Wetsvoorstel van het lid Dittrich tot wijziging Wetboek van Strafvord. (spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27632, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

04-09-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27632 nr. 8

02-09-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenInternationale ontwikkelingenInitiatiefwetsvoorstelWaarom een spreekrecht?PraktijkVerklaring over de gevolgen die het misdrijf teweeg heeft
gebrachtDe kring van degenen die van het spreekrecht gebruik mogen
makenEigenstandige positie van het slachtofferBij welke misdrijven?Afzonderlijke ruimtenWachten op evaluatie van de experimenten met de schriftelijke
slachtofferverklaring?WerklastverzwaringEvaluatieARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel 260Artikel 288aArtikel 303Artikel 336Artikel 337Artikel 413
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27632Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 632Voorstel van wet van de leden Dittrich en Schonewille tot wijziging
van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht
voor slachtoffers en nabestaanden)nr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 2 september 2002AlgemeenMet belangstelling hebben de initiatiefnemers kennis genomen van de reacties
van de fracties van PvdA, VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP, ChristenUnie en SGP
op het initiatiefwetsvoorstel. Na de Tweede Kamerverkiezingen van mei 2002
is een nieuwe fractie in de Tweede Kamer vertegenwoordigd, te weten de LPF.
Het lid Schonewille van die fractie deelt de visie van de oorspronkelijke
initiatiefnemer en heeft zich bij hem aangesloten. Gezamenlijk hebben zij
de nota naar aanleiding van het verslag opgesteld en verdedigen zij het wetsvoorstel.Alle fracties hebben aangegeven dat zij de positie van het slachtoffer
in het strafproces belangrijk vinden. De initiatiefnemers danken de leden
van alle fracties voor hun inbreng. In deze Nota naar aanleiding van het Verslag
proberen de initiatiefnemers de door de fracties gestelde vragen en opmerkingen
zo volledig mogelijk te beantwoorden. Daarbij wordt dezelfde indeling aangehouden
als die in het verslag is gehanteerd, waarbij dezelfde vragen die door verschillende
fracties zijn gesteld, één keer worden beantwoord. Waar in het
hiernavolgende over het slachtoffer wordt gesproken, dient tevens nabestaande
te worden gelezen, tenzij anders aangegeven.Op verzoek van de leden van de PvdA-fractie zijn de adviezen van de NVVR
en de NOVA ter beschikking gesteld.Deze leden vragen wat de meerwaarde van het wetsvoorstel is in het licht
van de verbeterde positie die slachtoffers de laatste jaren in het strafproces
hebben bereikt. De PvdA-fractie wijst op de Wet Terwee, de experimenten met
schriftelijke slachtofferverklaringen in verschillende arrondissementen en
de inzet van Slachtofferhulp. De meerwaarde van dit wetsvoorstel is er in
gelegen dat slachtoffers die daarvoor kiezen en daarvoor in aanmerking komen,
zelf op de openbare terechtzitting mogen spreken over de gevolgen die het
misdrijf op hun leven heeft (gehad). Voor het afleggen van de verklaring is
het slachtoffer niet afhankelijk van de officier van justitie die de belangen
van de staat vertegenwoordigt of de rechter die een verklaring van het slachtoffer
voorleest, zoals in een van de experimenten het geval is. Het slachtoffer
heeft een eigen positie toebedeeld gekregen en kan zelf het woord voeren.De leden van de VVD-fractie vragen hoe het uitoefenen van het spreekrecht
zich verhoudt met het in art. 6 lid 2 van het EVRM verankerde beginsel dat
een verdachte voor onschuldig moet worden gehouden, totdat het tegendeel bewezen
is. Het spreekrecht van het slachtoffer maakt op dit beginsel geen inbreuk.
Het slachtoffer verklaart over de gevolgen die het misdrijf bij hem teweeg
heeft gebracht. Het spreekrecht concentreert zich dus op de persoonlijke situatie
van het slachtoffer en vindt nog tijdens de onderzoeksfase op de zitting plaats.
De schuld van de verdachte staat dan nog niet vast, maar wordt onderzocht.
De verklaring van het slachtoffer kan de rechter en de andere procesdeelnemers
informatie geven over de impact van het misdrijf. Of de verdachte dat misdrijf
gepleegd heeft en of hij daar schuld aan heeft, wordt later door de rechter
vastgesteld, nadat de officier van justitie en de verdediging aan het woord
zijn geweest.In het Angelsaksisch procesrecht wordt een strafproces in tweeën
geknipt. Eerst komt de vraag centraal te staan of de verdachte het telastegelegde
misdrijf begaan heeft. Pas als die bewijsrechtelijke vraag bevestigend beantwoord
is, komt de vraag aan de orde welke straf de verdachte toekomt. In die fase
kan het slachtoffer van het spreekrecht gebruik maken, zo beantwoorden de
initiatiefnemers de vraag van de VVD-fractie. Andere rechtsstelsels, waar
een spreekrecht is ingevoerd, kennen die verdeling niet. In het Nederlandse
strafproces wordt die tweedeling eveneens niet gemaakt. Zou daartoe overgegaan
worden, dan heeft dat vergaande gevolgen voor de inrichting van het Wetboek
van Strafvordering die het bestek van het initiatiefwetsvoorstel te buiten
gaan.Op verzoek van de CDA-fractie zullen de initiatiefnemers in deze Nota
de argumenten, waarom zij de mogelijkheid van een spreekrecht willen regelen,
nogmaals kort uiteenzetten.De initiatiefnemers achten het in het belang van het slachtoffer om zelf
te kunnen bepalen of hij van de mogelijkheid van het spreekrecht gebruik wil
maken. Veel slachtoffers zullen er baat bij kunnen hebben zich in het openbaar
uit te spreken over de gevolgen van het misdrijf op hun leven. Zij treden
als het ware uit de anonimiteit en krijgen een eigen plek in het strafproces.
Het kan hen vooruithelpen in het verwerkingsproces dat zij doormaken.Door de wettelijke regeling wordt de praktijk die nu chaotisch is en rechtsongelijkheid
in de hand werkt, geuniformeerd. Daarbij is het de wetgever die de principiële
keuze heeft gemaakt om aan het slachtoffer een eigen positie in het strafproces
te geven. De rechter voert die keuze uit en kan een slachtoffer dus niet meer
uit de rechtszaal weren door te zeggen dat de wet een spreekrecht niet mogelijk
maakt.Door zich op de zitting uit te spreken verdiept het inzicht bij de procesdeelnemers
inclusief de rechter over de gevolgen van het misdrijf voor het slachtoffer.
De informatiepositie van de procesdeelnemers wordt erdoor versterkt. In de
staatscourant van 25 juni 2002 staat een artikel over het project «Victim
Impact Statement (VIS), waarbij ter zitting de schriftelijke slachtofferverklaring
van het slachtoffer wordt voorgelezen door de rechter. In dit artikel wordt
V. Schalken, medewerker van Slachtofferhulp Limburg, geciteerd: «Niet
alleen biedt het slachtoffers de mogelijkheid tot verwerking, ook wordt een
tweede trauma als gevolg van een onpersoonlijke en bureaucratische rechtsgang
voorkomen.»Daarnaast wordt de verdachte geconfronteerd met zijn daden
en zien de rechters en advocaten persoonlijke impact van strafrechtelijke
feiten. «Het zal je verbazen hoe afstandelijk de magistratuur vaak kan
zijn. Hetzelfde geldt voor het OM. Zij vertegenwoordigen immers de wet en
niet het slachtoffer.» Wanneer een slachtoffer van het spreekrecht gebruik
maakt, kan dat een positieve invloed hebben op de verdachte die in de betreffende
zaak terecht staat, en op potentiële verdachten in de toekomst, de zogenaamde
speciale en generale preventie.De initiatiefnemers wijzen erop dat niet alle slachtoffers dezelfde gevoelens
hebben nadat hen een misdrijf is overkomen. Daarrom staat het hen vrij al
dan niet van het spreekrecht gebruik te maken. De eigen keuzevrijheid staat
centraal.De leden van de fractie van D66 vragen welke ontwikkelingen in of rond
het strafproces de initiatiefnemers ten gunste van het slachtoffer voorzien.
Naast de in de memorie van toelichting genoemde positieve ontwikkelingen die
voor een deel door Europese besluitvorming worden gestimuleerd verdient in
elk geval volgens de initiatiefnemers nog vermelding de toezegging van de
regering om de door de Tweede Kamer aanvaarde motie de Graaf c.s uit te voeren
en slachtoffers van ernstige misdrijven in aanmerking te laten komen voor
gratis rechtsbijstand. Wanneer hiervoor de wettelijke aanpassing door de regering
is gerealiseerd, betekent dit dat slachtoffers zich door een advocaat kunnen
laten bijstaan. Met name leden van de sociale advocatuur hebben zich in het
verleden op rechtshulpverlening aan slachtoffers toegelegd. De misdrijven
die in het initiatiefwetsvoorstel opgesomd worden, kunnen gekenschetst worden
als ernstige misdrijven. De hoofdregel is immers dat zij een strafmaximum
kennen van 8 jaar of meer. Slachtoffers van deze misdrijven zullen ingevolge
de motie De Graaf c.s derhalve van de gefinancierde rechtshulp gebruik kunnen
gaan maken. Dat zal hun rechtspositie ten goede komen en tevens ondersteuning
bieden bij de voorbereiding van de slachtofferverklaring ter zitting.De vraag van de leden van GroenLinks over de onschuldpresumptie van de
verdachte hebben de initiatiefnemers hierboven bij de vragen van de VVD-fractie
beantwoord.De fractie van GroenLinks vraagt zich af of het slachtoffer wel baat heeft
bij het spreekrecht. De initiatiefnemers wijzen erop dat het in de praktijk
zo zal uitwerken dat alleen die slachtoffers die menen baat te hebben bij
het uitoefenen van het spreekrecht op de zitting, daar ook gebruik van zullen
willen maken. Het ligt niet voor de hand dat een slachtoffer van het spreekrecht
gebruik gaat maken, terwijl hij niet gelooft dat hem dit in immateriële
zin iets zal opleveren. Ouders van wie het kind van het leven werd beroofd
en die van de rechter de gelegenheid kregen zich op de zitting in het openbaar
uit te spreken, hebben daar positieve ervaringen mee opgedaan. De initiatiefnemers
verwijzen naar de uitlatingen, in de media gedaan, van de ouders van Joes
Kloppenburg, Nienke Kleiss en Sybine Jansons.Er zijn natuurlijk slachtoffers die om hen moverende redenen niet ter
zitting zullen willen verschijnen. Indien zij dat wensen, kunnen zij een schriftelijke
verklaring afleggen.Een andere groep slachtoffers zal ervoor kiezen slechts op de hoogte te
worden gehouden van het verloop van het strafproces zonder er zelf een actieve
bijdrage aan te willen leveren. En dan zijn er ook slachtoffers die het misdrijf
liever zo snel mogelijk willen vergeten en zich niet met de strafzaak tegen
de verdachte willen inlaten.Nogmaals, de keuzevrijheid van het slachtoffer staat in dit wetsvoorstel
voorop.De leden van GroenLinks stellen dat het wetsvoorstel aan de verdachte
elke mogelijkheid ontneemt om het door het slachtoffer naar voren gebrachte
te becommentariëren. Deze conclusie trekken de initiatiefnemers niet.
Het slachtoffer dat van het spreekrecht gebruik maakt, komt op de zitting
aan bod, voordat de officier van justitie zijn requisitoir houdt en de verdediging
daar namens de verdachte op reageert. Het staat de advocaat van de verdachte
vrij om in diens pleidooi aandacht te besteden aan het persoonlijke verhaal
van het slachtoffer. Ditzelfde geldt uiteraard voor het openbaar ministerie.
De rechter kan met deze gemaakte opmerkingen rekening houden.Het beginsel van «audi et alteram partem», waar de leden van
de GroenLinksfractie naar verwijzen, richt zich tot de twee procespartijen
in het strafproces, het openbaar ministerie en de verdachte.Een slachtoffer kan van het spreekrecht gebruik maken, ook indien de verdachte
niet verschenen is. De rechter zal wel eerst behoren na te gaan of de verdachte
een geldige reden heeft om verstek te laten gaan. Is dat het geval, dan zal
de rechter de zaak aanhouden en de verdachte opnieuw laten oproepen. Dit uitstel
komt vaak voor en staat los van de introductie van het spreekrecht.De leden van de GroenLinksfractie vragen of het spreekrecht kan bijdragen
aan het op gang brengen van onderling contact tussen dader en slachtoffer
en of daarvoor niet op andere, meer geëigende plaatsen mogelijkheden
moeten worden geboden.De initiatiefnemers sluiten niet uit dat de verdachte die ter zitting
het relaas van het slachtoffer hoort, de woorden van het slachtoffer op zich
in zal laten werken en later behoefte zal krijgen met hem contact op te nemen
om bijvoorbeeld zijn excuses te maken of om in een persoonlijk gesprek in
de gevangenis nog eens over het misdrijf van gedachten te wisselen. Indien
het uitgeoefende spreekrecht bij een verdachte zo uitwerkt, kan dat bijdragen
aan wat de initiatiefnemers de speciale preventie noemen. In de praktijk komen
dat soort gesprekken wel eens tot stand, overigens vaak op initiatief van
het slachtoffer. Met de fractie van GroenLinks zijn de initiatiefnemers het
eens dat wanneer de doelstelling is het tot stand brengen van gesprekken tussen
dader en slachtoffer, dit beter op een andere wijze geregeld kan worden dan
door het spreekrecht. Te denken valt aan initiatieven als dading of herstelbemiddeling.
Hoofddoel van het initiatiefwetsvoorstel is het slachtoffer de mogelijkheid
te bieden ter zitting in het openbaar te vertellen wat de gevolgen van het
misdrijf voor hem zijn.De leden van de ChristenUnie vragen of er reden is te veronderstellen
dat door een sterkere plaats van het slachtoffer, in de leidende positie van
het openbaar ministerie mogelijk ongewenste veranderingen zouden kunnen komen.De initiatiefnemers zien een dergelijk gevaar niet. Het openbaar ministerie
heeft zelf in het verleden bij herhaling aangegeven dat het de positie van
het slachtoffer wil verbeteren met behoud van de eigen leidende positie. De
initiatiefnemers verwijzen bijvoorbeeld naar de uitvoering van de motie Dittrich
c.s (TK, 1998–1999, 26 800-VI, 32), hetgeen geresulteerd heeft
in de Aanwijzing second opinion voor slachtoffers in het opsporingsonderzoek
(200A005 van 11 januari 2000), de Aanwijzingen tot bejegening van slachtoffers
van zedendelicten en de Aanwijzing Slachtofferzorg. De officier van justitie
blijft degene die bepaalt of en zo ja hoe hij de strafzaak wil behandelen.
Het spreekrecht van het slachtoffer doet daar niet aan af. Wel is het raadzaam
dat het openbaar ministerie vooraf contact zoekt met het slachtoffer om er
achter te komen hoe het met het slachtoffer gaat en of deze van het spreekrecht
gebruik wil maken. Dit komt de kwaliteit van de behandeling van de strafzaak
alleen maar ten goede. Met nadruk zij er op gewezen dat invoering van dit
initiatiefwetsvoorstel niet leidt tot de mogelijkheid voor het slachtoffer
om als surrogaat-officier van justitie bepaalde standpunten in te nemen, zoals
dat in sommige andere landen wel geregeld is. Zou dat wel het geval zijn,
dan wordt de vrees van de leden van de ChristenUnie bewaarheid dat de leidinggevende
positie van de officier van justitie ondermijnd kan worden.De leden van de SP-fractie vragen of de rechter zich kan laten beïnvloeden
door het relaas van het slachtoffer in zijn oordeel over de schuld of onschuld
van de verdachte. De initiatiefnemers zijn ervan overtuigd dat een rechter
die zijn werk goed doet, het persoonlijke relaas van het slachtoffer over
de gevolgen van het misdrijf op zijn persoonlijk leven, niet verwart
met bewijsrechtelijk relevante gegevens. Zou een slachtoffer informatie kunnen
verstrekken die van belang is voor de vraag of de verdachte schuldig is aan
het hem verweten misdrijf, dan zal het slachtoffer als getuige moeten worden
gehoord. Dat is in het belang van het openbaar ministerie en de verdediging.Kunnen de verklaringen van het slachtoffer strafverzwarend werken, zo
vraagt de fractie van de SP. De initiatiefnemers gaan er vanuit dat het uitgeoefende
spreekrecht het ter terechtzitting behandelde misdrijf nader inkleurt. Of
het leidt tot strafverzwaring is moeilijk te zeggen. Dat zal uit de motivering
van het strafvonnis moeten blijken. Dezelfde vraag kan gesteld worden bij
de experimenten met betrekking tot de schriftelijke slachtofferverklaring.
Uit de gegevens die daarover tot op heden bekend zijn, kan niet worden afgeleid
dat rechters zwaarder zijn gaan straffen. De initiatiefnemers wijzen op de
ervaringen in Ierland, waar in sommige zaken het tegenovergestelde effect
zich heeft voorgedaan. Het slachtoffer meldde dat het weer goed met hem ging
en uit de motivering van het vonnis bleek dat de strafmaat door de Ierse rechter
werd verzacht.De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers of zij het wenselijk
achten dat de rechter de straf verzwaart op basis van hetgeen het slachtoffer
naar voren heeft gebracht en of daar een bepaald maximum aan verbonden zou
moeten worden. Afhankelijk van de aard van de zaak kan een strafverzwaring
in de rede liggen, ook al gaan de initiatiefnemers ervan uit dat de officier
van justitie de gevolgen voor het slachtoffer heeft laten meewegen in de eis
die hij gesteld heeft. Wordt de verdachte bijvoorbeeld verweten dat hij het
slachtoffer mishandeld heeft en blijkt ter zitting dat het slachtoffer in
een rolstoel terecht is gekomen, hetgeen de officier van justitie niet in
de telastelegging had opgenomen, dan sluiten de initiatiefnemers niet uit
dat de rechter zich hierdoor laat beïnvloeden en binnen het op dit misdrijf
door de wet gestelde strafmaximum een hogere straf zal opleggen dan wanneer
het slachtoffer er met een blauwe plek van af is gekomen. De initiatiefnemers
merken op dat zij in het algemeen geen strafverzwaring voorzien door de uitoefening
van het spreekrecht. Een introductie van een strafverzwaringsmaximum lijkt
hen onverstandig. Het zou wel eens een aanzuigende werking kunnen krijgen
en de strafmaat omhoog stuwen. Daar zijn de initiatiefnemers geen voorstander
van.Op de vraag van de SP-fractie of het uitgeoefende spreekrecht van invloed
kan zijn op de waarheidsvinding door de rechter antwoorden de initiatiefnemers
dat wanneer het slachtoffer bewijsrechtelijk relevante zaken te melden heeft
die voor de waarheidsvinding van belang zijn, het in de rede ligt het slachtoffer
als getuige te beëdigen en te ondervragen. Het in dit wetsvoorstel geregelde
spreekrecht is gericht op de gevolgen die het misdrijf in het leven van het
slachtoffer teweeg heeft gebracht. Het zal hierbij om de immateriële
gevolgen gaan. De materiële gevolgen worden door het slachtoffer in het
kader van de Terwee-procedure naar voren gebracht, wanneer de claim wordt
ingediend en onderbouwd.De leden van de SP-fractie en die van de SGP-fractie vragen om een oordeel
van de initiatiefnemers over het experiment in Roermond en andere soortgelijke
experimenten.Met ingang van 1 september 1999 is het project «Slachtofferbejegenaar»
bij het parket van Roermond van start gegaan. Ongeveer twee tot vier weken
voor de zitting, wanneer het onderzoek in de betreffende strafzaak gereed
is en de verdachte is gedagvaard, nodigt de officier van justitie het slachtoffer
voor een gesprek uit. Het gesprek vindt plaats in aanwezigheid van een agoog.
Doel van de bespreking is een indruk te krijgen van de invloed van het misdrijf
op het leven van het slachtoffer. Tevens dient de bespreking als een voorbereiding
op de zitting. De officier verstrekt informatie aan het slachtoffer over de
te verwachten gang van zaken en het slachtoffer geeft informatie over zijn
situatie. De bevindingen worden op papier gezet en als slachtofferverklaring
aan het strafdossier toegevoegd. Uiteraard kan de officier de
informatie uit de bespreking in zijn eis verwerken. Het Roermondse experiment
is inmiddels geëvalueerd en wordt door betrokkenen over het algemeen
als positief ervaren. Toch geven sommige slachtoffers in de evaluatie aan
dat zij het als een gemis hebben ervaren dat zij niet zelf tijdens de zitting
mochten spreken. Door zelf te spreken zijn zij niet meer afhankelijk van anderen.Het openbaar ministerie is per 1 maart 2000 in de arrondissementen Dordrecht,
Almelo en Leeuwarden begonnen met een experiment om het slachtoffer ter terechtzitting
meer aandacht te geven. Na de aangifte vindt met het slachtoffer een bespreking
plaats, waarin ingegaan wordt op de gevolgen die het misdrijf op hem heeft
gehad. Van deze bespreking wordt een proces-verbaal opgemaakt dat aan het
strafdossier wordt toegevoegd. De politiefunctionaris die met het slachtoffer
heeft gesproken en de verklaring heeft opgesteld, kan ter zitting als getuige
worden gehoord.Nadeel van dit experiment is dat de zitting wel eens lange tijd na het
misdrijf kan plaatsvinden, waardoor de situatie van het slachtoffer veranderd
kan zijn in vergelijking met het moment van de bespreking na de aangifte.
Bovendien achten de initiatiefnemers het bezwaarlijk dat het slachoffer niet
zelf op de zitting het woord mag voeren, maar dat de politiefunctionaris dit
namens hem moet doen.Sinds najaar 2000 is het Victim Impact Statement (VIS) project in de arrondissementen
Maastricht, Zwolle en Utrecht begonnen. De rechter leest op de zitting uit
de slachtofferverklaring voor. Dit indirecte spreekrecht legt de nadruk op
de psychische, sociale en fysieke gevolgen van het slachtoffer. Dit project
is nog niet geëvalueerd, maar ook hier merken de initiatiefnemers op
dat, wanneer het er op aan komt, het slachtoffer niet zelf op de terechtzitting
het woord voert, maar de rechter die de verklaring van het slachtoffer voorleest.De initiatiefnemers hopen dat de beste elementen uit de drie experimenten
worden gehaald en in landelijk beleid worden omgezet. Het goede van de experimenten
is dat het slachtoffer meer aandacht krijgt. Het initiatiefwetsvoorstel gaat
verder dan deze experimenten, omdat het de keuze bij het slachtoffer legt
om op de zitting zelf het woord te voeren. Bij de drie experimenten wordt
er namens het slachtoffer gesproken.Op de vraag van de SP-fractie over de onschuldpresumptie zijn de initiatiefnemers
bij de vragen van de VVD-fractie ingegaan.Aan de leden van de SGP-fractie antwoorden de initiatiefnemers dat zij
uiteraard stil hebben gestaan bij de vraag of en zo ja, hoeveel slachtoffers
naar verwachting psychisch in staat zullen zijn ter zitting het woord te voeren.
Exacte aantallen zijn echter niet te geven. Een slachtoffer dat psychisch
niet in staat is om het woord te voeren zal daarvan af moeten zien. Het afleggen
van een schriftelijke verklaring ligt dan meer in de rede. Bij een goede voorbereiding
op de zitting, desgewenst in samenspraak met iemand van Slachtofferhulp of
een rechtshulpverlener of na overleg met de slachtoffercoördinator van
het parket of de politie, kunnen alle bestaande mogelijkheden aan de orde
komen. In de huidige rechtspraktijk komt het voor dat een slachtoffer dat
daar psychisch niet toe in staat blijkt te zijn, als getuige wordt opgeroepen
om te vertellen over de toedracht van het misdrijf. Een getuige is verplicht
te verschijnen en een verklaring af te leggen. Het slachtoffer dat van het
spreekrecht gebruik maakt, is niet verplicht naar de zitting te komen en kan
er op het laatste moment nog van af zien, als hem dat beter voorkomt.Het bijwonen en aktief participeren in het strafproces zal het slachtoffer
dat er bewust voor gekozen heeft, het woord te voeren, kunnen helpen bij het
verwerken van het misdrijf. Dit is echter een geleidelijk proces dat ook na
het proces nog door kan gaan. Een goede begeleiding van het slachtoffer vóór,
tijdens en soms ook na het proces is van belang om eventuele secundaire victimisatie
te voorkomen.Internationale ontwikkelingenDe leden van de PvdA-fractie vragen of het niet moeilijk is het spreekrecht
in andere landen te vergelijken met de Nederlandse situatie, indien het strafprocesrecht
en de rechtscultuur van die landen niet daarbij is betrokken. In het rechtsvergelijkend
onderzoek is gekeken naar de wijze, waarop de betreffende landen het spreekrecht
voor slachtoffers hebben georganiseerd qua wetgeving en rechtspraktijk. Inderdaad
blijkt er een diversiteit te zijn. Zo vervult het slachtoffer in landen als
Duitsland, Portugal, Zweden en Turkije de rol van secondant van de officier
van justitie en wordt hij als procespartij erkend. De rechtsstelsels van deze
vier landen verschillen onderling ook weer van elkaar, evenals hun rechtscultuur.
Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Ierland hebben het spreekrecht
minder vergaand georganiseerd. De rechtscultuur van Frankrijk en België
heeft meer verwantschap met elkaar dan met die van Groot-Brittannië en
Ierland. Toch is het moeilijk van één rechtscultuur per land
te spreken. Ook binnen een land kunnen verschillende rechtsculturen bestaan,
afhankelijk van de staatsvorm van dat land. Zo wordt wel naar voren gebracht
dat in de Duitse deelstaat Beieren een andere rechtscultuur heerst dan in
Noordrijnland-Westfalen. Een vergelijking met de situatie in Nederland kon
door de onderzoekers desondanks toch wel gemaakt worden, aangezien met name
de wetgeving en de jurisprudentie van de betreffende landen worden vergeleken
in het onderzoek. Van invloed op de rechtspraktijk in een bepaald land is
ook de wijze, waarop de gefinancierde rechtshulp is vormgegeven, voor zover
die al in zo'n land bestaat. Ook de mogelijkheid van het kunnen afsluiten
van een rechtsbijstandsverzekering kunnen de juridische mogelijkheden van
een slachtoffer in het strafproces evenzeer beïnvloeden. Deze aspecten
werden echter in het onderzoek dat in Justitiële Verkenningen werd gepubliceerd
(jaargang 27 nr. 3, 2001, pag. 43 tot en met 57) niet beschreven.Voorts dient bedacht te worden dat op de Europese top in Tampere in oktober
1999 is afgesproken dat het Europese strafen strafprocesrecht geharmoniseerd
moet worden. De indieners verwachten dat in de loop der tijd de Europese lidstaten
steeds meer regelingen in hun nationale wetgeving zullen treffen die op Europees
niveau zijn afgedwongen. Het in de memorie van toelichting beschreven Europees
Kaderbesluit van 15 maart 2001 bevat dwingend recht. In art. 3 van dat besluit
wordt bepaald dat elke lidstaat het slachtoffer dient te waarborgen om tijdens
de procedure het recht te hebben om gehoord te worden.De leden van de PVDA-fractie vragen of het de voorkeur verdient om het
initiatiefwetsvoorstel in te passen in het bredere verband van een samenhangend
en afgewogen pakket aan maatregelen, waarmee aan de normen uit het Kaderbesluit
van de Europese Unie zal worden voldaan. De lidstaten hadden de tijd om tot
22 maart 2002 hun wetgeving aan het Kaderbesluit te conformeren. Inmiddels
is die datum gepasseerd. Niet kan gesteld worden dat in alle aangesloten landen
op alle onderdelen de wet- en regelgeving is aangepast. Dat geldt ook voor
Nederland. De normen van het Kaderbesluit zijn nogal divers. Zij hebben bijvoorbeeld
betrekking op de inrichting van de gerechtsgebouwen, maar ook op de materiële
positie van het slachtoffer. De initiatiefnemers zien de noodzaak niet in
van één veelomvattende regeling, nu hetgeen geregeld moet worden
van elkaar verschilt en ook niet beleefd wordt als een onderling samenhangend
pakket. De initiatiefnemers wijzen erop dat het bieden van een wettelijke
mogelijkheid van het uitoefenen van het spreekrecht ter terechtzitting weliswaar
een significante, maar toch ook in omvang beperkte wetswijziging met zich
mee brengt.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de uitsluiting van het ondervragingsrecht
van de verdachte zich verhoudt tot de regeling in art. 3 van het Kaderbesluit,
waarin bepaald wordt dat het slachtoffer slechts voor zover noodzakelijk
ten behoeve van de strafprocedure door de autoriteiten mag worden ondervraagd.
Op advies van de Raad van State, de NVVR en de NOVA hebben de initiatiefnemers
het ondervragingsrecht uit het oorspronkelijke wetsvoorstel geschrapt omdat
het niet noodzakelijk is. Het ondervragingsrecht ziet toe op die informatie
die voor het vergaren van het bewijs in het kader van de waarheidsvinding
van belang is. Het slachtoffer kan ondervraagd worden, voor zover de vragen
relevant zijn voor het wegen van het bewijs. De verdachte of diens advocaat
zal dan moeten vragen het slachtoffer als getuige op de zitting of in het
kader van het gerechtelijk vooronderzoek bij de rechter-commissaris te mogen
horen. Het slachtoffer heeft door dit initiatiefwetsvoorstel een eigen positie
in het strafproces. Het slachtoffer treedt niet op als getuige en mag maar
over één in de wet omschreven aspect spreken, te weten de gevolgen
die het misdrijf teweeg heeft gebracht. Dit zal per definitie een subjectieve
verklaring van het slachtoffer zijn, waarin zijn gevoelens een belangrijke
rol spelen. Een dergelijke verklaring leent zich niet voor een ondervraging
door de andere actoren in het strafproces. Wel kunnen de officier van justitie
in zijn requisitoir en de advocaat van de verdachte in zijn pleidooi op hetgeen
het slachtoffer heeft gezegd, ingaan. Deze procesdeelnemers kunnen dus wel
aan de rechter hun visie op hetgeen het slachtoffer gezegd heeft, naar voren
brengen en de rechter kan met die visie rekening houden.De leden van de CDA-fractie vragen waarom de voorgestelde regeling van
het spreekrecht meer voordelen voor het herstel van emotionele schade bij
het slachtoffer kan bieden dan de in de memorie van toelichting beschreven
systemen in andere landen, waarbij het slachtoffer als secondant van de officier
van justitie optreedt met eigen procesbevoegdheden of waarbij het slachtoffer
zich uit mag spreken over de in zijn ogen meest wenselijke straf. Allereerst
merken de initiatiefnemers op dat elk slachtoffer uniek is en dat er onderling
grote verschillen zijn in beleving, zelfs indien de misdrijven vergelijkbaar
zijn. Zo zal het ene slachtoffer voor wat betreft het herstel van emotionele
schade er belang bij hebben veel over het gebeurde te praten, een ander slachtoffer
heeft misschien meer baat bij het verzwijgen van hetgeen hem is aangedaan.
Soms zal het een slachtoffer in een buitenlands rechtsstelsel in het kader
van leedverwerking goed doen om in de rechtszaal een zware straf tegen de
verdachte te eisen en de verdachte allerlei lastige vragen te stellen. De
initiatiefnemers merken op dat het door hen gedane voorstel past in de Nederlandse
verhoudingen, waarbij in het strafproces de waarheidsvinding en de verdachte
centraal staan. In de andere rechtsstelsels heeft het slachtoffer zo'n sterke
positie dat die van de verdachte in het gedrang komt. Een zodanig systeem
zou een radicale breuk betekenen met de Nederlandse rechtscultuur en dat is
niet waar de initiatiefnemers voor opteren.Op de vraag van de leden van de D66-fractie antwoorden de initiatiefnemers
dat de instelling van één Europees openbaar ministerie nog ver
weg is en dat niet is uitgekristalliseerd wat dan de rechtspositie van het
slachtoffer zal zijn. Bij introductie van een Europees openbaar ministerie
zal dat naar verwachting toezien op bepaalde typen grensoverschrijdende criminaliteit,
waarbij wellicht de organisatie van het nationale openbare ministerie weinig
verandering ondergaat, maar slechts enkele bevoegdheden worden overgedragen.Op de vraag van de D66-fractie waarom de initiatiefnemers niet voor het
Duitse systeem van spreekrecht hebben gekozen met een geprononceerde rol van
het slachtoffer als secondant van de officier van justitie is hierboven al
geantwoord.De initiatiefnemers zijn het dan ook niet eens met het voorstel van de
VVD-fractie, gedaan tijdens het algemeen overleg Slachtofferzorg van 10 oktober 2001, om voor wat betreft het spreekrecht van slachtoffers
het Duitse model als voorbeeld te nemen. Beter is het om met de overzichtelijke
aanpassing van het initiatiefwetsvoorstel te beginnen. Na ommekomst van de
evaluatietermijn kan altijd bezien worden of het systeem uitgebreid kan worden,
ook al gaan de initiatiefnemers daar geenszins van uit.InitiatiefwetsvoorstelVoor wat betreft de standpuntbepaling over de experimenten met de schriftelijke
slachtofferverklaring verwijzen de initiatiefnemers de leden van de CDA-fractie
naar de beantwoording van de vragen van de SP-fractie terzake. Kortweg komt
het erop neer dat de experimenten het slachtoffer geen spreekrecht ter zitting
bieden, hetgeen nu juist de kern van het initiatiefwetsvoorstel is.Niet wordt uitgesloten dat een slachtoffer dat een schriftelijke verklaring
heeft afgelegd, ook nog op de zitting het woord mag voeren, zo beantwoorden
de initiatiefnemers de vraag van de CDA-leden.Op de vraag van de leden van de D66-fractie of de invoering van het initiatiefwetsvoorstel
de evaluatie van de experimenten met de schriftelijke slachtofferverklaring
kan doorkruisen antwoorden de initiatiefnemers ontkennend. De schriftelijke
verklaringen kunnen zonder wetswijziging gehanteerd worden. Zij kunnen, zoals
hierboven beantwoord, ook in zaken een rol spelen, waar het slachtoffer ook
op de zitting het woord wil voeren. Hoe beter het overleg en contact tussen
instanties als slachtofferhulp, politie en openbaar ministerie met het slachtoffer
is des te beter zal het slachtoffer zijn keus kunnen maken om al dan niet
op de zitting het woord te voeren. Eén van de drie proefprojecten (Roermond)
is geëvalueerd en positief bevonden. Van de andere twee projecten komen
positieve geluiden. Invoering van een spreekrecht schaadt de evaluatie van
de twee nog lopende projecten niet.Is er haast bij invoering van het spreekrecht, vraagt de D66-fractie.
De initiatiefnemers merken op dat zij met veel slachtoffers hebben gesproken
die op spoed aandringen. Hun ervaringen tellen zwaar. Bovendien wordt er vanuit
de rechtspraktijk ook op aangedrongen dat er snel uniformering komt. De initiatiefnemers
hopen dat hun initiatiefwetsvoorstel wordt aanvaard door beide Kamers der
Staten-Generaal en in de loop van 2003 in werking kan treden.Waarom een spreekrecht?De leden van de PvdA-fractie vragen of hun inschatting juist is dat de
initiatiefnemers nog niet geheel overtuigd zijn van de noodzaak van het door
hen bepleitte spreekrecht voor slachtoffers. Die inschatting is niet juist.
Zoals hierboven reeds werd opgemerkt kunnen niet alle slachtoffers over één
kam worden geschoren. Per slachtoffer zal het verwerkingsproces verschillen.
Voor de een zal het kunnen spreken op de terechtzitting een eindpunt in het
verwerkingsproces kunnen zijn om daarna een streep onder de zaak te kunnen
zetten, voor een ander is het een noodzakelijke stap op de weg van de verdere
verwerking. De ervaringen van nabestaanden die op de zitting over de gevolgen
van de moord op hun kind hebben mogen spreken, zijn in elk geval positief.
Van belang is dat slachtoffers niet met verkeerde verwachtingen naar de zitting
zullen gaan in de hoop zich daar te kunnen uitspreken om vervolgens het leed
verwerkt te hebben. Een goede informatie voorafgaand aan de zitting zal die
verwachting reëel maken. De parketten hebben slachtoffercoördinatoren
die informatie over het spreekrecht kunnen verstrekken, evenals vrijwilligers
van Slachtofferhulp. Worden elementen van de drie experimenten ingevoerd,
dan worden slachtoffers voorafgaand aan de zitting serieus genomen
en kunnen zij nadat hen informatie is verstrekt een afgewogen keuze maken
of zij er voor voelen op de zitting te spreken. Het risico van secundaire
victimisatie wordt hierdoor verkleind.De vragen van de PvdA-leden over de rechter die als gevolg van het spreekrecht
misschien wel een hogere straf oplegt, het niet kunnen ondervragen van het
slachtoffer, het horen van het slachtoffer in de hoedanigheid van getuige
en de verenigbaarheid met art. 6 EVRM zijn hierboven reeds beantwoord.Ook indien de verdachte het hem telastegelegde strafbare feit ontkent,
kan het slachtoffer van het spreekrecht gebruik maken. Het slachtoffer draagt
immers geen feiten aan die van belang zijn voor de vraag of de verdachte het
misdrijf heeft begaan. Het slachtoffer spreekt over de gevolgen van het misdrijf.
De vraag of de verdachte dat misdrijf heeft begaan, moet daarna beantwoord
worden door de rechter. In de rechtspraktijk wordt door rechters het spreekrecht
ook verleend in zaken, waar de verdachte het misdrijf heeft ontkend. Als voorbeeld
noemen de initiatiefnemers de zaken tegen de verdachten van de moord op Sybine
Jansons en Nienke Kleiss. Zij ontkenden het feit gepleegd te hebben en toch
kregen de ouders de gelegenheid te spreken.De veronderstelling van de VVD-fractie dat de verdachte niet kan reageren
op hetgeen het slachtoffer naar voren heeft gebracht is niet juist. De advocaat
kan in zijn bespreking van de eis van de officier van justitie ingaan op hetgeen
het slachtoffer naar voren heeft gebracht, zoals dat ook nu reeds gebeurt,
wanneer het slachtoffer in het kader van de Terwee-procedure een schadeclaim
heeft ingediend. De met deze vraag samenhangende vragen van de VVD-fractie
zijn hierboven reeds beantwoord.Het is niet aannemelijk dat de rechter gewraakt zal worden, wanneer het
slachtoffer ter zitting van zijn spreekrecht gebruik heeft gemaakt. Een wrakingsverzoek
kan alleen plaatsvinden ingevolge art. 512 Wetboek van Strafvordering op grond
van feiten of omstandigheden, waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade
zou kunnen lijden. Dat is niet het geval, wanneer ter zitting alle procesdeelnemers
op hetzelfde moment de mondelinge verklaring van het slachtoffer horen. Wraking
is ook niet aannemelijk bij de experimenten, waar de schriftelijke verklaring
van het slachtoffer door de rechter wordt voorgelezen, maar waar geen mogelijkheid
is het slachtoffer over die verklaring te ondervragen, tenzij besloten wordt
het slachtoffer als getuige op te roepen.De vragen van de CDA-fractie over mogelijke secundaire victimisatie zijn
hierboven reeds beantwoord. Daarbij merken de indieners op dat een goede informatie
aan slachtoffers en een goed contact met het slachtoffer door bijvoorbeeld
Slachtofferhulp, de politie en/of het openbaar ministerie tijdens de strafprocedure
dit risico aanmerkelijk kan verkleinen. Er zijn aan de initiatiefnemers geen
wetenschappelijke onderzoeken bekend, waaruit blijkt bij hoeveel mensen de
emotionele schade van het misdrijf ook daadwerkelijk hersteld is. Wel zijn
de positieve reacties van mensen bekend die van de rechter hebben mogen spreken,
zonder dat deze mensen overigens beweren dat herstel van het leed door het
spreekrecht heeft plaatsgevonden. Een en ander zal ook afhangen van de ernst
van het misdrijf. Een ouder van wie het kind seksueel misbruikt en vermoord
is, zal het als een opluchting kunnen ervaren op de zitting over de gevolgen
van het misdrijf te spreken, maar dit betekent uiteraard niet dat de emotionele
schade van het misdrijf daardoor wordt hersteld. Wel is het zo dat de onmogelijkheid
om op de zitting te spreken bij sommige slachtoffers het door de dader aangedane
leed nog verder vergroot. Durft een slachtoffer de confrontatie op de zitting
met de verdachte niet aan, dan is het verstandig ervoor te kiezen van het
spreekrecht geen gebruik te maken. Nu reeds komen slachtoffers in aanmerking
voor psychische hulpverlening door bijvoorbeeld het RIAGG.De initiatiefnemers hebben geen bepaling opgenomen, als gevolg waarvan
het slachtoffer kan eisen van het spreekrecht gebruik te maken in afwezigheid
van de verdachte behoudens in geval van verstekverlening. Kenmerk van de openbare
zitting is nu juist dat alle procesdeelnemers daar op hetzelfde moment samenzijn.
Het is voor het slachtoffer van belang dat de verdachte de verklaring van
het slachtoffer hoort. Wil het slachtoffer dat niet, dan moet hij geen gebruik
maken van het spreekrecht, maar kan hij bijvoorbeeld volstaan met het afleggen
van een schriftelijke verklaring.De meerwaarde van de mondelinge verklaring boven de schriftelijke qua
informatievoorziening is, zo beantwoorden de initiatiefnemers de vraag van
de CDA-fractie terzake, gelegen in het feit dat het slachtoffer zelf aanwezig
is. De rechter kan hem zien en horen en hem in de ogen kijken, wanneer de
verklaring wordt afgelegd. Lichaamstaal komt in een schriftelijke verklaring
niet naar voren en kan van belang zijn voor de inschatting welke gevolgen
het misdrijf heeft gehad.Op de vraag van de D66-fractie of slachtoffers zich min of meer gedwongen
gaan voelen om van het spreekrecht gebruik te maken, terwijl zij dat eigenlijk
niet willen, antwoorden de initiatiefnemers dat een goede voorlichting over
de rol van het slachtoffer in het strafproces en de betekenis van het beperkte
spreekrecht dit gevaar zal kunnen afwenden. De keuze is aan het slachtoffer
om van het spreekrecht gebruik te maken of niet. Voor zover hij die keuze
niet zonder meer zelf kan maken, is het van belang dat hij goed wordt voorgelicht
om daarna gemotiveerd te kiezen.Op de vraag over eventuele strafverzwaring hebben de initiatiefnemers
hierboven al geantwoord. In zijn algemeenheid zien de initiatiefnemers niet
veel in het opleggen van langere gevangenisstraffen dan nu reeds door de rechters
in Nederland wordt gedaan.Tijdens alternatieve vormen van geschillenbeslechting, zoals dading of
herstelbemiddeling of een echt-recht-conferentie, is meestal al een geprononceerde
rol voor het slachtoffer weggelegd, zodat een spreekrecht daar weinig aan
zal toevoegen. De initiatiefnemers zijn er een groot voorstander van, zo beantwoorden
zij de vraag van de D66-leden, dat de officier van justitie contact opneemt
met het slachtoffer van een misdrijf, alvorens hij besluit een strafzaak tegen
een verdachte te seponeren. Een sepot kan om tal van redenen plaatsvinden.
Het is een slechte zaak, indien de verdachte het slachtoffer aanmerkelijk
leed heeft berokkend en de officier van justitie besluit de zaak niet op te
pakken en te seponeren, omdat de zaak van gering belang lijkt. Helaas komt
dit in de praktijk voor. Slachtoffers voelen zich dan lelijk in de kou gezet.Op de vraag van de leden van de ChristenUnie welk argument doorslaggevend
is om het wetsvoorstel in te dienen antwoorden de initiatiefnemers dat dit
het argument is dat het slachtoffer dat er voor kiest van het spreekrecht
gebruik te maken, er baat bij kan hebben voor wat betreft diens verwerkingsproces.
Leden van de vereniging «ouders van een vermoord kind» hebben
daar op overtuigende wijze aandacht voor gevraagd.PraktijkDe leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemers een tijdslimitering
in de wettekst op willen nemen. Het antwoord op deze vraag luidt ontkennend.
In de memorie van toelichting hadden de initiatiefnemers de vice-president
van de rechtbank in Rotterdam aangehaald die verklaard heeft met de slachtoffers
te hebben afgesproken dat zij tien minuten spreektijd kregen. Het betrof in
die gevallen spraakmakende zaken van zinloos geweld op straat. Er is geen
standaard aan te geven. De benodigde spreektijd zal afhangen van het misdrijf
dat gepleegd is en de persoon van het slachtoffer. In de praktijk,
waarin rechters slachtoffers al spreekrecht verlenen, is van tevoren met het
slachtoffer overeengekomen dat zij «kort» het woord voeren en
niet urenlang. In de praktijk heeft dat geen problemen opgeleverd.De leden van de fractie van D66 geven in hun vraag helder aan dat er in
de praktijk een wildgroei is ontstaan. Soms krijgt het slachtoffer spreekrecht,
soms niet. In de zaak tegen de verdachte van de moord op Sybine Jansons heeft
de vader zich blijkens de berichten in de media uitgelaten over de straf die
in zijn ogen aan de verdachte moest worden opgelegd. De NVVR pleit in haar
advies voor een uniformering door de wetgever op te leggen.De initiatiefnemers bereiken met hun wetsvoorstel de door de NVVR gewenste
uniformering, terwijl zij duidelijk in het voorgestelde artikel 302 lid 1
aangeven dat het spreekrecht zich beperkt tot de gevolgen die het tenlastegelegde
feit bij het slachtoffer teweeg heeft gebracht. De initiatiefnemers willen
niet dat het slachtoffer zich als een soort officier van justitie ter zitting
gaat ontpoppen. Dit Duitse systeem past niet in het Nederlandse procesrecht.Op de vraag van de leden van de fractie van de ChristenUnie antwoorden
de initiatiefnemers dat hen niet bekend is op welke wijze de rechters die
het slachtoffer spreekrecht weigeren, dit nader onderbouwen behalve door de
mededeling dat de wetgever deze bevoegdheid niet heeft geregeld. De initiatiefnemers
constateren dat er rechters zijn die ondanks dat de wetgever het slachtoffer
niet de bevoegdheid heeft gegeven op de zitting het woord te voeren, toch
het slachtoffer die gelegenheid geven. Ook de NVVR onderkent dat en spreekt
zich uit voor een geuniformeerd spreekrecht.Verklaring over de gevolgen die het misdrijf teweeg heeft
gebrachtDe leden van de PvdA-fractie vragen naar hoe politie en openbaar ministerie
een goed contact met het slachtoffer zullen onderhouden over de reikwijdte
van het spreekrecht. Het is aan de initiatiefnemers om voor te stellen de
wet op het punt van het spreekrecht te wijzigen. Het is aan de minister van
justitie om beleidsaanpassingen door te voeren. Dat kunnen de initiatiefnemers
niet vanuit hun positie van Tweede Kamerlid. Wel blijkt dat openbaar ministerie
en politie steeds meer oog hebben voor een goed contact met het slachtoffer,
getuige de hierboven vermelde experimenten met de schriftelijke slachtofferverklaring
en de Aanwijzingen van het openbaar ministerie. De initiatiefnemers stellen
voor dat de introductie van het spreekrecht gepaard gaat met een goede voorlichting,
inzichtelijk in een goed leesbare publieksfolder opgenomen. Daarnaast zullen
politie en openbaar ministerie in samenwerking met Slachtofferhulp goede werkafspraken
moeten maken hoe en wanneer zij met het slachtoffer in contact treden.Op de vraag van de leden van de VVD-fractie of het voor het slachtoffer
niet moeilijk is de persoon van de verdachte los te zien van het gepleegde
misdrijf antwoorden de initiatiefnemers dat het slachtoffer van tevoren informatie
heeft ontvangen over de reikwijdte van het spreekrecht. Soms komt het voor
dat in een tenlastelegging de hoedanigheid van de verdachte is opgenomen en
deel uitmaakt van de dlictsomschrijving. Bijvoorbeeld in art. 249 lid 1 Wetboek
van Strafrecht, waar onder meer strafbaar is gesteld het ontucht plegen van
de leraar met een aan zijn zorg toevertrouwde leerling. Toch zal het slachtoffer
zich tijdens zijn mondelinge verklaring op de zitting moeten beperken tot
het weergeven van de gevolgen van het misdrijf. Daarbij kan wel ter sprake
komen dat die gevolgen extra ernstig zijn, omdat het slachtoffer
zich veilig waande in de nabijheid van de leraar, maar dat dit vertrouwen
beschaamd werd. Gaat een slachtoffer in zijn verklaring te ver en gaat hij
de verdachte beschuldigen, dan behoort de voorzitter in te grijpen. De initiatiefnemers
beantwoorden hiermee tevens een vraag van de CDA-fractie. De voorzitter kan
het slachtoffer vragen zich tot de gevolgen van het misdrijf te beperken.
Mocht een dergelijke correctie niet helpen, dan kan de voorzitter in het uiterste
geval het slachtoffer het woord ontnemen en zelfs uit de zaal laten verwijderen.
Een dergelijke correctie zal niet helpen de emotionele schade van het slachtoffer
te herstellen. Daarom is het geven van goede voorlichting vooraf van belang.
Overigens zij hier opgemerkt dat de rechters die in de praktijk het slachtoffer
de gelegenheid hebben geboden ter zitting te spreken, daar goede ervaringen
mee hebben opgedaan.De initiatiefnemers zijn het met de leden van de CDA-fractie eens dat
de beperking van het spreekrecht uit het initiatiefwetsvoorstel kan betekenen
dat sommige slachtoffers met opgekropte agressie jegens de verdachte blijven
zitten. Soms kan deze agressie en frustratie zich tegen het slachtoffer zelf
richten. Niet vergeten moet echter worden dat in het huidige systeem grote
groepen slachtoffers die agressie ook niet kwijt kunnen. Zij voelen zich door
de huidige strafprocedure buitengesloten. Zij spelen in het strafproces geen
enkele rol en voelen zich door de wijze waarop het strafproces zich over hun
hoofd heen ontrolt, secundair gevictimiseerd.Het initiatiefwetsvoorstel brengt op die situatie een aanmerkelijke verbetering
aan. Niet ontkend kan worden dat sommige misdrijven zulke ernstige gevolgen
in het leven van het slachtoffer hebben dat het irreëel is te verwachten
dat spreken op de zitting het aangedane leed kan wegnemen.Op de vraag van de D66-fractie antwoorden de initiatiefnemers dat in de
wettekst imperatief staat voorgeschreven dat het slachtoffer alleen maar mag
spreken over de gevolgen van het misdrijf. In die zin is het wetsvoorstel
zeker geen minimumregeling, maar een maximumregeling. Naast het spreekrecht
zijn natuurlijk nog vele verbeteringen mogelijk in het contact tussen politie
en openbaar ministerie met het slachtoffer. De introductie van het spreekrecht
zou die verbeteringen nog wel eens kunnen stimuleren, omdat de autoriteiten
voorafgaand aan de zitting contact krijgen met het slachtoffer. Deze moet
immers aangeven dat hij als slachtoffer op de zitting wil worden gehoord.
Mochten er voordien geen contacten zijn geweest, dan kunnen die vanaf dat
moment ter voorbereiding op de zitting plaatsvinden. Het gevaar van secundaire
victimisatie kan zodoende worden beperkt. In die zin is het introduceren van
de mogelijkheid van het spreekrecht een minimumregeling.De kring van degenen die van het spreekrecht gebruik mogen
makenDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom er geen uitzondering op de
regel is dat slechts één nabestaande het woord mag voeren. Deze
leden spitsen hun vraag toe op het door de initiatiefnemers gegeven voorbeeld
van de vader en het kind die verdriet hebben door de moord op de vrouw cq.
moeder. In zo'n situatie ligt het in de rede dat de vader het woord voert
en sprekend over de gevolgen van het misdrijf tevens die gevolgen voor het
kind memoreert. De initiatiefnemers hebben er voor gekozen om één
persoon het woord te laten voeren, omdat anders talloze familieleden van het
slachtoffer ieder hun leed zouden kunnen gaan beschrijven. Dat komt de orde
en het vlotte verloop van de zitting niet ten goede. De initiatiefnemers willen
duidelijkheid bieden en hebben daarom onderhavige norm gesteld.Komen nabestaanden er niet uit wie van hen het woord voert en leidt ook
een gesprek met de officier van justitie niet tot een oplossing vóór
de zitting, dan is het aan de voorzitter om een keuze te maken.
In deze uitzonderlijke situatie zal eerst gevraagd kunnen worden aan de nabestaanden
hun verklaring op papier te zetten. Wellicht biedt de inhoud daarvan de voorzitter
aanknopingspunten om een knoop door te hakken. De initiatiefnemers kunnen
er niet op voor uit lopen welke argumenten de doorslag zullen geven in zo'n
situatie.De leden van de ChristenUnie kunnen de initiatiefnemers antwoorden dat
wanneer er in de tenlastelegging verschillende feiten zijn opgenomen die elk
een slachtoffer kennen, al die slachtoffers ter zitting van het spreekrecht
gebruik kunnen maken. Stel dat aan een verdachte wordt verweten dat hij vier
vrouwen in de loop der tijd heeft verkracht, en in de tenlastelegging zijn
die verkrachtingen elk afzonderlijk als strafbaar feit opgenomen, dan kunnen
deze vier vrouwen op de zitting als slachtoffer spreken. Worden meerdere moorden
ten laste gelegd, dan zijn er meerdere nabestaanden die het woord kunnen voeren.Is er één slachtoffer, dan komt aan hem de keus toe van
het spreekrecht gebruik te maken. Er zijn vanzelfsprekend pas nabestaanden
na de dood van het slachtoffer. Is een slachtoffer in coma geraakt vóór
de zitting en kan hij derhalve niet het woord voeren, ook al had hij dat schriftelijk
ingevolge het voorgestelde artikel 336 lid 1 aangevraagd, dan kan niemand
hem ter zitting vervangen. Wel ligt het voor de hand dat de officier van justitie
van deze tragische situatie gewag maakt.De passage dat één van de nabestaanden niet in staat is
om van het spreekrecht gebruik te maken, slaat op het voorbeeld dat bijvoorbeeld
de echtgenote van het slachtoffer in het ziekenhuis verblijft tijdens de zitting
en graag wil dat een andere nabestaande, bijvoorbeeld het kind van het slachtoffer
dan het woord voert.Hierboven is reeds aangegeven op de vraag van de PvdA-fractie waarom de
initiatiefnemers kiezen voor een heldere norm dat slechts één
persoon het woord mag voeren.Nabestaanden kunnen onder het huidige recht de officier van justitie verzoeken
hun schriftelijke verklaringen in het strafdossier op te nemen. Het is aan
de officier om te beoordelen of hij daaraan gevolg wil geven.Eigenstandige positie van het slachtofferWat is de zin van het spreekrecht, wanneer het slachtoffer niet mag worden
ondervraagd, zo vragen de leden van de PvdA-fractie. In het oorspronkelijke
voorstel was dat ondervragingsrecht opgenomen door de initiatiefnemers. Echter,
de adviezen van de Raad van State, de NVVR en de NOVA alsmede het commentaar
vanuit de slachtofferorganisaties hebben de initiatiefnemers overtuigd dat
het beter is geen ondervragingsrecht te introduceren. Dat zou het gevaar van
secundaire victimisatie te groot maken. Een advocaat zou het slachtoffer kunnen
schofferen. Nu de verklaring van het slachtoffer alleen maar over de gevolgen
van het misdrijf gaat en niet over de feitelijke toedracht van hetgeen gebeurd
is, is een ondervragingsmogelijkheid ook niet nodig. De meerwaarde boven een
schriftelijke verklaring is er in gelegen dat het slachtoffer zelf mondeling
de gevolgen kan toelichten. Sommige slachtoffers hechten daar zeer aan. Waarom
zou hen die mogelijkheid niet geboden moeten worden?De informatie van het slachtoffer geeft een inkleuring aan het misdrijf
en de gevolgen daarvan. In die zin kan de rechter dat meenemen in zijn beoordeling
van de vraag wat de voor deze verdachte meest geëigende strafmaat is.Op de vragen van de PvdA-fractie, de CDA-fractie en die van de Christen-Unie
antwoorden de initiatiefnemers dat het inderdaad aan de verdachte vrijstaat
het slachtoffer alsnog als getuige te laten horen. Dat recht heeft de verdachte
ook als het slachtoffer niet op de zitting is verschenen en alleen een schriftelijke
verklaring heeft afgelegd. Ook de officier van justitie kan het
slachtoffer als getuige laten horen. Het moet dan wel gaan om voor het bewijs
relevante gegevens en de rechter moet er in bewilligen.Met een goede voorlichting voorafgaand aan de zitting lijkt het niet aannemelijk
dat een slachtoffer uiteindelijk in een nadeliger positie komt te verkeren
dan indien hij geen gebruik zou hebben gemaakt van het spreekrecht. Het is
mogelijk dat een slachtoffer als getuige op de zitting een verklaring moet
afleggen over feiten en omstandigheden die van belang zijn om te kunnen bepalen
of de verdachte het strafbare feit heeft begaan. Het slachtoffer kan een schadeclaim
indienen op grond van de Wet Terwee, wanneer hij financieel/materieel nadeel
van het misdrijf heeft ondervonden. In de praktijk komt deze combinatie van
rollen voor. De rechtspraktijk heeft daar geen problemen mee. Het wetsvoorstel
voegt er aan toe dat het slachtoffer ook kan spreken over de immateriële
gevolgen van het misdrijf. Een slachtoffer kan dus in drie rollen tijdens
de zitting het woord voeren. Het spreekrecht komt logischerwijze als laatste
aan bod en zal vaak aansluitend aan het indienen van de schadeclaim kunnen
plaatsvinden. In die zin wordt er ook niet een zware claim op de zittingsduur
verwacht.In de praktijk zal de zittingsrechter eenvoudigweg het slachtoffer als
getuige beëdigen en het slachtoffer voorhouden dat hij de waarheid en
niets dan de waarheid moet spreken. De officier van justitie en de advocaat
krijgen de gelegenheid het slachtoffer in zijn rol van getuige vragen te stellen,
nadat de rechter de getuige heeft ondervraagd. Daarna kan de rechter het slachtoffer
voorhouden dat hij in zijn hoedanigheid van slachtoffer – en dus niet
meer als getuige – zijn schadeclaim kan toelichten. Daarover kunnen
vragen worden gesteld. Wanneer die fase is afgerond, kan de rechter het slachtoffer
de gelegenheid bieden in zijn hoedanigheid van slachtoffer van het spreekrecht
gebruik te maken. Stel nu dat het slachtoffer een onduidelijke verklaring
aflegt over de gevolgen die het misdrijf bij hem teweeg hebben gebracht, dan
kan de rechter het slachtoffer om verduidelijking vragen. Daarna zal de onderzoeksfase
ter zitting worden gesloten en zal de rechter de officier van justitie de
gelegenheid geven zijn requisitoir te houden.De initiatiefnemers hebben niet in de wettekst geregeld dat de advocaat
van de verdachte kritische vragen aan het slachtoffer mag stellen. Voor de
redenen verwijzen zij de leden van de SP-fractie naar de eerdere antwoorden
hierboven. Er zal dus geen toets op de waarheid van het door het slachtoffer
uitgesproken verhaal plaats vinden, omdat dit alleen gaat over de gevolgen
die het misdrijf bij het slachtoffer teweeg heeft gebracht. Het is de subjectieve
beleving van het slachtoffer dat centraal staat, waarbij niet uit te sluiten
valt dat de verklaring een vertekening te zien geeft. Mocht hetgeen het slachtoffer
naar voren brengt niet invoelbaar meer zijn, dan zal er noch door de officier
van justitie, noch door de rechter rekening mee worden gehouden. De advocaat
zal in zijn pleidooi erop kunnen wijzen dat de verklaring van het slachtoffer
vanwege de aard ervan buiten beschouwing behoort te worden gelaten.Bij welke misdrijven?Soms zullen zaken vanwege tijdsverloop of om andere redenen niet meer
bij de meervoudige kamer worden aangebracht, maar bij de politierechter of
gelet op de leeftijd van de verdachte bij de kinderrechter. Met steun van
de PVDA-fractie in de Tweede Kamer heeft de regering onlangs de wettelijke
regeling m.b.t. de bevoegdheid van de politierechter aangepast. Een politierechter
mag nu een gevangenisstraf van maximaal 12 maanden opleggen. De initiatiefnemers
antwoorden de leden van de PVDA-fractie dat zij niet inzien, waarom een slachtoffer
op die zitting niet het woord zou mogen voeren. Politierechters kunnen soms
ernstige zaken behandelen, bijvoorbeeld van mishandeling met
ernstige gevolgen. Doorslaggevend blijft echter of het betreft de misdrijven
die in het voorgestelde art. 302 lid 2 worden opgesomd. Veelal zijn die zo
ernstig van aard dat zij door de officier van justitie bij de meervoudige
kamer worden aangebracht.De NVVR wijst erop dat er van een taakverzwaring sprake kan zijn, wanneer
het spreekrecht ingevoerd wordt. Het zal in elk geval extra tijd vergen om
het slachtoffer aan het woord te laten.Afzonderlijke ruimtenDe aanpassing van gerechtelijke gebouwen behoeft niet eerst plaats te
vinden, voordat de mogelijkheid van het spreekrecht wordt geïntroduceerd,
zo laten de initiatiefnemers de PvdA-fractie weten. De reden daarvoor wordt
in de opmerking van de D66-fractie gegeven. Het zou wel eens zo kunnen zijn
dat de regering geen geld uittrekt voor spoedige bouwkundige aanpassingen
van de gerechtsgebouwen.Bovendien laat de Raad voor de Rechtspraak weten dat de gerechtsgebouwen
veel te klein zijn en nodig grote uitbreiding behoeven. Het zou niet slim
zijn om eerst verbouwingen uit te voeren voor aparte wachtruimtes voor slachtoffers,
wanneer daarna het hele gerechtsgebouw verbouwd moet worden of zelfs nieuwbouw
moet worden overwogen.Wachten op evaluatie van de experimenten met de schriftelijke
slachtofferverklaring?De evaluatie van het experiment met een schriftelijke slachtofferverklaring
in Roermond laat zien dat er wel degelijk behoefte is bij sommige slachtoffers
om naast of in plaats van hun schriftelijke verklaring mondeling op de zitting
het woord te voeren, zo wordt de vraag van de PvdA-fractie beantwoord. Bovendien
vindt ook de NVVR dat er uniformering in het spreekrecht moet komen en dringen
slachtofferorganisaties op invoering van het spreekrecht aan. Voor de andere
aspecten rond de drie experimenten wordt naar de antwoorden hierboven verwezen.De D66-fractie vraagt of er een inschatting is te geven van hoeveel slachtoffers
van het spreekrecht gebruik zouden willen maken. Die inschatting is lastig
te maken. Het hangt af van talloze factoren, zoals hoe goed het contact met
het slachtoffer voorafgaande aan de zitting is geweest, of de door de overheid
op te stellen informatiefolder voor het publiek breed beschikbaar is gesteld,
en bijvoorbeeld of de slachtoffers in kwestie willen volstaan met het afleggen
van een schriftelijke verklaring. De ervaringen in Ierland, waar slachtoffers
bij ernstige misdrijven spreekrecht hebben, wijzen uit dat er niet veel gebruik
van wordt gemaakt.WerklastverzwaringDe leden van de fracties van de PvdA, VVD, D66 en SGP vragen een nadere
toelichting over de werklastverzwaring.Hoe meer slachtoffers gebruik zullen maken van het spreekrecht, hoe zwaarder
de werklast op de zitting zal zijn. Aangezien hierboven is aangegeven dat
het moeilijk is te voorzien of veelvuldig van het spreekrecht gebruik zal
worden gemaakt, is de werklastverzwaring voor de rechters niet concreet aan
te geven. Zoals gezegd, de ervaring in Ierland laat zien dat er weinig gebruik
van wordt gemaakt. De initiatiefnemers hadden in het oorspronkelijke voorstel
spreekrecht bij alle misdrijven mogelijk gemaakt, maar hebben dat om de verzwaring
van de werklast te beperken, toegespitst op de meest ernstige misdrijven.
Uit het Roermondse experiment met de schriftelijke slachtofferverklaring blijkt
niet dat de werklast ernstig is toegenomen.EvaluatieDe initiatiefnemers lijkt een evaluatietermijn van drie jaar redelijk.
Het zou goed zijn, wanneer bijvoorbeeld het WODC gedurende die drie jaren
bepaalde aspecten van het initiatiefwetsvoorstel nauwlettend volgt. Te denken
valt bijvoorbeeld aan de geïntroduceerde norm dat maar één
nabestaande het woord mag voeren. Blijkt in de praktijk dat zulks onredelijk
uitpakt, dan kan bij bespreking van het evaluatierapport bekeken worden of
de wet aangepast dient te worden. Waarom is deze evaluatietermijn niet in
de wettekst opgenomen, zo vragen de PvdA-leden. De toezegging van de initiatiefnemers,
indien gesteund door de meerderheid van de Kamers der Staten-Generaal en niet
weersproken door de regering, is voldoende. Opname in de wettekst is niet
nodig.ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel 260In lid 1 van artikel 260 heeft de wetgever aan de officier van justitie
de bevoegdheid toebedeeld om getuigen, deskundigen en tolken schriftelijk
ter terechtzitting te doen oproepen. De initiatiefnemers voegen daar nog het
slachtoffer of de nabestaande aan toe.Volgens lid 2 moet de officier zijn bevoegdheid een oproeping te doen
uitgaan gebruiken, wanneer een slachtoffer ter zitting een mondelinge verklaring
wil afleggen. Hier is geen tegenspraak tussen het eerste en het tweede lid,
zo antwoorden de initiatiefnemers de vraag van de PvdA-fractie. Wel moet de
officier controleren of het slachtoffer dat een verklaring wil afleggen, ook
daadwerkelijk blijkens het strafdossier als slachtoffer kan worden aangemerkt.Er zijn wel degelijk situaties, waarin een slachtoffer of een nabestaande
geen getuige is, zo delen de initiatiefnemers de GroenLinksfractie mee. Een
slachtoffer dat tevoren heeft verklaard niets over de toedracht van het misdrijf
te kunnen meedelen, kan wel degelijk het spreekrecht willen uitoefenen. Als
voorbeeld geven de initiatiefnemers de inbraak door twee verdachten in een
woning gedurende de nachtelijke uren, terwijl het slachtoffer niet thuis was.
Ingevolge art. 311 lid 1 sub 3, 4 en 5 Sr geldt hier een maximale gevangenisstraf
van 9 jaar. Ingevolge het voorgestelde artikel 302 lid 1 Sv heeft het slachtoffer
het recht zich voor een mondelinge verklaring ter zitting aan te melden. Het
slachtoffer zal bijvoorbeeld willen vertellen dat hij zich sinds de inbraak
niet meer veilig in zijn eigen huis voelt en slapeloze nachten heeft.Mocht een slachtoffer niet tevoren hebben aangegeven dat hij wil worden
opgeroepen om zijn spreekrecht uit te oefenen, maar verschijnt hij onaangekondigd
ter zitting, dan verzet zich niets tegen de uitoefening van het spreekrecht,
mits de procesdeelnemers er geen bezwaar tegen maken. Een efficiënte
procesorde geeft de voorzitter van de rechtbank de bevoegdheid in zo'n situatie
naar bevind van zaken te handelen.In dit soort situaties is het het slachtoffer zelf dat het initiatief
heeft genomen om ter zitting te verschijnen. Heeft hij niets van zich laten
horen en verschijnt hij ook niet onaangekondigd, dan is het aan de officier
van justitie om het slachtoffer tijdig voor de zitting te vragen of hij belangstelling
heeft het spreekrecht uit te oefenen. Laat het slachtoffer die beker aan zich
voorbij gaan, dan ligt het niet op de weg van de rechter om hem te laten oproepen.
De keuze ligt bij het slachtoffer. Ook de keuze om niet te willen spreken
moet gerespecteerd worden, anders zou er te veel druk op het slachtoffer worden
uitgeoefend.Artikel 288aIn antwoord op de vraag van de PvdA-fractie delen de initiatiefnemers
mee dat er geen aansluiting bij atikel 289 Sv gezocht is, omdat dat artikel
enkel en alleen over de getuigen gaat die moeten worden gehoord. De getuigen
mogen elkaars getuigenis niet horen, indien zij zelf nog niet aan de beurt
zijn geweest, uit vrees voor beïnvloeding. Dat geldt niet voor het slachtoffer.
Deze heeft niet de hoedanigheid van getuige, maar spreekt als slachtoffer
op de zitting. Hij mag gewoon in de zaal zitten tijdens het verhoor van alle
getuigen.In art. 302 is geregeld dat het slachtoffer alleen een verklaring mag
afleggen omtrent de gevolgen die het tenlastegelegde feit bij hem teweeg heeft
gebracht. De voorzitter zal het slachtoffer naar voren roepen om hem zijn
verhaal te laten doen. Bij die gelegenheid zal de voorzitter het slachtoffer
nog eens kunnen wijzen op het beperkte spreekrecht. In de oproeping aan het
slachtoffer om op de zitting te verschijnen wordt eveneens melding gemaakt
van de beperkte reikwijdte van het spreekrecht en zal het slachtoffer worden
gevraagd een geldig legitimatiebewijs naar de zitting mee te nemen.Artikel 303Op de door de PvdA-fractie geschetste casuspositie reageren de initiatiefnemers
als volgt. Een slachtoffer dat zich vlak voor de zitting niet kan beheersen
en bijvoorbeeld in paniek raakt, mag afzien van de uitoefening van het spreekrecht.
In bijzondere situaties zal de zaak aangehouden kunnen worden om het slachtoffer
in de gelegenheid te stellen een schriftelijke verklaring af te leggen, voor
zover dat nog niet gebeurd was. Begint het slachtoffer emotioneel aan zijn
verhaal en acht de voorzitter het verstandig dat het slachtoffer bij zinnen
komt, dan kan de zitting even geschorst worden. Het is niet toegestaan de
verdachte de zaal uit te sturen en het slachtoffer zijn verhaal te laten doen
in diens afwezigheid. Het slachtoffer weet van te voren dat de verdachte behoudens
de situatie van verstek, aanwezig is.Artikel 336De leden van de PvdA-fractie hebben vragen bij de mogelijkheid een minderjarig
slachtoffer jonger dan 12 jaar, indien hij daartoe in staat wordt geacht,
de mogelijkheid van het spreekrecht te bieden.Naar aanleiding van het advies van de Raad van State hebben de initiatiefnemers
de mogelijkheid opgenomen om jongeren van twaalf jaar en ouder spreekrecht
te bieden. Twaalf jaar is de grens die ook het strafrecht in art. 486 Sv trekt
bij vervolging van minderjarigen. Vanaf die leeftijd worden zij geacht verantwoordelijk
te zijn voor de door hen gepleegde strafbare feiten. Ook in het familierecht
wordt de grens van twaalf jaar aangehouden evenals in het gezondheidsrecht.
Kinderen van die leeftijd worden door de wetgever geacht voldoende opgegroeid
te zijn en levenservaring te hebben om het woord te kunnen voeren.In de rechtspraktijk worden ook kinderen jonger dan twaalf jaar wel het
woord gegeven, indien dat in hun belang wordt geacht. Artikel 336 lid 3 expliciteert
dit door als voorwaarde er nog aan toe te voegen dat het kind, jonger dan
twaalf jaar, in staat moet worden geacht tot een redelijke waardering van
zijn belangen terzake. Het kan dus zijn dat een elfjarige kan spreken over
de gevolgen van een zedenmisdrijf, tegen hem gepleegd. Deskundigen in het
familierecht voeren wel aan dat het voor de ontwikkeling van een kind, jonger
dan twaalf jaar, goed kan zijn om zelf het woord te voeren in bijvoorbeeld
een echtscheidingszaak, waar de omgang voor problemen zorgt. Uiteraard gaat
het hier om strafrecht en is de situatie anders. De terechtzitting
vindt in het openbaar plaats. Dat kan voor een kind een bedreigende situatie
zijn. Daarom lijkt het verstandig, wanneer de ouder van het kind meewerkt
aan het opstellen van een schriftelijke slachtofferverklaring. Toch zal het
in uitzonderlijke situaties voor een kind uit therapeutisch oogpunt goed kunnen
zijn zich in de aanwezigheid van de verdachte uit te spreken. Begeleiding
van het kind is dan wel noodzakelijk. In dit soort situaties is nauw overleg
met de officier van justitie geboden.Op de vraag van de fractie van GroenLinks of de inhoud van hetgeen in
artikel 336 wordt geregeld niet beter op een andere plek in het wetboek van
Strafvordering geregeld had kunnen worden, antwoorden de initiatiefnemers
dat artikel 336 juist een logische plek is, omdat het volgt op de artikelen
die het onderzoek van de vordering van de benadeelde partij op de terechtzitting
regelt. De benadeelde partij is dezelfde als het slachtoffer.Artikel 337Op de vraag van de PvdA-fractie wat de bijstand ter zitting van het slachtoffer
inhoudt, antwoorden de initiatiefnemers dat het slachtoffer zich kan doen
vergezellen door bijvoorbeeld een vrijwilliger van Slachtofferhulp of een
rechtshulpverlener. Deze kan het slachtoffer adviseren en toelichten hetgeen
er op de zitting gebeurt. Het slachtoffer heeft recht op een toegevoegde raadsman
ingevolge de toezegging van de regering op de hierboven aangehaalde motie
De Graaf c.s..Het spreekrecht is persoonlijk. Het is niet toegestaan dat degene die
het slachtoffer ter zitting begeleidt, namens hem het woord gaat voeren. Het
slachtoffer weet dat van te voren. Mocht hij het vermoeden hebben niet op
de zitting te durven spreken, dan is het raadzaam dat hij zich beperkt tot
een schriftelijke verklaring.Artikel 413Verzuimt de advocaat-generaal het slachtoffer op te roepen, dan kan de
sanctie zijn dat de zitting wordt aangehouden. Ingevolge artikel 415 zijn
de bepalingen uit de eerste aanleg van het strafproces van toepassing.Wil het slachtoffer niet opnieuw een verklaring afleggen, dan kan hij
dat aan de advocaat-generaal kenbaar maken. Hij moet zich ook niet gedwongen
voelen in hoger beroep te spreken, omdat hij dat in eerste aanleg heeft gedaan.
De keuzevrijheid van het slachtoffer staat voorop.DittrichSchonewille 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27632-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl