Voorstel van wet van het lid Bakker tot wijziging Pensioen- en spaarfondsenwet (bestuursstructuur pensioenfondsen); Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28354, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28354 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. ALGEMEENHOOFDSTUK 1. VOORGESCHIEDENISHOOFDSTUK 2. RECHTSGROND VAN HET WETSVOORSTELHOOFDSTUK 3. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGInleidingArtikel IALid 1Lid 2Lid 3BLid 1Lid 2Lid 3Lid 4CLid 1Lid 2DArtikel 6cLid 1Lid 2Lid 3Lid 4Lid 5Lid 6FArtikel 6dLid 2Lid 10GArtikel 7, Lid 5
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28354Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 354Voorstel van wet van het lid Giskes tot wijziging van de Pensioen- en
spaarfondsenwet (bestuursstructuur pensioenfondsen)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1. ALGEMEENHOOFDSTUK 1. VOORGESCHIEDENISIn 1968 spraken de samenwerkende organisaties van gepensioneerden in de
overheidssector (SPO) in een memorandum de wens uit om een eigen vertegenwoordiging
te verkrijgen in de Raad van Toezicht van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
(ABP). Zij vonden dit redelijk omdat de gepensioneerden het meest betrokken
zijn bij een goede functionering van het fonds. Het memorandum leidde tot
schriftelijke vragen in de Tweede Kamer aan de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, de heer Van Veen. Gevraagd werd of hij bereid was te bevorderen dat
een vertegenwoordiging van de gepensioneerdenorganisaties in de Raad van Toezicht
van het ABP zouden worden opgenomen1. De vraag
werd ontkennend beantwoord omdat het toezicht ten nauwste verband zou houden
met de materiële inhoud van de Algemene Burgerlijke Pensioenwet. De pensioenvoorziening
zou het sluitstuk vormen van de ambtelijke rechtspositie, waarover uitsluitend
met de centrales van overheidspersoneel overleg plaatsvond.Een Kamerlid bracht deze zaak bij de behandeling van de begroting van
het hoofdstuk Binnenlandse Zaken eind 1968 opnieuw ter sprake. Als gevolg
hiervan werd in juni 1969 de afspraak gemaakt dat de Raad van Toezicht van
het ABP vertegenwoordigers van de toenmalige Nederlandse Bond van Gepensioneerden,
die deel uitmaakte van de SPO, zal uitnodigen zijn vergaderingen bij te wonen
bij gelegenheid van het verschijnen van het jaarverslag van de directie en
van de actuariële balans van het fonds2.Omdat het volgens de genoemde afspraak niet mogelijk bleek voldoende deel
te nemen in het werk van de Raad verzocht de SPO begin 1972 in een brief aan
de minister van Binnenlandse Zaken, de heer Geertsema, toch zitting te mogen
nemen in de Raad van Toezicht van het ABP. In dezelfde periode zijn toen opnieuw
in de Tweede Kamer vragen gesteld van gelijke strekking1. Het verzoek werd afgewezen. Eind 1973 werden in de Tweede Kamer tijdens de behandeling van een wetsvoorstel
tot wijziging van de Algemene Burgerlijke Pensioenwet en de Spoorwegpensioenwet
een tweetal amendementen ingediend. Volgens deze amendementen zouden de SPO-organisaties
de gelegenheid krijgen een eigen vertegenwoordiger aan te wijzen in de raden
van toezicht van het ABP en het Spoorwegpensioenfonds, naast die van de reeds
vertegenwoordigde organisaties. Om de pariteit niet te doorbreken, werd voorgesteld
het aantal leden van die raden met twee uit te breiden1. De amendementen werden verworpen.Na de omvorming van de SPO tot CSPO werd in 1983 in een brief aan de minister
van Binnenlandse Zaken, de heer Rietkerk, de claim op een zelfstandige zetel
voor de gepensioneerdenorganisaties in de Raad van Toezicht opnieuw op tafel
gelegd. In een hoorzitting van de Tweede Kamer over het ABP in september 1984
werd dit herhaald. In dezelfde maand is tijdens discussies in de Tweede Kamer
over de positie van het ABP een motie ingediend waarin de regering werd verzocht
te bevorderen dat de CSPO een voordracht mocht doen voor de benoeming van
een lid van de Raad van Toezicht2. De minister
van Binnenlandse Zaken voerde met name als bezwaar tegen de motie aan, dat
dit het gevaar zou oproepen van een wel zeer enge behartiging van eigen belangen,
terwijl de pensioenbelangen van ambtenaren naar zijn oordeel wel degelijk
door de centrales van overheidspersoneel werden behartigd. De motie werd verworpen.In 1985 verscheen het rapport van de Nederlandse Federatie voor Bejaardenbeleid
met de titel: De vertegenwoordiging van gepensioneerden in de besturen van
pensioenfondsen. Dit rapport bevatte een krachtig pleidooi voor de toekenning
van een zelfstandig wettelijk recht voor gepensioneerden op vertegenwoordiging
in de fondsbesturen. Alle ouderen- en gepensioneerdenorganisaties in ons land,
toen aangesloten bij COSBO, CSPO en OVGO, ondersteunden het pleidooi uit het
NFB-rapport. Direct na het verschijnen van het rapport zijn in de Tweede Kamer
vragen gesteld aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
de heer L. de Graaf, of hij bereid was een wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet
(PSW) te bevorderen, waardoor ook vertegenwoordigers van de gepensioneerden
in de pensioenfondsbesturen opgenomen zullen worden3
De staatssecretaris zag daar geen reden voor, met name omdat de wet aan de
betrokken«partijen», namelijk de werkgevers en de werknemers,
daartoe voldoende ruimte zou laten.Naar aanleiding van het afwijzend oordeel van de staatssecretaris over
wetgeving terzake werd nog in hetzelfde jaar, 1985, vanuit de Tweede Kamer
een initiatief wetsvoorstel ingediend met de titel: Wet vertegenwoordiging
gepensioneerden in pensioenfondsbesturen2. Het wetsvoorstel was
in belangrijke mate voorbereid door een projectgroep bestaande uit deskundigen
uit de ouderenwereld. Over het wetsvoorstel is door de staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid in 1986 advies gevraagd aan de Sociaal Economische
Raad (SER). De SER bracht het gevraagde advies uit in 1987 (Advies ex-deelnemers
pensioenfondsen). Hierin werd een zelfstandig vertegenwoordigingsrecht voor
gepensioneerden in de fondsbesturen afgewezen. Een dergelijk recht zou volgens
de SER onnodig en ongewenst zijn omdat:– de belangen van de huidige gepensioneerden wettelijk zouden zijn
veilig gesteld;– de belangen van actieve deelnemers en van gepensioneerden niet
wezenlijk zouden verschillen;– de werknemersorganisaties geacht zouden kunnen worden ook de gepensioneerden
te vertegenwoordigen; en– toekenning van een vertegenwoordigingsrecht aan de gepensioneerden een doorkruising zou betekenen van het verband met het arbeidsvoorwaardenoverleg.De SER wees eveneens een wettelijke regeling van deelnemersraden met participatie
van gewezen deelnemers (gepensioneerden en slapers) af. Wel deed de SER een
beroep op de fondsbesturen om het op basis van vrijwilligheid mogelijk te
maken dat een gewezen deelnemer zitting heeft in het bestuur namens werkgever(s)
of werknemers.De regering en een Kamermeerderheid sloten zich aan bij het afwijzende
SER-standpunt ten aanzien van een vertegenwoordigingsrecht van gepensioneerden
in de besturen. De Tweede Kamer was echter vrijwel unaniem van mening dat
wel een wettelijke regeling wenselijk was voor de instelling van adviserende
deelnemersraden, waarin naast werknemers ook gepensioneerden participeren.
In overeenstemming met deze wens heeft de indiener het initiatiefvoorstel
aangepast. De citeertitel van het voorstel werd als gevolg van de karakterwijziging
veranderd in: Regeling medezeggenschap bij pensioenfondsen. Het aangepaste
voorstel werd daarna met algemene steun in de beide Kamers der Staten-Generaal
aangenomen. De initiatiefwet trad op 1 maart 1990 in werking. De nieuwe wet
kende criteria voor de instelling en samenstelling van deelnemersraden, een
opsomming van de minimumbevoegdheden van deze raden met betrekking tot de
advisering, alsmede een klachtrecht. Doordat de indiener een amendement had
overgenomen werd tevens aan de pensioenfondsbesturen een nieuwe plicht opgelegd
namelijk om in hun pensioenbeleid te waken voor een evenwichtige afweging
van de belangen van de verschillende groepen belanghebbenden (artikel 6, lid
4; thans artikel 5, lid 4 PSW).De effecten van de initiatiefwet zijn onderzocht door het onderzoeksbureau
Research voor Beleid b.v. Het onderzoeksrapport «Evaluatie Regeling
medezeggenschap bij pensioenfondsen» kwam in 1996 gereed. Uit de evaluatie
kon de conclusie getrokken worden dat ondanks de nieuwe wet de medezeggenschap
van gepensioneerden in de verschillende fondsen nog maar beperkt was gevorderd.
Op grond daarvan heeft de staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
de heer F. de Grave, in 1997 voorgesteld om aan gewezen deelnemers (gepensioneerden
en slapers) een wettelijk recht toe te kennen op vertegenwoordiging in de
pensioenfondsbesturen. Bovendien wilde hij alle besturen wettelijk verplichten
om verantwoording af te leggen voor het gevoerde beleid aan een algemene deelnemersvergadering
of aan een deelnemersraad1. Tijdens een algemeen
overleg met de Vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit de
Tweede Kamer in mei 1997 kreeg hij hierover overeenstemming met een grote
meerderheid van de fracties2.Regering en parlement hebben echter voorshands van algemene wetgeving
hierover afgezien toen het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderen-organisaties
(CSO) met de Stichting van de Arbeid (STAR) in juni 1998 een convenant overeenkwamen
over verbetering van de medezeggenschap van gepensioneerden. Op grond van
dit medezeggenschapsconvenant heeft de STAR enkele aanbevelingen gedaan aan
de pensioenfondsen. Aanbevolen werd voor bedrijfspensioenfondsen waar nodig
over te gaan tot de instelling van een deelnemersraad. Voor ondernemingspensioenfondsen
met een substantieel aantal gepensioneerden werd aanbevolen via een bepaalde
procedure te kiezen tussen een deelnemersraad of een directe vertegenwoordiging
van gepensioneerden in het bestuur. Voor pensioenregelingen met een substantieel
aantal gepensioneerden, ondergebracht bij verzekeraars werd de instelling
van een deelnemersvergadering in overweging gegeven. Bovendien was in het
convenant nadrukkelijk opgenomen dat er geen bezwaar bestond tegen verdergaande
vormen van medezeggenschap. De convenantpartijen verzochten de
regering in zogenaamde ondersteunende wetgeving te regelen dat de gepensioneerden
een eigen geleding in de fondsbesturen kunnen hebben (dus geen recht hierop)
en dat deelnemersraden een beroepsrecht verkrijgen. De regering was bereid
aan dit verzoek te voldoen. Deze ondersteunende wetgeving trad op 23 juni
2000 in werking. Het convenant liep tot 1 juli 2001. Onder auspiciën
van de SER is door het onderzoeksbureau Regioplan een evaluatieonderzoek verricht
naar de resultaten. Dit onderzoek werd op 18 juli 2001 gepubliceerd. Ook uit
deze evaluatie blijkt dat er aan de medezeggenschap van gepensioneerden nog
veel is te verbeteren.HOOFDSTUK 2. RECHTSGROND VAN HET WETSVOORSTELDe pensioenregelingen hebben zich in feite ontwikkeld tot een integraal
onderdeel van de arbeidsvoorwaarden. Een deel van de individuele arbeidsbeloning
wordt gereserveerd voor een pensioenvoorziening. Deze pensioenvoorziening
behoort beschouwd te worden als een onderdeel van de arbeidsbeloning. Onder
meer uit de nota «Franchises in pensioenregelingen» blijkt dat
ook het kabinet dit principe erkent. Voor Nederland houdt het arrest van de
Hoge Raad van 27 november 1981 met betrekking tot pensioenverrekening bij
echtscheiding de juridische erkenning in dat pensioen tot de arbeidsbeloning
behoort. Op Europees niveau was dat het geval in het zogenaamde Barber-arrest
van het Europese Hof van Justitie van 17 mei 1990. Bij het Barber-arrest ging
het om de toepassing van artikel 119 van het EEG-verdrag met betrekking tot
gelijke beloning van mannen en vrouwen. Het EG-hof bepaalde toen uitdrukkelijk
dat het beginsel van gelijke beloning op elk individueel element van de beloning
moet worden toegepast, met name ook voor het pensioenelement daarvan.In de praktijk worden de pensioenpremies of pensioenbijdragen vaak ten
dele betaald door de werkgevers en ten dele door de werknemers. Soms betalen
de werkgevers deze zelfs geheel. Voor het karakter van pensioen is dit echter
niet relevant. Deelname aan de pensioenregeling is een arbeidsvoorwaarde.
Evenals de lonen maken de door de werkgevers betaalde premies of bijdragen
deel uit van de loonkosten; ze komen ten laste van de zogenaamde loonruimte.
De totale loonkosten voor een werknemer in enig jaar zijn voor de werkgever
de kosten van de factor arbeid in dat jaar en tegelijkertijd voor de werknemer
de beloning van zijn arbeid. Het maakt in principe niet uit of het loon hoog
is en de werknemer daaruit zelf zijn pensioenpremie/bijdrage betaalt of dat
het loon lager is en de werkgever daarbij (een deel van) de premie of bijdrage
betaalt (uitspraak Hoge Raad van 13 maart 1935, herhaald op 25 november 1959).Prof. mr. Th.L.J. Bod wijst er op dat in eerste instantie het uitvoerend
pensioenfonds de pensioenverplichtingen dient na te komen. Daarbij bestaan
vier soorten verplichtingen. In de eerste plaats de pensioenverplichtingen
van de werkgever, gebaseerd op de afspraken die de sociale partners in het
arbeidsvoorwaardenoverleg over de pensioenregeling hebben gemaakt. Daarnaast
gelden wettelijke voorschriften (PSW, gelijke behandeling, echtscheiding,
enz.) en Europese richtlijnen en verdragen. Voorts kunnen verplichtingen ontstaan
die door de deelnemer zelf met het pensioenfonds worden overeengekomen zoals
bij vrijwillige voorzieningen. Tenslotte ontstaan verplichtingen op basis
van besluiten van het fondsbestuur zoals het verlenen van toeslagen. Deze
constateringen brengt Bod tot de conclusie dat de pensioentoezegging van de
werkgever niet meer kan gelden als rechtsgrond van die verplichtingen. Op
grond van de deelneming in een pensioenregeling verwerft men aanspraken op
pensioen jegens het pensioenfonds. De pensioentoezegging van de
werkgever moet worden gekwalificeerd als de initiële rechtshandeling
tengevolge waarvan de werknemer gaat deelnemen in een pensioenregeling. De
bepalingen van de pensioenregeling en de uitvoering daarvan door het pensioenfonds
hebben evenwel volgens Bod voor de pensioenopbouw van de deelnemer een autonome
betekenis verkregen. Hij beschouwt daarom als pensioen hetgeen is opgebouwd
op grond van de autonome pensioenregeling en de uitvoering daarvan door het
fonds1.Volgens de meest gangbare opvatting zijn de pensioenvermogens het juridisch
eigendom van de rechtspersoon die de pensioenregeling uitvoert, meestal een
stichting. Economisch gezien vormt de verkregen pensioenvoorziening een onderdeel
van de beloning van de productiefactor arbeid. De pensioeninstellingen en
de pensioenvermogens zijn er om voor de collectiviteit van verzekerden een
beloningselement te realiseren. Daarom is het vanzelfsprekend dat zowel aan
de actieve deelnemers als aan de gepensioneerden en de slapers direct of indirect
zeggenschap toekomt in hun pensioeninstellingen. Daarbij behoort de beschikkingsmacht
over de pensioenvermogens in principe eveneens te berusten bij de collectiviteit
van verzekerden. Dit houdt in dat een pensioenfondsbestuur het vermogen beheert
namens deze collectiviteit en dat de bestuurssamenstelling representatief
dient te zijn voor alle groepen verzekerden gezamenlijk.In deze Memorie van Toelichting wordt het begrip medezeggenschap gebruikt
als verzamelbegrip voor de gestructureerde mogelijkheden om invloed uit te
oefenen op het te voeren beleid. Hiertoe behoort binnen een pensioeninstelling
in ieder geval de mogelijkheid om deel te nemen aan het bestuur alsmede de
mogelijkheid om deel te nemen aan organen met advies- en/of instemmings- of
goedkeuringsbevoegdheden. Het gaat hierbij zowel om medebeslissingsrecht binnen
het bestuur als om verschillende vormen van controle op het bestuur. In deze
memorie wordt het begrip «verzekerden» gebruikt als verzamelbegrip
voor de actieve deelnemers (werknemers), gepensioneerden en slapers van pensioenfondsen
en van collectieve pensioenregelingen die bij de particuliere verzekeraars
(rechtstreekse regelingen) zijn ondergebracht.De volgende zwaarwegende argumenten bestaan volgens de initiatiefneemster
om aan gepensioneerden en slapers dezelfde medezeggenschapsrechten toe te
kennen met betrekking tot deelname in pensioenfondsbestuur, deelnemersraad
of deelnemersvergadering als aan de actieve deelnemers (de werknemers).1. Een deel van de individuele arbeidsbeloning wordt gereserveerd voor
een pensioenvoorziening. Deze pensioenvoorziening behoort daarom beschouwd
te worden als een onderdeel van de arbeidsbeloning voor de productiefactor
arbeid. Pensioeninstellingen en pensioenvermogens zijn er om voor de collectiviteit
van verzekerden dit beloningselement te realiseren. Dit geldt niet alleen
voor de huidige werknemers, maar evenzeer voor de werknemers van vroeger:
de huidige gepensioneerden en de huidige slapers. De pensioenvermogens zijn
voor een belangrijk deel ontstaan door de premiestortingen door of voor de
huidige gepensioneerden en slapers. Beide groepen zijn in feite volwaardige
deelnemers. Uit cijfers van de Verzekeringskamer blijkt dat in 1997 ongeveer
40% van de pensioenvermogens in ons land valt toe te rekenen aan de gepensioneerden
(inclusief de weduwen, wezen en invaliden). Voor de slapers is dit percentage
ruim 9%. Het aandeel van door en voor de gepensioneerden en slapers samen
opgebrachte pensioenvermogens is dus bijna 50% van het totaal.
Door vergrijzing valt zelfs te verwachten dat dit percentage nog zal gaan
stijgen tot 60%.2. De inhoud en verplichtingen van pensioenregelingen worden niet uitsluitend
bepaald door het arbeidsvoorwaardenoverleg, maar eveneens door wettelijke
voorschriften (zoals PSW) en Europese richtlijnen en verdragen, door aanvullende
individuele overeenkomsten en door besluiten van het fondsbestuur (bijvoorbeeld
met betrekking tot toeslagen). De inhoud van de pensioenregeling en de uitvoering
daarvan door het pensioenfonds hebben voor de opbouw van pensioenaanspraken
van de verzekerden een autonome betekenis verkregen. In overeenstemming hiermee
heeft een pensioenfonds eigen taken en verantwoordelijkheden met betrekking
tot belangenafweging, beheer, beleggingsbeleid, besteding van overschotten,
sanering van tekorten, toepassing van statuten en reglementen en uitvoering
van klachtenregelingen. Deze eigen taken en verantwoordelijkheden vloeien
grotendeels voort uit de PSW (artikel 5, vierde lid, artikel 7, eerste lid
en artikel 18). Met betrekking tot deze taken en verantwoordelijkheden komen
de gepensioneerden en slapers als direct-belanghebbenden volwaardige medezeggenschapsrechten
toe.Koopkrachthandhaving vormt een onverbrekelijk onderdeel van een pensioenvoorziening.
De toekenning van koopkrachttoeslagen (indexering) is evenwel niet wettelijk
geregeld. Deze is meestal afhankelijk van het financieel beleid en de financiële
positie van het fonds. De pensioenen bevatten daardoor vrijwel altijd een
voorwaardelijk element. De hoogte van de pensioenen wordt hierdoor in feite
jaarlijks vastgesteld. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) en verschillende schrijvers1 hebben er op
gewezen dat de gepensioneerden en de slapers hierbij een asymmetrisch risico
lopen. Zij gaan uit van het gegeven dat de waarde- of welvaartsvaste indexering
vrijwel altijd afhankelijk is van de financiële positie van het fonds.
In de meeste gevallen zal er een indexeringsplafond zijn, ook als de positie
van het fonds meer toelaat. Is het fonds echter krap bij kas, dan moet aan
de rem worden getrokken en blijft indexering geheel of ten dele achterwege.
Deze asymmetrie wordt des te belangrijker als de financiële positie van
pensioenfondsen door nieuwe beleggingsvormen gericht op een hoger rendement
op de lange termijn, meer zal fluctueren. Daardoor dreigt het risico van zulke
beleggingen in onevenredige mate te worden afgewenteld op de gepensioneerden
en de slapers. In het algemeen geldt dat wanneer door financiële tegenslagen
of door slecht beheer onvoldoende geld in het fonds beschikbaar is, zelfs
de nominale pensioenaanspraken van de gewezen deelnemers kunnen worden aangetast.
Het is daarom ook van betekenis een goede positie voor (vertegenwoordigers
van) deze groep verzekerden te garanderen bij de besluitvorming binnen de
fondsen.4. Er bestaan belangrijke potentiële belangentegenstellingen tussen
de groepen gepensioneerden en slapers enerzijds en de werkgevers en werknemers
anderzijds. Overschotten en beleggingsopbrengsten in de vorm van overwinst
kunnen aangewend worden voor verhoging (indexering) van de reeds ingegane
pensioenen en de aanspraken van slapers, maar ook voor verhoging van pensioenaanspraken
ten gunste van de actieve deelnemers of voor verlaging van de premies. Een
«premieholiday» kan de financiële positie van een fonds zodanig
verzwakken dat dit ten koste gaat van de indexering van de ingegane pensioenen
en de slapersaanspraken in latere jaren. Binnen een pensioenfonds zal vaak
een afweging gemaakt moeten worden of men kiest voor steun aan de inkomenspositie
van de gepensioneerden of slapers (toeslagen) of voor steun aan de inkomenspositie
van de werknemers (verlaging werknemerspremies). Daarnaast bestaat het streven van de werkgevers naar beperking van de arbeidskosten (verlaging werkgeverspremies).
De fondsbesturen behoren in hun pensioenbeleid te waken voor een zorgvuldige
afweging van de belangen van de verschillende groepen belanghebbenden (evenwichtige
belangenbehartiging). De PSW draagt dit ook aan de fondsbesturen op (artikel
5, lid 4). In verband daarmee dient de samenstelling van het pensioenfondsbestuur
representatief te zijn voor de collectiviteit van verzekerden als geheel.5. Veel ouderen beschouwen het ontbreken van gelijkwaardige medezeggenschapsrechten
als een achterstelling of discriminatie. Bij de invoering van de PSW zijn
reeds gepensioneerden en slapers uitdrukkelijk van medezeggenschapsrechten
uitgesloten omdat zij «niet meer aan de onderneming verbonden»
waren. Nu – een halve eeuw later – zijn deze groepen fors toegenomen
in aantal en financieel gewicht (zie punt 1). De maatschappelijke rechtvaardigheid
verdraagt thans niet meer dat zo'n groot belang wordt uitgesloten van het
bestuur en beheer. De tijd van bevoogding en betutteling van ouderen is voorbij
(emancipatie). Veel ouderen hebben bewust gekozen voor de opbouw van eigen
belangenorganisaties. De bij het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties
(CSO) aangesloten ouderen- en gepensioneerdenorganisaties hebben tezamen ruim
600 000 leden. Burgers behoren het recht te hebben om zich te laten vertegenwoordigen
door de belangenorganisaties die zij zelf kiezen. In feite gaat het hier om
een vergelijkbaar recht als de «vrijheid van (vak)vereniging».Zoals in hoofdstuk 1 is aangegeven heeft staatssecretaris De Grave in
februari 1997 voorgesteld om voor pensioenfondsbesturen een verantwoordingsplicht
in te voeren ten opzichte van een algemene deelnemersvergadering of deelnemersraad.
Hiervoor valt veel te zeggen. Vrijwel alle pensioenfondsen kennen de stichtingsvorm.
Naar het oordeel van prof. dr. P.M.C. de Lange is een dubieus element in de
wettelijke stichtingsconstructie het gegeven dat alle macht en bevoegdheid
kan worden geconcentreerd bij het bestuur dat volstrekt autonoom is. De checks
en balances die bijvoorbeeld in het verenigingsrecht wel aanwezig zijn, omdat
dwingendrechterlijk een aantal bevoegdheden aan de algemene ledenvergadering
is toegekend, ontbreekt in het stichtingenrecht. Dat ligt bij het bestuur
van een pensioenfonds wellicht iets genuanceerder door de deelname van werknemers(organisaties)
in het bestuur, maar het is volgens De Lange toch de vraag of de deelnemer
en zeker de gepensioneerde deelnemer zich inderdaad voldoende betrokken kan
voelen bij het fonds. Om hierin verbetering te brengen werden deelnemersraden
ingesteld en werd het medezeggenschapsconvenant tussen het CSO en de Stichting
van de Arbeid gesloten. Maar als algemene conclusie kan volgens De Lange worden
gesteld dat deze materie, vanuit de invalshoek van invloed, inspraak en medezeggenschap
van de deelnemers, nog niet erg dwingend is geregeld. Een meer passende oplossing
is volgens hem de invoering bij pensioenfondsen van de rechtsvorm van onderlinge
waarborgmaatschappij, een bijzondere vorm van vereniging.1In het voetspoor van staatssecretaris De Grave acht de initiatiefneemster
het van algemeen maatschappelijk belang dat wettelijk een verantwoordingsplicht
wordt vastgelegd van de pensioenfondsbesturen ten opzichte van de belanghebbenden
of een vertegenwoordiging daarvan. Zoals De Lange aangeeft kan in een stichting
alle macht en bevoegdheid worden geconcentreerd bij het bestuur dat volstrekt
autonoom is. Alhoewel er een aantal fondsen is waarin de besturen vrijwillig
een goede verantwoording afleggen ten opzichte van een deelnemersraad of deelnemersvergadering,
is dit geen algemene regel. Vele pensioenstichtingen kennen nog een autocratische
bestuursvorm. Het stichtingenrecht kent geen verplichting voor
het bestuur om rekening en verantwoording af te leggen aan alle directbelanghebbenden.
Naar het oordeel van de initiatiefneemster is hier sprake van een rechtstekort.
De pensioenfondsen beheren tezamen voor de collectiviteiten van belanghebbenden
(verzekerden) vermogens van meer dan € 450 miljard. Anderzijds zijn
de belangen van de gepensioneerden en slapers, die nu nog vaak buitenspel
worden gehouden, zo groot dat het onredelijk is aan hen een verantwoordingsplicht
door de fondsen te onthouden. Die verantwoordingsplicht dient voor pensioenfondsen
in de PSW te worden voorgeschreven ongeacht de rechtsvorm.De initiatiefneemster wil niet zover gaan om een bepaalde rechtsvorm voor
pensioenfondsen voor te schrijven. Ook binnen de stichtingsvorm zijn structuren
mogelijk waarin volwaardige bestuursparticipatie van alle groepen verzekerden
(dus inclusief de gewezen deelnemers) en een volwaardige verantwoordingsplicht
voor de besturen ten opzichte van de verzekerden kunnen worden gerealiseerd.
Momenteel bestaat er reeds een aantal pensioenfondsen waarbij vertegenwoordigers
van gepensioneerden in het bestuur zitten. Door de wetgeving die het medezeggenschapsconvenant
ondersteunt ontstaat bovendien de mogelijkheid dat vertegenwoordigers van
de gepensioneerden en slapers een eigen zelfstandige geleding in het bestuur
gaan vormen. Daarnaast blijkt uit het onderzoek van 1996 door Research voor
Beleid, dat er toen reeds in ons land een dertigtal deelnemersraden met gepensioneerden
bestonden, welke goedkeuringsbevoegdheden bezaten ten aanzien van statuten,
reglementen en jaarstukken. Ook via een dergelijke opzet kan een verantwoordingsplicht
voor besturen vorm gegeven worden.Bij de keuze van het orgaan ten opzichte waarvan het bestuur verantwoording
moet afleggen verschilt de initiatiefneemster van opvatting met staatssecretaris
De Grave. De voorkeur van deze laatste ging in eerste instantie uit naar de
algemene deelnemersvergadering, terwijl de initiatiefneemster een duidelijke
voorkeur heeft voor de deelnemersraad. Deze voorkeur is gebaseerd op de volgende
overwegingen: Bij grotere fondsen met duizenden verzekerden (laat staan bij
fondsen met een orde van grootte zoals ABP en PGGM) is het onmogelijk een
goed functioneren van een algemene deelnemersvergadering met een goede meningsvorming
te garanderen. De verantwoording van het bestuur kan effectiever worden afgelegd
ten opzichte van de deelnemersraad als vertegenwoordigend orgaan van de pensioenverzekerden.
Een dergelijke raad is relatief beperkt van omvang. Hierin kan men uit de
kring van verzekerden de meest deskundige personen benoemen. Gerichte scholing
kan deze deskundigheid nog vergroten. Door de beperkte omvang kan beter gezorgd
worden dat de raad voldoende documentatie ontvangt voor de standpuntbepaling.
De deelnemersraad heeft een eigen leiding en een eigen secretariaat, hetgeen
voor het onafhankelijk functioneren van betekenis is. Dit alles bevordert
een goede meningsvorming. De kosten van een deelnemersraad zullen in het algemeen
belangrijk lager zijn dan die van een algemene deelnemersvergadering, zelfs
als deze raad veel regelmatiger bijeenkomt.Op grond van het voorgaande is de initiatiefneemster van opvatting dat
het uit maatschappelijk oogpunt essentieel is dat binnen een pensioenfonds
de collectiviteit van verzekerden zeggenschap heeft over het te voeren beleid
en de controle op dat beleid. Hiertoe dient een verantwoordingsplicht te bestaan
van het bestuur ten opzichte van het vertegenwoordigend orgaan van de verzekerden,
de deelnemersraad. De actieve deelnemers, de gepensioneerden en de slapers
behoren daarbij in beginsel dezelfde rechten op vertegenwoordiging in beide
colleges te bezitten. Deze opvatting is gebaseerd op het feit dat economisch
gezien de pensioenvoorziening onderdeel uitmaakt of heeft uitgemaakt
van de arbeidsbeloning van de verzekerden.Uit het medezeggenschapsonderzoek van Research voor Beleid van 1996 viel
af te leiden dat slechts een beperkt percentage van de pensioenfondsen zowel
een bestuur als een deelnemersraad of een deelnemersvergadering kende waarin
gepensioneerden met gelijke vertegenwoordigingsrechten zijn opgenomen. Blijkens
het onderzoek van Regioplan in 2001 is door het medezeggenschapsconvenant
tussen het CSO en de Stichting van de Arbeid hierin ook niet veel verandering
gekomen. Dat valt te verklaren. Voor ondernemingspensioenfondsen werd in het
convenant de mogelijkheid van zo'n combinatie wel genoemd, maar dit is door
de Stichting van de Arbeid niet aanbevolen. Aanbevolen werd hieruit een keuze
te maken. Voor bedrijfspensioenfondsen is zelfs met betrekking tot de deelname
van vertegenwoordigers van gepensioneerden in de besturen helemaal geen aanbeveling
gedaan. Ten aanzien van de slapers bevatte het convenant ook geen aanbevelingen.
De zeggenschap voor alle pensioenverzekerden valt daarom alleen binnen een
beperkte periode via wetgeving te realiseren. Hiervoor pleit nog in het bijzonder
het feit dat – zoals de historische inleiding in hoofdstuk 1 aangaf –
deze kwestie al zolang speelt. Hierbij komt dat bij deze aangelegenheid vitale
financiële belangen van de gewezen deelnemers in het geding zijn. Dit
vormt de rechtsgrond voor dit wetsvoorstel.HOOFDSTUK 3. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGInleidingAlvorens in te gaan op artikelen van dit wetsvoorstel wil de initiatiefneemster
graag opmerken dat dit voorstel uitsluitend betrekking heeft op de artikelen
die direct verband houden met medezeggenschap. Echter, naar het oordeel van
de initiatiefneemster behoeft de PSW ook op enkele andere punten aanpassing.
Het betreft ondermeer de volgende punten:– De PSW gaat nog steeds uit van de pensioentoezegging van de werkgever.
Dat begrip is zeer gedateerd en stamt nog uit de tijd dat een werkgever als
gunst en eenzijdig zijn werknemer(s) een pensioen toezegde. Tegenwoordig ligt
dat anders; nu zegt een werknemer zijn arbeid toe en de werkgever zijn arbeidsbeloning,
waaronder meestal een pensioen. Als beide met elkaars toezegging akkoord gaan
is er een overeenkomst. Als er een pensioen is overeengekomen is er sprake
van een pensioenovereenkomst. Die pensioenovereenkomst is een overeenkomst
tussen twee partijen. De initiatiefneemster is van mening dat die overeenkomst
de basis dient te zijn voor de pensioenwet, niet de pensioentoezegging van
de werkgever. Het gevoel van eenrichtingverkeer wordt daardoor weggenomen,
er ontstaat een gelijkwaardige positie tussen beide partijen van de overeenkomst
en het geeft een heldere basis voor medezeggenschap van alle belanghebbenden
in pensioenfondsen.Er is geen eenduidige term waaronder allen die aanspraken op een fonds
hebben worden begrepen en, voor zover diverse termen daarvoor worden gebruikt,
zijn er geen definities van. Dat heeft tot gevolg dat er door de PSW verschillende
woorden voor worden gebruikt of dat iedere keer de lange opsomming moet worden
gegeven van «deelnemers, gewezen deelnemers en overige belanghebbenden»
(art 5 lid 4) of nog uitgebreider. De initiatiefneemster pleit er daarom voor
om artikel 1 uit te breiden met zo'n begrip en definitie en daarna de gekozen
term consequent te gebruiken. Uit het vierde lid van artikel 5 en het daarop
betrekking hebbende deel van de daarbij behorende Memorie van Toelichting
(TK 26 415, nr. 3, blz 12 en 30) blijkt dat «belanghebbenden»
allen met aanspraken op een fonds betreft. Het is dan ook gewenst dat eenduidig
in het eerste lid van artikel 1 op te nemen. Als tekst zou daarvoor kunnen
gelden: «belanghebbende»: een ieder bij een pensioenfonds of pensioenverzekering
met aanspraken op pensioen van dat fonds of die verzekering.Een zelfde opmerking geldt ten aanzien van «slapers». Dit
woord wordt zeer algemeen gebruikt en eenieder weet (min of meer) wat eronder
wordt verstaan. Toch komt het in de PSW niet voor. In plaats daarvan worden
verschillende termen gebruikt, waaronder «gewezen deelnemer met premievrije
aanspraken op ouderdomspensioen» (art. 6a). Het woord «slaper»
is kort en helder. De initiatiefneemster pleit er daarom voor om in lid 1
van artikel 1 deze begripsomschrijving op te nemen.De initiatiefneemster heeft moeite met de term «deelnemer»,
althans met de omschrijving in de PSW, danwel de interpretatie daarvan. De
PSW omschrijft de deelnemer als iemand voor wie gelden in een fonds worden
bijeengebracht. De interpretatie daarvan is dat, ook in gevallen waar geen
premie wordt betaald, de actieven deelnemer zijn, maar de slapers en de gepensioneerden
niet. De initiatiefneemster acht dat niet juist. Bij veel pensioenfondsen
zijn de inkomsten uit beleggingen aanzienlijk hoger dan de inkomsten uit premies.
Die beleggingen zijn mede ontstaan door de in het verleden betaalde premies
van de slapers en gepensioneerden en de inkomsten uit die beleggingen dragen
nog steeds bij aan het inkomen van hun fonds. Op deze wijze worden ook ten
bate van slapers en gepensioneerden gelden in een fonds bijeengebracht en
dienen zij tot de deelnemers te worden gerekend. Dit spreekt temeer in die
fondsen waar de beleggingsopbrengsten of de vermogenspositie zodanig zijn
dat er ook voor de actieven geen premie meer wordt betaald.In dit wetsvoorstel gaat de initiatiefneemster uit van de bestaande begripsomschrijvingen,
maar kiest voor de toelichting voor een vrijer woordgebruik.Artikel IALid 1Het uitgangspunt voor dit voorgestelde lid 1 van artikel 6 is het –
binnen bepaalde grenzen – creëren van een aanzienlijke vrijheid
voor de pensioenfondsen in de samenstelling van het bestuur. Daarmee wordt
in belangrijke mate tegemoet gekomen aan de wens van de partijen die het medezeggenschapsconvenant
hebben gesloten. Op pagina 7 daarvan zeggen zij: «Gelet op de grote
diversiteit welke in de pensioensector bestaat, zowel wat betreft de wijze
van uitvoering als ook wat betreft grootte en samenstelling van de groepen
van belanghebbenden, zijn de Stichting van de Arbeid en het CSO van oordeel,
dat het in beginsel aan partijen, waaronder de gepensioneerden en hun organisaties,
is om een geëigende weg te vinden om voor hun pensioenregeling de medezeggenschapspositie
van gepensioneerden te verbeteren.»In hetzelfde convenant wordt – evenals in de hoofdstukken 1 en 2
van deze Memorie van Toelichting – nog eens weergegeven dat pensioen
een arbeidsvoorwaarde is en dat het beheer van het fonds en de uitvoering
van de regeling een zaak is van het pensioenfondsbestuur. Dat beheer en die
uitvoering zijn voor alle belanghebbenden van groot belang. Daarom is in dit
artikel als hoofdregel vastgelegd dat gepensioneerden en werknemers evenredig
naar aantallen in het bestuur zitting dienen te hebben. Voor
actieven en gepensioneerden sluit het getalscriterium het beste aan bij de
huidige praktijk. Echter, indien dit ook toegepast zou worden op de slapers
zou die groep een te zwaar gewicht krijgen: in ieder fonds hebben ze vaak
maar een klein belang. Daarom is per pensioenfonds het bestuur de mogelijkheid
gegeven om te bezien hoe groot het aantal slapers is en hoe groot het belang
van de groep is in het fonds, zodat op basis van die afweging kan worden besloten
ook slapers in het bestuur op te nemen. Dit sluit aan op thans reeds bestaande
tekst van artikel 6a ten aanzien van de deelnemersraden. Met de toevoeging
«met in achtneming van artikel 6b» wordt bedoeld dat ook het wijzigen
van de samenstelling van het bestuur de instemming behoeft van de deelnemersraad.In de tekst is de mogelijkheid gegeven om afwijkende afspraken over de
zetelverdeling te maken, indien alle betrokken partijen (werkgevers, werknemers
en gepensioneerden) daarmee instemmen. Dat betekent op dit punt dus de invoering
van regelend recht in plaats van dwingend recht. Gedacht kan worden aan een
verdeling naar rato van de belangen die de verschillende geledingen van verzekerden
in het fonds hebben. Tenslotte is een pensioenfonds een financiële instelling
waar de belanghebbenden een financieel belang in hebben; een parallel met
aandeelhouders in een vennootschap ligt dan voor de hand, zij het dat hier
uitsluitend bedoeld wordt de zetelverdeling over de verschillende geledingen
te bepalen. De gekozen of benoemde bestuursleden zelf hebben daarna alle een
gelijke stem. Het mooie van dit criterium is dat daarmee ook de rol van de
slapers perfect gedefinieerd is en zij de plaats kunnen krijgen die overeenkomt
met het belang van hun groep. Ook is het mogelijk een andere verhouding tussen
vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers te kiezen.Slapers hebben evenzeer belangen in hun fonds als de overige belanghebbenden,
zij het dat materieel gezien hun belangen doorgaans minder zijn dan die van
gepensioneerden en actieven. Dat toch niet wordt voorgesteld dwingend voor
te schrijven dat zij in het bestuur (en in de deelnemersraad) vertegenwoordigd
moeten zijn heeft meerdere redenen. Allereerst zijn er de praktische bezwaren
dat slapers niet of nauwelijks georganiseerd zijn en dat van een deel van
hen de adressen niet bekend zijn. Daarnaast worden op grond van de verplichting
in het lid 8 van artikel 8 aan slapers dezelfde toeslagen toegekend als aan
gepensioneerden. In dat opzicht worden hun belangen reeds door de gepensioneerden
behartigd.Een pensioenfonds is er voor de belanghebbenden. Daarom heeft de initiatiefneemster
ervoor gekozen allereerst voorschriften te geven voor de zetelverdeling tussen
de geledingen van die belanghebbenden. Voor de verhouding tussen de aantallen
vertegenwoordigers van de werknemers en de werkgever(s) is aangesloten bij
de huidige tekst van lid 2 van artikel 6 van de PSW, hetgeen inhoudt dat het
aantal werknemerszetels ten minste gelijk dient te zijn aan het aantal werkgeverszetels.
Zoals hierboven reeds gesteld, kan evenwel met instemming van alle partijen
van deze verhouding worden afgeweken. Analoog dient de Wet betreffende verplichte
deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds te worden aangepast. Hoewel vanzelfsprekend,
is het toch goed expliciet vast te leggen dat alle bestuursleden gelijke rechten
en plichten hebben. Dit laat onverlet dat bijvoorbeeld een voorzitter en een
secretaris aanvullende taken hebben. Ieder lid moet wel voor de voorzitters
of secretarisfunctie in aanmerking komen.Lid 2In overeenstemming met de huidige praktijk en analoog aan de deelnemersraad
zijn er twee mogelijkheden voor het samenstellen van het bestuur: per geleding
of sub-geleding verkiezen door de belanghebbenden van die (sub-)geleding of
benoemen per (sub-)geleding door organisaties van belanghebbenden. Het instellen
van sub-geledingen is een mogelijkheid in die gevallen dat er verschillende
duidelijk aanwijsbare groepen in een geleding zijn aan te wijzen, bijvoorbeeld
bij bedrijven met verschillende vestigingen in het land of met verschillende
groepen personeel met eigen arbeidsvoorwaarden. Hoewel rechtstreekse verkiezing
door de belanghebbenden de meest zuivere vertegenwoordiging geeft kunnen er
omstandigheden zijn om tot een andere wijze van vaststellen van de samenstelling
van het bestuur over te gaan. Dan dient benoeming door verenigingen naar rato
van hun ledentallen per (sub-)geleding plaats te vinden. De vraag of bestuursleden
verkozen danwel benoemd worden behoort in de statuten van het fonds te worden
beantwoord.Lid 3Dit lid is conform de huidige PSW, maar nu ook van toepassing op het bestuur.Uit het voorgaande blijkt dat in artikel 6 voor bedrijfstakpensioenfondsen
en ondernemingspensioenfondsen dezelfde opzet voor het bestuur kan worden
gehanteerd en dat daardoor tevens de huidige eerste drie leden van artikel
6 worden vervangen door één lid.BLid 1Ook ten aanzien van artikel 6a heeft de initiatiefneemster ervoor gekozen
zoveel mogelijk voor bedrijfstakpensioenfondsen en ondernemingspensioenfondsen
dezelfde opzet te hanteren. De tekst sluit goed aan bij de huidige PSW. Algemeen
uitgangspunt is dat voor ieder fonds een deelnemersraad dient te worden ingesteld.
Hoofdlijn hierin is dat besturen, die namens de belanghebbenden geld beheren,
daarover tegenover die belanghebbenden verantwoording moeten afleggen. Echter,
om niet verplicht te zijn een deelnemersraad in te stellen als daar geheel
geen behoefte aan bestaat, blijft de verplichting tot instelling afhankelijk
van een verzoek hiertoe door een gekwalificeerd deel van de belanghebbenden.
Uit de praktijk en uit een onderzoek van het bureau Research voor Beleid uit
1996 blijkt dat het huidige 5%-vereiste een te grote barrière vormt
bij grotere pensioenfondsen. Daarom is thans aansluiting gezocht bij de representativiteitseis
die genoemd wordt in lid 1 van het huidige artikel 6a, namelijk 1%, of –
als dat minder is – 250 belanghebbenden. Zoals in hoofdstuk 2 reeds
is aangegeven kan een deelnemersraad beschikken over een aanzienlijk betere
kennis van zaken en over een betere structuur dan een deelnemersvergadering.
Vanzelfsprekend zal de omvang van een deelnemersraad verschillen per fonds
en voor een belangrijk deel worden bepaald door de grootte van het fonds.
Er is geen noodzaak de grootte dwingend voor te schrijven, maar artikel 6
van de Wet op de ondernemingsraden is wel een goede richtlijn. Daarom ook
is geen uitzondering gemaakt voor kleine pensioenfondsen. Immers, bij kleine
fondsen zal er ook een kleine deelnemersraad zijn, maar ook dan gelden de
eerder genoemde argumenten voor het instellen van een deelnemersraad.Met de toevoeging «met inachtneming van artikel 6b» in het
eerste lid wordt bedoeld dat ook het wijzigen van de samenstelling van de
deelnemersraad de instemming behoeft van de deelnemersraad. Ook hier is het goed expliciet vast te leggen dat alle deelnemersraadsleden
gelijke rechten en plichten hebben. Dit laat onverlet dat bijvoorbeeld een
voorzitter en een secretaris aanvullende taken hebben. Ieder lid moet wel
voor de voorzitters of secretarisfunctie in aanmerking komen.Lid 2De initiatiefneemster heeft zich beraden over de wijze waarop medezeggenschap
bij pensioenregelingen ondergebracht via rechtstreekse verzekeringen vormgegeven
zou kunnen worden. Uitgangspunt daarbij is de pensioenovereenkomst tussen
werkgever en werknemer en het daarin vervatte complex van wederzijdse rechten
en verplichtingen. Deze verplichtingen worden bij rechtstreeks verzekerde
regelingen door middel van verzekeringscontracten ondergebracht bij verzekeraars.
Verplichtingen terzake van medezeggenschap worden daarmee evenwel niet overgebracht
naar de verzekeraar (zie bladzijde 11, prof. mr. Bod). De initiatiefneemster
meent dat ook bij rechtstreeks verzekerde regelingen een vorm van medezeggenschap
verwezenlijkt dient te worden.De ondernemingsraad is voorzien van bevoegdheden terzake van pensioenaangelegenheden,
indien een pensioenregeling niet in de CAO is opgenomen. De positie van gepensioneerden
en slapers, die immers niet in de ondernemingsraad vertegenwoordigd zijn,
zou versterkt kunnen worden door in de Wet op de ondernemingsraden voor te
schrijven, dat de ondernemingsraad in pensioenkwesties ook de belangen van
gepensioneerden en slapers expliciet mede in de besluitvorming zou moeten
betrekken. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door inschakeling van een vertegenwoordiging
van de gepensioneerden en eventueel van de slapers.Een andere mogelijkheid is de medezeggenschap van gepensioneerden (en
van slapers) te regelen via deelnemersraden, in te stellen door de desbetreffende
werkgevers. Het argument hiervoor is dat de werkgever een beslissende invloed
heeft op de inhoud van het verzekeringscontract. In dit voorontwerp is deze
gedachte uitgewerkt in de nieuw voorgestelde artikelen van de PSW (lid 2,
artikel 6a; lid 3, artikel 6b en lid 5, artikel 6c). Naar het oordeel van
de initiatiefneemster is een nadere studie naar de juridische vormgeving van
de beoogde medezeggenschap van gepensioneerden (en slapers) bij de rechtstreekse
regelingen op zijn plaats.Lid 3In dit lid zijn geen getalscriteria opgenomen voor kandidaat stellende
verenigingen, zoals wel het geval is in het huidige lid 1 van artikel 6a.
De reden daarvoor is dat bij verkiezingen de belanghebbenden de vrije keus
hebben uit kandidaten. Het is dan niet relevant door wie die kandidaat zijn
gesteld. Wanneer de deelnemersraadsleden benoemd worden zal een (te) kleine
vereniging op grond van het beperkte ledental geen zetels toebedeeld krijgen.
Er is dan ook in beide gevallen geen noodzaak iets te regelen. Ook hier dient
de keuze tussen benoeming door verenigingen of verkiezingen statutair te worden
geregeld.Lid 4Dit lid is conform de huidige PSW. CLid 1Een pensioenfonds is er voor de belanghebbenden. Het ligt dan ook voor
de hand dat die belanghebbenden een beslissende stem hebben in belangrijke
besluiten van hun fonds. Een deelnemersraad is een zo goed mogelijke afspiegeling
van de populatie van die belanghebbenden en is de vertegenwoordiging ervan.
Daarom moet de deelnemersraad, namens de belanghebbenden, belangrijke besluiten
van het bestuur toetsen voordat ze worden uitgevoerd. Het uitbrengen van een
advies door de deelnemersraad in combinatie met het afleggen van verantwoording
achteraf heeft weinig zin; veelal zijn de besluiten dan al uitgevoerd en niet
meer terug te draaien. Het is te vergelijken met het verschil tussen het vóór
de kruising plaatsen van een stopbord of na de kruising het nummer van de
ambulance.In het eerste lid zijn de voor alle belanghebbenden belangrijke zaken
genoemd waarvoor de deelnemersraad zijn instemming of goedkeuring dient te
geven. Zij komen nagenoeg overeen met de punten die thans genoemd zijn in
lid 1 van artikel 6b en waarover het bestuur verplicht is advies te vragen.Bij diverse pensioenfondsen heeft de deelnemersraad thans reeds instemmingsrechten
en daar werkt het tot tevredenheid.Lid 2In het tweede lid wordt aangegeven dat de deelnemersraad – conform
de huidige tekst van lid 1 van artikel 6b – over de overige besluiten
van het bestuur adviesrecht heeft.DArtikel 6cWil de deelnemersraad goed kunnen functioneren en een voldoende tegenwicht
kunnen vormen tegenover het bestuur, dan dient hij te kunnen beschikken over
voldoende faciliteiten en voldoende kennis. Artikel 6c heeft tot doel dat
te regelen zonder alles in teveel detail vast te leggen. Het uitgangspunt
voor dit artikel zijn de artikelen 17 en 18 van de Wet op de ondernemingsraden.Alle faciliteiten genoemd in het eerste, tweede en vierde lid dienen ter
beschikking van de deelnemersraad te zijn voor zover die redelijkerwijs nodig
zijn voor het vervullen van de taak. Het is in de eerste plaats aan de deelnemersraad
zelf om te bepalen wat hij noodzakelijk vindt. Kan een bestuur van een fonds
zich daarmee niet verenigen, dan ontstaat een overlegsituatie tussen deelnemersraad
en bestuur. Mocht dat overleg niet tot resultaat leiden, dan kan het bestuur
zich wenden tot de rechter (overeenkomstig artikel 27 lid 4 van de Wet op
de ondernemingsraden).De praktijk wijst uit dat er grote belangentegenstellingen kunnen bestaan
tussen de verschillende betrokkenen bij een pensioenfonds of -regeling. In
de huidige PSW wordt dit ook erkent; daarom is er de mogelijkheid van een
minderheidsadvies en de mogelijkheid voor de minderheid om een klacht in te
dienen bij de Pensioen- en verzekeringskamer. Gegeven deze soms aanwezige
grote belangenverschillen bestaat de kans dat de meerderheid van de deelnemersraad
de minderheid alle faciliteiten onthoudt. Daarom moet wettelijk worden vastgelegd
dat ook een minderheid van de deelnemersraad recht heeft op de
faciliteiten van het fonds en op het raadplegen van deskundigen.Lid 1De faciliteiten waarover een pensioenfonds kan beschikken dienen in principe
ook beschikbaar te zijn voor de deelnemersraad. Dit kan ondermeer bestaan
uit vergaderfaciliteiten, secretariële ondersteuning, kopiëren,
verzenden van post, etc. Ook dient de deelnemersraad te kunnen beschikken
over de kennis die bij het fonds en het personeel daarvan aanwezig is. Veel
pensioenfondsen hebben hun werkzaamheden geheel of gedeeltelijk uitbesteed
aan gespecialiseerde uitvoerders en beheerders. Ook zijn er fondsen die hun
staf hebben ondergebracht in een aparte BV. In al die gevallen dient het fondsbestuur
ervoor te zorgen dat met die derden wordt afgesproken dat de deelnemersraad
van de faciliteiten en van de kennis van die derden gebruik kan maken.Lid 2Voor het goed functioneren van de deelnemersraad is het niet voldoende
dat er wordt vergaderd. Willen die vergaderingen zinvol zijn dan dient de
deelnemersraad over voldoende kennis te beschikken. Allereerst is daarvoor
scholing nodig. Echter, de pensioenmaterie is ingewikkeld en de scholing is
doorgaans niet toereikend om deze moeilijke zaken zelf te kunnen doorgronden.
Daarvoor zal soms een deskundige moeten worden geraadpleegd. De scholing geeft
de deelnemersraad wel voldoende algemeen inzicht en stelt hem daardoor in
staat de deskundige te begrijpen. Naast de scholing in pensioentechnische
zaken dient de deelnemersraad ook gevormd te worden, bijvoorbeeld in vergadertechniek
en in medezeggenschapsaspecten.De staf van het pensioenfonds is in dienst van het fondsbestuur of is
daarvan de adviseur. Voor het verkrijgen van een neutraal advies of objectieve
informatie kan de deelnemersraad daarom niet altijd bij het fondspersoneel
terecht. Om die reden moet de deelnemersraad toegang hebben tot externe adviseurs.Lid 3De deelnemersraad bestaat uit actieven en post-actieven. Wil de deelnemersraad
alle belanghebbenden goed kunnen vertegenwoordigen, dan moeten alle vertegenwoordigers
van die belanghebbenden in staat zijn de vergaderingen en scholingen van de
deelnemersraad bij te wonen. Deze vergaderingen zullen doorgaans tijdens werkuren
plaats vinden, zeker bij continubedrijven. De werknemersleden van de deelnemersraad
dienen daarom door hun werkgever in staat te worden gesteld in werktijd en
met behoud van loon de vergaderingen en scholingen bij te wonen.Lid 4De deelnemersraad is een orgaan van het pensioenfonds en werkt ten behoeve
van het fonds. Het spreekt dan ook vanzelf dat de kosten die het werk van
de raad met zich meebrengen ten laste van dat fonds komen. Dat houdt ook de
kosten in die door de individuele leden van de raad worden gemaakt, evenals
eventuele vacatiegelden. Enige beperking geldt ten aanzien van de kosten van
externe deskundigen: die kunnen hoog oplopen; vandaar dat het bestuur vooraf
van het maken van die kosten in kennis dient te worden gesteld. Kan een bestuur
van een fonds zich daarmee niet verenigen, dan ontstaat de in de inleiding
van dit artikel genoemde overlegsituatie tussen deelnemersraad en bestuur. Lid 5In dit lid wordt vastgesteld dat ook een minderheid van de deelnemersraad
recht heeft op de faciliteiten van het fonds en op het raadplegen van deskundigen.Lid 6Veel pensioenregelingen zijn rechtstreeks ondergebracht bij een verzekeraar.
Ook dan dient een deelnemersraad over faciliteiten te beschikken. De artikelen
worden niet apart herhaald. Volstaan kan worden met een algemene verplichting
voor de werkgever om aan de deelnemersraad dezelfde faciliteiten te verlenen
als bij een pensioenfonds.FArtikel 6dArtikel 6d van dit wetsontwerp komt overeen met artikel 6c van de huidige
PSW en behandelt het recht van de deelnemersraad om tegen een besluit van
het bestuur in beroep te gaan bij de Ondernemingskamer. Dit wetsontwerp staat
twee wijzigingen voor. Zij zijn het gevolg van het invoeren van het instemmingsrecht
voor de deelnemersraad en van het beroepsrecht voor minderheden uit de deelnemersraad.Lid 2Getracht is zo goed mogelijk aan te sluiten bij het tweede lid van het
huidige artikel 6c. Omdat de deelnemersraad in dit wetsontwerp instemmingsrecht
heeft op belangrijke besluiten van het bestuur dient de tekst daarop te worden
aangepast. Omdat het instemmingsrecht van toepassing is op alle belangrijke
besluiten van het bestuur is ook het beroepsrecht daaraan gekoppeld. Afgezien
is dan ook van de mogelijkheid voor de deelnemersraad om in beroep te gaan
wanneer adviezen van de deelnemersraad door het bestuur niet worden gevolgd.In het tweede deel van dit lid worden de mogelijkheden omschreven van
een minderheid van de deelnemersraad om tegen een besluit van het bestuur
in beroep te gaan. De praktijk wijst uit dat er grote belangentegenstellingen
kunnen bestaan tussen de verschillende betrokkenen bij een pensioenfonds ofregeling.
Daarbij dient bedacht te worden dat de stemmenverhouding tussen actieven en
postactieven in de deelnemersraad dezelfde is als van de belanghebbenden in
het bestuur. Daarom kent de huidige PSW de mogelijkheid van een minderheidsadvies
en de mogelijkheid voor de minderheid van tenminste 10% van de leden van een
deelnemersraad om een klacht in te dienen bij de Pensioen- en verzekeringskamer.
Daarbij is de wetgever uitgegaan van het huidige adviesrecht van de deelnemersraad.
Echter, in dit wetsontwerp wordt uitgegaan van het instemmingsrecht van de
deelnemersraad voor alle belangrijke onderwerpen. Daarom is in dit lid voor
een minderheid van een deelnemersraad het beroepsrecht omschreven.Lid 10Hier is aangegeven dat ook de kosten voor het voeren van een rechtsgeding
door een minderheid van de deelnemersraad voor rekening van het fonds komen.
Weggelaten uit de huidige lid 10 is de eis van redelijkerwijs noodzakelijk
voor de vervulling van de taak, omdat dat enerzijds lastig aantoonbaar is
en mogelijk een aparte rechtszaak vereist en anderzijds mag worden aangenomen
dat een deelnemersraad of een minderheid van een deelnemersraad
niet lichtvaardig tot een rechtsgeding zal overgaan, gegeven de zware belasting
die dat met zich brengt.GArtikel 7, Lid 5Dit artikel spreekt eigenlijk voor zich. In statuten van veel ondernemingspensioenfondsen
komen vetorechten (instemmingsrechten) van de werkgever voor op besluiten
van het bestuur, evenals andere voorrechten voor de werkgever. Diverse malen
is reeds vastgesteld dat deze instemmingsrechten en voorrechten in strijd
zijn met (de bedoeling van) het BW en de PSW. Ze stammen meestal uit een ver
verleden en zijn blijven bestaan omdat, hoewel impliciet verboden, dat verbod
nergens expliciet is vastgelegd. In de nota naar aanleiding van het verslag
bij wetsvoorstel 26 674 (wijziging van de PSW) schreef de staatssecretaris
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 20 oktober 1999: «Het bestaan
van vetorechten bij ondernemingspensioenfondsen is het kabinet bekend. Echter,
ook de Verzekeringskamer heeft deze praktijk geconstateerd en heeft sinds
enige tijd haar toezichtbeleid in dezen aangescherpt. Uitgangspunt daarbij
is dat op basis van de huidige wetgeving reeds geconcludeerd moet worden dat
het bestuur zelf verantwoordelijk is voor de besluiten die het neemt. Instemming
van derden staat daarmee op gespannen voet.»Voor alle duidelijkheid is het wenselijk dit expliciet in de PSW vast
te leggen. Artikel 7 van de PSW is daarvoor de meest geëigende plaats.
Daarmee is er inhoudelijk niets veranderd, maar er is wel duidelijkheid ontstaan.GiskesXNoot1Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer: 1967–1968, vraag 540; 1971–1972,
vraag 1276; 1984–1985, vraag 556 (Nypels).XNoot2Tweede Kamer 9800 VII, nr. 19 (staatssecretaris Van Veen)XNoot1Tweede Kamer 11 049, nr. 16 (Goudsmit).XNoot2Tweede Kamer 18 112, nr. 10; 19 008, nr. 1–4 e.v. (Nypels).XNoot3Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer: 1967–1968, vraag 540; 1971–1972,
vraag 1276; 1984–1985, vraag 556 (Nypels).XNoot1Tweede Kamer 2500 XV, nr. 47 (staatssecretaris De Grave).XNoot2Tweede Kamer 2500 XV, nr. 60 (Vaste Commissie SoZaWe).XNoot1Th. L. J. Bod: De autonomie van de pensioenregeling en van de uitvoering
daarvan door het pensioenfonds, Onverdeeld Vermogen, 1996XNoot1WRR, Generatiebewust beleid, 14 december; A. M. J. de Bekker: Pensioenfondsbeleggingen
in zakelijke waarden – de lusten en de lasten, De Actuaris, 1994, nr.
2; R.M.A. Jansweijer: Geen sober, maar beheersbaar pensioen, ESB, 11-09-1996;
J.B. Kuné: Bestaat er een belangentegenstelling tussen actieven en
gepensioneerden?, Het Verzekeringsarchief, 1998, nr. 4.XNoot1P.M.C. de Lange: Subjectief Pensioenrecht, K.U.N., 3 februari 1999. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28354-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl