke
boodschappen aan te bieden of specifieke doelgroepen te raadplegen. Ministeries
zijn er in een aantal gevallen inmiddels toe overgegaan om op hun websites
informatie gericht aan specifieke doelgroepen aan te bieden. Een verdere uitbreiding
daarvan lijkt zinvol.In dit verband wordt voorts overwogen Postbus 51 geleidelijk uit te bouwen
tot een actief contactcentrum, waar burgers via het voor hen meest geschikte
kanaal (brief, e-mail, telefoon, e-zine, internet) een antwoord op hun vragen
kunnen krijgen.De Commissie Wallage stelt voor om – als coproducties met omroepen –
amusementsprogramma's in te zetten voor het overbrengen van overheidsboodschappen.1 Met het oog op het probleem van de herkenbaarheid van
de afzender en het probleem van vermenging van fictie en werkelijkheid, ontraadt
de VoRa, in haar advies aan het kabinet, dergelijke coproducties vooralsnog.
Het kabinet onderschrijft dit advies, maar sluit niet uit, dat er sprake kan
zijn van uitzonderlijke situaties, waarin het inzetten van een amusementsprogramma
uiteindelijk het enige overgebleven middel blijkt om een bijzondere doelgroep
te kunnen bereiken. De VoRa wordt gevraagd die uitzonderlijke situaties in
kaart te brengen.Aanbeveling 6: Lastig bereikbare doelgroepen bereik je
samen!Volgens de Commissie Wallage komt samenwerking de effectiviteit van de
informatieoverdracht ten goede. De lokale overheid en intermediaire kaders
staan immers vaak dichter bij de doelgroepen dan de rijksoverheid. Op grond
van deze redenering, komt de Commissie met aanbeveling 6:Lastig bereikbare doelgroepen bereik je samen!– Werk samen met lokale overheid en intermediaire kaders om moeilijke
bereikbare doelgroepen te bereiken.Het kabinet is het in algemene zin met de aanbeveling eens. Voor de concretisering
is een nader plan en is nader overleg met onder andere lokale overheden nodig.
De samenwerking met medeoverheden kan wellicht systematischer worden vormgegeven.
De lokale overheid is voor de burger in veel gevallen een voor de hand liggend
eerste aanspreekpunt. Belangrijke voorwaarde voor samenwerking is betrokkenheid
van intermediaire kaders bij de publieke zaak. Afgesproken is, dat de ministers
van BZK en voor GSI met VNG en IPO zullen overleggen over intensievere en
systematischer samenwerking in de communicatie met moeilijk bereikbare doelgroepen.Eén van de lastig via internet te bereiken groepen wordt gevormd
door de visueel gehandicapten. In het kader van de actie «Drempels weg»
heeft de rijksoverheid de intentie uitgesproken om de websites van het Rijk
vanaf 1 januari 2002 te laten voldoen aan de richtlijnen van het World Wide
Web Consortium (W3C) voor de toegankelijkheid voor gehandicapten. Deze eis
is tevens opgenomen als voorwaarde in de subsidieregeling voor gemeentelijke
websites. In VoRa-verband is afgesproken, dat de afzonderlijke ministeries een meerjarenplan
zullen op stellen voor een gedifferentieerde benadering van verschillende
moeilijk bereikbare doelgroepen.Aanbeveling 7: Betrek burgers eerder bij beleidDe basisveronderstelling van de Commissie Wallage is dat door interactieve
beleidsvoorbereiding de kwaliteit van – en het draagvlak voor –
beleid zal toenemen. Wel moet daarbij aan de nodige randvoorwaarden worden
voldaan. Interactieve beleidsvoorbereiding kan tot tijdverlies leiden, maar
dat wordt vaak bij de implementatie weer goedgemaakt door tijdwinst. Interactiviteit
is niet in strijd met politiek initiatief en leiderschap. Op grond van deze
redenering, komt de Commissie met aanbeveling 7:Betrek burgers eerder bij beleid– Investeer in interactieve beleidsontwikkeling;– Wees bereid het beleid aan te passen op basis van goede argumenten;– Schep geen valse verwachtingen, koppel resultaten terug;– Toon interactief democratisch leiderschap.Het kabinet kan zich in de kern van deze aanbeveling vinden. Het vroegtijdig
betrekken van burgers bij de voorbereiding van beleid is al langer praktijk
op een aantal terreinen, met name ook bij de provincies en de gemeenten. Interactieve
beleidsvoorbereiding is een methode, die reeds vele jaren en op verschillende
bestuurlijke schaalniveaus is beproefd en valt niet meer weg te denken in
de bestuurlijke gereedschapskist. Met de ruime ervaring en voorzieningen die
voorhanden zijn, kan de overheid komen tot een verdere professionalisering
van interactieve beleidsvoorbereiding.Het kabinet plaatst het vraagstuk van de interactieve beleidsvoorbereiding
mede in het licht van de analyse zoals die is uiteengezet in het advies van
de Commissie Docters van Leeuwen en eerder ook in de kabinetsnota «Contract
met de Toekomst». In die analyse wordt geconstateerd, dat de relatie
tussen overheid en burger steeds een horizontaal, gelijkwaardig karakter krijgt.Het kabinet erkent dat het moderne staatsburgerschap meer inhoudt dan
het periodiek kiezen van volksvertegenwoordigers. Burgers en maatschappelijke
instellingen wensen (soms) ook coproducent van beleid te zijn.Het kabinet is voornemens de mogelijkheden van interactieve beleidsvoorbereiding
in voorkomende gevallen actief te benutten. Het onlangs opgerichte Expertisebureau
Innovatieve Beleidsvorming (Xpin) bij het ministerie van BZK/GSI zal de toepassing
van interactieve beleidsvoorbereiding actief stimuleren, onder andere door
het verzamelen van «best practices». De Voorlichtingsraad zal
worden verzocht nader advies uit te brengen over spelregels voor de communicatie
in interactieve beleidsprocessen. De ministers van BZK en voor GSI nemen het
voortouw bij het ontwikkelen van een (beleids)kader, dat bij het toepassen
van interactieve beleidsvoorbereiding moet worden gehanteerd, daarbij o.a.
rekening houdend met de rol en positie van het parlement in deze fase.Het is aan het volgende kabinet om te bepalen of bijvoorbeeld in een regeringsprogramma
een aantal onderwerpen concreet wordt aangewezen, waarbij (in combinatie met
actieve openbaarheid) interactieve beleidsvoorbereiding wordt toegepast. Daarbij
zal dan vanzelfsprekend duidelijk moeten worden aangegeven wat met deze interactiviteit
wordt beoogd en wat met de resultaten zal gebeuren. In die trajecten kunnen
de door de Commissie Wallage genoemde «virtual communities» een
rol spelen. Aanbeveling 8: Zet een extra stap voor de democratie!De overheid moet volgens de Commissie Wallage een extra inspanning leveren
om ook met die mensen te communiceren, die uit zichzelf niet de communicatie
met de overheid zoeken. Alleen zo wordt voor alle groepen inhoud gegeven aan
het recht op communicatie. De Commissie Wallage spreekt hier van een democratische
uitdaging en komt op grond daarvan met aanbeveling 8:Zet een extra stap voor de democratie!– Breng beleid van A tot Z actief bij groepen die (nog) niet communiceren
met de overheid.Het kabinet kan zich in deze aanbeveling vinden. De overheid moet goed
om zich heen kijken en zich voortdurend afvragen hoe moeilijk bereikbare doelgroepen
bereikt kunnen worden. Er wordt op dit punt al veel gedaan, maar nog meer
is nodig. Eerder in deze notitie gaf het kabinet al aan dat het accent wat
het kabinet betreft daarbij eerder ligt op beter bereik
(kwalitatieve benadering) dan op meer bereik (kwantitatieve
benadering). In dit licht wil het kabinet eens te meer het belang benadrukken
van een samenhangende presentatie van de overheid en van de hoofdlijnen van
het regeringsbeleid («corporate communicatie»). Het is immers
niet ondenkbaar dat hierdoor de belangstelling voor communiceren met de overheid
in positieve zin wordt beïnvloed. Voor wat betreft de effectuering van
deze aanbeveling, verwijst het kabinet naar zijn reactie op aanbeveling 6
en 7.Aanbeveling 9: Blijf bereikbaar!Het door de Commissie Wallage bepleite recht op communicatie impliceert,
dat de overheid bereikbaar en responsief is. De overheid moet snel en adequaat
reageren op een verzoek of klacht van een burger. Het recht op communicatie
is bovendien techniekonafhankelijk. Op grond van deze redenering, komt de
Commissie met aanbeveling 9:Blijf bereikbaar!– Monitor de bereikbaarheid en responsiviteit van de overheid;– Vergelijk de overheid met anderen;– Publiceer een jaarverslag met de resultaten.Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. Deze speelt met name een rol
in het kader van de beleidsuitvoering en bij de dienstverlening door de overheid.
Immers, dan doen zich de meeste contacten tussen burger en overheid voor.
Een goede uitvoerings- en handhavingscommunicatie vormt overigens een belangrijk
instrument, waarmee veel klachten en onnodige contacten kunnen worden voorkomen.
Met deze aanbeveling, gericht op het vergroten van de bereikbaarheid, zal
het kabinet met name ook rekening houden bij de organisatie van de door de
Commissie aanbevolen transparantie.In dit verband zal het kabinet nagaan in hoeverre de richtlijnen en spelregels
voor het contact (mondeling, telefonisch, schriftelijk, e-mail) tussen ambtenaren
en burgers modernisering behoeven.Verder zal ook worden nagegaan op welke wijze het onderzoek ten behoeve
van het monitoren van de bereikbaarheid en de responsiviteit kan worden uitgebreid. Aanbeveling 10: Communicatie is een managementtaakVolgens de Commissie Wallage is integratie van de communicatiedeskundigheid
in de beleidsdirecties een belangrijke randvoorwaarde voor het bereiken van
de gewenste transparantie en interactiviteit. Dit dient gepaard te gaan met
versterking van de functies van de centrale directies voorlichting. De Commissie
komt op grond van deze redenering met aanbeveling 10:Communicatie is een managementtaak– Communicatie is een volwaardig en integraal onderdeel van het
beleidsproces;– De communicatiefunctie is een integraal onderdeel van de management-verantwoordelijkheid
in de beleidsdirecties;– Centrale directies voorlichting moeten in staat gesteld worden
de regie, samenhang en de kwaliteit in de communicatie van ministeries te
waarborgen.Het kabinet is het eens met de aanbeveling en de redenering die daaraan
ten grondslag ligt. Reeds op het moment dat beleid wordt ontwikkeld dienen
de communicatieaspecten en implicaties daarvan een gelijkwaardige plaats in
de afwegingen te krijgen als bijv. de financiële en juridische dimensies.
De communicatiediscipline moet vanaf het begin bij de beleidsontwikkeling
worden betrokken. De precieze uitwerking van de aanbeveling is een zaak van
de ministeries. De keuze zal onder andere worden bepaald door de aard van
de diverse organisatieonderdelen en door efficiency-overwegingen.De Commissie Wallage gaat ervan uit dat de communicatiefuncties gedecentraliseerd
worden, zodat een optimale inbreng in de beleidsontwikkeling wordt gegarandeerd.
Zaken als woordvoering en corporate communicatie behoren uiteraard centraal
te blijven. De organisatie van de departementale communicatie dient volgens
het kabinet zodanig te worden vastgesteld, dat integraal communicatiebeleid
wordt bevorderd en optimale duidelijkheid voor media en burger wordt gegarandeerd.
Alle communicatiefuncties moeten logisch ten opzichte van elkaar worden gepositioneerd.
Eenheid van beleid vraagt immers om eenheid in presentatie en dus afstemming
van de communicatie.Het kabinet is het met deze aanbeveling eens. Daar, waar dat nog niet
het geval is, zal de communicatiefunctie ook organisatorisch dicht bij de
beleidsvoorbereiding gepositioneerd moeten zijn. Het kabinet benadrukt, dat
woordvoering, persvoorlichting, het bewaken van de samenhang en de kwaliteit
(de kaders) van de communicatie, alsmede de algehele communicatie over de
hoofdpunten van het beleid, binnen de ministeries tot de kerntaken van de
directies communicatie behoren. Ook het bepalen van de hoofdlijnen van alle
publiekscommunicatie horen daarbij. Het kabinet hanteert de volgende driedeling:a) Woordvoering: gebeurt centraal.b) Communicatieadvies: vervlechten in de beleidskolom (rekening houdend
met karakter en werkterrein van het ministerie); kan bijv. gedeconcenteerd.c) Publieksvoorlichting: in principe ook centraal (i.v.m. met onder andere
de antennefunctie), maar ook mogelijk bij een grote uitvoerende dienst.Daarbij is het van groot belang, dat de directeur communicatie met name
ook de verbindingen aanstuurt tussen a), b) en c) en er vooral voor zorgt,
dat a) en b) in elkaars verlengde liggen (woordvoering korte termijn; communicatieadvies
meer lange termijn). De implementatie van de aanbeveling vraagt om de nodige voorzieningen,
en stelt eisen aan de kennis, de houding en de vaardigheden van betrokkenen.
De (organisatorische) consequenties hiervan moeten per ministerie nader worden
bepaald. AZ/RVD heeft hierin een adviserende rol. Verder is ook expertisevorming
op centraal niveau van belang.De ministeries stellen vast in hoeverre deze aanbeveling om aanpassingen
binnen hun organisatie vraagt, brengen in kaart wat de doorwerking van deze
aanbeveling is in termen van opleiding, training en ondersteuning van betrokkenen
en investeren in kennisontwikkeling en de ontwikkeling van de professionaliteitAanbeveling 11: Communicatie in het regeerakkoordNiet alleen de plaats van de communicatiefunctie (zie aanbeveling 10),
maar ook de inhoudelijke profilering is volgens de Commissie van belang voor
het bereiken van de gewenste transparantie en interactiviteit. Naast wet-
en regelgeving en financiën is communicatie een volwaardig en in belang
toenemend aspect van overheidshandelen. Op grond van deze redenering komt
de Commissie met aanbeveling 11:Communicatie in het regeerakkoord– Het regeerakkoord bevat het strategische communicatieconcept van
het kabinet;– Communicatiebeleid en -doelen zijn onderdeel van de miljoenennota
en de begroting.Het kabinet ziet deze aanbeveling in de eerste plaats als een signaal
aan de politieke partijen. Door communicatie in het regeerakkoord een expliciete
en prominente plaats te geven, kan invulling worden gegeven aan een belangrijke
dimensie van de corporate communicatie van de overheid. Een nieuw aantredend
kabinet kan dit vervolgens verder uitwerken in de regeringsverklaring. Het
expliciet maken van communicatie in miljoenennota en departe-mentale begrotingen
past goed in het ingezette VBTB-traject.Aanbeveling 12: Alle vragen naar één adresEen goede coördinatie van – en eenduidigheid bij – de
communicatieactiviteiten van de rijksoverheid is volgens de Commissie Wallage
belangrijk voor het bevorderen van het publieke vertrouwen. Op grond daarvan
komt men tot aanbeveling 12:– Burgers kunnen alle informatie vragen en vinden bij Postbus 51
Informatiedienst.Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling en verwijst naar zijn reactie
bij aanbeveling 5 en het daar vermelde voornemen om de Postbus 51 Informatiedienst
verder uit te breiden.De Postbus 51 Informatiedienst, onderdeel van de Rijksvoorlichtingsdienst,
is het centrale loket waar de burgers een antwoord krijgen op hun vragen over
beleid en maatregelen van de rijksoverheid. Via diverse communicatiekanalen
wordt betrouwbare en zo compleet mogelijke informatie gratis en snel verstrekt.
Burgers kunnen hun vragen zowel telefonisch als via e-mail stellen, of de
informatie zelf raadplegen op de internetsite van Postbus 51. De Postbus 51
Informatiedienst is voornemens in 2002 een nieuwe, inhoudelijk sterk uitgebreide,
internetsite te introduceren. De internetsite en het call center sluiten vanaf
dan naadloos op elkaar aan en vormen samen een zogenaamd contact centrum.
Vanuit één database, waarin alle informatie van de Postbus 51
Informatiedienst is opgeslagen, worden vragen van burgers op
de voor hen meest geschikte wijze beantwoord. In aanvulling op het contact
centrum kunnen burgers ook via meer traditionele kanalen zoals brochures en
teletekst informatie inwinnen. Dit geheel van kanalen wordt aangeduid met
de term gemeenschappelijke infrastructuur. Via deze gemeenschappelijke infrastructuur
slaat de Postbus 51 Informatiedienst een brug tussen ministeries en burgers.Aanbeveling 13: Maak alle informatie digitaalDe gewenning aan internet en de tijdsonafhankelijkheid daarvan zijn de
argumenten van de Commissie Wallage om tot aanbeveling 13 te komen:Maak alle informatie digitaal– Alle «papieren» informatie is ook digitaal beschikbaar.Het kabinet ondersteunt deze aanbeveling en streeft ernaar op de middellange
termijn alle papieren informatie digitaal beschikbaar te kunnen stellen, met
de mogelijke uitzondering van publicaties met ongebruikelijke afmetingen,
beelden of lay-out (zoals sommige cartografische gegevens). In hoofdstuk 4
is reeds op deze aanbeveling ingegaan.Aanbeveling 14: Vraag het één keer in plaats
van telkens weerBurgers zien de overheid volgens de Commissie Wallage als één
organisatie en verwachten dat die zo efficiënt mogelijk communiceert.
Het meerdere keren moeten verstrekken van dezelfde informatie wekt irritatie
op, die de betrokken overheidsorganen in beginsel moeten kunnen voorkomen.
Mondige burgers vragen maatwerk in hun communicatie met de overheid. Op grond
daarvan komt de Commissie met aanbeveling 14:Vraag het één keer in plaats van telkens weer– Communiceer pro-actief met burgers; voorkom dat ze dezelfde informatie
vaker moeten geven en koppel elektronische bestanden om de burger te wijzen
op zijn rechten en plichten;– Burgers mogen hier – uit privacy overwegingen – zelf
over beslissen.Deze aanbeveling heeft met name betrekking op de communicatie in het kader
van dienstverlening en beleidsuitvoering. Het belang van goede uitvoerings-
en handhavingscommunicatie is daarbij onmiskenbaar. In de nota «Contract
met de toekomst» heeft het kabinet reeds aangegeven de toepassingsmogelijkheden
van «informationele zelfbeschikking» serieus te zullen onderzoeken.
Het kabinet verwijst voor een nadere inhoudelijke reactie naar het kabinetsstandpunt
bij het rapport van de Commissie Docters van Leeuwen.Aanbeveling 15: Formuleer spelregels voor interactiviteitVolgens Wallage zijn de spelregels (de «principia») voor overheidsvoorlichting
nog steeds houdbaar, maar behoeven zij aanvulling met spelregels voor tweerichtingsverkeer.
Derhalve komt de Commissie met aanbeveling 15:Formuleer spelregels voor interactiviteit– De Voorlichtingsraad (VoRa) maakt actuele spelregels voor overheidscommunicatie
op basis van tweerichtingsverkeer.De VoRa heeft geadviseerd om deze aanbeveling over te nemen. Ook heeft
de raad geadviseerd om de aanbevelingen over het actief openbaar maken van
overheidsinformatie en over de voorlichting over niet-aanvaard
beleid in de «principia» te verwerken. Tenslotte beveelt de VoRa
aan om de principia van de overheidsvoorlichting ook van toepassing te laten
zijn voor de ZBO's. Op basis daarvan heeft de VoRa een gemoderniseerde versie
van de principia (voortaan aan te duiden als de «uitgangspunten voor
overheidscommunicatie») voorgesteld. Het kabinet neemt deze nieuw geformuleerde
uitgangspunten over en zal deze hanteren bij de communicatie van de rijksoverheid.
De uitgangspunten zullen voorts onder de aandacht worden gebracht van de ZBO's.
Voor een verdere toelichting verwijst het kabinet naar het volgende hoofdstuk
en naar bijlage 2.Aanbeveling 16: Waar blijft het geld?De Commissie heeft geen zicht kunnen krijgen in de kosten van de communicatiefunctie
van de overheid. De Commissie doet daarom aanbeveling 16:Waar blijft het geld?– Een goede centrale administratie maakt de kosten van overheidscommunicatie
inzichtelijk.De VoRa heeft voorgesteld nieuwe spelregels op te stellen voor het bewaken
van de samenhang in de besteding van de voorlichtingsmiddelen. Het kabinet
is van oordeel dat in het kader van het VBTB-traject nader aandacht moet worden
besteed aan het verkrijgen van meer inzicht in de kosten van de overheidscommunicatie.
Het voorstel van de VoRa kan daaraan een zinvolle bijdrage leveren.Aanbeveling 17: Investeer in communicatieOp basis van een eerste globale inventarisatie van de mogelijke financiële
gevolgen van de uitvoering van zijn aanbevelingen, komt de Commissie Wallage
met aanbeveling 17:Investeer in communicatie– De invoering van de 16 aanbevelingen kan niet zonder een investering
van 0,5 miljard gulden per jaar.De Commissie Wallage is op basis van voorlopige, ruwe schattingen tot
een globale indicatie van de kosten gekomen. Het kabinet houdt er rekening
mee, dat de uitvoering van de in dit standpunt aangekondigde voornemens de
komende jaren nieuwe uitgaven met zich zal meebrengen. Dat geldt met name
de onderzoeken en plannen gericht op uitbreiding van de actieve openbaarmaking
van overheidsinformatie (en de noodzakelijke aanpassing van «de backoffice»),
het organiseren van projecten van interactieve beleidsvoorbereiding en de
grotere differentiatie in de communicatie die nodig is om als overheid alle
doelgroepen te kunnen bereiken. Overigens zal in een aantal gevallen sprake
zijn van inverdieneffecten. Ook deze zullen in kaart worden gebracht. Aangekondigd
is, dat voor deze en andere aangekondigde voornemens de komende periode –
in het kader van het «Plan van Aanpak Overheidscommunicatie» –
concrete plannen zullen worden ontwikkeld.Het kabinet gaat daarbij uit van een gefaseerde implementatie van de aanbevelingen.
Daaruit vloeit voort dat financiële middelen zowel centraal als decentraal
ook geleidelijk beschikbaar dienen te komen, al dan niet op basis van herschikking.
Besluiten daarover zullen in de komende jaren steeds op basis van concrete
plannen genomen kunnen worden in het kader van de besluitvorming over de begroting. Wel stelt het kabinet vast dat nu reeds f 0,5 mln. structureel en
f 1,2 mln. incidenteel nodig is voor de op korte termijn te starten voorbereidingen
(bij de RVD) van een nieuwssite rijksoverheid en de verdere ontwikkeling van
de Postbus 51-site. De dekking van die bedragen zal betrokken worden bij de
besluitvorming over de Voorjaarsnota.6. UITGANGSPUNTEN VOOR OVERHEIDSCOMMUNICATIEDe Commissie Wallage heeft zich op verschillende plaatsen in zijn rapport
uitgesproken over betekenis en inhoud van de zogenoemde «principia»,
de principiële uitgangspunten voor overheidscommunicatie. De Commissie
heeft enkele concrete aanbevelingen gedaan tot aanvulling van deze uitgangspunten.
Voor de Voorlichtingsraad was dit mede aanleiding de «principia»
nog eens tegen het licht te houden van de actuele ontwikkelingen en deze opnieuw
te formuleren en te groeperen. Het kabinet neemt de door de VoRa opgestelde
tekst over (zie bijlage 2).In de praktijk van de communicatie van de rijksoverheid gelden geschreven
en ongeschreven regels. Deze zijn tot stand gekomen door de inbreng van diverse
staatscommissies en in het overleg met de volksvertegenwoordiging. Als belangrijk
fundament dient daarbij steeds de informatieplicht zoals beschreven in de
Grondwet en in de Wet openbaarheid van bestuur.De ongeschreven regels, tot nu toe aangeduid als de «principia»,
vloeien voort uit het streven naar goede democratische verhoudingen. Zij hebben
alles te maken met ons staatsbestel (verhouding regering – oppositie)
en met de verhouding overheid-burger, zoals die in Nederland wordt gepercipieerd.De principia werden voor het laatst in 1985 herzien en aangevuld.1 De veranderingen in de samenleving en de accentverschuivingen
in de relatie tussen overheid en burger maken een eigentijdse verwoording
gewenst. Transparantie en verantwoording hebben immers een belangrijker plaats
gekregen in het optreden van de overheid.De bestaande «principia» zijn geheel in deze nieuwe uitgangspunten
opgenomen en verwerkt. Ook is recht gedaan aan de aanbevelingen van de Commissie
Wallage. Als voorheen gaat het om basale en duurzame criteria die bedoeld
zijn om houvast te bieden bij de beoordeling van concrete communicatievraagstukken
in concrete situaties. De criteria zijn in algemene en ruime termen geformuleerd.
Zij geven in algemene bewoordingen de grenzen aan waarbinnen overheidscommunicatie
dient plaats te vinden. Van een simpele invuloefening is daarbij geen sprake.
Elke activiteit kan en moet op zijn merites worden getoetst, in het licht
van de dan geldende omstandigheden.De uitgangspunten voor overheidscommunicatie worden door ministeries en
VoRa gehanteerd bij de toetsing van voorgenomen voorlichtingsinitiatieven
(bijv. de Postbus 51 campagnes). Zij zijn zowel van toepassing op de communicatie
met het publiek, als op de persvoorlichting en de woordvoering.Of in een gegeven geval grenzen worden overschreden is een oordeel, dat
uiteindelijk wordt uitgesproken in het Parlement, bij de uitoefening van zijn
controlerende taak . Reacties in de media en de publieke opinie spelen daarbij
vaak een rol. Of sprake is van een dreigende overschrijding is ter beoordeling
van de betrokken bewindspersoon, die zonodig het kabinet daarover kan raadplegen. De principia zijn waardevol, omdat zij er aan bijdragen, dat er in de
samenleving (nog steeds) een breed vertrouwen bestaat in de officiële
voorlichtingsuitingen van de rijksoverheid (ministeries en Postbus 51).De communicatie van de andere overheden verdient een overeenkomstige benadering,
toegesneden op de eigen positie in ons staatsbestel.7. IMPLEMENTATIE VAN HET ADVIESAlgemeenDe uitvoering van de aanbevelingen van de Commissie vraagt om een planmatige
en een projectmatige aanpak met fasering op de korte en middellange termijn,
zowel voor wat betreft veranderingen en verbeteringen voor de individuele
ministeries, als voor de verdere ontwikkeling van het gemeenschappelijke co12mmunicatiebeleid.
De financiële middelen zullen op basis van concrete plannen via de jaarlijkse
begrotingscyclus geleidelijk beschikbaar moeten komen.Plan van AanpakIn deze integrale kabinetsreactie is, naast een algemene beschouwing van
het kabinet, een aantal concrete voornemens geformuleerd. Het is de bedoeling
van het kabinet om deze voornemens in de komende maanden in het «Plan
van Aanpak Overheidscommunicatie» te benoemen en verder uit te werken
en daarbij ook het tijdpad aan te geven.Voor de uitvoering van enkele voornemens (met name de voorbereiding van
een nieuwssite rijksoverheid) – worden vooruitlopend op dit plan van
aanpak op korte termijn al voorbereidingen gestart. BIJLAGE 1 Nadere typering van beleidscommunicatieBeleidscommunicatie is een veelomvattend en complex domein. De commissie
heeft nadrukkelijk de aandacht gevestigd op de relaties tussen overheid en
burger en op de verschillende rollen die daarbij in het geding (kunnen) zijn.
Ook heeft de commissie de differentiatie naar beleidsfase onder de loep genomen.Het onderstaande schema brengt de belangrijkste parameters en kenmerken
met elkaar in verband. functiebeleidsfasedoel van beleidscommunicatietyperingrol burger over beleidalle fasen met name beleidsvoorbereiding en -vaststellingopenbaar maken en toelichten van beleidPersvoorlichting/ internetkiezer voorbeleidbeleidsvoorbereidinghet ontwikkelen
van beleid in interactie met belanghebbenden en geïnteresseerdenInteractieve beleidsvormingcoproducent als beleidvooral beleidsinvoering en beleidsuitvoeringhoofdinstrument of ondersteunend instrument binnen de beleidsmix om beleidsdoelen
te helpen realiserenInstrumenteel/Campagnesonderdaan     in beleidalle fasen, met name beleidsuitvoeringintegrale benadering voor een doelmatige en doelgerichte uitvoering van wet
en regelgevingDienstverlenende en administratieve
communicatieklantBIJLAGE 2 UITGANGSPUNTEN OVERHEIDSCOMMUNICATIEDe overheidscommunicatie kent een aantal principiële uitgangspunten,
die tot stand zijn gekomen door de inbreng van diverse staatscommissies en
de daarop volgende interne discussies in de Voorlichtingsraad. Als belangrijk
fundament dient daarbij steeds de informatieplicht zoals neergelegd in artikel
110 van de Grondwet en in de Wet openbaarheid van bestuur.Met dit voorstel voor «principiële uitgangspunten» wordt
een bijgestelde en moderne weergave beoogd van de tot nu *gehanteerde «principia».
De veranderingen in samenleving en media en de accentverschuivingen in de
relatie tussen overheid en burger, maken een eigentijdse verwoording gewenst.De oude «principia» zijn geheel in deze nieuwe uitgangspunten
opgenomen en verwerkt. Als voorheen gaat het om basale, duurzame criteria
die bedoeld zijn om houvast te bieden bij de beoordeling van concrete communicatievragen
in concrete situaties. De uitgangspunten zijn algemeen en in abstracte termen
geformuleerd. Zij gelden voor alle communicatie-uitingen van de gehele rijksoverheid.
De regering is op de communicatierichtlijnen aanspreekbaar.De communicatie van zelfstandige bestuursorganen (zbo's) verdient een
overeenkomstige benadering.In deze vernieuwde versie van de uitgangspunten wordt niet expliciet ingegaan
op de positie van de politiek assistent, in relatie tot woordvoering en voorlichting.
Hiervoor geldt dat deze een zelfstandige positie bekleedt, geen voorlichtingsverantwoordelijkheid
heeft en dus geen deel uitmaakt van een directie Voorlichting. NoUITGANGSPUNTENTOELICHTING1HoofddoelHoofddoel van de communicatie van de rijksoverheid is te
voldoen aan het recht van de burger op communicatie met en informatie van
de rijksoverheid en het ondersteunen van goed democratisch bestuur. Het recht op communicatie is bedoeld als politiek-bestuurlijk
uitgangspunt voor de overheidscommunicatie, niet als een formeel in de wet
te verankeren recht. Het recht op informatie ligt vast in zowel artikel 110
van de Grondwet als de Wet openbaarheid van bestuur en vormt het uitgangspunt
voor het handelen van de overheidsvoorlichting. Het actief openbaar maken
van overheids-informatie behoort tot de kerntaken van de overheidscommunicatie
 De functie van de overheidscommunicatie voor de burgers is, dat zij in staat
worden gesteld om hun rol als staatsburgers en hun rol als onderdanen en klanten
optimaal te vervullen. De functie van de communicatie voor de overheid is
naast bovengenoemde punten ook het leveren van een bijdrage aan het beleidsproces,
zowel in de voorbereiding als in de implementatie, de uitvoering en de evaluatie. 2Herkenbaarheid De rijksoverheid is altijd, ongeacht het
kanaal of medium, herkenbaar als deelnemer aan de communicatie, respectievelijk
als (mede) afzender en/of anderszins als belanghebbend of betrokken bij de
informatie. Bij coproducties geeft de overheid altijd aan welk doel met deelname
gediend wordt. Om verkapte beïnvloeding te
voorkomen dient de communicatie te allen tijde herkenbaar te zijn als afkomstig
van de overheid. Transparantie, vertrouwen wekken vindt plaats als de afzender
bekend is. De burger heeft derhalve recht op deze informatie. Dat geldt met
name voor coproducties met omroepen, uitgevers e.d. Voor coproducties (door
overheid meegefinancierd televisie/ radioprogramma) bestaat een afzonderlijke
richtlijn, die aan de Kamer is toegezonden. Deze richtlijn heeft onder andere
als uitgangspunt de (eind)redactionele onafhankelijkheid van de betrokken
omroep bij de totstandkoming van het voorgenomen programma.3.Overheidscommunicatie gaat over beleid en organisatie. De communicatie
van de rijksoverheid is altijd gericht op de inhoud van het beleid, en in
dat verband tevens op het functioneren van de overheid als zodanig. Bewindspersonen
zullen zelf terughoudendheid betrachten, wanneer sprake is van het gebruik
van eigen media en producties van derden waaraan door de overheid wordt meebetaald.
Zij treden nimmer op in coproducties en Postbus 51 spots voor radio en televisie. Overheidscommunicatie dient over beleid en organisatie
te gaan en wordt niet gericht op persoonlijke «imagebuilding»
van bewindspersonen en andere overheidsfunctionarissen. Het accent ligt op
de openbaarmaking en verduidelijking. Het is mede daarom niet toegestaan dat
in Postbus 51 spots en coproducties en eventueel aan Postbus 51 campagnes
gerelateerde commerciële zendtijd de bewindspersoon figureert. In brochures
en advertenties en departementale websites e.d. wordt op dit punt terughoudendheid
betracht. Afwijkingen op deze regel worden vooraf door de Voorlichtingsraad
getoetst. Ook bij het eigen mediagebruik van de overheidsvoorlichting –
inclusief het uitgeven van eigen periodieken – is het noodzakelijk,
dat de gekozen vorm geen lading krijgt die niet in overeenstemming is met
de uitgangspunten van de overheidscommunicatie, wat niet wegneemt dat de bewindspersonen
wel herkenbaar moeten zijn voor de eigen organisatie.4.Actieve voorlichting De regering brengt haar beleid, alsmede de motieven
en de overwegingen die daaraan ten grondslag liggen, op actieve wijze onder
de aandacht van een zo breed mogelijk publiek. Zij kan daarbij in beginsel
van alle beschikbare communicatiemiddelen gebruik maken. Om burgers in de gelegenheid te stellen gebruik te maken van hun rechten en
zich te houden aan de plichten die het beleid stelt, moet de overheid er actief
voor zorgen dat deze informatie de burger – die het aangaat –
ook bereikt. Dit geldt ook voor moeilijk bereikbare doelgroepen. Een gedifferentieerde
inzet van media-instrumenten is hiervoor in de regel noodzakelijk. Communicatie
is een instrument van beleid (net als subsidies en wet- en regelgeving). Reeds
bij de presentatie van beleidsvoornemens moet aandacht worden gegeven aan
de wijze, waarop het beleid zal worden gecommuniceerd. 5.In relatie tot beleidsfase De rijksoverheid maakt in haar communicatie
en voorlichting altijd melding van de beleidsfase waarop de informatie betrekking
heeft. Die communicatie is daar qua aard, inhoud, toonzetting en omvang mee
in overeenstemming. Zonodig geeft de rijksoverheid hierbij aan in welke rol
zij optreedt en op welke rol zij de burger aanspreekt. De communicatie in
de fase van parlementair nog niet aanvaard beleid is feitelijk van aard en
zakelijk van toonzetting. Dit geldt voor zowel de concrete maatregelen die
worden voorgesteld, als voor de achtergronden en motieven daarvan.In het belang van goede en democratische bestuursvoering
dient de informatieverstrekking door de overheid in alle beleidsfasen begrijpelijk,
tijdig, zo gericht mogelijk en niet overbodig te zijn. In de communicatie
moet altijd gewezen worden op de status van de informatie in het beleidsproces,
bijvoorbeeld of er sprake is van een eerste oriëntatie, een voornemen
of een besluit. Aan de door de overheid gefinancierde communicatie rond
nog niet door het Parlement aanvaard beleid worden stringente eisen gesteld.
De communicatie moet feitelijk en zakelijk zijn, niet focussen op de bewindspersoon,
de fase van het beleidsproces moet worden aangegeven en de communicatie moet
proportioneel zijn, d.w.z. ze mag niet grootschaliger zijn, dan die van andere
partijen die zich betrokken voelen bij de besluitvorming over het voorgestelde
regeringsbeleid (flexibele respons). Bij het openbaar maken van beleidsvoornemens
is het veelal noodzakelijk de inhoud niet alleen in formele vorm te publiceren,
maar ook in voor burgers meer toegankelijke vorm (bijvoorbeeld populaire versies
van beleidsnota's), echter zonder daaraan een wervend karakter te geven. Dit
laatste is weer wel geoorloofd voor het stimuleren van deelname aan inspraakmogelijkheden
en interactief beleid.6.Interactieve beleidsvoorbereiding De regering geeft in een vroegtijdig
stadium aan of, en zo ja in welke vorm, zij burgers bij de voorbereiding van
plannen of maatregelen wil betrekken. Ook wordt vooraf duidelijkheid verschaft
over de vraag wat er met de uitkomsten van dergelijke interactieve beleidsvormingsprocessen
zal gebeuren. In principe moeten burgers bij elk
beleidsdossier de mogelijkheid hebben om in een vroeg stadium hun mening te
laten horen. In alle gevallen moet duidelijk zijn binnen welke beslissingsruimte
de discussie plaatsvindt en wat er met de uitkomsten gebeurt. Zeker bij
omvangrijke thema's dient de burger in een vroegtijdig stadium te weten op
welke wijze zijn/haar inbreng wordt gegarandeerd. 7.Recht op communicatie De rijksoverheid zorgt voor een goede bereikbaarheid
voor burgers die met haar in contact willen komen. Op verzoeken om informatie,
klachten e.d. wordt snel en adequaat gereageerd. Burgers kunnen zelf een keuze
maken via welk beschikbaar kanaal zij met de overheid willen communiceren. Het recht op communicatie impliceert dat de overheid
bereikbaar en responsief is. Onder responsiviteit wordt verstaan, dat de overheid
snel en adequaat reageert op een verzoek, een klacht e.d. van de burger. Door
monitoring, vergelijking van prestaties met andere organisaties en publicatie
van de resultaten op het gebied van bereikbaarheid en responsiviteit wordt
het streven naar een betere bereikbaarheid en responsiviteit gestimuleerd.
 Het recht op communicatie is bovendien techniek onafhankelijk: burgers dienen
zelf de keuze te kunnen maken via welk beschikbaar kanaal zij met de overheid
willen communiceren. 8.Voldoende en juiste informatie De communicatie van de rijksoverheid
is waarheidsgetrouw en bevat voldoende en juiste informatie om belangstellenden
en belanghebbenden tijdig in staat te stellen zich zelfstandig een oordeel
te vormen over het gevoerde en het te voeren beleid. In het belang van een goede en democratische bestuursvoering dient de informatieverstrekking
door de overheid begrijpelijk, tijdig, zo gericht mogelijk en niet overbodig
te zijn. Het onjuist vermelden, weglaten of overaccentueren van feiten en
argumenten om daarmee degenen op wie de communicatie is gericht tot een andere
keuze te brengen dan zij wellicht anders zouden hebben gedaan, is nimmer toegestaan. 9.Toegankelijk, begrijpelijk en passend Communicatie van de rijksoverheid
is technisch en inhoudelijk voldoende toegankelijk, begrijpelijk, tijdig en
zo gericht mogelijk. Doel en middelen zijn steeds met elkaar in overeenstemming. Vanwege de verschillen tussen burgers dienen waar
mogelijk en noodzakelijk eenduidige boodschappen te worden gedifferentieerd
naar doelgroepen. Een zelfde boodschap kan op verschillende manieren en via
verschillende kanalen onder de aandacht worden gebracht. Het gaat om een optimale
mediamix, maar ook om een optimale toonzetting die aansluit bij de belevingswereld
van burgers. Door het koppelen van inhoud en kanaal aan specifieke doelgroepen
kan de individuele burger veel beter worden bereikt.10.Proportionaliteit De rijksoverheid voldoet in haar communicatie aan
het principe van proportionaliteit in geval van onderwerpen die controversieel
zijn en/of onderhevig zijn aan maatschappelijke discussie en in het geval
van nog niet door het parlement aanvaard beleid. De communicatie staat in
die gevallen in redelijke verhouding tot de mogelijkheden van andere spelers
in het maatschappelijk krachtenveld en mag niet de werking van onafhankelijke
media bemoeilijken. In alle fasen van het beleidsproces
wordt «overkill» aan communicatie vermeden. De overheid moet in
beginsel niet zoveel informatiemiddelen inzetten dat een wanverhouding ontstaat
ten opzichte van de mogelijkheden – ook in financieel opzicht –
van andere partijen. Dit geldt vanouds als een belangrijke voorwaarde voor
goede democratische verhoudingen in ons land. Indien het gaat om door het
parlement aanvaard beleid heeft men de vrijheid om binnen de kaders van rechtmatigheid
en doelmatigheid van de besteding van overheidsgelden het maximaal noodzakelijke
aan communicatie in te zetten. 11.Geen vermenging De communicatie van de Rijksoverheid wordt niet vervlochten
met partijpolitieke belangen. Ook de schijn van vermenging wordt vermeden.
Binnen dat uitgangspunt zijn er situaties denkbaar waarbij bewindslieden ook
bij partijpolitieke optredens door overheidsvoorlichting worden begeleid. Publiek en media kunnen vaak moeilijk onderscheid
maken tussen een politicus als bewindspersoon of partijlid. Op het podium
van zijn politieke partij krijgt een politicus veelvuldig te maken met zaken
waar hij als bewindspersoon voor verantwoordelijk is. Daarom kan het wenselijk
zijn dat een bewindspersoon ook op dat partijpodium begeleiding krijgt van
een overheidsvoorlichter. Daarbij moet steeds een strikte taakverdeling worden
gemaakt met de voorlichting van de partij, waarbij als uitgangspunt geldt
dat de onderscheiden verantwoordelijkheden volstrekt helder blijven.XNoot1Kamerstukken II, 1999–2000, 26 387, nr. 8.XNoot2Kamerstukken II, 1999–2000, 26 387, nr. 7.XNoot1Zie bijlage 1.XNoot1Tweede Kamer, 2000–2001, 27 157, nr. 20.XNoot2Verordening EG 1049/2001.XNoot3Kamerstukken II, 21 501–02, nr. 381.XNoot1In het kader van het kabinetsstandpunt op het advies «Wob en ICT»
zullen nog wel enkele technisch-juridisch aanpassingen van de Wob worden voorgesteld.XNoot1Actieprogramma Elektronische Overheid; kamerstukken II, 1998–1999,
26 387, nr. 1.XNoot2 Kamerstukken II, 2001 – 2002, 26 387, nr. 11.XNoot3Kamerstukken II, 1999–2000, 26 387, nr. 7.XNoot1Van een coproductie is sprake, wanneer meerdere partijen, waaronder een
ministerie, onder redactionele eindverantwoordelijkheid van de betrokken omroep(en),
inhoudelijk (redactioneel) en financieel een substantiële (d.w.z. meer
dan symbolische) bijdrage leveren aan de totstandkoming van een programma.
Voor het aangaan van coproducties gelden richtlijnen die in 2000 nader zijn
aangescherpt en die o.a. voorschrijven dat de financiële of materiële
bijdrage van de overheid en het doel daarvan duidelijk in de aankondiging
en aftiteling worden vermeld. Toetsing vindt plaats in het kader van de Voorlichtingsraad.
De minister-president meldt jaarlijks alle aangemelde coproductie aan de Tweede
Kamer. Zie ook de uitgangspunten voor overheidscommunicatie in bijlage 2.XNoot1De principia zijn destijds vastgesteld in de VoRa en werden op 28 maart
1985 aangeboden aan de minister-president en de minister van Binnenlandse
Zaken met het oog op de behandeling van de (vernieuwde) Wet Openbaarheid van
Bestuur. Bij die gelegenheid gaf de minister-president schriftelijk nog eens
een uitgebreide toelichting op «het stelsel van geschreven en ongeschreven
regels dat de organisatie en de praktijk van de overheidsvoorlichting beheerst»
(memorie van antwoord, Tweede Kamer 1987–1988, 19 859, nr. 6). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26387-12.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl