Penitentiaire beginselenwet; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19971998-24263, nr. 62

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

27-10-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

24263 nr. 62

21-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Penitentiair programma3. Beheer4. Beleidsuitgangspunten van detentie5. Hoofdlijnen van het differentiatiestelsel6. Verlaten van de inrichting7. Verzorging8. BeklagrechtOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24263Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 263Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband
houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering
van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht
en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire
beginselenwet)nr. 62MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 21 oktober 1997De vragen die door de leden van de fracties zijn gesteld, beantwoord ik
als volgt. Bij de beantwoording van de vragen is de volgorde van het voorlopig
verslag aangehouden. Waar dit de duidelijkheid ten goede komt is een aantal
vragen tezamen beantwoord. 1. AlgemeenDe leden van de VVD-fractie vroegen naar een definitie van het begrip
«karakter van de vrijheidsstraf» zoals dat in artikel 2, tweede
lid, van het voorstel van wet wordt gehanteerd. Met het begrip «het
karakter van de vrijheidsstraf» wordt bedoeld het strafkarakter, ofwel
het leed dat aan een persoon wordt toegevoegd door middel van een vrijheidsstraf.
Hiermee wordt gestalte gegeven aan de vergeldingsdoelstelling van het strafrecht,
waarbij door middel van strafrechtelijke interventie bij normoverschrijdend
gedrag bewust leed wordt toegevoegd ter compensatie van het door de dader
toegevoegde leed. Het strafrecht heeft verder tot doel de veiligheid van de
samenleving te bevorderen door (verdere) criminaliteit te voorkomen.Zoals in de beleidsnota voor het gevangeniswezen «Werkzame detentie»
uit 1994 werd betoogd, is dit strafkarakter primair gelegen in de vrijheidsbeneming
als zodanig, welk uitgangspunt echter niet wegneemt dat er zekere beperkingen
en inspanningsverplichtingen voor de gedetineerden gelden aangezien zij tijdens
de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf aan het gezag van de overheid onderworpen
zijn. Met andere woorden, het regime in de penitentiaire inrichtingen dient
niet gericht te zijn op meer leedtoevoeging dan van de vrijheidsbeneming zelf
uitgaat, maar evenmin reeds in zijn opzet het karakter van de straf tegen
te gaan. Overigens verschuift het accent in de wijze van tenuitvoerlegging
van de vrijheidsbeneming in de loop van de detentie, van vergelding naar voorbereiding
op de terugkeer in de samenleving. Zoals ik ook al aangaf bij de mondelinge
behandeling in de Tweede Kamer op 10 april jl. moet bijvoorbeeld het penitentiair
programma vooral in dit licht worden bezien.Het begrip «karakter van de vrijheidsstraf», vervult dus niet
zozeer een eigenstandige functie binnen het penitentiair recht, maar dient
primair als referentiekader of ijkpunt voor de inhoudelijke vormgeving aan
het regime, zoals ook blijkt uit de bewoordingen van artikel 2, tweede lid,
van de Penitentiaire beginselenwet (verder: Pbw). Deze bepaling,
in lijn met artikel 26, eerste lid, van de Beginselenwet gevangeniswezen,
verwijst naar het voortdurende streven om een evenwicht te vinden tussen de
opdracht om gedetineerden zo goed mogelijk voor te bereiden op de terugkeer
in de maatschappij enerzijds, en het herkenbaar houden van de vrijheidsstraf
als straf anderzijds. Omdat de definitie van het begrip feitelijk in het begrip
zelf besloten ligt, en in de praktijk geen bijzondere problemen oplevert,
en tevens omdat hierin ten opzichte van de oorspronkelijke beginselenwet in
de Pbw geen nieuwe koers wordt gekozen, acht ik het minder aangewezen om een
definitiebepaling toe te voegen.De aan het woord zijnde leden vroegen tevens of ik van mening ben dat
met de voorgestelde regeling inderdaad een solide wettelijke basis is gegeven
aan belangrijke onderdelen van het penitentiaire beleid, zoals de verlofverlening.
Ik ben die mening inderdaad toegedaan. In de huidige regelgeving zijn alle
vormen waarbij een gedetineerde buiten een penitentiaire inrichting verblijft
gebaseerd op één bepaling, namelijk artikel 47 van de Beginselenwet
gevangeniswezen. Dit artikel bepaalt dat in bijzondere gevallen de minister
de gedetineerde kan vergunnen tijdelijk, onder het stellen van voorwaarden,
de inrichting te mogen verlaten. Hieronder vallen niet alleen de verschillende
vormen van verlof, maar ook de experimenten waarvoor in het voorstel van wet
de modaliteit van het penitentiair programma wordt gegeven. Met de regeling
in de Pbw worden vormen van tenuitvoerlegging van de straf buiten een inrichting
op een solide wijze wettelijk geregeld (artikel 4 Pbw) en wordt tevens een
goede basis gegeven voor de nadere regels die gesteld zullen gaan worden ten
aanzien van het verlenen van verlof (artikel 26 Pbw).Deze bepalingen geven tevens gespecificeerd aan over welke onderwerpen
nadere regels zullen worden gesteld. Artikel 26 geeft voorts zelf een reeds
uitgewerkte regeling voor het verlaten van de inrichting met het oog op het
bijwonen van gerechtelijke procedures.De leden van de CDA-fractie vroegen wanneer de nieuwe wetgeving met de
benodigde nadere voorschriften in werking zal kunnen treden. Vanzelfsprekend
dient Uw Kamer eerst met het voorstel van wet in te stemmen, voordat dit aan
de orde is. In de planning van de activiteiten rondom de inwerkingtreding
van de Pbw en de algemene maatregel van bestuur ter uitwerking van de Pbw,
de zogenaamde Penitentiaire maatregel, wordt uitgegaan van inwerkingtreding
op 1 januari 1998. Het concept voor een Penitentiaire maatregel, de vervanging
voor de Gevangenismaatregel, ligt reeds ter advisering bij de Raad van State.
Aan de ministeriële regelingen en het model van de huisregels wordt thans
voortvarend gewerkt, opdat deze ook zoveel mogelijk op voornoemde datum in
werking kunnen treden. Overigens biedt artikel 92 van de Pbw de mogelijkheid
om «oude» regelingen ook na inwerkingtreding van de Pbw voort
te laten bestaan, in afwachting van de nieuwe regelingen.De leden van de CDA-fractie vroegen voorts om een geactualiseerd overzicht
van de capaciteitsontwikkelingen c.q. -prognoses in de periode 1985–2005.
Tevens vroegen zij over dezelfde periode de jaartotalen van de door de rechter
jaarlijks opgelegde onherroepelijke gevangenisstraf.In onderstaand overzicht staat vermeld hoezeer de inrichtingscapaciteit
van het gevangeniswezen is uitgebreid in de periode 1985 – 1997. Ultimo
1985 4 827 Ultimo 1986 4 829 Ultimo 19875 170 Ultimo 1988 5 822 Ultimo 1989 6 240Ultimo 1990 7 677 Ultimo 1991 7 650 Ultimo 1992 7 773 Ultimo 1993 8 151Ultimo 1994 9 439 Ultimo 199510 249 Ultimo
199612 087 Medio 199712 224In onderstaand overzicht is de planning voor de komende jaren aangegeven
(exclusief verhoging bezettingsgraad, politiecellen en SOV). 1997 12 7431998 13 688 1999 13 738 2000 13 738Bron: Ontwerp-begroting Justitie 1998De sedert 1985 jaarlijks opgelegde aantallen onherroepelijke gevangenisstraffen
kunnen niet worden gegeven, omdat slechts tot 1990 inzicht bestaat in het
aantal onherroepelijke gevangenisstraffen en in de daarop volgende jaren niet
meer. Om toch een inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de straftoemeting
wordt daarom (noodgedwongen) gebruik gemaakt van eerste aanleg cijfers. In
het in mei 1997 uitgebrachte rapport van het interdepartementaal beleidsonderzoek
«Substitutie vrijheidsstraffen door taakstraffen» (aan de Tweede
Kamer aangeboden bij brief van 11 juli 1997, kamerstukken 1996/97 24 807,
nr. 3) wordt uitvoerig ingegaan op de ontwikkeling van de straftoemeting.
Ik zou naar dit rapport willen verwijzen en hier volstaan met de opmerking
dat het aantal in eerste aanleg opgelegde gevangenisstraffen tussen 1985 en
1995 is gestegen van ruim 20 000 naar ruim 26 000. Omdat vooral
ook de duur van de opgelegde straffen toenam waren de consequenties voor de
inrichtingscapaciteit aanzienlijk. De toename van het aantal ten uitvoer te
leggen detentiejaren is voor 41% toe te schrijven aan stijgende aantallen
straffen en voor 59% aan de langere duur van deze straffen.Het instrumentarium waarmee prognoses worden gemaakt wordt momenteel herijkt.
Daarbij is ook het Sociaal en Cultureel Planbureau om advies gevraagd. Om
deze reden zal eerst in het voorjaar van 1998 kunnen worden beschikt over
nieuwe prognoses voor de komende kabinetsperiode. De huidige prognoses gaan
niet verder dan 2000. De inspanningen zijn erop gericht de voor 2000 voorziene
behoefte aan plaatsen in penitentiaire inrichtingen volledig af te dekken,
grotendeels door middel van uitbreiding van capaciteit, maar deels ook door
substituerende maatregelen.De aandacht van de leden van de CDA-fractie werd getrokken door artikel
78 van het voorstel van wet, waarin wordt bepaald dat ten aanzien van militaire
gedetineerden van het bepaalde in de Pbw kan worden afgeweken indien de regels
van de krijgsmacht daartoe aanleiding geven. Vanzelfsprekend kan het niet
zo zijn dat bij militaire gedetineerden op grond van deze bepaling tot extra
inbreuken op in verdragen of de Grondwet gegeven rechten kan worden besloten,
zonder dat de militaire regelgeving daarvoor een wettelijke basis zou bieden.
Het artikel is opgenomen om zeker te stellen dat de straf van militaire detentie,
die erop gericht is de militair voor te bereiden op terugkeer in de militaire
samenleving zonder problemen met de Pbw kan worden geëxecuteerd. De in
artikel 78 bedoelde afwijkingen kunnen zich voordoen in de wijze waarop een
directeur van een inrichting bepaalde zorgplichten uitvoert. Zoals ook in
de memorie van toelichting wordt aangegeven (kamerstukken II 1994/95, 24 263,
nr. 3, blz. 96) kan een samenloop van penitentiaire regels en
militaire regels zich op een aantal punten voordoen. Het gaat hier om het
verrichten van militaire taken in plaats van het verrichten van arbeid of
het dragen van een uniform in plaats van de eigen kleding. Het plaatsen van
deze bepalingen in het hoofdstuk «Overgangs- en slotbepalingen»
is geen vergissing. Het alternatief zou zijn om een afzonderlijk hoofdstuk
te maken voor artikel 78. Aangezien het hier om een zeer korte bepaling gaat,
is hiernaar niet de voorkeur uitgegaan. In Hoofdstuk XVII staan ook andere
bepalingen met een algemeen karakter.De aan het woord zijnde leden vroegen naar gegevens over de praktijk bij
de executie van gevangenisstraf opgelegd aan personen die zich niet in voorlopige
hechtenis bevinden. Deze personen ontvangen van de Dienst Justitiële
Inrichtingen een oproep om zich op een bepaald moment bij een penitentiaire
inrichting te melden voor het ondergaan van hun straf. In 1996 werden 5 316
vonnissen op deze wijze geëxecuteerd (betreft 4 058 personen met
een totaal van 1 037 detentiejaren).Degenen die zichzelf hadden moeten melden en dit niet gedaan hebben, zijn
ter arrestatie aangeboden aan het Landelijk Centrum Arrestanten (LCA). Dit
is een gecentraliseerd punt.Voorheen werd de arrestatie door de parketten zelf afgehandeld. Dit centrum
zal in de nabije toekomst een grotere rol krijgen in de tenuitvoerlegging
van lopende vonnissen. Alvorens de betrokken veroordeelden zullen worden opgeroepen
zal door het LCA worden nagegaan of een zelfmelding waarschijnlijk is. Wanneer
deze onwaarschijnlijk wordt geacht wordt meteen tot arrestatie overgegaan.
Voor 1996 werden ten aanzien van 8 410 vonnissen arrestaties uitgevoerd
(betreft 7 008 personen met een totaal van 1.611 detentiejaren). Ten
aanzien van 4 692 vonnissen werden de personen in ander verband gedetineerd.
Het restant (1 724 vonnissen) werd niet ten uitvoer gelegd, voornamelijk
vanwege verleende gratie.Op 1 januari 1996 waren er 15 617 vonnissen aanwezig en/of in behandeling.
In de loop van het jaar werden 17 020 vonnissen ontvangen; er werden
in datzelfde jaar 20 142 vonnissen (3 840 detentiejaren) verwerkt.
Aan het einde van het jaar 1996 waren er 12 495 vonnissen aanwezig en/of
in behandeling.Ten slotte hadden de leden van de CDA-fractie behoefte aan een toelichting
op de huidige en komende wettelijke grondslag van de Centrale Raad voor de
Strafrechtstoepassing. Op 24 juli 1997 is de Wet adviesstelsel Justitie in
werking getreden. Ingevolge artikel 10 van die wet werkt zij terug tot en
met 1 januari 1997. De Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing heeft ingevolge –
het bij artikel 8 van die wet gewijzigde – artikel 5, eerste lid, van
de Beginselenwet gevangeniswezen, welk artikel ingevolge artikel 91 van het
onderhavige voorstel van wet niet wordt ingetrokken, tot taak te adviseren
over de toepassing en de uitvoering van beleid en regelgeving op het terrein
van het gevangeniswezen, de terbeschikkingstelling en de reclassering, mede
in het licht van de werkzaamheden hem bij of krachtens de wet opgedragen (zoals
de toezichthoudende taak). Een voorstel van wet is in voorbereiding dat strekt
tot samenvoeging van de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing en het College
voor advies voor de justitiële kinderbescherming. In dat voorstel van
wet zullen de taken van het nieuwe college worden neergelegd.De leden van de PvdA-fractie spraken hun waardering uit voor het wetsvoorstel
en hadden slechts een enkele vraag. Zij vroegen of de capaciteit in 1998 zo
toereikend zal zijn dat er geen heenzendingen meer zullen zijn. Dat in 1998
geen heenzendingen zullen plaats vinden kan niet worden gegarandeerd. Het
aantal heenzendingen is in 1997 sterk afgenomen. In het tweede kwartaal werden
238 meerderjarige personen wegens plaatsgebrek heengezonden. In het tweede
kwartaal van 1993, 1994, 1995 en 1996 betrof het destijds 1 141,
1 183, 758 en 451 meerderjarige verdachten. Het aantal heenzendingen
zal naar stellige verwachting ook in de tweede helft van het jaar lager zijn
dan voorgaande jaren.De aan het woord zijnde leden vroegen voorts naar de wettelijke regeling
van het regime dat in de politiecellen wordt gevoerd en hoe deze zich verhoudt
tot de huidige wetgeving en de Pbw. Zowel de huidige Beginselenwet gevangeniswezen
als de Pbw hebben betrekking op gedetineerden voor zover zij in een huis van
bewaring of een gevangenis verblijven. Ten aanzien van het verblijf van preventief
gehechten in een politiecel zijn (bepalingen van) de Ambtsinstructie voor
politie, de Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar,
het Besluit beheer regionale politiekorpsen, de Regeling poltiecellencomplex
en het Uitvoeringsbesluit ex artikelen 62 en 76 Wetboek van Strafvordering
van toepassing. Hierin zijn onder meer onderwerpen geregeld als het luchten,
telefoonverkeer en bezoekmogelijkheden. 2. Penitentiair programmaDe invoering van het penitentiair programma riep bij de leden van de CDA-fractie
een aantal vragen op. Welke typen van penitentiaire programma's zullen in
de algemene maatregel van bestuur worden onderscheiden, vroegen zij. In de
Penitentiaire maatregel, waarin de regels ten aanzien van het penitentiair
programma worden opgenomen en die ingevolge de voorhangprocedure op grond
van artikel 4, vierde lid, Pbw aan beide kamers der Staten-Generaal zullen
worden voorgehangen, worden daarover de volgende regels gesteld. De activiteiten
in een penitentiair programma moeten gericht zijn op het aanleren van bepaalde
sociale vaardigheden, het vergroten van de kans op arbeid na het einde van
de vrijheidsstraf, het bieden van onderwijs, het bieden van bijzondere zorg
aan de deelnemer, zoals verslavingszorg of geestelijke gezondheidszorg, of
een combinatie van deze elementen. In de Penitentiaire maatregel zullen derhalve
niet zozeer de verschillende projecten worden beschreven, alswel de criteria
waaraan deze dienen te voldoen. De verantwoordelijkheid voor een penitentiair
programma ligt bij de directeur van de penitentiaire inrichting waaraan het
penitentiair programma is verbonden. In de Penitentiaire maatregel wordt de
beklagregeling uit de Pbw van overeenkomstige toepassing verklaard voor wat
betreft het geven van een waarschuwing aan de deelnemer, het wijzigen of aanvullen
van de bijzondere voorwaarden die bij de beslissing tot deelname zijn gesteld,
of het adviseren tot beëindiging van het programma. De Algemene wet bestuursrecht
is niet van toepassing. Bij deelname aan een penitentiair programma ligt het
niet voor de hand dat er tot inbreuken op (grond)rechten wordt besloten. Indien
het gedrag van de deelnemer daartoe zou nopen zal terugplaatsing naar een
gesloten inrichting meer voor de hand liggen. In de Penitentiaire maatregel
wordt overigens bepaald dat de leden van de commissies van toezicht tevens
toegang hebben tot plaatsen waar deelnemers aan een penitentiair programma
verblijven. In het kader van de bemiddeling kunnen zij tevens grieven van
deelnemers aan een penitentiair programma in behandeling nemen. Bij het experiment
met elektronisch toezicht zijn met een dergelijke constructie goede ervaringen
opgedaan.De aan het woord zijnde leden vroegen tevens of deelname aan een penitentiair
programma ook mogelijk is ten aanzien van degene die een vrijheidsbenemende
maatregel ondergaan. Zij verwezen daarbij naar artikel 4, tweede lid, Pbw.
Zoals de leden waarschijnlijk weten is het tweede lid van artikel 4 bij derde
nota van wijziging toegevoegd tijdens de mondelinge behandeling van het voorstel
van wet in de Tweede Kamer. Tijdens de behandeling bleek dat er slechts draagvlak
bestond voor het penitentiair programma als variant aan het einde van een
vrijheidsstraf. Door toevoeging van de regels in artikel 4, tweede
lid, Pbw is het niet mogelijk om personen die een vrijheidsbenemende maatregel
ondergaan (zoals personen in vreemdelingenbewaring en ter beschikking gestelden
met bevel tot verpleging) te laten deelnemen aan een penitentiair programma.De leden van de CDA-fractie vroegen nadere toelichting over de bedenkingen
van de Raad van State en de reactie daarop in het nader rapport op het punt
van de «omzetting» van de vrijheidsstraf in een penitentiair programma.
De leden vroegen of de combinatie van de bijna automatische vervroegde invrijheidstelling
met de nieuwe regeling niet leidt tot de mogelijkheid van een vergaande uitholling
van de rechterlijke bevoegdheid de duur van de vrijheidsbeneming vast te stellen.
Zij vroegen om een bevestiging dat deelname aan een penitentiair programma
geen vrijheidsbeneming in de zin van artikel 15 van het Wetboek van Strafrecht
is.Deelname aan een penitentiair programma is een wijze van tenuitvoerlegging
van de vrijheidsstraf, zo is in artikel 2, eerste lid, van de Pbw bepaald.
Indien de Pbw in werking treedt zullen er twee vormen zijn om een vrijheidsstraf
ten uitvoer te leggen, insluiting in een penitentiaire inrichting of deelname
aan een penitentiair programma. Door de regels gegeven in artikel 4 van de
Pbw wordt aangegeven dat deelname aan een penitentiair programma alleen aan
het einde van de vrijheidsstraf, in aansluiting op verblijf in een inrichting
kan plaatsvinden.Deelname aan een penitentiair programma behoeft weliswaar geen fysieke
vrijheidsbeneming met zich mee te brengen, het houdt wel inbreuken op de bewegings-
en beschikkingsvrijheid in. In de Penitentiaire maatregel wordt ten aanzien
hiervan bepaald dat een penitentiair programma in ieder geval 26 uren aan
activiteiten per week beslaat. Aan de duur van de totale opgelegde straf wordt
niet getornd. Deelname aan een penitentiair programma valt wel onder het begrip
vrijheidsbeneming in de zin van artikel 15 van het Wetboek van Strafrecht.Zoals ik ook in de nota naar aanleiding van het verslag heb aangegeven
is het gevangeniswezen belast met een tweeledige opdracht (kamerstukken II
1995/96, 24 263, nr, 6, blz. 11 en 12). Aan de ene kant de bestraffing
van de veroordeelde door diens vrijheidsontneming, aan de andere kant het
voorbereiden van de gedetineerde op diens terugkeer in de maatschappij. De
laatste opdracht wordt mede inhoud gegeven door de detentiefasering waarbij
de gedetineerde, naar mate de straf vordert, geleidelijk aan meer vrijheden
worden verleend (zowel binnen als buiten de inrichting). Het sluitstuk van
de detentiefasering kan gevormd worden door deelname aan een penitentiair
programma, voor zover de gedetineerde daarvoor in aanmerking komt.Vanwege het bepaalde in artikel 4, tweede lid, van de Pbw kan een penitentiair
programma nooit meer dan éénzesde deel van de totale opgelegde
straf bedragen en bovendien nooit langer duren dan één jaar.
Bij de behandeling in de Tweede Kamer heb ik eveneens aangegeven voorlopig
te willen starten met programma's die maximaal zes maanden duren.De leden van de CDA-fractie hadden behoefte aan een nadere toelichting
op welke gronden is afgezien van het in procedure brengen van het voorontwerp
Herziene regeling vervroegde invrijheidstelling, dat is opgesteld naar aanleiding
van de aanvaarding van de motie 22 536 nr. 2 door de Tweede Kamer. Voor
een uitgebreide uiteenzetting van de overwegingen die hierbij een rol hebben
gespeeld verwijs ik kortheidshalve naar mijn brief van 23 februari 1996 aan
de Tweede Kamer (kamerstukken II 1995/96, 24 261, nr. 1).In het voorontwerp van wet Herziene regeling vervroegde invrijheidstelling
werd invrijheidstelling na ondergaan hebben van een tweederde deel van de
vrijheidsstraf als uitgangspunt gehandhaafd. In gevallen waarin de gedetineerde
zich tijdens de detentie goed gedraagt voorzag deze regeling in
een voorwaardelijke invrijheidstelling, die reeds vanaf de helft van de straf
mogelijk was. In de gevallen waarin de gedetineerde zich tijdens de detentie
ernstig misdraagt kon in de nieuwe regeling de datum van vervroegde invrijheidstelling
worden uit- of afgesteld. Dit voorontwerp van wet ging dus veel verder dan
ik thans met de regeling van het penitentiair programma in de Pbw voorstel.
In het voorontwerp Herziene regeling vervroegde invrijheidstelling kon namelijk
het laatste deel van de straf onder voorwaarden worden kwijtgescholden. De
voorwaarden die bij een invrijheidstelling kunnen worden gesteld, kunnen nimmer
van een gehalte zijn als de activiteiten waartoe gedetineerden bij deelname
aan een penitentiair programma kunnen worden verplicht. De bedoeling van de
rechter bij het opleggen van een vrijheidsstraf komt in de laatstgenoemde
variant beter tot uitdrukking. Een tweede voordeel van het penitentiair programma
boven de voorwaardelijke vervroegde invrijheidstelling betreft de snelheid
waarmee op overtreding van de voorwaarden c.q. verplichtingen kan worden gereageerd.
Bij een voorwaardelijk vervroegde invrijheidstelling is betrokkene juridisch
gezien een vrij mens. Wanneer, bijvoorbeeld na overtreding van de voorwaarden,
de betrokkene wordt aangehouden dient een nieuwe titel tot vrijheidsbeneming
verkregen te worden bij een rechter.Een dergelijke procedure neemt in ieder geval een aantal dagen en betekent
een aanzienlijke toename van de werklast voor de rechterlijke macht. Niet
of niet voldoende deelname aan een penitentiair programma kan, omdat de tenuitvoerlegging
van een straf nog loopt, vrijwel direct worden bestraft door betrokkene in
een gesloten inrichting te plaatsen. De administratie kan deze beslissing
zelf nemen.De aan het woord zijnde leden vroegen of de tijdens de mondelinge behandeling
van het voorstel van wet in de Tweede Kamer toegezegde brief over de vervroegde
invrijheidstelling tezamen met deze memorie van antwoord dan wel tijdig voor
de bespreking in de Eerste Kamer toegezonden kan worden. Zoals ik in mijn
brief aan de Tweede Kamer van 13 juni 1997 (kamerstukken II 1996/97, 24 263,
nr. 44,) heb aangegeven vergt een goede nakoming van deze toezegging het nodige
onderzoek. Ik ben voornemens deze brief in het najaar aan beide Kamers der
Staten-Generaal toe te zenden, en vertrouw hiermee tevens aan de wens van
de eerste Kamer te voldoen. 3. BeheerWaarop berust de hiërarchische bevoegdheid tussen de selectiefunctionaris
en de minister van Justitie, was de vraag van de leden van de CDA-fractie.
De hiërarchische verhouding tussen beiden berust in de eerste plaats
op artikel 15, derde lid, waarin wordt bepaald dat de selectiefunctionaris
wordt aangewezen door de Minister van Justitie. De selectiefunctionaris zal,
evenals de huidige penitentiair consulent, worden ondergebracht bij de Dienst
landelijke diensten van de Dienst Justitiële Inrichtingen en als zodanig
hiërarchisch ondergeschikt zijn aan de Minister. Verder kan worden gewezen
op het zesde lid van artikel 15, op grond waarvan de Minister van Justitie
nadere regels stelt omtrent de door de selectiefunctionaris te volgen procedures;
deze regels zullen deels ook de relatie tussen de Minister en de selectiefunctionaris
nader vormgeven.De leden vroegen vervolgens hoe het uitoefenen van deze hiërarchische
bevoegdheid aan de orde kan komen in een procedure zoals omschreven in de
artikelen 72 en 73 van de Pbw.Indien er aan de selectiefunctionaris op grond van de hiërarchische
verhouding door de minister een aanwijzing wordt gegeven zal dit zeker aan
de orde kunnen komen in een procedure van bezwaar en/of beroep. Overigens
is het vaste jurisprudentie van de beroepscommissies van de Centrale Raad
voor Strafrechtstoepassing dat een aanwijzing van de minister
van Justitie de beslissingsbevoegde niet ontslaat van een eigen beoordeling
van de zaak. De selectiefunctionaris kan zich dus niet verschuilen achter
de opdracht. Voorts zal het zo zijn dat ook de aanwijzing van de minister
in een procedure van beroep aan de orde kan komen. De beroepscommissie kan
de redelijkheid of billijkheid van de aanwijzing daarbij toetsen. De procedure
gegeven door artikel 73 van de Pbw wijkt inhoudelijk niet af van de regeling
gegeven in de artikelen 123 e.v. van de Gevangenismaatregel.Een uitspraak op grond van artikel 73 van de Pbw kan tot gevolg hebben
dat een gedetineerde dient te worden overgeplaatst naar een ander soort inrichting.
Indien in een dergelijke inrichting niet direct een plaats vrij is zal de
betrokkene op de wachtlijst worden geplaatst. Dit is thans ook reeds gebruikelijk.
Afhankelijk van het geval zal betrokkene in afwachting van definitieve plaatsing
in de inrichting van verblijf daarop wachten dan wel tijdelijk in een huis
van bewaring kunnen worden geplaatst. In de praktijk leidt dit niet tot problemen.De selectiefunctionaris neemt, volgens artikel 15, vierde lid, van de
Pbw de aanwijzingen van het openbaar ministerie en de rechter in aanmerking.
Dat betekent inderdaad dat hij van de aanwijzingen kan afwijken, maar alleen
indien hij daartoe gegronde redenen heeft. Zeker bij de aanvang van de detentie
zullen de eventueel gegeven aanwijzingen onverkort worden nageleefd.Aangezien het openbaar ministerie en de rechter weinig tot geen zicht
hebben op gedragsveranderingen van de gedetineerde gedurende het verloop van
de detentie, dient de selectiefunctionaris de mogelijkheid te hebben hierop
in te spelen. Overigens merk ik hierbij op dat in de Penitentiaire maatregel
is voorzien in advisering door het openbaar ministerie over de beslissing
tot het toestaan van deelname aan een penitentiair programma.De leden van de CDA-fractie vroegen zich voorts af of artikel 3, tweede
lid, tweede volzin, van de Pbw niet overbodig dan wel onwenselijk is. In deze
volzin is bepaald dat de minister van Justitie mandaat kan verlenen inzake
de uitvoering van het opperbeheer en andere bij of krachtens de Pbw gegeven
bevoegdheden aan het hoofd van de Dienst Justitiële Inrichtingen.Het stellen van deze regel acht ik niet overbodig omdat hiermee uitdrukking
wordt gegeven aan de agentschapsstatus van de Dienst Justitiële Inrichtingen,
en de daarbij behorende bevoegdheden.Aangezien met de term mandaat hier is aangesloten bij de definitie die
ten aanzien van deze term wordt gesteld in de Algemene wet bestuursrecht acht
ik geen onwenselijke overlap aanwezig. 4. Beleidsuitgangspunten van detentieDe leden van de PvdA-fractie gingen in op de resultaten van de resocialisatiedoelstelling
en de mate van recidive. Zij verwezen daarbij naar het proefschrift van R.
Wolleswinkel. Deze leden vroegen mij nader in te gaan op de mogelijkheden
en onmogelijkheden en eventuele plannen het succes van de resocialisatiedoelstelling
te vergroten.Ik heb kennisgenomen van het proefschrift «Gevangen in moederschap»
van R. Wolleswinkel. De conclusies die worden getrokken ten aanzien van recidive
van vrouwen zijn op zichzelf niet verrassend. Reeds in de beleidsnota voor
het gevangeniswezen «Werkzame detentie» uit 1994 en zelfs in de
daaraan voorafgaande beleidsnota «Taak en toekomst van het Nederlandse
gevangeniswezen» uit 1982 werd gesteld dat het gedrag van een ex-gedetineerde,
dus ook de kans op recidive, meer bepaald wordt door het milieu van herkomst
dan het geboden regime in de penitentiaire inrichtingen. Dat bij vrouwen minder
sprake is van recidive dan bij mannen hangt dus niet primair samen met de
vormgeving aan de detentie, maar met sociale, economische en culturele
factoren en mogelijk ook biologische en psychologische eigenschappen. Deze
mindere recidive moet dan overigens als een afgeleide worden beschouwd van
het feit dat vrouwen relatief ook minder en minder gewelddadige misdrijven
begaan dan mannen, en dat deze misdrijven naar hun karakter vaak ook minder
recidive-gerelateerd zijn (bijvoorbeeld misdrijven in huiselijke kring, dit
overigens in tegenstelling tot de drugskoeriersters).Voor zover vrouwen zich onderscheiden specifiek door de mindere recidive,
en bijvoorbeeld als first offender met justitie in aanraking komen, wordt
daarvan in de vervolging en berechting vanzelfsprekend al rekenschap gegeven.
Is eenmaal een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf voor een bepaalde duur opgelegd,
dan is het niet aangewezen om op voorhand een principieel onderscheid aan
te brengen in de wijze van tenuitvoerlegging met die van een gelijke straf
voor een mannelijke delinquent. De omstandigheden en achtergronden zijn immers
inmiddels alle afgewogen en verdisconteerd. Wel kan tijdens de detentie aan
de specifieke karakteristieken van vrouwelijke gedetineerden tegemoet worden
gekomen. Dit vindt ook plaats, bijvoorbeeld door minder stringente beveiligingsvoorzieningen
te treffen en door hen de mogelijkheid te bieden om voor een bepaalde periode
een jong kind bij zich te houden en te verzorgen. Deze mogelijkheden worden
overigens beperkt door de in absolute termen weliswaar groeiende maar toch
beperkte omvang van het aantal plaatsen voor vrouwen in penitentiaire inrichtingen.De feiten over vrouwen in detentie, zoals in genoemd proefschrift weergegeven
maar eerder bijvoorbeeld in het justitiële rapport «Vrouwen in
detentie» (1991) leiden dan ook niet tot bijzondere beleidsmatige conclusies
in termen van gericht recidiveverminderende initiatieven voor mannelijke gedetineerden.
Waar de sociale omgeving in brede zin van vrouwelijke gedetineerden substantieel
verschilt van die van mannen, en ook de gepleegde delicten dienovereenkomstig
vaak van een ander karakter zijn, kunnen daaruit geen maatregelen of voorzieningen
worden afgeleid om mannelijke gedetineerden bij hun terugkeer in de maatschappij
in een situatie meer vergelijkbaar met die van vrouwen te laten terugkomen,
althans voor wat betreft de recidive «prikkels». Echter waar met
detentie niet het sociale milieu van herkomst van een gedetineerde kan worden
veranderd, kan de gedetineerde wel zo goed mogelijk worden toegerust om zich
met succes los te maken van dat milieu. Daarom wordt op de eerste plaats nagestreefd
om de detentie en de voorbereiding van de invrijheidstelling vorm te geven
in aansluiting op de specifieke kenmerken van de mannelijke gedetineerden
zelf. Omdat daarbinnen grote verschillen bestaan, zijn de penitentiaire voorzieningen
sterk gedifferentieerd. Dit speelt zowel op «horizontaal» niveau,
zoals in de mate van beveiliging, gemeenschap, en in persoon(lijkheid)skenmerken
(verslaving, psychische problematiek, gebrekkige sociale vaardigheden) als
op verticaal niveau (detentiefasering, trajectbegeleiding, arbeidstoeleiding,
geleidelijk toenemende vrijheidsgraden e.d.). In termen van de betekenis hiervan
voor de Pbw, is ervoor gekozen deze vooral het karakter van een kaderwet te
geven, om soepel en adequaat op de – veranderende – gedetineerdenpopulatie
in te kunnen spelen. Niet langer moeten afdelingen met een bijzondere bestemming
als afzonderlijke penitentiaire inrichtingen worden aangewezen; niet langer
zijn allerlei differentiatiemodaliteiten verplicht voorgeschreven los van
de aanwezigheid van een eventuele doelgroep.De realiteitszin vraagt niettemin om te accepteren dat het recidivepercentage
onder mannen niet teruggebracht zal kunnen worden tot dat van vrouwen. Dit
blijkt ook uit de ervaringen in de ons omringende landen. Beroepscriminaliteit
bijvoorbeeld is een keuze waarbij door betrokkenen de detentie als een «bedrijfsrisico»
wordt gezien. Zware drugscriminaliteit hangt structureel samen
met het feit dat harddrugs verboden zijn maar wel een afzetgebied kennen.Vraag creëert aanbod. Niet in de laatste plaats, getuige het percentage
buitenlandse gedetineerden en gedetineerden van buitenlandse afkomst, spelen
cultuuraspecten een rol die zich slechts zeer indirect en geleidelijk laten
beïnvloeden, en waar het gevangeniswezen de laatste schakel is van een
lange keten. Niettemin is en blijft het mijn streven om, zoals immers in artikel
2 van de Pbw overeenkomstig artikel 26 van de Beginselenwet gevangeniswezen
als opdracht is geformuleerd, de inspanningen tijdens de detentie blijvend
te richten op de terugkeer in de samenleving. Wat voor beleidsmatige keuzes
hiertoe worden gemaakt is onder meer uitgewerkt in eerder genoemde beleidsnota
«Werkzame detentie» en de daaruit voortkomende deel- en voortgangsrapportages,
zoals die ook aan Uw Kamer zijn en worden aangeboden. 5. Hoofdlijnen van het differentiatiestelselWelke bijzonderheden zal de toepassing van de Pbw in de Extra beveiligde
inrichting laten zien, zo was de vraag van de leden van de CDA-fractie. Zij
vroegen zich af of de regelgeving voor deze inrichting wel toereikend is en
of het niet meer voor de hand had gelegen om voor het regime in deze inrichting
een afzonderlijk hoofdstuk in de wet op te nemen. Bij het opstellen van de
Pbw is afzonderlijk overleg gevoerd met de directeur van de Extra beveiligde
inrichting om te bezien of de voorgestane regeling toegepast kon worden binnen
deze inrichting. De conclusie hiervan was dat dit geen problemen oplevert.
Een afzonderlijk hoofdstuk voor de Extra beveiligde inrichting acht ik niet
noodzakelijk en tevens onwenselijk. Het in de Extra beveiligde inrichting
gevoerde regime voldoet aan de wettelijke criteria van het regime van beperkte
gemeenschap, zoals neergelegd in artikel 21 Pbw. Het afzonderlijk beschrijven
zou een uitzonderingspositie suggereren die er wettelijk gezien niet is. Vanzelfsprekend
kan in de huisregels van de EBI op specifieke onderdelen (binnen het kader
van de Pbw) nader worden ingegaan. Voor wat betreft het toezicht op het naar
binnen en naar buiten brengen van voorwerpen bieden ook in deze inrichting
de artikelen 29, 34 en 45 voldoende mogelijkheden. 6. Verlaten van de inrichtingDe leden van de VVD-fractie stelden het niveau van regelgeving ten aanzien
van verlof aan de orde. Zij vroegen zich af of deze regels niet beter bij
algemene maatregel van bestuur kunnen worden gesteld in plaats van de thans
voorgestelde ministeriële regelingen. Ten opzichte van de huidige situatie,
waarbij het verlof in (verschillende) circulaires is geregeld zal het op het
niveau van een ministeriële regeling brengen van deze regels al een aanzienlijke
versterking betekenen. Ministeriële regelingen worden immers ingevolge
de Bekendmakingswet in de Staatscourant gepubliceerd. Overigens zijn de bestaande
circulaires in vakbladen als Sancties (voorheen Penitentiaire Informatie)
en Delikt en Delinkwent gepubliceerd (zie voor enkele vindplaatsen de memorie
van toelichting, blz. 48). Voorts liggen de regelingen voor de gedetineerden
ter inzage in de bibliotheken van de inrichtingen en worden circulaires waarin
rechten en plichten van gedetineerden aan de orde zijn stelselmatig aan de
Orde van Advocaten toegezonden. Binnen de penitentiaire wereld zijn de huidige
regelingen derhalve genoegzaam bekend. In de toekomst zullen de regelingen
nog beter bekend worden door publicatie in de Staatscourant. Ik acht het niet
nodig de regels bij algemene maatregel van bestuur te stellen. De regelgeving
ten aanzien van verlof is daarvoor, zeker op het punt van de te volgen procedures,
te gedetailleerd.7. VerzorgingTen aanzien van de problematiek van de psychisch gestoorde gedetineerden
vroegen de leden van de PvdA-fractie naar de bij de behandeling in de Tweede
Kamer vermelde maatregelen die zouden worden genomen in overleg met de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Het Kabinet zal nog dit jaar zijn standpunt over de aanbevelingen van
de door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en mij ingestelde
werkgroep «Forensische zorg» aan de Tweede Kamer aanbieden. Ik
ben van oordeel dat de Geestelijke Gezondheidszorg en Justitie een gezamenlijke
verantwoordelijkheid hebben voor psychisch gestoorde gedetineerden. De onderlinge
afbakening zou m.i. moeten plaatsvinden aan de hand van de criteria «medische
noodzaak» (tot overplaatsing vanuit het gevangeniswezen naar de voorzieningen
van de Geestelijke Gezondheidszorg) en «veiligheid» (als contra-indicatie).
Voornoemde werkgroep heeft actiepunten voorgesteld op het gebied van onderzoek
en registratie, verbetering van de doorstroming vanuit de penitentiaire inrichtingen
naar forensische en algemene psychiatrische voorzieningen, capaciteitsuitbreiding
binnen zowel het gevangeniswezen als de Geestelijke Gezondheidszorg, deskundigheidsbevordering
en het ontwikkelen van regionale netwerken met een compleet voorzieningenpakket.
Een plan van aanpak ter uitwerking van deze aspecten wordt in goed overleg
tussen beide ministeries opgesteld.8. BeklagrechtDe leden van de CDA-fractie vroegen of de wijzigingen die zijn aangebracht
in het beklagrecht niet hun grond vinden in een terugdringing van een al te
groot gebruik van de klachtmogelijkheid. De wijzigingen die zijn aangebracht
heb ik in de memorie van toelichting gekenschetst als bijsturingen om de doelmatigheid
van de procedure te vergroten (blz. 73). De beperking tot beslissingen (in
plaats van de huidige maatregelen) beoogt het klagen tegen incidenten tegen
te gaan. De wijziging dat een klacht toegelicht moet zijn is ingegeven door
doelmatigheidsoverwegingen. In veel gevallen volstaat de gedetineerde bij
het indienen van zijn beklagformulier met het aankruisen van een van de vakjes
waarachter een klachtsituatie is weergegeven. Door aan te geven dat in het
klaagschrift de klacht zo nauwkeurig mogelijk moet zijn aangeven, wordt beoogd
in ieder geval duidelijkheid te krijgen over welke concrete beslissing wordt
geklaagd. Dit maakt het voor de directie makkelijker om hierop te reageren
en voor de beklagcommissie om te beoordelen of een enkelvoudige zitting mogelijk
is. In de huidige situatie vereist het in sommige gevallen veel onderzoek
om alleen al te achterhalen waarover wordt geklaagd. De eisen die aan de motivering
zijn gesteld zijn niet hoog. Zoals hiervoor aangeven zal duidelijk moeten
zijn over welke beslissing van welke datum wordt geklaagd. Voorts zal de gedetineerde
moeten aangeven waarom hij het met de genomen beslissing niet eens is.Vanzelfsprekend zullen hierbij de individuele mogelijkheden van de gedetineerde
worden betrokken. Bij gedetineerden die de taal niet goed machtig zijn zullen
de eisen minder stringent worden toegepast. De aan het woord zijnde leden
vroegen in dit verband naar de omvang van de kosten van vertaling van klaagschriften.
De hieraan verbonden kosten blijken in de praktijk nihil.In vrijwel alle gevallen zijn de klaagschriften in het Nederlands gesteld,
dan wel in een gangbare West-Europese taal, waarbij vertaling door de beklag-
of beroepscommissie geschiedt. In slechts een enkel geval komt een klaagschrift
in een niet begrijpelijke taal binnen. In deze gevallen wordt doorgaans aan
een medegedetineerde die deze taal machtig is gevraagd betrokkene
bij te staan en als vertaler op te treden. In de overige gevallen vindt vertaling
door een tolk plaats.Van een heffing van een (kleine) leges voor het benutten van de beklagprocedure,
zoals de leden van de CDA-fractie aangeven, is weloverwogen afgezien. Zoals
ik bij de mondelinge behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer in
antwoord op een soortgelijke vraag van mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn heb
aangegeven vind ik het op deze wijze opwerpen van een dam voor het indienen
van klachten ongewenst (Handelingen II 1996/97, blz. 68–4894).Wanneer iemand in een inrichting is gedetineerd zullen veel zaken die
op een vrije burger als futiel zullen overkomen voor de gedetineerde van groot
belang zijn. Bovendien heeft de meerderheid van de gedetineerden maar weinig
geld. Nu zou een geheven bedrag kunnen worden teruggestort indien de gedetineerde
in het gelijk wordt gesteld. Dit zal naar mijn mening evenwel leiden tot een
onnodige en kostbare administratieve rompslomp.De Minister van Justitie,W. SorgdragerXNoot1De eerder gedrukte stukken zijn verschenen onder de nrs. 248 en 248a,
vergaderjaar 1996–1997. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19971998-24263-62.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl