Minderhedenbeleid 1997; Verslag nota-overleg over het Jaaroverzicht Integratiebeleid Etnische Minderheden 1997
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25001, nr. 25

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

28-05-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25001 nr. 25

20-05-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Binnenlandse ZakenTweede termijn van de zijde van de commissieTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25001Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 001Minderhedenbeleid 1997 nr. 25VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 20 mei 1997De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1
heeft op 12 mei 1997 overleg gevoerd met de minister van Binnenlandse Zaken
over het Jaaroverzicht Integratiebeleid Etnische Minderheden 1997.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,Hommes Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Binnenlandse ZakenMaandag 12 mei 1997 19.00 uurDe voorzitter: H.G.J. KampAanwezig zijn 6 leden der Kamer, te weten:Noorman-den Uyl, Dittrich, H.G.J. Kamp, Oedayraj Singh Varma, Dankers
en Poppe,alsmede de heer Dijkstal, vice-minister-president, minister van Binnenlandse
Zaken, die vergezeld is van enige ambtenaren van zijn ministerie.Aan de orde zijn:het Jaaroverzicht Integratiebeleid Etnische
Minderheden 1997 (25001, nrs. 1 en 2);de Rapportage inzake de
rondetafelgesprekken integratiebeleid minderheden (25001, nr. 4);het Evaluatierapport inzake uitvoering van het beleidsplan werkgelegenheid
voor minderheden bij de Rijksoverheid 1991-1995 (EMO-2) (25001, nr. 5);de brief van de staatssecretaris en het rapport "Een kleurrijke aanpak" (Biza-96-1305).De voorzitter:Ik heropen het notaoverleg van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
met de minister van Binnenlandse Zaken. Ik heet de minister van harte welkom,
alsmede zijn medewerkers.Dit is een voortzetting van het notaoverleg van 21 april 1997. Vanavond
vindt de tweede en laatste termijn plaats.De spreektijden staan op de convocatie. Ik stel mij voor dezelfde volgorde
aan te houden als in eerste termijn.Tweede termijn van de zijde van de commissieMevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! In een spreektijd van drie minuten kan een mens niet veel.
Daarom zal ik proberen het heel compact te doen.Ik zou de minister willen vragen, wat specifieker in te gaan op mijn vraag,
wat hij gaat doen met de bevindingen uit de rondetafelgesprekken. Er moet
namelijk consequent en consistent beleid ontstaan op die plaatsen waar die
consistentie ontbreekt. Ik kan de voorbeelden nog wel even in herinnering
roepen.Ik wil een motie indienen, omdat ik het van belang vind dat er bij het
minderhedenbeleid een samenhang ontstaat tussen de beleidsterreinen van de
verschillende ministeries. Vooral het onderwijs aan en de arbeidspositie van
jongeren baart ons zorgen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de uitval van allochtone jongeren in het voortgezet
onderwijs en in het beroepsonderwijs zeer zorgwekkend is, dat verwijzing van
deze leerlingen naar VBO en MAVO 30% hoger is dan verwijzing van autochtone
kinderen uit dezelfde sociale achtergronden en dat de werkloosheid onder allochtone
jongeren schrikbarend toeneemt;overwegende, dat enerzijds de participatie van deze jongeren in vele projecten
en activiteiten bemoedigend is, maar dat er anderzijds per saldo geen sprake
is van het inlopen van achterstanden;overwegende, dat er onvoldoende samenhang bestaat in het beleid van de
verschillende ministeries ten aanzien van de jongeren uit etnische minderheden;verzoekt de regering een integraal plan van aanpak op te stellen in nauwe
samenwerking met de ministeries van OCW, SZW, Justitie en VWS, op de gebieden
van toegangskwalificaties voor het hoger voortgezet onderwijs, het voorkomen
van schooluitval, de toeleiding naar werk, criminaliteitspreventie, preventief
jeugdbeleid, opvoedingsondersteuning en hulpverlening en (in het verlengde
van de motie-Rabbae) de allochtone leerlingenbegeleiders;verzoekt de regering om afstemming dan wel overeenkomsten met de gemeenten
voorzover de specifieke aandacht voor de problemen van allochtone jongeren
het lokaal jeugd- en jongerenbeleid betreft;verzoekt de regering voldoende middelen te reserveren c.q. te genereren
om de uitkomsten van dit plan te kunnen bekostigen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Noorman-den Uyl, Dittrich en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12 (25001).MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Een tweede aspect dat ik naar voren wil brengen, betreft het
feit dat het beleid ten aanzien van het opheffen van de achterstand van allochtone
werknemers met name bij het Rijk onvoldoende gerealiseerd is. De taakstelling
is niet gehaald. De reactie van de minister in eerste termijn is voor mij
en anderen hier aan tafel reden om de volgende motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de evenredige vertegenwoordiging van etnische minderheden
in dienst van de rijksoverheid nog niet is gerealiseerd;overwegende, dat een aantal ministeries nog ver weg is van het realiseren
van de taakstelling;overwegende, dat ook de evenredige vertegenwoordiging qua inschaling gemiddeld
nog ver weg is;van mening, dat de aanbevelingen die in het EMO-2 rapport zijn gedaan,
ingevoerd dienen te worden;verzoekt de regering het voorkeursbeleid daadwerkelijk te realiseren,
en een gedragscode en een klachtenreglement op de ministeries in te voeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Noorman-den Uyl, Dittrich en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (25001).MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! Ik wil vervolgens iets zeggen over de manier waarop het beleid
wordt gevoerd. Eenmaal per jaar krijgen wij een overzicht van de activiteiten
op het gebied van het minderhedenbeleid. Echter, de samenhang en vooral de
doelmatigheid van de genomen maatregelen komen onvoldoende uit de verf. In
eerste termijn heb ik hier uitvoerig bij stilgestaan en de minister heeft
toen verwezen naar een aantal rapporten. Naar mijn mening is het echter van
belang dat de Kamer frequent en veel meer op het punt van de resultaten ingelicht
wordt. Ook is het van belang dat wij betrokken worden bij het formuleren van
de doelstellingen op het gebied van het minderhedenbeleid en vooral bij het
inhalen van achterstanden. Daarom is de volgende motie geconcipieerd.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de achterstandsbestrijding van minderheden primair resultaatgericht
moet zijn;overwegende, dat er thans onvoldoende samenhangend inzicht bestaat in
de resultaten, de doelmatigheid en de effectiviteit van projecten en het gevoerde
achterstandsbeleid;van mening, dat de Kamer hierover met hogere frequentie geïnformeerd
dient te worden opdat het resultaat van het gevoerde beleid in kwalitatieve
en kwantitatieve zin toeneemt;verzoekt de regering gefaseerd te komen tot een effectrapportage van de
resultaten van achterstandsbestrijding van etnische minderheden en integratie
daarvan;verzoekt de regering daarover vervolgens jaarlijks te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Noorman-den Uyl, Dittrich en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (25001).Ik vraag mevrouw Noorman haar tweede termijn af te ronden.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Dat zal ik doen met twee korte opmerkingen, voorzitter.Het is van groot belang dat mensen uit minderheidsgroeperingen een plek
op de arbeidsmarkt vinden, bijvoorbeeld doordat zij via examens toegang vinden
tot functies en vakken. Het is jammer dat nog steeds gewacht moet worden op
instemming van het ministerie van Economische Zaken om ook examens in de landstaal
te kunnen doen. Ik vraag de minister om op grond van zijn coördinerende
en ondersteunende taken zijn collega te wijzen op het feit dat zijn medewerking
een grote bijdrage levert aan de slaagkans. Als de examens afgelegd kunnen
worden in de landstaal zullen de resultaten met 80% verbeteren.Voorzitter! In mijn eerste termijn heb ik gewezen op het feit dat het
minderhedenbeleid in Nederland niet alleen een Nederlandse zaak is. In wezen
is het een zaak voor alle Europese landen, ook als het gaat om achterstanden.
Onderzoek dat in Europees kader wordt gedaan, zeker nu wij het voorzitterschap
van Europa hebben, is van belang. Daarom heeft het mij bevreemd, dat onderzoeksaanvragen,
bijvoorbeeld voor onderzoek naar de positie van de tweede generatie jonge
vrouwen, niet gehonoreerd worden. Ik wil de aanvragen voor deze onderzoeken
nogmaals onder de aandacht van de minister brengen.De voorzitter:Het woord is nu aan mevrouw Dankers van de fractie van het CDA. Zij heeft
zeven minuten voor haar inbreng in tweede termijn.MevrouwDankers(CDA)Voorzitter! Ik neem aan dat ik, evenals de eerste spreker, naast die zeven
minuten nog voorleestijd krijg.Overigens, excuses voor de mensen die nu op de tribune zitten en proberen
dit debat te volgen. Ik meen dit excuus namens alle woordvoerders te kunnen
maken. Wij kunnen eigenlijk alleen maar wat moties afraffelen. Dat is ook
het gevolg van het feit dat de tweede termijn van het debat verschoven is
naar een ander tijdstip en apart wordt gehouden. Ik vind dit jammer. Desalniettemin
zal ook ik proberen in korte tijd het nodige voor het voetlicht te krijgen.Mevrouw Noorman zei al dat de conclusies van de rondetafelgesprekken vooropstonden
in het debat op 21 april. Vrijwel alle woordvoerders heb ik daarover positief
horen spreken. Het antwoord van de minister vond ik toch wat onhelder. Hij
zei op een gegeven moment dat het op onderdelen al gebeurde, maar gaf daarbij
niet aan op welke onderdelen hij doelde. Vervolgens werd naar de Miljoenennota
verwezen, waarin het kabinet plannen verder zal uitwerken. Ik vind dat
wat vaag. Ook in een debat op hoofdlijnen moet het in onze ogen mogelijk zijn
om concreter aan te geven waar de accenten in het beleid komen te liggen.
Ik hoop dat de minister dat in tweede termijn nadrukkelijk zal doen.Wat ons betreft komt het voor een groot gedeelte neer op een positieve
herwaardering van zelforganisaties. Ook op dit punt vond ik het antwoord teleurstellend.
Alhoewel de minister sprak van bruggen bouwen, kwam hij niet echt tegemoet
aan onze visie op het maatschappelijk middenveld en emancipatieprocessen.
In de afgelopen jaren zien wij als gevolg van het subsidiebeleid de infrastructuur
van de landelijke zelforganisaties uiteenvallen. Wij proeven steeds meer afstand
tot wat in de praktijk van het kabinetsbeleid terechtkomt. In onze ogen is
dit niet af te doen met een verwijzing naar de verantwoordelijkheid van de
gemeenten. Natuurlijk nemen zij een centrale plaats in, zeker naarmate de
positie waarin de verschillende groepen verkeren divers is. Met mevrouw Noorman
ben ik het eens als zij zegt dat het Rijk verantwoordelijk blijft voor de
resultaten van het beleid. De minister erkent naar aanleiding van opmerkingen
van collega Kamp de noodzaak van emancipatie om succesvol geïntegreerd
te kunnen functioneren. Die emancipatie gaat niet vanzelf en kun je niet in
je eentje bewerkstelligen. Daar heb je de groepsbeleving voor nodig of, zoals
ik het formuleerde, een thuishavengevoel in eigen kring. Hoe kun je als groep
een dynamisch proces hebben en de eigen verantwoordelijkheid op je nemen als
je bijvoorbeeld geen ruimte hebt om samen te komen, als je geen basissubsidie
krijgt om een landelijk netwerk te kunnen hebben? Mede namens de GroenLinks-fractie
stel ik daarom de volgende motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,kennisnemend van de verslagen van de rondetafelgesprekken over het integratiebeleid
voor minderheden;overwegende, dat de eigen (vrijwilligers)organisaties van etnisch-culturele
minderheidsgroepen een belangrijke rol vervullen bij het proces van integratie;verzoekt de regering extra inspanningen te verrichten om op lokaal en
landelijk niveau de totstandkoming van netwerken van vrijwilligersorganisaties
van etnisch-culturele minderheidsgroepen te bevorderen en faciliteiten daartoe
ter beschikking te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dankers en Oedayraj Singh Varma.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15 (25001).MinisterDijkstalHet is mij niet helemaal duidelijk wat precies met het dictum beoogd wordt.MevrouwDankers(CDA)De regering wordt gevraagd om extra inspanningen te verrichten om de totstandkoming
van zelforganisaties op lokaal en landelijk niveau te bevorderen.De voorzitter:Dit zullen wij te zijner tijd terugvinden in de tegenbegroting van het
CDA.MevrouwDankers(CDA)Nee, ik ga ervan uit dat de minister het regelt, onder andere in het kader
van het implementeren van een aantal conclusies van de rondetafelgesprekken,
waar ook hij positief tegenover stond.MinisterDijkstalHet is mij toch niet duidelijk. Je kunt langs twee wegen redeneren. Je
kunt pleiten voor een subsidieregeling op rijksniveau om organisaties die
aan bepaalde criteria voldoen rechtstreeks te subsidiëren. Als je dat
wilt, moet je aangeven aan welke organisaties je denkt en moet je duidelijk
maken waar het geld vandaan moet komen. Je kunt ook in samenspraak met andere
actoren bezien hoe je gezamenlijk witte plekken in organisaties kunt opvullen.
Welke mensen moet je activeren om tot samenhang te komen? Wordt op de eerste
of de tweede lijn gedoeld of denkt mevrouw Dankers wellicht aan een combinatie?MevrouwDankers(CDA)Juist, ik bedoel alle twee. Volgens mij staat dit ook duidelijk in het
dictum. Als de minister de motie voor ogen krijgt, kan hij dat ook zelf zien.
Ik zou het jammer vinden, als hij zou zeggen: nou moet u het maar eens allemaal
aangeven. Wat ik in deze motie heb proberen te verwoorden, zijn de gevoelens
die naar mijn mening door vrijwel alle sprekers in eerste instantie zijn geuit.
Zij staan namelijk positief tegenover een herwaardering van de positie van
de zelforganisaties. Ook de minister heeft daar in zijn antwoord zo nu en
dan gewag van gemaakt. Wij proberen nu wat concretere toezeggingen over tafel
te krijgen. Omdat de minister die toezeggingen in eerste instantie zelf niet
heeft verwoord, tracht ik hem die uitspraken nu via een motie te ontlokken.
Nogmaals, in mijn ogen zijn beide noodzakelijk. Gemeenten zullen opgeroepen
moeten worden om faciliteiten te verlenen aan die organisaties die binnen
hun grenzen actief kunnen zijn. Ook de minister weet dat er, waar het om allochtone
groepen gaat, door de verspreiding over het land vaak sprake is van een behoorlijke
verdunning. Daarom zijn er dan ook landelijke koepels nodig om de lokale groepen
te stimuleren.De heerPoppe(SP)Voorzitter! Wij kennen in Nederland de vrijheid van organiseren. En die
moeten wij vooral koesteren. Verder moeten wij vooral goed luisteren naar
organisaties van etnische minderheden. Ik neem aan dat mevrouw Dankers zelforganisatie
langs etnische lijnen wil bevorderen. Voor wat voor organisatievormen wil
zij dit echter laten gelden? Geldt dit voor de diverse verenigingen die er
in Nederland zijn, omdat wij het uit een oogpunt van integratie erg fijn zouden
vinden, als deze mensen daaraan deelnemen?MevrouwDankers(CDA)U weet net zo goed als ik dat al die verenigingen in Nederland volgens
onze gekoesterde vrijwilligerscultuur voor een heel groot gedeelte gesubsidieerd
worden. Meestal gebeurt dat indirect. Voetbalclubs voetballen meestal op sportvelden
die door een gemeente aangelegd worden. Wij hebben het dus graag dat een Marokkaanse
voetbalclub zich meldt, want dan hebben wij weer een activiteit waardoor jongelui
kunnen integreren.De heerPoppe(SP)Dit is eigenlijk een vorm van segregatie. Daarom wil ik u vragen of wij
dat nou wel moeten bevorderen. Moeten wij niet bevorderen dat mensen, van
welke afkomst dan ook, in het algemeen aan een sport deelnemen?MevrouwDankers(CDA)In mijn ogen is dat helemaal geen vorm van segregatie. Ik heb er in eerste
instantie nogal wat tijd aan besteed om uit te leggen dat in onze ogen integratie
vooral succesvol kan zijn, als je via de organisaties in eigen kring tot die
emancipatie kunt komen. In die zin zijn wij er zeer voor dat ook van overheidswege
bevorderd wordt dat die zelforganisaties tot stand komen.Voorzitter! Voor alle duidelijkheid herhaal ik nog even dat zelforganisaties
volgens ons ook betreffen geloofsgemeenschappen of instellingen op levensbeschouwelijke
grondslag. De minister heeft in zijn antwoord de beeldspraak van bruggen bouwen
gebruikt, maar ik vond het hier en daar wat verwarrend overkomen. Dat geldt
voor het mondelinge antwoord, maar ook voor het nalezen. Soms dacht ik dat
de brug eraan kwam, maar dan werden de pijlers er weer onderuit getrapt. Heb
ik het goed begrepen dat de minister positief reageert op onze stelling dat
geloofsgemeenschappen of instellingen op levensbeschouwelijke grondslag partners
zouden kunnen zijn of zelfs zouden moeten zijn in de wederkerigheid van het
proces van integratie van groepen mensen? Met andere woorden: heb ik het goed
begrepen dat zij volwaardig deel uitmaken van het kleurrijke mozaïek,
het beeld dat ik gebruikt heb? Daarmee wordt dan tevens de Nederlandse traditie
bevestigd van dialoog, tolerantie en het in harmonie zoeken naar een vredevolle
samenleving.Mevrouw Netelenbos is er vanavond niet bij, maar misschien wil minister
Dijkstal onze opmerkingen aan haar adres doorgeven. Wij zijn blij met haar
antwoord waaruit blijkt dat de imamopleiding door, voor en vanuit de islamitische
gemeenschap steeds dichterbij komt. Wij hopen dat dit voorbeeld gevolgd zal
worden door andere religies voor de opleiding van hun geestelijk leiders.Wij hebben geen antwoord gehad op onze vraag wat het kabinet gaat doen
met het RTOM. Ook de brief die ik heden aangereikt kreeg, maakt hier geen
gewag van. Ik doel dus op het rondetafeloverleg oudere medelanders van de
ouderenbonden en de zelforganisaties. Wij vinden dat jammer, want momenteel
is het ouderenbeleid van groot belang, aangezien de eerste generatie minderheden
tot de groep ouderen gaat behoren. Vandaar dat ik daarover een motie heb opgesteld.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat voor de nabije toekomst de huisvesting van allochtone
ouderen een belangrijk aandachtspunt betreft;voorst overwegende, dat voor deze groep ouderen de geloofs- en identiteitsbeleving
vaak een centrale positie inneemt;van oordeel, dat het de vraag is of in deze behoefte wordt voorzien;verzoekt de regering te onderzoeken of het scheppen van specifieke voorzieningen
en/of het oprichten van identiteitsgebonden instellingen voor allochtone ouderen
nodig en wenselijk is,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Dankers. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (25001).MevrouwDankers(CDA)Voorzitter! Wat mij is opgevallen in de beantwoording in eerste termijn,
is dat de minister niet of nauwelijks is ingegaan op mijn opmerkingen inzake
de bestrijding van racisme, discriminatie en extremisme.MinisterDijkstalDit is een beetje een gotspe. Op het moment dat ik dat uitgebreid wilde
gaan doen, was de tijd zover verstreken dat de voorzitter mij verzocht om
direct af te ronden. Ik ben er een beetje teleurgesteld over dat u dit nu
zo zegt, omdat ik niet nagelaten heb – juist in de afgelopen vijf maanden –
om op vele momenten en in vele toonaarden zeer uitgebreid op dit onderwerp
in te gaan. Als u daar zoveel belangstelling voor had, had u mij ook wel eens
eerder naar de Kamer kunnen laten roepen. Ik vind het dus een beetje flauw
dat u op deze manier spreekt over een zo essentieel onderwerp.MevrouwDankers(CDA)Ik stond er niet helemaal bij stil dat de oorzaak er kennelijk in was
gelegen dat u op het moment dat u daarover wilde spreken door de voorzitter
het woord werd ontnomen. Ik meen dat wij toch zo'n anderhalf uur hebben mogen
luisteren. Ik neem het echter terug, want dit was de bedoeling niet. Ik neem
aan dat wij op 25 juni verder van gedachten zullen wisselen over dit onderwerp.Voorzitter! Rest mij nog om in het kader van de arbeidsparticipatie te
voldoen aan iets dat ik had beloofd in de eerste termijn, namelijk een uitspraak
vragen, mede naar aanleiding van de bewegingen die de fractievoorzitter van
de PvdA maakte, over de wijze waarop de arbeidsparticipatie het beste te bevorderen
is.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er aan het verplicht registreren van allochtonen door
werkgevers die nodige haken en ogen zitten;overwegende, dat specifieke regelgeving overbodig is wanneer met algemene
regelgeving adequaat achterstanden kunnen worden bestreden;voorts overwegende, dat er in het najaarsoverleg een veelbelovend akkoord
is gesloten;van oordeel, dat er daarnaast serieuze bouwstenen zijn voor een volwaardig
alternatief, zoals het accentueren van de voorbeeldfunctie in overheid en
bedrijfsleven, het stimuleren van etnisch ondernemerschap en het introduceren
van een keurmerk;nodigt de regering uit een plan van aanpak uit te werken op basis van
succesvol gebleken projecten, als alternatief voor de Wet BEAA en het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel SAMEN,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Dankers. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (25001).MevrouwDankers(CDA)Voorzitter! Ik heb nog één korte motie die met de arbeidsparticipatie
te maken heeft.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat arbeidsparticipatie van hogeropgeleide allochtonen van
groot belang is, onder andere met het oog op de positieve beeldvorming;kennisnemend van de goede resultaten van het project Toplink dat tot doel
heeft hogere bestuurs- en managementfuncties door meer vrouwen te laten vervullen;nodigt de regering uit om naar analogie van het project Toplink een databank
voor geïnteresseerde hogeropgeleide allochtonen op te (doen) zetten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Dankers. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (25001).MevrouwDankers(CDA)Ik het deze motie ingediend, omdat ik het antwoord dat ik wel aantrof
in de brief van 7 mei onvoldoende vond.MinisterDijkstalDoelt u met die databank op functies bij de overheid of betreft het meer
een nationale computer?MevrouwDankers(CDA)Het betreft alle hogere functies, vacatures, managementfuncties, adviesfuncties
die te vergeven zijn. Het moet dus echt naar analogie van het project Toplink
gebeuren. Dat is niet alleen een databank van mensen die eventueel een plek
zoeken, maar daarin is ook ruimte om actief te werven en om functies te zoeken
waar men geïnteresseerde vrouwen naar toe kan geleiden. In dit geval
doel ik dan op de hoger opgeleide allochtonen.MinisterDijkstalDat begrijp ik wel, maar is het bedoeld voor markt en overheid?MevrouwDankers(CDA)Ja.De heerDittrich(D66)Ik heb twee minuten spreektijd. Het is twee voor twaalf. Gezien de geringe
spreektijd die mij nog rest, zal ik ingaan op één punt en mij
verder beperken tot het voorlezen van enkele moties.Op 5 mei jongstleden heeft het Vlaams Blok een televisiespotje uitgezonden
met racistische en discriminatoire elementen. Het spotje was gefilmd in Breda,
er werden Antilliaanse mensen getoond en er werd gesuggereerd dat zij criminelen
waren. Ik vraag onze minister of hij er in Europees verband bij de Belgische
autoriteiten op kan aandringen dat dit soort televisie-uitzendingen tegengegaan
wordt. Het Landelijk bureau racismebestrijding heeft een theorie over de wijze
waarop dit juridisch mogelijk is. Kortheidshalve verwijs ik daarnaar. Ik vraag
de minister wel of hij hierop wil reageren.Voorzitter! Ik zal nu vier moties voorlezen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de participatie van leden van etnische groepen in organisaties,
instellingen en bedrijven te wensen overlaat;overwegende, dat het van belang is dat de multiculturele samenleving ook
daar gestalte krijgt;verzoekt de regering een taskforce in te stellen, die door dialoog met
dergelijke organisaties, instellingen en bedrijven de participatie van leden
van etnische groepen aldaar probeert te verhogen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Noorman-den Uyl, Dankers
en Oedayraj Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (25001).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat op scholen met veel leerlingen uit etnische groepen een
klimaat dreigt te ontstaan waarin homoseksualiteit wordt veroordeeld;overwegende, dat sommige leden van etnische groepen homoseksualiteit als
minderwaardig beschouwen en als zodanig ook behandelen;overwegende, dat de emancipatie van homoseksuelen in de afgelopen decennia
een belangrijke verworvenheid is die behouden en zo nodig verder ontwikkeld
moet worden;verzoekt de regering:- een landelijk onderzoek in te stellen naar de houding van leden
van etnische groepen ten aanzien van homoseksualiteit en homo-emancipatie,
en na te gaan in hoeverre er sprake is van bewuste of onbewuste discriminatie;- doeltreffend beleid te ontwikkelen om acceptatie van homoseksualiteit
en homo-emancipatie door deze leden van etnische groepen te bevorderen,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Noorman-den Uyl en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (25001).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat leden van etnische groepen in toenemende mate via de
satelliet naar televisiezenders uit de landen van herkomst kijken zonder kennis te nemen van de Nederlandse televisie;overwegende, dat deze ontwikkeling niet bevorderlijk lijkt te zijn voor
de integratie van etnische groepen in de samenleving;verzoekt de regering de Kamer op korte termijn een notitie te sturen waarin
de media en de multiculturele samenleving centraal staan en waarin tevens
het beleid terzake van de afgelopen jaren wordt geëvalueerd,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Noorman-den Uyl en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 22 (25001).De heerDittrich(D66)Ik hoef deze moties niet toe te lichten, omdat zij voortvloeien uit mijn
eerste termijn. Ik zal nu mijn laatste motie voorlezen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat het concept "De wijk is van ons Allemaal" de participatie
van leden van etnische groepen en autochtonen in buurten en wijken op lokaal
niveau op goede wijze heeft gestimuleerd, waardoor de integratie daadwerkelijk
is bevorderd;overwegende, dat het van belang is dat de multiculturele samenleving door
de mensen zelf gedragen wordt;verzoekt de regering de in het kader van "De wijk is van ons Allemaal"
in de loop van 1997 en 1998 te realiseren projecten in hun continuïteit
te waarborgen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Dittrich, Noorman-den Uyl en Oedayraj
Singh Varma. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (25001).De heerDittrich(D66)Deze motie heb ik ingediend, omdat ik de beantwoording van de minister
in de brief op dit punt niet voldoende duidelijk vond.Ik rond af met te zeggen dat er nog zo ontzettend veel meer te zeggen
is, wat mij niet is toegestaan in twee minuten spreektijd. Ik hoop dat wij
snel op een constructieve manier opnieuw met de minister van Binnenlandse
Zaken en misschien ook met de staatssecretaris van onderwijs, de minister
van Sociale Zaken en andere bewindslieden om de tafel kunnen gaan zitten.
Ik vind dat dit onderdeel van het beleid dat wij voeren, eigenlijk continu
op de politieke agenda moet staan.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik sluit mij aan bij de vraag die mevrouw Noorman heeft gesteld over de
rondetafelconferentie en ik zal deze niet herhalen.Over de media heeft collega Dittrich ook namens mij een motie ingediend.
Ik denk dat het belangrijk is dat er een notitie of een beleidsbrief komt.
Het antwoord dat wij van de staatssecretaris hebben gekregen, is wel interessant,
maar het gaat niet verder dan een rapportage. Ik denk dat het belangrijk is
om over te gaan tot een notitie.Dan kom ik op de zelforganisaties, waarover wij in eerste termijn erg
veel hebben gesproken. Het is belangrijk dat wij de zelforganisaties verantwoordelijkheid
geven om mee te doen in de maatschappij. Als het gaat om mobilisatie van de
eigen gemeenschap, denk ik dat het belangrijk is om te kijken naar de herwaardering
van de zelforganisaties. Ik was niet zo tevreden met het antwoord van de minister
hierover.De minister heeft ons een brief gestuurd, waarin staat dat het beleid
rond de zelforganisaties voor 1998 geëvalueerd zal worden. Ik vraag de
minister om vóór 1998 te vertalen als bij de begrotingen voor
VWS en Binnenlandse Zaken, zodat wij kunnen kijken naar de positie van zelforganisaties
en de subsidiëring daarvan.Naar mijn mening staat er een bedrag van 2 mln. voor subsidiëring
van zelforganisaties. Als ik een optelsom maak van wat ik weet dat er wordt
gesubsidieerd, is dat niet meer dan 4 ton. Als wij kijken naar de verantwoordelijkheid
die de zelforganisaties zullen krijgen, denk ik dat het belangrijk is dat
wij bij de begrotingsbehandeling over meer informatie kunnen beschikken en
daarover kunnen praten.Mijn fractie vindt het van groot belang om over het minderhedenbeleid
niet één keer per jaar te praten, heel snel en over alles op
een rijtje, maar minimaal twee keer per jaar, met alle betrokken ministers.
Ik weet dat het ook aan ons ligt, maar ik zal in de procedurevergadering vragen
om alle betrokken ministers erbij te halen.Een ander punt dat mijn fractie van belang vindt, is dat de coördinatie
van het minderhedenbeleid veel strakker kan. Ik wil niet zeggen dat deze zwak
is, want de minister is wel heel enthousiast. De ambtenaren die erover gaan,
ken ik en ik weet dat zij er erg veel energie in steken. Ik vind het toch
belangrijk om te weten hoe Binnenlandse Zaken als coördinator met de
verschillende departementen probeert te overleggen. Hoe vaak vindt er overleg
plaats? Wat komt daaruit? Wij hebben er geen inzicht in. Voor mijn fractie
is een zwaardere coördinatie bij het minderhedenbeleid van groot belang.Ik heb nog ontzettend veel te vertellen, maar in één minuut...De heerPoppe(SP)Bij het nalezen van het verslag van de eerste termijn – dat is het
voordeel van het uit elkaar halen van de eerste en de tweede termijn –
heb ik mij er weer over verbaasd dat er zo weinig is gesproken over segregatie
langs etnische lijnen, het ontstaan van witte en zwarte wijken en het risico
dat daaraan verbonden is. Een van die risico's is dat de integratie, die iedereen
zo graag wil, niet van de grond komt of op z'n minst ernstig wordt geremd.
De minister is in eerste termijn niet ingegaan op dit deel van mijn inbreng
en mijn vragen, terwijl dat volgens mij wel gebruikelijk is. Daarom zal ik –
zonde van de tijd – een paar dingen moeten herhalen.Is het niet zo dat het volkshuisvestingsbeleid rigoureus om moet indien
wij het segregatieproces willen keren? Waarom wordt niet serieus gekeken naar
mogelijkheden om via woningtoewijzingssystemen tot meer spreiding te komen?
Dat moet dus niet op basis van een verplichting – dat heb ik in eerste
termijn hopelijk voldoende duidelijk gemaakt – maar op basis van overleg
tussen woningzoeken den, mogelijk ook zelforganisaties van allochtonen,
en de verhuurders en de gemeenten. Op een bepaald punt beleid maken en sturing
aanbrengen, is niet altijd hetzelfde als een verplichting. Ik wil natuurlijk
niemand aantasten in zijn vrijheid van woningkeuze, maar het huidige systeem
beperkt die vrijheid van woningkeuze juist dermate dat er concentratiewijken
naar inkomen en daarmee ook langs etnische lijnen ontstaan. Dat is juist het
gevolg van een onvrijheid in de woningkeuze. Ik wil nu van de minister horen
of hij bereid is om naar een oplossing te zoeken die dit fenomeen tegengaat.
Natuurlijk heeft dit onder andere te maken met het volkshuisvestingsbeleid.
Segregatie kent vele oorzaken, maar woonruimteverdeling is daar niet de minste
van.Hetzelfde geldt voor de segregatie in het onderwijs. De staatssecretaris
is er niet, maar dit zal wel worden overgebracht. Dat heeft natuurlijk weer
een relatie met het ontstaan van inkomenswijken. Het antwoord van de staatssecretaris
van OCW op mijn vraag hierover was ongeveer: "Wij doen ons best, maar het
kan nu eenmaal vriezen of dooien. Scholen met leerlingen van veel verschillende
nationaliteiten krijgen een betere toerusting, maar in een land met vrijheid
van schoolkeuze kun je ouders niet dwingen om te kiezen voor een school in
de buurt. Er zijn succesfactoren; sommige scholen doen het fantastisch en
andere scholen kunnen daarvan leren." Dat was zo'n beetje het antwoord van
de staatssecretaris. De vraag is echter of wij het laten bij de maatregelen
die het ontstaan van witte en zwarte scholen kennelijk niet voorkomen of dat
wij daar echt iets aan doen. Daarvoor lijkt mij op z'n minst een gedegen onderzoek
naar het verschijnsel "witte vlucht" noodzakelijk en daarvoor dien ik een
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de segregatie langs etnische lijnen in het onderwijs
soms nog sterker is dan op basis van de bevolkingssamenstelling te verwachten
is;van mening, dat segregatie in het onderwijs voor integratie ongewenst
is;verzoekt de regering een onderzoek in te stellen naar het verschijnsel
"witte vlucht" in het onderwijs,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Poppe en Oedayraj Singh Varma.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 23 (25001).De heerPoppe(SP)Tot slot ga ik in op de inburgering van aankomers en de wachtlijsten.
Vorig jaar stonden 11.000 mensen op de wachtlijst voor de Nederlandse taal.
Dat zijn dus mensen die graag Nederlands willen leren en die daarom op die
wachtlijst staan. Een kabinet dat de mond vol heeft van integratie, kan dat
probleem niet laten voortbestaan. Het zou zelfs de hoogste prioriteit moeten
krijgen, maar het krijgt dat niet. De staatssecretaris heeft verwezen naar
een nu lopend onderzoek naar wat er nu precies zou moeten gebeuren. Eind april
zou dat onderzoek klaar zijn. Het is vandaag 12 mei en ik heb nog niets gezien.
Wanneer krijgen wij het resultaat van dat onderzoek?MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik heb een vraag over de mede door mij ondertekende motie en de motie
die door mevrouw Dankers is ingediend. Wat bedoelde de heer Poppe met zijn
vraag over de zelforganisaties? Is hij voor algemene organisaties of ziet
hij zelforganisaties van immigranten als een belangrijke groep? Ik kan mij
niet voorstellen dat Marokkaanse vrouwen die zich bezighouden met hun strijd
voor een zelfstandig verblijfsrecht, dat in een algemene organisatie zouden
kunnen doen. Of heb ik het verkeerd begrepen?De heerPoppe(SP)Als u het zo begrepen hebt, hebt u het een beetje verkeerd begrepen. Mijn
vraag was wat op het punt van zelforganisatie precies moet worden bevorderd.
Wij hebben vrijheid van organisatie. Wij moeten dus niet alleen elke organisatie
in stand houden, maar wij moeten er vooral ook gebruik van maken en wij moeten
de mensen via hun vorm van organisatie invloed laten uitoefenen. Dat mag wel
bevorderd worden, maar de motie inzake het onderzoek naar de "witte vlucht"
en de witte en zwarte scholen die dreigen te ontstaan, spreekt uit dat die
ontwikkeling slecht is voor de integratie. Daarom zeg ik: als mensen, waar
zij ook vandaan komen, zich – voor een voetbalorganisatie of voor welke
organisatie dan ook – groeperen op basis van hun afkomst, vind ik dat
eigenlijk niet goed. Het is veel beter als sport verbroedert op het voetbalveld.
Op specifieke punten ontstaan echter specifieke organisaties. Daar ben ik
het mee eens.De voorzitter: Noorman-den UylDe heerKamp(VVD)Mevrouw de voorzitter! De belangrijkste Kamerdebatten van dit jaar over
het integratiebeleid voor etnische minderheden zijn niet die van 21 april
en van vandaag met de minister van Binnenlandse Zaken. De belangrijkste debatten
waren die welke de afgelopen twee weken zijn gevoerd over het minimumloon.Tijdens de eerste termijn van het integratiedebat bleken de woordvoerders
het op hoofdpunten eens. Ieder zinnig mens in de Kamer is van mening, dat
iedereen die legaal in het land is, of hij nu allochtoon of autochtoon is,
recht heeft op gelijke ontplooiingskansen. Evenzeer zijn wij het er gelukkig
met elkaar over eens, dat extra aandacht van de overheid nodig is voor de
mensen en groepen van mensen die minder kansen hebben dan anderen. Die extra
aandacht moet er bovendien zijn van bedrijven, instellingen en medeburgers,
al is het maar vanwege het algemene belang bij een rechtvaardige, evenwichtige
en stabiele samenleving. Ook over de noodzaak om discriminatie te blijven
bestrijden zijn wij het eens.Maar de vraag is dan waarom het ondanks die overeenstemming toch niet
goed gaat met een onevenredig groot deel van de inwoners van ons land die
tot een etnische minderheidsgroep behoren. Om gelijke ontplooiingskansen te
kunnen hebben, moet je geïntegreerd zijn. Integreren doe je door de taal
goed te spreken, door de samenleving te kennen en door je zodanig in te zetten
en zodanig te gedragen, dat je daar op eigen kracht volwaardig deel van kunt
gaan uitmaken. Integreren doe je door te werken. Werk geeft financiële
onafhankelijkheid, maar werk geeft ook collega's en gedeelde
belangen, perspectief, kansen en regelmaat. Werk zorgt voor zelfvertrouwen
en maakt dat je voor je kinderen een oriëntatiepunt binnen de samenleving
en een voorbeeld kunt zijn. Het grote drama in Nederland is, dat de mensen
voor wie werk het belangrijkst is, zij die nog niet zijn geïntegreerd,
het minst werken. Het feit ligt er dat slechts drie van de tien mensen van
Turkse en Marokkaanse afkomst werken. Bij de grote en groeiende groep voormalige
vluchtelingen zijn dat er nog minder. Het gevolg is dat velen van de eerste
generatie migranten niet integreren en velen van de volgende generatie marginaliseren.
Uiteindelijk resulteert dat in drie tot zes keer zo hoge criminaliteitscijfers.Werk is de sleutel tot integratie en was daarom ook het motto van het
kabinet. Wij weten hoe het komt dat de arbeidsparticipatie te laag is. In
onze hoog ontwikkelde en welvarende samenleving, een kennissamenleving, is
er weinig werk voor laag geschoolden met een andere culturele achtergrond
en een taalachterstand. Voorzover dat werk er wel is, zijn er twee problemen.
Het werk komt niet op de markt, bijvoorbeeld de persoonlijke dienstverlening,
omdat de voorgeschreven prijs van de arbeid zo hoog is. De prikkel om het
werk dat wel op de markt komt ook daadwerkelijk te verrichten, is te gering.
Voor mensen met de laagste inkomens geldt dan vaak: werken of niet werken,
het inkomen blijft gelijk.Toen ik op 21 april zei dat de VVD-fractie van mening is dat het kabinet
redelijk op koers ligt, dacht ik op het hoofdpunt van de arbeidsparticipatie
aan de economische groei en daarmee aan de groei van de werkgelegenheid in
totaliteit. Ik dacht aan de verlaging van de lastendruk op de loonkosten aan
de onderkant. En ik dacht aan het wetsvoorstel over een wijziging wat betreft
het minimumloon ingevolge de afspraken in het regeerakkoord.MevrouwDankers(CDA)Voorzitter! Waarom hangt de heer Kamp zelfs in tweede instantie het minderhedendebat,
waarvan hij zegt dat het zo belangrijk is, kennelijk uitsluitend op aan het
werken onder het minimumloon dan wel het naar beneden brengen van het minimumloon?
Is dat de kwaliteit van de samenleving die hij wil bereiken voor de integratie
van minderheden?De heerKamp(VVD)Of ik het daar uitsluitend aan ophang kunt u zien aan het eind van mijn
betoog. Het gaat natuurlijk niet om het verlagen van het minimumloon, maar
om het werken, de arbeidsparticipatie, die ook evenredig moet zijn onder de
groepen van etnische minderheden. Het verlagen van het minimumloon met behoud
van het sociale minimum en onder voorwaarden, zoals die door het kabinet oorspronkelijk
zijn geformuleerd, is niet meer dan een middel. Het is geen doel, maar een
middel.Ik heb aangegeven, dat wij op het punt van de arbeidsparticipatie aan
drie ontwikkelingen dachten toen wij zeiden dat het kabinet redelijk op koers
lag. Dat Partij van de Arbeid en D66 het kabinet de vorige week noopten om
het voorstel inzake het minimumloon in te trekken, is een harde klap voor
het integratiebeleid. Het wetsvoorstel zou de integratieproblematiek niet
oplossen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)De heer Kamp besteedt veel aandacht aan het minimumloon in het debat over
minderheden. Het is belangrijk indien migranten werk krijgen, maar waarom
koppelt hij het minimumloon aan dit debat? Moeten migranten onder het minimumloon
werken?De heerKamp(VVD)Absoluut niet. Er mag geen enkel onderscheid worden gemaakt, bij welke
maatregel dan ook, tussen migranten of niet-migranten, allochtonen of autochtonen.
De leden van etnische minderheidsgroepen maken een onevenredig groot deel
uit van de laagopgeleiden die op de arbeidsmarkt komen. Te constateren valt
dat het voor deze groepering op de arbeidsmarkt moeilijk is. Ook kan men constateren
dat dit het gevolg is van een aantal ontwikkelingen. Van bijvoorbeeld de Turkse
en Marokkaanse groep zijn er maar drie op de tien die twaalf uur of meer per
week werken. Dat is een heel laag percentage. Deze uitkomst is erg slecht
omdat de arbeidsparticipatie belangrijk is voor de integratie. Als je integratie
wilt, wil je ook arbeidsparticipatie. Een van de middelen daartoe is iets
te doen aan het minimumloon onder bepaalde voorwaarden met behoud van het
sociale minimum.MevrouwDankers(CDA)De heer Kamp zei dat er, doordat het kabinet het wetsvoorstel heeft ingetrokken,
een grote streep wordt gezet door het bereiken van de doelen van het minderhedenbeleid.
Ik wil graag dat de heer Kamp dit aantoont. Zoiets roepen is gemakkelijk.
In eerste termijn hebben we al gesproken over het fenomeen evenwichtig betoog,
maar ik zie dat er van zijn zeven minuten spreektijd er drieëneenhalf
gaan over de kennelijke onvrede van de VVD over de discussie omtrent een tijdelijke
ontheffing van het minimumloon voor een klein aantal mensen. Daardoor zou
ineens het minderhedenbeleid niet meer kunnen slagen. Ik wil graag dat de
heer Kamp dit aannemelijk maakt.De heerKamp(VVD)Ik heb gezegd dat het een harde klap is voor het integratiebeleid. Volgens
onze analyse is het noodzakelijk dat integratie wordt bereikt door de arbeidsparticipatie
op zijn minst op een evenredig niveau te brengen. Eigenlijk moet het iets
meer dan evenredig zijn, omdat arbeidsparticipatie voor iedereen belangrijk
is. Voor nog niet geïntegreerden is het extra belangrijk omdat het een
goed middel voor die integratie is. Indien een mogelijkheid om dat te bereiken
uit handen wordt geslagen, is dat volgens onze analyse een harde klap voor
het integratiebeleid.De heerPoppe(SP)Ik krijg de indruk dat voor de VVD het laagste minimumloon nog niet laag
genoeg is voor allochtonen. Ik vind dit een rotwoord maar ik bedoel er Nederlanders
mee die niet oorspronkelijk uit Nederland komen. In de tijd van de gastarbeiders
speelde dit probleem ook een rol. Mensen kwamen hier voor de laagstbetaalde
banen. Misschien is dit wel de reden waarom er in die groepering nog steeds
problemen zijn. Ik snap niet dat de VVD kan zeggen dat het niet verlagen van
het minimumloon een harde klap voor de integratie is. Dat houdt zonder meer
in dat integratie werken voor minder dan het minimumloon betekent.De heerKamp(VVD)U zegt dat het loon voor allochtonen voor de VVD niet laag genoeg kan
zijn. Ik kan alleen maar hopen dat u dit niet meent of dat u
niet denkt dat de VVD deze mening is toegedaan. De VVD zegt altijd dat iedere
maatregel in dit land voor iedereen in gelijke omstandigheden moet gelden.
Het maken van een onderscheid tussen allochtonen en autochtonen is volstrekt
zinloos, niet gerechtvaardigd en niet functioneel. Alle maatregelen moeten
dus voor iedereen gelden. Waarom willen wij het minimumloon aan de onderkant
aanpassen? Wij willen dat het loon in overeenstemming is met de waarde van
de arbeid, zodat iedereen die kan werken dat ook doet. Wij willen tevens dat
de arbeidsparticipatie onder leden van etnische minderheidsgroepen verbeterd
wordt, omdat op die manier de integratie van die groepen gestimuleerd kan
worden. Het is namelijk onze wens dat ieder individu volwaardige ontplooiingskansen
krijgt in onze samenleving hetgeen op deze manier bereikt kan worden.De heerPoppe(SP)Ik trok de conclusie dat het laagste loon voor de minderheden kennelijk
nog niet genoeg is voor de VVD, omdat de heer Kamp zei dat het afwijzen van
het minimumloon door de Kamer een harde klap was voor het integratiebeleid.
Maar ik constateer toch dat het u erom gaat dat mensen werken. Het maakt daarbij
kennelijk niet zoveel uit of zij ervan rond kunnen komen. Als juist de arbeidsplaatsen
met lage inkomens alleen maar voor de minderheden gereserveerd worden, moeten
de minderheden wel in bepaalde inkomenswijken blijven wonen. Immers, andere
huren kunnen zij niet betalen. Vandaar mijn opmerking dat dit de integratie
niet bevordert.De heerKamp(VVD)Als u zegt dat het ons niet uitmaakt of men ervan rond kan komen, is dat
een misverstand. Ik herhaal wat wij steeds zeggen: wij vinden dat het sociale
minimum gehandhaafd moet worden.De heerDittrich(D66)Ik heb het gevoel dat de heer Kamp deze discussie er met de haren bij
sleept. Wat hij zegt, is ook innerlijk tegenstrijdig. Voor D66 is het onaanvaardbaar
dat alleenstaanden wél verplicht worden om onder het minimumloon te
werken en kostwinners niet. Daarom hebben wij ook in het debat over het minimumloon
een amendement ingediend. Ik hoor de heer Kamp hier tot mijn verrassing zeggen
dat de maatregelen voor iedereen moeten gelden. Dan was de VVD-fractie het
volgens mij ook niet eens met het wetsvoorstel van de regering. Als men meent
dat een maatregel voor iedereen moet gelden, beroept men zich op het gelijkheidsbeginsel.
En dat was nu juist de kern van de redenering van de D66-fractie voor het
amendement dat ertoe strekt om het op vrijwillige basis te doen, zodat alleenstaanden
en kostwinners onder het minimumloon kunnen werken. Daarvan zijn voorbeelden
genoeg. Ik kan de heer Kamp kopieën van brieven daarover geven. Zo willen
vluchtelingen wier diploma niet geheel overeenkomt met de vereisten in Nederland
voor een baan, best wel tijdelijk vrijwillig onder het minimumloon werken
om op die manier te bewijzen dat zij goed op de arbeidsmarkt kunnen meedraaien.De heerKamp(VVD)Het is verleden week voor heel Nederland duidelijk geworden dat dit argument
van D66 niet deugt. Het hele socialezekerheidsstelsel is gebaseerd op het
onderscheid tussen alleenstaanden en kostwinners. Dit heeft minister Melkert
glashelder gemaakt.De heerDittrich(D66)Hier ben ik het absoluut niet mee eens. Als de VVD dat heel hard roept,
wil dat nog niet zeggen dat het ook zo is.De heerKamp(VVD)Voorzitter! Ik zei dat het wetsvoorstel over het minimumloon de integratieproblematiek
niet zou oplossen. Wel zal het op het meest essentiële punt een belangrijke
verbetering op gang brengen. Uiteindelijk moet iedereen die kan werken, ook
werken, ongeacht de marktwaarde van de arbeid waar hij of zij toe in staat
is. De overheid moet daarbij onverkort het sociale minimum blijven garanderen.De kostenbesparing die het gevolg is van grotere arbeidsparticipatie en
het voor een deel zelf gaan verdienen van een inkomen door mensen die nu nog
voor het hele inkomen van het collectief afhankelijk zijn, zal gebruikt moeten
worden voor een opslag boven het sociale minimum van werkenden. Op die manier
kan ook de noodzakelijke financiële prikkel gerealiseerd worden.Het is triest dat er in deze kabinetsperiode niets meer van deze verbetering
komt. Dit geldt des te meer, omdat ieder jaar dat verloren gaat, de integratieproblematiek
moeilijker oplosbaar wordt. Wij zijn er helaas al aan gewend dat er in de
grote steden zwarte en witte scholen bestaan. Op de zwarte scholen zijn de
leerkrachten de eerste jaren een groot deel van de tijd bezig met het wegwerken
van taalachterstand bij de leerlingen. Autochtone en allochtone ouders van
kinderen zonder taalachterstand brengen hun kinderen naar andere scholen.De volgende stap zal zijn dat er na de zwarte scholen, Turkse, Marokkaanse
en Surinaamse scholen ontstaan. Veel mensen van bijvoorbeeld Turkse afkomst
wonen al bij elkaar, spreken thuis en in de buurt Turks, gaan naar Turkse
winkels, zitten in Turkse koffiehuizen, lezen Turkse kranten, kijken naar
Turkse tv-zenders en bezoeken hun eigen moskeeën waar Turkse imams hen
voorgaan. Als zij nu ook nog hun eigen scholen krijgen, waarbij alleen tijdens
de lessen Nederlands wordt gesproken, is de segregatie waar Frits Bolkestein
zes jaar geleden als een roepende in de woestijn al voor waarschuwde, een
feit geworden.Het is een harde noodzaak om deze trend te doorbreken door een beleid,
gericht op volledig arbeidsparticipatie en door meer in het algemeen duidelijk
te maken dat integratie in Nederland onmogelijk is voor wie zich niet in de
eerste plaats richt op de Nederlandse samenleving en de Nederlandse cultuur
en voor wie zich niet actief inzet om een plaats in de samenleving te verwerven
waar men recht op heeft, een volwaardige plaats met gelijke ontplooiingskansen.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)U introduceerde het nieuwe begrip "niet-geïntegreerden". U heeft
het ook weer over werk en over bevordering van integratie. Vindt u dat integratie
alleen maar bevorderd kan worden door middel van werk?De heerKamp(VVD)Ik weet niet of het woord "niet-geïntegreerden" een nieuw woord is.
Het gaat om mensen die nog niet geïntegreerd zijn. Iedereen maakt in
zekere zin en in een bepaald tempo een integratie proces door.
Het gaat erom of je uiteindelijk zodanig geïntegreerd bent dat je volwaardig
deel uitmaakt van de samenleving en volwaardig kansen krijgt in die samenleving.
Zolang dat nog niet het geval is, ben je voorwerp van zorg voor de overheid.
Mevrouw Oedayraj Singh Varma vraagt of het alleen om werk gaat. Nee, het gaat
niet alleen om werk. Deze keer en de vorige keer heb ik geprobeerd om aan
te geven dat werk wel een heel belangrijke voorwaarde is om te kunnen komen
tot integratie. Werk geeft regelmaat, perspectief, kansen, collega's, enz.
Er zijn allerlei dingen verbonden aan werk, waardoor je makkelijker, beter
en sneller integreert. Dat is het belang van werk, juist voor degenen die
nog niet geïntegreerd zijn.De heerDittrich(D66)Nu ik zo de bijdrage van de heer Kamp beluister, krijg ik de indruk dat
de VVD de zwartepiet legt bij leden van etnische groepen zonder werk. Uit
de bijdrage in eerste termijn van de heer Kamp meen ik mij ter herinneren
dat integratie een wisselwerking is. Het gaat over en weer. Het is dus niet
slechts dat etnische groepen een stap moeten doen. Nee, de autochtone bevolking
moet ook een stap doen. Het is over en weer elkaar beïnvloeden. Dat komt
helemaal niet meer terug in zijn bijdrage in tweede termijn. Ik snap daarom
niet waarom de heer Kamp in dit debat een andere sfeer opbouwt dan in het
vorige debat. Het past bijvoorbeeld ook niet in datgene wat minister Dijkstal
in het eerste debat zei, namelijk dat je dit soort debatten moet voeren voor
een vruchtbare samenwerking, dus om er samen de schouders onder te zetten
om iets te bereiken. Ik heb nu echt het idee dat de heer Kamp als het ware
één groep in de samenleving apart zet. Wat is zijn reactie hierop?De heerKamp(VVD)Ik leg daar geen zwartepiet bij. Ik geef aan waar er een probleem is,
wat het probleem is en hoe het opgelost moet worden. Ik leg het accent deze
keer op de arbeidsparticipatie, omdat wij in deze tweede termijn maar een
beperkte tijd tot onze beschikking hebben. Ik zou een waslijst kunnen geven
van onderwerpen waaraan de heer Dittrich in tweede termijn geen aandacht heeft
besteed. Ik heb geprobeerd, in eerste termijn het geheel te schetsen en alle
elementen aan te geven. Ik heb gezegd dat integratie niet alleen iets is voor
de direct betrokkenen zelf, maar ook voor de gemeenschap en dat er een heleboel
mis is. Ik heb ook gesproken over discriminatie. Al die dingen heb ik aan
de orde gesteld. Ik concentreer het nu op de arbeidsparticipatie, omdat ik
dat een heel wezenlijk punt vind en omdat ik vind dat de afgelopen twee weken,
tijdens het debat over het minimumloon, op dat punt een belangrijke kans verloren
is gegaan. Wat het integratieproces betreft zet ons dat een eind terug. Ik
betreur dat zeer. Vandaar dat ik deze keer het accent heb gelegd op de arbeidsparticipatie.De vergadering wordt van 19.58 uur tot 20.05 uur geschorst.De voorzitter: H.G.J. KampTweede termijn van de zijde van de regeringMinisterDijkstalVoorzitter! De meeste opmerkingen hebben een zekere relatie met de moties
die zijn ingediend. Door de moties langs te lopen, ga ik dus op de meeste
opmerkingen in. Op een paar opmerkingen die daarbovenop gemaakt zijn, zal
ik apart reageren.Ik begin bij de motie op stuk nummer 12, van mevrouw Noorman. In deze
motie wordt uiteindelijk gevraagd, voldoende middelen te reserveren c.q. te
genereren om de uitkomsten van een integraal plan te bekostigen. Ik maak een
paar kanttekeningen bij de overwegingen. De strekking van de motie spreekt
mij zeer aan. Mevrouw Noorman ziet op grond van het materiaal dat wij hebben,
reden tot grote zorg over de jongeren. Dit staat keurig in de motie geformuleerd
met enkele aanduidingen ervan. Dat dit prioriteit in het beleid moet hebben,
lees ik als strekking in de motie. Hiermee ben ik het zeer eens.In de derde overweging staat dat er onvoldoende samenhang bestaat in het
beleid van de verschillende ministeries. Ik zit hier een beetje mee omdat
het waar is en ook niet waar is. Op het rapport van Montfrans heeft het kabinet
naar mijn indruk zeer adequaat gereageerd. Het kabinet is in dit geval Justitie
en VWS; ik kan dus de lof naar anderen toeschuiven. Een belangrijk onderdeel
in dit rapport betreft allochtone jongeren. Hierbij kun je dus niet van onvoldoende
samenhang spreken.Het is natuurlijk een voortdurende opgave om te bekijken hoe het beleid
in de vier brede sectoren die mevrouw Noorman aan de orde stelt, namelijk
onderwijs, werk, welzijn en justitie, op elkaar inwerkt. Misschien moet je
in een bepaalde sector iets meer accent op het een leggen om in een andere
sector een beter resultaat te boeken. Ik begrijp in die zin best dat zij vraagt
om eens na te gaan op welke manier er nog meer samenhang in het beleid kan
komen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik heb in eerste termijn een aantal voorbeelden gegeven. U hebt op deze
voorbeelden niet gereageerd en dit is een van de redenen waarom ik dacht dat
er nu echt iets moet gebeuren. Een van de voorbeelden die ik gaf, is dat het
feit dat de opleiding van allochtone kinderverzorgers wordt beëindigd
wegens gebrek aan belangstelling, wordt aangekondigd in dezelfde maand als
waarin het kabinet zich voorneemt om 160 mln. vrij te maken voor het creëren
van extra kinderopvangplaatsen. Verder staat er elders in de nota hoe vreselijk
belangrijk het is om vooral voor jonge kinderen mensen uit de etnische groeperingen
zelf in te schakelen. Dit vind ik een typisch voorbeeld van inconsistentie
van verschillende ministeries ten opzichte van elkaar. Ik wil mijn interruptie
niet te lang maken, maar als u er prijs op stelt, heb ik nog zes van zulke
voorbeelden. Dit maakt dat ik echt vind dat de uitgangspunten die de regering
kiest en die wij onderschrijven, consistent bij alle ministeries op elkaar
aansluitend vorm moet worden gegeven. Ik ben dan ook blij met de erkenning
van de minister dat er nog wel wat aan te doen valt. Het is misschien wat
te makkelijk om te zeggen dat er al zo veel gebeurt. Als er zo veel zou gebeuren
als er zou moeten gebeuren, bestond er geen achterstand.De voorzitter:Mevrouw Noorman, met alle respect ben ik van mening dat dit geen goed
gebruik is van de mogelijkheid tot interrumperen. U hebt nu net zo lang het
woord gevoerd als de minister. Als wij op deze wijze vergaderen, komt de lijn
er niet in. U kunt een korte vraag stellen of een korte, puntige opmerking
maken. Ik vraag de minister van Binnenlandse Zaken om door te gaan en mijn
collega's om het voorbeeld van mevrouw Noorman op dit punt niet te volgen.MinisterDijkstalIk ben niet onder de indruk van het voorbeeld dat mevrouw Noorman noemde.
Het lijkt mij een slecht voorbeeld om aan te tonen dat er onvoldoende samenhang
is. Laten wij het voorbeeld van de kinderopvang in Nederland nemen, met het
beleid dat in de afgelopen jaren ontwikkeld is, de instrumenten die de rijksoverheid
hiervoor gekozen heeft, de centrale rol die de gemeenten erin vervullen, de
gaten die ontstaan doordat er onvoldoende geld is, en de inzet van het kabinet,
hiertoe uitgenodigd door de Kamer, die zich in een vrij breed ondersteunde
motie uitsprak voor een grotere impuls voor de kinderopvang. Natuurlijk weet
ik dat er op dat terrein méér moet gebeuren. Dat wil het kabinet
ook. Als u tot de conclusie komt, dat er sprake is van onsamenhangend beleid,
zal ook in beeld moeten worden gebracht wie waarover gaat. Kinderopvang is
naar zijn aard een kleinschalige voorziening. Die wordt niet door de departementen
in Den Haag gemaakt, ook al werken zij zeer intensief samen, die wordt door
de gemeenten vormgegeven. In financiële zin is er een behoefte –
ook door het kabinet erkend – om daarvoor aparte geldstromen te ontwikkelen.
Dat is overigens op zichzelf vreemd, want andere fracties pleiten ervoor dit
niet apart te doen. Het is dus al apart dat wij het op die manier doen. In
operationele zin speelt de vraag, hoe die kinderopvang in de diverse gemeenten
gestalte krijgt. In welke mate is men daar gericht op de specifieke problematiek
die in de motie aan de orde komt, namelijk als het gaat om allochtone jongeren?
Het is dus wel een slagje ingewikkelder dan mevrouw Noorman doet voorkomen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Het ging mij om het feit dat de opleiding tot allochtone kinderverzorgster
gestopt werd. Dat is contrair met elders in gang gezet beleid.MinisterDijkstalVoorzover het kabinet verantwoordelijk is op beleidsterreinen, is het
een permanente opgave – en voor de gemeenten op de eigen schaal –
te blijven zoeken naar een consistent en consequent beleid en naar samenhang
tussen de diverse punten. Dat moet een algemene invalshoek zijn.In de motie wordt de regering verzocht, een integraal plan van aanpak
op te stellen. Ik weet niet precies, wat ik mij daarbij moet voorstellen.
Ik zit echter met het probleem, dat u vier departementen aanspreekt, mevrouw
Noorman. Voor mij is het betrekkelijk gemakkelijk om te zeggen: prima, dat
zullen wij dan doen, en dan die brief door te sturen naar die vier departementen.
Ik denk echter dat het goed is, dat ik de desbetreffende vier bewindslieden
in de gelegenheid stel hierop een reactie te formuleren. Ik wil u toezeggen,
dat ik de motie zal voorleggen aan de collega's. Ik, als coördinerend
minister, zal dat met hen bespreken. Dat leidt tot een bepaald antwoord. In
politieke termen kan dat gaan van ondersteuning van beleid tot, in de meest
ernstige zin, ontraden. Dat hoort u dan allemaal wel. Dat lijkt mij het meest
correct. Er worden hier namelijk nogal wat onderwerpen met elkaar in verband
gebracht en bovendien betreft het vier departementen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Op welke termijn denkt de minister hierop te reageren?De heerDittrich(D66)Stelt de minister zich dan niet teveel op als een postbode voor de vier
bewindslieden? Zou hij bij het doorsturen van de motie een positief advies
willen geven aan zijn collega's om daarop positief te reageren? Anders is
het een kwestie van doorsturen van een motie.MinisterDijkstalHet aardige van dit kabinet is, dat wij elkaar voortdurend positief adviseren.
Dat gaat gewoon door. Ik geef u een kijkje in de keuken. De medewerkers van
de verschillende departementen gaan bij elkaar aan tafel zitten, maken de
balans op, voorzien dat van hun commentaar – soms zijn de medewerkers
het met elkaar eens en soms niet – en dat gaat naar de bewindslieden.
Die reageren erop. Dan zijn er ook weer twee mogelijkheden. Of zij zijn het
al vlug met elkaar eens en dan kan er snel een brief naar de Kamer, of er
kunnen nog meningsverschillen zijn en dan worden die met elkaar besproken.
Dat is de normale procedure. Maakt u zich daarover maar geen zorgen, het gaat
in goed overleg met de collega's.Ik begrijp dat het tempo van belang is. Omdat er, inclusief het mijne,
vijf departementen bij betrokken zijn, heb ik natuurlijk wel even tijd nodig.
Dit mag echter geen weken gaan duren. De Kamer moet op grond van dat advies
weten hoe zij moet stemmen. Ik neem namelijk aan dat zij zeer hecht aan het
advies van de kant van het kabinet. Ik zal echt proberen daarin tempo te maken.
Ik vind ook dat het debat zijn afronding moet hebben via deze moties.Dan kom ik bij de motie over de evenredige vertegenwoordiging bij de rijksoverheid.
Een en ander is gekoppeld aan een voorkeursbeleid, een gedragscode en een
klachtenreglement. Misschien is er sprake van een misverstand. EMO bestaat
namelijk niet meer. In de plaats daarvan is de Wet bevordering evenredige
arbeidskansen allochtonen gekomen. Dit is cruciaal voor het beleid. Straks
kom ik naar aanleiding van de opmerkingen van mevrouw Dankers nog over de
wet zelf te spreken, maar er geldt dus een nieuw regime. Het is van groot
belang dat de Kamer zich realiseert, dat in dat nieuwe regime de ondernemingsraad
van Binnenlandse Zaken samen met de directie van Binnenlandse Zaken en met
inachtneming van de evenredigheid die voor het gebied geldt een zodanig beleid
voert dat de beoogde evenredigheid wordt bereikt. Hiervoor worden allerlei
wegen bewandeld. De instrumenten die mevrouw Noorman noemde, zijn bruikbaar.
Een aantal wordt op verschillende departementen al gebruikt. Hierbij denk
ik aan de gedragscodes, de klachtencommissies, het voorkeursbeleid enz. De
motie vraagt dus om iets dat juist op grond van de nieuwe wet vanzelf gestalte
krijgt.Nu zou men kunnen stellen dat het goed is om de departementen waar men
er nog niet van overtuigd is dat bijvoorbeeld een gedragscode en een klachtenreglement
nuttig zijn, te wijzen op het belang van de geldende regels. Dat wil ik gaarne
doen, maar niet meer dan dat. Ik zeg dat omdat ik wel eens eerder met andere
woordvoerders van de Kamer gesproken heb over de rol van Binnenlandse Zaken
ten opzichte van andere departementen. In de organisatie van
de rijksdienst heeft elk departement een eigen autonomie. Het is dus niet
zo dat Binnenlandse Zaken gaat over het personeelsbeleid op de andere departementen.
Dit wil ik ook zo houden. Ik kan echter wel stimulerend of informerend optreden.
Als ik de motie in deze zin mag verstaan, zal ik de departementen die in mijn
ogen het beleid onvoldoende gestalte geven, met nadruk op de geldende regels
wijzen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Voorzitter! In mijn eerste termijn heb ik uitvoerig aangegeven op welke
departementen het voorkeursbeleid onvoldoende is. Duidelijk mag zijn dat met
deze motie de regering wordt gevraagd om daadwerkelijk een voorkeursbeleid
te realiseren. Hierbij denk ik aan de gedragscode en het klachtenreglement.
Wil de minister ten aanzien van de onderhavige motie op dezelfde manier handelen
als ten aanzien van de motie op stuk nr. 12? Wil hij de respectieve verantwoordelijke
ministers vragen het aangegeven beleid te ondersteunen en de Kamer hierover
bij brief informeren? De Kamer kan vervolgens beslissen of zij deze motie
wil aannemen. In eerste termijn heb ik al gezegd dat het onbevredigend is
dat vanwege het feit dat wij nu met deze minister overleg voeren, een ministerie
als dat van OCW, dat nog niet de helft van de taakstelling haalt, buiten schot
blijft. Zoiets gaat mij gewoon te ver.MinisterDijkstalVoorzitter! Ik maak enigszins bezwaar tegen deze opmerking vanwege de
parlementaire gang van zaken. Ik wijs erop, dat de regering nu spreekt. Ik
probeer althans namens de regering te spreken. In de praktijk van het regeren
mag niet van elke minister verwacht worden dat hij alle onderwerpen van alle
andere ministers tot in detail beheerst. Dat mag men niet van hem vergen ook
al is er eenheid van regeerbeleid. Zo werkt het contact met de Kamer ook niet.
Ik ben dus niet in staat de Kamer alle antwoorden te geven op de vragen die
onderwijs betreffen. Daarom is ook een voorziening getroffen. Hoewel de regering
altijd met één mond spreekt, kan de Kamer er toch behoefte aan
hebben om nu eens de ene minister en dan de andere minister uit te nodigen
voor overleg. Op deze manier moet de Kamer vooral doorgaan.Dit brengt mij vanzelf bij het volgende punt. Als het de Kamer gaat om
de specifieke situatie op een bepaald departement, moet zij de desbetreffende
minister uitnodigen en met hem overleg voeren. Daarbij kan men hem vragen
hoe alles precies zit.Ik begrijp overigens wel wat de strekking van de motie is. Wat ik kan
doen en ook wil doen, is bij de collega's die bepaalde onderdelen van het
beleid nog niet hebben gerealiseerd, onder de aandacht brengen dat door de
Kamer waarde wordt gehecht aan gedragscodes, klachtenregelingen en een voorkeursbeleid.
Ik kan daaraan de eigen notie, die ook een beetje voortvloeit uit zowel het
EMO-plan-oude stijl als uit de nieuwe wet, toevoegen en daarvoor hun aandacht
vragen. Daarmee houdt mijn inbreng echter in deze fase op. Straks zal bij
het presenteren van de Miljoenennota weer een jaaroverzicht worden verstrekt.
Daarbij zullen de nodige cijfers worden gegeven. Dan blijkt of men zich wel
of niet keurig heeft gedragen. Als het beleid onvoldoende is, heeft de Kamer
de mogelijkheid te reageren. Dit lijkt mij een ordentelijke gang der zaken.
In parlementaire termen betekent dit, dat ik geen bezwaar heb tegen deze motie.
Ik laat het aan de Kamer over of zij daar wel of niet over wil stemmen. In
ieder geval zal ik de andere departementen op genoemde zaken wijzen.Ik kom op de motie over de informatie aan de Kamer. In het dictum zoals
uitgesproken wordt de regering gevraagd, de Kamer jaarlijks te informeren.
Het woord in de gedrukte tekst dat niet is voorgelezen, is wat mij betreft
cruciaal. Als het was blijven staan, zou ik zeer ernstige bezwaren tegen de
motie hebben. Die bezwaren heb ik nu veel minder. Wij proberen de Kamer jaarlijks
uitgebreid te informeren. Er is het jaaroverzicht minderheden, waaraan diverse
stukken ten grondslag liggen. Ik noem het rapport van het Sociaal en cultureel
planbureau. Het kan zijn dat de informatie op bepaalde onderdelen ontoereikend
is. Soms is dat omdat zij heel moeilijk te verkrijgen is. Ik denk aan de motie
van de heer Dittrich over homoseksualiteit. Dat materiaal hebben wij niet.
Het kan ook gaan om informatie die er wel is, maar die wij nog niet op een
of andere manier gegenereerd of geaggregeerd hebben. Ik zal dit nog eens nagaan.
Als de Kamer in dezen concrete suggesties heeft, zal ik het nazoeken. Ik heb
er zelf ook baat bij om zoveel mogelijk informatie te hebben. Alleen dan kun
je namelijk goed sturen. De Kamer heeft de informatie nodig om goed te kunnen
controleren. Wij hebben dus een gemeenschappelijk belang. Als ik de motie
in deze zin mag verstaan, heb ik er geen overwegende bezwaren tegen.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik vind het plezierig dat de minister geen overwegende bezwaren tegen
de motie heeft, maar ik wijs erop dat de motie doelt op de resultaten, het
effect van achterstandsbestrijding. De jaarrapportages gaan maar zijdelings
in op de doelmatigheid van ingezette middelen en projecten en op het rendement
ervan. Met de motie wordt gevraagd om meer effectiviteits- en rendementsrapportages.MinisterDijkstalIk wil dat gaarne proberen. Voor een deel gebeurt het al, bijvoorbeeld
gebaseerd op SCP-rapporten. Dat zijn bij uitstek rapporten waarin geprobeerd
wordt weer te geven wat het resultaat van bepaalde beleidsmaatregelen in een
sector is. In het kader van het grotestedenbeleid worden convenanten tussen
Rijk en steden afgesloten. In die convenanten zit ook iets van een verantwoordingsplicht
om te kunnen nagaan hoe effectief het beleid terzake is geweest. Waar het
al betrekkelijk gemakkelijk mogelijk is, zal bekeken worden of wij nog meer
zicht kunnen krijgen op de effecten en dus op het rendement. Waar het nog
niet mogelijk is, zullen wij moeten nagaan welke instrumenten wij nodig hebben
en op welke manier wij de informatie moeten organiseren om zicht te krijgen
op het effect van een maatregel en daarmee het rendement te kunnen beoordelen.Mevrouw Noorman heeft een afgewezen onderzoek genoemd. Het voorstel voor
een Europees onderzoek is afgewezen omdat het onderzoek te breed en te duur
was. Ik ben echter bereid, nog eens na te gaan of ik over een dergelijk thema,
wellicht in een aangepaste onderzoeksvraag, een speciaal onderzoek
kan laten uitvoeren. Ik zal de Kamer daarvan op de hoogte houden.Hetzelfde geldt voor de examens voor horeca en rijschoolhouder in de vreemde
taal. Wij zullen EZ vragen om daar spoedig op te reageren.Mevrouw Dankers heeft een motie voorgesteld over de zelforganisaties.
Ik maak daarover een enkele opmerking vooraf. Niet voor niets ben ik in mijn
antwoord in eerste termijn zeer uitvoerig ingegaan op de taakverdeling tussen
Rijk en gemeenten. Ik hecht daar zeer aan. De gemeenten gaan over het subsidiëren
van zelforganisaties, waarbij ik zelf enige aarzelingen heb om het in brede
zin te doen. Als de provincies daar ook nog iets van vinden, dan is dat ook
hun verantwoordelijkheid. Ik treed daar niet in. Ik wil dat dus zeker ook
niet van hen overnemen. Op rijksniveau zijn er twee elementen die nu in ieder
geval een rol spelen. In de eerste plaats is er de WOM die in de plaats van
de LAO gekomen is. De consequentie van dit wetsvoorstel is dat de organisaties
die daar deel van uitmaken, subsidie ontvangen en op die manier hun werk naar
behoren kunnen doen. Ik ga ervan uit dat mevrouw Dankers het niet over die
groep heeft, want daarvoor is het in principe goed geregeld.MevrouwDankers(CDA)Voorzover de minister daar voldoende organisaties tot toelaat wel!MinisterDijkstalDat is een goed punt.In de tweede plaats is er de discussie over de beslissing die VWS genomen
heeft over het subsidiebeleid. Het lijkt mij niet gepast om daar op dit moment
verder in te treden. Er zijn afspraken gemaakt met de Kamer, ook over de evaluatie
hiervan. Als het mevrouw Dankers daar specifiek om gaat, dan vind ik dat de
staatssecretaris van VWS in de gelegenheid gesteld moet worden om haar mening
over deze motie te geven. En dan kan de Kamer het boeiende debat op dit punt
met haar voortzetten. Ik wil daar dus niet in treden. Als de motie ertoe strekt
om daar bovenop nog meer beschikbaar te stellen, met name in de sfeer van
faciliteiten, dan moet ik zeggen dat ik daar vooralsnog geen voorstander van
ben. Ik zeg "vooralsnog", omdat ik mij hiermee ook begeef op het terrein van
andere bewindslieden. Het minste wat ik kan doen, is hun nog de gelegenheid
bieden om mij te adviseren dat het anders moet. Ik ben er vooralsnog echter
niet van overtuigd dat wij een nieuw subsidiebeleid op rijksniveau moeten
gaan ontwikkelen bovenop de twee punten die wij net besproken hebben. In die
zin ben ik vooralsnog geneigd om de aanvaarding van deze motie te ontraden.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Wat Binnenlandse Zaken betreft, is er de wet WOM en alle groepen die daaronder
vallen. Het gaat echter ook om VWS. Ik heb vandaag een brief van u gekregen
waarin staat dat de subsidieregeling vóór 1998 geëvalueerd
zal worden. Wat mij betreft, gaat de motie daar ook over. Het gaat namelijk
niet alleen om Binnenlandse Zaken, maar ook om VWS. Vóór 1998
betekent dat ik hier graag bij de begrotingsbehandeling met de staatssecretaris
van VWS over wil praten. Ik heb begrepen – dit blijkt ook uit de begroting –
dat er een bedrag van 2 mln. is voor de landelijke zelforganisaties, maar
dat dit bij lange na nog niet is ingevuld. Als u kunt toezeggen dat wij hier
bij de begrotingsbehandeling mee aan de slag kunnen gaan, dan lijkt mij dat
fantastisch.MinisterDijkstalDat is iets anders dan wat in deze motie wordt gevraagd. Het dictum van
de motie is juist heel duidelijk. Na het debat dat wij de vorige keer met
elkaar gevoerd hebben, is die vraag ook legitiem. Ik blijf echter bij hetgeen
ik over de motie gezegd heb.Dan blijft nog over de vraag van mevrouw Oedayraj Singh Varma over het
VWS-traject en de evaluatie. Ik wil best bij VWS nagaan hoe het precies met
dat geld zit. Mij dunkt dat wij dit punt kunnen meenemen in de eerder aan
de Kamer toegezegde evaluatie. Ik zal mevrouw Terpstra vragen om dit op korte
termijn te doen, zodat hier helderheid over ontstaat. Ik kan daar nu echter
niet verder in treden. De vraag van mevrouw Varma zal dus schriftelijk beantwoord
worden.MevrouwDankers(CDA)Voorzitter! Ik ben toch wat teleurgesteld over het antwoord van de minister.
Vooralsnog ontraadt hij de aanvaarding van de motie. Ik wil hem nadrukkelijk
vragen naar zijn motivering voor die afwijzing, afgezet tegen de conclusies
van de rondetafelgesprekken. Uit de conclusies, zoals de minister die aan
ons heeft voorgelegd, hebben wij in elk geval begrepen dat er duidelijk behoefte
is aan een betere positionering en een herwaardering van de zelforganisaties.
Alle sprekers hier hebben zich daar positief over uitgelaten, maar nu schuift
de minister dat zogenaamde VWS-traject door naar het einde van het jaar en
de evaluatie. De rondetafelgesprekken hebben echter na de afspraken met de
Kamer plaatsgevonden. De essentie is nu of wij wat doen met de conclusies
van de rondetafelgesprekken in de afgelopen jaren.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik ben een beetje verbaasd over het antwoord van de minister. Gedurende
de tweede termijn van de Kamer heeft de minister mevrouw Dankers om verheldering
gevraagd. Hij zei dat zij, als het om meer geld ging, er een rekening bij
moest leveren en dat het, als het om ondersteuning en facilitering ging, niet
direct in geld vertaald behoefde te worden. In zo'n geval, zei de minister
toen, ontstaat er wat hem betreft een wat andere situatie. Ik heb daaruit
begrepen dat, als die tweede interpretatie de bedoeling van de motie was –
mevrouw Dankers bevestigde dat – dat bij de minister niet op weerstand
zou stuiten. Daarom begrijp ik zijn reactie niet helemaal.MinisterDijkstalAls je praat over het belang dat de burgers in een samenleving –
in dit geval praten wij over allochtonen en zelforganisaties – zich
organiseren, moet je daar ook bij aangeven waar ze dat voor moeten doen. Als
het alleen recreatie en voetbal betreft, is het nuttig, maar het gaat nu om
functies. Het kan dan gaan om de adviesfunctie, om de overlegfunctie, maar
ook om wat wij op lokaal niveau altijd genoemd hebben de inspraak in de eigen
omgeving, in de eigen omstandigheden, in de eigen kleinschalige problematiek.
Het is belangrijk dat de gemeenten in dit land – dat geldt overigens
niet alleen voor allochtonen, maar ook voor anderen – gebruik maken
van al die zelforganisaties bij de vormgeving en de uitvoering van beleid.
Ik zie dat veel autochtonen zich traditioneel al behoorlijk
hebben georganiseerd, maar ik zie dat dat bij allochtonen langzaam gaat. In
de ene gemeente gaat het sneller dan in de ander. Daar kunnen allerlei omstandigheden
een rol bij spelen. Ik vind, vanuit de rondetafelgesprekken geredeneerd, het
van belang dat de gemeenten dat punt verder opnemen. Ik voer daarover overleg
met de VNG. Zij zijn trouwens ook op de hoogte van de uitkomsten daarvan.
Je kunt dus een beroep op de gemeenten doen om vooral het punt van die zelforganisaties
ter hand te nemen en die groepen serieus te nemen.Voorzover het gaat om de advies- en overlegfuncties zitten wij op het
rijksniveau in een ander traject. Dat is ook de reden waarom wij een uitzondering
hebben gemaakt voor de allochtonen ten opzichte van het algehele stelsel.
Ten aanzien van overleg kennen wij de WOM, een bijzondere wet. Daarvoor hoeven
wij dus verder niets te regelen. Voorzover het gaat om het VWS-traject wil
ik daar nu niet verder in treden, gezien de afspraken die daarover zijn gemaakt.
Daar wil ik het in eerste instantie bij laten.Nu vraagt mevrouw Noorman mij iets wat ik best in het algemeen wil toezeggen,
zonder dat ik iets concreets voor ogen heb. Wat kun je nu nog verder doen
dan bepaalde ontwikkelingen faciliteren? Als het gaat om het vragen van aandacht
en het informeren van de gemeenten is dat prima, maar ik proef er bij mevrouw
Dankers toch iets meer in. Zij zei: nu moet je consequent zijn; als je dat
vindt, moet je op rijksniveau bereid zijn om die organisaties die zich landelijk
zouden kunnen gaan vormen, maar die daar steun voor nodig hebben, financieel
tegemoet te komen. Dat is een legitiem standpunt. Ik ben het daar alleen niet
mee eens. Althans vooralsnog niet, want ik houd het VWS-traject nog even op
een apart spoor.Mevrouw Dankers heeft mij een vraag gesteld die ik volmondig met "ja"
kan beantwoorden. Zij heeft mij naar aanleiding van de interessante discussie
met haar, de heer Rouvoet en de heer Schutte in het vorige debat, gevraagd
of het inderdaad zo is dat wij de geloofsgemeenschappen en dat soort organisaties
als een partner wensen te beschouwen als het gaat om de wederkerige integratie.
Ik zeg daar zonder enige aarzeling "ja" op, in de dialoog, de tolerantie,
de harmonie. Daarmee is een andere vraag, die lastiger is, nog niet helemaal
beantwoord. Wij hebben daar de vorige keer een heel debat over gevoerd. Dat
betreft de vraag of dat ook kan betekenen dat de overheid, het belang van
die gemeenschappen erkennend, ook die gemeenschappen ondersteunt. Dan kom
je bij de discussie over de scheiding tussen kerk en Staat en het geen subsidie
geven aan kerkgenootschappen en dergelijke. Daartegenover – dat is dan
meestal lokaal georganiseerd – staat de vraag of je bij de ontwikkeling
van sociaal-culturele activiteiten en dergelijke, in dat partnerschap nog
bepaalde samenwerkingsverbanden ziet. Dat zie ik in principe wel en er zijn
genoeg voorbeelden van hoe zich dat op gemeentelijk niveau ontwikkelt. Dat
lijkt mij op zichzelf een prima zaak, zei het dat de gemeenten autonoom zijn
om hun eigen beleid te voeren. Het is echter bijna ideologisch van belang
om het belang van die maatschappelijke instituten – in dit geval rond
de geloofsgemeenschappen – te erkennen in een samenleving als de onze,
ook of misschien met name voor deze groepen. Dat zeg ik dus zonder aarzeling.Het andere punt betreft het rondetafelgesprek dat heeft plaatsgevonden
over ouderen en zelforganisaties, huisvesting, eigen identiteit en dergelijke.
In de stukken naar aanleiding van de RTG heb ik indertijd al aangegeven dat
wij daar nader onderzoek naar zouden moeten doen, zodat wij zicht zouden krijgen
op de wijze waarop die behoefte zich manifesteert. Daar horen ook de fysieke
mogelijkheden van de overheid bij om aan allerlei specifieke wensen tegemoet
te komen. Er is geen bezwaar tegen deze motie omdat wij zelf ook graag willen
weten wat er precies aan bewegingen op dit front zijn.Dit staat in schrille tegenstelling tot de volgende motie en dat zal mevrouw
Dankers niet verbazen. Zij vraagt om af te zien van de registratiesystematiek
die opgenomen is in de Wet bevordering evenredige arbeidskansen voor allochtonen;
minister Melkert is voornemens, deze wet met een aantal in de Stichting van
de arbeid overeengekomen wijzigingen om te bouwen naar wat nu "Samen" heet.
Mevrouw Dankers vraagt om in plaats van die systematiek andere instrumenten
in te zetten. Ik moet deze motie ten stelligste ontraden; het kabinet voelt
hier niets voor. Dit laat overigens onverlet dat er bovenop de registratiesystematiek
van Samen en de afspraken die in de Stichting van de arbeid gemaakt zijn,
nog andere instrumenten worden ingezet. De heer Melkert en ik blijven altijd
beschikbaar om hierover met de Kamer te overleggen.Dit brengt mij bij de motie van de heer Dittrich over de task force, waarover
ik de vorige keer ook al iets heb gezegd. Ik heb hier een zekere aarzeling
bij. Ik zou niet graag zien dat aanvaarding van deze motie en daarna uitvoering
door het kabinet, een conflict zou opleveren met de sociale partners. Ik zeg
dit omdat juist in het najaarsoverleg, terwijl dat in het begin niet makkelijk
was, met name door interventies van de heer Melkert goede afspraken zijn gemaakt
met de sociale partners over de aanpak, nog afgezien van de wet waarover ik
het zojuist had. Ik vind het dan ook niet fatsoenlijk om nu even kort door
de bocht toe te zeggen dat er zo'n task force wordt ingesteld. Dat zou namelijk
bijna een motie van wantrouwen zijn tegenover de sociale partners. Zo bedoelt
de heer Dittrich het niet, maar ik wil wel vermijden dat het zo wordt opgevat.
Ik stel dan ook voor, dat ik hierover overleg pleeg met de heer Melkert om
te bezien hoe de gedachte die hierachter zit, kan worden ingebracht in het
gesprek met de sociale partners. Dan weten wij hoe zij ertegenaan kijken.
Als zij het ook niet beschouwen als een motie van wantrouwen, maar er op de
een of andere manier ook iets in zien, vind ik het interessant om het uit
te voeren. Zouden zij niet achter de motie staan, dan wil dat nog niet automatisch
zeggen dat het kabinet het niet moet doen, maar dan moeten de heer Melkert
en ik er nog wel eens zorgvuldig over nadenken.De heerDittrich(D66)Ik zou mij op dit punt toch niet willen overleveren aan de wijze waarop
de sociale partners op een Kameruitspraak reageren. Bovendien richt de tekst
van de motie zich ook tot organisaties en instellingen van de overheid zelf.
Dus als de sociale partners liever de boot afhouden, wil dat nog niet zeggen
dat wij niet moeten doorgaan met de inhoud van deze motie die bovenop hetgeen
komt wat de wet Samen voorstelt. Als ik de minister zo hoor,
lijkt mij in ieder geval een Kameruitspraak gewenst. Geruggensteund door die
Kameruitspraak kan de minister dan, samen met minister Melkert, de verdere
onderhandelingen ingaan.MinisterDijkstalIn dit land bepalen sociale partners niet of moties wel of niet worden
aangenomen, laat staan uitgevoerd. Het is echter wel zo dat er, nu het "Rijnland's
overlegmodel" is omgebouwd naar het "poldermodel", waarde wordt gehecht aan
de samenwerking tussen werkgevers en werknemers. Nadat dit uitvoerig en weloverwogen
is gebeurd en nadat er in de Kamer debatten over zijn geweest naar aanleiding
van het najaarsoverleg waarover wij niets hebben gehoord, heb ik er geen zin
in om nu opeens een motie aanvaard te zien waaruit blijkt dat er weinig vertrouwen
meer is en dat er een task force komt. Ik wijs er overigens op dat de overheid,
net zoals elke andere werkgever, in dit overleg zit. Aanvaarding van deze
motie wil ik dan ook vermijden. Daar staat tegenover dat ik wel begrijp wat
de heer Dittrich met deze motie voor heeft. Ik vind dat ik nu absoluut niet
verder kan gaan dan de gedachte die in deze motie ligt, ongeacht of zij aangenomen
wordt of niet, want dat is voor mij op dit moment niet zo relevant. Ik wil
die gedachte samen met de heer Melkert nog wel eens voorleggen aan de sociale
partners, met wie wij dat samen moeten doen. Veel verder dan dat ga ik nu
niet. Wat er verder met die motie gebeurt, wachten wij met grote belangstelling
af. Zo hoort het toch?De heerDittrich(D66)Dat is inderdaad een dualistische opstelling. Als het kabinet een beetje
bang is, gaat de Kamer het flink ondersteunen.De heerPoppe(SP)Wat zijn wij weer dualistisch bezig.MinisterDijkstalJa, dat is helemaal waar, maar dualisme is ook dat het kabinet dat daarna
naast zich neer kan leggen. Dat is het aardige van het dualisme.De heerDittrich(D66)Dan zullen wij eens zien wat er gaat gebeuren!MinisterDijkstalDan kom ik terug bij mevrouw Dankers, die naar analogie van de top-linkconstructie
voor besturen een motie heeft ingediend, waarin wordt gevraagd om een databank
voor geïnteresseerde hoger opgeleide allochtonen. Ik zit daar een beetje
mee, want voor een deel gebeurt dat al. Bij de beantwoording van vraag 6 was
te zien dat er in het kader van de arbeidsvoorziening bij elf vestigingen
van het uitzendbureau Start een bemiddelingsservice is voor hoger opgeleide
allochtonen. Forum, de landelijke steunfunctie-instelling, beschikt over een
databank, waar hoger opgeleide, werkzoekende allochtonen in zitten. Daar kunnen
werkgevers een beroep op doen. Wat zij wil, is er dus al voor een deel, maar
het is de vraag of daar nog een kopje bovenop kan. Ik kan dat niet helemaal
beoordelen. Ik wil de motie gaarne nog even voorleggen aan collega Melkert
om na te gaan of er nog aanleiding is en mogelijkheden zijn om dit op de een
of andere manier operationeel gestalte te geven. Verder dan dat kan ik op
dit moment niet gaan.MevrouwDankers(CDA)Mag ik de minister op weg naar zijn overleg met Melkert nog een advies
meegeven? Ik heb de tekst in antwoord op vraag 6 ook gezien. Start spant zich
in het bijzonder in om hoger opgeleide vrouwen aan een baan te helpen. Allerlei
vrouwenorganisaties hebben ervoor gezorgd dat minister Melkert, verantwoordelijk
voor het emancipatiebeleid, het nodig heeft geacht om Top Link te doen ontstaan.
Analoog daaraan denk ik dat hij niet anders kan dan voor de allochtonen dezelfde
conclusie te trekken. Ik hoop dat hij probeert zijn collega vanuit die positieve
overtuiging te winnen voor dat project.MinisterDijkstalDe heer Dittrich vroeg of wij een reactie kunnen geven op een uitzending
op 5 mei, die was gemaakt in Breda. Wij doen daar onderzoek naar en proberen
er wat meer van te weten te komen. Misschien heeft het landelijk bureau racismebestrijding
nog informatie die wij niet hebben. Dat zullen wij nagaan. Het is een lastig
onderwerp. Zodra wij er wat meer over weten, zullen wij hem op de hoogte stellen.De heerDittrich(D66)Er is een Europese richtlijn, waar ook België aan gebonden is, om
op te treden tegen onder andere uitzendingen met een racistisch en discriminatoir
element. Als België dat zelf niet doet, kunnen andere partners binnen
de EU die gebonden zijn aan die richtlijn, dat ook doen. Dat is het interessante
daarvan. Vandaar dit verzoek.MinisterDijkstalWij zullen ernaar kijken.De heerDittrich(D66)Kunt u aangeven binnen hoeveel tijd u dat met een brief aan de Kamer laat
weten?MinisterDijkstalDat doen wij betrekkelijk snel, want het is een kwestie van de informatie
bij elkaar halen. Dat komt over een paar weken, want Pinksteren zit ertussen.De heerDittrich(D66)In ieder geval moet het voor half juni. Ik vind dat de Kamer de gelegenheid
moet hebben, desnoods in een derde termijn, om erover te spreken.MinisterDijkstalWij hebben op 25 juni een debat. Ik zorg dat de informatie er dan is,
want dan kan men erop reageren. Wij zullen het parlement bedienen.Dan kom ik op de motie van de heer Dittrich die vraagt om een landelijk
onderzoek in te stellen naar de houding van etnische groepen ten aanzien van
homoseksualiteit enz.De heerDittrich(D66)Er staat "leden" van etnische groepen, om dat extra nadruk te geven.MinisterDijkstalIk heb de heer Dittrich de vorige keer welgemeend geprezen, omdat ik vind
dat het niet gemakkelijk is om dit soort onderwerpen aan de orde te stellen.
Iedereen kent hier de kwetsbaarheden van. Ik heb hem wel gezegd dat ik niet
een-twee-drie zie hoe de rijksoverheid op dit terrein een landelijk onderzoek
naar dit verschijnsel kan doen. Ik vind echter wel – daar zit misschien
een nuanceverschil in – dat wij nader onderzoek naar dit verschijnsel
moeten doen. Ik kan op dit moment niet een-twee-drie bedenken wie dat onderzoek
waar en in welke vorm zal doen en ik stel daarom het volgende voor: ik reageer
positief op de strekking van de motie; ik wil met onze medewerkers en misschien
ook met deskundigen van buiten ons departement nagaan hoe dat onderzoek
op een goede, betrouwbare manier kan worden gedaan; zodra ik daar informatie
over heb, zal ik dat laten weten en dan kan de Kamer bekijken of zij dat toereikend
vindt of niet.De heerDittrich(D66)Ik koppel daar dezelfde vraag aan: hoelang gaat dat volgens u ongeveer
duren?MinisterDijkstalHet komt voor de zomer.De heerDittrich(D66)Voor het zomerreces begint?MinisterDijkstalJa.MevrouwOedayraj Singh Varma(GroenLinks)Ik wil een suggestie doen. De GGD Utrecht heeft in Utrecht onderzoek gedaan.
Ik vraag de minister om ook daarnaar te kijken.MinisterDijkstalWij zullen ons licht daar opsteken en wij zullen dit de Kamer laten horen.Voorzitter! Ik heb even een probleem met de motie van de heer Dittrich
en anderen over de notitie Media en de multiculturele samenleving. Ik heb
een brief, gedateerd 12 mei, van de heer Nuis aan de Kamer voor mij liggen,
maar ik heb begrepen dat niet iedereen die brief heeft gezien. Ik kan niet
overzien in hoeverre de motie niet parallel loopt en niet strookt met die
brief. Ik kan het volgende doen: ik kan de heer Nuis op de hoogte stellen
van de motie en hem vragen of hij naar aanleiding daarvan nog iets aanvullends
op die brief wil schrijven; daarna kan de heer Dittrich beoordelen of het
nog nuttig is om de motie in stemming te brengen of dat hij tevreden is gesteld.De heerDittrich(D66)Het verschil tussen de brief van Nuis van vandaag en de motie is dat de
motie op korte termijn een notitie vraagt, terwijl Nuis het heeft over een
rapportage aan het eind van het jaar. Bovendien moet het multiculturele element
meer centraal staan. Dat komt niet echt goed naar voren in de brief van Nuis.MinisterDijkstalDan stel ik u voor dat ik dit, onder toevoeging van deze twee opmerkingen
van u, ter kennis van de heer Nuis breng en hem vraag of hij de Kamer op korte
termijn wil laten weten of hij vasthoudt aan zijn brief of dat dit hem aanleiding
geeft om misschien nog iets aan te vullen of aan te passen. Daarna kunt u
dan bekijken wat u doet.De heerDittrich(D66)Mag ik u, omdat u op dit punt coördineert, vragen dat het allemaal
via u gaat en dat wij het hele pakket dus in één keer krijgen?
Anders druppelen overal weer brieven binnen, net zoals nu. Vandaag is de brief
van Nuis gekomen, gisteren was er een andere brief en ga zo maar door. Omdat
wij met u, als vertegenwoordiger van de hele regering, in debat zijn, lijkt
het mij handig dat dit via u bij de Kamer komt.MinisterDijkstalMaar dan is het risico aan uw kant. Dan zult u moeten wachten tot de laatste
brief.De heerDittrich(D66)Wat bedoelt u?MinisterDijkstalU zult dan moeten wachten tot de laatste brief die ik krijg. U vraagt
op de meest uiteenlopende terreinen dingen. Dat is legitiem, maar voor het
ene is meer tijd nodig dan voor het andere. Ik ben afhankelijk van andere
departementen en andere ministers. De een zal mij snel kunnen antwoorden –
"geen probleem; meld de Kamer maar dat ik akkoord ga" – maar de ander
zal daar meer tijd voor nodig hebben. Als u mij vraagt om te wachten totdat
ik alles binnen heb, moet ook u wachten. Ik weet niet of dat zo verstandig
is. U hebt bij de uitgebreide staf in de Kamer en in de fracties toch wel
iemand die die brieven even bij elkaar zet? Dat moet toch te organiseren zijn?
In mijn tijd was dat er wel.De heerDittrich(D66)Ik begrijp inderdaad dat u de postbodefunctie hebt overgenomen.MinisterDijkstalIk kan na wat ik de Kamer geschreven heb niets aanvullends meer melden
op het punt van "De wijk is van ons Allemaal". Ondanks hetgeen ik de Kamer
geschreven heb, is er toch een motie ingediend. Ik moet de betreffende bewindsvrouw
van VWS vragen om te vertellen wat zij van die motie vindt. Dat hoort u dan,
al dan niet via mij.Ik zit een beetje met twee punten die door mevrouw Oedayraj Singh Varma
aan de orde zijn gesteld. Het ging eigenlijk om twee punten. In de eerste
plaats vindt zij één keer per jaar dit debat voeren erg weinig
en meent zij dat dit debat ook met de meest betrokken ministers zou moeten
worden gevoerd. In de tweede plaats vraagt zij zich af hoe de coördinatie
van Binnenlandse Zaken werkt: hoe en hoe vaak; daar heeft zij geen inzicht
in. Dat laatste is niet zo erg, maar ik wil daar wel iets over vertellen.
Het gebeurt zeer intensief.Om te beginnen is er bijna dagelijks contact tussen de medewerkers van
het departement van Binnenlandse Zaken en die van andere departementen, de
ene keer over het ene onderwerp en de andere keer over het andere. Soms praten
zij met z'n allen tegelijk over één onderwerp. Dat gebeurt zeer
intensief. Daarnaast gebeurt er veel in onderraden. Veel stukken die worden
geproduceerd gaan via een traject van onderraden, waar zij worden besproken
door de meest betrokken bewindslieden, en gaan van daar verder. Er is ook
nog een ministerraad waar wij samen over deze onderwerpen spreken. De Kamer
hoeft zich geen zorgen te maken over de mate waarin Binnenlandse Zaken in
overleg treedt met andere departementen over al die onderwerpen. Ik geef ook
de verzekering dat die andere departementen onmiddellijk aan de bel trekken
als wij dat eens vergeten. Zij vragen dan meteen hoe zij vergeten konden worden.
Verder is het een onderdeel van de uitvoerende macht. Mij dunkt dat het voor
de Kamer niet zo verschrikkelijke relevant is. Voor haar is het resultaat
relevant. Wat doen wij, welke informatie krijgt de Kamer, enz.?Nu bevreemdt het mij ook dat ik de commissie in september een jaaroverzicht
minderhedenbeleid heb gestuurd en dat nu op 12 mei de laatste ronde is. Daar
is iets niet goed. Dat kan deels te maken hebben met de wijze waarop de Kamer
haar eigen activiteiten organiseert. Ik begeef mij nu op een pad waar ik niet
helemaal meer over ga. Vroeger hadden wij een commissie voor het minderhedenbeleid,
die met een grote frequentie haar onderwerpen behandelde. De Kamer is gereorganiseerd
en heeft een andere werkwijze gekozen, waarbij het gaat zoals
het nu gaat. Het nadeel ervan vind ik, dat alle onderwerpen op een heel grote
hoop bij elkaar worden genomen. In zekere zin is dat onbevredigend. De commissie
gaat er in eerste instantie zelf over, maar ik ben best bereid om met mijn
medewerkers en de commissie, bijvoorbeeld met haar voorzitter, informeel na
te gaan welke werkwijze beter is voor de toekomst, om een aantal onderwerpen
beter en tijdiger met elkaar te kunnen bespreken. Laten wij dat maar een keer
doen.De voorzitter:Dat is een uitstekende afspraak. Wij zullen zelf het initiatief nemen.MinisterDijkstalMet de inleidende woorden van de heer Poppe heb ik geen problemen. Hij
signaleert een ontwikkeling die zorgen baart, namelijk dat het beleid is gericht
op integratie, maar dat die in een aantal gevallen niet tot stand komt en
dat er juist segregatie plaatsvindt, of het nu op de scholen of in de wijken
is. Dat punt baart ons allen grote zorgen.De vraag is natuurlijk wat een adequate reactie daarop is, zonder dat
wij een aantal grondbeginselen, grondrechten die er ook zijn, overboord gooien.
Voorzover het het onderwijs betreft, ben ik op dit moment niet in staat om
meer te zeggen over witte en zwarte scholen dan mevrouw Netelenbos de vorige
keer heeft gezegd. Voorzover het om de volkshuisvesting gaat, heb ik ook mijn
beperkingen. Ik zie in globale zin wel wat de oplossingen zijn. Wij zullen
tot veel meer gedifferentieerde woningbouw in de steden moeten zien te komen.
De vraag is natuurlijk hoe je meer gedifferentieerde woningbouw realiseert.
Dat loopt van Vinex-afspraken met de steden tot en met meer liberalisering
van de woningbouwmarkt, zodat vraag en aanbod meer spelen en meer differentiatie
tot stand komt. Dat geldt ook voor de binnensteden en stadsherstel, tot en
met de problematiek van toewijzing van woonruimte. Mevrouw Noorman heeft de
vorige keer in een interruptiedebat het Delftse model genoemd. Er zijn verschillende
ideeën.De heer Poppe pleit niet voor verplichtingen. Daarmee hebben wij hem onrecht
gedaan. Daar moeten wij het niet meer over hebben. De vraag is of je beleidsmatig
invloed kunt uitoefenen, zodat de woningbouw meer gedifferentieerd wordt en
dus de bewoning gedifferentieerder, met toepassing van alle instrumenten.
Dat is wel de bedoeling, maar ik kan op dit moment ook niet overzien hoe effectief
dat beleid kan zijn. Dat is bij uitstek een onderwerp waarover de commissie
met de heer Tommel verder zou moeten praten, voorzover er al centrale bevoegdheden
zijn. Hier houdt het even op voor mij.De heerPoppe(SP)Dit is een onderdeel van het minderhedenbeleid. Er zijn een heleboel andere
ministeries opgevoerd. VROM is er een van. Wij kunnen de staatssecretaris
van Volkshuisvesting daarover benaderen. Het is al een hele stap vooruit dat
de minister het met mij eens is. Mijn vraag was of hij bereid is, naar een
oplossing te zoeken. Dat kan hij natuurlijk niet alleen vanuit zijn ministerie
met zijn medewerkers doen. De andere ministeries moeten daarbij betrokken
zijn, met name dat voor de huisvesting. Is de minister tevens bereid om met
woningzoekenden en eventuele zelforganisaties van minderheden – ik vind
dit nog steeds een rotwoord, in deze Kamer ben ik ook een minderheid, maar
ik voel me daar niet rot onder – huurdersorganisaties en de VNG te bekijken
waar zich de problemen voordoen? Het OTB heeft een uitgebreid rapport gemaakt
over de plaats van de concentraties. Daarin is sprake van een driewegsegregatie.
De minister zei dat hij geen volkshuisvestingsdebat wil houden, maar differentiatie
in woningbouw helpt geen zier. De mensen blijven lage inkomens houden en komen
terecht in woningen met lage huren. Ze komen dan weer ergens anders bij elkaar.
Is de minister bereid om samen met collega-ministers die hierbij betrokken
zijn, naar een oplossing te zoeken en de Kamer over de ideeën te informeren?MinisterDijkstalIk ben daar niet toe bereid. Nu wordt weer gevraagd om alles heel breed
te onderzoeken. In Nederland kennen we een ontwikkeling in het volkshuisvestingsbeleid,
zowel in het bouwen als in het toewijzen. Tevens kennen we een ontwikkeling
bij het ondersteunen van mensen die geen bepaald huurbedrag kunnen betalen.
Door dit kabinet is de IHS substantieel uitgebreid als een der instrumenten
om woningen bereikbaar te maken voor mensen die daar eigenlijk niet het inkomen
voor hebben. In dat gehele stelsel valt weinig meer te onderzoeken.Ik wijs verder op de rapporten van het Sociaal en cultureel planbureau,
het grotestedenbeleid van staatssecretaris Kohnstamm en de convenanten met
de grote steden. In een aantal stadswijken vindt een cumulatie van problemen
plaats, huisvestingsproblemen, werkloosheid, criminaliteit, enz. Het grotestedenbeleid
werkt vanuit een negatieve kant – de cumulatie van problemen –
en vanuit de kant die kansen biedt. Daarbij wordt gewerkt aan een ontwikkeling
waardoor segregatie niet kan plaatsvinden. Als er in het volkshuisvestingsbeleid
en het woonruimtetoewijzingsbeleid nog nieuwe ideeën zijn over instrumenten
die nog effectiever werken, dan hebben die de interesse van het kabinet. Dit
wordt echter een gesprek dat u met de heer Tommel moet voeren. Van daaruit
komt er dan wel of geen nader onderzoek. Ik heb echter geen behoefte aan een
breed onderzoek op dit punt.De heerPoppe(SP)Ik vraag om een onderzoek en de minister maakt daar een breed onderzoek
van. Neen, ik vraag of de minister van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk
voor het minderhedenbeleid, met de staatssecretaris van VROM in samenspraak
met gemeenten – en dat kan via de VNG – eens wil bekijken waar
de problemen zich bevinden. Het OTB-rapport geeft duidelijk weer waar de problemen
liggen en hoe daar mogelijk met bepaalde instrumenten een oplossing voor gevonden
kan worden. Dat is alles wat ik vraag.MinisterDijkstalIk zie daar geen aanleiding toe. Dit overigens in tegenstelling tot de
problematiek van de witte en zwarte scholen. Bij OCW bestaat hierover veel
kennis. Niettemin is men nog steeds bezig, nader inzicht in relevante factoren
te verkrijgen. Tegen de motie die daarover is ingediend door de heer Poppe
en mevrouw Oedayraj Singh Varma hebben we geen overwegende bezwaren.Er is gesproken over de wachtlijstproblematiek bij de inburgering. Tot
de heer Poppe merk ik op dat hij iets te gemakkelijk conclusies trekt. Wij
voeren intensief overleg met de VNG over het budget voor de
inburgering. Ik kan u garanderen dat de gemeenten die daar veel mee te maken
hebben zeer intensief overleg voeren binnen de VNG. In de afgelopen twee jaren
is veel geïnvesteerd om een zo betrouwbaar mogelijk inzicht te krijgen
in de behoeften. Het gaat hierbij om de wachtlijstproblematiek en het aantal
te verwachten nieuwkomers dat in de trajecten terechtkomt. Dat heeft in de
onderhandelingen geleid tot afspraken met de VNG. Het jaar daarna is dit geëvalueerd.
Dat is weer aangepast. OCW en Binnenlandse Zaken blijven ook voortdurend in
overleg met de VNG nagaan waar de knelpunten zijn en of het budget al dan
niet toereikend is.De heer Poppe verwijst in dit verband terecht naar een onderzoek dat eind
april is afgerond. Dat wordt nu ambtelijk verwerkt en binnen enkele weken
kunnen wij de Kamer informeren over de conclusies daaruit.De heerPoppe(SP)Er is heel veel overlegd met de VNG en er is veel geïnvesteerd in
zowel oudkomers als nieuwkomers. Die input is natuurlijk prachtig, maar het
gaat wel om de output, dus het verkorten en het opheffen van de wachtlijst.
Ziet de minister dus kans om daar echt concreet aan te werken? Zolang men
hier praat over integratie, maar de oudkomers gelijktijdig in de rij staan
om Nederlands te leren en niet aan de bak komen, zijn wij niet goed bezig.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik heb in eerste termijn uitvoerig bij dit onderwerp stilgestaan. Ik ben
toen wat gerustgesteld door de toezegging van staatssecretaris Netelenbos
dat de Kamer op korte termijn een duidelijk overzicht zou krijgen van de wijze
waarop het beschikbare geld wordt ingezet opdat ook de wachtlijsten van oudkomers
teruggedrongen worden en zij aan de bak komen. Ik wacht die voorstellen met
spanning af, maar door het antwoord van de minister ben ik nu niet helemaal
zeker of dat ook op korte termijn gebeurt. De toezegging van de staatssecretaris
was voor mij echter reden om er geen motie over in te dienen.MinisterDijkstalDat is een misverstand; u krijgt die gegevens. Voorts moet ik wel een
belangrijke correctie aanbrengen in de woorden van de heer Poppe. Wij plegen
niet vrolijk overleg, maar er wordt met de VNG een overeenkomst gesloten.
Ik kan u verzekeren dat er elk jaar hard onderhandeld wordt over deze onderwerpen.
Dat gebeurt op grond van het meest betrouwbare materiaal dat ons ter beschikking
staat en dat wij voor een belangrijk gedeelte van de gemeenten krijgen, omdat
zij daar inzicht in hebben. Door OCW wordt dat beoordeeld. Nogmaals, dat leidt
tot harde onderhandelingen over een reëel bedrag voor de oplossing van
de inburgeringsproblematiek. Wij praten dus niet vrijblijvend een beetje heen
en weer. De VNG heeft tot twee keer toe terzake afspraken met het kabinet
gemaakt. Het kabinet houdt zich daar dan ook aan.De terechte vraag van mevrouw Noorman is dan of de afspraak, die tussen
twee partijen is gemaakt, nog wel de realiteit dekt. Welnu, het jaar daarop
zitten wij weer met elkaar om de tafel.De heerPoppe(SP)Ik heb niet gesproken over een vrijblijvende discussie. Het kan een zeer
intensieve discussie zijn waarin harde afspraken gemaakt worden. Maar alleen
het resultaat telt. En op dit moment zijn er nog wachtlijsten. Op welke termijn
zijn die verdwenen?MinisterDijkstalZoals gezegd, wordt de relevante informatie vergaard en zal die de Kamer
binnenkort bereiken.MevrouwNoorman-den Uyl(PvdA)Ik doe een voorstel van orde. De minister wil over vijf of zes moties
nog overleg met zijn collega's plegen. Bovendien heeft hij een aantal brieven
toegezegd. Ik kan mij voorstellen dat de stemmingen over de moties wat consistenter
kunnen verlopen, als die informatie beschikbaar is. Het komt mij dan ook voor
dat wij in beginsel kunnen afspreken dat er begin juni gestemd wordt over
alle moties. Hiermee is er ook een tijdsdruk ingevoerd. Ik nodig de minister
uit om ervoor te zorgen dat voordien alle benodigde informatie bij de Kamer
is. Er kan dan namelijk in één keer over het geheel beslist
worden.MevrouwDankers(CDA)De minister heeft heel pragmatisch de moties in volgorde behandeld. Maar
ik heb daaruit toch geen reactie kunnen destilleren op de belangrijke vraag,
ook gesteld door onder anderen mevrouw Noorman, welke concrete accenten hij
op hoofdlijnen zou willen zetten bij het minderhedenbeleid in reactie op de
conclusies van de rondetafelgesprekken.MinisterDijkstalDe laatste vraag is het makkelijkste te beantwoorden. In de stukken, dus
in de lange reeks die de Kamer zo onregelmatig bereikt, maar die inmiddels
een grote omvang heeft, wordt heel uitvoerig ingegaan op alle facetten van
het beleid en op alle accenten die gelegd worden. Vorige keer, in de beantwoording
in eerste termijn van datgene wat ik beschouw als de nieuwe opgave in de toekomst,
ben ik er zeer uitgebreid op ingegaan. Ik vind het jammer dat mevrouw Dankers
daarvan niet onder de indruk is. Ik ben niet zo erg onder de indruk van haar
reactie daarop, want ik geloof dat zij niet zo erg open stond voor mijn mening
op dit punt. Dat mag overigens allemaal, want iedereen moet dat voor zichzelf
afwegen. Ik vind dat het kabinetsbeleid er mag zijn, zowel op het terrein
van het onderwijs als ten aanzien van het hardnekkige probleem van de werkloosheid,
met alle accenten die er vanuit Sociale Zaken en Werkgelegenheid worden gelegd.
Ik zelf hecht heel veel waarde aan de hele discussie over racisme, discriminatie,
burgerrechten en alles wat daarmee annex is. Door omstandigheden zijn wij
daar niet helemaal aan toegekomen. Wij hebben nu echter met elkaar afgesproken
dat wij dat nog een keer apart doen. Er zijn ook nog deelterreinen waar ik
uitgebreid op ben ingegaan. Mij dunkt dat het minderhedenbeleid in Nederland
er in den brede mag zijn, ondanks veel problemen die wij nog moeten oplossen.
Het klinkt misschien aanmatigend, maar ik ben toch die mening toegedaan. Veel
meer andere accenten zijn niet nodig. Wij werken in de goede richting.Het lastigste punt vind ik de maatschappelijke acceptatie van mensen met
een ander geloof en een andere cultuur in onze samenleving. Ik hecht zeer
aan die acceptatie. Ik ben er de vorige keer uitgebreid op ingegaan hoe ik
de multiculturele samenleving zie en hoe je die moet waarderen. Ik zie natuurlijk
ook in de samenleving gebeuren dat wij op dat punt nog een lange weg hebben
te gaan. Probleem daarbij is dat er in de hoofden van de mensen,
van alle mensen in dit land, iets moet veranderen. Dat kan zijn in de hoofden
van autochtonen, hoe zij reageren op de nieuwkomers. Wij kennen daar veel
voorbeelden van. Het gaat er soms ook om hoe allochtonen reageren op allochtonen.
Er zijn een paar recente gebeurtenissen die ons hierover weer aan het denken
hebben gezet. De betekenis van datgene wat nieuwe mensen meebrengen die op
een legale titel in dit land zijn en die volwaardige burgers zijn, met alle
rechten en plichten, maar die hun rechten soms niet te gelde kunnen maken,
en die plichten soms niet tot uitvoering kunnen brengen, is een problematiek
die voortdurend voorlichting en begeleiding vraagt en die soms stimulansen,
zoals het voorkeursbeleid, vraagt. Het is een heel pakket. Het zou mij zeer
wel zijn dat dit ene debat dat ik met de Kamer over dit onderwerp mag voeren,
oplevert dat er een hogere waardering komt voor de betekenis van de eigen
godsdienst en de eigen cultuur in een samenleving die is gebaseerd op de Grondwet
die wij kennen. Volgend jaar vieren wij 150 jaar Grondwet. Wij, vanuit Binnenlandse
Zaken, zijn van plan om daar heel veel aandacht aan te geven, onder andere
om deze reden en op deze punten. Daar heb ik verder niets aan toe te voegen.In antwoord op de vraag van mevrouw Noorman zeg ik dat ik graag een poging
wil doen om begin juni alles te beantwoorden wat wij hebben toegezegd. Laten
wij het volgende afspreken. Ik zal de Kamer begin juni informeren over alles
wat ik op dat moment heb. Het is mogelijk dat ik dan enkele dingen niet heb,
maar dat meld ik dan. De commissie kan dan bekijken hoe zij hiermee omgaat.De voorzitter:De woorden van de minister vormen een waardige afronding van dit debat.Ik constateer dat afgesproken is dat wij over de frequentie van het overleg
en de organisatie ervan nog een nader overleg hebben met de minister. Ik zal
dat doorgeven aan de voorzitter van deze vaste Kamercommissie. Ik stel vast
dat de stemmingen op een nader te bepalen moment plaatsvinden en dat de minister
op voorstel van mevrouw Noorman zal streven naar een zodanige reactie dat
de stemmingen begin juni, zo mogelijk de eerste dinsdag van juni, kunnen worden
gehouden.Ik dank mijn collega's en de minister voor hun inbreng. Ik dank de ambtelijke
ondersteuners voor het werk dat zij vanavond hebben gedaan.Sluiting 21.08 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Van Erp (VVD), V. A. M. van der Burg (CDA), Te Veldhuis (VVD),
Van der Heijden (CDA), De Cloe (PvdA), voorzitter, Janmaat (CD), Van den Berg
(SGP), Scheltema-de Nie (D66), ondervoorzitter, Apostolou (PvdA), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Zijlstra (PvdA), Van der Hoeven (CDA), Remkes (VVD), Gabor (CDA),
Koekkoek (CDA), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Hoekema (D66), Essers (VVD), Dittrich (D66), Dijksman (PvdA), De Graaf (D66),
Cornielje (VVD), Rouvoet (RPF), Rehwinkel (PvdA). Plv. leden: Korthals (VVD), Dankers (CDA), Van Hoof (VVD), Bijleveld-Schouten
(CDA), Liemburg (PvdA), Poppe (SP), Schutte (GPV), Jeekel (D66), Van Heemst
(PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Feenstra (PvdA), Verhagen (CDA), Van der Stoel
(VVD), Mateman (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Van Wingerden (AOV), Rabbae (GroenLinks),
Van Boxtel (D66), H. G. J. Kamp (VVD), Assen (CDA), M. M. van der Burg (PvdA),
Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD), Leerkes (Unie 55+), Van Oven (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25001-25.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl