Reconstructiewet concentratiegebieden; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26356, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

22-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26356 nr. 5

15-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEHOOFDSTUK I. ALGEMEEN1.1 Inleiding1.2 Doel van het wetsvoorstel1.3 Procedurele aspecten2. CUMULATIE VAN PROBLEMEN IN DE CONCENTRATIEGEBIEDEN2.1 Relatie met de Wet herstructurering varkenshouderij
en het stelsel van mestafzetcontracten2.2 Het behoud van groene ruimte buiten de EHS in de concentratiegebieden2.3 Veterinaire kwetsbaarheid2.4 Waterhuishouding en verdroging2.5 Ruimtelijke kwaliteit2.6 Sociaal-economische aspecten2.7 Ontwikkelingsmogelijkheden van de intensieve veehouderij2.8 Vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen3. DE BEHOEFTE AAN EEN BIJZONDERE WETTELIJKE REGELING3.1 Verhouding met gebiedsgericht beleid3.2 Verhouding met de Landinrichtingswet3.3 Verhouding met de Wet op de Ruimtelijke Ordening3.4 Verhouding met de milieuregelgeving4. OPZET VAN HET WETSVOORSTEL4.1 De verdeling van bestuurlijke taken en verantwoordelijkhedenAlgemeenDe bestuursovereenkomstenDe rol van DLG4.2 Het reconstructieplan4.3. Planologische doorwerking van het reconstructieplanVoorbereidingsbesluiten4.4 De uitvoering van het reconstructieplan4.5 De reconstructiecommissie5. BESTUURLIJK-FINANCIEEL KADER VOOR DE RECONSTRUCTIE5.1 Budget5.2 Programmering van de geldstroom5.3 Subsidiëring6. LASTEN VOOR OVERHEID, BURGERS EN BEDRIJVENII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 9Artikel 11Artikel 12 en artikel 99Artikel 26Artikel 30Artikel 31Artikel 47Artikel 67III. BIJLAGE, BEDOELD IN ARTIKEL 9 VAN DE RECONSTRUCTIEWET
CONCENTRATIEGEBIEDENIV. OVERIGOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26356Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 205 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 356Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden (Reconstructiewet
concentratiegebieden)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 15 maart 2000INHOUDSOPGAVEDeel I.21.Algemeen21.1Inleiding2 1.2Doel van het wetsvoorstel21.3Procedurele aspecten5    2.Cumulatie van problemen in de concentratiegebieden72.1Relatie met de Wet herstructurering varkenshouderij en het
stelsel van mestafzetcontracten7 2.2Het behoud van groene ruimte buiten
de EHS in de concentratiegebieden9 2.3Veterinaire kwetsbaarheid10 2.4Waterhuishouding en verdroging142.5Ruimtelijke kwaliteit15 2.6Sociaal-economische aspecten16 2.7Ontwikkelingsmogelijkheden
van de intensieve veehouderij17 2.8Vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen19    3.De behoefte aan een bijzondere
wettelijke regeling21 3.1Verhouding met gebiedsgericht
beleid21 3.2Verhouding met de Landinrichtingswet23 3.3Verhouding met
de Wet op de Ruimtelijke Ordening26 3.4Verhouding met de milieuregelgeving30    4.Opzet van het wetsvoorstel374.1Verdeling van bestuurlijke taken en verantwoordelijkheden37 4.2Het reconstructieplan444.3Planologische doorwerking
van het reconstructieplan464.4De uitvoering van het reconstructieplan55 4.5De reconstructiecommissie61    5.Bestuurlijk-financieel kader voor de reconstructie655.1Budget655.2Programmering van de geldstroom695.3Subsidiëring70    6.Lasten voor overheid, burgers en bedrijven71   Deel II. Artikelsgewijze toelichting73   Deel III. Bijlage, bedoeld in artikel 9 van de Reconstructiewet
concentratiegebieden77   Deel IV. Overig77HOOFDSTUK I. ALGEMEEN1.1 InleidingMet belangstelling hebben wij kennis genomen van het verslag dat op 31
maart 1999 door de vaste commissie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
is vastgesteld. In dit verslag zijn vele vragen van uiteenlopende aard gesteld.
In hoofdlijnen wordt, zoals wij tot ons genoegen constateren, de analyse van
de problemen in de betreffende gebieden gedeeld alsmede de conclusie dat het
noodzakelijk is deze problemen in onderlinge samenhang tot een oplossing te
brengen. Over de wijze waarop dit dient te geschieden, lopen de zienswijzen
van de leden van de verschillende fracties die een inbreng hebben geleverd,
uiteen.In de periode sinds het uitbrengen van het verslag door de vaste commissie
zijn een aantal ontwikkelingen in met het wetsvoorstel nauw verwante dossiers
er de oorzaak van geweest dat wij tot op heden hebben gewacht met het uitbrengen
van deze nota naar aanleiding van het verslag. In het bijzonder zij hier gewezen
op de volgende onderwerpen, die in het vervolg van deze nota nog uitvoerig
aan de orde zullen komen:– de op 10 september 1999 bekendgemaakte voornemens voor een omslag
in de aanpak van de mestproblematiek;– de in verband met de reconstructie noodzakelijke wijzigingen in
het agrarisch stankbeleid en de verdere vormgeving van het in de memorie van
toelichting geschetste aanvullend ammoniakbeleid;– de ontwikkeling van de hoofdlijnen voor een nieuw model voor de
verdeling van verantwoordelijkheden tussen Rijk en provincies voor de ontwikkeling
en uitvoering van het gebiedsgerichte plattelandsbeleid, in samenhang met
het opstellen van het zogenoemde Plattelandsontwikkelingsplan Nederland; aan
de nadere invulling hiervan wordt overigens nog gewerkt.De voortgang met betrekking tot deze onderwerpen is thans zodanig, dat
wij op dit moment bij deze nota over een en ander voldoende uitsluitsel kunnen
geven, met uitzondering van de hierboven genoemde milieudossiers ammoniak
en stank. Aangezien wij evenwel verwachten dat wij in overleg met zowel de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de provincies als met LTO-Nederland
en andere maatschappelijke organisaties op zeer korte termijn hierover overeenstemming
zullen bereiken, hebben wij ervoor gekozen niet langer te wachten met het
uitbrengen van deze nota. Een aantal hoofdlijnen met betrekking tot stank
en ammoniak kon reeds in de nota worden opgenomen.De beantwoording van de vragen geschiedt in de volgorde waarin de vragen
in het verslag zijn gesteld. Waar dit de overzichtelijkheid van de beantwoording
ten goede komt, heeft een herschikking van de vragen plaatsgevonden.1.2 Doel van het wetsvoorstelDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD, D66, het CDA, GroenLinks,
de RPF en het GPV, en de SGP onderschrijven het belang van een integrale gebiedsgerichte
aanpak, gericht op een breed en samenhangend pakket van doelstellingen. In
dit verband vragen de leden van de fractie van de PvdA een verduidelijking
van de eigenlijke doelstellingen van de wet. De leden van de fractie van het
CDA vragen zich af of het voorliggend voorstel wel het meest geëigend
is om de doelstellingen van de reconstructie, die deze leden van harte onderschrijven,
te kunnen bereiken. De leden van de fractie van GroenLinks hebben eveneens
zorg over de vraag of het beoogde doel wel met de benodigde daadkracht kan
worden bereikt. Wij constateren dat de noodzaak van een integrale benadering van de problematiek
in de concentratiegebieden ten aanzien van milieu, natuur, landschap, bos,
recreatie, in samenhang met het bieden van blijvend perspectief voor het uitoefenen
van de landbouw in die gebieden, door de leden van alle hier aan het woord
zijnde fracties wordt onderschreven. Een dergelijke kwaliteitsimpuls wordt
ook nagestreefd in lopende vormen van gebiedsgericht beleid, zoals dat onder
meer in ROM-gebieden als de Gelderse Vallei en het Nader uitwerkingsgebied
Noord-Brabant/Limburg (NUBL) en in het kader van de zogenoemde waardevolle
cultuurlandschappen wordt gevoerd. Vanuit de ervaringen met het gebiedsgericht
beleid stellen wij vast dat het in dat verband evenwel ontbreekt aan mogelijkheden
om impasses in de totstandbrenging van een ontwikkelingsvisie voor de desbetreffende
gebieden te doorbreken en besluitvorming terzake te bespoedigen. Voorts blijkt
dat, indien wel consensus over de oplossingsrichtingen wordt bereikt, in de
fase van de uitvoering toch problemen ontstaan, vooral wanneer maatregelen
moeten worden getroffen die door een of meer betrokkenen als belastend worden
ervaren. Het voorliggende wetsvoorstel beoogt aan de geconstateerde knelpunten
in het gebiedsgerichte beleid tegemoet te komen door middel van een eenduidige,
flexibele en relatief snelle planvormingssystematiek, gekoppeld aan een effectief
uitvoeringsinstrumentarium. Wij wijzen daartoe op elementen als de doorwerking
van het reconstructieplan in de ruimtelijke ordening, de coördinatie-procedure
voor vergunningverlening en andere uitvoeringsbesluiten en de mogelijkheden
tot herverkaveling. Samen met het nader uit te werken subsidiestelsel voor
de reconstructie stelt het wetsvoorstel de provinciebesturen in staat in samenwerking
met andere overheden en met maatschappelijke organisaties met de nodige daadkracht
een wezenlijke kwaliteitsimpuls te geven aan de concentratiegebieden op alle
door ons hierboven genoemde probleemvelden. Ter gelegenheid van de behandeling
van de begroting voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor 2000 (kamerstukken
II, 1999/2000, 26 800 XIV, nr. 34) heeft de eerste ondergetekende aangegeven
dat deze kwaliteitsimpuls in de concentratiegebieden een integrerend onderdeel
is van de nieuwe aanpak van het mestbeleid, zoals dat is geschetst in de brief
aan de Kamer van 10 september 1999 (kamerstukken II 1998/99, 26 729,
nr. 1). Op de verhouding tussen het onderhavige wetsvoorstel en het nieuwe
mestbeleid komen wij in paragraaf 2.1 van deze nota nog uitvoerig terug.De leden van de fractie van de VVD hebben de zorg dat het voorliggende
wetsvoorstel voornamelijk beoogt om doelstellingen op het gebied van natuur,
milieu, landschap en recreatie te realiseren, terwijl – naar deze leden
zich menen te herinneren – het wetsvoorstel vooral de varkenshouderij
weer een ruimtelijk en economisch perspectief zou moeten geven.De door de leden van de fractie van de VVD geuite zorg dat enkele aspecten
van de gehele problematiek lijken te prevaleren, delen wij gelet op de voorgestane
integrale aanpak niet. Onderdeel van die integrale benadering is immers expliciet
ook het bieden van een blijvend perspectief aan de landbouw in het algemeen,
waaronder ook de varkenshouderij. In dit verband wijzen wij op hetgeen wij
naar voren hebben gebracht in het Algemeen Overleg, dat wij op 7 oktober jl.
voerden met de vaste Kamercommissies voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de voorgestelde
hoofdlijnen van het nieuwe mestbeleid, namelijk dat in de concentratiegebieden
reconstructie het geëigende instrumentarium is om de dynamiek in de veehouderij,
die voortkomt uit het mestbeleid, zodanig te benutten dat de blijvende veehouderijbedrijven
zoveel mogelijk op die plaatsen terecht kunnen komen waar een duurzame landbouw
mogelijk is en ontwikkelingsperspectief heeft. De leden van de fractie van
de PvdA constateren dat het hiervoren omschreven doel van het wetsvoorstel
in de loop van het wetgevingsproces is geëvolueerd. Lag er
in de aanvankelijke voorstellen een accent op de varkenshouderij, het voorstel
zoals thans voorligt gaat veeleer uit van een brede aanpak.De directe aanleiding tot het wetsvoorstel is de uitbraak van varkenspest
in 1997 geweest, maar van het begin af zijn aspecten als de verbetering van
de kwaliteit van milieu, natuur en landschap en van de ruimtelijke kwaliteit
van de concentratiegebieden van groot belang geweest en als doelen van de
reconstructie aangemerkt. Zo is al in de eerste beleidsvoornemens met betrekking
tot de reconstructie, zoals de toenmalige Minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij deze op 12 december 1997 aan de Kamer heeft gezonden (kamerstukken
II, 1997/98, 25 746, nr. 25) de integrale aanpak van de problemen in
de concentratiegebieden centraal gesteld. Het is ontegenzeggelijk zo dat in
de loop van het proces accentverschuivingen hebben plaatsgevonden, maar dit
betreft naar ons oordeel vooral de benadering van de problematiek. Daarbij
werd oorspronkelijk een accent gelegd op de vermindering van de veterinaire
kwetsbaarheid van de varkenssector, waarbij als bijkomend effect van de realisatie
van varkensvrije zones een kwaliteitsimpuls voor natuur, bos, landschap, milieu
et cetera werd beoogd. Gaandeweg is daarvoor de huidige benadering in de plaats
gekomen, die de onderlinge samenhang van de verschillende probleemvelden,
de relatie van de problematiek met de concentratie van veehouderij in het
algemeen en het blijvend bieden van perspectief voor de landbouw, mede in
relatie tot het voorgestelde nieuwe mestbeleid, tot uitgangspunten neemt.
Deze benadering doet meer recht aan de ook door de Kamer onderschreven noodzaak
van een integrale en onderling samenhangende aanpak, die uit de aard der zaak
niet beperkt kan blijven tot de varkenshouderijsector, maar betrekking heeft
op de landbouw in den brede en de ruimtelijke voorwaarden voor inpassing van
de landbouw in de concentratiegebieden. In dit perspectief plaatsen wij ook
de constatering van de leden van de fractie van het CDA, die stellen dat de
varkenshouderij niet de enige sector is die verantwoordelijk is voor de ammoniakproblematiek.Wij menen voorts dat met het vooropstellen van louter het verbeteren van
de ruimtelijke structuur voor de varkenshouderij, zoals de leden van de fracties
van de RPF en het GPV doen, een te beperkte invalshoek zou worden gekozen,
een invalshoek die de voorgestelde reconstructie niet ten volle zou kunnen
rechtvaardigen.De leden van de fractie van de PvdA achten het prioriteren van de doelstellingen
in de wet wenselijk. De leden van de fractie van het CDA vragen zich af op
welke wijze en door wie bepaling van urgentie en belangenafweging plaatsvindt
ten aanzien van de reconstructieplannen.In het wetsvoorstel is gekozen voor een andere benadering dan een wettelijke
vastlegging van prioriteiten. Uiteraard zal bij de planvorming en de uitvoering
van de reconstructie aan het stellen van prioriteiten niet kunnen worden ontkomen,
gelet op de eindigheid van de beschikbare middelen. Prioritering zal plaatsvinden
in het kader van de verdere uitwerking op gebiedsniveau. Vanuit de centrale
rol die de provinciebesturen spelen bij de planvorming en uitvoering is het
primair aan de provincies om voor de onderscheiden reconstructiegebieden te
bepalen welk pakket van maatregelen en voorzieningen leidt tot de meest adequate
spreiding van de beleidsinzet over de onderscheiden doelstellingen van de
reconstructie. Op hoofdpunten van beleid zullen wij daarenboven op grond van
artikel 10 van het wetsvoorstel, in overleg met gedeputeerde staten van de
provincies waarin de concentratiegebieden zijn gelegen, beleidsprioriteiten
vaststellen. Hiermee kan een gefaseerde aanpak worden bevorderd waarbij de
eerste aandacht uitgaat naar die aspecten die het meest dringend om oplossing
vragen. Wij verkiezen deze aanpak boven die welke de leden van
de fractie van de PvdA suggereren. Op deze wijze wordt immers een meer flexibele
en op de specifieke problematiek in de onderscheiden reconstructiegebieden
gerichte programmering bevorderd.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen naar de onderlinge
verhouding tussen de rijksuitgangspunten en informeren daarbij ook welke mogelijkheden
er zijn om een reconstructie uit te voeren in andere veehouderijsectoren dan
de varkenshouderij.Zoals wij eerder in deze paragraaf hebben aangegeven, zien wij de voorgestelde
reconstructie als een integrale kwaliteitsimpuls voor de concentratiegebieden
in hun totaliteit. Zij is dan ook niet beperkt tot de varkenshouderij alleen.
Dit komt ook naar voren in de doelstelling van het wetsvoorstel, opgenomen
in artikel 4. De rijksuitgangspunten hangen daarmee nauw samen. De rijksuitgangspunten
bevatten kwalitatieve randvoorwaarden voor de inhoud van de reconstructieplannen
en de daarmee te realiseren ruimtelijke inrichting van de te reconstrueren
gebieden. De onderscheiden rijksuitgangspunten zijn, gelet op de integrale
doelstellingen van de reconstructie, van gelijke waarde en rangorde. Tussen
de rijksuitgangspunten onderling vindt op het niveau van het wetsvoorstel
geen prioritering plaats, maar in de uitwerking van de rijksuitgangspunten
in de reconstructieplannen voor de onderscheiden te reconstrueren gebieden
kunnen wel accentverschillen optreden. Immers, niet in alle reconstructiegebieden
spelen alle in de memorie van toelichting beschreven problemen in dezelfde
mate en in dezelfde onderlinge verhoudingen. Verdrogingsproblemen bijvoorbeeld
kunnen in een bepaald reconstructiegebied groter zijn dan in een ander reconstructiegebied.
De onderlinge verhouding van de onderscheiden uitgangspunten zal dan ook per
reconstructieplan verschillend zijn.De leden van de fractie van de VVD vragen zich af hoe de beoogde verbetering
van de economische structuur gestalte krijgt in het wetsvoorstel. De leden
van de fractie van het CDA-fractie vragen hoe met het wetsvoorstel versterking
en vernieuwing bereikt moet worden.Met de voorgestelde reconstructie wordt een verbeterde, evenwichtiger
inrichting van de te reconstrueren onderdelen van de concentratiegebieden
nagestreefd ter verbetering van de kwaliteit van natuur, bos, landschap en
milieu en van de wijze waarop de landbouw, in het bijzonder de veehouderij
daarin kan worden ingepast. De daarmee te bereiken algehele verbetering van
de ruimtelijke kwaliteit van deze gebieden zal de woon-, werk- en leefomstandigheden
aldaar ten goede komen. Daarmee leidt de reconstructie niet alleen tot een
nieuw ontwikkelingsperspectief voor de landbouw, maar zal deze ook impulsen
geven aan de ontwikkeling of versterking van andere economische sectoren zoals
recreatie en toerisme.1.3 Procedurele aspectenDe leden van de fractie van de VVD vragen een uitgebreider inzicht in
de adviezen die door verschillende organisaties en bestuursorganen zijn gegeven.Het wetsvoorstel is in nauw overleg, zowel op ambtelijk als op politiek
niveau, met vertegenwoordigers van de betrokken provincies voorbereid. Dit
betrof alle onderscheiden fasen van voorbereiding. Uitgangspunt daarbij is
geweest dat met het wetsvoorstel de provincies een effectief en bruikbaar
instrumentarium ter beschikking moeten krijgen om samen met andere overheden
en maatschappelijke organisaties oplossingen te kunnen vinden voor de complexe
en veelal onderling samenhangende problemen in het landelijk gebied
ten aanzien van natuur, milieu en de landbouw in al zijn facetten. Met de
provincies is de provinciale rol bij de planvorming uitgebreid besproken,
evenals de programmerings- en financieringssystematiek. Ook zijn de in de
bijlage bij het wetsvoorstel opgenomen rijksuitgangspunten met de provincies
afgestemd. Naar aanleiding van opmerkingen van de provincies daarover zijn
de rijksuitgangspunten minder gedetailleerd en meer op hoofdlijnen geformuleerd
dan in een voorontwerp van het wetsvoorstel het geval was.Voorts is overleg gevoerd met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten,
de Unie van Waterschappen, met maatschappelijke organisaties en met het Kadaster.
De Unie van Waterschappen kan zich in grote lijnen vinden in het wetsvoorstel.
Van de zijde van de gemeenten is vooral aandacht gevraagd voor de samenloop
met de ruimtelijke ordening en voor de vergunningverlening in het kader van
de uitvoering van reconstructieplannen. Door de VNG is gepleit voor het zoveel
mogelijk behouden van de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten voor de
besluitvorming inzake bestemmingsplannen en vergunningen. De gemeenten betoonden
zich beducht voor de centrale regierol van de provincies op bedoelde terreinen.
Om aan de vrees van de gemeenten tegemoet te komen is in het wetsvoorstel
artikel 14, tweede lid, opgenomen, waarin ter verzekering van een adequate
en tijdige betrokkenheid van de gemeenten in het reconstructieproces, is voorzien
in een bestuursovereenkomst. Met deze voorziening, waarop wij in paragraaf 4.1
van deze nota nog uitvoerig zullen ingaan, wordt ook de positie van de waterschappen
bij de voorbereiding van het reconstructieplan nog eens te meer gewaarborgd.
Overigens blijkt inmiddels in de praktijk dat er een eendrachtige en hechte
samenwerking tot stand is gekomen tussen provincies, gemeenten en andere betrokkenen
in de voorbereiding van de reconstructie, die in afwachting van de totstandkoming
van de Reconstructiewet reeds ter hand is genomen, onder meer in het kader
van de zogenoemde pilotprojecten voor de reconstructie, waarop wij in paragraaf 4.1
van deze nota nog terugkomen, en in het verband van het Bestuurlijk Overleg
Reconstructie Concentratiegebied Oost (BORCO), een overlegplatform van onder
meer de provincies Gelderland, Overijssel en Utrecht, de landbouworganisatie
GLTO, natuur- en milieuorganisaties, gemeenten, waterschappen, de directie
Oost van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en de Inspectie
Milieuhygiëne Oost van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer. In het zuidelijk concentratiegebied functioneren
vergelijkbare overleggremia in de vorm van het Platform reconstructie zandgebieden
Noord-Brabant en het Platform reconstructie Limburg.Overleg met de maatschappelijke organisaties vond plaats via het Landelijk
Overlegplatform Groene Ruimte (LOGR). Daarin zijn vertegenwoordigd LTO-Nederland,
Stichting Natuur en Milieu, de ANWB en de Federatie Particulier Grondbezit.
In het Landelijk Overlegplatform Groene Ruimte is, het belang naar voren gebracht
van een snelle uitvoering, van het vinden van een goed draagvlak voor de reconstructie
in de gebieden die het aangaat en van commitment van de provincies, gemeenten,
waterschappen en andere betrokken belangenorganisaties. Aandacht is gevraagd
voor het meekoppelen van bestaand gebiedsgericht beleid in de reconstructie
en vooral voor een goede en tijdige afstemming met andere regelgeving, met
name op het gebied van milieu. Voor de gewenste snelheid in de uitvoering
bevat het wetsvoorstel naar ons oordeel voldoende instrumenten, zoals onder
meer de regeling met betrekking tot de planologische doorwerking van reconstructieplannen
en de mogelijkheden tot coördinatie van besluitvorming over vergunningen,
ontheffingen en andere uitvoeringsbesluiten. De door het LOGR genoemde meekoppeling
van bestaand gebiedsgericht beleid wordt voldoende gewaarborgd doordat alle
bij dat beleid betrokken actoren – gemeenten, provincies en maatschappelijke
organisaties – ook bij de opstelling van reconstructieplannen zullen
zijn betrokken. Over de afstemming met de milieuregelgeving, in het bijzonder
waar het ammoniak betreft, heeft nog afzonderlijk overleg plaatsgevonden met
de Stichting Natuur en Milieu en LTO-Nederland. In het LOGR is voorts aangedrongen
op voortvarendheid bij het totstandbrengen van de wet.Met het Kadaster hebben vooral technische besprekingen plaatsgevonden
over de voorgestelde artikelen voor de procedure van de uitvoering van herverkaveling.
Wij verwijzen dienaangaande naar hetgeen daarover nader wordt opgemerkt in
paragraaf 4.4 van deze nota.2. CUMULATIE VAN PROBLEMEN IN DE CONCENTRATIEGEBIEDEN2.1 Relatie met de Wet herstructurering varkenshouderij
en het stelsel van mestafzetcontractenDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA vragen of het
wetsvoorstel voor de Reconstructiewet nu wel kan worden doorgezet, gelet op
de lopende procedures met betrekking tot de Wet herstructurering varkenshouderij.
De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke wijze de doelstellingen
van de Wet herstructurering varkenshouderij gerealiseerd moeten worden buiten
de concentratiegebieden.Gelet op de ontwikkelingen met betrekking tot de Wet herstructurering
varkenshouderij (Whv), die sinds het uitbrengen van het verslag hebben plaatsgevonden,
hechten wij eraan op deze plaats niet alleen de verhouding tussen het voorliggende
wetsvoorstel en de Whv te schetsen, maar meer ten algemene in te gaan op de
samenhang tussen de reconstructie en het mestbeleid.Bij brief van 10 september 1999 hebben wij de Kamer op de hoogte gesteld
van de voorgestelde nieuwe aanpak van de mestproblematiek (kamerstukken II,
1998/99, 26 729, nr. 1). De achtergrond hiervan is tweeledig:– Op 3 augustus 1999 bracht de Europese Commissie een met redenen
omkleed advies uit, waarin zij vaststelde dat Nederland op een aantal belangrijke
punten nog steeds niet aan de verplichtingen van de Richtlijn 91/676/EEG inzake
de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische
bronnen (verder: de Nitraatrichtlijn) voldoet. In het licht van dit advies
hebben de eerste en derde ondergetekende de conclusie getrokken dat een ingrijpende
bijstelling van het mestbeleid niet uit kan blijven. Duidelijk is dat Nederland
om te voldoen aan zijn verplichtingen van de Nitraatrichtlijn verdergaande
aanscherpingen moet doorvoeren dan die welke op 2 december 1998 bij de Kamer
werden aangekondigd (kamerstukken II, 1998/99, 24 445, nr. 43) en waarvoor
thans al wettelijke maatregelen in procedure zijn gebracht (kamerstukken II,
1999/2000, 26 840). Dit mondde uit in het maatregelenpakket, verwoord
in genoemde brief van 10 september 1999, waarin een centrale plaats wordt
ingenomen door het voorgestelde stelsel van afzetcontracten.– Naast het genoemde met reden omkleed advies waren de opeenvolgende
rechterlijke uitspraken met betrekking tot de Whv, waarop de hier aan het
woord zijnde leden doelen, aanleiding voor de voorgestelde wijzigingen in
de aanpak van de mestproblematiek. Ingevolge deze uitspraken was in de periode
van 23 februari 1999 tot 20 januari 2000 een rechterlijk gebod van kracht
om de hoofdstukken II, III en IV van de Whv ten aanzien van de leden van de
NVV buiten toepassing te laten. Het rechterlijke gebod betekende dat de Staat
gedurende de genoemde periode niet meer beschikte over de in de
Whv opgenomen instrumenten om het productieplafond voor het aantal varkens
dat op een bedrijf mag worden gehouden, te handhaven. Hoewel dit formeel alleen
gold ten aanzien van NVV-leden, kon uit een oogpunt van rechtsgelijkheid op
dit punt geen onderscheid worden gemaakt tussen NVV-leden en niet-NVV-leden.
Ook de aan het varkensrecht gekoppelde reductie-instrumenten, onder meer de
generieke kortingen, konden niet worden geëffectueerd.Inmiddels is met het arrest dat het Haagse gerechtshof op 20 januari 2000
heeft gewezen van rechtswege de situatie van vóór 23 december
1998 herleefd. Het plafond van het varkensrecht, inclusief de 10%-korting,
geldt weer onverkort ten aanzien van alle varkenshouders. Ook de correctie
van het niet-grondgebonden mestproductierecht voor de vervallen latente ruimte
wordt geacht sedert 1 september 1998 een feit te zijn geweest. De zogenoemde
tweede generieke korting op het varkensrecht zal evenwel – uit een oogpunt
van rechtsgelijkheid – niet alleen ten aanzien van de 7 individuele
NVV-leden die de procedure hebben aangespannen, maar ook ten aanzien van andere
varkenshouders buiten toepassing moeten worden gelaten.Over de gevolgen van de verschillende rechterlijke uitspraken is de Tweede
Kamer door de eerste ondergetekende dan wel zijn ambtsvoorganger geïnformeerd
bij brieven van 24 december 1998, van 11 januari, 26 februari, 7 mei, 14 juni,
28 juni, 16 juli en 25 november 1999 en van 1 februari 2000 (kamerstukken
II, 25 448, nrs. 13, 14, 21, 29, 32, 33, 34, 35, 38 en 39).Een en ander betekende ondertussen wel dat medio 1999 door de regering
moest worden geconstateerd dat nog nauwelijks of geen voortgang was geboekt
bij de realisatie van de noodzakelijke reductie van de mestproductie met 14
miljoen kilogram fosfaat vóór 2002. De situatie was eens temeer
ernstig, nu, zoals is aangegeven in de meergenoemde brief van 10 september
1999, de aanscherping van de mestnormering overeenkomstig de Nitraatrichtlijn
leidt tot minder aanwendings- en afzetmogelijkheden voor mest op grond in
Nederland en betekent dat het geprognosticeerde overschot uiteindelijk zal
uitkomen op 24 miljoen kilogram fosfaat, ofwel 48 miljoen kilogram stikstof.
Gegeven de stagnering van de aanpak van de mestoverschotproblematiek die het
gevolg was van de rechterlijke uitspraken en de daarmee samenhangende onzekerheden
en gelet op de gevolgen voor het mestoverschot van de noodzakelijke aanscherping
van de mestnormering overeenkomstig de Nitraatrichtlijn, kon ook een herbezinning
op het volume-instrumentarium van de mestwetgeving niet uitblijven. Ook het
hofarrest van 20 januari 2000 verandert daaraan niets wezenlijk. De bijdrage
van de 10%-korting aan de vermindering van het geprognosticeerde mestoverschot
van 24 miljoen kilogram fosfaat is beperkt, naar schatting maximaal 2,5 miljoen
kilogram fosfaat. Daar komt bij dat de Whv slechts op één sector
betrekking heeft. In de gegeven situatie, waarbij ook voor de andere veehouderijsectoren
dan de varkenssector, aanvullende maatregelen noodzakelijk blijken te zijn,
ligt het in de rede om te kiezen voor een integrale benadering, gericht op
alle sectoren en daarbij te kiezen voor een systeem waarbij een meer directe
relatie wordt gelegd tussen enerzijds de mestproductie en anderzijds de aanwendings-
en afzetmogelijkheden voor mest en daarvoor aan te sluiten bij de normen van
de nitraatrichtlijn. Daarom heeft de regering gekozen voor de inzet van een
nieuw volume-instrumentarium, te weten het stelsel van mestafzetovereenkomsten.
Dit stelsel moet, bij gebleken effectiviteit op termijn het bestaande volume-instrumentarium
van mestproductierechten, pluimveerechten en varkensrechten volledig vervangen.
Vooralsnog gaan wij ervan uit dat deze rechten met ingang van 1 januari 2005
zullen kunnen vervallen. Het voorgestelde mestbeleid en de daarmee samenhangende herstructurering
van de intensieve veehouderij zullen veel ondernemers nopen tot aanpassingen
in hun bedrijfsvoering. Of, en zo ja, welke aanpassingen in het bedrijf noodzakelijk
zijn met het oog op de herstructurering – stoppen, uitbreiden, specialiseren,
enzovoort – is een beslissing die volledig aan de ondernemer is. De
reconstructie schept een ruimtelijk kader voor de dynamiek die in de veehouderijsectoren
ontstaat als gevolg van dergelijke ondernemersbeslissingen, welk kader tegemoet
beoogt te komen zowel aan de behoefte aan ontwikkelingsmogelijkheden voor
de veehouderij als aan andere reconstructiedoelen zoals de verbetering van
de kwaliteit van bos, natuur, landschap en milieu. Met de aanpassingen in
het mestbeleid komt gelet op het voorgaande geen wezenlijke verandering in
de betekenis van de herstructureringen in de veehouderij als motor van het
reconstructieproces, zoals deze in de memorie van toelichting werd aangegeven.Evenals het stelsel van de Whv, heeft het in de bovengenoemde brief van
10 september jl. uiteengezette mestbeleid betrekking op het gehele Nederlandse
grondgebied, waarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen de concentratiegebieden
en de rest van Nederland. De Reconstructiewet moet daarentegen vooral, via
een integrale gebiedsaanpak, een oplossing bieden voor de specifieke problematiek
in de concentratiegebieden op terreinen als milieu, natuur, landschap, en
ruimtelijke ordening. Een problematiek die onmiddellijk verband houdt met
de grote concentratie van intensieve veehouderijbedrijven in deze gebieden –
overigens niet alleen van varkensbedrijven –, waardoor deze gebieden
zich onderscheiden van de rest van Nederland. Het voorgestelde generieke mestbeleid
en het voorliggende wetsvoorstel waarmee de specifieke problematiek die samenhangt
met de grote dichtheid van de intensieve veehouderij in de concentratiegebieden
kan worden aangepakt zien wij in dit verband als twee onlosmakelijk met elkaar
verbonden trajecten die elkaar wederzijds zullen aanvullen en versterken:
zonder het mestbeleid zal de voor reconstructie noodzakelijke dynamiek in
de veehouderij niet ontstaan, en omgekeerd is voor het welslagen van het mestbeleid,
met al zijn consequenties voor de veehouderij, juist in de concentratiegebieden
met hun hoge veedichtheid het bieden van voldoende ruimtelijke ontwikkelingsperspectieven
door middel van de voorgestelde reconstructie onontbeerlijk. In antwoord op
de daartoe strekkende vraag van de leden van de fractie van de SGP merken
wij dan ook op dat wij met dit wetsvoorstel niet de bedoeling hebben een opmaat
te creëren voor een met de reconstructie vergelijkbare ingreep in andere
regio's. 2.2 Het behoud van groene ruimte buiten de EHS in de concentratiegebiedenDe leden van de fractie van GroenLinks vragen om een concrete uitwerking
van beschermingsmaatregelen van groene gebieden buiten de EHS. Deze leden
achten de in de memorie van toelichting geschetste corridorbenadering geen
voldoende garantie daarvoor en vinden dat een betere sturing nodig is. Zij
wijzen er in dit verband ook op dat het wetsvoorstel uitbreiding van de mogelijkheden
van de sector buiten de concentratiegebieden niet uitsluit.Wij delen de mening van de hier aan het woord zijnde leden, dat in het
kader van het voorliggende wetsvoorstel een betere sturing nodig is voor de
bescherming van groene gebieden buiten de EHS, niet. De contouren van de EHS
zijn door het Rijk aangegeven in de PKB Structuurschema Groene Ruimte (verder:
SGR). Binnen deze zogenoemde «bruto-EHS» geschiedt de concrete
begrenzing van de EHS door de provincies. Deze begrenzing is thans voor ruim
80% gereed. Daarnaast is een uitwerking op kaart van zo goed
als alle verbindingszones uit het Natuurbeleidsplan gereedgekomen. Momenteel
zijn alle twaalf provincies bezig om voor de EHS en de natuur- en boselementen
daarbuiten aan te geven welke doelen nagestreefd worden. De tweede ondergetekende
heeft hierover geregeld overleg met de provinciebesturen, waarin ondermeer
knelpunten in de realisatie van de EHS en eventuele noodzakelijke aanpassingen
van de rijksinzichten (in de vorm van taakstellingen en locaties) aan de orde
komen, mede in het licht van de nog uit te brengen nota Natuur, Bos en Landschap
in de 21e eeuw (NBL21) en de daarmee samenhangende herziening van het SGR.Voor zover groene gebieden die niet behoren tot de «bruto-EHS»
niet op enige andere wijze in vigerend rijksbeleid als bijzondere gebiedscategorie
zijn aangeduid, bijvoorbeeld als waardevol cultuurlandschap of als gebied
met een te behouden karakteristieke openheid, achten wij het onjuist om op
het niveau van het Rijk beperkingen aan te brengen in de vrijheid van andere
overheden om het beleid ten aanzien van dergelijke gebieden te bepalen. Voorts
zij opgemerkt dat het bestaande ruimtelijk instrumentarium de gemeenten en
provincies voldoende mogelijkheden biedt om groene gebieden buiten de EHS
groen te houden. Wij zien daarom geen aanleiding om in het onderhavige wetsvoorstel
specifieke voorzieningen terzake te treffen. Hierbij zij opgemerkt dat de
waarde van bestaande groene gebieden buiten de EHS bij de opstelling van reconstructieplannen
wel degelijk in de overwegingen kan worden betrokken vanuit de reconstructiedoelstelling
van de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van de concentratiegebieden
in het algemeen.De door de leden van de fractie van GroenLinks bedoelde uiteenzetting
in de memorie van toelichting over de corridorbenadering verwijst naar een
algemeen concept, dat in het regeerakkoord is genoemd in het kader van de
Stedenland-plus-benadering als nader uit te werken punt voor de Vijfde Nota
Ruimtelijke Ordening. Dit concept betreft de ontwikkeling van enkele ruimtelijke
corridors, waar vervoers- en verstedelijkingsontwikkelingen samenkomen. Met
de bedoelde passage wordt niet meer betoogd dan dat een corridorbenadering
positieve effecten kan hebben voor de ruimtelijke structuur en inrichting.
Bundeling van ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld verstedelijking en vervoersontwikkeling,
kan ter plekke bijdragen aan vergroting van dynamiek en bedrijvigheid en elders
de druk op open ruimten doen afnemen.In verband met het laatste punt waar de leden van de fractie van GroenLinks
op wijzen, willen wij benadrukken dat tot de doelen van het onderhavige wetsvoorstel
niet behoort het tegengaan van de uitbreiding van veehouderijactiviteiten
buiten de concentratiegebieden. Het betreft hier een wetsvoorstel dat de grondslag
biedt voor de inzet van inrichtingsmaatregelen en stimulerende maatregelen
in de concentratiegebieden.2.3 Veterinaire kwetsbaarheidDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA, de RPF en het GPV
en de SGP stellen alle nadere vragen naar de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het vormen van varkensvrije zones. De leden van de fracties van de PvdA
en de VVD vragen of de onderzoeken «Eindevaluatie Varkenspest»
en het scenario-onderzoek van ID-DLO de varkensvrije zones in voldoende mate
rechtvaardigen.Uit de Eindevaluatie varkenspest blijkt genoegzaam dat compartimentering
in samenhang met de binnen die compartimenten geldende vervoersbeperkingen
een remmend effect heeft gehad op de verspreiding van het varkenspestvirus.
Dit rechtvaardigt naar ons oordeel een beleid gericht op de totstandkoming
van varkensvrije zones, vooral ook omdat daarmee «winst»
behaald kan worden voor andere doeleinden welke met dit voorstel worden nagestreefd,
zoals de totstandkoming van de EHS. In geval van een uitbraak van dierziekten
kunnen varkensvrije zones een remmende werking hebben op verspreiding van
dierziekten via de lucht. Bij een uitbraak zal steeds een samenstel van maatregelen
dienen te worden genomen, waaronder vervoersverboden. Er zal naar worden gestreefd
om de geografisch bepaalde maatregelen aan te laten sluiten bij de door de
reconstructie te verwezenlijken compartimentering. Hiermee is naar ons oordeel
ook antwoord gegeven op de vraag van de leden van de fracties van de RPF en
het GPV of het systeem van compartimenten na uitbraak van varkenspest nog
voldoende garanties biedt om maatregelen te nemen.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, GroenLinks en de SGP vragen
welke bestrijdingsstrategie met betrekking tot de varkenspest het meest doelmatig
moet worden geacht, een strategie gebaseerd op vooraf vastgestelde clusters
of een tijdige en effectieve ruiming rondom een besmet bedrijf.Anders dan de hier aan het woord zijnde leden kennelijk van oordeel zijn,
is een keuze tussen een stelsel van clusters en het stelsel van maatregelen
die op grond van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren kunnen worden
genomen als eenmaal een uitbraak van dierziekten heeft plaatsgevonden naar
onze mening in het kader van het voorliggende wetsvoorstel niet aan de orde.
Met het instellen van varkensvrije zones wordt een ruimtelijke structuur nagestreefd
die verspreiding van dierziekten op meer natuurlijke weg kan beperken. Deze
ruimtelijke structuur kan daarnaast, als een uitbraak heeft plaatsgevonden,
de effectiviteit van het instrumentarium van de Gezondheids- en welzijnswet
versterken.De leden van de fracties van de PvdA en de VVD hebben behoefte aan een
nadere onderbouwing van het nut van varkensvrije zones in relatie tot de mogelijkheid
van vaccinatie tegen klassieke varkenspest. De leden van de fracties van de
VVD, van D66 en van GroenLinks vragen of er bij een eventuele uitbraak van
klassieke varkenspest in een compartiment gevaccineerd mag worden met een
markervaccin zonder dat dit consequenties heeft voor de export van vlees en
vee in de rest van Nederland, en wat het standpunt binnen de EU is ten aanzien
van vaccinatie.De eerste en tweede ondergetekenden zijn voorstander van het gebruik van
markervaccins bij noodentingen. Daarmee kunnen de negatieve consequenties
van een dierziekte- uitbraak, zoals het doden van grote aantallen dieren en
het opleggen van forse exportbeperkingen worden beperkt, evenals de financiële
lasten die daaraan zijn verbonden. De ervaringen die zijn opgedaan bij de
uitbraak van klassieke varkenspest van 1997 tonen aan dat de traditionele
aanpak van bestrijding van deze ziekte raakt aan de grenzen van hetgeen maatschappelijk
verantwoord en acceptabel is. Niettemin kent ook het enten een aantal bezwaren,
zowel van technische aard als op het vlak van eventuele gevolgen van enting
voor de exportmogelijkheden, waarvoor vooral in Europees verband oplossingen
dienen te worden gezocht. Verwezen zij naar hetgeen hieromtrent is opgemerkt
in het Beleidsbesluit diergezondheid (kamerstukken II 1998/99, 26 361,
nr. 1)In het Beleidsbesluit diergezondheid is ook het vigerend EU-beleid inzake
non-vaccinatie uiteengezet waarbij is opgemerkt dat dit beleid gezien de ontwikkelingen
in de veehouderij om heroverweging vraagt. In het kader van een door de Europese
Commissie geëntameerde aanpassing van de richtlijn 80/217/EG van de Raad
tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van klassieke
varkenspest (PbEG L 047), stelt Nederland zich op het standpunt
dat de mogelijkheid moet worden geboden om noodvaccinatie met goedgekeurde
markervaccins toe te passen. Op dit moment overigens zijn de ontwikkelde markervaccins
in combinatie met de bijbehorende testen nog onvoldoende betrouwbaar.In het verband van het Office International des Episonierres (OIE) is
eveneens de toepassing van markervaccins ter sprake gebracht. In 1998 is in
de Regionale Commissie Europa van de OIE een resolutie aangenomen waarin de
intentie wordt uitgesproken om bij klassieke varkenspest noodvaccinaties met
markervaccins toe te staan. In de vergadering van het General Committee van
de OIE van mei 1999 is een resolutie aangenomen waarin wordt bevestigd dat
de ontwikkeling van en het onderzoek naar vaccins gecontinueerd dient te worden.Gelet op het voorgaande is noodvaccinatie tegen klassieke varkenspest
op termijn niet uitgesloten, maar moet er van worden uitgegaan dat een eventueel
einde van het Europese non-vaccinatiebeleid voorshands nog niet in zicht is.
De vorming van varkensvrije zones is ook voor het geval dat vaccinatie op
enig moment zal worden toegestaan niet zinledig. De door middel van varkensvrije
zones te realiseren compartimentering heeft immers ten doel de verspreiding
van dierziekten te voorkomen en kan aldus de omvang van eventuele noodentingen
in geografische zin beperken.Volgens Rijksuitgangspunt A.2 wordt bij de vorming van de varkensvrije
zone rekening gehouden met de bestaande transportstromen. De leden van de
fracties van de RPF en het GPV vragen in dit verband of de transportstromen
van dieren voldoende bekend zijn, of transporten over korte afstanden plaatsvinden
en of het patroon van de stromen redelijk constant is. De leden van de fractie
van de SGP vragen voorts of in het functioneren van de Maas/Waalgrens, als
grens voor het door de Europese Commissie ingestelde exportverbod, een argument
is gelegen voor het instellen van deze varkensvrije zones. In dit verband
vragen de leden van de fracties van de VVD en van de SGP of de Europese Commissie
de varkensvrije zone zal hanteren als grens voor het toepassingsgebied van
een eventueel exportverbod.Het doel van varkensvrije zones is verspreiding van dierziekten te beperken.
Met het oog op verspreiding door de lucht zijn ten aanzien van de omvang van
die zones daartoe in de voorgestelde rijksuitgangspunten een aantal criteria
ontwikkeld. Deze betreffen de minimale breedte van die zones en de ligging
ervan. Een van de criteria, mede ingegeven vanuit de wens in het kader van
de reconstructie problemen in hun onderlinge samenhang op te lossen, is dat
bij de planning van die zones zoveel mogelijk moet worden aangesloten bij
de EHS of bestaande natuurlijke barrières van enige omvang. Tot die
laatste behoren ook de grote rivieren. Daarnaast dient, voorzover dat mogelijk
en zinvol is, rekening te worden gehouden met bestaande transportstromen.
Varkenshouders onderhouden veelal vaste relaties met een beperkt aantal toeleveranciers
en/of afnemers, en in het algemeen over een beperkte afstand. Deze transportstromen
zijn derhalve redelijk constant en in grote lijnen ook algemeen bekend. Daarnaast
wijzen wij erop dat bij de bepaling van de bestaande transportstromen in het
kader van de voorbereiding van het reconstructieplan het provinciebestuur
niet alleen staat, aangezien daarbij ook het agrarisch bedrijfsleven –
in het bijzonder via de reconstructiecommissie – zal worden betrokken.
In de afgelopen periode van de klassieke varkenspest heeft de Maas/Waalgrens
effectief gefunctioneerd. Met de varkensvrije zones zoals voorgesteld in het
wetsvoorstel kan een zelfde effect bereikt worden met het oog op het vaststellen
van benodigde maatregelen na uitbraak van dierziekten. Hoe groot dat effect
zal zijn, zal steeds moeten worden beoordeeld tegen de achtergrond van de
feiten die zich dan voordoen. Het is momenteel niet duidelijk hoe de Europese Commissie het bestaan van varkensvrije zones zal hanteren bij het
nemen van maatregelen in het geval van uitbraak van dierziekten.De leden van de fractie van de VVD merken op dat er op het moment van
de uitbraak van de varkenspest in 1997 reeds een groot aantal bedrijven besmet
was voordat de definitieve diagnose werd vastgesteld. Zij vragen in hoeverre
is overwogen om de financiële middelen voor de varkensvrije zones te
investeren in een verbetering van de diagnostiek, zodat een uitbraak sneller
kan worden opgespoord.Terzake van de aanwending van financiële middelen in het kader van
het beleid gericht op het voorkomen van dierziekten, is in het meergenoemde
Beleidsbesluit diergezondheid een kader geschetst. Voorshands acht de eerste
ondergetekende deze middelen voldoende toereikend. Voor de verbetering van
de diagnostiek, epidemiologisch onderzoek en vaccinatie terzake van klassieke
varkenspest is ca. 4 miljoen gulden vrijgemaakt. In ieder geval zou het naar
ons oordeel ongewenst zijn, mede in het licht van de kabinetsbesluiten over
de aanwending van de zogenoemde ICES-middelen voor de reconstructie, om gelden
voor de reconstructie gericht aan te wenden voor het dierziektepreventiebeleid
in engere zin, waar de hier aan het woord zijnde leden op doelen. De bedoelde
ICES-middelen zijn bestemd om aangewend te worden voor onderling samenhangende
oplossingen voor verschillende gebiedsspecifieke problemen.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en GroenLinks vragen om de
redenen waarom aan de landsgrenzen niet tot een varkensvrije zone behoeft
te worden gekomen.Varkensvrije zones langs de grens zijn niet noodzakelijk omdat de EU zich
in het kader van dierziektebestrijding en het nemen van maatregelen terzake
richt tot de onderscheiden lidstaten. Het instellen van varkensvrije zones
dient in dit verband dan ook tot een compartimentering van de Nederlandse
varkenssector, waarbij tevens andere – nationale – doeleinden
worden gediend, zoals de vorming van de EHS. Overigens brengt de communautaire
regelgeving met zich dat bij een eventuele uitbraak van dierziekten in grensstreken
ook door de aangrenzende lidstaat in voorkomend geval maatregelen dienen te
worden genomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor de verplichting tot vaststelling
van beschermings- en toezichtsgebieden met een straal van tenminste 3 en 10
km rond de besmettingshaard. Indien een uitbraak binnen een straal van 10
km van de grens wordt geconstateerd, zal in het buurland het resterende beschermings-
en of toezichtsgebied moeten worden aangewezen.De leden van de fractie van D66 wensen geïnformeerd te worden over
de veterinaire controle bij import van varkens en varkensvlees vooral van
buiten de EU.De importcontrole voor varkensvlees is gebaseerd op Richtlijn 97/78/EG
van de Raad van de Europese Unie van 18 december 1998, tot vaststelling van
de beginselen voor de organisatie van de veterinaire controles voor producten
die uit derde landen in de Gemeenschap worden binnengebracht (PbEG L024).
Deze controle vindt plaats aan de buitengrens van de EU, in één
van de zogenaamde Border Inspection Posts die in alle lidstaten van de EU
zijn ingericht. De controle bestaat ingevolge artikel 4 van genoemde richtlijn
uit drie delen: de documentcontrole, de fysieke controle van de lading en
de materiële controle. In de praktijk wordt een op de vijf zendingen
volledig gecontroleerd. In crisissituaties, bijvoorbeeld een uitbraak van
klassieke varkenspest in een derde land, treedt het zogenoemde Rapid Alert
Systeem in werking. Het Permanent Veterinair Comité van de EU stelt
vast welke vrijwaringsmaatregelen ten aanzien van het desbetreffende
derde land moeten worden genomen. Dit kan resulteren in een gedeeltelijk of
algeheel exportverbod naar de EU. De genomen vrijwaringsmaatregelen worden
ter kennis gebracht van de Border Inspection Posts, die hun inspecties hierop
aanpassen.De leden van de fractie van de PvdA vragen of het de bedoeling is de varkensvrije
zones samen te laten vallen met de EHS, en zo ja, op welke wijze dit bereikt
dient te worden. Wordt dit overgelaten aan de provincies of opgenomen in de
rijksuitgangspunten? De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af
of niet een sterkere rijksregie moet plaatsvinden ten aanzien van de vorming
van varkensvrije zones.Het is de bedoeling de varkensvrije zones zoveel mogelijk te laten samen
vallen met de bestaande en de te ontwikkelen EHS, hetgeen is verwoord onder
punt A.3 in de rijksuitgangspunten die in de bijlage bij het wetsvoorstel
zijn opgenomen. Hieraan zullen de reconstructieplannen worden getoetst. Naar
ons oordeel is een scherpere rijkssturing terzake niet nodig. Meer stringente
rijkssturing op dit punt zou bovendien niet passen bij de primaire verantwoordelijkheid
van de provinciebesturen voor de concrete begrenzing van de EHS. Voorts wordt
de exacte plaatsbepaling van de varkensvrije zones, en daarmee ook de mate
waarin op de EHS kan worden aangesloten in sterke mate bepaald door regionale
factoren, die op het niveau van de provincie beter kunnen worden beoordeeld
dan op rijksniveau.De leden van de fractie van de VVD vragen in hoeverre met dit wetsontwerp
een verlaging van de concentratiegraad van de varkenshouderijen wordt beoogd
en in hoeverre dit wetsontwerp voorziet in een vermindering van sterk gespecialiseerde
bedrijven.Dit wetsvoorstel beoogt onder andere voorwaarden te scheppen voor de ontwikkeling
van een duurzame landbouw, welke verantwoord is ingepast in het landschap,
rekening houdend met de randvoorwaarden van milieu. Het sluit daarbij intensieve
veehouderij in de concentratiegebieden niet uit, maar beoogt de aaneenrijging
van varkenshouderijen, die leidt tot veterinaire kwetsbaarheid en hoge milieudruk
op bossen en natuur te doorbreken. Of het wetsvoorstel leidt tot een vermindering
van de specialisatiegraad van bedrijven is op voorhand niet te zeggen. De
reconstructie is op een dergelijke vermindering als zodanig niet gericht.
Dit is afhankelijk van beslissingen die individuele ondernemers nemen over
de vraag of, en zo ja, op welke wijze zij hun bedrijfsuitoefening in het licht
van de reconstructie zouden moeten aanpassen.2.4 Waterhuishouding en verdrogingDe leden van de fractie van D66 missen ten aanzien van waterhuishouding
en verdroging de interventie via centrale regie. Deze leden wijzen erop dat
er vele verschillende regimes gelden terzake van beregening. Zij menen dat
de landelijk erkende noodzaak om verdroging tegen te gaan zich slecht verdraagt
met de afwezigheid van de centrale overheid. Tevens vragen deze leden om informatie
over landelijke regelgeving en coördinatie op dit punt.Wij merken op dat een landelijk erkende noodzaak tot het nemen van maatregelen
niet vanzelfsprekend behoeft te leiden tot interventie op rijksniveau. Op
het gebied van de waterhuishouding en het bestrijden van verdroging is een
belangrijke taak weggelegd voor de provinciale besturen en de waterschappen,
die voor de kosten van inrichtingsmaatregelen in het kader van de verdrogingsbestrijding
een rijksbijdrage kunnen ontvangen op basis van de Regeling gebiedsgerichte
bestrijding verdroging. Van de landelijke regelgeving is vooral
de Wet op de waterhuishouding van belang. Op grond van deze wet zijn de provincies
verantwoordelijk voor het waterbeheer. Zij dienen daartoe ingevolge artikel
7 van de Wet op de waterhuishouding provinciale waterhuishoudingsplannen op
te stellen. De onttrekking van water aan oppervlaktewateren kan vervolgens
door de provincie aan een vergunning worden gebonden (art. 24 Wet op de waterhuishouding).
De Grondwaterwet voorziet voorts in een stelsel van vergunningen voor het
onttrekken van grondwater, zowel ten behoeve van drink- en industriewater
als ten behoeve van beregening (artikel 14 Grondwaterwet). Ook hierbij is
de provincie het bevoegd gezag. Bij de beslissing omtrent deze vergunning
wordt rekening gehouden met het provinciale waterhuishoudingsplan. Voor de
onttrekking van grondwater ten behoeve van beregening kunnen de provincies
daarenboven krachtens artikel 15a van de Grondwaterwet algemene regels opstellen,
die mede afhankelijk gesteld kunnen worden van de kenmerken en karakteristieken
van het regionale watersysteem en de betrokken functies in het gebied. Verder
hebben de waterschappen een belangrijke rol bij het kwantitatieve waterbeheer,
onder andere het peilbeheer. De waterschappen staan op grond van de Waterschapswet
onder provinciaal toezicht.De provincies en waterschappen dienen bij de vervulling van de hun opgedragen
taken het rijksbeleid in acht te nemen, zoals dat met name is vastgelegd in
de Vierde Nota Waterhuishouding (kamerstukken II 1998/99, 26 401, nr.
1) en het Derde Nationaal Milieubeleidsplan (NMP3). In deze beleidsnota's
wordt benadrukt dat de watersysteembenadering meer het leidend principe dient
te worden bij de ruimtelijke afstemming en inrichting van (gebruiks)functies
in het landelijk gebied. In het NMP3 heeft het Rijk een reductiedoelstelling
opgenomen van 40% vermindering van het verdroogd areaal in de periode van
1985 tot 2010. Met het nationaal waterhuishoudingsbeleid zullen de provincies
ook in het kader van het onderhavige wetsvoorstel, bij de opstelling van reconstructieplannen,
rekening moeten houden. In de voorgestelde rijksuitgangspunten wordt in onderdeel
C uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor de waterhuishouding in al haar facetten,
hetgeen ook zal kunnen worden getoetst in het kader van de ministeriële
goedkeuring die voor elk reconstructieplan vereist is.2.5 Ruimtelijke kwaliteitDe leden van de fractie van D66 vragen om een passage over het behoud
van klassieke buitenplaatsen en over te ontwikkelen nieuwe landgoederen. Tevens
stellen deze leden de vraag of nieuwe landgoederen met ontwikkelingsmodellen
met een looptijd van 5–10 jaar in een reconstructieplan kunnen worden
ingepast.Met de reconstructie wordt het behoud en verbetering van de ruimtelijke
kwaliteit beoogd. Daaronder moet ook de cultuurhistorische kenmerkendheid
van landschapsstructuren worden gerekend. Klassieke buitenplaatsen kunnen
in voorkomend geval in het reconstructieplan worden geïntegreerd. In
het kader van de reconstructie zullen daarnaast nieuwe landschappelijke structuren
kunnen worden bevorderd. De reconstructie biedt provincies en gemeenten goede
mogelijkheden om daartoe voorzieningen te treffen, bijvoorbeeld door als onderdeel
van een reconstructieplan de ontwikkeling van nieuwe landgoederen in het te
reconstrueren gebied op te nemen, zoals door de hier aan het woord zijnde
leden werd gesuggereerd. 2.6 Sociaal-economische aspectenDe leden van de fractie van het CDA merken op dat een goed flankerend
sociaal-economisch beleid aan het draagvlak kan bijdragen. Zij vragen een
duidelijke uiteenzetting omtrent de concrete inhoud, omvang, breedte en beschikbare
middelen van dit flankerend beleid.Zoals wij in paragraaf 2.1 hebben aangegeven, vormt de reconstructie
het complement van het voorgestelde mestbeleid. In de meergenoemde brief aan
de Tweede Kamer van 10 september jl. zijn in paragraaf 9 onze voornemens
geschetst met betrekking tot een pakket aan flankerende maatregelen ten behoeve
van de herstructurering van de veehouderij; bij brief van 25 februari jongstleden
hebben wij de Tweede Kamer op de hoogte gesteld van de wijze waarop deze voornemens
inmiddels zijn uitgewerkt. Onderdelen van het pakket flankerende maatregelen
zijn een sociaal-economisch plan, een generieke bedrijfsbeëindigingsregeling,
alsmede maatregelen ter oplossing van fiscale knelpunten die zich voordoen
bij bedrijfsbeëindiging en -ontwikkeling. Voor de exacte inhoud en opzet
van deze maatregelen, de financiële dekking daarvan en de ter beschikking
te stellen bedragen, verwijzen wij naar de evengenoemde brief van 25 februari.
De genoemde maatregelen staan vanzelfsprekend ook ter beschikking van de veehouderijbedrijven
in de te reconstrueren gebieden. De reconstructie als zodanig is een faciliterend
instrument dat er mede op is gericht om de veehouderijbedrijven in de concentratiegebieden
in ruimtelijk opzicht mogelijkheden te bieden om aanpassingen in de bedrijfsvoering,
die in het kader van het mestbeleid noodzakelijk zijn, door te voeren. In
die zin zijn de in het kader van reconstructie te realiseren ontwikkelingsmogelijkheden
voor veehouderijen in de concentratiegebieden een aanvulling op het algemene
pakket van flankerende maatregelen in het kader van het voorgestelde mestbeleid.De leden van de fractie van D66 vragen of een venster wordt geopend voor
een verder reikende werking van de wet dan alleen de landbouw. Er wordt in
de memorie van toelichting immers ook verwezen naar mogelijkheden voor de
ontwikkeling van andere economische activiteiten. In samenhang hiermee stellen
deze leden dan ook voor ook ten algemene middelen vrij te maken voor de versterking
van de sociaal-economische structuur van de regio. Tevens stellen zij voor
aan de rijksuitgangspunten toe te voegen dat in het reconstructieplan maatregelen
en voorzieningen worden beschreven om de sociaal-economische perspectieven
in het reconstructiegebied te versterken en dat met name in de bebouwde kernen
maar ook daarbuiten voorwaardenscheppend wordt opgetreden.Hoewel wij begrip kunnen opbrengen voor de suggesties van de leden van
de fractie van D66, menen wij dat hierdoor te zeer een wissel zou worden getrokken
op hetgeen ons met dit wetsvoorstel voor ogen staat. De verbetering van de
sociaal-economische perspectieven is in onze visie vooral een gevolg of anders,
een afgeleide, van de maatregelen en voorzieningen die in het kader van de
reconstructie worden getroffen en waarvoor in het kader van de reconstructie
middelen beschikbaar zijn. Het gaat hier primair om maatregelen en voorzieningen
met betrekking tot de ruimtelijke inrichting van de te reconstrueren gebieden
en voor het verbeteren van de kwaliteit van natuur, milieu, landschap en waterhuishouding
aldaar.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of er verschil in
concurrentiepositie ontstaat tussen bedrijven binnen en buiten de concentratiegebieden,
gezien de financiële stimulansen die in de concentratiegebieden worden
voorgesteld in het kader van de uitvoering van de reconstructie. Naar ons oordeel ontstaat een dergelijk verschil in concurrentiepositie
niet. Het verlenen van steun voor bijvoorbeeld omschakeling van bedrijven
is gerelateerd aan de extra inspanningen die dergelijke bedrijven zich moeten
getroosten, maar mag er niet toe leiden dat in de exploitatie van een dergelijk
bedrijf een concurrentievoorsprong zou ontstaan. Hieraan zal aandacht worden
geschonken bij de vormgeving van het in het kader van de reconstructie nog
op te zetten subsidiestelsel, in welk verband ook acht zal worden geslagen
op de onderlinge verhouding tussen het eerdergenoemde pakket aan flankerende
maatregelen in het kader van het nieuwe mestbeleid en de meer specifieke subsidies
in het kader van reconstructie. Eén en ander is eens te meer noodzakelijk
omdat de Commissie van de Europese Gemeenschappen in het kader van de vereiste
goedkeuring van steunmaatregelen niet zal toestaan dat de hier bedoelde vormen
van steun of een samenloop daarvan zouden leiden tot relatieve concurrentievoordelen.2.7 Ontwikkelingsmogelijkheden van de intensieve veehouderijDe leden van de fracties van de VVD en van het CDA stellen de vraag of
het aanwijzen van agrarische ontwikkelingsgebieden gegarandeerd wordt en of
er daarvoor wel ruimte is. De leden van de fractie van de PvdA bepleiten een
push en pull beleid voor de ontwikkeling van de veehouderij. Zij vragen naar
de kenmerken van de ontwikkelingsgebieden, en naar de overeenkomsten en mogelijke
verschillen tussen ontwikkelingsgebieden, sterlocaties en agrarische bedrijventerreinen.Ingevolge de voorgestelde rijksuitgangspunten dienen in een reconstructieplan
maatregelen en voorzieningen te worden opgenomen die er op zijn gericht de
EHS te vrijwaren van intensieve veehouderijen. Op welke wijze de bedoelde
uitgangspunten worden uitgewerkt, is aan het provinciaal bestuur. Het streven
naar beëindiging dan wel reductie van veehouderijactiviteiten in een
deel van een te reconstrueren gebied veronderstelt uiteraard wel dat daartegenover
elders mogelijkheden tot bedrijfsvestiging of uitbreiding worden geboden.
Het is vanzelfsprekend dat daarbij rekening zal worden gehouden met alle in
het geding zijnde factoren, waaronder die van eisen vanuit het milieubeleid.
In het kader van de uitvoering van het voorgestelde wettelijk stelsel zal
dan ook moeten blijken waar er ruimte is voor agrarische ontwikkelingsgebieden,
dat wil zeggen: gebieden waar ruimte wordt geboden aan agrarische bedrijven
om binnen de randvoorwaarden van het milieubeleid optimaal te produceren.Het pleidooi dat de leden van de PvdA-fractie houden voor een push- en
pull-beleid als in verband van de reconstructie te volgen strategie, kunnen
wij onderschrijven. Wij constateren dat het wetsvoorstel en het daarbij behorende
nog te ontwikkelen subsidiekader hieraan tegemoet komen. Vooruitlopend op
de totstandkoming daarvan kan aan de voor de reconstructie noodzakelijke bedrijfsbeëindiging
en -ontwikkeling reeds een krachtige impuls worden gegeven in het kader van
het in paragraaf 2.6 genoemde flankerend maatregelenpakket bij het mestbeleid,
waaronder de in paragraaf 2.8 nog nader te bespreken beëindigingsregeling.Het onderhavige wetsvoorstel en het daaraan te koppelen subsidiekader
vormen een complex van mogelijke maatregelen en voorzieningen, waarvan sommige
een meer dwingend («push»-)karakter hebben – zoals de voorgestelde
herverkavelingsregeling, de mogelijkheden tot onteigening in verband met de
reconstructie en de doorwerking van het reconstructieplan in het spoor van
de ruimtelijke ordening – en andere meer gewenst gedrag beogen te bevorderen
(«pull»), zoals ondersteuning ter zake van in het licht van de
reconstructie te bevorderen bedrijfsbeëindiging of -verplaatsing. Omtrent de door de leden van de fractie van de PvdA gevraagde verduidelijking
van de begrippen ontwikkelingsgebieden, sterlocaties en agrarische bedrijventerreinen
kan het volgende worden opgemerkt.Het in de reconstructiepraktijk ontwikkelde begrip «sterlocaties»
duidt op bestaande agrarische bouwlocaties, waar de omstandigheden zodanig
zijn, dat er voldoende mogelijkheden aanwezig zijn om een veehouderijbedrijf
tot een voor de toekomst rendabele en duurzame omvang te ontwikkelen. Dergelijke
ontwikkelingen kunnen ook geboden worden in ontwikkelingsgebieden en –
desgewenst – op agrarische bedrijventerreinen. De laatste twee categorieën
gebieden zullen in het kader van de reconstructie echter nog, voorzover van
toepassing, dienen te worden aangewezen. Anders dan sterlocaties bestaan zij
in de praktijk dus nog niet.Het verschil tussen ontwikkelingsgebieden en agrarische bedrijventerreinen
wordt vooral bepaald door de aard van de agrarische bedrijven. Met agrarische
bedrijventerreinen wordt vooral gedoeld op het aanwijzen van gronden waar
zich in dichte concentratie niet-grondgebonden agrarische bedrijven kunnen
vestigen. Voor lang niet alle vormen van intensieve veehouderij is dit een
voor de hand liggende optie, bijvoorbeeld niet voor gezinsbedrijven met een
meer gemengde bedrijfsvoering.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA of de voorgenomen
reconstructie ertoe zou kunnen leiden dat naast de EHS ook een AHS ontstaat,
merken wij op dat de totstandbrenging van reconstructieplannen zal leiden
tot de aanwijzing van verschillende gebieden met verschillende ontwikkelingsmogelijkheden
voor de landbouw; in de plannen worden immers zowel gebieden aangegeven waar
de landbouw zich verder kan ontwikkelen, als gebieden waar dit niet het geval
is en eventueel ook bestaande bedrijven zouden moeten verdwijnen. Wij willen
daarbij echter niet zover gaan dat dat zou betekenen dat op nationaal niveau
voor de landbouw ruimtelijk een beleid wordt nagestreefd dat vergelijkbaar
is met dat voor de EHS en waarbij via een «bruto-AHS» in hoge
mate zou worden voorgesorteerd op door de provincies in deze te maken keuzes.
Veel meer dan voor de agrarische sector geldt, is de EHS immers naar zijn
aard ruimtelijk bepaald door de aldaar aanwezige natuurwaarden. Wij nemen
dus afstand van de introductie van het begrip Agrarische Hoofdstructuur, in
ieder geval voor zover dit het beleid op nationaal niveau betreft.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen wat het ontstaan
van de ontwikkelingsgebieden voor de intensieve veehouderij betekent voor
de ruimtelijke kwaliteit van deze gebieden. Tevens willen deze leden vernemen
welke plaats het stimuleren van extensieve productie en de biologische sector
in dit wetsvoorstel inneemt.Ontwikkelingsgebieden kunnen door de provinciebesturen alleen daar in
de reconstructiegebieden worden voorzien waar dat mogelijk is binnen randvoorwaarden
van die in het wetsvoorstel voor de reconstructie zijn gegeven. Wij wijzen
hier in het bijzonder op het voorgestelde artikel 5 en de rijksuitgangspunten.
In dat kader zal een integrale afweging plaatsvinden die ook de ruimtelijke
kwaliteit van de aan te wijzen ontwikkelingsgebieden omvat.Het wetsvoorstel is als zodanig niet gericht op het stimuleren van een
meer extensieve productie, of van biologische productiemethoden. Deze productiemethoden
worden landelijk gestimuleerd op basis van de onder meer de Regeling stimulering
biologische productiemethode, de Stimuleringsregeling innovatie markt en concurrentiekracht
en de Regeling natuurbeheer. De leden van de fractie van het CDA vragen of uitplaatsing naar gebieden
buiten de concentratiegebieden – schone gebieden – aan de orde
zal zijn.Het gebruik van het begrip «uitplaatsing» suggereert een overheidsbeleid
van bedrijfsverplaatsing waarbij nieuwe vestigingslocaties aan individuele
ondernemers concreet worden toegewezen. Dit is in het kader van de reconstructie
niet aan de orde. Binnen de reconstructiegebieden zal door de provincies gezocht
worden naar plaatsen voor ontwikkeling van de veehouderij, in samenhang met
de eveneens in het reconstructieplan aan te duiden locaties waar deze zou
moeten worden afgebouwd. Ook in de gevallen waar de afbouw van de veehouderij
niet alleen wordt gestimuleerd, maar zelfs met meer dwingende instrumenten
als herverkaveling en onteigening wordt gerealiseerd, is het steeds aan de
ondernemer te beslissen of hij zijn bedrijf wenst voort te zetten. Uiteraard
kan voortzetting van een bedrijf op een andere locatie – zowel binnen
als buiten de concentratiegebieden – slechts geschieden met inachtneming
van de randvoorwaarden van ruimtelijke ordening en milieu.2.8 Vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwenDe leden van de fractie van de PvdA vragen welke gepaste bestemmingen
gegeven kunnen worden aan vrijkomende agrarische gebouwen in en rond de EHS
zonder dat daarbij de gerealiseerde milieuwinst wordt verminderd. De leden
van de fracties van de VVD en van D66 vragen waarom vrijkomende agrarische
bebouwing gesloopt moet worden en niet, onder voorwaarden, kan worden ingepast.
De leden van de fractie van de VVD vragen ook of niet flexibeler met bestemmingsplannen
en reconstructieplannen kan worden omgesprongen zodat andere economische activiteiten
worden toegestaan. De leden van de fractie van D66 vragen naar de mogelijkheden
van nieuwe woonbestemmingen. De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts
of indien tot sloop moet worden overgegaan, is voorzien in vervangende woningbouw
binnen bestaande woningprogramma's. De leden van de fractie van de VVD vragen
tenslotte welke gevolgen het toestaan van woonfuncties voor de blijvende agrariërs
heeft.Samen met de provincies en de gemeenten in de concentratiegebieden wordt
momenteel bezien hoe op zorgvuldige wijze kan worden omgegaan met vrijkomende
agrarische bedrijfsbebouwing zowel binnen als buiten de EHS. Uiteindelijk
zal het nationale ruimtelijke beleid op dit punt onderdeel moeten uitmaken
van de Vijfde Nota ruimtelijke ordening. Vooruitlopend daarop evenwel zal,
specifiek voor de concentratiegebieden, in het kader van de Regeling beëindiging
veehouderijtakken, die als onderdeel van de flankerende maatregelen bij het
mestbeleid is vastgesteld, reeds op korte termijn een belangrijke impuls worden
gegeven aan de sloop van vrijkomende agrarische gebouwen. Zoals wij de Kamer
op 25 februari jongstleden hebben aangekondigd, geschiedt dit door middel
van de zogenoemde «ruimte voor ruimte» benadering, die wij in
de afgelopen maanden gezamenlijk met de besturen van gemeenten en provincies
in de concentratiegebieden hebben uitgewerkt. Deze benadering komt erop neer
dat enerzijds de ruimtelijke kwaliteit wordt verbeterd door vrijkomende agrarische
bedrijfsgebouwen te slopen en plaats te laten maken voor kwalitatief betere
woonbebouwing, terwijl anderzijds uit de uitgifte van nieuwe kavels voor woningbouw
financiële middelen beschikbaar komen om deze sloop mogelijk te maken.
Ruimte voor ruimte is op twee manieren vorm te geven. In sommige gebieden
kan het ruimtelijk aanvaardbaar zijn dat op de plaats van te slopen bedrijfsgebouwen
bouw van een woning mogelijk wordt gemaakt. De waardevermeerdering van een
dergelijk perceel stelt de beëindigende veehouder in staat de sloop te
realiseren. In andere gevallen, waar herbouw op de kavel planologisch niet aangewezen is, wordt ruimte voor ruimte gerealiseerd door de
beëindigende veehouder een sloopvergoeding toe te kennen, te financieren
door de opbrengst van uitgifte van bouwkavels elders. Bij de bepaling van
welke vorm van ruimte voor ruimte het meest is aangewezen spelen de gemeenten
en provincies, vanuit hun primaire verantwoordelijkheid voor de ruimtelijke
kwaliteit van het buitengebied een centrale rol. De rol van het Rijk is hier
vooral voorwaardenscheppend en kaderstellend vanuit het nationale ruimtelijk
beleid. De derde ondergetekende is bereid, vooruitlopend op de totstandkoming
van de Vijfde nota en op basis van door de provincies te ontwikkelen voorstellen,
die moeten aansluiten op de verschillen in ruimtelijke kwaliteit tussen verschillende
gebieden, mee te werken aan het realiseren van de nodige planologische beleidsruimte
voor gemeenten en provincies om de benodigde bouwkavels te kunnen realiseren.Zoals aangegeven in meergenoemde brief van 25 februari jongstleden, hebben
wij met de besturen van de reconstructieprovincies overeenstemming bereikt
over de hoofdlijnen van de sloopfaciliteit in het kader van de ruimte voor
ruimtebenadering. De provincies zijn bereid de verantwoordelijkheid op zich
te nemen voor de (voor)financiering van en de garantstelling voor de ten behoeve
van de sloopregeling benodigde middelen, welke zijn begroot op maximaal 950
miljoen gulden, te genereren uit de bouw van maximaal 6500 extra woningen.
Het Rijk participeert niet in de voorfinanciering en de garantstelling. Wel
zullen in aanmerking komende gronden die reeds in opdracht van overheden,
waaronder het Rijk, zijn verworven tegen kostprijs voor woningbouw worden
ingebracht. Deze hoofdlijnen zullen de komende weken nader worden uitgewerkt
op basis waarvan wij, voorafgaand aan de publicatie van de beëindigingsregeling,
dat wil zeggen uiterlijk medio maart, met de provincies tot definitieve afspraken
zullen komen over:a. de garantstelling door de provincies voor het eerdergenoemde bedrag
van maximaal f 950 mln enb. de verdeling over de onderscheiden provincies van de maximaal 6500
extra woningen, met inbegrip van een indicatieve verdeling per provincie tussen
het bouwen op de kavel van de voormalige intensieve veehouderij en de realisatie
van woningen elders.Tevens zal op dat moment voor de eerste openstellingsperiode van de regeling
de benodigde voorfinanciering door de provincies voor de in deze periode te
verstrekken sloopvergoedingen moeten zijn gegarandeerd. Voor latere openstellingsperiodes
zal op dezelfde wijze alsdan ook steeds in overleg tussen de provincies en
het Rijk de benodigde voorfinanciering worden vastgesteld. Inmiddels hebben
ook enkele banken (met name de Rabobank) zich bereid verklaard om mee te werken
aan de realisatie van de sloopregeling in combinatie met ruimte voor ruimte.De aanwezigheid van woningen kan belemmerend werken voor bestaande agrarische
bedrijven. Indien deze willen uitbreiden kan, wanneer in de nabijheid sprake
is van woningen, toepassing van de regels betreffende stankhinder leiden tot
de conclusie dat de voor de gewenste uitbreiding geen milieuvergunning kan
worden verleend. De locatiekeuze voor het realiseren van nieuwe woningbouwcontingenten
in het kader van de ruimte voor ruimte-benadering en de bepaling van de plaatsen
waar in het kader van de reconstructie mogelijkheden voor ontwikkeling van
de veehouderij worden geboden vereist dan ook een adequate onderlinge afstemming
van deze besluitvormingstrajecten; hierbij speelt het provinciebestuur een
centrale rol. Daarnaast zullen, zoals aangekondigd in de meergenoemde brief
van 25 februari jl., in het kader van het voor de reconstructiegebieden vast
te stellen specifieke geurhinderbeleid, aanvullende voorzieningen worden getroffen
specifiek voor woningen die in het kader van ruimte voor ruimte
op de kavel van een beëindigende veehouderij worden gebouwd.De leden van de fractie van de VVD vragen of er voldoende middelen beschikbaar
zijn om voor te ontruimen bedrijfsgebouwen sloop af te dwingen.Op basis van ramingen van de provincies kan als algemeen uitgangspunt
worden genomen dat de voor de sloopvergoeding benodigde middelen kunnen worden
gegenereerd als tegenover iedere complete sloop van een te beëindigen
bedrijf de nieuwbouw van een kwalitatief hoogwaardige woning op een ruime
kavel staat, hetgeen naar thans wordt verwacht zou resulteren in maximaal
6500 extra woningen, verspreid over de concentratiegebieden. Dit is slechts
een algemene indicatie. Sommige provincies verwachten onder deze «één-op-één-verhouding»
te kunnen blijven, terwijl met name Gelderland en Overijssel – waar
in bepaalde gebieden minder spanning op de woningmarkt bestaat, hetgeen resulteert
in relatief lagere opbrengsten per kavel – verwachten enigszins boven
deze verhouding uit te komen.De beoogde extra woningbouw in ruil voor de sloop van stallen zal uiteraard
over een langere termijn moeten worden gerealiseerd; dit heeft zowel te maken
met de tijd die gemoeid zal zijn met de noodzakelijke wijzigingen in streek-
en bestemmingsplannen, als met overwegingen van evenwicht in vraag en aanbod.
Op de korte termijn, waarin de beëindiging van veehouderijen op gang
zal komen is derhalve voorfinanciering nodig van de bedragen die met de sloopvergoeding
gemoeid zijn. De besturen van de reconstructieprovincies nemen in deze voorfinanciering
het voortouw.3. DE BEHOEFTE AAN EEN BIJZONDERE WETTELIJKE REGELING3.1 Verhouding met gebiedsgericht beleidDe leden van de fractie van de PvdA informeren naar de noodzaak van een
apart wetsvoorstel, naast de bestaande, eventueel op te waarderen, gebiedsgerichte
aanpak in het gebied van de Nadere Uitwerking Brabant Limburg (NUBL) en de
Gelderse Vallei. Deze leden vragen tevens of er ervaring is met een vergelijkbare
beleidsaanpak zoals nu in het voorliggende wetsvoorstel is opgenomen, bijvoorbeeld
in de ROM-projecten en in het kader van de Reconstructiewet Midden-Delfland,
en of die ervaringen gebruikt zijn bij het opstellen van het wetsvoorstel.In de Gelderse Vallei en het gebied van de Nadere Uitwerking Brabant Limburg
(NUBL) wordt de ROM-gebiedenbenadering toegepast. Deze benadering is geïntroduceerd
bij de Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening en is voor de gebiedsgerichte
aanpak baanbrekend geweest, aldus een evaluatie van de ROM-projecten in opdracht
van het ministerie van VROM (eindrapportage Evaluatie ROM-aanpak, bijlage
bij de kamerstukken II, 1997/1998, nr. 48). De ROM-benadering houdt de gebiedsgerichte
en integrale aanpak in van complexe problemen op het gebied van ruimtelijke
ordening en milieu. Een belangrijk kenmerk van deze aanpak is de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en maatschappelijke
organisaties voor het opstellen van de gebiedsvisie en het plan van aanpak.
De provincie is hierbij de regisseur, evenals bij de uitvoering. De ervaringen
die bij de ROM-projecten zijn opgedaan, zijn gebruikt bij het opstellen van
het onderhavige wetsvoorstel. Blijkens de evaluatie van de ROM-aanpak wordt
de integrale aanpak van problemen in een gebied in de praktijk door vele betrokkenen
als positief ervaren, hetgeen leidt tot grotere betrokkenheid,
draagvlak en integratie van belangen. Aan de ROM-aanpak is echter ook een
aantal problemen verbonden. In de praktijk blijkt het voor partijen moeilijk
consensus te bereiken, zowel met betrekking tot de planvorming als de uitvoering,
wat vertragingen tot gevolg heeft. De planvormingsen uitvoeringsfase kennen
een lange doorlooptijd. Daarnaast wordt gewezen op de beperkte doorlooptijd
van financieringsafspraken en toepassing van beheersinstrumenten. Een ander
probleem is dat de gezamenlijke aanpak leidt tot versluiering van de uiteindelijke
verantwoordelijkheden van alle onderscheiden deelnemers aan het ROM-project.
Zo is de verantwoordelijkheidsverdeling in de ROM-projecten tussen het Rijk
en andere overheden diffuus. Het Rijk is vertegenwoordigd in de verschillende
Stuurgroepen van de ROM-projecten als lid of als adviserend lid, en participeert
uit dien hoofde rechtstreeks in de planvorming, en bovendien ook in de uitvoering
van projecten. Blijkens de evaluatie kan dit tot onduidelijkheden leiden ten
aanzien van de rol van het Rijk. Om de gecumuleerde problemen in de concentratiegebieden
snel en adequaat op te lossen, achten wij het huidige gebiedsgerichte beleid,
met name de ROM-aanpak, niet voldoende. Deze aanpak biedt onvoldoende waarborgen
voor een snelle planvorming en uitvoering. Het voorliggende wetsvoorstel voorziet
in het noodzakelijke aanvullende instrumentarium. Het bevat een aantal voorzieningen
die niet in het bestaande gebiedsgerichte beleid terug te vinden zijn.– In het wetsvoorstel zijn de verantwoordelijkheden van Rijk en
provincies duidelijk aangegeven. Op hoofdlijnen worden door het Rijk randvoorwaarden
en uitgangspunten vastgesteld, terwijl de provincies met inachtneming van
het rijksbeleid, verantwoordelijk zijn voor de inhoud van de plannen. Zo is
een stelsel van rijksuitgangspunten opgenomen, waarmee het Rijk de provincies
bij de planvorming gericht kan aansturen. De verantwoordelijkheden van de
provincie bij de planvorming zijn duidelijk vastgelegd in verschillende bepalingen
van het wetsvoorstel (artikelen 12, 13, 14, 16).– Om vertragingen tegen te gaan zijn in het wetsvoorstel termijnen
aangegeven voor de procedure voor de totstandkoming van het reconstructieplan.
Zo moeten de provincies binnen negen maanden na inwerkingtreding van de Reconstructiewet
de reconstructieplannen in ontwerp hebben opgesteld (artikel 14, eerste lid).
Een ander voorbeeld is dat conform artikel 16, eerste lid, van het wetsvoorstel
provinciale staten het reconstructieplan moeten vaststellen binnen 8 weken
na afloop van de termijn van terinzagelegging van het ontwerp- reconstructieplan.– Met het oog op de gewenste voortvarendheid is in het planvormingsstelsel
voorzien in zoveel mogelijk bundeling van inspraak- en rechtsbeschermingsprocedures
(artikelen 15 en 29).– Voorzien is in bepalingen ten aanzien van de coördinatie
van vergunningen (artikelen 39 tot met 44) en de mogelijkheid van rechtstreekse
doorwerking van onderdelen van het reconstructieplan in streek- en bestemmingsplannen
(artikel 16, tweede lid, en artikel 27).– Het wetsvoorstel bevat een uitvoeringsgericht instrumentarium,
zoals de herverkavelingsprocedure (hoofdstuk 3, titel 6).De door de leden van de PvdA-fractie genoemde Reconstructiewet Midden-Delfland,
die dateert uit 1977, heeft tot doel de bevordering van een goede ruimtelijke
inrichting met betrekking tot de landbouw, de recreatie, de natuur en het
landschap in Midden-Delfland. De ervaringen die daaruit zijn geput, met name
met betrekking tot het uitvoeringsinstrumentarium en de afstemming met de
ruimtelijke ordening, zijn verwerkt in de huidige Landinrichtingswet. Inmiddels
is de Landinrichtingswet geëvalueerd, en zijn de resultaten daarvan neergelegd
in het Rapport herijking landinrichting tweede fase (kamerstukken 1997/1998, 25 940, nrs. 1–2). Elementen daaruit zijn meegenomen
bij het opstellen van het onderhavige wetsvoorstel.De leden van de fractie van de SGP vragen wat de relatie is tussen reeds
bestaande regionale afspraken en het wetsvoorstel. Tevens vragen zij welke
zekerheden kunnen worden geboden om te bereiken dat de reeds ontwikkelde initiatieven
in de verdere besluitvorming maximaal tot hun recht kunnen komen.Reeds ontwikkelde regionale en lokale initiatieven kunnen door de reconstructie
een extra impuls krijgen. De bestaande initiatieven, zoals bijvoorbeeld in
het kader van de ROM-aanpak, kunnen immers worden meegenomen bij de planvorming
in het kader van de reconstructie en zo ook met gebruikmaking van het voorgestelde
wettelijk instrumentarium worden gerealiseerd. Het is aan de provincies om,
in overleg met de lokale overheden en de maatschappelijke organisaties, te
bepalen welke bestaande afspraken in het reconstructieplan worden meegenomen.
Gelet op de besluitvormingsprocedures met betrekking tot het reconstructieplan
is naar ons oordeel voldoende verzekerd dat alle daarvoor in aanmerking komende
bestaande regionale afspraken bij de reconstructie zullen worden betrokken.
De inbreng van andere overheden en maatschappelijke organisaties bij het opstellen
van het reconstructieplan is gewaarborgd via de reconstructiecommissie, alsmede,
waar het de betrokkenheid van gemeenten en waterschappen betreft, in de bestuursovereenkomst,
bedoeld in het voorgestelde artikel 14, tweede lid. Daarnaast moet voor het
ontwerp-reconstructieplan de uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure
van de Algemene wet bestuursrecht worden doorlopen.3.2 Verhouding met de LandinrichtingswetDe leden van de fractie van de SGP vragen op welke punten het huidige
landinrichtingsinstrumentarium niet toereikend zou zijn voor het reconstructieproces.
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen of de herijkte Landinrichtingswet,
mogelijk gecombineerd met uitputtende benutting van bevoegdheden op grond
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (verder aan te duiden als: WRO), niet
voldoet om de doelstellingen, zoals beschreven in de rijksuitgangspunten,
te realiseren.De reconstructie dient bij te dragen aan de oplossing van de problemen
in de concentratiegebieden door middel van, onder meer, inrichtingsmaatregelen.
Het instrumentarium uit de huidige Landinrichtingswet zou daarbij een rol
kunnen spelen. De Landinrichtingswet is op een aantal punten verouderd. De
procedures zijn ingewikkeld en duren vaak te lang. Er is bovendien weinig
ruimte voor flexibiliteit. Momenteel bereiden wij een herziening van de Landinrichtingswet
voor waarbij de gewenste vereenvoudiging en flexibilisering wordt doorgevoerd.
De toenmalige Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij heeft de belangrijkste
elementen van de voorgenomen «Herijking landinrichting» medegedeeld
bij brief van 18 maart 1998 (kamerstukken II 1997/98, 25 940, nrs. 1–2).
Zoals de leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen, zou de Landinrichtingswet,
herzien overeenkomstig de voorstellen van de herijking, een rol kunnen spelen
in de voorgestelde reconstructie. Het wetsvoorstel sluit op verschillende
punten ook aan bij de voorstellen voor de herijking van de Landinrichtingswet,
met name wat betreft de procedures voor de planvorming en de herverkaveling.
Toch achten wij een bijzondere wet voor de concentratiegebieden nodig. In
de concentratiegebieden moet snel tot gerichte oplossingen worden gekomen
voor de complexe, gestapelde problematiek. De vergaande wijziging van de Landinrichtingswet,
zoals voorgesteld in de rapportage Herijking Landinrichting tweede fase, kan
daarom niet worden afgewacht. Bovendien zijn extra voorzieningen nodig die
zijn toegesneden op de problematiek in de concentratiegebieden,
die tegemoet komen aan de wens tot voortvarendheid en die niet worden voorgestaan
voor de Landinrichtingswet. Zo is in het wetsvoorstel sprake van een sterke
mate van rijkssturing, onder meer via het stelsel van rijksuitgangspunten
en via het vereiste van ministeriële goedkeuring van reconstructieplannen.
Verder bevat het wetsvoorstel een aantal voorzieningen die de planvormings-
en uitvoeringsfase, ten opzichte van de herziene Landinrichtingswet, naar
verwachting extra zullen versnellen, zoals de termijnen die zijn gesteld voor
het uitbrengen van een ontwerp en de vaststelling van een reconstructieplan
(artikelen 14, eerste lid, en 16, eerste lid) en de procedures inzake coördinatie
van uitvoeringsbesluiten (artt. 39 e.v.).Gelet op het voorgaande kan de vraag van de leden van de fractie van D66
of wij bereid zijn de werking van de wet te verruimen tot alle provincies,
de strategische groenprojecten onder het regime van de Reconstructiewet te
brengen en een bijlage met de herziene lijst van het schema landinrichting
aan de nota van wijziging toe te voegen, als volgt beantwoord worden. Op een
aantal onderdelen is het wetsvoorstel een belangrijke voorloper van de nieuwe
Landinrichtingswet. Het overnemen van deze vernieuwde onderdelen, zoals de
vereenvoudigde procedures, zal leiden tot een vergaande wijziging van de Landinrichtingswet.
Daarmee zal worden gekomen tot de door D66 gewenste landelijke werking, maar
dan via de herziene Landinrichtingswet. Op andere punten echter, achten wij
een landelijke werking niet noodzakelijk. Dit betreft de hiervoor beschreven
bijzondere voorzieningen, zoals het vereiste van ministeriële goedkeuring
van reconstructieplannen en de termijnstellingen die noodzakelijk zijn voor
de snelle aanpak van de problemen in de concentratiegebieden. Daarbij geldt
dat er voor de Landinrichtingswet sprake is van een eigen programmeringscyclus
en een financieel stelsel. Voor landinrichting is een apart budget beschikbaar
gesteld, dat via provinciale programmering globaal wordt verdeeld over alle
provincies.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen hoeveel tijdwinst
wordt geboekt, gezien het feit dat een aantal onderdelen van het voorstel
verder gaan dan met de herijking van de Landinrichtingswet wordt beoogd.Op grond van de herijkingsvoorstellen zal landinrichting vereenvoudigd
en versneld worden. Naar verwachting kan de gemiddelde voorbereidingstijd
van een landinrichtingsplan van gemiddeld 7 tot 8 jaar worden teruggebracht
naar circa 5 jaar. De uitvoeringsduur kan van gemiddeld 12 tot 15 jaar worden
versneld naar ten hoogste circa 8 tot 10 jaar. In het wetsvoorstel zijn, zoals
gezegd, verschillende bepalingen opgenomen die de voorbereidings- en uitvoeringsfase
extra kunnen versnellen ten opzichte van de herijkte Landinrichtingswet. Deze
extra versnelling is noodzakelijk om tot een voortvarende aanpak te komen
van de gestapelde problemen in de concentratiegebieden. Zo moeten volgens
artikel 14 van het wetsvoorstel ontwerp-reconstructieplannen binnen 9 maanden
na inwerkingtreding van de wet zijn afgerond. Conform het voorgestelde artikel
16 moeten provinciale staten het reconstructieplan vaststellen binnen 8 weken
na afloop van de termijn van terinzagelegging van het ontwerp-reconstructieplan.
Een andere belangrijke bepaling betreft de directe doorwerking van reconstructieplannen
in streek- en bestemmingsplannen. Deze bepalingen in het wetsvoorstel zullen
naar verwachting leiden tot extra tijdwinst ten opzichte van de herijkingsvoorstellen.
Het is moeilijk om precies aan te geven hoeveel tijdwinst kan worden geboekt,
omdat dit in de praktijk afhankelijk is van de complexiteit van het project,
de externe omstandigheden en de in te zetten instrumenten. Naar verwachting
zullen de procedures gemiddeld met enkele jaren versneld worden. De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de Reconstructiewet
de bestaande landinrichtingsprojecten met betrekking tot de planning beïnvloedt.Voorzover in een te reconstrueren gebied landinrichtingsprojecten in voorbereiding
of in uitvoering zijn, geeft artikel 97 van het wetsvoorstel een regeling
die erop neerkomt dat deze landinrichtingsprojecten in de voorgenomen reconstructie
worden geïncorporeerd. In de op het tweede lid van artikel 97 te baseren
uitvoeringsregeling zullen terzake voorschriften worden opgenomen die een
soepele overgang van het stelsel van de Landinrichtingswet naar dat van de
Reconstructiewet waarborgen. Zoals dat ook is geschied bij de vervanging van
de Ruilverkavelingswet 1954 door de Landinrichtingswet, zullen in deze uitvoeringsregeling
bepaalde procedurestappen uit de Landinrichtingswet, die voor de in voorbereiding
of uitvoering zijnde landinrichtingsprojecten zijn gezet, worden gelijkgesteld
met proceduremomenten uit het onderhavige wetsvoorstel.Zo zal voor in uitvoering zijnde landinrichtingsprojecten het landinrichtingsplan
worden gelijkgesteld met een reconstructieplan. Als er in het licht van het
voorliggende wetsvoorstel aanleiding is om het bestaande landinrichtingsplan
op onderdelen te wijzigen of aan te vullen, dan zal dat kunnen geschieden
op basis van de regels die het voorliggende wetsvoorstel geeft voor de wijziging
van een reconstructieplan.Bij in voorbereiding zijnde landinrichtingsprojecten kan de voorgenomen
landinrichting vanaf het eerste moment van de totstandbrenging van een reconstructieplan
in het planvormingsproces van de Reconstructiewet worden betrokken. Voor dergelijke
projecten heeft het wetsvoorstel tot gevolg dat de afronding van de planvorming
wellicht op een eerder moment zal plaatsvinden dan oorspronkelijk in de bedoeling
lag, omdat artikel 14, eerste lid, bepaalt dat het ontwerp voor het reconstructieplan
binnen negen maanden na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel moet worden
opgesteld.Het moge duidelijk zijn dat het geen zin heeft om landinrichtingsprojecten
die in een vergevorderd uitvoeringsstadium verkeren, nog onder de werking
van het onderhavige wetsvoorstel te brengen. Niet alleen wordt het naarmate
de uitvoering verder is gevorderd steeds gecompliceerder om inhoudelijke wijzigingen
aan te brengen in de vastgestelde doelstellingen van het landinrichtingsproject,
maar ook kan steeds minder worden geprofiteerd van procedurele vereenvoudigingen
die het onderhavige wetsvoorstel ten opzichte van de Landinrichtingswet met
zich brengt, aangezien de desbetreffende procedures uit de Landinrichtingswet
inmiddels zijn afgerond.Bij nota van wijziging stellen wij voor om artikel 97 van het wetsvoorstel
in dier voege te wijzigen, dat de cesuur voor het al dan niet overbrengen
van landinrichtingsprojecten van het stelsel van de Landinrichtingswet naar
dat van het wetsvoorstel komt te liggen bij de vaststelling van de richtlijnen
voor het plan van toedeling, bedoeld in artikel 195, eerste lid, van de Landinrichtingswet.
In het kader van de voorbereiding van de hierboven al genoemde ministeriële
regeling ter uitvoering van artikel 97, tweede lid, is ons namelijk gebleken
dat dit leidt tot een doelmatiger regeling van de overgang van projecten van
het ene wettelijke stelsel naar het andere dan het oorspronkelijk voorgestelde
artikel 97, eerste lid, dat de vaststelling van het begrenzingenplan, bedoeld
in artikel 131 van de Landinrichtingswet als ijkpunt neemt.De achtergrond hiervan is dat in de landinrichtingspraktijk de vaststelling
van het begrenzingenplan in de regel plaatsvindt zeer kort – 1 à
2 maanden – voor het plan van toedeling, waarin de voorgestelde herverkaveling
wordt beschreven, ter visie wordt gelegd. Dat wil zeggen dat op het moment
van de vaststelling van het begrenzingenplan de voorbereiding van
de herverkaveling al 1 à 2 jaar loopt en er in feite sprake is van
een onomkeerbaar proces: de richtlijnen voor het plan van toedeling zijn vastgesteld,
de inspraak over het plan van toedeling – onder meer in de vorm van
de zogenoemde «wenszittingen» – is afgerond en veelal heeft
over het plan van toedeling in de streek ook al voorlichting plaatsgevonden.
Handhaving van de vaststelling van het begrenzingenplan als onderscheidend
moment in artikel 97 zou zonder nadere voorzieningen tot gevolg hebben dat
alle voorbereidende werkzaamheden opnieuw zouden moeten worden gedaan overeenkomstig
de procedures die het wetsvoorstel behelst voor de vaststelling van een ruilplan.
Dit wordt voorkomen in het voorgestelde artikel 97 aan te sluiten op de feitelijke
aanvang van het herverkavelingsproces in de Landinrichtingswet, namelijk de
vaststelling van de richtlijnen voor het plan van toedeling.Naar aanleiding van het gestelde in artikel 97 vragen de leden van de
fracties van de RPF en het GPV of er momenteel landinrichtingsprojecten in
voorbereiding zijn, waarvoor geldt dat in het licht van dit wetsvoorstel beter
kan worden gewacht met de vaststelling van het begrenzingenplan. Tevens vragen
deze leden in hoeverre rekening moet worden gehouden met andere lopende gebiedsprocessen.Na inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel kunnen, zoals hierboven
is aangegeven, lopende landinrichtingsprojecten waarvoor de richtlijnen voor
het plan van toedeling nog niet zijn vastgesteld, zo nodig onder toevoeging
van nieuwe maatregelen en voorzieningen aan het bestaande landinrichtingsplan
verder worden uitgevoerd op basis van het onderhavige wetsvoorstel.Projecten die het stadium van de vaststelling van de richtlijnen voor
het plan van toedeling zijn gepasseerd op het moment van inwerkingtreding
van het wetsvoorstel blijven onder de werking van de Landinrichtingswet. Momenteel
inventariseren de provincies de lopende landinrichtingsprojecten. Ten aanzien
van die projecten die nog onder de werking van het onderhavige wetsvoorstel
zouden kunnen worden gebracht, is het aan de provincies om te bepalen of deze
van dien aard zijn dat een overgang van het regime van de Landinrichtingswet
naar het onderhavige wetsvoorstel aangewezen is. Steeds geldt dus echter dat
een project ofwel op basis van de Landinrichtingswet, ofwel op basis van het
voorliggende wetsvoorstel (verder) zal worden uitgevoerd; er is derhalve geen
overlap tussen beide wettelijke regimes. Met de op basis van het onderhavige
wetsvoorstel voort te zetten landinrichtingsprojecten wordt, waar het de te
reconstrueren gebieden betreft, uitvoering gegeven aan de in het kader van
de «Drieslag landinrichting» tussen het Rijk en de provincies
gemaakte afspraak om met additionele middelen van in totaal ca. 400 miljoen
gulden nieuw beleid met behulp van het inrichtingsinstrumentarium te realiseren.
Ten aanzien van de verhouding tussen de voorgestelde reconstructie en lopende
gebiedsprocessen, anders dan landinrichting, verwijzen wij naar het gestelde
in paragraaf 3.1 van deze nota.3.3 Verhouding met de Wet op de Ruimtelijke OrdeningDe leden van de fractie van de PvdA constateren dat het wetsvoorstel een
proceskarakter heeft, gericht op het bevorderen van een goede ruimtelijke
structuur en de gecoördineerde en geïntegreerde voorbereiding, vaststelling
en uitvoering van maatregelen en voorzieningen. Dit roept bij de leden de
vraag op in hoeverre het wetsvoorstel afwijkt van het eveneens inzetbare en
gangbare ruimtelijke ordeningsinstrumentarium.Tussen de ruimtelijke ordening en de reconstructie bestaat een duidelijk
verschil. In het kader van de ruimtelijke ordening, bijvoorbeeld in streek-
en bestemmingsplannen, wordt aangegeven wat de bestemming is van de
gronden en welke ontwikkelingen op die gronden planologisch toegelaten zijn.
In het kader van de reconstructie vindt de daadwerkelijke uitvoering plaats
van maatregelen en voorzieningen. De maatregelen en voorzieningen worden vastgesteld
in reconstructieplannen. Voor de uitvoering van de reconstructieplannen bevat
het wetsvoorstel een uitvoeringsgericht instrumentarium, zoals de herverkavelingsprocedure.
De WRO bevat een dergelijk uitvoeringsinstrumentarium niet.De leden van de fracties van de VVD en de SGP vragen welke relatie het
wetsvoorstel heeft met het door de Tweede Kamer reeds behandelde wetsvoorstel
tot wijziging van de WRO (TK 1996–1997, 25 311, nrs. 1–3).
In dat wetsvoorstel wordt door middel van een wijziging van artikel 19 WRO
voorzien in een zelfstandige projectprocedure. De leden van de genoemde fracties
vragen tevens of de wijziging van artikel 19 WRO nog gevolgen heeft voor de
vrijstellingsregeling uit het onderhavige wetsvoorstel.Het wetsvoorstel 25 311, waarbij artikel 19 WRO wordt gewijzigd,
is inmiddels tot wet verheven (Stb. 1999, 302), en zal op 3 april 2000 in
werking treden. De wet voorziet in de uitbouw van artikel 19 WRO tot een zelfstandige
projectprocedure op het gemeentelijke niveau. Op basis van het thans nog geldende
artikel 19 WRO kan tot vrijstelling van vigerende bestemmingsplannen worden
besloten indien er een nieuw bestemmingsplan in voorbereiding is. In de praktijk
wordt vaak oneigenlijk gebruik van deze bepaling gemaakt. Om daarvoor een
oplossing te bieden is in het gewijzigde artikel 19 WRO het vereiste opgenomen
van een inhoudelijke onderbouwing van de vrijstelling, hetzij door middel
van een verwijzing naar een (inter-)gemeentelijk structuurplan of, indien
dat niet mogelijk is, door middel van de motivering waarom het project past
binnen de toekomstige bestemming van het gebied. De inwerkingtreding van de
hier bedoelde wijziging van de WRO zal geen gevolgen hebben voor de vrijstellingsregeling
in artikel 27 van het onderhavige wetsvoorstel. Dit artikel betreft namelijk
een vrijstelling ex lege. Dat betekent dat er bij wet, zonder dat daarvoor
door het gemeentebestuur nadere besluiten hoeven te worden genomen, vrijstelling
is verleend voor de uitvoering van delen van het reconstructieplan die niet
overeenstemmen met het bestemmingsplan.De leden van de fractie van de VVD vragen wat de relatie is tussen het
wetsvoorstel en de voorgenomen fundamentele herziening van de WRO. De leden
van de fracties van de RPF en het GPV vragen of het wetsvoorstel richtinggevend
is voor de herziening van de WRO.De fundamentele herziening van de WRO vormt een apart wetgevingstraject
dat ter gelegenheid van de plenaire behandeling in de Tweede Kamer van evengenoemd
wetsvoorstel 25 311 op 26 januari 1999 door de Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu is aangekondigd (kamerstukken II 1998/99, 25 311,
nr. 43), en staat los van het traject van het onderhavige wetsvoorstel. Het
onderhavige wetsvoorstel voorziet in de uitvoering van vastgelegde bestemmingen
waarbij is voorzien in een koppeling met de WRO. De WRO regelt alleen de planologie
en is, zoals eerder is aangegeven, niet uitvoeringsgericht. De op handen zijnde
herziening van de WRO, waar de leden van de fracties van de VVD, de RPF en
het GPV aan refereren, brengt daar geen verandering in. Het zal daarbij onder
meer gaan om de stroomlijning van de procedures van de Algemene wet bestuursrecht
en de WRO en om de wijze waarop in de WRO de systematiek van doorwerking van
rijksplanologisch beleid naar provinciale en gemeentelijke ruimtelijke plannen
gestalte is gegeven. De aanleiding van de fundamentele herziening van de WRO
is gelegen in de opmerkingen van de Raad van State en de Tweede Kamer met
betrekking tot het eerder genoemde en inmiddels tot wet verheven wetsvoorstel
tot wijziging van de WRO. De Raad van State heeft in zijn advies
over dat wetsvoorstel gewezen op de wenselijkheid van een meer fundamentele
herziening van de WRO, in verband met het grote aantal veranderingen dat zich
de laatste jaren in en rond de WRO heeft voltrokken maar ook om te komen tot
harmonisatie van de WRO en de Awb. Tijdens de mondelinge behandeling van het
meerbedoelde wetsvoorstel en het daarop volgende Algemeen overleg met de commissie
voor VROM is daar ook door de verschillende leden van verschillende fracties
op gewezen. Gelet op het voorgaande is het voorliggende wetsvoorstel niet
richtinggevend voor de fundamentele herziening van de WRO. Uiteraard zal bij
die herziening wel afstemming met al lopende en voor de WRO relevante wetgevingstrajecten
moeten plaatsvinden, zoals het voorstel tot wijziging van de Tracéwet
(kamerstukken II, 26 343, 1998/99, nrs. 1–2), de in de memorie
van toelichting bij dat voorstel aangekondigde, nog bij de Kamer in te dienen
voorstellen tot invoeging van een rijksprojectenprocedure in de WRO en tot
wijziging van de Luchtvaartwet, en ook het onderhavige wetsvoorstel.De leden van de fractie van de VVD vragen naar de relatie tussen de reconstructieplannen
en de eerder aangekondigde partiële herzieningen van de PKB's Vinex en
SGR, alsmede naar de inpassing van deze herzieningen in de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening die in 2000 zal verschijnen.De voorbereidingen voor de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening zijn inmiddels
in volle gang; zoals wij de Kamer op 30 september hebben bericht (kamerstukken
II, 1999/2000, 22 880, nr. 41), zal in samenhang met de Vijfde Nota ook
een nieuw SGR worden uitgebracht. Gelet hierop is het niet meer zo zinvol
om thans nog de Vinex en het SGR via een afzonderlijke procedure partieel
te herzien. De beoogde doorwerking van de rijksuitgangspunten bij het voorliggende
wetsvoorstel in het ruimtelijk beleid op rijksniveau, kan rechtstreeks plaatsvinden
in de Vijfde Nota en het nieuwe SGR. Provincies kunnen op basis van de rijksuitgangspunten
van het voorliggende wetsvoorstel overgaan tot het opstellen van een reconstructieplan
en hoeven daarmee niet te wachten tot de Vijfde Nota en het nieuwe SGR zijn
verschenen; immers bij het vaststellen van de Vijfde Nota en het nieuwe SGR
spelen de rijksuitgangspunten een belangrijke rol.De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de systematiek
van doorvertaling van essentiële beslissingen naar het provinciale en
gemeentelijke beleidsniveau door middel van de in de bijlage bij het wetsvoorstel
opgenomen rijksuitgangspunten vergelijkbaar is met de systematiek van de Planwet
Verkeer en Vervoer. Hierover merken wij op dat er zeker parallellen zijn tussen
de beide systemen. Zo is in artikel 5, derde lid, onderdeel a, van de Planwet
verkeer en vervoer, bepaald dat de provincie bij het opstellen van een provinciaal
verkeers- en vervoersplan gehouden is daarin in elk geval de uitwerking op
te nemen van die onderdelen van het nationaal verkeers- en vervoersplan die
daarin als essentiële onderdelen zijn aangemerkt. Deze voorziening is
sterk vergelijkbaar met artikel 9 van het wetsvoorstel, dat bepaalt dat de
provincie bij het opstellen van een reconstructieplan de rijksuitgangspunten
in acht moet nemen.Tussen de systemen van het voorliggend wetsvoorstel en van de Planwet
verkeer en vervoer zijn evenwel ook verschillen aan te geven. Een belangrijk
verschil is hierin gelegen, dat de rijksuitgangspunten als zodanig in het
onderhavige wetsvoorstel zijn opgenomen, terwijl de Planwet verkeer en vervoer
zelf niet voorziet in de vastlegging van de hoofdlijnen van het rijksbeleid,
maar daarvoor bepaalt dat er een nationaal verkeers- en vervoersplan is met
de status van een planologische kernbeslissing. Een ander verschil is dat
in de Planwet verkeer en vervoer in artikel 7 is voorzien in een aanwijzingsbevoegdheid
van de minister van Verkeer en Waterstaat omtrent de inhoud van het provinciale
plan. Indien de minister een aanwijzing geeft, moet de provincie haar plan
in overeenstemming brengen met die essentiële onderdelen
van het nationale plan waarop de aanwijzing betrekking heeft. In het onderhavige
wetsvoorstel is niet voorzien in een zodanige aanwijzingsbevoegdheid voor
het rijk, maar ministeriële goedkeuring van het reconstructieplan vereist
ter waarborging van de afstemming van het provinciale en het rijksbeleid (artikel
17, eerste lid). Op grond van artikel 17, tweede lid, van het wetsvoorstel
kan goedkeuring worden onthouden aan het reconstructieplan wegens strijd met
het recht of het algemeen belang, of indien onvoldoende is gewaarborgd dat
met de beschikbare middelen het plan genoegzaam en met inachtneming van de
op de rijksuitgangspunten gebaseerde beleidsprioriteiten als bedoeld in artikel
10, kan worden uitgevoerd. Indien de provincie daarop het reconstructieplan
niet tijdig wijzigt, heeft het Rijk de mogelijkheid het reconstructieplan
in gewijzigde vorm zelf vast te stellen (artikel 17, vierde tot en met zesde
lid). De doorwerking van de rijksuitgangspunten naar het gemeentelijk beleidsniveau
is niet vergelijkbaar met hetgeen in de Planwet verkeer en vervoer is geregeld
omtrent het gemeentelijk verkeersen vervoersbeleid. De Planwet verplicht gemeenten
in artikel 8 tot het voeren van een duidelijk zichtbaar eigen verkeers- en
vervoersbeleid, waarbij de gemeenten de essentiële onderdelen van de
nationale en provinciale plannen in acht nemen. Ten aanzien van nalatige gemeenten
kan het provinciebestuur de verplichting opleggen tot het vaststellen van
een gemeentelijk verkeers- en vervoersplan, ten aanzien waarvan een aanwijzingsbevoegdheid
voor het provinciaal bestuur omtrent de inhoud van dat plan is opgenomen (artikelen
9 en 11). In het voorliggende wetsvoorstel worden de gemeenten niet verplicht
een eigen, integraal reconstructiebeleid te voeren. Immers, de verdere uitwerking
van de rijksuitgangspunten in een reconstructieplan en de uitvoering van dat
plan zijn primair bevoegdheden van het provinciaal bestuur, al worden de gemeenten
daarbij uiteraard wel uitvoerig en vroegtijdig betrokken via de bestuursovereenkomst,
bedoeld in artikel 14, tweede lid, al was het alleen reeds vanwege de verstrekkende
gevolgen die een reconstructieplan kan hebben voor het gemeentelijk planologisch
beleid.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen in hoeverre er sprake
is van een nood- of projectwet.Het wetsvoorstel is geen noodwet. Het voorstel biedt het kader en het
instrumentarium om tot oplossingen te komen voor de problematiek in de concentratiegebieden.
Hoewel deze problematiek noodzaakt tot een snelle aanpak, is er geen sprake
van een noodsituatie die het opzij zetten van alle bestaande procedures rechtvaardigt.
Dit is bijvoorbeeld wel het geval bij de Wet op de Dijkverzwaringen. Het wetsvoorstel
is evenmin een projectwet, hoewel het wel enkele kenmerken daarvan heeft.
Zo is de aanleiding van het wetsvoorstel, net als voor de meeste projectwetten,
gelegen in de noodzaak te komen tot een snelle oplossing voor een bepaalde
problematiek. Voorbeelden hiervan vormen de Wet op de waterkeringen, de Luchtvaartwet,
de Nimby-wet en de Tracéwet. Ook bevat het wetsvoorstel, net als de
genoemde projectwetten, bepalingen ten aanzien van de coördinatie van
besluitvorming en de doorwerking van besluiten. Het wetsvoorstel voldoet echter
niet aan de andere kenmerken van projectwetten. Het wetsvoorstel heeft geen
betrekking op slechts een bepaalde sector, zoals de Luchtvaartwet, of een
bepaald werk of project, zoals de Wet op de waterkeringen. Net als de Landinrichtingswet
heeft het wetsvoorstel betrekking op meerdere terreinen, waaronder de landbouw,
de natuur en de recreatie, en op meerdere, onderling verschillende, projecten. 3.4 Verhouding met de milieuregelgevingIn het verslag hebben de leden van alle fracties een groot aantal vragen
gesteld over de verhouding van het voorliggende wetsvoorstel met de milieuregelgeving,
in het bijzonder omtrent de in de memorie van toelichting beschreven voorstellen
voor aanvullend ammoniakbeleid en – in mindere mate – het agrarisch
stankbeleid. Zoals wij de Kamer in onze meergenoemde brief van 25 februari
jongstleden, in het bijzonder in paragraaf 4 van die brief, hebben bericht,
zijn zowel het aanvullend ammoniakbeleid als het stankbeleid in de afgelopen
maanden voorwerp geweest van uitvoerig overleg met de provincies – zowel
binnen als buiten de concentratiegebieden – en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten. Op beide terreinen hebben zich sedert het uitbrengen van het verslag
ontwikkelingen voorgedaan die nopen tot een bijstelling van het beleid terzake.Voor wat betreft het stankbeleid betreft het hier de resultaten van een
onlangs afgerond uitgebreid onderzoek naar de mate waarin in het landelijk
gebied geurhinder als gevolg van stank uit stallen wordt ondervonden. Hierop
komen wij aan het slot van deze paragraaf nog terug. Voor het ammoniakbeleid
zijn onder meer van belang de aan de Kamer gepresenteerde voorstellen voor
een andere aanpak van de mestproblematiek, de inmiddels voor de Interimwet
ammoniak en veehouderij vastgestelde uiterste expiratiedatum (1 januari 2002),
alsmede ervaringen die door de provincies in de reconstructiegebieden zijn
opgedaan in de voorbereiding van de reconstructieplanvorming, waarbij deze
provincies constateren dat behoefte bestaat aan een meer flexibele zoneringssystematiek
dan de vaste 250- en 500-meterzones zoals deze zijn beschreven in de memorie
van toelichting. Tenslotte is er met betrekking tot ammoniak nieuwe Europese
regelgeving op komst; de Europese Commissie heeft een voorstel gepresenteerd
voor een richtlijn inzake nationale emissieplafonds voor verzurende stoffen.Zoals wij in de inleidende paragraaf van deze nota memoreerden, zal op
zeer korte termijn zowel omtrent het stankbeleid als over het ammoniakbeleid
nog nader overleg plaatsvinden met gemeenten, provincies en LTO-Nederland,
waarbij ook andere maatschappelijke organisaties zullen worden betrokken.
Eén en ander betekent wel dat in het onderstaande nog niet kan worden
ingegaan op die vragen, waarvan de beantwoording mede afhankelijk is van de
uitkomsten van dit overleg. Waar het ammoniak en stank betreft, is deze nota
dan ook beperkt tot die vragen die gericht zijn op het verkrijgen van feitelijke
informatie dan wel die betrekking hebben op vigerend beleid, zonder dat het
noodzakelijk is om in de beantwoording ook het toekomstig beleid te betrekken.Na de afronding van het bovengenoemde overleg zullen wij de Kamer per
brief uitgebreid informeren over de wijze waarop wij ons voorstellen het stank-
en ammoniakbeleid vorm te geven. Gelet op de voortgang die in de afgelopen
weken terzake is geboekt, kan de Kamer hierover ruimschoots voor de mondelinge
behandeling van het voorliggende wetsvoorstel beschikken. Uiteraard zullen
wij in deze aanvullende brief tevens ingaan op die vragen uit het verslag
die thans bij deze nota nog niet kunnen worden beantwoord.De leden van de fractie van de VVD vragen naar de mogelijkheid om het
wetsvoorstel in werking te laten treden, als het definitieve ammoniakbeleid
nog niet door de Kamer zou zijn vastgesteld. De leden van de fractie van het
CDA achten het niet goed mogelijk een oordeel over het wetsvoorstel als geheel
te geven, nu het toekomstige ammoniakbeleid nog niet geheel duidelijk is.
Ook vragen deze leden naar de mogelijkheid om een geleidelijk in te voeren
gewijzigd ammoniakbeleid in de reconstructie in te passen; zo het al niet
mogelijk is om het gewijzigd ammoniakbeleid in het wetsvoorstel
op te nemen, dan achten deze leden in elk geval publicatie daarvan tegelijk
met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel noodzakelijk. Ook de leden van
de fractie van de PvdA hechten aan gelijktijdige vaststelling van het nieuwe
ammoniakbeleid en het voorliggende wetsvoorstel. De leden van de fractie van
de SGP vragen wanneer een stuk over het ammoniakbeleid de Kamer kan bereiken.Gelet op het hierboven gestelde, stellen wij vast dat op het moment van
de mondelinge behandeling van het voorliggende wetsvoorstel de Kamer zal beschikken
over nadere informatie over het aanvullend ammoniakbeleid en de daarover met
gemeenten, provincies en maatschappelijke organisaties te maken afspraken.
De hierboven aangekondigde brief zal de door de hier aan het woord zijnde
leden gewenste duidelijkheid bieden. Wij streven ernaar nog dit jaar een wetsvoorstel
over het aanvullend ammoniakbeleid ter behandeling bij de Tweede Kamer in
te dienen. Als uiterste datum voor inwerkingtreding van het nieuwe aanvullende
ammoniakbeleid geldt 1 januari 2002, aangezien uiterlijk op die datum de IAV
zal expireren. Bij de totstandbrenging van nieuwe wetgeving over het ammoniakbeleid
is het streven van de regering erop gericht om de inwerkingtreding van het
voorliggende wetsvoorstel en de inwerkingtreding van de nieuwe regels ter
zake van ammoniak in onderlinge afstemming te realiseren.De leden van de fracties van de PvdA en van de VVD vragen naar de wetenschappelijke
onderbouwing van het ammoniakbeleid, mede naar aanleiding van een door LTO-Nederland
ingebrachte reactie waarin kanttekeningen worden geplaatst ten aanzien van
de verzurende en vermestende werking van ammoniak.Al in de Notitie Tussentijdse Evaluatie Verzuringsbeleid van 23 december
1987 (Kamerstukken II, 1987/88, 18 225, nr. 22) is aandacht besteed aan
de milieuproblemen verzuring, eutrofiëring en ozonvorming. Daarin werd
gesteld dat niet alle effecten van de stoffen SO2, Nox
en NH3 zijn toe te schrijven aan het zuur dat uit deze stoffen
wordt gevormd. Zo kan NH3 (in de vorm van ammonium) ook zonder
dat het in zuur wordt omgezet, de voedingsstoffenbalans van de plant verstoren,
door verdringing van andere voedingsstoffen. Door NH3 en Nox kan eutrofiëring (verhoogd voedselaanbod bij planten) plaatsvinden.
Daardoor worden bepaalde plantensoorten of vegetatietypen die gebonden zijn
aan een voedselarm milieu, verdrongen door andere vegetaties. Naast deze bedreiging
van de kwaliteit van bos- en natuurgebieden kan ook de kwaliteit van grond-
en oppervlaktewater worden aangetast door de uitspoeling van nitraat en aluminium.
Op meerdere plaatsen in Nederland wordt onder natuurgebieden de drinkwaternorm
voor deze stoffen overschreden. De VEWIN, de Vereniging van Waterleidingbedrijven,
heeft in het verleden al melding gemaakt van toenemende concentraties van
nitraat, toe te schrijven aan hoge bemestingsniveaus van de omringende landbouwgebieden.
In het kader van de vernieuwing van het mestbeleid, zoals aangekondigd in
de in paragraaf 2.1 van deze nota genoemde brief van 10 september jl.,
worden de eindnormen voor mineralenverliezen van MINAS versneld ingevoerd.In het kader van het Additioneel Programma Verzuringsonderzoek (APV) dat
de toenmalige Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
in 1995 mede namens haar ambtgenoot van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
aan de Kamer heeft gezonden, is in april 1995 de rapportage «Ammoniak,
de feiten» uitgebracht. Hierin wordt uitvoerig ingegaan op alle aspecten
die verband houden met ammoniakemissies, transport van ammoniak door de lucht,
omzettingen van ammoniak in de bodem (in NH4+ en NO3-)
en de uiteindelijke effecten daarvan. Het daarop volgende onderzoek
van Heidelberg Appeal Nederland gaf de toenmalige ministers van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer geen aanleiding om het ammoniakbeleid aan te passen hetgeen zij
de Kamer op 6 december 1995 bij brief hebben medegedeeld. Ook de voorgestelde
vernieuwing van het mestbeleid laat de doelstelling van het NMP3 ter zake
van een emissiereductie van ammoniak van 80% in 2010 ten opzichte van 1985
onverlet. In het NMP3 is aangekondigd dat de verzuringsdoelstellingen zullen
worden geëvalueerd (NMP3, p. 245). Het RIVM voert op dit moment een analyse
uit van de meest recente wetenschappelijke kennis op het gebied van het thema
verzuring. De resultaten van deze evaluatie dienen als basis voor de doelstellingen
van het ammoniakbeleid die worden opgenomen in het vierde Nationaal Milieubeleidsplan
(NMP-4).De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA en de SGP vragen
een reactie van de regering op het onderzoeksconclusies van het RIVM en TNO
inzake het milieurendement van het beëindigen of verplaatsen van veehouderijbedrijven
in de nabijheid van natuurgebieden en of de regering de stelling onderschrijft
dat een afwaartse verplaatsing van veehouderijbedrijven van verzuringsgevoelige
gebieden slechts een geringe afname van de milieudruk impliceert.Los van de uiteindelijke vormgeving van het aanvullend ammoniakbeleid,
zijn wij van oordeel dat de ons ter beschikking staande onderzoeksresultaten
een voldoende onderbouwing vormen voor de basisgedachte van het oorspronkelijk
door ons voorgestelde aanvullend ammoniakbeleid, namelijk een vermindering
van de ammoniakbelasting op verzuringsgevoelige gebieden door middel van een
specifiek zoneringsbeleid, gericht op het beperken van de vestiging en uitbreiding
van veehouderijen in verzuringsgevoelige gebieden en omliggende zones, gecombineerd
met een planmatige aanpak van het vee-arm of vee-vrij maken van de desbetreffende
gebieden en zones.Er zijn drie studies verricht naar de milieu-effecten van het verplaatsen
of beëindigen van bedrijven rondom natuurgebieden.– In opdracht van het Interprovinciaal Overleg en de ministeries
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer heeft TNO het milieu-effect berekend van een zoneringsbeleid
rond voor verzuring gevoelige EHS-gebieden. Uit de studie blijkt dat een beleid
dat slechts bestaat in beperkingen in vestiging of uitbreiding van bedrijven
in een zone van 500 meter om een gebied, zonder dat dit wordt gecombineerd
met een stimuleringsbeleid voor beëindiging of verplaatsing weinig milieuwinst
voor het desbetreffende gebied oplevert. De ammoniakbelasting op het betrokken
natuurgebied neemt op de buitenste rand van 250 meter van het natuurgebied
slechts met enkele tientallen mollen per hectare af. De geringe milieuwinst
in deze studie wordt allereerst verklaard door het uitgangspunt van dit model
dat geen gericht saneringsbeleid wordt gevoerd, waarbij als aanname voor de
autonome ontwikkeling is gehanteerd dat circa 50% van het aantal varkens uit
de zones zal verdwijnen, terwijl alle pluimvee en rundvee en de rest van de
varkens in de zones zal blijven. Bovendien is als aanname gehanteerd dat het
totale aantal varkens in de in de studie onderzochte gebieden gelijk zal blijven,
en dus deze varkens wel uit de zone zijn verdwenen, maar in de nabijheid daarvan
zullen blijven. Tevens blijkt uit deze studie dat bij een actief saneringsbeleid
het milieueffect aanzienlijk toeneemt. In het geval dat de gehele zone van
500 meter rond een natuurgebied veevrij gemaakt wordt neemt de ammoniakbelasting
op de buitenste rand van 250 meter van het desbetreffende natuurgebied volgens
de TNO studie met 100 tot 200 mol per hectare af.– Bij de doorrekening van het NMP3 schat het RIVM de reductie van
de ammoniakbelasting op de buitenste rand van een natuurgebied
als gevolg van een vrijwillige verplaatsings- of beeindigingsregeling op 100
tot 200 mol/ha. Hierbij is ervan uitgegaan dat binnen een zone van 500 meter
rond het desbetreffende natuurgebied 50% van de veehouderijbedrijven beëindigt
of verplaatst. Het verschil met de hierboven gememoreerde studie van TNO,
dat voor het bereiken van dezelfde milieuwinst uitgaat van een noodzaak van
beëindiging of verplaatsing van alle bedrijven, kan worden verklaard
uit de omstandigheid dat in de studie van TNO gerekend is met de ammoniakbelasting
van de buitenste natuurrand van 250 meter breed, terwijl het onderhavige RIVM-model
uitgaat van het berekende effect op de uiterste rand van een natuurgebied.– Het Centraal Planbureau heeft met het RIVM op verzoek van de Interdepartementale
Commissie voor het Economisch Structuurbeleid (ICES) onder andere het milieu-effect
van varkensvrije zones berekend. Deze studie geeft aan dat de ammoniakdepositie
in de varkensvrije zones met ongeveer 500 mol/ha afneemt als gevolg van het
varkensvrij maken van een zone van een kilometer breed.De conclusie naar aanleiding van deze studies kan zijn dat het vee-arm
of vee-vrij maken van de meest kwetsbare en kwetsbare natuurgebieden, alsmede
van een zone rond de meest kwetsbare natuurgebieden, zoals wij in het kader
van het aanvullend ammoniakbeleid voorstelden, een substantiële bijdrage
levert aan de vermindering van de ammoniakbelasting op deze natuurgebieden.
Het betreft hier een additionele reductie van 100 tot 500 mol per hectare,
die kan worden toegevoegd aan de resultaten van het generieke emissiebeleid.
Uit de doorrekening van het NMP3 door het RIVM blijkt dat met het generiek
emissiebeleid een landelijk gemiddeld depositieniveau van 1450 mol/ha kan
worden bereikt. Het gewenste niveau is 1000 mol/ha. Al ligt het depositieniveau
dat met het generieke beleid in de concentratiegebieden kan worden bereikt
beduidend hoger dan het landelijk gemiddelde (in de concentratiegebieden kunnen
nog steeds waarden boven de 3000 mol/ha voorkomen), wij zijn van oordeel dat
de extra reductie van de ammoniakbelasting als gevolg van het voorgestelde
aanvullend ammoniakbeleid niet als marginaal aan te merken valt, maar een
reële bijdrage levert aan het bereiken van een aanvaardbaar niveau van
de ammoniakbelasting op verzuringsgevoelige gebieden. Het hierboven genoemde
rapport van het CPB geeft aan dat het saneren van bedrijven een kosten-effectieve
maatregel is. Volgens het rapport bedragen de extra kosten van een zich over
het gehele land uitstrekkende vermindering van de ammoniakdepositie van 100
mol per hectare, door middel van generieke maatregelen als aanvullende eisen
aan de stalemissie, ongeveer 650 miljoen gulden per jaar.De leden van de fractie van de PvdA vroegen om een overzicht van de sedert
1980 in de concentratiegebieden gerealiseerde emissiereductie van ammoniak.
Voorts vragen zij daarbij te onderscheiden in de resultaten van landelijk
beleid, van aanvullend regionaal beleid in het kader van de projecten NUBL
en Gelderse Vallei en van aanvullend beleid van de gemeenten in het kader
van ARP's.Het RIVM heeft voor de beide concentratiegebieden globale berekeningen
gemaakt van de totale emissie van ammoniak uit de veehouderij: JaarConcentratiegebied OostConcentratiegebied
Zuid 198055,2 kton52,5 kton198762,6 kton70,4 kton 199539,3 kton37,5
kton199639,4 kton37,2 ktonNa een aanvankelijke stijging van de ammoniakemissies tussen 1980 en 1987
zijn in beide concentratiegebieden de emissies tussen 1987 en 1995 duidelijk
verminderd. De emissiereducties in de tijd zijn echter niet alleen het gevolg
van het ammoniakbeleid – emissiearme aanwending en opslag van mest –
maar ook van andere ontwikkelingen zoals de invoering van de melkquotering
vanaf 1984, de verandering van het stikstofgehalte in het veevoer, de
daling van het gemiddelde verbruik van voer per dier, en een veranderde verdeling
van mest over Nederland ten gevolge van het introduceren en aanscherpen van
gebruiksnormen voor mest, hetgeen heeft geleid tot mestdistributie vanuit
de concentratiegebieden naar de rest van Nederland.De monitoring van de effecten van het gemeentelijk ammoniakbeleid vanaf
de inwerkingtreding van de IAV op 26 augustus 1994 laat verschillende resultaten
zien tussen beide concentratiegebieden. In Centraal- en Oost-Brabant is in
1995 circa 1% van de totaal vergunde ammoniakemissie uit stallen gereduceerd;
in 1996 was dit circa 2%. De gerealiseerde reducties zijn vooral het resultaat
van het voorschrijven van emissie-arme stallen voor het gehele bedrijf ter
gelegenheid van de verlening van een milieuvergunning voor uitbreiding. Over
de daaraan verbonden depositiereductie zijn geen voldoende gegevens beschikbaar.In Noord- en Midden-Limburg zijn resultaten bereikt die vergelijkbaar
zijn met hetgeen hierboven is gesteld voor Centraal- en Oost-Brabant.In de derde monitoring model-ammoniakreductieplan Overijssel wordt over
de periode mei 1995 tot maart 1998, gebaseerd op mutaties in milieuvergunningen,
de conclusie getrokken dat de ammoniakemissie uit stallen over het plangebied
als geheel is toegenomen. In het gedeelte van het plangebied dat wordt gevormd
door het Overijsselse deel van het concentratiegebied, is de ammoniakemissie
uit stallen evenwel afgenomen. Gemiddeld over alle mutaties in milieuvergunningen
is wel depositiewinst bereikt, wat betekent dat ammoniakrechten vooral zijn
verhandeld naar locaties die op grotere afstand van voor verzuring gevoelige
gebieden zijn gelegen.De leden van de fractie van het CDA achten aanpassing van het vigerende
geurbeleid noodzakelijk voor een succesvolle reconstructie en achten een beoordeling
van het wetsvoorstel zonder dat de lijnen van een nieuw geurbeleid bekend
zijn, niet goed mogelijk. De leden van de fractie van de SGP missen in de
toelichting te zeer de relaties van de reconstructie met het geurbeleid.Wij delen de analyse van de hier aan het woord zijnde leden dat een adequaat
instrumentarium voor het geurhinderbeleid van groot belang is voor de uitvoering
van de reconstructie. De derde ondergetekende heeft in 1999 een uitgebreid
hinderbelevingsonderzoek laten uitvoeren, dat met met name gericht was op
de twee onderdelen van de Richtlijn veehouderij en stankhinder 1996, die door
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State als onvoldoende gemotiveerd
zijn bevonden, te weten:– de indeling in omgevingscategorieën; onderzocht is de mate
van hinder die omwonenden in de verschillende zogenaamde omgevingscategorieën,
ondervinden van stank uit stallen van intensieve varkensbedrijven, en– de berekeningsmethodiek voor het bepalen van de geuroverlast die
omwonenden ondervinden van verschillende, in elkaars nabijheid gelegen bedrijven
(de zogenaamde cumulatiemethodiek).De verwachting was dat het onderzoek zodanige resultaten te zien zou geven
dat de huidige normstelling voor geurhinder uit de Brochure veehouderij en
Hinderwet 1985, die na de eerdergenoemde uitspraken van de Raad van State
over de Richtlijn uit 1996 weer moet worden toegepast, zou kunnen worden versoepeld;
deze verwachting is niet bewaarheid. Op grond van de onderzoeksuitkomst heeft de derde ondergetekende, in overleg
met de provincies en de gemeenten, via het IPO en de VNG, de conclusie getrokken
dat de normstelling voor geurhinder, zoals vastgelegd in de Brochure van 1985
vooralsnog ten algemene moet worden gehandhaafd. Voor wat betreft cumulatiesituaties,
welke in de reconstructiegebieden veelvuldig voorkomen, vindt momenteel nog
een nadere analyse plaats als vervolg op het hinderbelevingsonderzoek. De
verwachting is dat hierbij toch een zekere versoepeling ten opzichte van de
Brochure veehouderij en Hinderwet 1985 kan worden doorgevoerd. Ook hierover
zullen wij u in de aanvullende brief over het toekomstig ammoniak- en stankbeleid
nader informeren. Met de hier aan het woord zijnde leden zijn wij evenwel
van mening dat een succesvolle reconstructie zonder aanpassingen in het vigerend
geurhinderbeleid niet mogelijk zal zijn, gelet op de restricties die dit beleid
opwerpt ter zake van de mogelijkheden om in delen van het reconstructiegebied
ontwikkeling van de veehouderij mogelijk te maken. Ook de besturen van gemeenten
en provincies in de concentratiegebieden wijzen hierop. In onze meergenoemde
brief van 25 februari jongstleden hebben wij dan ook aangegeven voornemens
te zijn om los van een algehele herziening van het agrarisch stankbeleid een
specifieke wettelijke voorziening voor de in het kader van de reconstructie
aan te wijzen ontwikkelingsgebieden en verwevings- of plafondgebieden, met
een aangepaste normstelling, te treffen. Evenals het geval is met betrekking
tot het ammoniakbeleid, ligt het in de bedoeling om nog dit jaar een wetsvoorstel
terzake aan de Kamer te zenden.De leden van de fractie van de VVD vragen waarom de bestaande instrumenten
als de Wet milieubeheer en de mestwetgeving niet voldoen om de milieudoelstellingen
van het wetsvoorstel te realiseren.Wij merken hieromtrent het volgende op. Op basis van de Meststoffenwet
en de Wet bodembescherming gelden generieke regels voor de aanwending van
dierlijke en andere meststoffen die beogen om verliezen van fosfaat en stikstof
naar de bodem en het gronden oppervlaktewater terug te dringen. Deze regels
worden ondersteund omdat de productie aan dierlijke meststoffen aan banden
is gelegd door het stelsel van mestproductierechten van de Meststoffenwet.
Specifiek voor de varkenssector is deze productieregulering per 1 september
1998 vervangen door een stelsel van varkensrechten op basis van de Wet herstructurering
varkenshouderij. Wij zijn voornemens tot 2005 deze productiebeperkingen te
handhaven om een verdere groei van de varkensstapel en een toename van de
mestproblematiek in de aanloop naar het in paragraaf 2.1 van deze nota
uiteengezette stelsel van afzetcontracten te voorkomen. Het ligt in onze bedoeling
de mestproductie- en dierrechten per 2005 te laten vervallen; daarna zal voor
alle sectoren het evenwicht tussen mestproductie en milieuverantwoorde afzet
van mest nog uitsluitend worden gerealiseerd door het voorgestelde stelsel
van mestafzetcontracten.De Wet milieubeheer, voorzover hier van belang, voorziet in een stelsel
van vergunningen en algemene regels die erop zijn gericht om inrichtingen,
waaronder veehouderijbedrijven, zodanig te laten functioneren dat een toereikend
beschermingsniveau voor het milieu, onder meer ter zake van ammoniak, geur
en geluid, wordt bereikt. De vigerende milieuregelgeving heeft tot effect
dat de milieubelasting bij uitbreiding en vestiging van bedrijven binnen aanvaardbare
grenzen blijft. Waar de milieubelasting de grenzen van het aanvaardbare reeds
heeft bereikt, zorgt de milieuregelgeving ervoor dat de belasting die bestaande
inrichtingen op hun omgeving veroorzaken, niet verder kan toenemen en waar
redelijkerwijs mogelijk wordt teruggedrongen door een geleidelijke aanscherping
van algemene regels en aan vergunningen te verbinden voorschriften. Indien
een toereikend beschermingsniveau voor het milieu niet kan worden
bereikt, wordt vestiging van nieuwe inrichtingen door de milieuwetgeving tegengegaan.Wij hechten eraan te benadrukken dat het onderhavige wetsvoorstel aan
de hierboven beschreven generieke mest- en milieuwetgeving niet afdoet. De
voorgestelde reconstructie voegt hieraan evenwel een belangrijk element toe,
waar behalve de in de bestaande mesten milieuregelgeving centraal staande
relatie tussen een individuele inrichting en zijn omgeving, ook de gehele
ruimtelijke inrichting van een groter gebied als zodanig, alsmede de onderlinge
relaties tussen de verschillende gebruiksfuncties die dat gebied vervult,
worden beschouwd. Het voorstel van wet geeft mogelijkheden voor het treffen
van inrichtingsmaatregelen voor een te reconstrueren gebied, waaronder een
actief beëindigings- of verplaatsingsbeleid. Hierbij kan gebruik worden
gemaakt van zowel stimulerend instrumentarium als van meer dwingende instrumenten
als bijvoorbeeld de voorgestelde herverkavelingsregeling. Door middel van
inrichtingsmaatregelen kan een meer evenwichtige verdeling van gebruiksfuncties
in een te reconstrueren gebied worden bereikt, waarbij niet alleen de ontwikkeling
van de EHS kan worden versneld, maar bovendien de thans waarneembare versnippering
van natuurgebieden kan worden doorbroken. Realisatie van grotere aaneengesloten
natuurgebieden heeft een mitigerende werking op de invloed van vermesting,
verzuring en verdroging.De leden van de fractie van de VVD vragen wat moet worden verstaan onder
de categorieën varkens- en pluimveebedrijven. Met name willen zij vernemen
of hier ook gemengde bedrijven onder vallen en de grond binnen een samenwerkingsverband
van een akkerbouwer en een varkenshouder. Dit omdat de vorming van de varkensvrije
zones en het in de memorie van toelichting geschetste aanvullend ammoniakbeleid
slechts op de hier genoemde categorieën is gericht.In dit verband wijzen wij op de definities van artikel 1 van het wetsvoorstel
van de begrippen varkenshouderij en varkensvrije zones. Aangezien als varkenshouderij
geldt elk geheel van productie-eenheden, dat uitsluitend of onder meer dient
tot het bedrijfsmatig houden van varkens, valt ook de varkenstak van gemengde
bedrijven hieronder. Een varkensvrije zone is een ruimtelijk begrensd gedeelte
dat vrij is of in het kader van de reconstructie vrij zal worden gemaakt van
varkenshouderijen, hetgeen gelet op het voorgaande zowel betrekking heeft
op gespecialiseerde varkensbedrijven als op de varkenstak van gemengde bedrijven.Zonder vooruit te lopen op de nog nader aan de Kamer aan te bieden hoofdlijnen
van een ten opzichte van de voorstellen uit de memorie van toelichting aangepast
aanvullend ammoniakbeleid, kan ten aanzien van de varkens- en pluimveehouderij
worden aangegeven dat het oorspronkelijk voorgestelde beleid gestalte zou
worden gegeven door beperkingen te introduceren in de mogelijkheden tot uitbreiding
of vestiging van varkens- of pluimveehouderij in de natuurgebieden en de daaromheen
gelegen zones; gelet op de doelstellingen van het voorgestelde beleid –
vermindering van de ammoniakbelasting op de bedoelde gebieden – zou
dit gelijkelijk voor gespecialiseerde en gemengde bedrijven gelden.Zowel voor het streven naar varkensvrije zones als in verband met de reductie
van ammoniakbelasting is de vraag in hoeverre een bedrijf over grond beschikt
geen onderscheidend criterium. Doorslaggevende factor is of de bedrijfsgebouwen
waar dieren worden gehouden zich al dan niet bevinden op een locatie, die
is gelegen binnen een natuurgebied of de daaromheen liggende zones, waarop
het voorgestelde ammoniakbeleid van toepassing zou zijn, of – specifiek
voor de varkenshouderij – die onderdeel uitmaakt van een geprojecteerde
varkensvrije zone. Hieruit moge ook duidelijk zijn dat de grond van een akkerbouwer
die een samenwerkingsverband heeft met een varkenshouder niet terzake doet. De leden van de fractie van de VVD vragen of de Regeling Natuurbeheer
ingezet kan worden in de reconstructiegebieden, zodat agrariërs bij bedrijfsbeëindiging
hun gronden als natuurterrein kunnen inrichten.Het wetsvoorstel doet niet af aan de werking van de Subsidieregeling natuurbeheer
2000, welke regeling inmiddels in de plaats van de door de hier aan het woord
zijnde leden is gekomen. Voorzover bedrijven zijn gelegen in delen van een
reconstructiegebied waarvoor de mogelijkheid van particulier beheer is aangegeven
in de natuurgebiedsplannen van de Subsidieregeling natuurbeheer 2000, kan
daarvan dan ook gebruik gemaakt worden.4. OPZET VAN HET WETSVOORSTEL4.1 De verdeling van bestuurlijke taken en verantwoordelijkhedenAlgemeenDe leden van de fractie van de VVD vragen om chronologisch inzichtelijk
te maken hoe de verschillende plannen en bestuurlijke afspraken waarin het
wetsvoorstel voorziet, zich onderling tot elkaar verhouden.Het vertrekpunt vormen, zo blijkt uit artikel 9 van het wetsvoorstel,
de rijksuitgangspunten die in de bijlage bij het wetsvoorstel zijn opgenomen.
Deze rijksuitgangspunten zijn het inhoudelijke kader dat door het Rijk voor
de reconstructie is geformuleerd uitgaande van de in hoofdstuk 2 van deze
nota besproken doelstellingen. De eerste stap in een verdere concretisering
van de uitgangspunten wordt gevormd door de bestuurlijke afspraken, die wij
met de provinciale besturen maken in de vorm van beleidsprioriteiten voor
de onderscheiden concentratiegebieden. Hierin voorziet artikel 10 van het
wetsvoorstel. De gezamenlijke verantwoordelijkheid van Rijk en provincies
voor de hoofdlijnen van het reconstructiebeleid, binnen de door de rijksuitgangspunten
vastliggende kaders, komt tot uiting in de genoemde bestuurlijke afspraken.
Daarbij kan rekening worden gehouden met binnen de onderscheiden concentratiegebieden
optredende verschillen in problematiek, alsmede – door de vierjaarlijkse
heroverweging van deze afspraken – met het voortschrijdende karakter
van de reconstructie. Vervolgens is het aan de provincie om een reconstructieplan
op te stellen, waarin de overeengekomen hoofdpunten van het reconstructiebeleid
voor de te reconstrueren gebieden in concrete maatregelen worden vertaald.
Krachtens het voorgestelde artikel 14, eerste lid, dienen de provincies een
ontwerp van het reconstructieplan binnen 9 maanden na inwerkingtreding van
de wet gereed te hebben. Het is in deze fase van de opstelling van het ontwerpplan
dat, gelet op de bijzondere betrokkenheid van gemeenten en waterschappen,
zoals deze in de memorie van toelichting is geschetst, de provinciebesturen
met deze andere overheden procesafspraken maken ter waarborging van een adequate
inbreng van gemeenten en waterschappen bij de planvorming enuitvoering. Daartoe
strekt de bestuursovereenkomst als bedoeld in artikel 14, tweede lid. Nadat
het ontwerpplan een inspraakprocedure heeft doorlopen, is met de vaststelling
van het plan door provinciale staten en de daarna vereiste ministeriële
goedkeuring, de planningsfase afgerond, behoudens eventuele aanpassingen naar
aanleiding van tegen het plan ingestelde beroepen. Voor uitwerkingen en wijzigingen
van een reconstructieplan wordt blijkens de artikelen 18, tweede lid, en 26,
derde lid, eenzelfde totstandkomingsprocedure voorgesteld als ten aanzien
van het initiële reconstructieplan. Deze zullen, aangezien ze na hun
totstandkoming deel uitmaken van het reconstructieplan, ook moeten passen
binnen de bestuurlijke afspraken tussen Rijk en provincies omtrent de in het
licht van de rijksuitgangpunten vast te stellen beleidsprioriteiten.
In de uitvoeringsfase staat het uitvoeringsprogramma, op te stellen door gedeputeerde
staten, centraal (artikel 31). In het uitvoeringsprogramma worden de concrete
acties opgenomen die in het kader van de verwezenlijking van het vastgestelde
reconstructieplan zullen worden ondernomen in het tijdvak waarop het uitvoeringsprogramma
betrekking heeft. De in het uitvoeringsprogramma opgenomen acties zijn voorwerp
van de bestuursovereenkomst als bedoeld in artikel 33. In deze bestuursovereenkomst
maken het provinciaal bestuur en het Rijk operationele afspraken over de financiering
van de acties uit het uitvoeringsprogramma, en kunnen nadere afspraken worden
gemaakt over de realisatie van het programma, zoals bijvoorbeeld een tijdpad
voor de uitvoering van de onderscheiden acties. In dit kader kan dan ook een
verdere concretisering en zo nodig enige bijstelling plaatsvinden van de eerder
vastgestelde beleidsprioriteiten.Als herverkaveling als bedoeld in hoofdstuk 3, titel 6, van het wetsvoorstel,
een van de maatregelen is die in het reconstructieplan is opgenomen, speelt
bij de uitvoering van het reconstructieplan het ruilplan, bedoeld in de artikelen
58 en volgende een belangrijke rol, aangezien daarin wordt opgenomen op welke
wijze een gebied zal worden herverkaveld, welke grondeigenaren en -gebruikers
daarbij betrokken zijn en hoe de financiële afwikkeling van de herverkaveling
zal worden geregeld.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of de betrokken
provincies in staat zijn om de extra bestuurlijke rol die zij krijgen uit
te voeren, met name met betrekking tot de planvorming. De leden van de fractie
van de VVD vragen of de termijn van 9 maanden na inwerkingtreding van de wet,
die de provincies hebben voor het opstellen van een ontwerpreconstructieplan,
haalbaar is.Wij merken op dat de centrale rol die aan de provincies in het wetsvoorstel
is toegedeeld voor de vormgeving en uitvoering van de reconstructie, ten nauwste
aansluit op de bestaande taken en verantwoordelijkheden van het provinciaal
bestuur, dat in het ruimtelijk en het milieubeleid een belangrijke coördinerende
functie heeft. Hetzelfde geldt voor een aan de reconstructie sterk verwant
beleidsterrein als de landinrichting, terwijl ook in het bestaande gebiedsgericht
beleid, waar de reconstructie in belangrijke mate op voortbouwt, de provincies
een centrale rol vervullen. Wij zijn van oordeel dat nu de reconstructie zo
sterk aansluit op de bestaande taken en verantwoordelijkheden van de provincies,
de provincies zeer wel in staat zullen zijn om de hun in het wetsvoorstel
toegedeelde rol te vervullen. Hierin worden wij gesterkt door de voortvarende
wijze waarop en het bestuurlijk elan waarmee de besturen van de provincies
in de concentratiegebieden thans voorbereidingen treffen voor de reconstructie.
De planvorming en de voorbereiding van de uitvoering zijn zowel in het oostelijk
als in het zuidelijk concentratiegebied de facto al gestart. Ook worden in
beide concentratiegebieden pilotprojecten uitgevoerd die vooral ten doel hebben
om ervaring op te doen met het in het wetsvoorstel opgenomen planvormingsstelsel
en de daaraan verbonden interbestuurlijke samenwerking, terwijl daarnaast
op basis van thans bestaande financiële instrumenten wordt getracht om
vooruitlopend op de inwerkingtreding van het wetsvoorstel en de totstandkoming
van het daarmee verbonden subsidiestelsel al concrete projecten uit te voeren
ter verwezenlijking van de doeleinden van de reconstructie. Als voorbeelden
noemen wij de pilotprojecten Nederweert, Gemert-Bakel en De Hilver in het
zuidelijk en Neede/Borculo, Hart van Twente en Vallei-Zuidwest in het oostelijk
concentratiegebied. Voor de pilotprojecten kan nog niet het instrumentarium
van het wetsvoorstel worden benut, zoals de voorziene planologische doorwerking,
de regeling van de coördinatie van uitvoeringsbesluiten en de voorgestelde
herverkavelingsregeling; verder zijn de provincies bij het vaststellen
van in het kader van de pilotprojecten te ondernemen acties in zoverre beperkt
dat zij zijn gebonden aan de financieringsmogelijkheden die bestaande regelingen
als het Besluit waardevolle cultuurlandschappen, de Regeling gebiedsgerichte
bestrijding verdroging en het Subsidiebesluit openbare lichamen milieubeheer
bieden. Niettemin zijn in het kader van de pilotprojecten in relatief korte
tijd uitvoeringsgerichte en in de betrokken gebieden breed gedragen plannen
opgesteld die vooruitlopend op de eigenlijke reconstructie al een goede stap
vormen in de richting van de verwezenlijking van doelstellingen als verbetering
van watersystemen, versnelde realisatie van de EHS en aanpassing van de ruimtelijke
structuur van de veehouderijsector.Gelet op het voorgaande achten wij de termijn van 9 maanden na inwerkingtreding
van de wet, die is gesteld voor het uitbrengen van een ontwerpreconstructieplan
ook alleszins haalbaar. Daarbij komt nog dat in het eerste ontwerp nog niet
alle details van de reconstructie behoeven te worden opgenomen. De in het
wetsontwerp opgenomen uitwerkings- en wijzigingsmodaliteiten maken een gefaseerde
planvorming en -uitvoering mogelijk.Gelet op het voorgaande kan op de vragen van de leden van de fracties
van de RPF en het GPV wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor de realisering
van de plannen, en of maatregelen zullen worden genomen indien de uitgangspunten
niet worden gerealiseerd, worden geantwoord dat de provincies verantwoordelijk
zijn voor het realiseren van de reconstructieplannen. Het Rijk kan gedurende
de gehele uitvoeringsperiode van het reconstructieproces toetsen of de rijksuitgangspunten
in voldoende mate uit de verf komen. In de fase van de planvorming is daarbij
van belang het vereiste van ministeriële goedkeuring van het reconstructieplan,
neergelegd in het voorgestelde artikel 17, terwijl in de fase van de uitvoering
de in artikel 33 bedoelde bestuursovereenkomst, behorende bij het uitvoeringsprogramma,
daarvoor het kader vormt. Hiermee zijn voldoende waarborgen gegeven om te
voorkomen dat aan het eind van de reconstructie het Rijk tot de conclusie
zou moeten komen dat de in het kader van de reconstructie uitgevoerde activiteiten
niet of in onvoldoende mate zouden hebben bijgedragen aan de verwezenlijking
van de doelstellingen van de wet. In antwoord op de kanttekeningen die de
leden van de fractie van GroenLinks terzake plaatsen, met name op het punt
van een centrale eindtoets die door deze leden node wordt gemist, zijn wij
dan ook, anders dan deze leden, van oordeel dat het voorstel voldoende sturingsmogelijkheden
kent voor het Rijk om de verantwoordelijkheden van het Rijk tot gelding te
kunnen brengen.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen waar het Rijk en
de provincies op af te rekenen zijn, of de aanvaarding van het wetsvoorstel
meer dan een inspanningsverplichting met zich brengt en wanneer de uitvoering
van de wet doelmatig wordt geacht.Wij achten de uitvoering van de wet doelmatig, indien de reconstructie
daadwerkelijk leidt tot een impuls om de kwaliteit van natuur en landschap,
milieu, water, en de ruimtelijke kwaliteit in de concentratiegebieden te verbeteren
en de veterinaire kwetsbaarheid van de varkenssector door aanpassingen in
de ruimtelijke structuur van de sector vermindert, kortom wanneer het resultaat
van de reconstructie beantwoordt aan de gestelde rijksuitgangspunten. Uitgaande
van de verdeling van taken en bevoegdheden, zoals die door het wetsvoorstel
wordt gegeven, zijn wij verantwoordelijk voor een adequate aansturing op de
voortgang en de inhoud van de reconstructie, door middel van een toetsing
van reconstructieplannen aan de rijksuitgangspunten en het sluiten van bestuursovereenkomsten
met de betrokken colleges van gedeputeerde staten met betrekking tot de uitvoeringsprogramma's.
Gedeputeerde staten op hun beurt zijn verantwoordelijk voor de wijze waarop
in de planvormingsfase concreet inhoud wordt gegeven aan de rijksdoelstellingen,
zoals deze uit de uitgangspunten voortvloeien, en de wijze waarop de plannen
in de uitvoeringsfase ten uitvoer worden gelegd. Zij kunnen daarop politiek
worden aangesproken door provinciale staten. Wij merken nog op dat in het
kader van de voorbereiding van de planvorming de provinciebesturen momenteel
de rijksuitgangspunten uitwerken in eigen provinciale uitgangspuntennotities.
Hiertoe verplicht het wetsvoorstel overigens geenszins. Bij de toetsing van
reconstructieplannen aan de rijksuitgangspunten zullen wij vanzelfsprekend
beoordelen of de maatregelen en voorzieningen, zoals deze ter verwezenlijking
van eventuele aanvullende provinciale doelstellingen in een reconstructieplan
zijn opgenomen, niet strijdig zijn met het belang van de verwezenlijking van
de rijksuitgangspunten. Bovendien zal het nog uit te werken rijkssubsidiekader
voor de reconstructie zodanig zijn opgezet dat maatregelen en voorzieningen
die geen verband houden met de gestelde rijksuitgangspunten en die slechts
strekken tot uitvoering van door het provinciaal bestuur toegevoegde doelstellingen,
niet ten laste zullen komen van het beschikbare rijksbudget. Uiteraard zijn
gedeputeerde staten voor de verwezenlijking van eventuele aanvullende doelstellingen
die in dit kader door gedeputeerde of provinciale staten worden vastgesteld
politiek verantwoor- delijk.De bestuursovereenkomstenDe leden van de fractie van de PvdA constateren dat de in artikel 14,
tweede lid, voorgestelde bestuursovereenkomst een instrument is dat mede is
gericht op het actualiseren van bestemmingsplannen door gemeenten. Deze leden
achten een procedurele afstemming tussen de reconstructieplanprocedure en
de bestemmingsplanprocedure van belang en vragen de regering hiertoe een voorstel
te formuleren.Door middel van de bestuursovereenkomst worden de gemeenten en waterschappen
vroegtijdig betrokken bij het reconstructieproces. Dit is van belang aangezien
de reconstructie ook de taakuitoefening van deze overheden raakt. In het bijzonder
geldt dit de gemeentelijke bevoegdheden met betrekking tot het bestemmingsplan.
De procedurele afstemming tussen reconstructieplannen en bestemmingsplannen
is dan ook uitdrukkelijk voorwerp van de overeenkomst. Op welke wijze deze
afstemming gestalte wordt gegeven kan het best aan de hand van de concrete
omstandigheden in elk afzonderlijk geval worden beoordeeld door de betrokken
en ter zake bevoegde provinciale en gemeentelijke besturen. Aangezien de bestuursovereenkomst
betrekking heeft op eigenstandige bevoegdheden van de provincies, gemeenten
en waterschappen en de wijze waarop daarvan in het reconstructieproces in
onderling verband het meest doelmatig gebruik kan worden gemaakt, doen wij
geen voorstel voor nadere voorschriften ter zake. Dit mede in antwoord op
vragen van de leden van de fracties van de RPF en het GPV waarom geen nadere
randvoorwaarden aan de overeenkomst worden gesteld.De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en van de RPF en het GPV
vragen een nadere toelichting over de juridische status van de bestuursovereenkomst,
bedoeld in het voorgestelde artikel 14, tweede lid. Tevens vragen de leden
van de fracties van de VVD, de RPF en het GPV naar de consequenties van het
niet totstandkomen of niet nakomen van een overeenkomst.Artikel 14, tweede lid, houdt een instructienorm in aan de provinciale
besturen om met de betrokken gemeenten en waterschappen te komen tot procesafspraken
over de gezamenlijke inzet en de wijze van samenwerking van de betrokken partijen
in het kader van de reconstructie. Dit betekent ten eerste dat
de overeenkomst voor derden geen betekenis heeft en alleen ziet op de onderlinge
relaties tussen de betrokken bestuursorganen. Voorts volgt uit de aard van
de te maken afspraken dat de bindende werking tussen de partijen een bestuurlijk-politiek
karakter heeft; de bestuursovereenkomst is dan ook niet te kwalificeren als
overeenkomst naar burgerlijk recht waarvan de nakoming in rechte zou kunnen
worden afgedwongen. Aangezien de reconstructie gelet op de rijksuitgangspunten
steeds ook beleidsterreinen van gemeenten en waterschappen zal raken, zoals
ruimtelijke ordening en waterbeheer, hebben gemeenten en waterschappen een
groot belang om tijdig in de planvorming betrokken te worden. Tegelijkertijd
zullen de provincies bij de uitvoering van de reconstructie mede afhankelijk
zijn van de uitoefening van bevoegdheden door de besturen van gemeenten en
waterschappen, zoals bijvoorbeeld de verlening van bouw- en milieuvergunningen
en aanpassingen van peilbesluiten. In deze situatie achten wij het dan ook
niet voorstelbaar dat geen bestuursovereenkomsten zouden worden afgesloten.
Het niet medewerken aan de totstandkoming van zodanige overeenkomsten, dan
wel het niet nakomen van eenmaal gemaakte afspraken, heeft voor de colleges
van gedeputeerde staten tot gevolg dat deze hun verantwoordelijkheden voor
een adequate uitvoering van een – ook bestuurlijk – breed gedragen
reconstructie minder goed kunnen waarmaken. Hierover kunnen zij niet alleen
door provinciale staten politiek worden aangesproken, maar daarmee lopen zij
ook een groter risico dat gemeenten en waterschappen beroep aantekenen tegen
het besluit tot vaststelling van het reconstructieplan, of niet bereid blijken
mee te werken aan de uitvoering van het plan. Voor de andere overheden zou
het niet meewerken aan de totstandkoming of het niet naleven van een overeenkomst
betekenen dat zij mogelijkheden onbenut laten om hun inzichten over de meest
gewenste ontwikkeling van het te reconstrueren gebied in het planningsproces
te laten meewegen, terwijl zij toch in de uitvoeringsfase met de reconstructie
zullen worden geconfronteerd.De leden van de fractie van de VVD hebben voorts vragen gesteld over de
juridische status van de in artikel 33 voorgestelde bestuursovereenkomsten
tussen Rijk en provinciebesturen, en de hardheid van de daarin vervatte financieringsafspraken.
Daarnaast vragen deze leden of de gebiedscontracten, gekoppeld aan regioperspectieven,
die in het kader van de nota Kracht en Kwaliteit worden voorgesteld ook in
een wettelijk systeem worden geïmplementeerd en zo niet, waarom daarvan
in verband met de reconstructie ook niet is afgezien.Wij wijzen erop dat de bestuursovereenkomsten, die met betrekking tot
een uitvoeringsprogramma worden aangegaan, niet zijn gepositioneerd als overeenkomsten
naar burgerlijk recht. Evenals bij de hiervoor bedoelde overeenkomsten op
basis van artikel 14, tweede lid, gaat het hier veeleer om een set van bestuurlijke
afspraken, in dit geval tussen het Rijk en de provincies. De in een bestuursovereenkomst
door het Rijk aangegane financieringsafspraken zijn geen verplichting in de
zin van de Comptabiliteitswet. Dit hangt samen met de gekozen structuur voor
de financiering vanuit de rijksmiddelen voor de reconstructie, die beschreven
is in paragraaf 5.3 van de memorie van toelichting. Er zal een rijkssubsidiestelsel
worden opgezet, waarin in beginsel alle rijksmiddelen voor de uitvoering van
de reconstructie worden samengebracht. De comptabele verplichting voor het
Rijk ontstaat pas in het stadium dat voor maatregelen of projecten ter uitvoering
van het reconstructieplan, zoals opgenomen in een uitvoeringsprogramma, op
basis van de rijksregeling een subsidie wordt verleend. Door de financiële
verplichting voor het Rijk te koppelen aan de concrete uitvoeringsacties en
niet aan een uitvoeringsprogramma of reconstructieplan als zodanig, wordt
een optimale inzet van de rijksmiddelen gegarandeerd. Op deze wijze wordt
voorkomen dat er langjarige, mogelijk omvangrijke stuwmeren aan
verplichtingen ontstaan voor acties die uiteindelijk niet of in een later
stadium dan oorspronkelijk voorzien zullen plaatsvinden, en die verhinderen
dat voor andere activiteiten een subsidie kan worden verleend.Eén en ander betekent evenwel niet dat aan de financiële toezeggingen
die het Rijk in de bestuursovereenkomst ter gelegenheid van een uitvoeringsprogramma
aan het provinciaal bestuur doet, het «commitment» derhalve dat
het Rijk terzake aangaat, niet een zodanige betekenis toekomt dat de provincie
bij de uitvoering van het programma in volkomen onzekerheid blijft verkeren
over de in de bestuursovereenkomst overeengekomen maatregelen. De provincies
kunnen erop rekenen dat de in het uitvoeringsprogramma opgenomen acties ter
uitvoering van de reconstructie ter hand worden genomen op de wijze en in
de volgorde als in het programma en de bijbehorende overeenkomst is vastgelegd.
De provinciebesturen kunnen de desbetreffende ministers daarop bestuurlijk
aanspreken. Door de eigenlijke comptabele verplichting evenwel daarvan te
scheiden en «naar achteren» te schuiven wordt echter voorkomen
dat beschikbare rijksmiddelen onbenut blijven omdat deze reeds zijn gealloceerd
aan acties die door tussentijdse ontwikkelingen niet of niet in het desbetreffende
tijdvak zullen worden ondernomen. Het voorgestelde stelsel combineert dan
ook een flexibele inzet van beschikbare middelen met het bieden van voldoende
zekerheid aan de provincies omtrent de te verwachten rijksbijdragen. Aangezien
de in artikel 33 bedoelde bestuursovereenkomsten, en het daarin vervatte financiële
commitment van het Rijk, betrekking hebben op alle acties in het uitvoeringsprogramma
en gelden voor de gehele geldingsduur van het programma, treedt het door de
leden van de fractie van de VVD bedoelde risico voor de provincies, dat halverwege
de uitvoering het geld op zou blijken te zijn, niet op.Zoals de bedoelde leden al aangeven, zijn er duidelijke parallellen te
trekken tussen de systematiek van het wetsvoorstel en de in de nota Kracht
en Kwaliteit opgenomen regioperspectieven en gebiedscontracten. In beide gevallen
wordt een scheiding aangebracht tussen financieel commitment vanuit het Rijk
op het niveau van een uitvoeringsprogramma en de daaropvolgende comptabele
verplichtingen ter zake van concrete uitvoeringsactiviteiten. Zoals in het
Algemeen Overleg over de nota Kracht en Kwaliteit op 6 december 1999 door
de eerste ondergetekende werd toegezegd, is de Kamer bij brief van 14 december
1999 geïnformeerd over de nadere invulling van het in de nota geschetste
stelsel door middel van het zogenoemde Aansturingsmodel voor gebiedsgerichte
rijksregelingen, waarover wij met de provincies overeenstemming hebben bereikt.
Dit model neemt als vertrekpunt een bestuursovereenkomst op hoofdlijnen tussen
het Rijk en de gezamenlijke provincies, die de verbinding moet gaan vormen
tussen het rijksbeleid voor de ontwikkeling van het platteland en de gebiedsspecifieke
invulling van dat beleid in provinciale uitvoeringsprogramma's. Over deze
uitvoeringsprogramma's sluiten het Rijk en de provincies uitvoeringscontracten,
waarin niet alleen is vastgelegd welke provinciale middelen en eventueel middelen
van derden zullen worden ingezet ter realisatie van het uitvoeringsprogramma,
maar waarin ook het financieel commitment van het Rijk is vastgelegd ten aanzien
van de in beginsel beschikbare rijksmiddelen en in te zetten rijksregelingen.
Rijk en provincies bereiden momenteel over de nadere uitwerking van het aansturingsmodel
een Bestuurlijk Overleg voor dat in het voorjaar zal plaatsvinden.Zowel ten aanzien van de reconstructieplannen als van de uitvoeringsprogramma's
als bedoeld in het aansturingsmodel geldt dat terzake al het nodige voorwerk
is verricht in het kader van het Nederlandse plan voor plattelandsontwikkeling
(POP) dat het Rijk en de provincies gezamenlijk hebben moeten opstellen in
het kader van de verordening van de Raad van de Europese Unie
inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie
en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) (PbEG 1999, L160). Dit POP vormt
de grondslag voor het verkrijgen van EU-cofinanciering voor plattelandsontwikkeling
in Nederland en is in december 1999 aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen
ter goedkeuring voorgelegd; bij evenbedoelde brief van 14 december 1999 is
het POP eveneens aan de Kamer toegezonden. De in het POP geschetste gewenste
ontwikkelingsrichting voor het platteland, is evenals de uitvoeringsprogramma's,
bedoeld in het aansturingsmodel, voornamelijk gericht op de bepaling van de
inzet van financiële middelen, in dit geval in het bijzonder op door
de Europese Gemeenschap mede te financieren maatregelen.Zowel de uitvoeringsprogramma's van het aansturingsmodel en de bijbehorende
bestuursovereenkomsten als – waar het de concentratiegebieden betreft –
de voorgestelde reconstructie zullen mede het kader vormen voor de realisatie
van het POP. Voor alle duidelijkheid merken wij tenslotte nog op dat het wetsvoorstel
niet noopt tot het maken van «dubbele» afspraken over dezelfde
geldstromen daar waar in het kader van de reconstructie mede gebruik zou worden
gemaakt van generieke gebiedsgerichte regelingen, waaronder de regelingen
die onder het POP voor Europese cofinanciering in aanmerking worden gebracht.De rol van DLGDe leden van de fractie van de VVD vragen een nadere omschrijving van
de rol van DLG bij de reconstructie en of de verzelfstandiging van DLG zal
leiden tot een verandering daarin. Tevens stellen zij de vraag of er ook andere
instanties zijn die de uitvoering ter hand kunnen nemen. Tenslotte willen
deze leden weten wie aansprakelijk is voor eventuele fouten, begaan bij de
uitvoering.De DLG, thans nog een dienstonderdeel van het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, zal worden verzelfstandigd tot een onafhankelijke
uitvoerende dienst ten nutte van rijk en provincies. Voor de taken die DLG
in het kader van de reconstructie vervult, heeft dat geen gevolgen. De rol
die DLG bij de reconstructie zal spelen, is sterk vergelijkbaar met hetgeen
in de landinrichting gebruikelijk is.De DLG verleent het provinciaal bestuur, dan wel in voorkomend geval de
reconstructiecommissies, ambtelijke bijstand bij de opstelling van het reconstructieplan,
alsmede bij de uitvoering van de in het reconstructieplan opgenomen maatregelen
en voorzieningen. Dit geschiedt vanuit de verantwoordelijkheid van het provinciebestuur
voor de planvorming, voortvloeiend uit hoofdstuk 2 van het wetsvoorstel, en
de uitvoering (artikel 37, tweede lid). De ambtelijke bijstand die DLG in
het kader van de planvorming en uitvoering verleent vloeit voort uit de positie
van DLG als uitvoeringsdienst ten behoeve van de provincies en dient derhalve
niet zo te worden opgevat dat DLG belast is met de feitelijke uitvoering van
werken ter verwezenlijking van het reconstructieplan. Evenals dat in de landinrichtingspraktijk
het geval is zullen gedeputeerde staten, in voorkomend geval in samenwerking
met medebetrokken partijen als gemeenten, waterschappen en terreinbeherende
organisaties, de feitelijke uitvoering van projecten uitbesteden aan private
partijen als ingenieursbureaus en aannemingsbedrijven. Op de vraag naar de
civielrechtelijke aansprakelijkheid voor fouten, begaan bij de uitvoering
van werkzaamheden in het kader van het reconstructieplan, kan geen algemeen
geldend antwoord worden gegeven. Een en ander is afhankelijk van de omstandigheden
van het geval en wordt beheerst door de algemene regels van het burgerlijk
recht, alsmede door eventuele specifieke contractuele afspraken terzake tussen
gedeputeerde staten als opdrachtgever en de uitvoerder. Naast het verlenen van bijstand bij de planvorming en de uitvoering van
de reconstructie ten behoeve van het provinciebestuur, zal DLG ten behoeve
van het Rijk het financieel beheer voeren van het op te zetten rijkssubsidiestelsel
voor de reconstructie. Daarbij zal DLG fungeren als betaalorgaan voor de van
rijkswege te verstrekken subsidies. Voor het toezicht op de juiste uitvoering
van het subsidiekader door DLG zijn wij verantwoordelijk, aangezien het hier
een regeling van de centrale overheid betreft. Om die reden is ook het Rijk
aansprakelijk voor fouten in de uitvoering van het subsidiekader, die zouden
leiden tot civielrechtelijke aansprakelijkheid.4.2 Het reconstructieplanDe leden van de fractie van de VVD zien een discrepantie tussen de rijksuitgangspunten
en de doelstellingen van het wetsvoorstel als verwoord in artikel 4. Zij vragen
in dat verband of woningbouwlocaties, bedrijfsterreinen en infrastructuurprojecten
binnen het bereik van het wetsvoorstel vallen en of andere verantwoordelijke
ministers meebetalen aan de uitvoering van een reconstructieplan, waar het
hun terrein betreft.Wij merken op dat de rijksuitgangspunten corresponderen met de in artikel
5 van het wetsvoorstel aangegeven randvoorwaarden voor de reikwijdte van een
reconstructie. Woningbouwlocaties, infrastructuurprojecten en bedrijfsterreinen
vallen daar als zodanig niet onder. De reconstructie is in de eerste plaats
gericht op de verwezenlijking van de in artikel 5 gegeven nadere invulling
van de algemene doelstelling van artikel 4, namelijk:– verbetering van de ruimtelijke structuur ten behoeve van de landbouw;– verbetering van de kwaliteit van natuur en landschap;– verbetering van de kwaliteit van milieu en water.Het zijn deze aspecten die ook in de memorie van toelichting aan de orde
zijn gesteld bij de bespreking van de stapeling van problemen waarvoor de
reconstructie door een gewijzigde inrichting soelaas zal moeten bieden. Het
subsidiestelsel ten behoeve van de reconstructie zal op de hierboven genoemde
aspecten worden gericht. Dat in artikel 4 de verbetering van het woon-, werk-
en leefklimaat als een van de doelstellingen is genoemd, is daarmee naar ons
oordeel niet in strijd. Maatregelen en voorzieningen als bedoeld in artikel
5, die in het kader van reconstructie worden genomen, zullen aan een zodanige
verbetering immers bijdragen. Uiteraard zijn er ook ruimtelijke relaties tussen
dergelijke maatregelen en voorzieningen en door de leden van de fractie van
de VVD genoemde andere ruimtelijk relevante ontwikkelingen als woningbouw
en infrastructuur. De reconstructie kan van deze andere ruimtelijk relevante
ontwikkelingen ook niet los worden gezien. Al zijn de voor de reconstructie
vrij te maken middelen niet daarvoor bestemd, uiteraard zullen de planvorming
in het kader van de reconstructie en andere ruimtelijk relevante projecten
elkaar wederzijds kunnen beïnvloeden en versterken.De verhouding tussen de reconstructie en andere ontwikkelingen kan aan
de hand van het genoemde voorbeeld van infrastructuurprojecten als volgt worden
geschetst. Infrastructuurprojecten als de aanleg van wegen en waterlopen vallen
niet binnen het kader van de reconstructie voorzover aanleg daarvan nodig
is vanwege infrastructurele belangen als zodanig. Dat kan evenwel anders zijn
daar waar in verband met de verbetering van de ruimtelijke structuur van een
gebied ten behoeve van de landbouw of ter verbetering van de kwaliteit van
natuur of landschap, bijvoorbeeld in het kader van een herverkaveling als
bedoeld in het wetsvoorstel, wordt overgegaan tot aanleg van of wijzigingen
in bestaande wegen en waterlopen, of ter bestrijding van verdroging in het
reconstructiegebied werken van waterhuishoudkundige aard plaatsvinden. In
dergelijke gevallen zijn er immers raakvlakken met de in artikel
5 en in de rijksuitgangspunten verwoorde aspecten waar de reconstructie primair
op gericht is.Voor de totstandbrenging van het subsidiestelsel zijn wij primair verantwoordelijk.
Uiteraard zullen wij terzake overleg voeren met de besturen van de provincies
waarin de concentratiegebieden zijn gelegen en in voorkomend geval met andere
ministers die het mede aangaat. Daarbij kan ook aan de orde komen in hoeverre
andere ministers in financiële zin in het subsidiestelsel participeren.De leden van de fracties van de PvdA en van de VVD vragen of de regering
bereid is de Tweede Kamer op de hoogte te stellen van de voortgang van de
uitvoering en de inhoud van de reconstructieplannen.Wij zullen de Tweede Kamer op de hoogte houden van de gang van zaken in
de planvorming en uitvoering door middel van periodieke voortgangsrapportages.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of de provincies
de begrenzing van reconstructiegebieden moeten verantwoorden.Zoals ook uit de definitie in artikel 1 van het wetsvoorstel blijkt, vormen
de concentratiegebieden de ruimst denkbare grens die voor de reconstructiegebieden
kan worden vastgesteld. De exacte begrenzing van de te reconstrueren gebieden
zal geschieden door de provincies, in het kader van de vaststelling van reconstructieplannen.
Aangezien de vaststelling van een reconstructieplan een besluit is in de zin
van de Algemene wet bestuursrecht, behoeft het plan, met inbegrip van de daarin
vastgelegde begrenzing van het reconstructiegebied, uit de aard der zaak een
deugdelijke motivering. Uit het reconstructieplan zal dan ook moeten blijken
op welke gronden is gekozen voor reconstructie juist in het in het plan aangewezen
gebied, mede gelet op de doelstellingen van de reconstructie en de krachtens
artikel 10 vastgestelde beleidsprioriteiten. Wij willen het volgende toevoegen
aan de conclusie van de leden van voornoemde fracties dat in die delen van
het concentratiegebied, die niet als reconstructiegebied zullen worden aangemerkt,
de generieke regelgeving zal gelden. Wij gaan ervan uit dat deze leden het
oog hebben op algemeen verbindende voorschriften met betrekking tot onderwerpen
waarop de reconstructie in het bijzonder is gericht, zoals milieu, ruimtelijke
kwaliteit en diergezondheid. Anders dan deze leden kennelijk veronderstellen,
heeft de toepassing van het wetsvoorstel in een bepaald gebied niet tot gevolg
dat bestaande normen uit hoofde van andere wettelijke kaders in dat gebied
niet meer van toepassing zijn. Ook in de te reconstrueren gebieden blijft
de generieke regelgeving onverkort van toepassing. Zo zal bijvoorbeeld bij
de realisatie van een reconstructieplan in voorkomende gevallen verlening
van bouw- en milieuvergunningen op basis van de bestaande beoordelingskaders
noodzakelijk blijven, en doet de realisatie van een stelsel van varkensvrije
zones niet af aan de veterinaire regelgeving op basis van de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren. Wel is het zo dat het wetsvoorstel voorzieningen
bevat die de toepassing van de generieke regelgeving in een reconstructiegebied
beogen te stroomlijnen met het oog op een voortvarende uitvoering van de reconstructie.
Als voorbeeld wijzen wij op de mogelijkheid om de verlening van noodzakelijke
vergunningen, ontheffingen en soortgelijke uitvoeringsbesluiten te coördineren
(artikelen 39–44).De leden van de fractie van de VVD vragen of reeds zicht bestaat op het
aantal reconstructieplannen dat de provincies zullen vaststellen.Naar de ons bekende stand van zaken zullen in elk geval een vijftal reconstructieplannen
worden opgesteld: een voor de provincie Noord-Brabant, een voor
Limburg, en drie voor het oostelijk concentratiegebied (waarvan een vast te
stellen door Gelderland, een door Gelderland en Utrecht gezamenlijk en een
door Overijssel). Overigens is hieromtrent nog geen definitief uitsluitsel
te geven. Zo beraadt bijvoorbeeld de provincie Noord-Brabant zich nog nader
over de vraag of gewerkt gaat worden met één overkoepelend reconstructieplan,
uit te werken in meerdere deelplannen, of dat voor de onderscheiden deelgebieden
beter een afzonderlijk reconstructieplan kan worden opgesteld.4.3. Planologische doorwerking van het reconstructieplanDe leden van de fractie van de VVD merken op dat de WRO door de voorgestelde
doorwerking van het reconstructieplan opzij wordt gezet en vragen of het gewenst
is dat er naast bestaande planfiguren een nieuw structuurplan in het leven
wordt geroepen, uit een oogpunt van inzichtelijkheid voor de burgers. De leden
van de fracties van het CDA, de RPF en het GPV en van de SGP vragen een nadere
toelichting op de doorwerking van het reconstructieplan in bestemmingsplannen
en op de onderlinge afstemming en synchronisatie tussen besluitvorming over
het reconstructieplan en over het bestemmingsplan. De leden van de fractie
van het CDA vragen waarom niet aan de gemeenteraden de bevoegdheid tot het
wijzigen van bestemmingsplannen en het nemen van voorbereidingsbesluiten is
overgelaten. De leden van de fractie van de SGP merken op dat zij de eerste
verantwoordelijkheid voor de vaststelling en wijziging van bestemmingplannen
bij de gemeenteraad willen houden; deze leden pleiten ervoor de systematiek
van de WRO in stand te houden, waarbij vrijwillige medewerking van de gemeenten
aan de opname van het reconstructieplan in bestemmingsplannen uitgangspunt
is en de voorgestelde bevoegdheden voor de provincie meer als stok achter
de deur fungeren voor gemeenten die het reconstructieplan niet of niet adequaat
in het bestemmingsplan verwerken. Deze leden vragen ook of de gemeenten in
hun autonome afweging omtrent de ruimtelijke ordening niet al te drastisch
worden beperkt door de doorwerking van een reconstructieplan en op welke wijze
naar het oordeel van de regering recht kan worden gedaan aan het gemeentelijk
planologisch beleid. De leden van de fracties van de RPF en het GPV menen
dat het primaat van het bestemmingsplan zoveel mogelijk intact dient te blijven
en vragen of een parallelschakeling van de procedures voor de totstandkoming
van reconstructieplannen en de wijziging van bestemmingsplannen daaraan zou
kunnen bijdragen. Deze leden vragen ook welke andere dan de nu voorgestelde
maatregelen mogelijk zijn om een aanpassing van bestemmingsplannen te bevorderen.Het planstelsel van de WRO blijft in de te reconstrueren gebieden in beginsel
onverkort van toepassing. Er is dan ook geen sprake van dat het wetsvoorstel
de WRO opzij zet, integendeel: juist omdat het stelsel van de WRO van toepassing
blijft, is in het wetsvoorstel een coördinatiemechanisme tussen reconstructieplan
en ruimtelijke ordeningsplannen voorzien, om te voorkomen dat bij de uitvoering
van een reconstructieplan moeilijkheden zouden ontstaan omdat het reconstructieplan
en de ruimtelijke ordeningsplannen niet met elkaar zouden sporen.Omdat, gelet op het integrale karakter van de voorgestelde reconstructie,
het provinciaal bestuur bij de totstandbrenging van het reconstructieplan
alle ruimtelijk relevante aspecten van de reconstructie kan meewegen, en zowel
reconstructieplannen als streekplannen door provinciale staten worden vastgesteld,
kan voor de afstemming tussen het reconstructieplan en het streekplan met
een relatief eenvoudige regeling worden volstaan. Door de voorgestelde artikelen
11, vijfde lid, en 16, tweede lid, worden eventueel in verband met de reconstructie
noodzakelijke wijzigingen in het vigerende streekplan in het reconstructieplan
opgenomen en geldt de vaststelling van het reconstructieplan
tevens als besluit tot herziening van het streekplan. De rechtspositie van
belanghebbenden is hier niet in het geding, aangezien de totstandkomingsprocedure
van het reconstructieplan – met daarin vervat de noodzakelijke wijzigingen
in een streekplan – met gelijkwaardige waarborgen is omkleed als een
vaststelling of herziening van een streekplan, als bedoeld in artikel 4a van
de WRO. Krachtens dit artikel:– wordt bij de vaststelling of herziening van een streekplan door
gedeputeerde staten terzake overleg gepleegd met alle betrokken gemeentebesturen,– wordt de in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht bedoelde
voorbereidingsprocedure gevolgd, en– kan een ieder tegen een besluit tot vaststelling of herziening
beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State,
voor zover onderdelen van een streekplan als besluit in de zin van artikel
1:3 van de Algemene wet bestuursrecht zijn aan te merken.Het wetsvoorstel kent voor de in een reconstructieplan vervatte streekplanwijzigingen
voor de procedure van artikel 4a WRO pendanten in achtereenvolgens:– artikel 14, tweede lid, dat voorziet in een vroegtijdige betrokkenheid
van de gemeenten in het kader van de daar voorziene bestuursovereenkomst,– artikel 15, dat voor het reconstructieplan de uitgebreide openbare
voorbereidingsprocedure van paragraaf 3.5.6 van de Algemene wet bestuursrecht
voorschrijft, en– artikel 29, dat voorziet in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak.De regeling van de afstemming tussen het reconstructieplan en gemeentelijke
bestemmingsplannen is ingewikkelder: vanwege de aan deze regeling ten grondslag
liggende keuze om het primaat van het gemeentelijk bestemmingsplan in beginsel
in zijn volle omvang te handhaven, is een gelijkstelling van de vaststelling
van een reconstructieplan met een herziening van een bestemmingsplan, zoals
ten aanzien van het streekplan wel is voorzien, niet overwogen. Het wetsvoorstel
is erop gericht om de besturen van de gemeenten in een te reconstrueren gebied
in staat te stellen om hun verantwoordelijkheden voor het gemeentelijk planologisch
beleid waar te maken. Uitgangspunt is dan ook dat de gemeenten zelf zorgdragen
voor de afstemming van het bestemmingsplan op het reconstructieplan. Op dit
punt achten wij het voorstel in overeenstemming met de door verschillende
fracties voorgestane handhaving van de betekenis van het bestemmingsplan en
de bevoegdheden terzake van de gemeentebesturen. In de bestuursovereenkomst
als bedoeld in artikel 14, tweede lid maken provincies en gemeenten onder
andere afspraken over de afstemming tussen het reconstructieplan en de bestemmingsplannen.
Op basis van deze bestuursovereenkomst en via vertegenwoordiging van gemeenten
in de reconstructiecommissie, zoals voorgeschreven in artikel 7 van het wetsvoorstel,
zijn de gemeenten betrokken bij het planvormingsproces en bij de uitvoering.
De reconstructie is derhalve niet aan te merken als een ontwikkeling die rauwelijks
over de betrokken gemeenten heen komt, maar is een proces waarbij alle gemeentebesturen
in het te reconstrueren gebied in staat zijn om elk vanuit zijn visie bij
te dragen aan een zo evenwichtig mogelijk reconstructieplan. Wij gaan er dan
ook vanuit dat het uiteindelijk vast te stellen reconstructieplan in het algemeen
zal kunnen rekenen op de instemming van de betrokken gemeenten.Het wetsvoorstel bevat voor de afstemming van de procedures voor het reconstructieplan
en de bestemmingsplanprocedures geen standaardregeling als bijvoorbeeld een
parallelschakeling, zoals de leden van de fracties van de RPF en het GPV naar
voren brengen. Dit achten wij niet noodzakelijk. In de bestuursovereenkomst
kunnen de gemeentebesturen met het provinciebestuur die procedurele afspraken
maken die hun het meest adequaat voorkomen. Daarbij zijn verschillende mogelijkheden
denkbaar. Zo kunnen zij overeenkomen dat de gemeenten, parallel aan de totstandbrenging
en terinzagelegging van een ontwerp-reconstructieplan, de procedures tot wijziging
van die onderdelen van bestemmingsplannen die met het in procedure zijnde
ontwerp-reconstructieplan niet verenigbaar zijn, in gang zetten. Tussentijdse
wijzigingen in het reconstructiespoor leiden in dat geval gaandeweg tot aanpassingen
in de ontwerp-bestemmingsplannen. In dat geval zouden de besturen van de gemeenten
en van de provincie een en ander zodanig kunnen inrichten dat het ontwerp-reconstructieplan
en de daarmee samenhangende ontwerp-bestemmingsplannen gelijktijdig ter inzage
worden gelegd. Een andere mogelijkheid is dat de gemeenten met de provincie
afspreken om bestemmingsplannen aan te passen als het reconstructieplan vaststaat.
In dat geval wordt de inhoud van het bestemmingsplan uiteraard voor het overgrote
deel bepaald door het reconstructieplan. Onderdeel van de procedurele afspraken
tussen gemeente en provincie zou kunnen zijn dat het provinciaal bestuur ter
gelegenheid van de inspraakprocedure voor het reconstructieplan aan belanghebbenden
duidelijk maakt dat tijdig reageren op het ontwerpreconstructieplan van groot
belang is, gelet op de planologische consequenties van het ontwerp, om teleurstellingen
in de inspraakprocedure met betrekking tot het bestemmingsplan te voorkomen.Normaliter zal, gezien de betrokkenheid van de gemeenten bij het opstellen
van het reconstructieplan, aan toepassing van de voorgestelde planologische
doorwerkingsbepalingen van artikel 27 niet worden toegekomen. Het enige de
burgers rechtstreeks bindende ruimtelijke plan is in dat geval het bestemmingsplan.
De voorzieningen van artikel 27 van het voorliggende wetsvoorstel vormen een
vangnet voor het geval dat een gemeente niet bereid zou zijn om planologisch
medewerking te verlenen aan de realisering van een reconstructieplan dan wel,
indien zij die bereidheid wel heeft, voor het geval dat zij niet in staat
zou zijn tot een tijdige aanpassing van een bestemmingsplan. Een alternatief
voor deze regeling, waar de leden van de fracties van de RPF en het GPV naar
vragen, zou de regeling in artikel 37, vierde en vijfde lid, van de WRO kunnen
bieden. Het volgen van de in die artikelleden geregelde procedure, waarbij
het provinciebestuur de gemeentebesturen kan verplichten om een bestemmingsplan
vast te stellen of te herzien en daarbij aanwijzingen omtrent de inhoud kan
geven leidt, gelet op de integrale afweging van alle betrokken belangen die
bij de totstandkoming van een reconstructieplan plaatsvindt, tot doublures
en onnodige vertragingen. Immers, na een aanwijzing hebben de gemeenten een
jaar de tijd om hun bestemmingsplannen aan te passen. Vervolgens is ten aanzien
van het herziene bestemmingsplan de rechtsbeschermingsprocedure van de WRO
van toepassing. In deze procedure gaat het dan om de ruimtelijk volledig afgewogen
onderdelen van een reconstructieplan, ten aanzien waarvan de desbetreffende
gemeente geen reële afwegingsruimte meer heeft en waartegen in het kader
van de totstandkoming van het reconstructieplan al rechtsbescherming heeft
opengestaan.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen waarom de afstemming
van de reconstructieplannen met de streekplannen geen pendant kent met betrekking
tot andere provinciale omgevingsplannen en waarom hier niet het haasje-over
principe toegepast wordt.Conform artikel 16, tweede lid, geldt de vaststelling van het reconstructieplan
voor de daarvoor relevante onderdelen tevens als herziening van het streekplan.
Het haasje-over principe betreft in een in de WRO (artikel 4a, eerste
lid), in de Wet milieubeheer (artikel 4.5, vijfde lid) en in de Wet op de
waterhuishouding (artikel 7, vierde lid) neergelegde afstemmingsconstructie
voor het streekplan, het provinciale waterhuishoudingsplan en het provinciale
milieubeleidsplan. Bij de vaststelling of herziening van het streekplan moet
aangegeven worden in hoeverre als gevolg daarvan de provinciale milieubeleidsplannen
en waterhuishoudingsplannen moeten worden herzien. Het onderhavige wetsvoorstel
laat deze afstemmingsconstructie tussen de drie genoemde provinciale omgevingsplannen
onverlet. Door de in artikel 16, tweede lid, opgenomen gelijkstelling van
het besluit tot vaststelling van het reconstructieplan met de herziening van
de relevante onderdelen van een vigerend streekplan, is tevens, zij het indirect,
de in artikel 4a, eerste lid, van de WRO, voor herzieningen van het streekplan
opgenomen haasje-overconstructie van toepassing op de vaststelling van een
reconstructieplan. Bij vaststelling van het reconstructieplan en daarmee de
herziening van het streekplan op onderdelen, moet de provincie bijgevolg aangeven
in hoeverre de milieubeleidsplannen en waterhuishoudingsplannen in verband
daarmee moeten worden herzien.De leden van de fractie van de PvdA nemen kennis van het voorstel dat
in het reconstructieplan wordt bepaald in hoeverre het reconstructieplan planologisch
zal doorwerken, en vragen vervolgens of verschillen in gemaakte keuzen kunnen
leiden tot verschillen in rechtsbeschermingsmogelijkheden. Tevens vragen deze
leden op welke wijze bekendheid zal worden gegeven aan de gemaakte keuzen
in verband met de bezwaar- en beroepsmogelijkheden.De provincies moeten krachtens de voorgestelde artikelen 11, zesde lid,
en 19, vierde lid, in het reconstructieplan aangeven voor welke onderdelen
daarvan de in artikel 27 van het wetsvoorstel gegeven voorzieningen ten behoeve
van rechtstreekse planologische doorwerking van toepassing zijn. De rechtsbescherming
ten aanzien van deze onderdelen is geregeld in artikel 29. Dat artikel voorziet
in rechtsbescherming tegen het besluit tot vaststelling, wijziging of uitwerking
van het reconstructieplan. Tegen een zodanig besluit kan een belanghebbende
beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Hier is in het bijzonder van belang het derde lid van artikel 29, dat in het
kort gezegd de rechtsbeschermingsvoorzieningen van de WRO buiten toepassing
verklaart voor die onderdelen van een bestemmingsplan die voortvloeien uit
een bekendgemaakt reconstructieplan. Hiervoor is gekozen in verband met de
voorziene planologische doorwerking van het reconstructieplan in het bestemmingsplan.
Het zou een doublure opleveren om ter zake van onderdelen uit een bestemmingsplan,
waartegen in verband met de daaraan ten grondslag liggende onderdelen van
een reconstructieplan al beroep heeft opengestaan, opnieuw een rechtsgang
open te stellen. Voor andere onderdelen die leiden tot herziening van een
bestemmingsplan, die niet uit het reconstructieplan voortvloeien, staan de
rechtsbeschermingsmogelijkheden van de WRO open ten aanzien van het bestemmingsplan.De reikwijdte van artikel 29, derde lid, zal in de praktijk van geval
tot geval moeten worden beoordeeld. In eerste instantie geschiedt dat door
gedeputeerde staten, die ten aanzien van bedenkingen tegen een bestemmingsplan,
ingediend op de voet van artikel 27, eerste of tweede lid, van de WRO, kunnen
beslissen dat deze niet ontvankelijk zijn, en uiteindelijk kan de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State zich hierover uitspreken in het
kader van een beroep tegen de goedkeuring van een bestemmingsplan, ingediend
krachtens artikel 28, zevende lid, of 29, negende lid, van de WRO. In
de meeste gevallen zal geen twijfel behoeven te bestaan over de vraag of een
onderdeel van een bestemmingsplan voortvloeit uit een reconstructieplan. Het
is voor belanghebbenden evenwel steeds zaak om zo vroeg mogelijk
in de procedure, dat wil zeggen reeds ter gelegenheid van de vaststelling
van een reconstructieplan, gebruik te maken van de rechtsbeschermingsmogelijkheden
van het wetsvoorstel als zij tegen onderdelen van een reconstructieplan gekant
zijn. Immers, als zij terzake de verwerking van het reconstructieplan in gemeentelijke
bestemmingsplannen afwachten, lopen zij de kans dat zij geconfronteerd worden
met een beslissing, houdende niet-ontvankelijkheid in verband met artikel
29, derde lid, van het voorliggende wetsvoorstel, omdat terzake wordt geoordeeld
dat een bedenking of beroep betrekking heeft op onderdelen van een bestemmingsplan
die uit een reconstructieplan voortvloeien.Op de bekendmaking van een reconstructieplan zijn de bepalingen van afdeling
3.6 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing, hetgeen erop neerkomt
dat gewoonlijk de provincies zorgdragen voor bekendmaking door kennisgeving
in een van overheidswege uitgegeven blad of een dag-, nieuws- of huis-aan-huisblad,
onder vermelding van onder meer de rechtsbeschermingsvoorzieningen die tegen
een reconstructieplan openstaan.De leden van de fractie van de VVD leggen het geval voor van een gemeente
die ingevolge een bestuursovereenkomst een bestemmingsplan herziet ter afstemming
op het reconstructieplan, waarna tegen deze herziening beroep wordt aangetekend.
Tijdens deze beroepsprocedure wordt het reconstructieplan vastgesteld. De
vraag van deze leden is of er dan tegen het reconstructieplan weer beroep
kan worden aangetekend en of hier beroepsprocedures door elkaar gaan lopen.Het geval dat de hier aan het woord zijnde leden schetsen zal in de praktijk
niet voorkomen: immers de gemeente zal de herziening van het bestemmingsplan,
ook als eerdere stappen in de bestemmingsplanprocedure min of meer gelijk
worden genomen met de procedure tot vaststelling van het reconstructieplan,
pas vaststellen nadat het reconstructieplan is vastgesteld, en dus niet al
naar aanleiding van de bestuursovereenkomst. De bestuursovereenkomst is procesgericht
en betreft louter bestuurlijke afspraken over de onderlinge samenwerking van
provincies, gemeenten en waterschappen. Wij verwijzen naar hetgeen wij daaromtrent
in paragraaf 4.1 van deze nota hebben uiteengezet. Welke wijze van afstemming
gemeenten en provincies ook afspreken – volgtijdelijke aanpassing van
het bestemmingsplan aan het reconstructieplan of op een zoveel mogelijk parallel
doorlopen van de procedures voor het reconstructieplan en het bestemmingsplan –
de herziening van een bestemmingsplan zal steeds tot stand komen op hetzelfde
moment of later dan de vaststelling van een reconstructieplan. Door de eerder
besproken systematiek van het voorgestelde artikel 29 staan tegen het reconstructieplan
steeds voorzieningen open, terwijl dat voor bestemmingsplanherzieningen niet
het geval zal zijn voorzover deze uit een reconstructieplan voortvloeien.De leden van de fractie van de VVD vragen hoe wordt omgegaan met de situatie
dat bijvoorbeeld na 10 jaar een wijziging van het bestemmingsplan wordt vastgesteld
die later niet in overeenstemming met het reconstructieplan blijkt te zijn,
dit uit onwetendheid over het bestaan van een reconstructieplan.De situatie zoals de leden van de fractie van de VVD die schetsen, zal
zich niet voordoen. Gedurende de hele duur van de voorbereiding en uitvoering
van de reconstructie dienen de provincies de gemeenten in het reconstructiegebied
krachtens het voorgestelde artikel 14, tweede lid, bij de reconstructie te
betrekken. De inhoud van het reconstructieplan is derhalve bij de gemeenten
genoegzaam bekend. De kans dat gemeenten uit onwetendheid een
niet met het reconstructieplan te verenigen bestemmingsplan vaststellen is
daarmee naar ons oordeel verwaarloosbaar klein. Mochten desalniettemin onderdelen
van een bestemmingsplan toch niet sporen met het reconstructieplan, dan is
er nog altijd artikel 28 van de WRO, dat bepaalt dat een besluit van de gemeente
tot vaststelling van een bestemmingsplan de goedkeuring behoeft van gedeputeerde
staten. Aangezien het provinciebestuur zelf het reconstructieplan heeft vastgesteld,
is niet te verwachten dat eventuele strijdigheden in het bestemmingsplan met
het reconstructieplan dan alsnog onopgemerkt zullen blijven.Als het reconstructieplan eenmaal is uitgevoerd, is een ruimtelijke inrichting
bereikt, die door de doorwerking van het reconstructieplan in het streekplan,
in het streekplan is verankerd. Daarmee niet verenigbare bestemmingsplannen
kunnen door gedeputeerde staten worden geweerd door daaraan de vereiste goedkeuring
als bedoeld in artikel 28 WRO te onthouden. Daarbij merken wij op dat het
geenszins de bedoeling van het wetsvoorstel is om voor eens en altijd de ruimtelijke
inrichting van een reconstructiegebied vast te leggen. Het ruimtelijk beleid
zal ook na de uitvoering van de reconstructie voortdurend verder evolueren.
Naarmate de realisatie van het reconstructieplan verder in het verleden zal
komen te liggen, zullen geleidelijk wijzigingen in het streekplan kunnen optreden,
die niet meer passen in de door het reconstructieplan geformuleerde ontwikkelingsrichting
voor het desbetreffende gebied. Op dit moment maken wij nog geen definitieve
keuzes ter zake van de wijze waarop aan de rechtskracht van het reconstructieplan
een einde zal komen. Denkbaar is dat tegen het einde van de voorziene uitvoeringsperiode
van de reconstructie van 12 jaar een wetsvoorstel tot intrekking van de Reconstructiewet
zal worden ingediend, maar afhankelijk van de dan bestaande situatie zou ook
kunnen worden besloten om de wet nog enige tijd geheel of gedeeltelijk in
stand te laten, bijvoorbeeld om de planologische doorwerking van het reconstructieplan
vooralsnog te behouden of eventuele geringe vertragingen in de realisatie
van reconstructieplannen in te kunnen lopen. Wat er ook zij van alsdan te
maken keuzes om de wet al of niet in te trekken, de provinciale besturen hebben
steeds de mogelijkheid om na realisatie van een reconstructieplan het plan
geheel of gedeeltelijk in te trekken voorzover dat noodzakelijk zou zijn om
noodzakelijk geachte wijzigingen aan te brengen in de door middel van het
reconstructieplan bereikte ruimtelijke inrichting.VoorbereidingsbesluitenDe leden van de fracties van de VVD, van de RPF en het GPV en van de SGP
stellen vragen omtrent het buiten toepassing laten van de normaliter voor
voorbereidingsbesluiten geldende termijn van één jaar, na welke
termijn het voorbereidingsbesluit vervalt als alsdan geen ontwerpbestemmingsplan
ter inzage is gelegd.Hierover merken wij het volgende op. Inderdaad heeft het voorgestelde
artikel 27, eerste lid, waarin artikel 21, vierde lid, van de WRO buiten toepassing
wordt verklaard, tot effect dat de werking van het reconstructieplan als voorbereidingsbesluit
langer kan duren dan de normaliter krachtens de WRO geldende termijn van een
jaar. Dit heeft uiteraard alleen gevolgen in de situatie dat binnen een jaar
na de vaststelling en bekendmaking van het reconstructieplan geen ontwerpbestemmingsplan,
waarin de noodzakelijke aanpassingen van vigerende bestemmingsplannen zijn
opgenomen, ter inzage is gelegd. Als dat het geval is dan is de laatste volzin
van het eerste lid van artikel 27 – waarin wordt bepaald dat het reconstructieplan
als voorbereidingsbesluit blijft gelden tot voor de desbetreffende onderdelen
van het reconstructieplan een daarmee overeenstemmend bestemmingsplan van
kracht is geworden – geen afwijking van hetgeen onder de
werking van artikel 21 van de WRO geldt. Het niet van toepassing zijn van
de vervaltermijn van een jaar achten wij in het licht van de doelstellingen
van artikel 27 absoluut noodzakelijk. Zoals hierboven reeds is opgemerkt,
is deze voorziening slechts in het wetsvoorstel opgenomen om te voorkomen
dat de uitvoering van de reconstructie op planologische belemmeringen zou
stuiten indien een gemeente, niettegenstaande de mogelijkheden die het wetsvoorstel
aan de gemeenten biedt om actief in het reconstructieproces betrokken te zijn,
nalaat de noodzakelijke aanpassingen in een vigerend bestemmingsplan aan te
brengen. Wij overwegen dan ook niet om, zoals de leden van de fractie van
de SGP voorstellen, de werkingsduur van het reconstructieplan als voorbereidingsbesluit
aan een bepaalde termijn te binden, omdat dan een gemeente die niet bereid
is om haar bestemmingsplan aan te passen uiteindelijk alsnog de realisatie
van het reconstructieplan zou kunnen blokkeren. Wij zijn ons ervan bewust
dat dit in het uiterste geval zou kunnen betekenen, zoals ook de leden van
de fracties van de VVD, de SGP, de RPF en het GPV opmerken, dat de werking
van het reconstructieplan als voorbereidingsbesluit voor een langere tijd,
zo niet eindeloos zou kunnen voortduren omdat gemeenten niet of pas na lange
tijd over zouden gaan tot aanpassing van hun bestemmingsplan. In de praktijk
zal dit echter niet te verwachten zijn, aangezien, zoals eerder aangegeven,
gemeenten nauw bij de reconstructie betrokken zullen zijn, onder meer op grond
van artikel 14 van het wetsvoorstel voor de Reconstructiewet, en zodoende
hun bestemmingsplannen zullen aanpassen. De ten opzichte van de WRO verlengde
werking van het reconstructieplan als voorbereidingsbesluit hangt, gelet op
het voorgaande, samen met de vangnetfunctie die artikel 27 van het wetsvoorstel
vervult; daarmee hebben wij niet de bedoeling een oordeel te geven omtrent
de door de leden van de fracties van de RPF en het GPV opgeworpen vraag of
de termijn van 1 jaar, als bedoeld in artikel 21, vierde lid, van de WRO ten
algemene te kort zou zijn. Wij stellen slechts vast dat enige termijnstelling
zich niet verdraagt met de functie van artikel 27, eerste lid, in het onderhavige
wetsvoorstel.De leden van de fractie van de SGP vragen of de regering hun zienswijze
deelt dat ontwikkelingen die niet in strijd zijn met een op grond van een
reconstructieplan in voorbereiding zijnd bestemmingsplan en die overigens
niet noodzakelijk zijn ter uitvoering van een reconstructieplan niet nodeloos
gefrustreerd mogen worden. Tevens vragen zij in dit verband of de regering
geen verzwaring voorziet van de provinciale ruimtelijke taak in verband met
eventuele toename van het aantal anticipatieprocedures.Wij delen de zojuist bedoelde zienswijze van de hier aan het woord zijnde
leden. Bovendien zijn wij van oordeel dat het wetsvoorstel terzake geen extra
belemmeringen opwerpt ten opzichte van de situatie waarin geen sprake is van
een reconstructieplan. Ontwikkelingen die niet in strijd zijn met het naar
aanleiding van het reconstructieplan in voorbereiding zijnde bestemmingsplan
zullen niet worden geblokkeerd door de werking van het reconstructieplan als
voorbereidingsbesluit ingevolge het voorgestelde artikel 27, eerste lid. Wel
moet hiervoor een normale vrijstelling als bedoeld in artikel 19 van de WRO
worden verleend, omdat het in de door de leden van de fractie van de SGP gegeven
situatie niet gaat om activiteiten in het kader van de realisatie van het
reconstructieplan, en derhalve geen betekenis toekomt aan artikel 27, derde
lid, van het wetsvoorstel, dat een vrijstelling van rechtswege inhoudt voor
de daartoe aangewezen onderdelen van een reconstructieplan. Tevens is voor
de verlening van bouw- of aanlegvergunningen, die in beginsel door de werking
van het reconstructieplan als voorbereidingsbesluit moeten worden aangehouden,
een verklaring van geen bezwaar vereist van gedeputeerde staten,
in het licht van het naar aanleiding van het reconstructieplan aan te brengen
wijzigingen in vigerende bestemmingsplannen.Een toename van betekenis van het aantal anticipatieprocedures en een
daaruit volgende taakverzwaring voor het provinciaal bestuur verwachten wij
evenwel niet. Ten eerste is de situatie hier niet anders dan het geval is
bij reguliere voorbereidingsbesluiten in verband met bestemmingsplanherzieningen
die geen verband houden met een reconstructieplan. Ten tweede betreft het
door de hier aan het woord zijnde leden gegeven voorbeeld ontwikkelingen die
geen verband houden met de uitvoering van het reconstructieplan, in een gebied
dat in verband met de toekomstige ontwikkeling daarvan uitdrukkelijk onder
de voorbereidingsbescherming van het reconstructieplan is gebracht. Aangezien
de hoofdlijnen van de toekomstige ruimtelijke inrichting van het gebied in
het reconstructieplan zijn opgenomen, kan het hier niet anders dan om marginale
ontwikkelingen in het betrokken gebied gaan; een wezenlijke toename van het
aantal vrijstellingen als bedoeld in artikel 19 WRO en verklaringen van geen
bezwaar als bedoeld in artikel 46, zesde lid, WRO en 50, vijfde lid, van de
Woningwet, dat voor zodanige activiteiten zou worden aangevraagd is niet te
verwachten.Mede in antwoord op de vraag van de leden van de fracties van de RPF en
het GPV waarom in het tweede lid van artikel 27 alleen een uitzondering wordt
gemaakt voor aanvragen om een bouwvergunning ter uitvoering van het reconstructieplan
en niet voor alle aanvragen voor bouwvergunningen die niet in strijd zijn
met het reconstructieplan, merken wij in dit verband op dat gelet op het voorgaande
er geen dringende redenen zijn om af te wijken van de aanhoudplicht en de
bijbehorende anticipatiemogelijkheden van artikel 50 van de Woningwet voor
activiteiten die niet strekken tot uitvoering van het reconstructieplan. Deze
voorziening is slechts opgenomen in het belang van een voortvarende uitvoering
van de reconstructie. Hetzelfde geldt overigens voor het vierde lid van artikel
27, dat het vereiste van een aanlegvergunning alleen opzij zet voor activiteiten
ter uitvoering van het reconstructieplan. Het zou naar ons oordeel te ver
voeren om deze bijzondere bepalingen, gericht op procedurele versnelling van
de uitvoering van een reconstructieplan, en die een afwijking van de procedures
ingevolge de WRO en de Woningwet inhouden, ook betrekking te laten hebben
op activiteiten die met de reconstructie als zodanig niets uitstaande hebben.De leden van de fractie van de SGP vragen hoe de situatie zal zijn in
gemeenten waar al een voorbereidingsbesluit van kracht is voor het gebied
dat ook door de doorwerking van het reconstructieplan in een voorbereidingsbesluit
zal moeten worden opgenomen en of het van kracht zijnde voorbereidingsbesluit
hierdoor zijn geldigheid verliest.Hieromtrent merken wij eerst op dat het voorgestelde artikel 27, eerste
lid, niet de strekking heeft dat planologisch doorwerkende onderdelen van
een reconstructieplan moeten worden opgenomen in een afzonderlijk te nemen
voorbereidingsbesluit, zoals de vraagstelling lijkt te suggereren. Integendeel,
de als zodanig aangemerkte onderdelen van het reconstructieplan worden door
genoemde bepaling van rechtswege gelijkgesteld met een voorbereidingsbesluit.
Overigens kan de vraag bevestigend worden beantwoord. Immers, door de gelijkstelling
van de relevante onderdelen van een reconstructieplan met een voorbereidingsbesluit
en de werking van het algemene beginsel dat een later genomen besluit, dat
anders luidt dan een eerder besluit van gelijke orde, prevaleert op het eerder
genomen besluit, treedt het reconstructieplan in de plaats van de daarmee
niet verenigbare onderdelen van een bestaand voorbereidingsbesluit. Dit volgt
overigens ook uit de doelstelling van de betrokken bepaling, die strekt tot
het buitenwerking stellen van gemeentelijk planologisch beleid
dat niet in overeenstemming is met het reconstructieplan. Voor bestemmingsplannen
is de situatie zonder meer duidelijk: door de werking van het reconstructieplan
als voorbereidingsbesluit moeten, behoudens verklaring van geen bezwaar, aanvragen
voor bouw- of aanlegvergunningen die binnen de kaders van het vigerend bestemmingsplan
vallen, worden aangehouden totdat het bestemmingsplan aan het reconstructieplan
is aangepast. Deze voorziening zou een deel van haar beoogde werking missen
als op basis van voorschriften uit een eerder door de gemeente genomen voorbereidingsbesluit,
die niet sporen met het reconstructieplan, vrijstelling van het vigerend bestemmingsplan
en een verklaring van geen bezwaar voor de verlening van een bouw- of aanlegvergunning
zou kunnen worden verkregen voor activiteiten die niet sporen met de planologisch
doorwerkende onderdelen van een reconstructieplan.De leden van de fractie van de VVD vragen welke de gevolgen zijn van het
buiten toepassing verklaren van een eventueel vereiste aanlegvergunning en
van voorschriften uit een leefmilieuverordening.Artikel 27, vierde lid, heeft tot gevolg dat voor de uitvoering van daartoe
aangewezen onderdelen van een reconstructieplan werken en werkzaamheden kunnen
plaatsvinden op basis van het reconstructieplan, zonder dat eerst de procedure
tot verlening van een aanlegvergunning moet worden doorlopen en is een logisch
vervolg op het derde lid, dat terzake een vrijstelling van rechtswege van
het vigerende bestemmingsplan voorziet. De uitvoering van de reconstructie
wordt hier mee versneld en vereenvoudigd. Het vereiste van een aanlegvergunning
kan zijn gebaseerd op een gemeentelijk bestemmingsplan, of op de voorschriften
die zijn verbonden aan een door de gemeente genomen voorbereidingsbesluit.
Met het vereiste van een aanlegvergunning in een bestemmingsplan kan regulerend
worden opgetreden ten aanzien van werken en werkzaamheden die in het kader
van het vigerend bestemmingsplan niet worden verboden, maar in verband met
een deugdelijke ruimtelijke ordening ook niet zonder meer kunnen worden toegestaan.
Een aanlegvergunningenstelsel in een gemeentelijk voorbereidingsbesluit is
gericht op het voorkomen van ontwikkelingen die niet zouden passen in een
in voorbereiding zijnd bestemmingsplan. In het onderhavige geval bestaat aan
geen van beide toepassingsmogelijkheden van de aanlegvergunning behoefte,
nu het per definitie werken of werkzaamheden betreft die passen in het ruimtelijk
ontwikkelingsperspectief zoals dat in het reconstructieplan is afgewogen.
Het vijfde lid regelt op vergelijkbare wijze de buiten toepassing verklaring
van voorschriften uit een leefmilieuverordening die in het licht van daartoe
aangemerkte onderdelen van een reconstructieplan als achterhaald zijn aan
te merken. De betreffende voorschriften uit de leefmilieuverordening betreffen
vooral de bebouwing en gebruik van gronden en opstallen voor bij de verordening
aangewezen gebieden, zie artikel 9, derde lid, van de Wet op de stads- en
dorpsvernieuwing.De leden van de fracties van de RPF en het GPV constateren dat met de
in artikel 30 voorgestelde schadevergoedingsregeling wordt afgeweken van het
stelsel van artikel 49 van de WRO nu de verantwoordelijkheid voor de schadevergoedingsregeling
bij gedeputeerde staten komt te liggen en vragen naar de achtergrond hiervan
en of hieraan ook consequenties worden verbonden voor gebiedsgericht beleid
buiten de concentratiegebieden.Wij merken ten eerste op dat voor de bewoordingen van artikel 30 van het
wetsvoorstel is aangesloten bij artikel 49 WRO, waardoor de inmiddels omvangrijke
jurisprudentie omtrent het begrip planschade en de wijze waarop de schadevergoeding
dient te worden berekend, ook voor de toepassing van artikel 30 van belang
blijft. De voorgestelde regeling brengt dan ook voor de rechtspositie van
eventuele gelaedeerden geen afwijkingen met zich ten opzichte
van artikel 49 WRO. Met de uitvoering van de schadevergoedingsregeling zijn
gedeputeerde staten belast omdat het reconstructieplan, als provinciaal plan,
het schadeveroorzakend besluit is. Het maakt daarbij niet uit of een gemeente
nu uit eigen beweging is overgegaan tot aanpassing van een bestemmingsplan
of dat planologische doorwerking van het reconstructieplan is gerealiseerd
via artikel 27 van het wetsvoorstel. Wij merken overigens op dat het Rijk
ingevolge het voorgestelde artikel 93, eerste lid, onderdeel e, de kosten
van eventuele schadevergoedingen draagt, nu het hier een reconstructie uit
kracht van wet, mede ter verwezenlijking van doelstellingen van rijksbeleid,
betreft. Hiermee wordt ten nauwste aangesloten op de in de artikelen 31a en
31b van de WRO gegeven regeling inzake de vergoeding van hogere kosten aan
gemeenten tengevolge van de vrijwillige of gedwongen planologische medewerking
ten behoeve van belangen, uitsluitend of mede behartigd door andere openbare
lichamen dan de gemeente. Tot slot zij opgemerkt dat artikel 30 alleen van
toepassing is op schade, die wordt geleden ten gevolge van de vaststelling
van een reconstructieplan, en bijgevolg geen consequenties heeft voor het
gebiedsgericht beleid buiten de te reconstrueren gebieden.4.4 De uitvoering van het reconstructieplanDe leden van de fractie van de VVD vragen naar aanleiding van de in paragraaf 4.5.1
van de memorie van toelichting opgenomen passages over de onderscheiden mogelijkheden
van grondverwerving of de conclusie juist is dat grondverwerving op vrijwillige
basis het voornaamste instrument is om varkensvrije zones en de EHS te realiseren.
Hiermee willen de leden aansluiten bij hun eerdere vraag waarom er dan een
apart wetsvoorstel nodig is naast de huidige bedrijfsbeëindigings- en
verplaatsingsregeling.Wij merken op dat het wetsvoorstel in artikel 98 voorziet in de toevoeging
van een onteigeningstitel aan artikel 122 van de onteigeningswet ten behoeve
van de uitvoering van een reconstructieplan. Andere mogelijkheden voor grondverwerving
zijn herverkaveling en verwerving op vrijwillige basis door aankoop of ruil.
Met de door de hier aan het woord zijnde leden bedoelde passage in de toelichting
hebben wij betoogd dat onteigening een zwaar instrument is, waarmee terughoudend
moet worden omgegaan. Grondverwerving op vrijwillige basis is in dat verband
ook bij de verwezenlijking van de reconstructie het uitgangspunt, evenals
bij landinrichting. Alleen in situaties waarin een bepaalde functiewijziging
op een bepaalde plaats gerealiseerd moet worden, en minnelijke verwerving,
al of niet in combinatie met herverkaveling, niet tot resultaten blijkt te
leiden, komt wat ons betreft onteigening in beeld. De huidige verplaatsings-
en beëindigingsregelingen, zoals de Richtlijn voor bedrijfsverplaatsing
1996 (RBV), de Regeling hervestigingstoeslag (RVH) en de recente Beëindigingsregeling
varkensbedrijven in de EHS (BEVAR), zijn belangrijke instrumenten ten behoeve
van de verdere ontwikkeling van de reservaats- of natuurontwikkelingsgebieden
van de EHS door middel van een afbouw van aldaar nog aanwezige veehouderijactiviteiten
en aankoop door het Bureau beheer landbouwgronden van EHS-gronden. In het
subsidiestelsel ten behoeve van de reconstructie zullen met deze regelingen
vergelijkbare instrumenten voor bedrijfsbeëindiging en bedrijfsontwikkeling
een belangrijke plaats innemen. Zoals in paragraaf 2.8 van deze nota
is aangegeven zal hieraan op korte termijn al een belangrijke impuls kunnen
worden gegeven in het kader van de binnenkort te publiceren bedrijfsbeëindigingsregeling
van het flankerend mestbeleid. Aan de in die regeling op te nemen sloopsubsidie
zal, evenals dat bij de BEVAR het geval was, de verplichting worden verbonden
om de bij een beëindigend bedrijf behorende gronden, die zijn gelegen
binnen de EHS, over te dragen aan het Bureau beheer landbouwgronden.
Wij wijzen er echter op dat de redenen voor indiening van het onderhavige
wetsvoorstel niet kunnen worden gerelateerd aan enkel de behoefte om in het
kader van een reconstructie gronden te verwerven. Hiervoor verwijzen wij naar
paragraaf 3 van deze nota, waarin wij ingaan op de meerwaarde van het
onderhavige wetsvoorstel. Tenslotte zij erop gewezen dat de realisatie van
natuurdoelstellingen niet steeds de verwerving van in de EHS gelegen gronden
veronderstelt; hierbij kunnen ook overeenkomsten in het kader van het Programma
Beheer een belangrijke rol spelen.De leden van de fractie van de VVD vragen ten behoeve waarvan onteigening
kan worden ingezet, met name of dit alleen voor het realiseren van varkensvrije
zones geldt, of ook voor de realisatie van bijvoorbeeld de EHS, ammoniak-,
nitraat- en fosfaatdoelstellingen, en voor het reserveren van gebieden ter
voorkoming van wateroverlast. Tevens vragen zij of gegarandeerd kan worden
dat in de reconstructieplannen ontwikkelingsgebieden voor de vestiging van
agrarische bedrijven worden aangewezen.De in het wetsvoorstel opgenomen onteigeningstitel is niet beperkt tot
het belang van de realisatie van een of enkele van de doelstellingen van de
reconstructie. Dat wij in paragraaf 4.5.4 van de memorie in het bijzonder
de varkensvrije zones hebben genoemd als maatregel waarvoor wij verwachten
dat bij de realisatie daarvan onteigening een rol zou kunnen spelen vloeit
niet voort uit het vooropstellen van de doelstelling van de vermindering van
de veterinaire kwetsbaarheid. Zoals wij hebben aangegeven zou onteigening
aangewezen kunnen zijn in situaties waarin een bepaalde functiewijziging op
een bepaalde plaats gerealiseerd moet worden, en op andere wijze grondverwerving
niet haalbaar blijkt. Daarbij hebben wij de varkensvrije zones als voorbeeld
genoemd omdat wij verwachten dat juist daarbij de situatie zich kan voordoen
dat de daarmee gepaard gaande functiewijzigingen op een bepaalde plaats moeten
worden gerealiseerd en er niet veel mogelijkheden zijn om met de plaatsbepaling
van de varkensvrije zone te schuiven. Deze verwachting is gebaseerd op het
grote aantal aspecten dat een rol speelt bij de plaatsbepaling van de varkensvrije
zone, zoals de geografische spreiding van de aanleverende en afnemende bedrijven,
de ligging van reeds bestaande natuurlijke of infrastructurele barrières,
de samenhang met de bestaande milieudruk op natuur- en bosgebieden en de voornemens
met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe natuur, en de mogelijkheden
voor inplaatsing van landbouwactiviteiten ten opzichte van andere ontwikkelingen
als woningbouw en infrastructuur.Ten aanzien van de gevraagde garantie op het punt van de aanwijzing van
ontwikkelingsgebieden voor de vestiging van agrarische bedrijven wijzen wij
op artikel 11, vierde lid, waarin met zoveel woorden is opgenomen dat als
onderdeel van ieder reconstructieplan op de daarbij behorende kaarten ontwikkelingsgebieden
voor de landbouw moeten worden opgenomen.De leden van de fractie van de VVD vragen waarom voor de rechtsbescherming
tegen het ruilplan een bestuursrechtelijke procedure wordt voorgesteld.Wij merken op dat herverkaveling één van de instrumenten
is waarin een reconstructieplan kan voorzien om de gewijzigde ruimtelijke
inrichting van een te reconstrueren gebied te realiseren. Of herverkaveling
plaats zal vinden, wordt besloten in het kader van de vaststelling van het
reconstructieplan, in welk geval nadere uitwerking van het plan plaatsvindt
krachtens artikel 18, eerste lid, van het wetsvoorstel. De uitwerking van
het reconstructieplan bevat volgens artikel 19, tweede lid, een beschrijving
van de hoofdlijnen van de uit te voeren herverkaveling en de begrenzing
van de zogenoemde blokken waarbinnen herverkaveling zal plaatsvinden. De voorgestelde
herverkaveling maakt aldus deel uit van de besluiten tot vaststelling en uitwerking
van het reconstructieplan, die volgens de in artikel 15 bedoelde uitgebreide
openbare voorbereidingsprocedure van de Algemene wet bestuursrecht tot stand
komen en waartegen op basis van het voorgestelde artikel 29, eerste lid, beroep
op de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State openstaat.De voorbereiding en vaststelling van een ruilplan geschiedt in het kader
van de uitvoering van het reconstructieplan, en meer in het bijzonder van
de daarin voorziene herverkaveling. De hoofdlijnen van de herverkaveling worden
in het ruilplan tot op perceelsniveau verder uitgewerkt. Herverkaveling vindt
plaats om door een nieuwe verdeling van de in de herverkaveling betrokken
onroerende zaken een gewijzigde inrichting te realiseren, met het oog op de
doelstellingen van de reconstructie. Daartoe behoren naast de van oudsher
aan herverkaveling gekoppelde doelstelling van de verbetering van de verkavelingsstructuur
voor de landbouw, ook onder meer een verbetering van de kwaliteit van milieu,
natuur en landschap. Bij de vaststelling van het ruilplan zijn gedeputeerde
staten gebonden aan wettelijke toedelingscriteria, die in de voorgestelde
artikelen 62 tot en met 71 zijn neergelegd. De vaststelling van een ruilplan
is gelet op het voorgaande een publiekrechtelijk genormeerde bevoegdheid van
gedeputeerde staten met het oog op de realisering van publieke doelstellingen.
In dit verband is in het voorliggende wetsvoorstel gekozen om voor de totstandkoming
van het ruilplan een administratiefrechtelijke procedure, aansluitend op de
Algemene wet bestuursrecht, vast te leggen en terzake ook te voorzien in administratiefrechtelijke
rechtsbescherming. Ofschoon de herverkaveling een wijziging in eigendoms-
en in voorkomend geval ook pachtverhoudingen tot object heeft, is administratiefrechtelijke
rechtsbescherming hier aangewezen. Geschillen over het ruilplan zijn immers
geschillen tussen de overheid, in dit geval gedeputeerde staten, en de belanghebbende
burger over de wijze waarop de overheid, gegeven de wettelijke regels voor
de herverkaveling, tot een gewijzigde verdeling van de in de herverkaveling
betrokken onroerende zaken is gekomen. Dat bedenkingen tegen het ruilplan
mede hun grond kunnen vinden in geschillen tussen burgers onderling omtrent
de eigendom van in de herverkaveling betrokken gronden, doet daar niet aan
af. De door de hier aan het woord zijnde leden aangehaalde kritiek van de
zijde van het Kadaster, dat een adequate rechtsbescherming alleen langs civielrechtelijke
weg gewaarborgd zou zijn, wijzen wij gelet op het voorgaande van de hand.
Ten opzichte van hetgeen in de voorbereiding van het wetsvoorstel over de
rechtbescherming tegen het ruilplan naar voren is gebracht, bevat de brief
die het Kadaster aan Uw Kamer heeft gezonden geen nieuwe gezichtspunten. Wij
zien geen aanleiding om op de in het wetsvoorstel gemaakte keuzes terug te
komen.De leden van de fractie van de SGP vragen een nadere toelichting op het
voorstel om beroep ter zake van het ruilplan niet vooraf te doen gaan door
een bezwaarschriftprocedure.In het kader van de voorbereiding van het besluit tot vaststelling van
het ruilplan is voorzien in een gekwalificeerde overlegverplichting voor gedeputeerde
staten.Artikel 75, vijfde lid, bepaalt immers uitdrukkelijk dat gedeputeerde
staten, indien zij overwegen om naar aanleiding van ingebrachte zienswijzen
wijzigingen aan te brengen in het ter inzage gelegde ontwerp van het ruilplan,
met alle betrokken belanghebbenden trachten overeenstemming te bereiken. Als
zulks in het kader van de vaststelling van het ruilplan kennelijk niet lukt,
vermogen wij niet in te zien waarom in een bezwaarschriftprocedure op dit
punt wel resultaat zou kunnen worden geboekt. Anders dan de hier aan het woord
zijnde leden achten wij het bereiken van enige tijdwinst in het
kader van het onderhavige wetsvoorstel, dat zeer nadrukkelijk is gericht op
een zo voortvarend mogelijke aanpak van de reconstructie, voldoende reden
om in dit geval de bezwaarschriftprocedure, die niet anders dan tot doublures
kan leiden, over te slaan, hetgeen verantwoord is nu tegen de vaststelling
van het ruilplan is voorzien in rechtsbescherming in twee instanties. Daarmee
wordt aangesloten op een algemene lijn van het regeringsbeleid ter vermindering
van de juridisering van het openbaar bestuur, zoals neergelegd in het regeerakkoord.
In dat verband is immers besloten om de bezwarenprocedure van de Algemene
wet bestuursrecht te laten vervallen voor besluiten die volgens een openbare
voorbereidingsprocedure tot stand komen.De leden van de fractie van de SGP vragen of het niet opnemen van een
regeling, vergelijkbaar met de landinrichtingsrente in de Landinrichtingswet
geen problemen veroorzaakt bij de in een herverkaveling betrokken eigenaren,
op welke wijze deze eigenaren de verschuldigde middelen bijeen moeten brengen
en of betrokkenen geen extra middelen nodig hebben om bijvoorbeeld aan bijkomende
rente-verplichtingen te kunnen voldoen. Tevens wensen zij nadere informatie
over de te bereiken efficiencywinst, en vragen zij of de regering van oordeel
is dat ook in herverkavelingsprojecten buiten de reconstructiegebieden de
huidige regeling van de landinrichtingsrente zou moeten worden veranderd.Wij zijn van oordeel dat de huidige vorm van voorfinanciering door de
overheid van het door de gezamenlijke eigenaren op te brengen deel van de
kosten van een herverkaveling, achterhaald is. De landinrichtingsrente bestaat
uit een annuïteit van 6% gedurende een periode van 26 jaar. De annuïteit
is gebaseerd op een rentepercentage dat lager ligt dan de marktrente –
de rentecomponent van de annuïteit ligt thans op 3 5/8 %, de rest is
aflossing – waardoor er feitelijk sprake is van een rentesubsidie door
de overheid. Een dergelijke structurele, langjarige exploitatiesteun is niet
meer passend in het thans voorgestane beleid met betrekking tot de ondersteuning
van de agrarische sector. Voorts is het aandeel van de kosten, welke ten laste
worden gebracht van de gezamenlijke eigenaren, in de afgelopen decennia sterk
gedaald tot gemiddeld circa 10% en maximaal 15% van de totale kosten van de
uitvoering van landinrichtingsprojecten. De (contante) bijdragen van de gemeenten
en waterschappen en van individuele eigenaren zijn in belangrijke mate daarvoor
in de plaats gekomen. Naar ons oordeel zijn de lasten voor de gezamenlijke
eigenaren in vergelijking met de totale investeringslasten voor agrarische
bedrijven, niet meer van zodanige omvang dat voorfinanciering van rijkswege
hiervoor noodzakelijk is. De landinrichtingsrente wordt jaarlijks door de
Belastingdienst geheven op basis van door het Kadaster te leveren kadastrale
informatie. De perceptiekosten van de Belastingdienst voor het innen van de
landinrichtingsrente bedragen circa f 15 per aanslag. Daarnaast worden
ook kosten gemaakt door het Kadaster voor het bijhouden van de berekeningsgrondslag
van de jaarlijkse heffing. Op grond van het voorgaande acht de regering voldoende
termen aanwezig om de huidige systematiek van de landinrichtingsrente te vervangen
door een systeem van directe heffing van het door belanghebbenden te betalen
deel van de kosten. Het deel dat iedere belanghebbende moet betalen blijft
conform de huidige landinrichtingspraktijk bepaald naar de mate van het nut
dat de herverkaveling voor een ieder heeft gehad. Belanghebbenden kunnen deze
lasten financieren vanuit hun eigen bedrijfsvermogen danwel daarvoor een lening
aangaan bij een financieringsinstelling. Bovengenoemde overwegingen gelden
naar hun aard ook voor herverkavelingsprojecten buiten het kader van het voorliggende
wetsvoorstel. Bij de aanstaande herijking van de Landinrichtingswet zijn wij
dan ook voornemens om ook voor herverkaveling in het kader van de Landinrichtingswet
de systematiek van de landinrichtingsrente te verlaten. De leden van de fractie van de VVD vragen of het mogelijk en met het oog
op de kosten voor de betrokken eigenaren en de maatschappij wenselijk is dat
eigenaren in gebieden die de afgelopen jaren zijn herverkaveld en daardoor
5% gekort zijn op hun grond en nu landinrichtingsrente betalen, nu weer door
een reconstructie getroffen kunnen worden.Bij herverkavelingen die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd op basis van
de Landinrichtingswet, is de totale toegepaste korting nooit hoger geweest
dan circa 1% voor alle in de wet genoemde doeleinden waarvoor de korting kan
worden toegepast. De Landinrichtingswet kent voorts de mogelijkheid om een
individuele eigenaar of pachter tot een maximum van 5% onder te bedelen indien
een behoorlijke herverkaveling dat vereist. In de praktijk wordt van de mogelijkheid
tot onderbedeling een zeer terughoudend gebruik gemaakt. Voor zover toch onderbedeling
plaatsvindt, is dit zelden of nooit in een omvang die het genoemde maximum
van 5% benadert. Onderbedeling wordt met de betrokken eigenaren in geld verrekend
krachtens artikel 145 van de Landinrichtingswet. Recentelijk herverkavelde
gebieden zullen alleen dan in de reconstructie en eventueel in een nieuwe
herverkaveling worden betrokken indien de realisering van de doelstellingen
van het onderhavige wetsvoorstel daartoe noopt. Aangezien zeker bij de meer
recente landinrichtingsprojecten naast het agrarisch belang van een goede
verkaveling ook in hoge mate aandacht wordt besteed aan aspecten als milieu,
natuur en water, zal het naar ons oordeel nauwelijks voorkomen dat bij de
opstelling van een reconstructieplan wordt geoordeeld dat in het kader van
een reconstructie een nieuwe herverkaveling van recentelijk herverkavelde
gebieden onontkoombaar is. Als een dergelijke conclusie niettemin wordt getrokkken –
en ook in rechte standhoudt, voorzover een daartegen gericht beroep tegen
het besluit tot vaststelling van het reconstructieplan mocht worden ingediend –
kan niet worden gesteld dat de met een zodanige herverkaveling gemoeide kosten
onverantwoord zouden zijn.De leden van de fractie van het CDA vragen of het kabinet wil ingaan op
de kritiek van het Kadaster, dat de wijze waarop de herijkingsvoorstellen
in het wetsvoorstel zijn uitgewerkt, niet bij alle onderdelen van de herverkavelingsprocedure
adequaat is geweest.Naast de door het Kadaster uitgesproken voorkeur voor een civielrechtelijke
rechtsgang terzake van het ruilplan in plaats van de voorgestelde administratiefrechtelijke
rechtsbescherming, waarop wij eerder in deze paragraaf zijn ingegaan, heeft
het Kadaster twee aandachtspunten naar voren gebracht.Het eerste punt betreft de voorgestelde artikelen 60 en 62, tweede lid,
waarin is bepaald dat de lijst van rechthebbenden en het plan van toedeling,
die deel uitmaken van een ruilplan, alleen betrekking hebben op die gronden
in een te herverkavelen blok die daadwerkelijk bij de herverkaveling zijn
betrokken, met andere woorden, die gronden waar door de herverkaveling inderdaad
een wijziging zal optreden in de bestaande rechtstoestand. Volgens het Kadaster
geeft strikte toepassing van deze bepalingen aanleiding tot onduidelijkheid
en leidt het tot extra handelingen voor het Kadaster. Voordat bepaald kan
worden welke gronden daadwerkelijk worden geruild, moet namelijk toch eerst
voor het hele blok een plan van toedeling ontwikkeld worden, waaruit dan vervolgens
de niet geruilde gronden worden verwijderd, aldus het Kadaster. Naar aanleiding
van de reactie van het Kadaster hebben wij ons nader op dit punt beraden.
De achtergrond van de hier aan de orde zijnde bepalingen is gelegen in het
beperken van de uitvoeringslasten van een herverkaveling. Ervaringen uit de
vigerende landinrichtingspraktijk leren dat gemiddeld 60% van de in een blok
gelegen gronden in een herverkaveling niet wordt uitgeruild, waardoor het
werk dat is gemoeid met het opstellen van een lijst van rechthebbenden van
alle gronden in het blok achteraf voor een groot deel overbodig
blijkt. Ook het Kadaster constateert dat ter zake enige beperking wenselijk
is. Naar aanleiding van de opmerkingen van het Kadaster komen wij tot de conclusie
dat meer efficiencywinst is te bereiken door in de toekomst meer dan nu gebruikelijk
is aandacht te besteden aan de begrenzing van te herverkavelen blokken, dan
met de voorgestelde bepalingen om in het blok onderscheid te gaan maken tussen
gronden die wel en gronden die niet daadwerkelijk zullen worden uitgeruild.
Bij nota van wijziging brengen wij dan ook enige kleine wijzigingen aan in
de genoemde artikelen, waardoor genoemd onderscheid zal komen te vervallen.
Voor de provincies, die in het kader van het reconstructieplan de blokgrenzen
bepalen, is het zeer wel mogelijk terughoudend te zijn bij de opname van gronden
in een te herverkavelen blok. Terzake kunnen de adviseurs van het Kadaster
en de medewerkers van de Dienst Landelijk Gebied, die krachtens de voorgestelde
artikelen 7, vijfde lid, en 8, de reconstructiecommissie zullen bijstaan,
ondersteuning bieden.Het tweede aandachtspunt dat door het Kadaster naar voren is gebracht,
betreft het moment van opmaken van de ruilakte, die notarieel moet worden
verleden om de in het ruilplan beschreven herverkaveling zijn daadwerkelijke
effect te doen krijgen. Krachtens artikel 90 wordt deze opgemaakt wanneer
het gehele ruilplan onherroepelijk is. Het Kadaster pleit voor een voorziening
waardoor het mogelijk is dat onderdelen van het ruilplan, zoals het onderdeel
plan van toedeling, afzonderlijk onherroepelijk worden, aangezien naar het
oordeel van het Kadaster de huidige voorstellen onnodig lang een onzekere
rechtstoestand laten bestaan, omdat de akte pas kan worden opgemaakt en gepasseerd
als ook omtrent de lijst der geldelijke regelingen definitief zal zijn beslist.
Wij zien geen aanleiding om terzake een andere voorziening te treffen dan
thans in het wetsvoorstel is opgenomen. De bezwaren van het Kadaster zouden
doel treffen als, zoals in de huidige structuur van de Landinrichtingswet,
een drietal volgtijdelijke procedures zouden worden gevolgd voor de vaststelling
van en rechtsbescherming tegen achtereenvolgens de lijst van rechthebbenden,
het plan van toedeling en de lijst der geldelijke regelingen. De essentie
van het voorgestelde ruilplan is evenwel nu juist dat deze drie procedurestappen
uit de Landinrichtingswet in het onderhavige wetvoorstel worden samengenomen
in één ruilplan, dat niet alleen als één besluit
wordt voorbereid en vastgesteld, maar waartegen vervolgens ook in zijn volle
omvang rechtsbescherming openstaat. Dat betekent ook dat alle drie de onderdelen
van het ruilplan op hetzelfde moment onherroepelijk worden, en er per definitie
geen sprake zal zijn van de door het Kadaster bedoelde situatie dat het plan
van toedeling al vaststaat, op basis waarvan de ruilakte zou kunnen worden
opgemaakt en gepasseerd, terwijl zulks zou worden opgehouden omdat over de
lijst der geldelijke regelingen nog beroepsprocedures lopen. Overigens merken
wij op dat de opmerkingen die het Kadaster plaatst inzake de verlenging van
de periode van onzekerheid, die zou voortvloeien uit het feit dat in de Landinrichtingswet
tegen een vonnis van de rechtbank inzake het plan van toedeling geen hoger
beroep openstaat, terwijl het onderhavige voorstel voorziet in administratiefrechtelijke
rechtsbescherming in twee instanties, nuancering behoeven. Juist omdat het
ruilplan één geïntegreerd besluit is, volgt hierop slechts
éénmaal een rechtsbeschermingsprocedure, zij het in twee instanties.
De opmerkingen van het Kadaster miskennen dat in de Landinrichtingswet niet
alleen sprake is van rechtsbescherming tegen het plan van toedeling, maar
dat ook ter zake van de lijst van rechthebbenden en de lijst der geldelijke
regelingen voorzieningen openstaan, en wel tot aan de Hoge Raad. In de systematiek
van de Landinrichtingswet moeten de drie thans in het ruilplan verenigde procedures –
lijst van rechthebbenden, plan van toedeling en lijst der geldelijke regelingen –
volgtijdelijk worden doorlopen, waarbij steeds de ene procedure volledig moet
zijn afgerond voor de volgende stap kan worden gezet. De leden van de fractie van het CDA vragen in verband met de voorgestelde
herverkavelingsregeling hoe wordt gewaarborgd dat pachters niet in een nadelige
positie komen te verkeren ten opzichte van eigenaren en van pachters buiten
de reconstructiegebieden en vraagt daarbij specifiek aandacht te besteden
aan pachters van bedrijfsgebouwen.Hierover kan het volgende worden opgemerkt. Zoals artikel 63, eerste lid,
ten aanzien van de eigenaren bepaalt dat iedere eigenaar aanspraak heeft op
het verkrijgen van een recht van dezelfde aard als hij had op de in een blok
gelegen onroerende zaken, zo bepaalt artikel 64, eerste lid, hetzelfde ten
aanzien van de pachters. Alle nadere regels die het wetsvoorstel met betrekking
tot deze basisprincipes verder stelt ten aanzien van de eigenaren in de artikelen
63, tweede tot en met vierde lid, 67 en 69, gelden ingevolge artikel 64, tweede
lid, ook voor de pachters. De pachters die bij een herverkaveling zijn betrokken,
waaronder ook de pachters van bedrijfsgebouwen, nemen in het voorgestelde
stelsel dan ook een rechtspositie in die volstrekt vergelijkbaar is met de
rechtspositie van de bij de herverkaveling betrokken eigenaren. In dit opzicht
is er geen afwijking van het onder de Landinrichtingswet geldende systeem,
zodat pachters die in een herverkaveling ingevolge het onderhavige wetsvoorstel
zijn betrokken ook geen nadelige positie innemen ten opzichte van pachters
die buiten een reconstructiegebied worden geconfronteerd met een herverkaveling
uit hoofde van de Landinrichtingswet. Voor zover er in het kader van het wetsvoorstel
toepassing zou worden gegeven aan de onteigeningswet, gelden voor eigenaar
en pachter gelijkelijk de waarborgen van de onteigeningswet. Van een nadelige
positie van pachters in het reconstructiegebied ten opzichte van pachters,
die buiten een reconstructiegebied met een onteigening worden geconfronteerd,
bijvoorbeeld in het kader van een landinrichtingsproject – waarop dezelfde
bepalingen van de onteigeningswet van toepassing zijn, is geen sprake.De leden van de fractie van de VVD vragen of burgemeesters en wethouders
op de hoogte zijn van de mogelijkheid om gecombineerde MER-rapporten op te
stellen. Tevens vragen ze of het ook mogelijk wordt om een integrale of gebiedsgerichte
milieuvergunning op te stellen.In de Wet milieubeheer is in artikel 14.5 de mogelijkheid opgenomen om
voor verschillende met elkaar samenhangende activiteiten één
MER op te stellen. De vergunningverlenende instanties zijn van deze mogelijkheid
op de hoogte: niet alleen is genoemd artikel volstrekt duidelijk, ook in de
handleiding MER, die onder verantwoordelijkheid van de tweede ondergetekende
ten behoeve van de met de uitvoering van de MER belaste instanties is opgesteld,
is hieraan aandacht besteed. Terzake brengt het onderhavige wetsvoorstel geen
vernieuwingen of veranderingen. Deze gecombineerde MER leidt niet echter niet
tot gecombineerde vergunningen voor meerdere inrichtingen in de zin van de
Wet milieubeheer. Elke inrichting moet derhalve uiteindelijk over een eigen,
afzonderlijke milieuvergunning beschikken. Het voorliggende wetsvoorstel is
naar ons oordeel niet het juiste kader om experimenten met gebiedsgerichte
vergunningen op te starten als bedoeld in de door de hier aan het woord zijnde
leden genoemde brief aan de Kamer. Zoals in die brief is aangegeven, is een
dergelijk experiment mede afhankelijk van de heroverweging van hoofdstuk 8
van de Wet milieubeheer. Op de resultaten daarvan kan op dit moment niet worden
vooruitgelopen.4.5 De reconstructiecommissieDe leden van de fractie van het CDA vragen een nadere toelichting op de
positie en de bevoegdheden van de reconstructiecommissie. Zij vragen of het
klopt dat het wetsvoorstel de provincies vrijlaat in de toekenning van bevoegdheden aan de commissie. Tevens vragen zij om meer duidelijkheid
omtrent de taakverdeling binnen de commissie. Deze leden geven in overweging
in het wetsvoorstel alsnog te zorgen voor eenduidigheid van positie en bevoegdheden
van de commissie. Zij vragen waarom niet eenzelfde regeling is gekozen als
in de Landinrichtingswet is opgenomen ter zake van de landinrichtingscommissies.
De leden van de fractie van de VVD vragen of uit het feit dat provinciale
staten de taken en bevoegdheden van de reconstructiecommissie bepalen, volgt
dat hier per provincie en per reconstructiecommissie verschillen kunnen optreden.
De leden van de fracties van de RPF en het GPV constateren dat de wijze van
uitvoering van het wetsvoorstel per gebied kan verschillen, omdat de status
van de commissie en de positie van haar leden per geval kunnen verschillen.
Zij vragen welke nadelen daaraan verbonden kunnen zijn en of niet meer eenheid
gewenst is. De leden van de fractie van GroenLinks wijzen erop dat niet geregeld
is in welke mate de verschillende partijen in de reconstructiecommissie vertegenwoordigd
moeten zijn. Dit kan de provincies in de verleiding brengen een bepaald belang
zwaar te laten wegen.Voor de in het wetsvoorstel neergelegde regeling met betrekking tot de
reconstructiecommissies hebben wij aansluiting gezocht bij hoofdstuk V van
de Provinciewet inzake de provinciale commissies. Daarmee is, overeenkomstig
het advies van de Raad van State, een duidelijke inbedding van de commissie
binnen het geheel van het provinciaal bestuur verkregen. Dit is vooral van
belang voor de onderlinge verhouding tussen provinciale en gedeputeerde staten
enerzijds en de reconstructiecommissie anderzijds. In de aanvankelijk voorgestelde
opzet van de reconstructiecommissie als provinciaal orgaan «sui generis»
met eigen wettelijke taken en bevoegdheden werd een eenduidige regeling van
deze onderlinge verhouding door de Raad van State gemist. De thans voorgestelde
regeling sluit beter aan bij de aan het wetsvoorstel ten grondslag liggende
taakverdeling tussen Rijk en provincies, waarbij de verantwoordelijkheid voor
de planvorming en uitvoering is toegedeeld aan de provincies, binnen door
het Rijk gestelde randvoorwaarden. Anders dan in de Landinrichtingswet is
in het onderhavige wetsvoorstel er daarom ook voor gekozen om de taken en
bevoegdheden ter zake van planvorming en uitvoering niet rechtstreeks aan
de commissie te attribueren, maar deze neer te leggen bij het provinciaal
bestuur. Het provinciaal bestuur kan vervolgens bepalen of, en zo ja op welke
wijze en in welke omvang, deze taken en bevoegdheden worden doorgeschoven
naar de commissie. Zoals verschillende leden al constateren, heeft dit tot
gevolg dat in de onderscheiden reconstructiegebieden de rol van de commissie
kan verschillen. Wij doen geen voorstellen om terzake via het voorliggende
wetsvoorstel meer eenvormigheid te bereiken, aangezien dit niet in overeenstemming
is met de primaire verantwoordelijkheid van het provinciaal bestuur voor de
uitvoering van de reconstructie. Terughoudendheid vanuit de centrale overheid
terzake achten wij op haar plaats; het wetsvoorstel gaat dan ook niet verder
dan te bepalen dat er in elk geval in enigerlei vorm een reconstructiecommissie
zal worden ingesteld (artikel 6, eerste lid), waarin krachtens artikel 7 in
ieder geval een aantal betrokken deelbelangen een vertegenwoordiger zullen
hebben. Bij de instelling van de reconstructiecommissie regelen provinciale
staten, op de voet van artikel 80, tweede lid, van de Provinciewet de taken,
bevoegdheden en de samenstelling van de commissie. De mate waarin de verschillende
partijen vertegenwoordigd zijn, de interne taakverdeling binnen de commissie
alsmede de benoeming van voorzitter en secretaris, waarvan de leden van de
fractie van het CDA opmerken dat daar in de memorie van toelichting weinig
op wordt ingegaan, worden eerst duidelijk bij dit instellingsbesluit van provinciale
staten. Worden aan de commissie bevoegdheden toegekend die ingevolge het voorliggende
wetsvoorstel toekomen aan provinciale, onderscheidenlijk gedeputeerde
staten, dan regelen provinciale staten ingevolge artikel 81, eerste lid, onderscheidenlijk
82, eerste lid, van de Provinciewet bij het instellingsbesluit tevens de wijze
waarop de commissie verantwoording moet afleggen aan provinciale staten, alsmede
zo nodig het toezicht op de uitoefening van de opgedragen taken en bevoegdheden.
De vrees van de leden van de fractie van GroenLinks dat de provincies in de
verleiding zouden kunnen worden gebracht om bepaalde deelbelangen bij de samenstelling
van de reconstructiecommissie zwaarder te laten wegen dan andere delen wij
niet. De provincies hebben immers een groot belang om van alle betrokken partijen
commitment te verkrijgen voor de voorgestelde reconstructie, waarbij de reconstructiecommissie
een belangrijke functie heeft.De leden van de fractie van de PvdA vragen, uitgaande van de beleidsvrijheid
van de provincies met betrekking tot het aantal in te stellen reconstructiegebieden
en reconstructiecommissies, of terzake enige beperking wordt nagestreefd om
onnodige verschillen in de uitvoering te voorkomen. Daarbij vragen zij of
een schaalgrootte aansluitend op het streekplanniveau daarvoor een uitgangspunt
kan vormen.Het wetsvoorstel kent aan de provincies de verantwoordelijkheid toe om
binnen de hoofdlijnen van de voorgestelde reconstructie zoals deze zijn weergegeven
in de rijksuitgangspunten, de concrete inhoud van de reconstructie te bepalen.
Uitgaande van dat gegeven zijn wij van oordeel dat het niet voor de hand ligt
om in het wetsvoorstel enige richtlijn aan te geven ten aanzien van het aantal
onderscheiden reconstructiegebieden en de omvang daarvan. De omvang en ligging
van de reconstructiegebieden kunnen het beste op decentraal niveau worden
bepaald, waar de benodigde kennis van het te reconstrueren gebied en de aldaar
spelende problematiek aanwezig is. Dat een en ander kan leiden tot verschillen
in aanpak per provincie achten wij niet bezwaarlijk; integendeel, dit is een
uitvloeisel van de gemaakte keuze om de vormgeving van de reconstructie plaats
te laten vinden vanuit de betrokken gebieden.De leden van de fractie van de VVD vragen, nu artikel 7, eerste lid, voorschrijft
dat in de reconstructiecommissie in ieder geval een vertegenwoordiger uit
de aldaar genoemde geledingen zitting dient te hebben, of de geledingen «natuur
en landschap» en «milieu» niet oververtegenwoordigd zijn
in vergelijking tot andere geledingen, waarom deze twee geledingen als afzonderlijke
categorieën worden behandeld, en of het particulier bedrijfsleven ook
vertegenwoordigd is. De leden van de fractie van D66 stellen voor om in ieder
geval ook de Kamer van Koophandel op te nemen als vertegenwoordiger van sociaal-economische
deelbelangen van niet-agrarische aard.Bij de bepaling van de randvoorwaarden voor de samenstelling van de reconstructiecommissie
zijn wij uitgegaan van de rijksuitgangspunten en de daarmee verbonden, in
artikel 5 weergegeven aspecten die in elk geval bij een reconstructie moeten
worden betrokken. Uiteraard is de verdere ontwikkeling en veiligstelling van
natuur en bos in hoge mate afhankelijk van de algemene milieukwaliteit, maar
het gaat hier toch om duidelijk eigenstandige belangen. Het afzonderlijk opnemen
van de geledingen milieu en natuur en landschap achten wij in dit licht niet
onevenredig. Ten aanzien van de vertegenwoordiging van niet-agrarische economische
sectoren merken wij op dat in elk geval een vertegenwoordiging van de recreatiesector
in de reconstructiecommissie is voorzien, gelet op de natuur- en landschapsdoelstellingen
van de reconstructie. Voor het overige particuliere bedrijfsleven kunnen de
provincies van geval tot geval besluiten of vertegenwoordiging in de reconstructiecommissie
gewenst is, gelet op de voornemens met betrekking tot de inhoud van ieder
onderscheiden reconstructieplan. Anders dan voor de in artikel 7 opgenomen geledingen volgt uit de rijksuitgangspunten niet per definitie een
zodanige betrokkenheid van het hier bedoelde bedrijfsleven, dat in het wetsvoorstel
zelf zou moeten worden bepaald dat de Kamer van Koophandel steeds in de commissie
vertegenwoordigd dient te zijn.De leden van de fractie van de SGP vragen naar de vertegenwoordiging van
gemeenten in de reconstructiecommissie. Tevens vragen deze leden of het draagvlak
voor de reconstructie niet gebaat zou zijn bij vertegenwoordiging in de commissie
van alle individuele gemeenten in een reconstructiegebied.De omvang van de reconstructiegebieden wordt bepaald door de provincies.
Een reconstructiegebied kan gelegen zijn op het grondgebied van slechts enkele
gemeenten en waterschappen, maar zou ook enige tientallen gemeenten en meerdere
waterschappen kunnen beslaan. Zou artikel 7 verplichten tot benoeming van
een directe vertegenwoordiging uit alle gemeenten en waterschappen, dan zou
de reconstructiecommissie een wel zeer groot aantal leden kunnen gaan tellen,
hetgeen de slagvaardigheid van de commissie niet zal bevorderen en ook zou
kunnen leiden tot oververtegenwoordiging van gemeenten en waterschappen ten
opzichte van de andere geledingen. Gelet op de in paragraaf 4.2.1 van
de memorie van toelichting gememoreerde bijzondere betrokkenheid van gemeenten
en waterschappen achten wij deelname vanuit deze overheden in de reconstructie
onontbeerlijk, maar een directe vertegenwoordiging is niet noodzakelijk. Immers,
vanwege de cruciale rol die ook gemeenten en waterschappen zullen hebben in
het welslagen van een reconstructie is de betrokkenheid van deze overheden
in het wetsvoorstel niet enkel verzekerd door middel van een vertegenwoordiging
in de reconstructiecommissie. Wij wijzen op de in artikel 14, tweede lid,
bedoelde bestuursovereenkomst, die een vroegtijdige en voortdurende betrokkenheid
van alle in het reconstructiegebied gelegen gemeenten en waterschappen moet
waarborgen. Bij deze bestuursovereenkomsten zullen juist wel alle afzonderlijke
gemeenten en waterschappen betrokken zijn. Tenslotte wijzen wij op artikel
7, tweede lid, dat provinciale staten opdraagt om voor de instelling van een
reconstructiecommissie afspraken te maken over de wijze waarop de gemeenten
en waterschappen in de reconstructiecommissie zullen worden vertegenwoordigd.De leden van de fractie van de PvdA vragen om een nadere toelichting op
de toevoeging van adviseurs aan de reconstructiecommissie door de ministers
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer in relatie tot de omschrijving van de commissie zoals
bedoeld in de Provinciewet en de bevoegdheden van de provincie.Het Rijk streeft door middel van de voorgestelde reconstructie uit kracht
van een wet de realisatie van doelstellingen van rijksbeleid na. De reconstructie
is dan ook niet een aangelegenheid van de betrokken gebieden alleen, maar
een gezamenlijke inspanning van de centrale en decentrale overheden en maatschappelijke
geledingen. Met het toevoegen van adviseurs van rijkszijde wordt aangesloten
op de praktijk van het gebiedsgericht beleid, waarbij in samenwerkingsstructuren
in de vorm van stuurgroepen, projectgroepen, overlegplatforms en dergelijke
gewoonlijk ook vertegenwoordigers van de rijksoverheid als adviseurs aanwezig
zijn. Aangezien deze vertegenwoordigers uitdrukkelijk niet als lid van de
commissie worden aangemerkt, maar als aan de commissie toe te voegen adviseurs,
achten wij de voorgestelde regeling in overeenstemming met de positie van
de commissie als provinciale commissie, waarvan de samenstelling en wijze
van benoeming van de leden uitdrukkelijk aan provinciale staten is overgelaten.
De aanwezigheid van adviseurs van rijkszijde is ook in het belang van een
zo soepel mogelijk verloop van planvorming, ministeriële goedkeuring
en uitvoering. Verschillen in inzicht tussen het Rijk en de provincies
omtrent de reikwijdte van de rijksuitgangspunten en de verenigbaarheid van
voorgestelde acties met die uitgangspunten kunnen door de betrokkenheid van
de adviseurs tijdig worden onderkend en zo nodig tot een oplossing worden
gebracht.5. BESTUURLIJK-FINANCIEEL KADER VOOR DE RECONSTRUCTIE5.1 BudgetDe leden van vrijwel alle fracties vragen meer inzicht in het financieel
kader voor de reconstructie, en de kosten. De leden van de fracties van de
VVD, de RPF en het GPV en de SGP vragen of de beschikbare middelen voor reconstructie
(ad 1,1 miljard gulden) toereikend zijn. De leden van de fractie van het CDA
stellen dat de provincies hebben aangegeven 4,5 miljard gulden nodig te hebben
voor de uitvoering van de reconstructie. De leden van de fracties van de VVD,
de SGP, de RPF en het GPV vragen of er een schatting kan worden gegeven van
de mogelijk beschikbare middelen uit Europese fondsen.Voor de reconstructie van de zandgebieden in Zuid- en Oost-Nederland is
800 miljoen gulden gereserveerd op de begroting van het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij voor de periode 1999–2010 en is 50 miljoen
beschikbaar gesteld voor de reconstructie in het kader van de herstructurering
varkenshouderij. Daarnaast is voor deze periode 200 miljoen beschikbaar uit
de middelen voor gebiedsgericht beleid van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu en is 50 miljoen beschikbaar van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en Verkeer en Waterstaat voor verdrogingsbestrijding
in het kader van de Vierde Nota Waterhuishouding tot en met 2006. Specifiek
voor de reconstructie is dus circa 1,1 miljard gulden aan nationale middelen
beschikbaar voor bedoelde periode. Globaal betekent dit gemiddeld 90 miljoen
gulden per jaar in de periode tot en met 2010. Van de 800 miljoen gulden die
voor de reconstructie op de LNV-begroting staan, zal over deze gehele periode
375 miljoen gulden beschikbaar worden gesteld ten behoeve van het flankerend
mestbeleid, onder meer door een extra impuls te geven aan kennisontwikkeling
en -verspreiding inzake mineralenmanagement en aan aanpassing van de structuur
van de melkveehouderij. Dit bedrag is aangegeven in de brief van 2 december
1998 aan de Tweede Kamer met beleidsvoornemens inzake het aanvullend stikstofbeleid
(kamerstukken II 1998/99, 24 445, nr. 43).Voorts hebben wij in meergenoemde brief van 10 september 1999 aangegeven
dat van de genoemde 800 miljoen gulden 150 miljoen nader is geprioriteerd
ten behoeve van het flankerend beleid in het kader van het nieuwe mestbeleid.
Het ligt in de bedoeling om deze geprioriteerde middelen in te zetten in de
periode tot en met 2003, gelet op de ingrijpende gevolgen van het voorgenomen
mestbeleid voor de bedrijfsvoering in de veehouderij en de termijn waarop
de noodzakelijke aanpassingen in de bedrijfsvoering zullen moeten worden doorgevoerd;
op deze wijze kan ook een krachtige impuls worden gegeven aan de voor de reconstructie
noodzakelijke dynamiek in de veehouderijsectoren.Naast de hierboven genoemde middelen die specifiek voor de reconstructie
van de concentratiegebieden zijn vrijgemaakt, zullen ook andere begrotingsposten
van belang zijn voor de reconstructie.Hierbij noemen wij in de eerste plaats de circa 900 miljoen gulden die,
zoals is aangegeven in de meergenoemde brief van 25 februari jongstleden,
door het Rijk in de komende jaren zullen worden ingezet in het kader van het
flankerend mestbeleid. De hierboven al genoemde 150 miljoen gulden aan reconstructiemiddelen
die ten behoeve van het flankerend mestbeleid zijn geprioriteerd
maken hiervan onderdeel uit. Deze 900 miljoen gulden zal worden ingezet voor
bedrijfsbeëindiging, bedrijfsbegeleiding in het kader van het Sociaal
Economisch Plan 2000–2004, aanvullende borgstellingsfaciliteiten van
het Borgstellingsfonds voor de Landbouw en faciliteiten voor vervroegde uittreding.
Gelet op de spreiding van de intensieve veehouderij in Nederland zullen deze
middelen voor een belangrijk deel ook worden aangewend ten behoeve van bedrijven
in de reconstructiegebieden. Specifiek voor de reconstructiegebieden kunnen
hier nog aan worden toegevoegd de middelen die de provincies via de ruimte
voor ruimte-benadering zullen genereren, ten bedrage van maximaal 950 miljoen
gulden, ten behoeve van de sloop van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen.
Verder wijzen wij op de reguliere rijksmiddelen voor landinrichting en grondverwerving.
De omvang van deze reguliere middelen die in de concentratiegebieden worden
ingezet is afhankelijk van de grondmobiliteit, maar ligt in de orde van grootte
tussen de 50 en 100 miljoen gulden per jaar. Tenslotte wijzen wij op een groot
aantal regelingen met landelijke dan wel gebiedsgerichte werking, die gelet
op hun object mede zullen kunnen worden ingezet ter verwezenlijking van de
reconstructiedoeleinden, zoals de zogenoemde A2-middelen voor waterbeheersing
en ontsluiting, onderdelen van het Programma Beheer, de Stimuleringsregeling
vernieuwing landelijk gebied en de Kaderregeling subsidiëring natuurprojecten.Zoals aangegeven in de brief van 25 februari jongstleden zal, naast provinciale
budgetten, in de periode 2000 tot en met 2002 indicatief een bedrag van maximaal
120 miljoen gulden vanuit het Rijk beschikbaar zijn voor de uitvoering van
de pilotprojecten in het kader van de reconstructie.Naast de middelen die specifiek voor de reconstructie zijn begroot en
de overige, mede voor de reconstructie aan te wenden, nationale middelen zijn
er mogelijkheden om cofinanciering te verkrijgen vanuit de Europese Unie.Vanuit de EU-Structuurfondsen zijn voor de jaren 2000–2006 middelen
beschikbaar voor regio's met structurele problemen, de zogenoemde doelstelling-2
gebieden. Zoals de Staatssecretaris van Economische Zaken bij brief van 27
september 1999 (kamerstukken II, 1999/2000, 21 062, nr. 82) aan de Kamer
heeft bericht, heeft het kabinet besloten daarvan 372 miljoen gulden te bestemmen
voor de reconstructiegebieden. Momenteel werken de provincies waarin de concentratiegebieden
zijn gelegen de zogenoemde enige programmeringsdocumenten (EPD's) uit, die
krachtens artikel 19 van Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad van de
Europese Unie van 21 juni 1999, houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen
(PbEG L161), de programmatische basis vormen voor het verkrijgen van Europese
cofinanciering. Over de daarbij te hanteren inzet, namelijk dat de voorgenomen
reconstructie van de concentratiegebieden de grondslag vormt voor de inhoud
van de EPD's, bestaat volstrekte overeenstemming tussen ons en de verantwoordelijke
provinciebesturen, met wie wij ook zeer geregeld overleg voeren over de voortgang
van het totstandkomingsproces. De EPD's zullen thans op korte termijn door
tussenkomst van de eerste ondergetekende aan de Europese Commissie kunnen
worden gezonden.Een andere belangrijke bron voor Europese cofinanciering wordt gevormd
door de Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van de Europese Unie van
17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie-
en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL). Uit hoofde van die verordening
komen bepaalde steunmaatregelen ten behoeve van landbouw en platteland voor
EU-cofinanciering in aanmerking. Het Nederlandse programma ter uitvoering
van deze verordening, als bedoeld in artikel 43 van de verordening, het zogenoemde
Plan voor Ontwikkeling van het Platteland (POP), is in december 1999 aan de
Europese Commissie gezonden. Tot en met 2006 is voor de uitvoering van het POP een bedrag van 124 miljoen gulden per jaar aan cofinanciering
beschikbaar. Het POP geldt voor heel Nederland; voor de goede orde zij dan
ook opgemerkt dat niet het gehele beschikbare bedrag kan worden ingezet ter
verwezenlijking van de reconstructie. Dit neemt niet weg dat het POP, voorzover
het de tenuitvoerlegging daarvan in de concentratiegebieden betreft een wezenlijke
bijdrage zal leveren aan de verwezenlijking van de doeleinden van de reconstructie,
aan gezien de in het POP gekozen beleidsstrategie ten nauwste aansluit op
de reconstructie. De centrale thema's van het POP, zoals dat aan de Commissie
ter goedkeuring is voorgelegd, en in nauwe samenwerking met de besturen van
alle provincies tot stand is gebracht, zijn namelijk de volgende:– ontwikkelen van een duurzame landbouw,– omschakelen naar een duurzaam waterbeheer,– bevordering van diversificatie van economische dragers,– verhoging van de kwaliteit van natuur en landschap,– bevordering van recreatie en toerisme, en– bevordering van de leefbaarheid van het platteland.Samenvattend kan worden gesteld dat het totaal aan beschikbare nationale
middelen voor de reconstructie belangrijk hoger zal zijn dan de 1,1 miljard
gulden die als zodanig voor de reconstructie zijn vrijgemaakt, en dat bovendien
ook nog enige honderden miljoenen guldens aan cofinanciering daaraan kunnen
worden toegevoegd. In dat verband vragen de leden van de fractie van de SGP
of de mede-financiering uit de Europese fondsen noodzakelijk is ter financiering
van de voorliggende voorstellen, of dat deze additionele gelden in mindering
zullen worden gebracht op de geldelijke inspanningen van het rijk, provincies
en lokale overheden. Hierover kan worden opgemerkt dat de medefinanciering
uit de Europese fondsen additionele middelen betreft, die worden toegevoegd
aan de door het Rijk ter beschikking te stellen middelen, waardoor de financiële
armslag voor de voorgestelde reconstructie wordt vergroot.Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA ten aanzien van het
bedrag van 4,5 miljard gulden, dat de provincies in de regionale pers hebben
genoemd, kan worden geantwoord dat bij dat bedrag wordt uitgegaan van een
ambitieniveau dat hoger ligt dan het ambitieniveau dat tussen Rijk en provincies
is afgesproken. Dit laatstgenoemde ambitieniveau heeft zijn vertaling gekregen
in de bij het wetsvoorstel toegevoegde rijksuitgangspunten. In het bijzonder
zij erop gewezen dat het bedrag van 4,5 miljard destijds werd genoemd in relatie
tot een eerdere versie van de rijksuitgangspunten, die met name op het punt
van de varkensvrije zones aanmerkelijk veel verder ging dan het uiteindelijke
wetsvoorstel. In de toen beschikbare concepten werd in het bijzonder voorgeschreven
dat varkensvrije zones steeds zouden moeten worden voorzien om zogenoemde
clusters waarin ten hoogste 1 miljoen varkens zouden worden gehouden.De leden van de fractie van de SGP vragen hoeveel geld verwacht kan worden
van andere overheden.Hoe groot de bijdrage van deze overheden zal zijn, is op voorhand niet
aan te geven. Dit is afhankelijk van de voornemens van de provincies met betrekking
tot de inhoud van elk onderscheiden reconstructieplan en de afspraken die
zij dienaangaande maken met gemeenten en waterschappen. Het aandeel van andere
overheden zal een belangrijke invloed hebben op de reikwijdte en inhoud van
de uitvoeringsprogramma's en bijbehorende bestuursovereenkomsten.De leden van de fracties van de PvdA en de SGP wensen een nadere onderbouwing
van de raming van de kosten die samenhangen met de verwerkelijking van de
doelen in het kader van het wetsvoorstel. Tevens vragen de leden van de fractie
van de PvdA om een kosten-batenanalyse. Zij vragen welke gekwantificeerde
doelen voor welk budget op welke termijn gerealiseerd kunnen worden met behulp
van de nu voorgestelde reconstructieaanpak, in vergelijking met een opwaardering
van de bestaande gebiedsgerichte projecten.De provincies zullen in de reconstructieplannen en uitvoeringsprogramma's
aangeven welke kwalitatieve en kwantitatieve doelen, binnen het kader van
de rijksuitgangspunten, zullen worden nagestreefd, welke maatregelen worden
getroffen, en welke middelen daarvoor nodig zijn. Daarbij zullen zij aangeven
binnen welke termijnen de doelen bereikt zullen worden. Aangezien de provincies
de reconstructieplannen en uitvoeringprogramma's nog niet hebben opgesteld,
is in dit stadium nog geen zicht op de verdeling van de beschikbare middelen
naar de verschillende onderwerpen en gekwantificeerde doelen, al dan niet
in vergelijking met opgewaardeerde gebiedsgerichte projecten.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen om een reactie op
het voorstel van LTO-Nederland om de beschikbare middelen vooral in te zetten
om intensieve veehouderijen, die in de kern van de EHS zijn gelegen, uit te
plaatsen.Wij onderschrijven het belang van het vrijmaken van de EHS van intensieve
veehouderijen. In de rijksuitgangspunten is dan ook opgenomen dat het reconstructieplan
beschrijft welke maatregelen en voorzieningen moeten worden getroffen ter
bevordering van de verplaatsing van intensieve veehouderijen naar buiten de
begrensde reservaats- en natuurontwikkelingsgebieden en de bestaande bos-
en natuurgebieden. Het is, zoals eerder aangegeven, aan de provincies om aan
te geven welke maatregelen binnen het kader van de rijksuitgangspunten in
het reconstructieplan worden opgenomen. Gelet evenwel op de te verwachten
deelname aan de meergenoemde beëindigingsregeling in het kader van het
flankerend mestbeleid, die voor de concentratiegebieden thans wordt geraamd
op circa 6000 beëindigende bedrijven – welke bedrijven al zullen
zijn beëindigd op het moment dat de daadwerkelijke reconstructie tot
uitvoering zal komen –, ligt het in de lijn der verwachtingen dat –
buiten de mogelijkheden tot herverkaveling die het voorliggende wetsvoorstel
biedt – een op zichzelf staande subsidiefaciliteit voor verplaatsing
van bedrijven een minder prominent onderdeel van het geheel van mogelijke
maatregelen en voorzieningen in het kader van de reconstructie zal vormen
dan aanvankelijk werd voorzien. Het wetsvoorstel brengt geen rangorde of prioritering
aan in de rijksuitgangspunten. De provincie maakt de afweging voor welke maatregelen
de beschikbare middelen worden ingezet. De provincie bepaalt dus in hoeverre,
en in welke gebieden bedrijfsverplaatsing aan de orde zou moeten zijn.De leden van de fractie van de VVD vragen of bij de financiering van de
reconstructie ook rekening is gehouden met optredende inflatie in de tijd.Bij de begroting is geen rekening gehouden met optredende inflatie in
de tijd. In de rijksbegroting wordt uitgegaan van een constant prijsniveau
dat eventueel jaarlijks wordt aangepast naar aanleiding van inflatie.De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de ontwikkeling
van nieuwe economische dragers op plaatsen waar de intensieve veehouderij
door inkrimping of extensivering ruimte creëert, hetzij via private investeringen
dan wel in de vorm van publiek-private samenwerking (PPS), kan bijdragen aan
de financiering van het totale reconstructiebeleid. De leden van de fractie
van de SGP vragen hoeveel geld verwacht kan worden van particuliere instanties. Nieuwe economische dragers kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan
de financiering van de reconstructie, al dan niet in de vorm van publiek-private
samenwerking. De particuliere sector heeft profijt van de kwaliteitsimpuls
in de concentratiegebieden. De maatregelen en voorzieningen in het reconstructieplan
dragen immers bij aan de verbetering van de ruimtelijke inrichting van de
reconstructiegebieden ten aanzien van natuur, landschap, recreatie, landbouw
e.d, en zodoende ook aan de verbetering van het woon- en werkklimaat. Een
nauwe (financiële) betrokkenheid van de particuliere investeerders is
dan ook van groot belang. Hoe deze betrokkenheid inhoud en vorm zal krijgen,
zal per onderscheiden reconstructiegebied door de provincies worden bepaald.
De provincies zullen dit in het reconstructieplan en het uitvoeringsprogramma
aangeven.De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de Reconstructiewet
de bestaande landinrichtingsprojecten met betrekking tot de omvang van de
middelen beïnvloedt.Landinrichtingsprojecten waarvoor de richtlijnen voor het plan van toedeling
nog niet zijn vastgesteld, zullen, conform artikel 97 van het wetsvoorstel,
uitgevoerd worden op basis van de Reconstructiewet. Deze projecten zullen
met de reconstructiemiddelen versneld worden uitgevoerd.De leden van de fractie van de VVD vragen of de circa 400 miljoen gulden
die beschikbaar zijn gesteld voor de vermindering van de verplichtingenstand
landinrichting, uit de reconstructiemiddelen komen.In het regeerakkoord is opgenomen dat in totaal 400 miljoen gulden beschikbaar
zal worden gesteld in het kader van de vermindering van de verplichtingenstand
landinrichting. Rijk en provincies hebben hierover afspraken gemaakt in het
kader van de zogenaamde drieslag landinrichting, waarover de Minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij de Kamer bij brief van 4 februari 1999
(kamerstukken II, 1998/99, 24 940, nr. 4) heeft geïnformeerd. Deze
400 miljoen gulden is beschikbaar voor het uitvoeren van nieuw beleid in lopende
landinrichtingsprojecten. Een deel van de 400 miljoen gulden zal neerslaan
in de landinrichtingsprojecten in de reconstructiegebieden, en zal worden
besteed aan reconstructiedoeleinden. Dit betreffende deel van de 400 miljoen
gulden zal uit de reconstructiemiddelen komen.5.2 Programmering van de geldstroomDe leden van de fracties van de VVD en de RPF en het GPV vragen of de
verschillende reconstructieplannen elkaars concurrent zijn als het gaat om
het aanspreken van de beschikbare middelen. De leden van de fractie van de
PvdA vragen om een globale meerjarenprogrammering, ter vermijding van een
vicieuze cirkel waarbij pas geld vrijkomt als er plannen zijn en pas plannen
worden opgesteld als er middelen zijn vrijgemaakt.Er is financieel gezien geen sprake van concurrentie tussen de verschillende
reconstructieplannen. Het is de provincies bekend hoeveel middelen er van
Rijkswege maximaal beschikbaar zijn voor reconstructie, en hoeveel jaarlijks
beschikbaar zal worden gesteld. Hier zullen de provincies zich bij het opstellen
van hun reconstructieplannen en uitvoeringsprogramma's op richten. Voordat
het Rijk met de provincies een bestuursovereenkomst sluit met betrekking tot
het uitvoeringsprogramma en reconstructieplan, toetst het Rijk of het uitvoeringsprogramma
past binnen het financieel kader. Daarnaast zullen Rijk en provincies zoeken
naar mogelijkheden voor een indicatieve verdeelsleutel op basis van objectieve
factoren, zoals bijvoorbeeld de oppervlakte van het concentratiegebied, of
het aantal agrarische bedrijven. Deze indicatieve verdeelsleutel zou vorm
kunnen krijgen in een globaal meerjarenprogramma voor de reconstructieprovincies.
Verder zullen Rijk en provincies regelmatig overleg voeren over de voortgang
van de reconstructie, wat kan leiden tot tussentijdse wijzigingen in de programmering.De leden van de fractie van de PvdA vragen of in plaats van een systematiek
van vierjaarlijks vast te stellen beleidsprioriteiten niet gekozen zou moeten
worden voor een systematiek van een voortschrijdend vierjaarprogramma, waarbij
steeds het aanstaande jaarprogramma wordt geconcretiseerd. De leden van de
fractie van het CDA vragen ten aanzien van artikel 12, tweede lid, van het
wetsvoorstel, of de vierjaarlijkse heroverweging omtrent het beschikbaar stellen
van financiële middelen geen aanleiding geeft tot onzekerheid en aarzeling
voor partijen om deel te nemen aan het plan. Zij vragen of het aangeven van
de omvang van een inspanningsverplichting aangevuld met een jaarlijks uitvoeringsprogramma
en daaraan verbonden toekenning van middelen niet de voorkeur heeft.De systematiek met betrekking tot prioritering en programmering zoals
die in het wetsvoorstel is opgenomen is als volgt. Op grond van artikel 10
van het wetsvoorstel zullen de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu iedere
vier jaar met de provincies beleidsprioriteiten vaststellen. In het kader
van deze afspraken worden vervolgens op basis van de reconstructieplannen
en bijbehorende uitvoeringsprogramma's de beschikbare middelen voor de onderscheiden
reconstructieplannen vastgesteld. Dit hangt samen met de opdracht aan de provincies,
in artikel 12, tweede lid, om het reconstructieplan telkens na vier jaar te
heroverwegen. De vaststelling van de beschikbare middelen vindt plaats in
de bestuursovereenkomst die Rijk en provincies sluiten ten aanzien van het
uitvoeringsprogramma. Het uitvoeringsprogramma zal een tijdvak van een aantal
jaren omvatten. Het tijdvak zal in het uitvoeringsprogramma zelf worden bepaald.
Om een flexibele inzet van middelen te kunnen waarborgen, zal dat geen langdurig
tijdvak van bijvoorbeeld tien jaar zijn. Een dergelijke langjarige programmering
zal leiden tot een inflexibel stelsel, en beperkingen ten aanzien van de snelle
realisatie van beleidsdoelen. Gedacht moet worden aan een korter tijdvak,
van drie tot vijf jaren. Blijkens het voorgestelde artikel 32 zal het uitvoeringsprogramma
in elk geval om de twee jaar worden bezien op actualiteit. Dan zal ook worden
beoordeeld of de bestuursovereenkomst aanpassing behoeft. Een jaarlijks uitvoeringsprogramma,
waar de leden van de fracties van het CDA en de PvdA aan refereren, achten
zowel Rijk als provincies niet wenselijk, aangezien de benodigde uitvoeringsduur
voor de in het uitvoeringsprogramma opgenomen maatregelen veelal langere tijd
in beslag zal nemen. Een jaarlijks uitvoeringsprogramma beperkt de flexibiliteit
en ruimte voor de provincies voor meerdere jaren.5.3 SubsidiëringDe leden van de fracties van de VVD en het CDA zouden een nadere toelichting
op de status van het Groenfonds willen en vragen hoe de onderbrenging van
gelden in het Groenfonds nu precies in relatie staat tot de subsidieregeling
en de bestuursovereenkomst. Tevens vragen zij wat de inhoud zal zijn van de
subsidieregeling.Het Groenfonds is een fonds ter financiering van groene projecten, en
laat zich het beste kenschetsen als een bancaire instelling. De doelstelling
van het Groenfonds is te komen tot een bundeling van geldstromen, ten behoeve van het «groene beleid». Storting van middelen
in het Groenfonds betekent niet dat het Rijk financiële verplichtingen
aangaat. Pas op het moment dat DLG uitgaven doet, worden deze zichtbaar als
uitgaven op de rijksbegroting. Over de rente-inkomsten over de gestorte middelen,
worden afspraken gemaakt tussen Rijk en het Groenfonds. De rente-inkomsten
komen ten goede aan de beleidsdoelen van het Rijk. De gelden die in het kader
van de reconstructie worden gestort in het Groenfonds zijn de bedragen die
in de bestuursovereenkomsten tussen Rijk en provincies zijn overeengekomen.
De gelden worden op grond van een rijkssubsidieregelingen door DLG aan de
doelgroepen ter beschikking gesteld. Op basis van de bestuursovereenkomsten
tussen Rijk en provincies en uitvoeringsprogramma's enerzijds en het subsidiekader
anderzijds vindt de uitvoering van de reconstructie plaats.De inzet van het Rijk is dat er een interdepartementaal subsidiekader
van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, en de Minister van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu komt. Hierin geeft het Rijk
aan welke activiteiten in aanmerking komen voor subsidie. De activiteiten
zullen onder meer betrekking hebben op het herstel van hydrologische systemen
met het oog op het herstel of de ontwikkeling van de natuur, de diversificatie
van de landbouw, de vergroting van de recreatieve toegankelijkheid en de belevings-
en gebruiksmogelijkheden van landbouw, natuur en landschap, de vermindering
van de milieubelasting, de inrichting van varkensvrije zones en de stimulering
van bedrijfsbeëindiging enontwikkeling. Momenteel wordt, in samenwerking
met de provincies, nog gewerkt aan concepten voor het subsidiestelsel.Het subsidiekader voor de reconstructie staat in beginsel los van het
flankerend beleid in het kader van het voorgenomen nieuwe mestbeleid, zoals
dat in de meergenoemde brief van 25 februari jongstleden is beschreven.Al gaat het bij het flankerend beleid en de reconstructiesubsidies om
in beginsel afzonderlijke trajecten, uiteraard is een en ander ten nauwste
met elkaar verbonden. Zoals wij in paragraaf 2.1 van deze nota al opmerkten
is het mestbeleid met de daaruit voortvloeiende dynamiek in de veehouderij
een noodzakelijke voorwaarde voor het op gang komen van het reconstructieproces.
De flankerende maatregelen moeten deze dynamiek bevorderen door het bieden
van ondersteuning aan veehouders bij de aanpassing dan wel beëindiging
van hun bedrijfsvoering. Met de in meergenoemde brief beschreven bedrijfsbeëindigingsregeling
zal een eerste aanzet worden gegeven voor de herstructurering van de intensieve
veehouderij in de te reconstrueren gebieden, waarop na de totstandkoming van
reconstructieplannen op basis van het voorliggende wetsvoorstel kan worden
voortgebouwd.6. LASTEN VOOR OVERHEID, BURGERS EN BEDRIJVENDe leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of reeds een indicatie
kan worden gegeven van het aantal bedrijven dat geconfronteerd wordt met extra
lasten en hoe hoog deze zullen zijn. De leden van de fractie van de SGP vragen
een nadere uiteenzetting van de effecten van het wetsvoorstel op bedrijfsniveau.
Tevens vragen zij hoe tegemoet kan worden gekomen aan productiebeperkende
omstandigheden voor bedrijven in de nabijheid van kwetsbare natuurgebieden,
en hoe bedrijfsbeëindigers worden gecompenseerd.Niet alle bedrijven in de concentratiegebieden zullen betrokken worden
bij de reconstructie, en de bedrijven die betrokken worden, niet allen in
dezelfde mate. Nadere duidelijkheid over de financiële gevolgen voor
de bedrijven kan worden gegeven indien de concrete inhoud van
de reconstructieplannen bekend is. De extra lasten voor agrarische bedrijven
in verband met de reconstructie zullen beperkt zijn. Het wetsvoorstel is immers
faciliterend van aard. Op grond van de Reconstructiewet zullen in de reconstructiegebieden
flankerende en stimulerende maatregelen worden ingezet. Extra financiële
lasten voor agrarische bedrijven zullen met name voortvloeien uit de normstellingen
in het kader van de milieuregelgeving, in het bijzonder uit het voorgestelde
mestbeleid; terzake wordt een pakket aan flankerende maatregelen voorbereid,
op basis waarvan de agrariërs kunnen worden ondersteund bij de beslissing
omtrent het al dan niet voortzetten van hun bedrijf. Voor de bedrijven in
de concentratiegebieden die worden voortgezet, zullen vervolgens op grond
van het wetsvoorstel en het daaraan verbonden subsidiestelsel stimulerende
maatregelen kunnen worden ingezet. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om voorzieningen
ten behoeve van de verbreding en omschakeling van de landbouw, alsmede in
bepaalde gebieden, zoals de varkensvrije zones en onderdelen van de Ecologische
Hoofdstructuur (EHS), om faciliteiten ten behoeve van bedrijfsverplaatsing,
in het bijzonder in het kader van de voorziene herverkavelingsregeling. In
het kader van reconstructie kunnen bedrijven geconfronteerd worden met extra
lasten, in het bijzonder indien mocht blijken dat stimulerende maatregelen
niet voldoende zijn om de doelstellingen van het reconstructieplan te bereiken.
Deze bedrijven kunnen dan met meer dwingende maatregelen worden geconfronteerd.
Het streven is echter om het aantal bedrijven dat met dergelijke dwingende
maatregelen wordt geconfronteerd zo klein mogelijk te houden: een voorbeeld
daarvan is het rijksuitgangspunt dat voor de vorming van varkensvrije zones
zoveel mogelijk aangesloten wordt bij bestaande natuurgebieden, infrastructuur
en stedelijke bebouwing. Daarnaast kunnen aanvullende lasten voortvloeien
uit functieveranderingen van percelen in de omgeving van het bedrijf, bijvoorbeeld
van een overwegend agrarisch gebied naar een gebied met een natuurfunctie.
Tot slot kunnen ook bedrijven die zijn betrokken bij een herverkaveling voor
een deel van de kosten van de herverkaveling worden aangeslagen, zoals dat
ook in het kader van de Landinrichtingswet het geval is. Hier staat tegenover
dat de betrokkenen ook profijt van de herverkaveling hebben.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen wanneer schadevergoeding
aan de orde is.Op grond van artikel 30 van het wetsvoorstel is schadevergoeding aan de
orde wanneer een belanghebbende als gevolg van de vaststelling van het reconstructieplan
schade lijdt die redelijkerwijs niet ten laste van hem behoort te blijven.
Dit is bijvoorbeeld aan de orde indien in het reconstructieplan ruimtelijke
elementen zijn opgenomen die planologisch doorwerken, bijvoorbeeld de aanwijzing
van varkensvrije zones. Voorwaarde voor de schadevergoeding is dat een financiële
tegemoetkoming niet al door aankoop, onteigening of anderszins is verzekerd.
Daarnaast bepaalt artikel 47, vierde lid, van het wetsvoorstel dat gedeputeerde
staten op aanvraag een schadevergoeding toekennen, voorzover een belanghebbende
ten gevolge van een gebruiksverbod schade lijdt.De leden van fracties van de SGP en de RPF en het GPV vragen wat de extra
bestuurslasten zijn voor gemeenten. Tevens vragen zij of de regering bereid
is om in overeenstemming met de handelwijzen ten aanzien van de provinciale
besturen ook gemeenten een bijdrage te leveren in de extra kosten van de uitvoering
van de maatregelen die voortvloeien uit dit wetsvoorstel. In dat verband vragen
zij welke betekenis de regering in dit verband toekent aan artikel 2 van de
Financiële verhoudingenwet. De extra kosten voor de gemeenten bij de planvorming zullen beperkt zijn.
De primaire verantwoordelijkheid voor de planvorming ligt bij de provincie.
De rol van de gemeente is die van overlegpartner, hetgeen een minder zware
bestuursinspanning vergt. De extra lasten die met daarmee samenhangen, zijn
afhankelijk van de betrokkenheid van de gemeenten bij het opstellen van het
reconstructieplan. De gemeenten hebben daarin in belangrijke mate zelf de
keuze. Meedoen in de planvorming biedt de gemeenten mogelijkheden om problemen
in het gebied op te lossen en kansen te benutten. Deze meerwaarde rechtvaardigt
een eigen inzet en bijdrage van gemeenten. Voor zover er sprake is van planologische
doorwerking, zullen gemeenten hun bestemmingsplan buitengebied moeten herzien.
Hieraan zijn bepaalde kosten verbonden, die per gemeente sterk variëren.
Ook hierbij geldt dat de meerwaarde van de planuitvoering voor de gemeenten
zelf in beschouwing moet worden genomen.II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel 9De leden van de fractie van de VVD vragen welke criteria de in artikel
9, tweede lid, bedoelde algemene maatregel van bestuur zal bevatten, en of
de minister daarnaast de reconstructieplannen ook toetst op de integrale afweging
van de diverse betrokken belangen.Anders dan de bedoelde leden kennelijk veronderstellen, ziet de hierbedoelde
algemene maatregel van bestuur niet op de wijze waarop reconstructieplannen
aan de rijksuitgangspunten zullen worden getoetst, maar zal zij het kader
zijn voor de vaststelling van evaluatiemethoden; dit ten behoeve van de beoordeling
van het resultaat van de reconstructie in het licht van de gestelde uitgangspunten.
Het is om deze reden dat artikel 9, tweede lid, ook niet spreekt over de toetsing
van reconstructieplannen, maar over toetsing van de resultaten van reconstructieplannen.Artikel 11De leden van de fractie van de VVD vragen naar een definitie van aardkundige,
natuurwetenschappelijke en cultuurhistorische waarden.Met de term aardkundige waarden wordt gedoeld op geologische, geomorfologische
en bodemkundige elementen en processen, bijvoorbeeld reliëf en bodemstructuren.
Gebieden die aardkundig van betekenis zijn, zijn opgenomen op kaart 25b van
het Natuurbeleidsplan (1990). In het achtergronddocument bij het Natuurbeleidsplan
«Nederland in vorm» zijn aardkundige waarden nader beschreven.
Cultuurhistorische waarden houden archeologische, historisch-geografische
waarden en historisch bouwkundige waarden in. Voorbeelden hiervan zijn verkavelingspatronen,
patronen van wegen, waterlopen, nederzettingspatronen en streekeigen bebouwing.
Natuurwetenschappelijke waarden, tot slot, kunnen worden gedefinieerd als
botanische of biotische waarden.De leden van de fractie van het CDA vragen of het vastleggen van een begrenzingenplan
in een zo vroeg stadium als voorgesteld een soepele uitvoering van het plan
belemmert.Artikel 11 bepaalt dat bij het vaststellen van het reconstructieplan de
grenzen van het reconstructiegebied worden vastgesteld. Het gaat hier niet,
zoals de leden van de fractie van het CDA suggereren, om het meer gedetailleerde
begrenzingenplan zoals bij de uitvoering van landinrichting, waarbij de toewijzing
van gronden voor doeleinden van algemeen belang met een openbare
nutsfunctie wordt geregeld. In het wetsvoorstel voor de Reconstructiewet is
niet voorzien in een afzonderlijke regeling omtrent het begrenzingenplan.
De functie van het begrenzingenplan wordt overgenomen deels door het reconstructieplan
en deels door het ruilplan. Een soepele uitvoering van het reconstructieplan
is niet in het geding, door de wijzigings- en uitwerkingsmogelijkheden die
in het wetsvoorstel zijn opgenomen.Artikel 12 en artikel 99De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen of de reconstructieplannen
binnen een bepaalde termijn na de inwerkingtreding van de Reconstructiewet
gereed moeten zijn.De provincies zijn bij het maken van de reconstructieplannen gebonden
aan bepaalde termijnen. Op grond van artikel 14, tweede lid, van het wetsvoorstel
moeten gedeputeerde staten een reconstructieplan opstellen binnen negen maanden
na inwerkingtreding van de wet. Artikel 15, eerste lid, van het wetsvoorstel
bepaalt dat de termijn voor het schriftelijk indienen van bedenkingen vier
weken bedraagt. Conform het voorgestelde artikel 16 stellen provinciale staten
het reconstructieplan vast binnen acht weken na afloop van de termijn van
het indienen van bedenkingen. Indien provinciale staten niet binnen deze termijn
het reconstructieplan vaststellen, kunnen de ministers op grond van artikel
16, derde lid, het plan vaststellen.De leden van de fracties van het CDA, de RPF en het GPV vragen of de periode
van twaalf jaren voor de uitvoering van het plan toereikend is, onder meer
gezien de reikwijdte van de plannen en de gevolgen voor agrarische ondernemers.
De leden van de fractie van de VVD vragen welke instrumenten het Rijk ter
beschikking staan om de termijn van twaalf jaren voor het uitvoeren van het
reconstructieplan, te realiseren. De leden van de fracties van de RPF en het
GPV vragen of het denkbeeldig is dat in bepaalde gevallen verlenging van de
termijn wenselijk is. De leden van de fracties van de RPF en het GPV merken
op dat het wetsvoorstel betrekking heeft op een periode die de voorbereiding
en uitvoering van de reconstructieplannen betreft, en vragen een reactie op
de suggestie om de termijnen voor de voorbereiding en de uitvoering van de
reconstructieplannen in het wetsvoorstel te verdisconteren, door in ieder
geval een einddatum aan het wetsvoorstel te verbinden.Het opnemen van een einddatum in het wetsvoorstel achten wij niet noodzakelijk.
In het wetsvoorstel zijn verschillende procedure-onderdelen aan een termijn
gebonden. Dit geldt niet alleen voor de planvorming, maar ook voor de uitvoering.
Deze termijnen waarborgen voor een belangrijk deel een snel verloop van de
reconstructie. De betreffende termijnen zijn orde-termijnen, waar geen sancties
aan verbonden zijn. Rijk en lagere overheden gaan ervanuit dat binnen twaalf
jaar tot voorbereiding en uitvoering kan worden gekomen. Daarnaast geldt dat
de rijksmiddelen voor de periode tot 2010 beschikbaar zijn gesteld.Artikel 26De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen hoe, gezien artikel
26, de Reconstructiewet en de te wijzigen Tracéwet (eerste tranche)
zich in de praktijk tot elkaar zullen verhouden. Zij vragen waarom niet is
gekozen voor de formulering: Onze betrokken Ministers in plaats van Onze Ministers.
Tevens vragen zij of de vertaling in het reconstructieplan van een tracébesluit
volgens een gewijzigde Tracéwet inhoudt dat de status van vrijstellingsen
aanhoudingsbesluit van het tracébesluit wordt omgezet in de mogelijkheid
van vrijstelling en aanhouding volgens het reconstructieplan.Artikel 26 van het wetsvoorstel schept de mogelijkheid dat het reconstructieplan
door de provincie moet worden gewijzigd op verzoek van de Minister van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu in geval van zwaarwegende redenen van nationaal belang.
Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn na een tracébesluit van de Minister
van Verkeer en Waterstaat met betrekking tot een infrastructurele voorziening
van nationaal belang die door het reconstructiegebied loopt. De besluitvorming
in het kader van de (gewijzigde) Tracéwet werkt dan door in het reconstructieplan.
De formulering «Onze Ministers» geeft aan dat alleen de Minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en de Minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu, verantwoordelijk voor de reconstructie, de
provincie kunnen verzoeken het reconstructieplan aan te passen. Op grond van
de (gewijzigde) Tracéwet vormt het tracébesluit tevens een vrijstellingsbesluit
en aanhoudingsbesluit in het kader van de ruimtelijke ordening. Deze status
van het tracébesluit blijft gehandhaafd na doorwerking in en aanpassing
van het reconstructieplan. In het reconstructieplan wordt voor het betreffende
(tracé-) onderdeel aangegeven dat daarvoor al een vrijstellings- en
aanhoudingsbesluit geldt.Artikel 30De leden van de fractie van de VVD vragen wat de relatie van artikel 30
van het wetsvoorstel tot artikel 49 WRO is en bij wie een verzoek tot schadevergoeding
moet worden ingediend in geval er een bouwvergunning is verleend met vrijstelling
ex artikel 19 WRO in samenhang met artikel 27 van de Reconstructiewet.De regeling voor schadevergoeding in het voorgestelde artikel 30 is ontleend
aan het bepaalde in artikel 49 WRO. Evenals de rechtsbescherming inzake de
planologische doorwerking geconcentreerd is rond het besluit tot vaststelling
van het reconstructieplan – onder uitsluiting van rechtsbeschermingsmogelijkheden
tegen de daaruit voortvloeiende wijzigingen van bestemmingsplannen –
is ook de regeling van de vergoeding van planschade aan het reconstructieplan
gekoppeld. Het besluit tot vaststelling van het reconstructieplan is op grond
van artikel 30 van het wetsvoorstel het schadeveroorzakend besluit. Aangezien
gedeputeerde staten het reconstructieplan vaststellen, zijn zij belast met
de beslissing omtrent verzoeken om schadevergoeding ten gevolge van dit besluit.
Een verzoek tot schadevergoeding van een belanghebbende met betrekking tot
het verlenen van een bouwvergunning als door leden bedoeld, moet dan ook worden
ingediend bij gedeputeerde staten.Artikel 31De leden van de fractie van de RPF en het GPV vragen of de nadere regels
die worden gesteld voor het uitvoeringsprogramma betrekking hebben op één
reconstructieplan in een bepaald gebied of op alle reconstructieplannen.De nadere regels die ingevolge het voorgestelde artikel 31 bij algemene
maatregel van bestuur voor het uitvoeringsprogramma kunnen worden gesteld,
zullen algemeen geldend zijn voor de reconstructiegebieden en dus niet alleen
gelden voor een bepaald (deel)gebied.Artikel 47De leden van de fractie van de VVD vragen of het gebruiksverbod niet in
tegenstelling is met de gedachte dat van onteigening zo min mogelijk gebruikt
zal worden gemaakt.Een gebruiksverbod als bedoeld in het voorgestelde artikel 47 is niet
hetzelfde als onteigening. Onteigening houdt de eigendomsovergang in van percelen
van de oorspronkelijke eigenaar naar de Staat ten behoeve van voorzieningen
van algemeen nut. Een gebruiksverbod in de zin van het wetsvoorstel houdt
een verbod in om opstallen voor doeleinden te gebruiken anders dan in de provinciale
verordening is aangegeven en is aan te merken als een regulering van het gebruik
dat van deze opstallen mag worden gemaakt, maar niet als ontneming van eigendom.De leden van de fractie van de RPF en het GPV vragen of is overwogen de
WRO te wijzigen aangezien het wetsvoorstel gebruiksverboden mogelijk maakt,
die niet mogelijk zijn op grond van artikel 10 WRO, en of het wel wenselijk
is dat er verschillen zijn tussen provincies en gemeenten binnen en buiten
de concentratiegebieden ten aanzien van de mogelijkheden om de agrarische
bedrijvigheid ruimtelijk te sturen.Wij merken op dat het gebruiksverbod als mogelijkheid in het wetsvoorstel
is opgenomen ten behoeve van de realisering en handhaving van de varkensvrije
zones. Het gebruiksverbod dient een specifiek doel, met name het voorkomen
dat kippen- of kalverenbedrijven omschakelen naar varkensbedrijven. Deze omschakeling
kan via de WRO niet worden tegengegaan. In bestemmingsplannen mogen immers
geen eisen mogen worden opgenomen met betrekking tot de structuur van agrarische
bedrijven. Omdat het gebruiksverbod een specifiek doel dient, is niet overwogen
om de WRO op dit punt te wijzigen.Artikel 67De leden van de fractie van de RPF en het GPV vragen waarom is gekozen
voor kavelruil gebaseerd op oppervlakte en niet op basis van voortbrengend
vermogen van de grond. De leden van de fractie van de SGP vragen of de regering
nogmaals ingaat op de precieze redenen om de eerste schatting te laten vervallen
en in dit geval vooruit te lopen op de implementatie van de uitkomsten van
de discussie over de herijking landinrichting. De vraag is of in gebieden
met heterogene gronden toch geen sprake moet zijn van een vastgelegde nulsituatie,
zoals de eerste schatting feitelijk geinterpreteerd kan worden. Tevens vragen
zij of de bodemkaart in alle gevallen de eerste schatting zonder meer kan
doen vervallen.Op grond van artikel 67 van het wetsvoorstel heeft bij herverkaveling
iedere eigenaar aanspraak op een oppervlakte in kavels die gelijk is aan de
oppervlakte van de door hem ingebrachte kavels. Met deze keuze voor kavelruil
gebaseerd op oppervlakte wordt vooruitgelopen op de resultaten van de herijking
landinrichting. In het rapport herijking landinrichting tweede fase (kamerstukken
II 1997/98, 25 904, nrs. 1–2) is het voorstel opgenomen het systeem
van de eerste schatting uit de Landinrichtingswet te vervangen door een eenvoudiger
systeem waarmee de waarde van de grond bepaald wordt. Het systeem van de eerste
schatting is ingewikkeld en verouderd. De uitruil van gronden vindt plaats
op basis van schattingswaarde, ook wel ruilwaarde genoemd. Deze wordt bepaald
op basis van bodemkundige factoren, die het voorbrengend vermogen van de grond
mede bepalen. In de praktijk neemt het belang van zuiver bodemkundige factoren
duidelijk af. Om deze redenen is in het wetsvoorstel het systeem van kavelruil
op basis van oppervlakte opgenomen. Artikel 63, derde en vierde
lid, van het wetsvoorstel biedt mogelijkheden nadere uitruilcriteria te stellen.
De vraag van de leden van de fractie van de SGP of de bodemkaart de eerste
schatting kan doen vervallen, kan bevestigend worden beantwoord. Met de vastlegging
van een aantal uitruilcriteria is het mogelijk zich voor het bepalen van de
kwaliteit en de uitruilmogelijkheden van de grond te baseren op de bodemkaarten
en bodemgeschiktheidsgegevens, zonder de schattingsprocedure te doorlopen.III. BIJLAGE, BEDOELD IN ARTIKEL 9 VAN DE RECONSTRUCTIEWET
CONCENTRATIEGEBIEDENDe leden van de fractie van D66 zouden graag in de rijksuitgangspunten
onder «C. Water» de volgende zin toegevoegd zien: «Voor
zover riooloverstorten in het reconstructiegebied voorkomen, worden ze onverwijld
in het kader van het reconstructieplan gesaneerd.»Wij onderschrijven het belang van het saneren van riooloverstorten in
de reconstructiegebieden. In de rijksuitgangspunten hebben wij daarom als
voorwaarde opgenomen dat de provincies aangeven welke maatregelen en voorzieningen
worden getroffen voor kwetsbare oppervlaktewateren in het reconstructiegebied,
ter opheffing van ongezuiverde lozingen en overstort van rioleringen. Dit
is een kwalitatieve voorwaarde. Het is aan de provincies om dit kwantitatief
uit te werken, dat wil zeggen om aan te geven waar, hoeveel en welke riooloverstorten
zullen worden gesaneerd. Binnen de gestelde financiële kaders, moeten
de provincies de afweging maken tussen de gewenste maatregelen in het kader
van water en andere gewenste maatregelen. Het voorstel van de leden van de
fractie van D66 om in de rijksuitgangspunten de verplichting op te nemen dat
alle riooloverstorten in de reconstructiegebieden moeten worden gesaneerd
kan daarom niet worden overgenomen.IV. OVERIGDe leden van de fractie van GroenLinks constateren dat door het programma
Golden Harvest in Noord-Limburg uitbreiding wordt gestimuleerd van de pluimveesector,
en stellen dat dit in tegenspraak is met het overheidsbeleid dat is gericht
op een stop op de uitbreiding van de pluimveesector en het afschaffen van
legbatterijen. De leden vragen naar een toelichting over de relatie tussen
deze wet en het genoemde programma.Het programma Golden Harvest en het programma Het Zuivere Ei zijn twee
experimenten in het kader van het onderzoek naar de mogelijkheid om productierechten
te vervangen door afzetrechten. Het aantal deelnemers is gemaximeerd. Het
doel van de experimenten is de beperking van het mestoverschot door het ontwikkelen
van een exportmarkt voor pluimveemest. In het kader van de experimenten wordt
een markt ontwikkeld voor een kwalitatief goede, bewerkte pluimveemest, die
zonder veterinaire bezwaren geëxporteerd kan worden. De deelnemers van
de experimenten verplichten zich ertoe om hun volledige pluimveemestproductie
te exporteren. De experimenten sluiten aan bij het beleid om het mestoverschot
in de pluimveesector te verminderen. Niet alleen de nieuwe productie, maar
ook de reeds bestaande productie op het bedrijf moet worden geëxporteerd.
Het nationale mestoverschot wordt dus op korte termijn verkleind door de experimenten
ondanks de uitbreiding van de productie. Vanwege de hoge investeringen die
de deelnemers moeten doen in het kader van de experimenten krijgen zij een
tijdelijke ontheffing van de plicht tot de aanschaf van mestproductierechten
ten behoeve van de uitbreiding van de pluimveemestproductie.
Weliswaar zal een groot deel van de deelnemers aan de experimenten gebruik
maken van de legbatterij, maar dit laat onverlet dat het mestverwerkingssysteem
van Golden Harvest ook geschikt is voor bijvoorbeeld scharrelmest. De experimenten
blijven dus nuttig, ook bij een toekomstige omschakeling naar andere systemen
dan het huidige batterijsysteem.Tot slot wijzen wij er op dat de deelnemers geen vrijwaring hebben gekregen
van eventuele maatregelen in het kader van dierenwelzijn.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,L. J. BrinkhorstDe Staatssecretaris van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,G. H. FaberDe Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,J. P. Pronk 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26356-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl