Raad voor Concurrentievermogen; Brief van de Minister van Economische Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-30, nr. 192

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-09-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

21501-30 nr. 192

19-09-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningBIJLAGEAgenda Raad voor Concurrentievermogen 29 en 30 mei
2008Small Business Act voor Europa GedachtewisselingActieplan Duurzame Consumptie, Productie en Duurzaam Industriebeleid
GedachtewisselingDuurzaam inkopen RaadsconclusiesVersterking van Europese normalisatie in kader van Europese
innovatiestrategie RaadsconclusiesBetere Regelgeving RaadsconclusiesEuropees plan ter bestrijding van namaak en piraterij
Presentatie Commissie en ResolutieEuropees Ruimtevaartbeleid/Joint Space Council Resolutie
van de Joint Space CouncilGedragscode voor nanowetenschappen en nanotechnologie
RaadsconclusiesEuropees partnerschap voor onderzoekers RaadsconclusiesGezamenlijk Programmeren voor onderzoek GedachtewisselingOnderzoek neurodegeneratieve ziekten (met name Alzheimer)
Raadsconclusies
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-30Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-30Raad voor Concurrentievermogennr. 192BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 september 2008Mede namens de minister voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bied ik
u hierbij de geannoteerde agenda van de Raad voor Concurrentievermogen van
25 en 26 september a.s. aan, evenals de agenda van de Joint Space Council
van 26 september a.s. In de bijlage vindt u een toelichting per onderwerp.Tijdens het gedeelte over industrie en interne markt op 25 september
worden raadsconclusies beoogd over duurzame inkoop, normalisatie en betere
regelgeving. Daarnaast zal naar verwachting een resolutie over de strijd tegen
namaak worden aangenomen. Ook zal van gedachten worden gewisseld over de Small
Business Act, en het Actieplan duurzaam produceren en consumeren en duurzaam
industriebeleid.Tijdens het onderzoeksgedeelte van de Raad zijn raadsconclusies voorzien
over nanowetenschap en nanotechnologie, loopbanen en mobiliteit van onderzoekers
en samenwerking in onderzoek over neurodegeneratieve ziektes (o.a. de ziekte
van Alzheimer). Daarnaast zal de Raad van gedachten wisselen over de mededeling
gezamenlijk programmeren van onderzoek.Onder het agendapunt «Diversen» zullen Commissie en voorzitterschap
naar verwachting presentaties geven over de stand van zaken van de speelgoedrichtlijn,
het Interne Markt scoreboard, de toekomst van de Europese onderzoeksruimte,
de strategie voor marine en maritiem onderzoek, het juridische kader voor
onderzoeksinfrastructuren, internationale onderzoekssamenwerking, het programma
van eisen voor evaluatie voor de Europese Onderzoeksraad (ERC), de evaluatie
van het ICT-programma van het Zesde Kaderprogramma, de inauguratie van het
Europees Instituut voor Technologie (EIT), de trans-Atlantische economische
dialoog en de impact van het energie- en klimaatpakket op de elektriciteitsprijzen.En marge van de Raad komt de Joint Space Council bijeen. Doel van de bijeenkomst
is het gezamenlijk met ESA-ministers (EU-27 + Noorwegen en Zwitserland)
vaststellen van het European Space Programme (ESP) in de vorm van een resolutie.
Deze resolutie zal vervolgens naar verwachting worden bekrachtigd in de Raad.
In deze brief wordt nader ingegaan op het gebruik van informatie uit grootschalige
ruimtevaartprojecten (Galileo en GMES) voor defensiedoeleinden binnen de EU
naar aanleiding van de motie Gesthuizen (TK 24 446, nr. 40).Naar aanleiding van het fiche over de verordening Juridisch kader Europese
onderzoeksinfrastructuren verzocht de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap in haar brief van 12 september jl. aan de minister van
OCW om in deze geannoteerde agenda nadere informatie te geven over de stand
van zaken over de grootschalige Europese onderzoeksinfrastructuren, zo mogelijk
aan de hand van de interim-rapportage van de Commissie Van Velzen. De minister
van OCW zal u voorafgaand aan het Algemeen Overleg op 24 september a.s.
in een afzonderlijke brief hierover uitgebreider informeren.De minister van Economische Zaken,M. J. A. van der HoevenBIJLAGEAgenda Raad voor Concurrentievermogen 29 en 30 mei
2008•Small Business ActGedachtewisseling •Actieplan Duurzaam
produceren en consumeren en duurzaam industriebeleid• Gedachtenwisseling•Duurzaam inkopen • Raadsconclusies•NormalisatieRaadsconclusies•Betere regelgevingRaadsconclusies•Strijd tegen namaakGedachtewisseling
en resolutie •Europees Ruimtevaartbeleid/Joint Space CouncilResolutie •Nanowetenschappen en nanotechnologieRaadsconclusies •Loopbanen en mobiliteit van onderzoekersRaadsconclusies•Gezamenlijk programmeren voor onderzoekGedachtewisseling •Onderzoek neurodegeneratieve ziekten (met name Alzheimer)Raadsconclusies•Diversen:
 – Speelgoedrichtlijn – Scoreboard Interne Markt – Toekomst
Europese Onderzoeksruimte – Europese
strategie voor marine en maritieme onderzoek – Juridisch
kader voor Europese onderzoeksinfrastructuren – Europese
strategie voor internationale onderzoekssamenwerking – Programma
van eisen voor de evaluatie van de Europese Onderzoeksraad (ERC) – Evaluatie
van ICT-programma van 6de Kaderprogramma – Inauguratie
van Europees Instituut voor Technologie (EIT) – Trans-Atlantische
economische dialoog – Impact
van het energie en klimaatpakket op de elektriciteitsprijzenInformatie Commissie/VoorzitterschapSmall Business Act voor Europa GedachtewisselingTijdens de Raad zal van gedachten worden gewisseld over de Small Business
Act (SBA). Eerder heeft de Raad ook al informeel over dit onderwerp gesproken
tijdens de informele bijeenkomsten van 14–16 april jl. te Brdo
en 17–19 juli jl. te Versailles (TK 2007–2008, 21 501-30,
nr. 187 en nr. 190). Het voorzitterschap heeft aangekondigd tijdens
de Raad in december te streven naar conclusies over de SBA.Tijdens deze besprekingen bleek brede steun voor de integrale aanpak van
de SBA. De SBA vormde een goed overzicht van de inzet die nodig was op Europees
niveau om de groei van het MKB te versterken. Het is nu aan de Commissie en
lidstaten om tot actie over te gaan. Veel lidstaten wezen tijdens de informele
bijeenkomsten met name op het belang van subsidiariteit: de rol van de Commissie
ligt met name op het terrein van de voltooiing van de interne markt en betere
regelgeving.Nederland zal reageren langs de lijnen zoals opgenomen in het BNC-fiche
over de mededeling (TK 2007–2008, 22 112, nr. 666). Nederland
steunt het doel en de integrale aanpak van de Commissie om het belang van
ondernemerschap en MKB stevig in het beleid te verankeren om zo
de groei en het concurrentievermogen te versterken. Het MKB is van groot belang
voor economische groei en werkgelegenheid. Nederland heeft dan ook in het
Beleidsprogramma 2007–2011 het belang van ondernemerschap en MKB stevig
geagendeerd. De Small Business Act moet zich,
zoals ook in het voorstel van de Commissie gebeurt, in hoofdzaak richten op
die zaken waar echt sprake is van toegevoegde waarde van actie op Europees
niveau. Deze toegevoegde waarde is met name te vinden bij het verbeteren van
de werking van de interne markt en het vereenvoudigen van Europese wetgeving.
Daarnaast heeft de Commissie een rol bij het versterken en verbreden van publieke/private
financieringsinstrumenten voor onder andere risicokapitaal en garanties. De
Commissie gaat in een aantal van haar suggesties aan de lidstaten te ver,
door te gedetailleerd voor te stellen op welke wijze de knelpunten aangepakt
dienen te worden. Dit doet geen recht aan de onderlinge verschillen in de
lidstaten. Dit geldt bijvoorbeeld sterk voor het beter betrekken en beter
informeren van het MKB bij wetgeving en de suggesties voor het stimuleren
van ondernemerschap, zoals de aanpak van ondernemerschap in het onderwijs.
Ook de aanbeveling van de Commissie om nationaal instrumenten te ontwikkelen
voor een financieringsbehoefte tot €1 mln is volgens Nederland te gedetailleerd.Actieplan Duurzame Consumptie, Productie en Duurzaam Industriebeleid
GedachtewisselingDe Raad zal van gedachten wisselen over het Actieplan Duurzame Consumptie,
Productie en Duurzaam Industriebeleid dat de Commissie op 16 juli jl.
heeft gepresenteerd. Allereerst zal van gedachten worden gewisseld over de
raadsconclusies die gaan over het gehele Actieplan. Deze raadsconclusies zullen
worden vastgesteld door de Milieuraad op 20 en 21 oktober 2008. Ten tweede
wordt beoogd raadsconclusies aan te nemen over een deel van het Actieplan,
te weten duurzaam inkopen. Dit naar aanleiding van de Mededeling inzake Overheidsopdrachten
voor een beter milieu.Het Actieplan Duurzame Consumptie, Productie en Duurzaam Industriebeleid
geeft de integrale strategie aan waarmee de Commissie vorm wil geven aan het
verder verduurzamen van consumptie en productie en het omzetten van uitdagingen
op het gebied van klimaat en milieu in economische kansen. Kern van het Actieplan
is een dynamisch raamwerk dat moet leiden tot stimulering van een energie-
en milieuefficiëntere productie (aanbodzijde) en bewustmaking van een
energie- en milieuvriendelijkere consumptie (vraagzijde). Via het toepassen
en regelmatig aanscherpen van minimumeisen en benchmarks voor de meest relevante
milieuaspecten van energieverbruikende engerelateerde producten ontstaat er
een continu proces van productverbetering (de zgn. «Top-runner»-aanpak.)
Het Actieplan omvat de aankondiging van een breed scala aan acties en initiatieven.
Het betreft met name de herziening van bestaande verordeningen inzake Ecolabel1 en EMAS2 en de Richtlijn
Ecodesign3.Naar verwachting zal de Raad het Actieplan verwelkomen en aangeven dat
het aanpakken van niet-duurzame consumptie- en productiepatronen van belang
is voor duurzame ontwikkeling en het Europese concurrentievermogen. In de
conceptraadsconclusies wordt het voorstel van de Commissie om het toepassingsgebied
van de richtlijn Eco-design uit te breiden van energieverbruikende naar energiegerelateerde
producten (zoals raamkozijnen en isolatiematerialen) verwelkomd. In de conceptraadsconclusies
worden lidstaten opgeroepen randvoorwaarden te creëren die het bedrijfsleven
de ruimte geven voor duurzame ontwikkeling, innovatie en productie.
Het Europese energielabel, fiscale maatregelen en duurzaam inkopen kunnen
daar ondersteunend bij zijn. De Raad zal ook naar verwachting aandacht hebben
voor de bevordering van een internationaal gelijk speelveld (in het licht
van de klimaat- en energieambities van de EU).Nederland steunt de conceptraadsconclusies die bevestigen dat het Actieplan
een belangrijke en noodzakelijke stap is voor het beter in balans brengen
van economie en ecologie. Het Actieplan moet een essentiële bijdrage
leveren aan het behalen van de doelstellingen voor zowel de Europese Strategie
Duurzame Ontwikkeling alsmede de Lissabon Strategie. Nederland verwelkomt
de ontwikkeling van een dynamisch raamwerk. Met de voorgestelde uitbreiding
van de Richtlijn Ecodesign is volgens Nederland sprake van een evenwichtig
voorstel, hoewel een meer sluitende definitie van «energiegerelateerde
producten» in dit verband wenselijk is.Het in het Actieplan voorgestelde gecoördineerde samenspel tussen
afzonderlijke elementen is in de ogen van Nederland belangrijk. Nederland
vindt het in die context van belang dat synergiemogelijkheden worden benut
tussen dit Actieplan en andere communautaire programma’s, zoals IPPC
(Geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging), REACH (Registratie,
Evaluatie en Autorisatie van Chemische stoffen) en relevante Europese innovatie-
en technologieprogramma’s. Met het oog op het gelijke speelveld vraagt
Nederland ten slotte aandacht voor handhavingaspecten van de verschillende
voorstellen, waarbij zowel handhaving binnen de Europese markt als aan de
Europese buitengrenzen een rol speelt. Nederland zal zich ervoor inzetten
dat deze elementen een plaats krijgen binnen de uiteindelijke Raadsconclusies.Duurzaam inkopen RaadsconclusiesDe mededeling «Duurzaam Inkopen» is onderdeel van het Actieplan «Duurzame
Consumptie, Productie en Duurzaam Industriebeleid». Net als bij het
Nederlandse beleid voor duurzaam inkopen is het voorstel ingegeven door de
inzet van de omvangrijke overheidsvraag om producten en diensten duurzamer
te maken door de hele keten. Hiertoe wil de Commissie EU-brede inkoopcriteria
m.b.t. duurzaamheid opstellen. Voor tien productgroepen zijn al criteria opgesteld.
Nieuwe productgroepen zijn voorzien. Bij het opstellen van de criteria wil
de Commissie samenwerken met lidstaten en belanghebbenden.In de conceptraadsconclusies wordt de intentie van de Commissie verwelkomd
om op het gebied van duurzaam inkopen gemeenschappelijke, vrijwillige duurzaamheidscriteria
op te stellen die toegepast worden bij het aanbestedingsproces. Ook verwelkomen
de conceptconclusies de criteria die reeds voor tien prioriteitsgebieden zijn
vastgesteld. Het gebruik van die criteria zorgt voor een stimulans in de groei
van duurzaam geproduceerde producten en diensten. De Raad zal naar verwachting
het streefdoel verwelkomen om in 2010 per lidstaat voor 50% «groen»
aan te besteden waar het gaat om de productgroepen waarvoor criteria zijn
opgesteld.Nederland steunt de conceptraadsconclusies over de mededeling over duurzaam
inkopen. Van essentieel belang voor Nederland is de mogelijkheid om ambitieuzere
criteria toe te passen dan de gemeenschappelijke criteria, bijvoorbeeld omdat
het niveau van duurzaamheid van (het nationale deel van) de markt verder is
ontwikkeld. Nederland richt zich daarbij op zo ambitieus mogelijke criteria,
vanuit de gedachte dat de markt het beste wordt beïnvloed
door de lat zo hoog mogelijk te leggen (mits er voldoende aanbod voor de duurzame
vraag resteert). De mededeling biedt deze ruimte. Ten slotte heeft Nederland
de Commissie verzocht een uniforme consultatieprocedure te ontwikkelen voor
het opstellen van gemeenschappelijke duurzaamheidscriteria, waarbij als uitgangspunt
wordt gehanteerd dat de lidstaten in een vroeg stadium betrokken worden.Versterking van Europese normalisatie in kader van Europese
innovatiestrategie RaadsconclusiesDe Raad beoogt conclusies aan te nemen naar aanleiding van de mededeling
van de Commissie over de versterking van Europese normalisatie in het kader
van de Europese innovatiestrategie. De Raad van december 2006 heeft de Commissie
om voorstellen gevraagd. De Commissie doet haar voorstellen in deze mededeling.
De Commissie noemt in haar mededeling een aantal punten die van belang zijn
voor het normalisatiebeleid van de EU, zoals aandacht voor de ontwikkeling
van normen voor de wereldmarkt, de integratie van nieuwe kennis in normen,
de toegang van alle betrokken partijen – in het bijzonder het MKB –
tot normalisatie en de relatie tussen normen en intellectuele eigendomsrechten.De Raad geeft in de conceptconclusies in globale termen steun aan de door
de Commissie voorgestelde maatregelen. In de aanbevelingen aan de lidstaten
is nadrukkelijk als uitgangspunt genomen dat eigen belang en verantwoordelijkheid
bij de marktpartijen ligt en langs die lijn is geen zware interveniërende
rol voor de overheid weggelegd. In de conclusies worden de lidstaten onder
andere aangemoedigd om normalisatie een plaats te geven in het onderwijs,
en om de deelname aan en behartiging van belangen in normalisatie van werknemers,
consumenten, NGO’s en vooral MKB te bevorderen.Nederland verwelkomt en stemt in met de raadsconclusies op het terrein
van normalisatie en innovatie. Dat de aanbevelingen aan lidstaten in de raadsconclusies
uitgaan van het eigen belang en de verantwoordelijkheid van marktpartijen
is in overeenstemming met het Nederlandse beleid. De aanbevelingen in de raadsconclusies
gaan op punten minder ver dan de mededeling. Dit geeft meer ruimte voor nationale
invulling. De punten in de mededeling en de raadsconclusies sluiten voor een
groot deel aan bij de Nederlandse inzet ten aanzien van normalisatie. Zo wordt
ook in Nederland gekeken naar de deelname van «zwakke» marktpartijen
aan normalisatie.Betere Regelgeving RaadsconclusiesDe Raad zal concept raadsconclusies aannemen over het integrale programma
Betere Regelgeving van de Commissie. De conceptconclusies hebben als voornaamste
doel de stand van zaken van het integrale programma te herbevestigen, in het
bijzonder wat betreft het zetten van nieuwe en grotere stappen te zetten om
in 2012 een tastbare administratieve lastenvermindering voor bedrijven van
25% te bereiken. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het verbeteren
van de toegang tot recht.De conceptconclusies onderstrepen het economische belang van het programma
als onderdeel van de Lissabon Strategie. Er wordt aangegeven dat er al stappen
zijn gezet door zowel de lidstaten als de Europese Unie; in dit kader wordt
de Small Business Act verwelkomd. De gezamenlijke
inspanningen moeten echter onverminderd doorgaan, met de High Level
Group onder leiding van de heer Stoiber als een belangrijke succesfactor voor
het actieprogramma ter vermindering van de administratieve lasten voor het
bedrijfsleven. Tevens nodigen de raadsconclusies uit tot een systematisch
gebruik van impact assessments bij substantiële
amendementen van de Raad naast een vaste verankering van de ex-ante toetsing
in het wetgevingsproces van de EU.Nederland kan de conceptraadsconclusies ondersteunen. Wel zal Nederland
ten aanzien van het actieprogramma administratieve lasten nadrukkelijk wijzen
op het belang dat uit de Europese nulmeting van administratieve lasten voor
bedrijven (in afrondende fase) concrete reductievoorstellen voortvloeien die
nationaal zowel op de kortere als op de langere termijn merkbare reducties
van 25% voor bedrijven teweeg brengen. Voor Nederland zouden dit met
name voorstellen moeten zijn op de terreinen van BTW, jaarrekeningen, arbo,
aanbesteden, voedselveiligheid, statistieken (Intrastat), financiële
diensten, milieu en landbouw. In het kader hiervan blijft het van belang om
het actieprogramma van administratieve lasten voor bedrijven te koppelen aan
een gedegen monitoringsysteem van het gerealiseerde jaarlijkse netto reductiepercentage
per prioritair terrein om te bezien of voorstellen daadwerkelijk leiden tot
reducties.Nederland onderschrijft de integrale MKB-aanpak en doelstellingen van
de Small Business Act. Het is van belang dat ook
ambitieuze en concrete acties worden verbonden aan het «denk eerst klein»
principe. Onder meer door op Europees niveau een sterkere MKB-test in impact
assessments op te nemen, door het MKB als specifieke stakeholder vroegtijdig
te betrekken bij nieuwe Europese regelgeving en door het benoemen van terreinen
waar een lichter regime (of een vrijstelling) voor het MKB kan gelden. Hierbij
kan worden gedacht aan jaarrekeningen, statistieken, etikettering en arbo.Nederland is ten slotte van mening dat impact assessments een meer operationeel instrument kunnen worden voor de Europese
politieke besluitvorming door ze te voorzien van een beknopte oplegnotitie
met de belangrijkste uitkomsten, zoals de verwachte kosten en baten van de
verschillende opties en bijbehorende netto-effecten. Nederland spreekt de
hoop uit dat dit door middel van de herziene richtsnoeren van de Commissie
in de praktijk meer zal gebeuren.Europees plan ter bestrijding van namaak en piraterij
Presentatie Commissie en ResolutieDe Raad zal van gedachten wisselen over de strijd tegen namaak en piraterij.
De Commissie zal allereerst een presentatie geven over de mededeling industriële
eigendomsrechten Strategie (TK 22 112, nr. 671), die op 16 juli
2008 is verschenen. Vervolgens zal de Commissie een presentatie geven over
de voortgang van de uitvoering van het Actieplan 2005–2008 inzake douaneactiviteiten
ter bestrijding van namaak en piraterij. Tenslotte zal de Raad raadsconclusies
aannemen over de resolutie ten aanzien van het Europees plan ter bestrijding
van namaak en piraterij.De Commissie zal een presentatie geven over de mededeling industriële
eigendomsrechten Strategie. Deze mededeling bevat een aantal voorstellen om
het bestaande systeem van industriële eigendomsrechten te verbeteren.
Industriële eigendomsrechten vervullen een belangrijke rol bij de ontwikkeling
van de Europese kenniseconomie. In dit kader hanteert de Commissie vier uitgangspunten,
te weten: kwaliteit, betaalbaarheid, consistentie en evenwichtigheid. In de
uitwerking sluit de Commissie aan bij reeds in gang gezette communautaire
initiatieven (zoals het Gemeenschapsoctrooi en een communautaire rechtspraak,
aanbevelingen met betrekking tot kennisoverdracht), bij mondiale
ontwikkelingen, en bij de discussies die in het verband van WIPO (World Intellectual Property Organisation) worden gevoerd over de
rol van de industriële eigendomsrechten in ontwikkelingslanden. Nederland
verwelkomt de mededeling en deelt met de Commissie de mening dat een sterk
stelsel van industriële eigendomsrechten van groot belang is voor de
kenniseconomie. In gang gezette initiatieven, zoals totstandkoming van een
Gemeenschapsoctrooi, moeten daarom worden doorgezet. Voor het vormen van een
definitief standpunt moet worden afgewacht hoe de Commissie deze aangekondigde
voorstellen verder wil vormgeven en zal uitvoeren.De Commissie zal daarnaast een toelichting geven op de voortgangsrapportage
van de tenuitvoerlegging van het Actieplan 2005–2008 inzake douaneactiviteiten
ter bestrijding van namaak en piraterij. In algemene zin zijn de uitvoering
van de Verordening namaak (1383/2003) en van de activiteiten in het bedoelde
Actieplan een succesvol antwoord op de handel in nagemaakte goederen. Niettemin
vormen de groeiende diversiteit van door de douane inbeslaggenomen goederen
en nieuwe trends, zoals de invoer van kleine zendingen via internetverkopen
aanwijzingen, dat alle betrokkenen alert moeten blijven ten aanzien van dergelijke
nieuwe ontwikkelingen.In het Europees plan ter bestrijding van namaak en piraterij, dat naar
aanleiding en op basis van de hiervoor genoemde Mededeling is opgesteld, stelt
het Voorzitterschap dat er een toename is van het verschijnsel van namaak
en piraterij (oftewel schendingen van intellectuele eigendomsrechten), in
het bijzonder in een gemondialiseerde economie. Dit vormt een risico voor
het concurrentievermogen van de EU, en voor bedrijven, producenten en consumenten
binnen de EU. Ook vormt dit een risico voor de gezondheid en de veiligheid
van burgers. Daarnaast is de bescherming van intellectuele eigendomsrechten
belangrijk voor o.a. de benutting van onderzoek en de vernieuwing en oprichting
van Europese ondernemingen (met name het MKB). Gelet hierop is het noodzakelijk
om alle betrokken partijen te mobiliseren om de doeltreffendheid van instrumenten
ter bestrijding van namaak en piraterij op de interne markt te versterken
en om de bescherming van intellectuele eigendomsrechten op internationaal
niveau verder te ontwikkelen. Om namaak en piraterij doeltreffend te bestrijden
is volgens de Commissie niet alleen wetgeving nodig, maar ook aanvullende
niet-wetgevende maatregelen. Het Europees plan ter bestrijding van namaak
en piraterij richt zich op deze laatste maatregelen. In het plan worden lidstaten
en/of Commissie uitgenodigd beleidslijnen uit te zetten c.q. maatregelen te
treffen ter bestrijding van namaak en piraterij. Het betreft hier o.a. de
oprichting van een Europees waarnemingscentrum ter vergaring en evaluatie
van gegevens, het informeren van betrokken partijen en uitwisseling van relevante
gegevens, de bewustwording van betrokken partijen waaronder consumenten, het
opstellen van een douaneplan 2009–2012 in het kader van informatie-uitwisseling,
het opstellen van voorstelen voor samenwerking publiek-private partijen en
het actief bijdragen aan de bescherming van intellectuele eigendomsrechten
in overeenkomsten en verdragen.Nederland deelt de mening dat inbreuken op intellectuele eigendomsrechten
schade toebrengen aan handel en economie en ook een gevaar voor de veiligheid
en de volksgezondheid kunnen opleveren. Effectief optreden tegen grootschalige
inbreuken op intellectuele eigendomsrechten is daarom geboden. Nederland verwelkomt
het Europees plan ter bestrijding van namaak en piraterij. Verbeteren van
het verzamelen, uitwisselen en verspreiden van informatie is essentieel voor
een effectieve bestrijding. Dat geldt ook voor het opzetten van bewustmakingscampagnes,
wat een taak is die de rechthebbenden op dit terrein in eerste instantie
zelf al hebben en waarbij de overheid behulpzaam kan zijn. Ook staat Nederland
positief tegenover samenwerking tussen Commissie en lidstaten, tussen verschillende
nationale overheden in de lidstaten en tussen de publieke en private sector,
waarbij de Commissie een belangrijke coördinerende rol kan spelen. Ten
slotte verdient een internationale ontwikkeling als ACTA (Anti-Counterfeiting
Trade Agreement), in aanvulling op de reeds voorhanden zijnde verdragen, richtlijnen
en nationale wetgeving, aanmoediging.Nederland kan instemmen met de resolutie. Nederland plaatst wel de volgende
kanttekeningen:• Ten aanzien van het plan over oprichting van een Europees waarnemingscentrum
moet eerst worden bezien of hiervoor geen bestaande structuren (Interpol,
douane, enz.) kunnen worden aangewend dan wel dat hiermee kan worden samengewerkt.
Voorkomen moet worden dat er dubbel werk wordt gedaan.• Het geniet de voorkeur dat er in het Europees plan ter bestrijding
van namaak en piraterij niet vooruit wordt gelopen op verplichtingen die mogelijk
uit ACTA zullen voortvloeien. Er wordt nog onderhandeld over ACTA (TK 21 501-30,
nr. 189).Europees Ruimtevaartbeleid/Joint Space Council Resolutie
van de Joint Space CouncilDe Joint Space Council (JSC) wordt verzocht
in te stemmen met de resolutie over het Europees Ruimtevaartbeleid (European Space Policy, ESP). De JSC is een gezamenlijke
bijeenkomst van de Raad voor Concurrentievermogen en ESA-Ministerraad (Ministers
van de EU-27 en die van Noorwegen en Zwitserland). Aangezien het ruimtevaartbeleid
gezamenlijk wordt uitgewerkt met de ESA (European Space
Agency) is hiervoor een resolutie van de JSC opgesteld. De samenwerking
tussen de EU en ESA op het gebied van het ruimtevaartbeleid begon met het
zogenaamde Framework Agreement op 7 oktober
2003. Deze versterkte samenwerking heeft geleid tot het formuleren van een
Europees ruimtevaartbeleid, dat op 22 mei 2007 door middel van een resolutie
is aangenomen. Daarin werd opgeroepen het beleid verder te ontwikkelen en
te concretiseren. Voorliggende resolutie is een vervolgstap hierop.De bijeenkomst van de JSC vindt plaats en marge van de Raad op 26 september
a.s. De resolutie beoogt de verdere implementatie van het Europese ruimtevaartbeleid
(ESP), zoals dat met de vorige resolutie van de JSC is aangenomen op 22 mei
2007.De preambule van de resolutie memoreert de bereikte resultaten in de afgelopen
jaren en refereert aan de opgebouwde excellente capaciteiten op het gebied
van ruimtevaart in Europa. Vervolgens wordt de Europese visie op ruimtevaart
gepresenteerd. Deze gemeenschappelijke visie van de EU, ESA en hun 29 lidstaten
roept op tot de verdere implementatie van een Europees ruimtevaartprogramma
voor onderzoek en operationele toepassingen. Deze visie gaat uit van een toenemende
verantwoordelijkheid van de EU voor ruimtevaartzaken en stelt dat de EU samen
met ESA en hun respectievelijke lidstaten de rol van mondiale ruimtemogendheid
blijft spelen en verder moet uitbouwen.Om dit te bereiken zijn nadere acties in de resolutie opgenomen, waaronder
de ontwikkeling van EU instrumenten om langlopende EU investeringen in ruimtevaartprogramma’s
te faciliteren. Daarnaast herbevestigt de resolutie de huidige Europese prioriteiten
van Galileo en GMES (Global Monitoring for Environment and Security) en identificeert
zij vier nieuwe prioriteiten die vooral invulling moeten geven aan de maatschappelijke
rol van ruimtevaart in Europa:• gebruik van satellietgegevens voor het monitoren van het klimaat;• bijdrage die de ruimtevaart kan leveren aan de Lissabon agenda;• gebruik van ruimtecapaciteit voor de veiligheid van Europese burgers
en de ontwikkeling van een monitoringcapaciteit voor ruimte-infrastructuur;• doorontwikkeling van succesvolle Europese bijdragen aan wetenschap
en exploratie van de ruimte.Het Frans EU-voorzitterschap heeft ook nog een informele ministeriële
bijeenkomst georganiseerd in de Europese Spaceport in Kourou (Frans Guyana)
op 21 en 22 juli jl. waar deze elementen zijn besproken in informele
setting.De EU heeft in de afgelopen jaren direct geïnvesteerd in ruimtevaart,
met name in de Galileo en GMES programma’s. Daarnaast is er voor het
eerst een specifiek onderzoeksprogramma voor ruimtevaart met een eigen budget
binnen het EU Zevende Kaderprogramma.Nederland heeft als huidige voorzitter van de ESA Raad meegewerkt aan
het opstellen van de resolutie. In het onlangs hernieuwde Nederlandse ruimtevaartbeleid
(TK 24 446, nr. 37) is aangegeven dat het Europese ruimtevaartbeleid
leidend is voor de nationale inspanningen. Nederland sluit zich aan bij de
Europese visie en zal op basis van de nationale excellenties bijdragen aan
het verwezenlijken van de Europese doelstellingen. Operationele ruimtecapaciteiten
zoals Galileo en GMES (Global Monitoring for Environment
and Security) kunnen in de toekomst door nationale en Europese overheden
gebruikt worden ter ondersteuning van hun beleid en de uitvoering daarvan
op het gebied van milieu en (civiele) veiligheid. Zoals verwoord in de resolutie
van 22 mei 2007 en in het onlangs hernieuwde Nederlandse ruimtevaartbeleid
is militair gebruik van deze systemen alleen toegestaan zolang geen afbreuk
wordt gedaan aan het beginsel dat beide systemen civiele systemen zijn onder
civiel toezicht. Eventueel gebruik voor defensiedoeleinden zal dan ook aan
deze voorwaarde moeten voldoen. Nederland kan instemmen met de voorliggende
Resolutie.Gedragscode voor nanowetenschappen en nanotechnologie
RaadsconclusiesDe Raad zal conclusies aannemen over verantwoord onderzoek op het terrein
van nanowetenschappen en nanotechnologie. Deze conclusies zijn met name gebaseerd
op de aanbeveling van de Commissie van 7 februari jl. over een gedragscode
voor belanghebbenden op het terrein van nano-onderzoek.De gedragscode bevat richtlijnen voor een verantwoorde en open aanpak
van nano-onderzoek, complementair aan bestaande regelgeving. Het gaat daarbij
onder andere om openheid (transparantie en delen van informatie) en duurzaamheid;
verder mag van nano-onderzoek geen dreiging voor mens en milieu uitgaan. Daarnaast
moet nano-onderzoek voldoen aan het hoogste niveau van wetenschappelijke integriteit,
dat is vastgelegd in de zogenaamde Good Laboratory Practices.De Raad benadrukt in de conceptconclusies dat nano-onderzoek potentieel
van groot belang is voor vele toepassingsterreinen zoals de gezondheidszorg,
ict, materialen, fabricageprocessen, instrumentatie, energie, milieu, veiligheid
en ruimte. Nano-onderzoek is daarmee van groot belang voor het versterken
van het Europese concurrentievermogen, alsmede voor het welzijn van de burger.
Tegelijkertijd constateert de Raad dat een veilige en verantwoorde ontwikkeling
essentieel is en dat synergie en samenwerking tussen alle belangrijke
belanghebbenden, lidstaten en Commissie noodzakelijk is. De Raad onderstreept
dan ook de richtlijnen zoals opgenomen in de gedragscode. In de conceptconclusies
wordt de Commissie uitgenodigd om in 2010 de gedragscode, in samenspraak met
belanghebbenden, lidstaten en het EP, hernieuwd te beoordelen en deze zo nodig
bij te stellen.Nederland heeft een vooraanstaande positie op het gebied van nanowetenschappen
en nanotechnologie. Nanotechnologie is in Nederland een nationale onderzoeksprioriteit
en zowel Nederlandse kennisinstellingen als bedrijven zijn intensief betrokken
bij R&D-activiteiten op dit gebied. Nederland ziet grote schaalvoordelen
in samenwerking op Europees niveau. Nanotechnologie is sterk in opkomst en
mondiaal wordt er uitgebreid onderzoek naar verricht. Met het oog op het behouden
van onze goede positie op dit onderzoeksgebied, is begin juli 2008 het Actieplan
nanotechnologie uitgebracht (Kamerstuk 29 338, nr. 75). Nederland
zal in Europa, in lijn met het actieplan, pleiten voor een evenwichtige en
verantwoorde ontwikkeling van nanotechnologie, met ruime aandacht voor risico’s
voor gezondheid en milieu. In de binnenkort uit te brengen Strategische Research
Agenda van het Nederlands Nanotechnologie Initiatief wordt een specifieke
onderzoekslijn gewijd aan de risico’s van nanotechnologie.Op aandringen van diverse lidstaten, waaronder Nederland, worden de mogelijkheden
onderzocht om de regulering van nanotoepassingen van stoffen onder te brengen
bij REACH.Europees partnerschap voor onderzoekers RaadsconclusiesDe Raad zal conclusies aannemen in reactie op de mededeling «Betere
onderzoeksloopbanen en meer mobiliteit: een Europees partnerschap voor onderzoekers»
van 23 mei jl. (TK 2007–2008, 22 112, nr. 662). Deze
mededeling is één van de onderdelen van het pakket van voorstellen
gericht op de realisering van de Europese Onderzoeksruimte, die de Commissie
op basis van het consultatieproces over het in 2007 verschenen Groenboek heeft
aangekondigd.De Commissie stelt in de mededeling een partnerschap voor ten behoeve
van onderzoekers met als doel de inspanningen van individuele lidstaten te
intensiveren en op elkaar af te stemmen. Er worden gezamenlijke doelen geformuleerd,
maar de lidstaten zullen middels nationale actieplannen eigen prioriteiten
kunnen aanbrengen. De EU moet zo een aantrekkelijkere plaats voor onderzoekers
worden. Daarnaast moet de mobiliteit van onderzoekers tussen landen, instellingen
en tussen de academische en de private sector worden verbeterd. De inzet van
de Commissie is om voor het einde van 2010 snelle, meetbare vooruitgang te
bereiken op de vier punten, namelijk: 1) systematische openstelling van rekrutering
voor alle Europese onderzoekers; 2) voldoen aan de behoeften inzake sociale
zekerheid en pensioen van mobiele onderzoekers; 3) bieden van eerlijke arbeidsvoorwaarden
en -omstandigheden zoals verbeterde contractvoorwaarden, salarissen en kansen
voor loopbaanontwikkeling; en 4) zorg dragen dat onderzoekers over de juiste
opleiding en vaardigheden beschikken om kennis in resultaten om te zetten.
Bij het vierde punt behoort ook het versterken van de banden tussen universiteiten
en industrie. De Commissie vraagt de lidstaten begin 2009 nationale actieplannen
op deze gebieden aan te nemen en dringt aan op hernieuwde inspanningen voor
bestaande initiatieven zoals het Europese Handvest voor Onderzoekers en de
Gedragscode voor de Rekrutering van Onderzoekers.In de Raadsconclusies wordt het belang van dit thema bevestigd in de context
van het Lissabonproces en het streven naar een Europese onderzoeksruimte,
en daarmee tevens van ondersteunend beleid op dit gebied van de EU en de lidstaten.
Hoewel beide al de nodige inspanningen leveren om de werkomstandigheden en
mobiliteit van jonge onderzoekers te verbeteren, wordt ook onderkend dat het
nodig is de voortgang hierin te versnellen. Daarbij dient ook de verbinding
te worden gelegd met de modernisering van het hoger onderwijs, zoals deze
in het Bolognaproces wordt vormgegeven. De Raad kan de algemene doelstellingen
van de Commissie ondersteunen. Het algemene doel voor het partnerschap is
het vergroten van de samenhang tussen het beleid van de Commissie en de lidstaten,
gericht op het verbeteren van de beroepssituatie van Europese onderzoekers
en het vergroten van hun mobiliteit. Daarbij wordt erkend dat kennisinstellingen
op het gebied van loopbaanbeleid autonoom zijn. Door de versterking van mobiliteit
van onderzoekers in te passen in het bredere Ljubljanaproces gericht op de
realisering van de Europese onderzoeksruimte, zou eerder concrete voortgang
geboekt moeten worden. Dit zou onder meer kunnen door bestaande Europese wetgeving
beter toe te passen, en in te voeren, bijvoorbeeld op het gebied van sociale
zekerheid en de toelating van onderzoekers uit derdelanden. Lidstaten worden
opgeroepen om nationale doelstellingen te formuleren in overleg met de belanghebbenden
en dit ook in de Nationale Hervormingsprogramma’s (2008–2010)
op te nemen. Verder zullen er door lidstaten en Commissie geschikte indicatoren
moeten worden ontwikkeld en zal er optimaal gebruik moeten worden gemaakt
van hulpmiddelen zoals het Euraxess informatiesysteem. Een aantal prioriteiten,
zoals op het gebied van pensioenen, zal nog nader bestudeerd moeten worden.Nederland onderschrijft de noodzaak op Europees niveau aandacht te geven
aan het realiseren van een open arbeidsmarkt voor onderzoekers, met goede
loopbaanvooruitzichten. Tevens ondersteunt Nederland de analyse in de mededeling
en de vier gekozen onderwerpen. Nederland acht het van belang dat bij de rapportage
wordt aangesloten bij de nationale hervormingsplannen. Daarnaast acht Nederland
het van belang dat de maatregelen reeds enige tijd zijn geïmplementeerd
alvorens deze aan evaluatie worden onderworpen. Dit om te voorkomen dat een «stapeling»
van beleid plaatsvindt.Gezamenlijk Programmeren voor onderzoek GedachtewisselingDe Commissie zal een presentatie geven van de mededeling over gezamenlijk
programmeren, die op 17 juli jl. is verschenen. Er zal een eerste oriënterend
debat plaatsvinden. Raadsconclusies zijn voorzien in december.Deze Commissiemededeling is één van de vervolgacties op
het groenboek Europese onderzoeksruimte uit april 2007. Onder gezamenlijk
programmeren verstaat de Commissie samenwerking tussen lidstaten in het definiëren,
ontwikkelen en implementeren van gezamenlijke strategische onderzoekagenda’s
die betrekking hebben op grote maatschappelijke uitdagingen. Dit op basis
van vrijwilligheid en in variabele samenstelling afhankelijk van interesse
in een onderwerp. Het kan zowel betrekking hebben op samenwerking tussen lidstaten
of regio’s op basis van bestaande nationale programma’s als het
ontwikkelen van geheel nieuwe programma’s. Momenteel wordt 15%
van de publieke onderzoeksbudgetten van de lidstaten gecoördineerd op
Europees niveau, hetgeen naar het oordeel van de Commissie te laag en daarnaast
te gefragmenteerd is in een tijdperk van toenemende globalisering. De Commissie
beoogt dit percentage te verhogen om op lange termijn de concurrentie
te kunnen blijven aangaan met de VS en Japan, maar ook ten opzichte van opkomende
grootmachten als India en China.Nederland zal reageren langs de lijnen zoals opgenomen in het BNC-fiche
over de mededeling (TK 2007–2008, 22 112, nr. 671). Nederland
staat positief tegenover de grondgedachte van het streven naar meer coördinatie
tussen nationale onderzoeksprogramma’s en de verbinding tussen de Europese
onderzoeksruimte en maatschappelijke vraagstukken. Ook binnen Nederland is
immers door het opzetten van de maatschappelijke innovatieprogramma’s
(MIA) gestart met het leggen van een verbinding tussen het benutten/uitbouwen
van maatschappelijke en innovatieve sterktes en het oplossen van maatschappelijke
problemen. Met verschillende Nederlandse spelers wordt inmiddels informeel
verkend op welke manier Nederland een actieve rol zou kunnen spelen in het
keuzeproces om maatschappelijke gebieden te identificeren die zich lenen voor
gezamenlijk programmeren. Voordeel van een leidende rol is dat een grotere
invloed kan worden uitgeoefend op de internationale onderzoeksagenda rondom
een thema, waarbij de Nederlandse positie verder versterkt kan worden.Nederland heeft nog wel enkele kanttekeningen bij de mededeling. Ten eerste
is Nederland van mening dat bedrijfsleven eveneens betrokken dient te zijn
bij gezamenlijk programmeren. De rol van het bedrijfsleven valt nu nog grotendeels
buiten het bereik van de Mededeling. Nederland vindt dat overheid, kennisinstellingen én
bedrijfsleven moeten samenwerken bij vraaggedreven verbindingen tussen kennisaanbod
en -vraag. Daarnaast is het van belang dat ervaringen met bestaande initiatieven
worden meegenomen. De op publieke financiering gerichte instrumenten ERA-netten
en artikel 169-initiatieven hebben een bewezen waarde voor afstemming van
nationale onderzoeksprogramma’s. Gezamenlijk programmeren kan de effectiviteit
van deze instrumenten versterken. Nederland waakt ervoor dat het niet volledig
in de plaats van dergelijke instrumenten komt. Ten slotte verdienen in sommige
gevallen andere coördinatiemechanismen als bilaterale samenwerking de
voorkeur. Gezamenlijk programmeren moet hiervoor de ruimte laten.Onderzoek neurodegeneratieve ziekten (met name Alzheimer)
RaadsconclusiesDe Raad zal conclusies aannemen die oproepen tot gezamenlijke actie van
lidstaten voor onderzoek naar het aanpakken van neurodegeneratieve ziekten
en in het bijzonder de ziekte Alzheimer.Tijdens de informele Raad in Versailles van 16 tot 18 juli is door
het voorzitterschap het belang benadrukt om spoedig tot gezamenlijke actie
over te gaan. Enerzijds vanwege de toenemende betekenis van neurodegeneratieve
ziekten voor de maatschappij en de volksgezondheid door de vergrijzing van
de bevolking. Anderzijds vanwege onderzoeksinitiatieven die op dit moment
in een aantal lidstaten tot stand komen. Het wordt wenselijk geacht dat zoveel
mogelijk lidstaten een nationale onderzoeksstrategie voor neurodegeneratieve
ziekten bepalen en deze op elkaar afstemmen. Door coördinatie en samenwerking
in onderzoek tussen lidstaten, Commissie en andere actoren zoals kennisinstellingen
en bedrijfsleven kunnen versnippering en dubbele inspanningen voorkomen worden.
In de conclusies wordt opgeroepen te komen tot initiatieven daartoe.Nederland kan instemmen met de voorliggende conclusies. Onderzoek naar
neurodegeneratieve ziekten en Alzheimer zijn reeds aspecten in zowel het thema «gezondheid»
van het 7e Kaderprogramma als het gezamenlijk technologie initiatief «Innovatieve
Medicijnen» (JTI IMI). Nederland kan verdere samenwerking op het gebied
van onderzoek onderschrijven. Nederland kent voor dit terrein ook zelf de
nodige onderzoeksinitiatieven die hierdoor internationaal verder gepositioneerd
kunnen worden, zoals de technologische topinstituten TIPharma en CTMM (Center
for Translational Molecular Medicine).XNoot1Met als Nederlandse equivalent Milieukeur.XNoot2Milieumanagementsysteem. EMAS = Eco-Management and Audit Scheme.XNoot3Kaderrichtlijn op basis waarvan milieu- en energie-eisen aan ontwerp van
energieverbruikende apparaten worden gesteld. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-30-192.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl