Aardbeving in Haïti; Verslag van een algemeen overleg; Verslag van een algemeen overleg inzake de actuele situatie in Haïti
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een algemeen overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141477
 2009-2010
 
 32 293
 Aardbeving in Haïti
 
 
 
 
 Nr. 
 4
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 9 maart 2010
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
heeft op 4 februari 2010 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken en minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking over:
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking van 3 februari 2010 inzake
de actuele situatie op Haïti naar aanleiding van het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 28 januari 2010 (32 293, nr. 2).
 
 Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Ormel
 De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Van der Kolk-Timmermans
 
 Voorzitter: Ormel Griffier: Van der Kolk-Timmermans
 Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Van Bommel, Ten Broeke,
Van Dam, Ferrier, Ormel, Pechtold, Van der Staaij en Voordewind,
 
 en de ministers Koenders en Verhagen, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren
van hun ministerie.
 
 De voorzitter: Voor dit overleg is drie kwartier
gepland, maar gezien het aantal woordvoerders stel ik voor daar een uur van
te maken, waarbij alle fracties drie minuten spreektijd krijgen. Ik stel vast
dat u zich in mijn voorstel kunt vinden.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Wij spreken
wederom over Haïti. Inmiddels weten wij dat ongeveer 200 000 mensen
zijn omgekomen en er ongeveer 300 000 gewonden en miljoenen daklozen
zijn. Deze aantallen zullen ongetwijfeld nog stijgen. Het is een humanitair
drama dat ons voorstellingsvermogen te boven gaat.
 Wij krijgen veel berichten dat de hulpverlening chaotisch verloopt. Ervaren
organisaties zeggen echter dat dit een van de best gecoördineerde hulpacties
is die ooit na een ramp hebben plaatsgevonden. Onder meer het Rode Kruis zegt
dit, daarbij verwijzend naar het feit dat hulporganisaties regio’s toegewezen
hebben gekregen en dat dit buitengewoon goed werkt. Dit lijkt mij een belangrijke
les voor de toekomst. Het gaat hier om een topoperatie. Het is niet te voorkomen
dat iedereen daags na de ramp mensen en vliegtuigen stuurt. Het toont in ieder
geval de grote betrokkenheid en de waarde daarvan mogen wij niet onderschatten.
Uiteindelijk blijkt dat de meest ervaren organisaties, zoals de VN en het
Rode Kruis, nu het meest actief zijn.
 De SHO-actie heeft een hoog bedrag opgeleverd, waar wij trots op zijn.
De opbrengst van de actie is door de regering verdubbeld. Ik vraag mij af
hoe de minister deze verdubbeling ziet. Wordt het een gewoonte dat ministers
bedragen verdubbelen, zoals wij gezien hebben bij het Glazen Huis? Daar hoor
ik graag iets meer over.
 De minister financiert de bijdrage van de regering uit de noodhulppot.
Hoe zit het met die pot? Het jaar is immers nog maar pas begonnen en wie weet –
laten wij het niet hopen – welke andere rampen dit jaar nog volgen.
Daarbij komt dat een belangrijk deel van het noodhulpgeld hopelijk structureel
ingezet zal worden. Hoe gaat dit werken? Doelt de minister daarop als hij
in zijn brief zegt dat de modaliteiten van deze bijdrage in overleg met SHO
nader worden uitgewerkt? Graag ontvangen wij op dit punt een reactie.
 
 De voorzitter: Kunt u afronden?
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik zal in staccato
mijn overige punten noemen.
 Hoe zit het precies met de rol van de Algemene Rekenkamer?
 Nederland heeft altijd gezegd dat het de hulp aan het armste land van
het westelijk halfrond wil inzetten via de EU, via het EOF. Ik vind daarom
dat de rol van Nederland in het EOF veel groter zou moeten zijn, zeker op
dit moment. Wij moeten inzetten op voedselvoorziening, water en landbouw.
 Wanneer horen wij meer over de 60 marechaussees?
 Wat gebeurt er op het vlak van de kinderhandel en kinderontvoeringen?
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Gisteren
hadden wij een overleg met staatssecretaris De Vries van Defensie. Onze fractie
heeft toen waardering uitgesproken voor de inzet van de verschillende onderdelen
van de Nederlandse krijgsmacht in het rampgebied. Die waardering geldt ook
voor de mensen die in Haïti voor Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking buitengewoon bijzonder werk hebben verricht en voor
de noodhulporganisaties die ter plekke zijn geweest en een bijdrage aan de
coördinatie hebben geleverd.
 Omdat er maar weinig tijd is voor dit overleg, sluit ik kortheidshalve
aan bij enkele praktische vragen die door mevrouw Ferrier zijn gesteld. Ook
wij willen graag weten op welke wijze de coördinatie precies vorm krijgt.
Wij hebben begrepen dat de voormalige Amerikaanse president Clinton, schrijver
van het boek «Geef en verander de wereld», op dit punt een rol
zal spelen. Kan de minister vertellen hoe de coördinatie er straks uit
zal zien?
 Het lijkt mij van buitengewoon groot belang dat wij helder in beeld krijgen
dat het door Nederland opgebrachte geld goed besteed wordt. Hier komt de rol
van de Algemene Rekenkamer, die aanvankelijk erg onduidelijk was, om de hoek
kijken. Hoe kunnen wij zien dat het geld in Haïti goed besteed wordt?
Welke modaliteiten worden toegepast? Wat wordt van de hulporganisaties via
wie de hulp wordt verstrekt verlangd om daaraan bij te dragen? Wat levert
dit op aan transparantie voor de Kamer?
 De verdubbeling van de bijeengebrachte gelden door de regering heeft vorige
week minder aandacht gekregen, maar zou vandaag hoger op de agenda mogen staan.
Het automatisme schijnt te zijn ontstaan dat wij door particulieren en bedrijven
opgebrachte hulpgelden verdubbelen. Wij vinden dat dit automatisme er niet
zou moeten zijn. Ik hoor graag een bevestiging van de regering dat dit automatisme
er inderdaad niet is.
 Vooral steekt het ons dat de verdubbeling ook van toepassing is op het
geld dat door de verschillende andere overheden, bijvoorbeeld de gemeenteraad
van Tynaarlo, is bijgedragen. Uiteindelijk leiden dergelijke bedragen tot
een enorme bijdrage van de lagere overheden, die door de rijksoverheid wordt
verdubbeld. Als liberaal stuit mij dit tegen de borst. Het is de beste garantie
dat mensen die de prikkel voelen om iets uit eigen middelen bij te dragen
voor de slachtoffers van deze verschrikkelijke ramp, of welke andere ramp
dan ook, dat uiteindelijk niet zullen doen. Ik vind dat de regering ons de
garantie moet geven dat in de toekomst geen gelden worden verdubbeld die door
een overheid zijn bijgedragen. Alleen de bijdragen van particulieren en bedrijven
mogen door de overheid verdubbeld worden. Als wij overheidsgelden verdubbelen,
betaalt de belastingbetaler in sommige gevallen drie keer, zelfs als hij zelf
niet de knip heeft getrokken. De actie voor Haïti heeft gelukkig laten
zien dat de mensen in Nederland bereid zijn om de knip te trekken. Nederland
heeft altijd die reputatie gehad en moet die wat ons betreft vooral houden.
 
 De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Wij kunnen
vaststellen dat de grote problemen nu komen. Hulp is snel geboden, maar niet
makkelijk uitgevoerd. De Haïtiaanse overheid krijgt zelf de leiding over
de wederopbouw en de VN nemen de coördinatie ter hand. Wat is de praktische
betekenis van het gegeven dat de Haïtiaanse overheid zelf de leiding
krijgt? Ook de overheid ligt immers in belangrijke mate in puin, voor zover
er al sprake was van goed bestuur.
 Wordt het bij de opbouw te volgen beleid overgelaten aan de internationale
markt, of komt er een nieuw, sociaal en democratisch Haïti? Wie maakt
dat uit? Als gezegd wordt dat de Haïtiaanse overheid zelf de leiding
krijgt, mogen wij toch aannemen dat zij zelf op basis van haar eigen politieke
inzichten mag sturen?
 Het lijkt mij belangrijk dat er internationaal duidelijkheid komt over
de bedoeling van de aanwezigheid van een grote groep Amerikaanse militairen
in Haïti in de nabije en verdere toekomst. Internationaal moet het signaal
worden afgegeven dat zij daar louter zijn voor hulpverlening en voor niets
anders, dat hun spoedige terugtrekking is geregeld en dat daar afspraken over
zijn gemaakt.
 Ik sluit mij aan bij de vragen over het Europese stabilisatieplan en de
mogelijke inzet van Nederlandse marechaussees. 
 Inderdaad is er alle kans dat in Nederland inmiddels het beeld is ontstaan
dat bij een eventuele volgende actie na een ramp, de regering het bijeengebrachte
bedrag automatisch verdubbelt. Als zij dat niet doet, zal immers meteen de
vraag gesteld worden of de regering die ramp misschien minder erg vindt. Wij
zijn dan in een mechanisme terechtgekomen waar wij moeilijk uit kunnen komen.
 Veel mensen die op de avond van de actie geld wilden geven, maar het telefoonteam
niet meer konden bereiken, hebben een boodschap ingesproken. Toen zij teruggebeld
werden, kregen zij te horen dat het door hen te doneren bedrag niet meer werd
verdubbeld. Klopt dit? Zo ja, was dat de bedoeling?
 Zijn er al concrete plannen voor de besteding van alle miljoenen?
 Ik denk dat een verkeerd beeld is ontstaan over de controle door de Algemene
Rekenkamer. Misschien heeft men dit beeld bewust laten ontstaan. Bij de televisiekijkers
en ook bij mij bestond het beeld dat deze instelling van begin tot eind alles
zal controleren, maar in de praktijk is dat niet het geval, zoals door de
voorzitter van de Algemene Rekenkamer is aangegeven. Kunnen wij wel rekenen
op een verantwoording van de Algemene Rekenkamer, zoals wij dat gewend zijn,
zodat wij wel inzage kunnen hebben in de besteding van de gelden?
 Ik sluit mij aan bij de al gestelde vragen over kinderhandel.
 Over de internationale schuldsanering heb ik in het vorige overleg een
vraag gesteld, maar daarover heb ik nog geen nader bericht ontvangen. Kan
de minister nu iets zeggen over de positie van de Europese landen en hun bilaterale
schuldsanering, of valt er op dit moment geen nieuws te melden?
 Het IMF denkt aan het opzetten van een marshallplanachtige constructie.
Is dit een serieus plan? Wij horen daar geen nadere details over.
 Hoe zit het in het algemeen met de schuldkwijtschelding? Wij horen berichten
dat ook Venezuela denkt aan schuldkwijtschelding. Kan de minister daar meer
over zeggen? In de brief lees ik daar bar weinig over.
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Het is goed dat wij naar aanleiding van de recente brief van beide bewindslieden
kort kunnen spreken over de situatie in Haïti. De hulpoperatie heeft
in de afgelopen weken serieus aan omvang en bereik gewonnen, maar er blijven
nog de nodige vragen over de coördinatie.
 Ik sluit mij aan bij de al gestelde vragen en bij hetgeen is gezegd over
het in gang zetten van de wederopbouw, waarbij sturing vanuit de Haïtiaanse
regering van groot belang is. De regering zegt in haar brief dat de samenwerking
tussen de betrokken partijen naar omstandigheden goed verloopt. Kunnen de
bewindslieden daar iets meer over zeggen?
 Helaas is het nodig om in deze trieste omstandigheden een buitengewoon
scherp oog te hebben voor kinderhandel en illegale adoptie, aangezien mensen
misbruik van de situatie maken. Wel moeten wij de illegale adoptie onderscheiden
van de legale adoptie, die ook vanuit Nederland plaatsvindt, waarover wij
van de minister van Justitie een keurige brief hebben ontvangen. Wij kunnen
ons goed in vinden in de legale mogelijkheden voor adoptie.
 Wij kregen een verontrustend bericht over tienduizenden ontheemde kinderen
in Haïti waar onvoldoende zorg aan besteed kan worden, terwijl er tegelijkertijd
capaciteit in kindertehuizen zou zijn om kinderen tijdelijk op te nemen. Weet
de minister daar iets van? Het moet toch mogelijk zijn dat die kindertehuizen
de ontheemde kinderen zo goed mogelijk opvang bieden?
 Wij hebben in Nederland een Haïtiaanse gemeenschap, die vanmiddag
ook op de publieke tribune vertegenwoordigd is. Ik ben blij van leden van
deze gemeenschap te horen dat de regering bereid is ook met hen in gesprek
te gaan. Hij lijkt mij van belang te bezien hoe wij aan hun gerechtvaardigde
wensen tegemoet kunnen komen. Ik denk bijvoorbeeld aan een soepele
procedure in geval van familiebezoek of familiehereniging in Nederland of
een verblijf in Nederland voor medische doeleinden. In die gevallen mogen
er geen onnodige bureaucratische beslommeringen zijn.
 Kan de Nederlandse regering het leggen van contacten met de betrokkenen
in Haïti en het verstrekken van informatie over wat er aan de hand is
met deze mensen vergemakkelijken?
 
 De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter.
Namens mijn fractie geef ik een compliment aan het USAR-team, het reddingsteam
dat fantastisch werk heeft gedaan in Haïti. Ook geven wij een compliment
aan de bemanning van Hr. Ms. Pelikaan en natuurlijk ook aan alle hulporganisaties
en particulieren die in het rampgebied hulp verlenen.
 Over de coördinatie hebben wij de vorige keer al gesproken. Ik krijg
daar tegenstrijdige berichten over. Het verbaast mij dat de president van
Haïti, René Préval, zegt dat daar nog het een en ander
aan schort, terwijl in de brief van de regering gesteld wordt dat de coördinatie
nu redelijk op orde is. Graag ontvangen wij op dit punt een toelichting.
 Ik sluit mij aan bij de zorgen over de adoptie. Daarover wordt in de brief
niets meer gezegd, maar wij weten dat negen kinderen die naar Nederland zijn
gekomen nog niet geplaatst konden worden. Ik ga ervan uit dat zij allemaal
goed gescreend zijn en inderdaad geen familieleden meer in Haïti hebben.
Wij hopen dat zij zo snel mogelijk in een gezin worden ondergebracht. Zo mogelijk
ontvangen wij daar graag een toelichting op.
 Ik lees dat 41 mln. bijgedragen wordt. Is dat voor de minister het eindbedrag,
of zijn er nog hulporganisaties die los van die 41 mln. een project of subsidievoorstel
kunnen indienen? Ik zie de minister nu schudden met het hoofd, maar Artsen
zonder Grenzen maakt geen deel uit van SHO. Ik weet niet of ook deze organisatie
steun krijgt van de regering. Ik hoor de minister daar graag over.
 Ik lees dat een Multi-Donor Trustfund in het leven wordt geroepen voor
de wederopbouw, maar dat deze faciliteit onder beheer staat van drie instanties,
te weten de VN, de Wereldbank en de Inter American Development Bank. Waarom
moeten daar drie instanties bij betrokken zijn? Kan niet één
coördinerend orgaan worden aangewezen?
 In maart zal de conferentie van de Verenigde Naties over de wederopbouw
van Haïti worden gehouden. Graag hoor ik te zijner tijd wat tijdens die
conferentie de inzet van het kabinet zal zijn en welke expertise wij zullen
aanbieden op het vlak van sanitatie, water en andere zaken waar Nederland
zo goed in is.
 Waarom nemen wij met 60 marechaussees deel aan een aparte EU-missie en
haken wij niet aan bij de VN-missie MINUSTAH? Ik lees dat de doelstelling
van beide missies sterk overeenkomt, namelijk het handhaven van de orde, dus
ik vraag mij af waarom wij een aparte missie moeten starten. Ik zou het zeer
op prijs stellen, hoewel het niet verplicht is, in de geest van artikel 100
van de Grondwet de Kamer te informeren over onze bijdrage straks aan de EU-missie.
 
 De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Nederland
had 41 mln. gestort op het moment dat de minister aangaf te verdubbelen. Ik
begrijp dat er sindsdien nog veel meer is gestort en men inmiddels al boven
het bedrag van 100 mln. zit, inclusief de verdubbeling van de minister. In
tegenstelling tot een aantal collega’s hebben wij het als zeer positief
beleefd dat het uitgangspunt van de minister was om aan te sluiten bij de
solidariteit van de Nederlandse bevolking en op basis daarvan een bijdrage
te leveren.
 Het is een goede zaak dat wordt aangegeven dat de Algemene Rekenkamer
de bestedingen zal controleren. Voor veel mensen was er een drempel om te
geven na de ervaringen met de tsunamiramp. Ik denk dat de minister door het
inschakelen van de Algemene Rekenkamer die drempel bij velen heeft kunnen
wegnemen. De vraag is natuurlijk of de Algemene Rekenkamer in het openbaar
zal rapporteren over de besteding van de middelen, zodat voor
de mensen inzichtelijk wordt wat er met het geld gebeurt.
 
 De heer Van Bommel (SP): Ook ik heb die vraag
gesteld aan de minister, omdat ik vind dat met het naar buiten brengen van
de betrokkenheid van de Algemene Rekenkamer verwachtingen zijn gewekt. Bedoelt
de heer Van Dam met zijn vraag dat ook hij vindt dat de Algemene Rekenkamer
met een openbaar rapport zal moeten komen over de bestedingen?
 
 De heer Van Dam (PvdA): Ik denk dat de mensen
sowieso in toenemende mate willen weten op welke wijze de middelen voor ontwikkelingshulp
of hulp in een noodsituatie worden besteed. Daarom hoor ik graag van de minister
of het mogelijk is dat daar publiekelijk over wordt gerapporteerd. Ik zou
dat positief vinden.
 
 De heer Van Bommel (SP): De achtergrond van
mijn vraag is een andere. De minister heeft vele malen gezegd dat het uniek
is dat de Algemene Rekenkamer op deze wijze wordt ingeschakeld. Daarmee zijn
mensen over de streep getrokken om geld te geven. Wij hebben daarom de morele
plicht om de Algemene Rekenkamer publiekelijk verantwoording af te laten leggen.
Deelt de heer Van Dam die opvatting?
 
 De heer Van Dam (PvdA): De heer Van Bommel
maakt het heel groot. Het feit dat de Algemene Rekenkamer zal toezien op de
besteding van de gelden, heeft de mensen zekerheid geboden, zodat zij toch
voor deze actie hebben gegeven. Wij hebben allemaal gemerkt dat de mensen
wat terughoudend waren om geld te geven door de ervaringen na de tsunamiramp,
toen er onduidelijkheid was over de besteding van de middelen. Die onduidelijkheid
nemen wij nu voor een deel weg door de Algemene Rekenkamer te laten toezien
op de besteding van het geld. Wij zouden die onduidelijkheid voor een nog
groter deel kunnen wegnemen door de Algemene Rekenkamer erover te laten rapporteren.
Dit lijkt mij een heel logische stap, maar ik hoor daar graag meer over van
de minister.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik begrijp dat de
PvdA-fractie vindt dat er sprake is van solidariteit als een overheid besluit
om niet alleen de giften te verdubbelen die uit particuliere bronnen of van
bedrijven komen, maar ook de giften die door andere overheden namens de burgers
zijn gestort. Volgens mij moet er solidariteit zijn tussen de burgers en de
inwoners van het noodlottig getroffen Haïti. Als wij de gelden die door
een andere overheid zijn gestort nog eens verdubbelen, lopen wij dan niet
het risico dat wij de werkelijke solidariteit uithollen?
 
 De heer Van Dam (PvdA): Het lijkt mij niet
dat wij de solidariteit uithollen, want ik denk dat iedereen nog steeds dezelfde
solidariteit voelt met de mensen in Haïti. Ook ik heb af en toe met enige
verbazing gezien dat door lokale overheden geld werd gestort, maar dat is
uiteindelijk de verantwoordelijkheid van de lokale democratie. Het lijkt mij
voor de hand liggend dat de landelijke overheid niet nagaat waar het gestorte
geld vandaan komt. Het gaat er uiteindelijk om dat er sprake is van één
grote nationale inzamelingsactie, waarbij heel Nederland – burgers,
bedrijven en overheidsorganisaties – solidariteit heeft getoond met
de mensen in Haïti. Dat lijkt mij vooral positief.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Wij zouden toch
ten minste moeten weten welke bijdragen daadwerkelijk van burgers komen. Dat
is volgens mij de solidariteit waar het hier om gaat. De burgers moeten de
prikkel om geld te geven blijven voelen. Zij moeten niet het gevoel hebben
dat zij via hun lokale of provinciale overheid, hun waterschap, de VNG of
het IPO nogmaals een bijdrage geven. 
 
 De heer Van Dam (PvdA): Ook giften van bedrijven
worden niet door burgers gegeven.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Dat is het eigen
geld van die bedrijven.
 
 De heer Van Dam (PvdA): Dat is hun eigen geld,
maar dat trekken zij wel af van de belasting, dus daarvoor geldt in principe
hetzelfde, namelijk dat er twee keer een bijdrage met publiek geld wordt gegeven.
De heer Ten Broeke zou het ook van de positieve kant kunnen benaderen: Nederland
heeft zo massaal gegeven om de mensen in Haïti te helpen, dat de minister
het tot uitgangspunt van beleid heeft gemaakt om dat bedrag te verdubbelen
en op die manier hulp te verlenen. Ik vind dat positief, maar als de heer
Ten Broeke dat negatief vindt, is dat aan hem.
 Vervolgens een opmerking over de coördinatie tussen de VN, de VS
en de Haïtiaanse regering. Kan het kabinet aangeven hoe precies de rollen
verdeeld zijn? Van verschillende kanten horen wij dat het vertrouwen van de
mensen in hun eigen regering op dit moment vrij minimaal is. Dat heeft mogelijk
ook consequenties voor de wederopbouw. Ik verzoek de regering om daarop in
te gaan.
 Valt er op dit moment meer te melden over de 60 marechaussees waarover
in de media wordt gesproken?
 
 De heer Pechtold (D66): Voorzitter. De zware
aardbeving in Haïti heeft een ramp veroorzaakt die volgens de Verenigde
Naties de ergste in de geschiedenis van dit orgaan is. Mijn fractie leeft
net als de andere fracties mee met het land en ondersteunt het kabinet in
zijn doelstelling om in nauw overleg met de Verenigde Naties en de hulporganisaties
slachtoffers te helpen en in te zetten op structurele verbeteringen. Ik heb
een paar vragen over de invulling.
 Minister Verhagen was initiatiefnemer van een Europabreed gesprek met
lady Ashton, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid
van de Europese Unie. Wat vindt de minister van haar inzet sinds 12 januari,
de datum van de aardbeving? Lady Ashton is het gezicht van de Europese Unie
tijdens internationale crises, maar zij heeft Haïti niet bezocht. Europa
was niet vertegenwoordigd en wat mij betreft was dat geen gezicht. Vindt de
minister dit correct en heeft hij dit punt op tafel gelegd tijdens de vergadering
van de Raad Buitenlandse Zaken op 25 en 26 januari?
 Mijn fractie wil graag het belang van een Europees buitenlands beleid
op langere termijn onderstrepen. De ramp in Haïti had minder groot kunnen
zijn als de structurele armoede daar niet zo hevig was geweest. Zal de houding
van de Europese Unie in de aanloop naar de wederopbouwconferentie in New York
passief zijn, of zal er een actieve Europese ambitie worden geformuleerd voordat
er een needs assessment is?
 Anderen hebben al gesproken over onze financiële bijdrage. Via de
Samenwerkende Hulporganisaties draagt het kabinet 41,7 mln. bij voor humanitaire
hulp en wederopbouw. Na de tsunami in 2004 was dat 5 mln. Ik vraag mij net
als anderen af wat de reden van het verschil is. Ik vind dat wij het genoemde
bedrag voor Haïti moeten bijdragen, maar ik zou los van de ramp in Haïti
een keer een brief van het kabinet willen ontvangen waarin wordt ingegaan
op de kritische vragen over de definitie van particuliere giften, de belastingaftrek
voor giften door bedrijven, giften van waterschappen, provincies en gemeenten –
ik heb die tijdens de actie allemaal voorbij zien komen – en de verdubbelingsactie
met belastinggeld. Geven wij de burger met die verdubbelingsactie niet het
gevoel dat de zaak sowieso door de overheden wordt geregeld? Zeker nu er een
groot verschil zit tussen de bijdrage aan de hulpverlening na de ramp die
een paar jaar eerder plaatsvond en de bijdrage die nu wordt gegeven, moet
het voor de burgers duidelijk zijn dat er voor hen wel degelijk een reden
is om een bijdrage te geven. 
 Ik sluit mij aan bij de vragen over de Algemene Rekenkamer. Het is een
goede zaak dat de verantwoordingssystematiek al voor de toekomst is neergezet,
maar ik vind dan wel dat die voor 100% moet worden waargemaakt.
 
 Minister Verhagen: Mijnheer de voorzitter.
Twee weken geleden hebben wij uitvoerig over de verwoestende aardbevingsramp
gesproken. In eerste instantie hebben wij besproken wat wij konden, moesten
en wilden doen. De ramp heeft onvoorstelbaar veel leed en vernietiging gebracht,
zoals vanmiddag nog eens is onderstreept. Het is daarom hartverwarmend om
te zien welke stroom aan internationale solidariteit in de afgelopen weken
op gang is gekomen. De betrokkenheid van de Nederlandse bevolking is groot,
maar ook wereldwijd is de solidariteit groot. Vanuit de verschillende landen
is er een onvermoeibare inzet geweest op consulair, humanitair en civiel-militair
terrein. Collega Koenders en ik zullen ingaan op de stand van zaken van dit
moment. De heer Koenders zal vooral ingaan op de hulpverlening en de zaken
die meer op de toekomst gericht zijn.
 Ik wil allereerst enkele opmerkingen maken over een zaak waarover door
de woordvoerders niet is gesproken, te weten de situatie van de inwoners van
het Koninkrijk. Ter aanvulling op het reddingsteam zijn ook medewerkers van
Buitenlandse Zaken naar Haïti gegaan. Die waren binnen 48 uur ter plekke
om consulaire bijstand te verlenen. De honorair consul in Port-au-Prince,
de heer Padberg, heeft zich op ongelofelijke wijze onvermoeibaar ingezet voor
het wel en wee van Nederlanders, Antillianen en Arubanen. Op dit moment zijn
er nog twee stoffelijke overschotten gevonden onder het volledig ingestorte
hotel Montana. Waarschijnlijk gaat het om de twee nog vermiste inwoners van
de Nederlandse Antillen, de directeur en de plaatsvervangend directeur van
de Luchtvaartdienst. Van twee inwoners van Aruba ontbreekt nog elk spoor.
De stoffelijke resten van de Nederlandse families die onder het puin van een
ander hotel zijn gevonden, vier volwassenen en drie kinderen, zijn inmiddels
in Nederland aangekomen. Namens het Koninkrijk heeft minister-president Eman
van Aruba een kort bezoek aan het rampgebied gebracht, niet alleen om medeleven
te betonen en bijstand te verlenen aan landgenoten, maar ook om de getroffenen
en hulpverleners blijk te geven van onze betrokkenheid. Gisteren is Haïti
bezocht door de minister-president van de Nederlandse Antillen, mevrouw de
Jongh-Elhage, samen met nabestaanden en hulpverleners.
 Er heeft goed overleg plaatsgebonden met Aruba en de Antillen over Haïti.
De samenwerking met de verschillende overheidsinstanties die in Nederland,
Aruba en de Antillen actief waren, maar ook met de hulporganisaties en Defensie
was uitstekend.
 Er is een opmerking gemaakt over de inzet op militair-civiel terrein.
Na de ramp hebben wij meteen Hr. Ms. Pelikaan ingezet, inclusief 77 militairen,
en een noodhulpteam. Beide zijn op dit moment weer terug. Dat is in nauw overleg
met de Verenigde Naties gebeurd. De noodhulp en de activiteiten van onder
meer de Pelikaan en het Urban Search and Rescue team zijn in nauw overleg
met de VN opgezet en ook weer beëindigd.
 Er is daarna sprake geweest van het inzetten van een transportschip. In
overleg met de VN is daar echter van afgezien, omdat de herstelwerkzaamheden
rond de haven de inzet van dat schip niet meer noodzakelijk maakten.
 Zoals staatssecretaris Timmermans afgelopen maandag tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken heeft aangegeven, wordt op dit moment de inzet van 60 marechaussees
overwogen. Verschillende sprekers hebben daar iets over gezegd. Met de inzet
van deze marechaussees zou worden tegemoetgekomen aan het verzoek van de Verenigde
Naties om een zelfvoorzienende politie-eenheid. Die eenheid zal, als zij wordt
uitgezonden, hoe dan ook opereren onder het mandaat van de VN-missie MINUSTAH.
Het gaat dus om een Europese invulling onder het mandaat van de VN en als onderdeel van de VN. De eenheid zal zich vooral richten op het uitvoeren
van basispolitietaken, zoals ordehandhaving. Wij onderzoeken momenteel de
mogelijkheden voor de inzet van de marechaussees. Daarvoor kijken wij naar
de Europese Gendarmerie Force, maar ook naar mogelijkheden om bij een ander
land aan te sluiten. Momenteel vindt overleg plaats met onze partners in de
Europese Gendarmerie Force, voornamelijk Frankrijk. Ten behoeve van de Europese
Gendarmerie Force zijn 60 marechaussees beschikbaar. Op zichzelf zouden wij
deze mensen in het kader van de EGF kunnen inzetten.
 Het is begrijpelijk dat de Verenigde Naties vragen om politie-eenheden
die zelfstandig kunnen werken. Tegelijkertijd vergt dat logistiek, aansturing,
staf enzovoorts. Wij moeten dus ook naar een gremium kijken waar de eenheden
onder kunnen vallen, want het is duidelijk dat een politie-eenheid, ook al
kan die zelfstandig werken, in een groter geheel moet zijn ingebed. Een dergelijke
eenheid kan niet in haar dooie eentje functioneren. Wij kunnen dus niet zomaar
losse politiemensen naar Haïti sturen. Daarom is deze constructie bedacht.
 Frankrijk is waarschijnlijk niet in staat, zelfs niet als dat in het kader
van de Europese Gendarmerie Force gebeurt, om die 60 mensen in het Frans logistiek
geheel in te passen. Daar moeten wij nu helderheid over krijgen. Op dit moment
wordt onderzocht of wij kunnen voldoen aan de exacte vraag van de Verenigde
Naties. Als het met minder dan 60 man kan, bijvoorbeeld twintig, kunnen wij
dat eveneens overwegen, maar het moet wel gaan om een samenhangend peloton.
Mocht het tot een daadwerkelijke inzet komen – wij voeren daar nu overleg
over met de partners in de EGF en de VN – zullen wij de Kamer daar zo
snel mogelijk over informeren. Afgelopen maandag heeft de Nederlandse regering
de bereidheid uitgesproken om welwillend de mogelijkheden voor deze inzet
te onderzoeken.
 Er is voorts gesproken over de inzet van de Amerikanen. De Verenigde Staten
hebben na de aardbeving op Haïti op heel korte termijn een heel grote
militaire en ook civiele vertegenwoordiging naar dat land gestuurd. In totaal
zijn er momenteel ongeveer 11 000 Amerikaanse militairen actief in Haïti.
Overigens ben ik blij dat ik dit keer over die inzet waarderende woorden hoor,
in plaats van het scepticisme dat ik enige weken geleden bij enkele fracties
hoorde. Door het snelle Amerikaanse optreden kon de hulp heel snel op gang
komen. De bestaande coördinerende instanties, niet in de laatste plaats
de Verenigde Naties, waren zelf zeer zwaar getroffen door de aardbeving en
waren dus niet in staat het werk te doen dat wij van hen zouden mogen verwachten.
Ook de VN kenden talloze slachtoffers – ik meen dat er op dit moment
meer dan 60 mensen vermist zijn – dus de VN zijn zelf ook rechtstreeks
geraakt door de ramp. Het was daarom goed dat de Amerikaanse inzet onmiddellijk
is gestart, waardoor zowel de haven van Port-au-Prince als het vliegveld weer
operationeel is geworden. Wij zijn de Amerikanen daar alleen maar zeer erkentelijk
voor. Ik denk dat een groot deel van de hulp niet gegeven had kunnen worden
als de Amerikanen niet een dergelijk grote inzet hadden getoond.
 De Amerikaanse troepen ondersteunen de VN-missie, op verzoek van president
Préval.
 De status van de in Haïti actieve Amerikaanse troepen is vastgelegd
in een Status of Forces Agreement tussen de Verenigde Staten en Haïti,
dat al jaren bestaat. De troepen staan onder civiel commando van een officier
van USAID. De afstemming en coördinatie tussen de Amerikanen, de VN en
de Haïtiaanse regering bieden een voldoende waarborg dat de Amerikaanse
troepen binnen het grote geheel passen en geen afzonderlijke operatie uitvoeren.
 Terecht is aandacht gevraagd voor adoptie, mogelijke kinderhandel en kinderontvoeringen.
De minister van Justitie heeft de Kamer een brief gestuurd waarin hij ingaat
op de wijze waarop Nederland daarmee is omgegaan. Gelet op de bijzondere omstandigheden
die in Haïti heersen,heeft hij besloten om de betrokken
kinderen versneld toe te laten tot Nederland. Daarbij heeft nauw overleg plaatsgevonden
met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Van geval tot geval is bekeken
of voldoende zeker is dat er geen sprake is van mogelijke ontvoering van kinderen
of andere onrechtmatigheden, waaronder kinderhandel. Juist in deze schrijnende
situatie moeten wij voorkomen dat over de rug van kinderen wordt geprobeerd
om op mensonterende wijze geld te verdienen, dan wel mensensmokkel te faciliteren.
 Ten aanzien van de in Nederland toegelaten kinderen is zeer zorgvuldig
gehandeld. Het betrof allereerst een groep van 53 kinderen van wie de adoptieprocedure
nagenoeg was afgerond, waarbij alle checks hadden plaatsgevonden, maar de
kinderen nog niet in het bezit waren van de juiste uitreisdocumenten. De tweede
groep betrof 44 kinderen van wie de adoptieprocedure zo goed als afgerond
was. Die kinderen waren zelfs al gekoppeld aan hun adoptieouders, maar er
was nog geen adoptie-uitspraak gedaan door de Haïtiaanse autoriteit.
Ook voor deze groep waren in het voortraject dusdanige zekerheden ontstaan,
dat wij konden uitsluiten dat er sprake was van enige vorm van kinderhandel.
Er is nu voor gezorgd dat de Haïtiaanse president toestemming heeft verleend
om deze kinderen naar Nederland te laten gaan, onder de voorwaarde dat de
adoptiezaken zorgvuldig zullen worden afgerond. Onder buitengewoon moeilijke
omstandigheden is zo zorgvuldig mogelijk gewerkt. Men kan zich voorstellen
dat een administratie niet geheel op orde is als driekwart van de stad in
puin ligt.
 Vanwege de zorg over de veiligheidsituatie van onbegeleide kinderen is
nu door Unicef in samenwerking met de overheid, het Rode Kruis en Save the
Children een registratiesysteem opgezet om de kinderen te volgen en indien
mogelijk te herenigen met familieleden. Met name bij ziekenhuizen, weeshuizen,
grensovergangen en het vliegveld wordt scherp gelet op onbegeleide kinderen.
Kinderen die over straat zwerven worden door Unicef opgevangen in opvanghuizen,
in zogenaamde child friendly spaces. De heer Koenders zal daar ongetwijfeld
nader op ingaan.
 Wij hebben kortom al het mogelijke gedaan voor de kinderen die naar Nederland
zijn gekomen. In samenwerking met Unicef zorgen wij ervoor dat er geen onregelmatigheden
voorkomen. Wij willen die althans zo veel mogelijk vermijden. De adoptie van
kinderen is op dit moment door de Haïtiaanse overheid tijdelijk stopgezet
om kinderhandel te voorkomen.
 De heer Pechtold heeft gesproken over de werkwijze van lady Ashton, de
Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie. Zij heeft twee dingen gedaan.
Ten eerste heeft op zondag 17 januari, meteen na de ramp, een telefonische
conferentie plaatsgevonden van een aantal ministers van Buitenlandse Zaken
met de Hoge Vertegenwoordiger. Ten tweede is er op maandag 18 januari
een extra bijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken geweest, onder leiding
en op initiatief van lady Ashton. Lady Ashton wilde zich niet bezondigen aan
ramptoerisme en hulpverleners niet in weg lopen. Daarom is zij niet meteen
naar Haïti gegaan om daar de EU-vlag te laten wapperen. Zij heeft de
heer Kouchner, die in Montreal aanwezig was als vertegenwoordiger van een
van de grote donorlanden, gevraagd als haar vertegenwoordiger op te treden
op de bijeenkomst in Montreal. Dat is ook mogelijk gemaakt in het Verdrag
van Lissabon; een Hoge Vertegenwoordiger kan nu eenmaal niet op honderd plaatsen
tegelijk zijn en kan zich daarom laten vertegenwoordigen door anderen. Zij
kon daardoor zelf de eerste reguliere Raad Buitenlandse Zaken voorzitten,
die op hetzelfde moment plaatsvond, en bewerkstelligen dat een gemeenschappelijke
reactie zou worden gegeven. Daarom heeft zij een week eerder niet alleen een
telefonische conferentie gehouden, maar ook de extra Raad Buitenlandse Zaken
bijeengeroepen waaraan collega Koenders heeft deelgenomen. Ik vind dat zij
een weloverwogen keuze heeft gemaakt, die zeer goed te verdedigen is. Als
de heer Pechtold daar nu de conclusie aan verbindt dat het niets is en dat
het niets wordt met lady Ashton – dat proef ik een beetje
bij hem – doet hij geen recht aan de inzet die zij toont.
 
 Minister Koenders: Mijnheer de voorzitter.
Wij hebben in het eerdere algemeen overleg al uitgebreid gesproken over de
verwoestende gevolgen van de aardbevingsramp in Haïti. Voor zover nu
bekend, zijn ongeveer 112 000 mensen omgekomen – volgens de regering
van Haïti is dat aantal aanmerkelijk hoger – en meer dan 200 000
mensen gewond geraakt. De schattingen van het aantal mensen dat door de aardbeving
dakloos is geworden, lopen uiteen van 800 000 tot een miljoen.
 Ik ga in op een aantal aspecten van de hulpverlening en de stand van zaken
rond de humanitaire hulp. Onderdak en voedsel zijn nu verreweg de belangrijkste
prioriteiten. Men zet alles op alles om vooral de mensen die Port-au-Prince
hebben verlaten, aan onderdak te helpen, met gebruikmaking van tenten en plastic
zeil. Het Wereldvoedselprogramma is inmiddels gestart met het opschalen van
de voedseldistributie. Deze week en in de volgende week zullen ongeveer twee
miljoen mensen worden bereikt.
 Er is een enorme behoefte aan postoperatieve gezondheidszorg. Daar zijn
inmiddels ook de middelen voor aanwezig. Het grootste probleem was om dingen
ter plekke te krijgen. De congestie blijft een probleem. Het vliegveld en
de haven van Port-au-Prince zijn nu weer operationeel, maar de schade bij
de haven blijkt groter te zijn dan verwacht. Daardoor kunnen niet alle schepen
daar komen en moet veel via de Dominicaanse Republiek worden ingevoerd.
 De veiligheidssituatie wordt met de officiële term «stabiel»
aangeduid. Dat zegt echter niet zo veel, want in een situatie waarin de nood
erg hoog blijft, kunnen op elk moment relletjes uitbreken, hetzij georganiseerd –
er zijn natuurlijk ook uitbraken uit de gevangenissen – hetzij uit noodzaak
om voedsel te verkrijgen.
 Het Humanitarian Country Team is nu in staat om de internationale hulpverlening
in nauwe samenwerking met de lokale autoriteiten ter hand te nemen. De OCHA
is inmiddels op sterkte en maakt op het terrein van de wederopbouw –
de eerste noodhulp en de verdere opbouw – de eerste assessments, wat
niet eenvoudig is. De resultaten van die assessments zullen worden gepresenteerd
op de wederopbouwconferentie op 22 maart in New York, waar zal worden
bekeken hoe een en ander het beste gecoördineerd kan worden.
 Mevrouw Ferrier heeft gezegd dat dit de best gecoördineerde aanpak
van een ramp is.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Dat heeft het Rode
Kruis gezegd.
 
 Minister Koenders: Oké. Ik weet niet
of die uitspraak terecht is. Ik vind dat heel moeilijk te waarderen. Wel kunnen
wij stellen dat er heel veel is gebeurd, in eerste instantie door de Verenigde
Staten, later ook door de Verenigde Naties, om alles goed te coördineren.
Ik wil nog niet zeggen dat dit de best gecoördineerde ramp is, maar ik
kan ook het tegendeel niet beweren. Iedereen doet zijn best. Natuurlijk zijn
lessen geleerd uit eerdere rampen van deze omvang, maar deze is wel heel groot,
omdat zowel het bestuur als de infrastructuur is weggevallen.
 Het USAR-team en het ondersteuningsschip zijn heel belangrijk geweest,
niet alleen voor het consulaire werk, maar ook voor de humanitaire hulpverlening.
De situatie is stabiel. Dat wil niet zeggen dat er in Haïti geen no-go
areas meer bestaan. Wij zien vooral bij de voedselverstrekkingen dat de spanningen
kunnen oplopen. Om die reden worden door de Verenigde Naties troepen ingezet
voor beschermingstaken. De VN doen dit nu op basis van hun mandaat om de Haïtiaanse
politie te helpen met logistieke en technische ondersteuning. Het uiteindelijke
doel is dat de Haïtiaanse politie dit zo snel mogelijk overneemt en dat
er zo snel mogelijk weer eigen verantwoordelijkheid wordt genomen. 
 Er zijn enkele vragen gesteld over de Nederlandse bijdrage en de verdubbeling
van het bijeengebrachte bedrag door de regering. Eigenlijk is het niet zo
heel ingewikkeld. Snel nadat de ramp had plaatsgevonden, was duidelijk welke
enorme omvang de ramp had. Elke ramp is ernstig, maar gelet op het volstrekt
ontbreken van een overheid en het grote aantal mensen dat slachtoffer is geworden,
was het duidelijk dat de Nederlandse bevolking grootschalig in actie wilde
komen. Ik heb mij toen zeer positief uitgelaten over het initiatief van de
Stichting Samenwerkende Hulporganisaties om vrijwel direct met een grote actie
te beginnen. Deze stichting wordt gevormd door organisaties die wij kennen
en waarin wij vertrouwen hebben, die onderling hulp coördineren volgens
een bepaalde verdeelsleutel en die ook bepaalde organisaties in de Nederlandse
samenleving via een gastlidmaatschap in staat kunnen stellen om daaraan mee
te doen. Het leek ons verstandig om in deze specifieke situatie, gelet op
de vele acties die op scholen en in dorpen, gemeenten en het bedrijfsleven
gevoerd werden, te zeggen dat wij het binnenkomende bedrag zouden verdubbelen.
Dat is immers een goede reflectie van wat Nederland wil, waardoor Nederland
positief naar voren komt en waar wij ook trots op kunnen zijn. De actie werd
heel snel breed gesteund door alle politieke partijen die hier aanwezig waren.
Ik heb het gewaardeerd dat eigenlijk alle in het parlement vertegenwoordigde
partijen hebben gezegd aan de actie te zullen meedoen, wetende dat het eindbedrag
verdubbeld zou worden. Ik voelde daarin grote politieke steun en ik denk ook
dat het besluit om te verdubbelen een juist besluit is geweest.
 Ik wijs erop dat het hier gaat om een initiatief uit de samenleving, uit
het maatschappelijk middenveld. Ik vind het dan goed te laten zien dat dit
ook bij de regering een reflectie geeft over haar bijdrage bij een dergelijke
enorme ramp. Ik zeg er wel direct bij dat de verdubbelingsactie geen precedentwerking
mag hebben. Wij gaan niet elke keer als er in Nederland een actie wordt gevoerd
het binnengekomen bedrag verdubbelen. De noodhulporganisaties, het maatschappelijk
middenveld en de Nederlandse regering hebben allemaal hun eigenstandige verantwoordelijkheden.
Het specifieke karakter van deze ramp, de omvang daarvan, de signalen die
wij kregen uit de Nederlandse samenleving en de politieke signalen hebben
mij gebracht tot het besluit om het bedrag dat zou worden opgebracht, te verdubbelen.
Ik ben er heel blij mee dat de actie zo breed is gesteund door de Nederlandse
politiek. Als geheel ben ik eigenlijk heel tevreden en ook wel trots op de
Nederlanders die gezamenlijk zo veel geld hebben ingezameld.
 Wij hebben het eigenlijk maar een beetje simpel gehouden. Wij hebben een
deadline aangehouden en aangegeven alle initiatieven te ondersteunen die in
Nederland op dit terrein zouden worden genomen. Dat is een indicatie voor
het draagvlak en voor de mogelijkheden om vervolgens tot verdubbeling over
te gaan. Wij realiseerden ons goed dat de omvang van deze ramp zo groot was,
dat er geen discussie over aanbod- en vraagsturing zou moeten zijn, maar dat
het er meer om ging het gevoel te krijgen waar Nederland in deze extreme situatie
voor staat. In die situatie is het inderdaad mogelijk dat een gemeente als
Tynaarlo, onder leiding van een VVD-burgemeester en een raad waarin de VVD
fors vertegenwoordigd is, met de actie wil meedoen. Ik heb die VVD-burgemeester
daarin gesteund, want ik vind het belangrijk dat ook gemeenten dit doen. Het
is uiteraard aan de gemeenteraad om te bepalen of de raad dat een goede keus
vindt of niet. Ik heb gezegd dat wij alle initiatieven zullen verdubbelen.
De Nederlandse politiek was daarvan op de hoogte. De voorzitter van VVD-fractie
heeft mij die avond daarin gesteund en ik voelde dus dat het draagvlak aanwezig
was. Het is vervolgens aan de gemeentelijke politici om het daar al of niet
mee eens te zijn.
 De rol van de Algemene Rekenkamer vind ik belangrijk. In deze tijd, waarin
mensen kennelijk twijfels hebben over de besteding van fondsen, is het meer
dan ooit belangrijk om duidelijk te laten zien dat alle betrokken spelers
zich dat aantrekken. Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat mensen het eens
zijn met de analyse dat het geld niet goed besteed zal worden. Ik wijs erop
dat de evaluaties van de besteding van de tsunamigelden, de rechtmatigheid
van uitgaven en de manier waarop uitgaven zijn gedaan, eigenlijk heel positief
waren. Het beeld is echter enigszins dat de gelden slecht terecht gekomen
zijn.
 Los daarvan zeg ik tegen de heer Van Bommel dat wij op geen enkele manier –
ook ikzelf niet en ook niet voor de televisie – iets hebben gezegd dat
niet overeenkomt met de wijze waarop wij het vervolgens hebben gedaan. Ik
heb hem dat ook horen zeggen in een uitzending waar wij beiden in zaten. De
eerstverantwoordelijke, de Stichting Samenwerkende Hulporganisaties, is degene
die straks via een subsidiebeschikking een deel van het Nederlandse belastinggeld
ontvangt, omdat die op een goede manier werkt en effectief zaken controleert.
Wij hebben gezegd het van belang te vinden dat de Algemene Rekenkamer daarbij
een rol speelt. Dat initiatief kwam ook van de Stichting Samenwerkende Hulporganisaties
zelf en niet alleen van de Nederlandse regering. Ik heb dat wel zeer gestimuleerd
en ik doe dat nog, omdat het gaat om overheidsgeld. Laten wij niet onderschatten
welke unieke situatie dit is.
 Gevraagd is of er een rapport van de Algemene Rekenkamer komt waarin wij
kunnen zien hoe het geld besteed is. Het antwoord daarop is: ja. Het zou niet
best zijn als dat niet het geval zou zijn. De Algemene Rekenkamer stelt uiteraard
een rapport op over de manier waarop de gelden besteed zijn. De kennis en
kunde van de Algemene Rekenkamer komen daar extra bij. Bijvoorbeeld op het
vlak van de tsunami loopt er een internationaal project, een zogenaamde audit
trail, waarbij wordt gevolgd hoe het hier opgebrachte geld via allerlei kanalen
terechtkomt bij de mensen voor wie het geld bedoeld is. Dat is een heel ingewikkelde
systematiek. Als een organisatie een ziekenhuisje bouwt in Haïti, samen
met anderen, op een goed gecoördineerde manier, is het niet altijd tot
op de euro herleidbaar in hoeverre dat ziekenhuis betaald is met gelden uit
Nederland. Met deze problematiek heeft de Algemene Rekenkamer veel ervaring,
dus op dat punt kan zij adviseren hoe wij bepaalde zaken het beste kunnen
doen. Ik stel het zeer op prijs dat de Algemene Rekenkamer dit doet. Dat stelt
de Stichting Samenwerkende Hulporganisaties in staat om al op dit moment,
dus vooraf – en dat heb ik nog niet eerder gezien – samen met
de Algemene Rekenkamer een actieplan te ontwikkelen en daar ook adviezen over
te geven. Op die manier kan de verantwoordingssystematiek nu al in kaart worden
gebracht, zodat ook voor de Nederlandse bevolking gedurende het proces van
noodhulp en wederopbouw inzichtelijk wordt gemaakt hoe de fondsen worden besteed
en hoe effectief dat is. Dat vind ik een groot voordeel.
 Daarnaast heeft de Nederlandse overheid uiteraard nog eigen middelen voor
controle ter plekke, voor accountancy en evaluatie van de besteding van de
fondsen die zij via een subsidiebeschikking aan SHO-fondsen geeft. Het gaat
er niet om dat wij SHO niet vertrouwen. De Nederlandse samenleving heeft echter
een zo grote bijdrage geleverd, dat wij, mede gelet op de twijfels die al
dan niet terecht bestaan over de besteding van eerder verleende hulpgelden,
op een eerlijke manier laten zien op welke wijze de gelden besteed worden.
Wij willen niet dat de verantwoording alleen achteraf publiek gemaakt wordt;
wij willen dat ook vooraf advies wordt gegeven aan SHO. SHO wil dat ook en
ik vind dat een heel goede zaak. Ik zie dus geen enkel licht tussen wat ik
zelf en wat SHO daarover gezegd heeft tijdens de televisie-uitzending en achteraf.
Integendeel. Wij zijn daar nu ook al mee bezig. Er vinden overleggen plaats.
De systematiek is niet eenvoudig. Noodhulp is een van de moeilijkste dingen
die er zijn. De materie is ongelofelijk complex. Dat maakt het noodzakelijk
dat een en ander inzichtelijk is.
 De verdubbeling heeft dus direct te maken met de specificiteit van deze
ramp, de omvang ervan en de signalen uit de samenleving en de politiek.Ik heb vooraf aangegeven dat de verdubbeling zou gelden voor alle
initiatieven die tot 24.00 uur zouden binnenkomen. Dat was bij iedereen bekend.
Dit betekent inderdaad dat gelden die na dat tijdstip nog binnenkwamen, niet
meer worden verdubbeld. Wij moesten ergens een streep trekken. De cheque van
het op dat moment opgehaalde bedrag is op televisie vertoond en dat bedrag
zal worden verdubbeld.
 Nogmaals benadruk ik dat wij het zeer gewaardeerd hebben dat de Nederlandse
bevolking zich breed heeft ingezet voor het lenigen van de nood in Haïti
en dat dit tegelijkertijd ook politiek breed is ondersteund. Wij zullen alles
op alles zetten om ervoor te zorgen dat het geld op een zo goed mogelijke
manier wordt besteed. Ik heb er ook alle vertrouwen in dat de Stichting Samenwerkende
Hulporganisaties, met de expertise die zij heeft, dat op een goede wijze zal
doen.
 Over de wederopbouw vindt een goede discussie plaats, ook over de coördinatie,
die wat mij betreft primair hoort te liggen bij de Verenigde Naties. De noodhulp
wordt nu door OCHA gecoördineerd. De Verenigde Naties zijn hiervoor geen
ideale organisatie, dus wij zullen er wel kritisch op toezien. Ik heb er geen
probleem mee dat de VN op het vlak van de wederopbouw samenwerken met de Wereldbank
en de Inter American Development Bank. Het is juist goed om kennis en kunde
bij elkaar te leggen en bij het opstellen van plannen niet naast elkaar te
werken. Wij zullen de Kamer natuurlijk inlichten over eventuele Nederlandse
bijdragen aan de vervolgconferentie. Het mooie van de gevoerde actie is dat
die zowel op de noodhulp- als op de wederopbouwfase gericht was.
 Wij zullen de bijdrage van de regering financieren uit het noodhulpbudget.
Daar is tijdens de begrotingsbehandeling een klein beetje door de Kamer uitgeamendeerd
voor bilaterale onderwijsprojecten, maar zoals bekend gaat het hier om een
flexibel fonds. Wij zorgen er altijd voor dat de Kamer door het jaar heen
op de hoogte wordt gehouden van de precieze bestedingen, afhankelijk van rampsituaties
in de wereld. Ik wijs er tevens op dat het geld niet in één
keer zal worden uitgegeven, maar dat de financiering zich uiteraard over een
aantal jaren zal uitstrekken, zodat wij er zeker van zijn dat het geld niet
alleen effectief, maar ook in een goed tijdschema door de Nederlandse regering
wordt uitgegeven.
 Veel mensen noemen een plan al snel een marshallplan. Ongetwijfeld heeft
ook het IMF willen zeggen dat het iets goeds wil doen. Dat vind ik belangrijk.
Uiteraard zullen wij het plan van de IMF goed in de gaten houden, maar zonder
dat plan te willen bagatelliseren, merk ik op dat wij met een marshallplan
niet zo veel kunnen. Haïti is echt iets anders dan Europa na de Tweede
Wereldoorlog.
 Het punt van schuldsanering is fors in discussie. Nederland is daarbij
in de Club van Parijs slechts op een heel geringe manier betrokken. Wij hebben
een kleine bijdrage van € 300 000 kwijtgescholden. De multilaterale
instellingen hebben eveneens aan hun HIPC-verplichtingen voldaan. De Club
van Parijs heeft, op grond van de specificiteit van deze ramp, de oproep gedaan
aan alle crediteuren om nu snel tot kwijtschelding over te gaan. Het gaat
daarbij vooral om Taiwan en Venezuela, die zich niet hebben aangesloten bij
de HIPC-kwijtschelding. Het gaat om vorderingen van 92 en 167 mln. Taiwan
zal bezien of het wettelijk kwijtschelding kan verlenen; Venezuela heeft helaas
niet gereageerd op de oproep.
 Afgelopen woensdag is bekend geworden dat secretaris-generaal Ban Ki-moon
voormalig president Clinton genomineerd heeft als coördinator van de
strategische richtlijnen voor het VN-werk voor Haïti, zowel op de korte
als de lange termijn. Dit lijkt mij een heel goede zaak om twee redenen. Ten
eerste is Clinton een Amerikaan, die bovendien veel krediet heeft opgebouwd
door zijn werk voor ontwikkelingssamenwerking en de wederopbouw na conflicten.
Ten tweede zal er een balans gevonden moeten worden tussen enerzijds het opnieuw
en direct geven van verantwoordelijkheden aan Haïtianen en anderzijds
het voorkomen dat er weer een overheid wordt opgebouwd die gekenmerkt wordt
door wanbestuur. Bij het bereiken van die balans zal Clinton
waarschijnlijk formeel en informeel een grote rol kunnen spelen.
 De Europese Unie probeert nu via lady Ashton de hulp zo veel mogelijk
te coördineren. Wij zullen bezien en controleren wat er via het EOF-instrument
gebeurt op de belangrijke activiteiten die mevrouw Ferrier noemt.
 
 De heer Pechtold (D66): Krijgen wij nog een
tweede termijn?
 
 De voorzitter: Daar is geen tijd meer voor.
U kunt nog een enkele vraag stellen.
 
 De heer Pechtold (D66): De minister van Buitenlandse
Zaken hoeft lady Ashton niet te verdedigen, maar wel hoor ik hem graag zeggen
dat, als in de toekomst opnieuw een ramp van een dergelijke omvang plaatsvindt,
mevrouw Ashton zich dan ook laat zien. De fysieke aanwezigheid op een dergelijk
moment is belangrijk. Graag ontvang ik op dit punt de steun van de minister.
Het is prachtig dat mevrouw Ashton verder goed werk verricht, maar ik zou
Europa wat meer in beeld willen zien.
 Ik snap het verhaal van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over
de verdubbelingsactie en de bijdrage van andere overheden, maar als wij burgers
vragen om mee te doen, vind ik dat het gelet op het draagvlak voor een dergelijke
actie in de toekomst duidelijk moet zijn hoe het zit met zaken zoals belastingaftrek
en bijdragen van andere overheden. De heer Ten Broeke heeft dat vrij krachtig
verwoord en ik voel daarin mee. Ik vraag de minister om eens op papier te
zetten hoe wij daar in de toekomst mee omgaan. Ik heb hem geprezen om het
inschakelen van de Algemene Rekenkamer, want dat nodigt de mensen uit om mee
te doen, maar op dit moment redeneren veel mensen: ik wil wel bijdragen, maar
mijn waterschap, mijn provincie, mijn gemeente en mijn telecombedrijf doen
ook al mee en dat wordt aan het eind van het jaar met mij verrekend, dus ik
heb mijn bijdrage aan de actie al geleverd. Dat wil ik een beetje nuanceren.
Kan de minister op dit punt wat gedachten op papier zetten?
 
 De heer Van der Staaij (SGP): Ik had een vraag
gesteld over de contacten met de Haïtiaanse gemeenschap, het faciliteren
van informatievoorziening en het wegnemen van bureaucratische beslommeringen
in procedures.
 
 De heer Van Bommel (SP): Mij is niet duidelijk
hoe het nu verdergaat met het idee van een Nederlandse bijdrage van 60 marechaussees.
Het beeld blijft sterk hangen dat de staatssecretaris daar in Brussel concreet
over gesproken heeft zonder dat er een concreet verzoek lag. Als dat verzoek
er wel lag, wat was dan dat verzoek? Op welk moment kunnen wij daar nadere
besluitvorming over verwachten?
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Ik kom even terug
op het punt dat ook door de heer Pechtold wordt aangeroerd. Wat ons betreft
zijn er geen nieuwe richtlijnen nodig, want die kan ik bij dezen geven: wij
verdubbelen voortaan alleen maar hulpgelden die van particulieren komen, om
daarmee de prikkel voor particulieren om te geven in stand te houden.
 Ik wil het door de minister geschetste beeld over de gemeente Tynaarlo
nuanceren. Hij suggereerde zo-even dat de VVD-fractie in die gemeente voor
het geven van een bijdrage heeft gestemd, maar de stemming in de gemeenteraad
was negen tegen zes en de VVD-fractie heeft tegen gestemd. Hetzelfde is overigens
gebeurd in provinciale staten in Drenthe. Door de commissaris van de Koningin,
de heer Tichelaar, werd een bijdrage toegezegd zonder dat hij daar provinciale
staten over had geconsulteerd. Het simpele feit dat een Kamerlid met de minister
in een televisie-uitzending zit – het is goed dat veel Kamerleden aan
die uitzending meegewerkt hebben – wil nog niet zeggen dat alles wat
de minister daar gezegd heeft ook direct de instemming van de
Kamer heeft. Wij hebben niet ingestemd met een verdubbeling van gelden die
van andere overheden komen, waardoor in sommige gevallen twee of zelfs drie
keer namens de burger bijgedragen wordt. Graag hoor ik de toezegging van de
minister dat hij, verdergaand dan waar de heer Pechtold om vroeg, in het vervolg
zal overwegen alleen de particuliere bijdragen en die van de bedrijven te
verdubbelen en niet reeds geheven belastinggeld nog een keer zal uitgeven.
 
 De heer Van Bommel (SP): Zegt de VVD-fractie
hiermee de facto dat zij geen steun geeft aan die verdubbeling? Dat vind ik
een politiek belangrijke vraag.
 
 De heer Ten Broeke (VVD): Wij hebben die verdubbeling
natuurlijk zien gebeuren. Ik wist niet – de volgende dag ben ik daarvan
op de hoogte gesteld – dat de verdubbeling zich ook uitstrekte over
overheidsgelden. Ik vind dat dit in voorkomende gevallen in het vervolg niet
meer mag gebeuren. Ik had het zuiverder en ook beter gevonden als het deze
keer anders was gegaan. Door alleen particuliere bijdragen te verdubbelen,
zorgen wij ervoor dat burgers het gevoel houden dat hun bijdrage ertoe doet.
Bij deze actie had bijvoorbeeld een inwoner van Drenthe al € 4 uitgegeven
voordat hij zelf had besloten om iets bij te dragen.
 
 Mevrouw Ferrier (CDA): Ik heb nog een vraag
aan de minister van Buitenlandse Zaken over de 60 marechaussees. Ik heb begrepen
dat het er misschien minder kunnen worden, maar mij is niet duidelijk waar
dat van afhangt. Is de vraag vanuit de VN niet duidelijk, of is nog niet duidelijk
wat wij kunnen aanbieden?
 Mijn fractie ondersteunt van harte dat de Nederlandse regering het belang
onderstreept van de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij een
ramp die ver weg gebeurd is, door de bij een inzamelingsactie binnengekomen
gelden te verdubbelen. Het is goed dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
gezegd heeft dat niet altijd wordt verdubbeld en dat er geen sprake is van
precedentwerking. Hij moet dat echter wel goed kunnen uitleggen, want waarom
zou de ene ramp minder erg zijn dan de andere?
 Ik sluit mij aan bij het verzoek van de heer Pechtold over het opstellen
van een brief waarin duidelijk wordt hoe het precies zit met de verdubbeling
van belastinggeld of geld dat niet direct door particulieren is geschonken.
Ik merk aan deze tafel, maar ook in mijn omgeving dat dit nu niet duidelijk
is.
 Voorts heb ik gevraagd of de noodhulppot nu leeg is en hoe het precies
zit met het geld dat ingezet wordt. Hopelijk wordt dat geld niet alleen voor
noodhulp, maar ook structureel ingezet. Daarnaast heb ik verzocht of de Nederlandse
inbreng in het overleg over de besteding van de EOF-gelden wat actiever kan
zijn. Wat gaan wij in Haïti specifiek doen op het vlak van de zaken waar
wij goed in zijn: landbouw, voedselvoorziening en water? Daar hoor ik graag
nog iets meer over.
 
 Minister Verhagen: De heer Pechtold is nogmaals
ingegaan op de afwezigheid van mevrouw Ashton in Haïti. Mevrouw Ashton
is vicevoorzitter van de Europese Commissie en Hoge Vertegenwoordiger voor
Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, maar de voor de humanitaire hulp
verantwoordelijke commissaris, de heer De Gucht – die dus ook lid is
van de Europese Commissie – is wel degelijk namens de Europese Unie
in Haïti aanwezig geweest.
 Er is sprake van eventuele beschikbaarheid van de 60 marechaussees die
in het kader van de EGF operationeel zijn. Wij hebben aangegeven de inzet
van die 60 marechaussees te overwegen. Tegelijkertijd hebben de VN verzocht
om zelfvoorzienende politie-eenheden, zogenaamde Formed Police
Units, te leveren. Momenteel wordt besproken of de Europese Gendarmerie Force
die zelfstandig opererende politie-eenheden kan leveren. Dat overleg is nog
gaande. In EU-verband is door de Raad voor Buitenlandse Zaken gesproken over
wie wat doet. Daarbij heeft Nederland bevestigd dat het eventueel maximaal
60 marechaussees kan leveren. Als wij 60 of minder Nederlandse marechaussees
uitzenden ten behoeve van deze taken, willen wij natuurlijk ook dat dit goed
geregeld wordt en zal de Kamer daarover geïnformeerd worden, zoals ik
ook heb toegezegd, geheel in de geest – ook al hoort het officieel niet –
van de artikel 100-procedure, op de wijze waarop wij de Kamer ook in het verleden
altijd op de hoogte gesteld hebben.
 
 Minister Koenders: Ik dank de kamer voor de
grote steun voor de rol van de Algemene Rekenkamer zoals wij die samen met
SHO hebben geformuleerd.
 Ik wil bij mevrouw Ferrier het beeld weghalen dat wij niet actief zijn
in het EOF. Wij hebben een speciale bijeenkomst gehad van de ministers voor
Ontwikkelingssamenwerking, onder leiding van mevrouw Ashton, waar specifiek
gesproken is over de inzet van het EOF-instrumentarium, voor zowel noodhulp
als wederopbouw, en waarbij de door haar terecht genoemde drie aspecten aan
de orde zijn geweest. Ik ken de interesse van mevrouw Ferrier daarvoor. Ik
zal zeker proberen daar zo actief mogelijk bij betrokken te blijven.
 Ik heb gemerkt dat er grote en brede steun was voor de televisieactie
en voor de verdubbeling van de opbrengst. Ik stel dat op prijs. Ik wijs de
heer Ten Broeke erop dat ik gesproken heb over de burgemeester van de gemeente
Tynaarlo en niet over de gemeenteraad. Publieke en private instellingen en
bedrijven konden in het kader van de actie voor Haïti geldt storten op
giro 555. Daar zijn zij autonoom in, dus daar ga ik niet over. Ik ga er alleen
over of wij dat verdubbelen of niet. Hier geldt dat ieder zijn eigen toko
heeft. Het is de verantwoordelijkheid van de betrokken gemeente om geld te
geven. Ik begrijp uit de woorden van de heer Ten Broeke dat de gemeenteraad
van Tynaarlo dat heeft goedgekeurd. Een gemeenteraad weet van tevoren precies
wat daarvan de consequenties zijn. Nogmaals, ik vind het echt een zaak voor
lokale overheden en bedrijven zelf om te bepalen of zij geld overmaken naar
giro 555. Het is echt ondoenlijk dat de regering alle binnengekomen bedragen
gaat uitsplitsen. Zo liggen de verantwoordelijkheden niet. Er is een maatschappelijk
initiatief en er zijn gemeenten die gecontroleerd worden door hun eigen mensen.
Daar heb ik vertrouwen in en dat is de manier waarop ik daartegen aankijk.
 Inderdaad is er geen sprake van precedentwerking. Het is niet makkelijk
om algemene richtlijnen op te stellen voor de gevallen waarin wij wel en niet
verdubbelen, maar dit was echt een uitzondering.
 Het lijkt mij niet nodig een aparte brief te schrijven over de kwestie
van de verdubbeling, maar wel zal ik er nog eens met de collega van Financiën
over spreken, omdat er ook een relatie is met de belastingen.
 Een vertegenwoordiging van de Haïtiaanse gemeenschap is in de zaal
aanwezig. Zelf ben ik bij de herdenking van de Haïtiaanse diaspora aanwezig
geweest. Ik heb de uitnodiging voor die bijeenkomst zeer op prijs gesteld.
Het was buitengewoon indrukwekkend. Wij hebben uiteraard ook contacten met
de voorzitter. De Haïtiaanse gemeenschap in Nederland is vrij klein,
zij bestaat uit ongeveer 700 mensen. Wij hebben direct na de ramp contact
met deze gemeenschap gezocht. Wij zullen dezer dagen opnieuw contact hebben
om te bezien of er, naast de gevoelens van solidariteit met het enorme lijden
van de Haïtiaanse bevolking, mogelijkheden zijn om te zorgen dat de diaspora
goed bediend wordt in een tijd dat hij het buitengewoon moeilijk heeft. 
 Toezeggingen
 Indien het komt tot daadwerkelijke inzet van Nederlandse marechaussees,
zal de minister van Buitenlandse Zaken de Kamer daarover direct meteen schriftelijk
informeren.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang
(SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks) en Schippers (VVD).
 Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Van Haersma Buma (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jasper van
Dijk (SP), Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer
(PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP),
Schermers (CDA), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie),
Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand
(PvdD), Halsema (GroenLinks) en Griffith (VVD).