Wijziging onderwijswetten ivm expressie-activiteiten en invoeren mogelijkheid onderwijs in Duitse of Franse taal; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29959, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-01-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29959 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN DEEL1. Algemeen1.1. Aanleiding1.2. Leren samen levenMicroniveauMesoniveauMacroniveau1.3. Algemene opdracht1.4. KerndoelenRuimteScherpe keuzesInternationale afspraken1.5. Overige maatregelen2. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid3. Financiële gevolgenII. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikelen I, onderdeel A, II en IIIArtikel I, onderdeel BOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29959Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 959Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra
en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de bevordering van actief
burgerschap en sociale integratie en van de Wet op het primair onderwijs in
verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressie-activiteiten
en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse
taal omvatnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGI. ALGEMEEN DEEL1. Algemeen1.1. AanleidingHet bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie staat hoog
op de agenda. De noodzaak die gevoeld wordt om hier aandacht aan te besteden,
komt voort uit onbehagen over het afnemen van de sociale binding (ook sociale
cohesie genoemd) in onze samenleving. Het vertrouwen tussen burgers onderling,
tussen burgers en publieke instellingen en tussen burgers en overheid lijkt
te verminderen. Dit onbehagen wordt niet alleen door de politiek gevoeld maar
ook door velen in onze samenleving. Overal in het land worden initiatieven
genomen om de sociale binding te versterken. Buurtverenigingen, sportclubs
en scholen zetten zich op verschillende manieren hiervoor in. De Onderwijsraad
beschrijft in zijn advies Onderwijs en Burgerschap1 een aantal treffende voorbeelden uit de praktijk van
het funderend onderwijs.Het begrip «sociale binding» heeft betrekking op de mate waarin
mensen in gedrag en beleving uitdrukking geven aan hun betrokkenheid bij maatschappelijke
verbanden in hun persoonlijke leven, als burger in de maatschappij en als
lid van de samenleving. (P. Schnabel, 2000). Het versterken van de sociale
binding in onze samenleving kan alleen, als dit breed wordt gedragen of anders
gezegd als velen meedoen. Niet voor niets staat meedoen centraal in het hoofdlijnenakkoord van het kabinet. Meedoen betekent
niet alles van een ander of van de overheid verwachten, maar zelf verantwoordelijkheid
nemen. En die verantwoordelijkheid gaat verder dan de eigen belangen. Er is
sprake van een geringe sociale binding, indien velen uitsluitend hun eigen
belangen nastreven. Het gaat erom dat burgers verantwoordelijkheid nemen voor
gemeenschapsbelangen. Actief burgerschap betekent de bereidheid en het vermogen
deel uit te maken van een gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te
leveren. Het hoofdlijnenakkoord verwijst in dit verband ook nadrukkelijk
naar het vergroten van onze betrokkenheid bij Europa.Als gevolg van verschillende maatschappelijke ontwikkelingen is de vorming
tot burgerschap niet langer een vanzelfsprekend onderdeel van de voorbereiding
van jongeren op de samenleving. De individualisering op vele maatschappelijke
terreinen heeft ertoe geleid dat burgerschapsplichten en burgerschapsvaardigheden
geen hoge positie meer hebben in de rangorde van opvoedings- en leerdoelen.
Daar komt nog bij dat veel ouders en kinderen door een allochtone etnische
herkomst niet zijn geworteld in de burgerschapstradities en -gebruiken die
nodig zijn om het sociale weefsel van onze samenleving de vereiste stevigheid
te geven. Voor de regering is de wens tot burgerschapsvorming daarom nauw
verbonden met de integratie van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving.
Gedeeld burgerschap geldt als het meest algemene doel dat de regering met
zijn integratiebeleid wil bereiken. Maar burgerschap moet worden geleerd.
Door de ontwikkeling tot burgerschap een plaats te geven in het onderwijs
kan worden bereikt dat allochtone en autochtone leerlingen een gemeenschappelijk
en gedeeld perspectief krijgen op de bijdrage die zij als burgers aan de samenleving
kunnen leveren.Meer in het algemeen kan het onderwijs een belangrijke bijdrage leveren
aan het versterken van de sociale binding in onze samenleving. Het is de taak
van de overheid te beschrijven wat de samenleving mag verwachten van het onderwijs.
Voor het funderend onderwijs geldt dat de overheid hiertoe algemene richtlijnen
in de betreffende sectorwetten opneemt. Bovendien worden de wenselijke opbrengsten
van het funderend onderwijs vastgesteld in kerndoelen voor het basis- en speciaal
onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Voor de bovenbouw
van het voortgezet onderwijs worden jaarlijks examenprogramma's vastgesteld.
Ontwikkelingen in de maatschappij kunnen (en moeten) leiden tot aanpassing
van de opdracht die de overheid namens de samenleving aan het onderwijs meegeeft.
Het breed gedragen gevoel dat versterking van de sociale binding nodig is,
zou in de opdracht aan de school tot uiting moeten komen. Voor het onderwijs
richt deze opdracht zich op burgerschapsvorming en sociale integratie, twee
belangrijke middelen voor sociale binding. Onder sociale integratie wordt
een deelname van burgers (ongeacht hun etnische of culturele achtergrond)
aan de samenleving verstaan, in de vorm van sociale participatie, deelname
aan de maatschappij en haar instituties en bekendheid met en betrokkenheid
bij uitingen van de Nederlandse cultuur. De opdracht voor sociale integratie
heeft in dit verband betrekking op alle scholen en niet in het minst op «witte»
scholen. Met name gaat het er daar bij om dat scholen bijdragen aan de ontmoeting
van kinderen van verschillende afkomst. Dit wetsvoorstel komt aan een en ander
tegemoet en kan worden gezien als een meer eigentijdse invulling van de bepaling
in de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs om
leerlingen voor te bereiden op de multiculturele samenleving.Deze memorie van toelichting onderteken ik mede namens de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.1.2. Leren samen levenBurgerschapsvorming en sociale integratie vinden overal plaats. Er zijn
veel plekken waar jongeren zich voorbereiden op het (zelfstandig) functioneren
in onze samenleving en sociale verbanden aangaan. In de eerste plaats thuis
bij ouders of verzorgers, maar veel ook speelt zich af in de vriendenkring.
Overal waar mensen samen leven, in een gezin of in een grotere gemeenschap,
ontwikkelen zij gewoonten, gedragingen, «manieren van leven» die
niet alleen het welzijn van het individu dienen maar ook het welzijn
van de groep als geheel. Mensen hebben elkaar nodig. Naarmate een gemeenschap
groeit en gekenmerkt wordt door veel variëteit, neemt het belang van
sociale binding toe1. Naast het door burgers nemen
van verantwoordelijkheid voor gemeenschapsbelangen uit sociale binding zich
in vertrouwen. Mensen moeten elkaar (durven) vertrouwen, ook al hebben zij
een andere achtergrond of andere belangen. Indien vertrouwen ontbreekt, zullen
mensen minder geneigd zijn zich in te zetten voor gemeenschapsbelangen.Elkaar vertrouwen is geen vaardigheid die op school in een apart vak kan
worden geleerd. De school is bij uitstek een plek waar mensen kunnen leren
samen te leven. De kerndoelen onderschrijven de taak van het onderwijs om
bij te dragen aan de ontwikkeling van sociale competenties, het besef van
waarden en normen en burgerschap. De Inspectie van het onderwijs ziet erop
toe dat scholen deze kerndoelen ook daadwerkelijk nastreven. Maar de school
is zoals gezegd niet de enige plek waar mensen leren samen leven. School en
ouders hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling en
vorming van kinderen om hen zo goed mogelijk voor te bereiden op de maatschappij.
Het SCP-rapport Ouders over opvoeding en onderwijs
(december 2004) ondersteunt deze gedachte. Uit het rapport blijkt dat ouders
de maatschappelijke vorming van hun kinderen een gedeelde verantwoordelijkheid
van om hen zo goed mogelijk voor te bereiden op de maatschappij. Het SCP-rapport Ouders over opvoeding en onderwijs (december 2004) ondersteunt
deze gedachte. Uit het rapport blijkt dat ouders de maatschappelijke vorming
van hun kinderen een gedeelde verantwoordelijkheid van henzelf en de school
vinden. Wanneer het gaat om persoonlijke en sociale vorming van kinderen zien
ouders hier wel een taak voor de school, maar beschouwen ouders dit overwegend
als een verantwoordelijkheid van henzelf.Ik ben van mening dat het antwoord op de vraag wie waarvoor verantwoordelijk
is niet gezocht moet worden in het opknippen van verantwoordelijkheden. Dat
wekt de illusie dat deze verantwoordelijkheden precies zijn toe te delen,
met als gevaar dat daardoor lacunes kunnen optreden waarin niemand zich meer
verantwoordelijk voelt of verantwoordelijkheden worden doorgeschoven. De vraag
naar de optimale verdeling van verantwoordelijkheden tussen school en ouders
moet elke school – als gemeenschap van ouders, leerlingen en teamleden –
zelf beantwoorden. Algemene antwoorden kunnen geen recht doen aan de opvattingen
die binnen die gemeenschap leven. Afstemming over opvoeding en opvoedingstaken
is dus een belangrijk component van de school-ouderrelaties.Een school draagt op verschillende manieren bij aan sociale binding door
burgerschapsvorming en sociale integratie van haar leerlingen. Het gaat daarbij
niet alleen om kennisoverdracht maar evenzeer om ervaringsleren, met andere
woorden om actief burgerschap: burgerschap leert men door het te doen, door
te ervaren wat het is, door feitelijke sociale bindingen met elkaar in de
school en met de omgeving aan te gaan. Actief burgerschap heeft daarom ook
te maken met vraagstukken rond sociale integratie. Voor zowel allochtone als
autochtone jongeren is actief burgerschap belangrijk, opdat ze met elkaar
leren leven in een samenleving die wordt gekenmerkt door etnische, culturele,
maatschappelijke en godsdienstige pluriformiteit.Samen leven kan alleen, indien iedereen handelt vanuit respect voor elkaar
en elkaar behoedt voor radicalisme. Tegen de achtergrond van dit laatste wordt
van leerkrachten en ander personeel van scholen verwacht dat zij op kritische
wijze aandacht besteden aan en zo nodig stelling nemen tegen radicale of extreme
opvattingen over de beleving van ideologieën, die indruisen tegen de
kernwaarden van onze democratische samenleving. Een dergelijk benadering past
in de actieve opstelling die de regering verwacht van scholen om als onderdeel
van hun pedagogische en maatschappelijke opdracht bij te dragen
aan de bevordering van goed burgerschap. Expliciete aandacht voor een kritische
presentatie van tegen onze samenleving gerichte vormen van radicalisering
kan bijvoorbeeld aan bod komen als onderdeel van kennisgebieden zoals maatschappelijke
verhoudingen en geestelijke stromingen. Kern van de boodschap daarbij is dat
meningsverschillen op democratische wijze en met de spelregels van onze rechtsstaat
dienen te worden beslecht.De opdracht die onderhavig wetsvoorstel stelt aan het onderwijs, brengt
ook met zich dat scholen in signalerende zin hun verantwoordelijkheid nemen.
Het gaat dan om een zo vroeg mogelijke signalering van leerlingen die maatschappelijk
dreigen te ontsporen. De regering hecht daarbij aan te tekenen dat deze verantwoordelijkheid
niet eenzijdig wordt neergelegd bij het onderwijs. Scholen dienen ondersteund
te worden om de deskundigheid op dit gebied te versterken en de beschikking
te hebben over effectieve vormen van aanpak van ontsporende leerlingen. Een
dergelijke benadering kan alleen slagen als scholen, ouders en andere zorg-
en overheidsinstanties samenwerken om het afglijden en buiten beeld raken
van deze leerlingen tegen te houden. Het beleid van de regering is er op gericht
om de juiste omstandigheden te scheppen waardoor deze samenwerking tot stand
komt.De Onderwijsraad maakt in zijn advies een handzaam onderscheid in drie
niveaus. In de eerste plaats is de school een sociale omgeving waar omgangsnormen
gelden: burgerschapsvorming gericht op het microniveau (schoolburgerschap).Burgerschapsvorming kan ook gericht zijn op het mesoniveau van de plaatselijke
gemeenschap, in de vorm van het zinvol participeren in maatschappelijke activiteiten.
Hierbij gaat het dus vooral om de leerling als participant in de maatschappij,
als burger in zijn relatie tot medeburgers (maatschappelijk
burgerschap).Ten slotte kan burgerschapsvorming gericht zijn op het macroniveau. Hierbij gaat het niet alleen om kennis van het ontstaan
en functioneren van de democratische rechtsstaat. Ook het stimuleren van de
bereidheid en bekwaamheid om daarin nu of in de toekomst te participeren,
behoort hiertoe (politiek burgerschap of staatsburgerschap). Door de internationalisering van de samenleving speelt burgerschap
niet alleen op het nationale maar ook op het internationale vlak.MicroniveauBurgerschapsvorming en sociale integratie gericht op de vorming van leerlingen
tot goede schoolburgers, is een verantwoordelijkheid van instellingen zelf.
Er is in de praktijk van het onderwijs en van de onderwijsondersteuning veel
materiaal ontwikkeld waarvan scholen gebruik kunnen maken. Er zijn veel goede
voorbeelden van zaken als gedragscodes, pestprotocollen, leerlingstatuten,
onderwijsovereenkomsten en programma's voor sociale competenties. Ook ik stimuleer
de ontwikkeling van materialen om scholen te ondersteunen. Zo ontwikkelt de
KPC-Groep in mijn opdracht een (herziene) handreiking voor scholen om actief
burgerschap in het onderwijsprogramma op te nemen.De school verantwoordt zich in schoolplan en schoolgids over de wijze
waarop zij burgerschapsvorming op school vormgeeft. Hierdoor wordt ook in
een vorm van horizontale verantwoording voorzien. Het is van groot belang
dat ouders actief betrokken zijn bij dit aspect van burgerschap. Idealiter
liggen de opvoeding thuis en de vorming op school in elkaars verlengde.MesoniveauBurgerschapsvorming gericht op de vorming tot maatschappelijk burgerschap,
is de verantwoordelijkheid van de onderwijs- en de maatschappelijke instellingen.
De overheid kan deze rol ondersteunen door bijvoorbeeld uitwisseling
tussen scholen of maatschappelijke participatie van leerlingen te faciliteren.
Dit laatste gebeurt bijvoorbeeld door introductie van de maatschappelijke
stage in het voortgezet onderwijs. Een aantal pilotprojecten zal uitwijzen
wat precies nodig is voor scholen om deze verantwoordelijkheid op te pakken.
De maatschappelijke stage is gericht op de omgeving van de school en vraagt
actieve betrokkenheid van die omgeving. Maatschappelijk burgerschap vanuit
de school moet worden gedragen door de lokale gemeenschap rondom de school.
Ook hier speelt de horizontale verantwoording (aan ouders en omgeving) een
belangrijke rol.MacroniveauBurgerschapsvorming gericht op staatsburgerschap vraagt een actievere
rol van de overheid. Vooral de nationale overheid heeft bij uitstek de zorg
voor een goed functioneren van de democratische rechtsstaat en daarmee voor
een goede voorbereiding van jongeren om daarin te participeren. Het gaat bij
deze voorbereiding niet om (eenzijdige aandacht voor) waarden en normen die
specifiek zijn voor politieke gedachtestromingen zoals liberalisme, socialisme
of christen-democratie; van staatspedagogiek mag geen sprake zijn. Het gaat
om kennis en respect voor een aantal basale waarden waarop onze democratische
rechtsstaat steunt.Bronnen voor deze basale waarden vormen de grondrechten uit hoofdstuk
1 van de Grondwet en de Universele verklaring van de rechten van de mens.
Hieruit kunnen de volgende basiswaarden worden afgeleid: vrijheid van meningsuiting,
gelijkwaardigheid, begrip, verdraagzaamheid, afwijzen van onverdraagzaamheid
en afwijzen van discriminatie. De overheid heeft de taak om te waarborgen
dat deze grondrechten voor zijn burgers worden gerealiseerd. Deze basiswaarden
zijn voor de Inspectie van het onderwijs mede uitgangspunt bij onderzoek of
een school voldoende aandacht besteedt aan sociale binding, zoals dat bijvoorbeeld
in het recente verleden op islamitische scholen heeft plaatsgevonden.De school kan aan de bevordering van staatsburgerschap bijdragen door
kennis over onze democratische rechtsstaat over te brengen, maar kan daar
ook op meer actieve wijze aan bijdragen. Zo kunnen scholen bijvoorbeeld deelnemen
aan activiteiten van het Europees Jeugdparlement. De toenemende internationalisering
van ook de Nederlandse samenleving brengt met zich dat burgerschap niet alleen
meer nationaal wordt ingevuld. Voor Nederland is de Europese Unie het belangrijkste
internationale samenwerkingsverband. Door kennis over hoofdzaken van de Europese
staatsinrichting en de rol van de burger daarin over te dragen draagt de school
bij aan bevordering van Europees burgerschap. Dit gebeurt ook op meer actieve
wijze door bijvoorbeeld de uitwisselingsprogramma's van het Europees Platform
(een door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap opgerichte organisatie
voor internationalisering in primair en voortgezet onderwijs) waarbij leerlingen
en leerkrachten in de gelegenheid worden gesteld kennis te maken met andere
Europese landen.1.3. Algemene opdrachtAandacht voor het versterken van sociale binding is niet nieuw voor het
onderwijs. Maar ontwikkelingen als bijvoorbeeld de veranderende samenstelling
van de (onderwijs)populatie vragen wel om een herijking van de huidige praktijk.In de brief Onderwijs, integratie en burgerschap1 heb ik aangekondigd de aanbeveling van de Onderwijsraad
over te nemen om een algemene opdracht aan de school ten aanzien van burgerschapsvorming
in de Wet op het primair onderwijs (WPO), de Wet op de expertisecentra (WEC)
en de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) op te nemen. Ik heb aangegeven
ook het belang van (burgerschap voor) sociale integratie te willen benadrukken
door dit aan de algemene opdracht toe te voegen. Van alle scholen mag worden
verwacht dat zij actief bijdragen aan de ontmoeting van leerlingen van verschillende
afkomst. Dat kan door gezamenlijk aan sport en cultuur te doen, door bedrijven
en maatschappelijke instellingen te bezoeken en door leerlingen uit te wisselen,
kortom door te leren in verschillende sociale omgevingen.De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid ondersteunt in zijn
rapport Waarden, normen en de last van het gedrag (2003) het advies van de
Onderwijsraad om een algemene opdracht aan scholen gericht op burgerschapsvorming
in de sectorwetten op te nemen. In de kabinetsreactie op dit rapport (kamerstukken
II 2003–2004, 29 454, nr. 2) wordt eveneens aangegeven dat de regering
dit advies overneemt.Er zijn vele manieren waarop scholen hun maatschappelijke taak ten aanzien
van burgerschapsvorming en sociale integratie (kunnen) vervullen. Er is niet
één manier de beste of voor alle situaties geschikt. Verschillende
factoren spelen hierbij een rol. Zo moet de school bijvoorbeeld rekening houden
met de lokale omgeving, de samenstelling van de schoolpopulatie en de wensen
van de ouders. Om recht te kunnen doen aan al deze factoren hebben scholen
ruimte nodig voor een eigen invulling. Scholen houden die ruimte. Dit ondersteunt
de besturingsfilosofie zoals uiteengezet in de meerjarenbeleidsplannen Koers Primair Onderwijs: Ruimte voor de school en Koers Voortgezet Onderwijs: De leerling geboeid, de school ontketend. Hierin wordt voorgesteld om scholen ruimte te geven voor het voeren
van eigen beleid, maar wél binnen duidelijke kaders. Deze kaders (het
wat) geven onder meer aan wat scholen in hun onderwijsprogramma moeten meenemen.
Scholen moeten echter de beleidsruimte hebben om te bepalen op welke wijze
zij dit in hun onderwijsprogramma gestalte geven (het hoe). Dit wetsvoorstel
regelt daarom niet hoe scholen burgerschap en
sociale integratie op school moeten bevorderen. Wel waarborgt dit wetsvoorstel datscholen hun onderwijs mede richten op actief burgerschap
en sociale integratie. In de WPO, de WEC en de WVO wordt een algemene bepaling
voorgesteld die regelt dat het onderwijs mede gericht is op de bevordering
van actief burgerschap en sociale integratie. Deze opdracht is te zien als
een meer eigentijdse invulling van de bepaling dat het onderwijs er mede vanuit
gaat dat de leerlingen opgroeien in een multiculturele samenleving. Die opdracht
kan daarom vervallen. Burgerschap en sociale integratie zijn een moderne vormgeving
van de eis dat het onderwijs er mede van uit gaat dat de leerlingen opgroeien
in een multiculturele samenleving. Met andere woorden, het gaat tot op zekere
hoogte om een nominale verandering en modernisering.Het opnemen van een algemene opdracht tot bevordering van actief burgerschap
en sociale integratie heeft tot gevolg dat scholen zich in schoolplan en schoolgids
moeten verantwoorden over de wijze waarop zij invulling geven aan de algemene
opdracht. Ook het toezicht van de Inspectie van het onderwijs richt zich op
de naleving van de algemene opdracht.Tot slot besteed ik aandacht aan de verhouding tussen artikel 23 van de
Grondwet en het onderhavige wetsvoorstel.De opdracht dat het onderwijs binnen het primair en voortgezet onderwijs
mede is gericht op de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie,
is te zien als een eigentijdse invulling van de huidige voorschriften van
de WPO, WEC en de WVO om leerlingen met betrekking tot het opgroeien in een
multiculturele samenleving. De nieuwe bepaling zal dan ook in de plaats komen
van de desbetreffende artikelen in de WPO, WEC en de WVO. Deze aanpassing kan plaatsvinden binnen de in artikel 23 van de Grondwet
vastgelegde vrijheid van onderwijs. Artikel 23 van de Grondwet biedt de wetgever
de mogelijkheid om regels (openbaar onderwijs) en bekostigingsvoorwaarden
(bijzonder onderwijs) te stellen aan de deugdelijkheid van het onderwijs.
De wetgever is evenwel niet bevoegd bekostigingsvoorwaarden te stellen die
een wezenlijke beperking vormen van het godsdienstige of levensbeschouwelijke
karakter van het bijzonder onderwijs. Met de voorgestelde tekst wordt in de
WPO, de WEC en de WVO een bepaling opgenomen die alle scholen verplicht het
onderwijs mede te richten op de bevordering van
actief burgerschap en sociale integratie. De regering is dan ook van mening
dat artikel 23 van de Grondwet ook een effectieve aanpak van de huidige maatschappelijke
problemen wat betreft het onderwijs mogelijk maakt.1.4. KerndoelenKerndoelen beschrijven wat kinderen en jongeren door de school moet worden
bijgebracht om te kunnen functioneren in de maatschappij en om zich verder
te kunnen ontwikkelen in het vervolgonderwijs. Een veranderende maatschappij
eist een periodieke herziening van de kerndoelen.Op 2 september 2004 is met de Tweede Kamer een voorstel voor herziene
kerndoelen basisonderwijs besproken. Aandacht voor burgerschap is hier nadrukkelijk
aan de orde geweest. Het voorstel zoals met de Tweede Kamer besproken, zal
op grond van artikel 9, vijfde lid, van de WPO, in de vorm van een wijziging
van het Besluit kerndoelen primair onderwijs 1998 (Stb. 354) worden vastgelegd.
Een deel van het voorstel vereist wijzigingen van de WPO. Deze wijzigingen
zijn in dit wetsvoorstel opgenomen.Voor het voortgezet onderwijs maakt herziening van de kerndoelen voor
de onderbouw van het voortgezet onderwijs onderdeel uit van een meer ingrijpende
verandering. Hierover is op 13 oktober 2004 met de Tweede Kamer gesproken.
De maatregelen die voor deze verandering nodig zijn, worden in een apart wetsvoorstel
opgenomen.Een voorstel voor kerndoelen speciaal onderwijs zal binnenkort aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.Het opstellen dan wel herzien van kerndoelen vergt een brede maatschappelijke
discussie. Voor zowel het basis- en speciaal onderwijs als het voortgezet
onderwijs is hiervoor een zorgvuldige procedure gevolgd. Zo is aan alle betrokkenen
gelegenheid gegeven om te reageren op het advies van de commissie kerndoelen
«Verantwoording delen met het oog op beleidsruimte voor scholen».
De reacties zijn zorgvuldig afgewogen en hebben ertoe geleid dat het advies
van de commissie kerndoelen niet in volle omvang is overgenomen. Onderstaand
een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten.RuimteDe herziene kerndoelen beogen scholen meer vrijheid te geven om recht
te doen aan verschillen tussen leerlingen. Zowel het voorstel voor het basisonderwijs
als het voorstel voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs biedt de professionals
voor de klas veel ruimte om onderwijsprogramma's vorm te geven die passen
bij de verschillende capaciteiten en leerstijlen van leerlingen.Voor het basisonderwijs is hiertoe verschil aangebracht in de mate van
precisie van de kerndoelen. Voor sommige leergebieden gelden precieze, gedetailleerde
omschrijvingen van de kerndoelen. Voor andere leergebieden zijn de omschrijvingen
globaler. Bij de globaal omschreven kerndoelen hebben scholen meer ruimte
voor eigen invullingen dan bij de precies omschreven kerndoelen. Uitsluitend
daar waar differentiatie in het onderwijsaanbod de doorgaande leerlijn naar
het voortgezet onderwijs niet in de weg staat, is volstaan met
een globale omschrijving van de kerndoelen. Dit leidt in de praktijk bijvoorbeeld
tot een verschil tussen de kerndoelen voor Nederlands en rekenen/wiskunde
en de kerndoelen voor de expressievakken. De eerstgenoemde kerndoelen zijn
in het voorstel heel precies en de laatstgenoemde zijn veel globaler omschreven.
Scholen wordt niet langer voorgeschreven welke
expressievormen aan bod moeten komen. Wel waarborgen de kerndoelen dat basisscholen aandacht besteden aan expressievakken.
Het bieden van deze ruimte vergt aanpassing van de WPO. Dit wetsvoorstel voorziet
in deze aanpassing.Scherpe keuzesKerndoelen dienen een breed en uitdagend onderwijsaanbod voor alle leerlingen
te waarborgen. Om de druk van het huidige onderwijsprogramma te verminderen
telt zowel het voorstel voor het basisonderwijs als het voorstel voor het
voortgezet onderwijs minder kerndoelen dan de nu geldende kerndoelen. Beperking
van het aantal kerndoelen leidt tot scherpe keuzes. In deze keuze wegen maatschappelijke
overwegingen zwaar. De maatschappij stelt haar eisen. Maatschappelijke overwegingen
hebben er toe geleid dat burgerschap en sociale integratie een belangrijke
plaats in het nieuwe voorstel innemen. Het gaat daarbij niet alleen om kennisoverdracht
maar evenzeer om ervaringsleren. Het handelen vanuit respect voor algemeen
aanvaarde waarden en normen is een belangrijk aandachtspunt in de kerndoelen
basisonderwijs, evenals kennis over en respect voor geestelijke stromingen
die in de Nederlandse multiculturele samenleving een belangrijke rol spelen.
Ook in de kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs is nadrukkelijk
aandacht voor overeenkomsten, verschillen en veranderingen in cultuur en levensbeschouwing
in Nederland. Het is de opdracht aan de school om leerlingen te leren eigen
en andermans leefwijzen daarmee in verband te brengen en de betekenis te leren
van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen.Het aanleren van vaardigheden gericht op het bevorderen van burgerschap
en sociale integratie, gebeurt bij voorkeur in samenhang met andere onderwijsinhouden.
Met andere woorden burgerschapsvorming is geen apart vak. Om die reden zijn
de kerndoelen voor deze thema's ondergebracht in het leergebied «oriëntatie
op jezelf en de wereld» (basisonderwijs) en zijn ze ook voor het voortgezet
onderwijs niet aan één vak gekoppeld. Wel zal in de karakteristiek
van het leergebied «mens en maatschappij» (voortgezet onderwijs)
nadrukkelijker worden aangegeven dat scholen een opdracht hebben bij het bevorderen
van actief burgerschap. Deze ordening maakt «onderwijs in samenhang»
niet alleen mogelijk, maar bevordert dit tevens. Er is minder kans op verkokering
van inhouden, die het zicht op betekenisvolle samenhang van inhouden ontneemt.
De uiteindelijke vormgeving van de onderwijsprogramma's is aan de school zelf.Internationale afsprakenDe voorstellen doen ook recht aan internationaal gemaakte afspraken. Bij
de Europese top in Lissabon (2000) en vervolgens bij die in Barcelona (2002)
is afgesproken dat de Europese lidstaten het aanbieden van twee vreemde talen
op jonge leeftijd gaan stimuleren. Het onderhavige wetsvoorstel komt aan deze
afspraken tegemoet door het voor basisscholen mogelijk te maken Frans en/of
Duits onder schooltijd aan te bieden. Het gaat nadrukkelijk om taalonderwijs
van de buurlanden. Zo is het niet de bedoeling dat deze ruimte benut wordt
om aan allochtone leerlingen moedertaalonderwijs aan te bieden. De redenen
dat gekozen wordt voor de buurtalen zijn gelegen in het volgende. Nederland
heeft in economische en culturele zin van oudsher nauwe banden met Duitsland,
België (inclusief Wallonië) en Frankrijk. Het is belangrijk dat
leerlingen zich optimaal kunnen voorbereiden op een beroepsleven
waarin zij te maken krijgen met Frans- en Duitstalige handelspartners. Vroeg
vreemde-talenonderwijs hoort hierbij. Dit zet zich voort in de onderbouw van
het voortgezet onderwijs waar een tweede vreemde taal naast het Engels voor
bijna alle leerlingen verplicht is en een groot deel van de leerlingen daarnaast
nog een derde vreemde taal volgt.1.5. Overige maatregelenNaast de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen om burgerschapsvorming
en sociale integratie wezenlijk onderdeel te laten zijn van het onderwijsprogramma
kondigt de brief Onderwijs, integratie en burgerschap
nog andere maatregelen aan om sociale integratie te bevorderen. Deze maatregelen
zijn onderdeel van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid en zullen
in dat kader worden uitgewerkt.2. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheidDit wetsvoorstel geeft een expliciete grondslag aan de activiteiten die
veel onderwijsinstellingen nu al verrichten. Er is in de praktijk van het
onderwijs ook al veel materiaal ontwikkeld waar scholen gebruik van kunnen
maken. Bovendien zorgt het belang van het onderwerp voor een toename van het
aantal initiatieven in de praktijk om scholen te ondersteunen. Ook vanuit
mijn departement worden verschillende initiatieven ondersteund:– De KPC-groep ontwikkelt een handreiking voor scholen om actief
burgerschap in het onderwijsprogramma op te nemen en voert een bijbehorend
ondersteuningsprogramma uit.– Teleac/NOT heeft een programmaserie over waarden en normen in
relatie met sport speciaal gericht op de bovenbouw van het basisonderwijs
en de onderbouw van het vmbo, ontwikkeld.– Kennisnet heeft een speciale themasite over waarden en normen
ingericht.De Inspectie van het onderwijs heeft geconstateerd dat de wet in de voorgestelde
vorm voor scholen uitvoerbaar is. Volgens de Inspectie is de wet handhaafbaar.
Vooralsnog zal met behulp van een steekproef worden bezien of scholen voldoen
aan deze wettelijke opdracht.3. Financiële gevolgenDit wetsvoorstel heeft geen financiële gevolgen.Scholen worden als gevolg van de voorgestelde wetswijziging in de gelegenheid
gesteld Frans en/of Duits aan te bieden. Het betreft geen verplichte vakken.
Indien scholen zich op deze wijze willen profileren, kunnen zij hiervoor het
schoolbudget en het budget materiële instandhouding (voor bij voorbeeld
de aanschaf van methodes) aanspreken. De scholen zullen geen extra financiële
middelen ontvangen. Wel worden scholen ondersteund door bijvoorbeeld het Europees
Platform dat in opdracht van mijn ministerie een model ontwikkelt en dit vertaalt
in een aanbod voor scholen om (vroegtijdig) Frans en Duits aan te bieden.
In dit model wordt ervan uitgegaan dat een voldoende bekwame leerkracht of
native speaker het onderwijs verzorgt. Ik zal een en ander in relatie tot
het (ontwerp-)Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel nader bezien. II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikelen I, onderdeel A, II en IIIIn het algemeen deel van deze memorie van toelichting is uiteengezet waarom
de regering het van belang acht dat het primair onderwijs en het voortgezet
onderwijs zich mede richten op de bevordering van actief burgerschap en sociale
integratie. Daar is ook aangegeven dat deze opdracht aan het onderwijs kan
worden beschouwd als een moderne vormgeving van de eis dat het onderwijs er
mede vanuit gaat dat de leerlingen opgroeien in een multiculturele samenleving.
In de voorgestelde wijzigingen in respectievelijk artikel 8, derde lid, van
de WPO, artikel 11, derde lid, van de WEC en artikel 17 van de WVO is dit
tot uitdrukking gebracht. Artikel 12, tweede lid, van de WPO en artikel 21,
tweede lid, van de WEC respectievelijk artikel 24, tweede lid, van de WVO
bepalen dat alle scholen voor primair en voortgezet onderwijs in hun schoolplan
vastleggen, hoe zij aan de wettelijke opdracht tot bevordering van actief
burgerschap en sociale integratie vorm geven. Daarvoor is geen afzonderlijke
wetswijziging vereist.Voor de reden waarom de huidige bepalingen in WPO, WEC en WVO inzake het
opgroeien in een multiculturele samenleving kunnen vervallen, wordt verwezen
naar pargaraaf 1.3 van het algemeen deel van deze memorie.Artikel I, onderdeel BHet huidige derde lid van artikel 9 van de WPO schrijft voor waaraan bij
het kennisgebied expressie-activiteiten in ieder geval aandacht moet worden
besteed, te weten: de bevordering van het taalgebruik, tekenen, muziek, handvaardigheid,
en spel en beweging. In het algemeen deel van deze toelichting is aangegeven
dat dit voorschrift als onnodig beperkend voor de scholen moet worden beschouwd.
Bij de voorbereiding van de wijziging van de kerndoelen basisonderwijs is
gebleken dat scholen bij de invulling van expressie-activiteiten behoefte
hebben aan meer ruimte voor het leggen van eigen accenten. Aangezien niets
zich daartegen verzet, ligt het voor de hand die ruimte te bieden. Dat wordt
gerealiseerd door het bestaande voorschrift te schrappen.In plaats van het te schrappen voorschrift wordt een nieuw derde lid voorgesteld
dat het voor basisscholen mogelijk maakt op vrijwillige basis Duits en/of
Frans aan te bieden onder schooltijd. Door het opnemen van de vakken Duits
en Frans in het derde lid van artikel 9 wordt bewerkstelligd dat deze vakken
meetellen in het aantal te geven uren, bedoeld in artikel 8, zevende lid.Zoals eerder vermeld, is bij de Europese top in Lissabon (2000) en vervolgens
bij die in Barcelona (2002) afgesproken dat de Europese lidstaten het aanbieden
van twee vreemde talen op jonge leeftijd gaan stimuleren. De voorgestelde
wijziging sluit daarbij aan. Het ligt niet in het voornemen, mede gelet op
het vrijwillige karakter van dit onderwijs, voor Duits en Frans kerndoelen
te ontwikkelen. Daarom is een redactionele wijziging voorgesteld in het vijfde
lid. De wijziging van het negende lid houdt eveneens verband met het vrijwillige
karakter van onderwijs in Duits of Frans. Het is immers overbodig de mogelijkheid
te bieden van een niet verplicht voorschrift af te wijken.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der Hoeven XNoot1Onderwijs en Burgerschap, Onderwijsraad, september 2003, inclusief schoolportretten
uit het primair en voortgezet onderwijs.XNoot1Zie ook Citizenship – made in Europe: Living together starts at
school, Ministerie van OCW, juli 2004.XNoot1Onderwijs, integratie en burgerschap, d.d. 23 april 2004, Kamerstukken
II, 2003–2004, 29 536, nr. 1. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29959-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl