Goedkeuring EU-verdrag inzake de verkorte procedure (Trb. 1995, 110) en het EU-uitleveringsverdrag (Trb. 1996, 304); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26697, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

08-02-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26697 nr. 5

03-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleiding1. De goed te keuren verdragen2. Het EU-verdrag inzake de verkorte procedure3. Het EU-uitleveringsverdrag (algemeen)Uitlevering in geval van samenspanning of deelneming aan
een criminele organisatie (artikel 3)Uitlevering voor politieke delicten (artikel 5)Uitlevering van eigen onderdanen (artikel 7)7. Koninkrijkspositie8. Overige artikelsgewijze opmerkingenArtikel ISpecialiteitsbeginsel (artikel 9)Artikel IIUitlevering voor fiscale delicten (artikel 6)Verjaring (artikel 8)Verderlevering (artikel 12)Doortocht (artikel 16)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26697Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 697Goedkeuring van de op 10 maart 1995 te Brussel tot stand gekomen Overeenkomst
opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese
Unie aangaande de verkorte procedure tot uitlevering tussen de Lid-Staten
van de Europese Unie en de op 27 september 1996 te Dublin tot stand gekomen
Overeenkomst opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende
de Europese Unie betreffende uitlevering tussen de Lid-Staten van de Europese
Unie, alsmede wijziging van de Uitleveringswet en de Wet overdracht tenuitvoerlegging
strafvonnissennr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 3 februari 2000InleidingWij hebben met belangstelling kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Justitie en zijn verheugd dat de ter goedkeuring voorliggende
verdragen, welke strekken tot vereenvoudiging en versnelling van de uitleveringsprocedure,
alsmede de wijzigingen van de nationale wetgeving breed worden gesteund.1. De goed te keuren verdragenDe leden van de fracties van CDA en VVD vroegen naar de verhouding tussen
de conclusies van de Europese Raad te Tampere van 15 en 16 oktober 1999 inzake
uitlevering en de onderhavige verdragen. In dit verband wensten zij ook te
vernemen hoe wij tegenover het voornemen staan om de uitleveringsprocedures
af te schaffen.Uit de conclusies van de Europese Raad op het terrein van de uitlevering
blijkt in de eerste plaats dat sterk gehecht wordt aan bekrachtiging van de
verdragen die thans ter goedkeuring voorliggen. De verdere gedachten die in
de conclusies zijn opgenomen, zoals vervanging van een uitlevering door een
overdracht van personen die reeds veroordeeld zijn en voorstellen voor verdere
vereenvoudiging van de uitlevering vormen als het ware een werkprogramma gericht
op verdere vereenvoudiging van deze vorm van strafrechtelijke samenwerking.
Zoals reeds tijdens overleg met de Tweede Kamer waarin deze conclusie aan
de orde werd gesteld, is aangegeven, blijkt uit de passage over uitlevering
van veroordeelden dat bij een regeling terzake met het bepaalde in artikel
6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie rekening dient te worden gehouden.
Genoemde verdragsbepaling verwijst op zijn beurt naar de grondrechten zoals
gewaarborgd door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden en zoals zij uit de gemeenschappelijke
constitutionele tradities van de lidstaten voortvloeien. Het recht op toegang
tot de rechter van een ieder die zijn vrijheid is ontnomen, vloeit voort uit
artikel 5 van het EVRM en in Nederland tevens uit artikel 17 Grondwet. Hieruit
moge blijken dat er in de conclusies van Tampere geen sprake is van afschaffing
van de uitleveringsprocedure en voorts dat de toegang tot de rechter niet
is prijs gegeven. Dit geldt voor ons als uitgangspunt bij de beoordeling van
voorstellen voor een nadere regeling. Die regeling zal nodig zijn, omdat politieke
conclusies niet de nationale wetgevingen van lidstaten terzijde kunnen stellen.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen of verwacht mag worden
dat ten gevolge van de nieuwe verdragen het aantal uitleveringsverzoeken tussen
de EU-lidstaten zal stijgen en of er terzake betrouwbare schattingen bestaan.De verwachting bestaat niet dat tengevolge van de onderhavige verdragen
het totaal aantal uitleveringsverzoeken zal stijgen. Er bestaan ook geen schattingen
over. Wel wordt verwacht dat met name de invoering van de verkorte procedure
voor alle lidstaten er toe zal leiden dat meer uitleveringen via die procedure
zullen plaatsvinden en dat aldus een verkorting van de gemiddelde duur van
uitleveringsprocedures zal optreden.2. Het EU-verdrag inzake de verkorte procedureDe leden van de VVD-fractie vroegen wat de percentages zijn van het aantal
uitleveringen via de verkorte procedure in andere EU-lidstaten en wat de oorzaak
is van het verschil in percentages.Zoals in de memorie van toelichting werd aangegeven kan Nederland tezamen
met België en Luxemburg als een voorloper worden beschouwd wat betreft
de toepassing van de verkorte procedure. Verder wordt door Duitsland in de
relatie met Nederland de verkorte procedure al frequent toegepast. In de overige
lidstaten bestonden geen of sterk uiteenlopende vormen van procedures tot
versnelde uitlevering. Dezerzijds bestaat geen inzicht in de toepassing van
laatstbedoelde versnelde procedures tot uitlevering. Overigens betekent voor
die lidstaten de invoering van het EU-verdrag inzake de verkorte procedure
een wezenlijke verandering ten opzichte van de huidige situatie, zodat cijfermatig
materiaal over de bestaande procedures weinig zou zeggen over de toekomstige
toepassing van het EU-verdrag inzake de verkorte procedure.De vraag van de leden van de D66-fractie om een nadere motivering van
het tweede argument dat de regering hanteert in de memorie van toelichting
voor het niet opnemen in de Uitleveringswet van meldingsverplichtingen, hebben
wij opgevat als een vraag met betrekking tot het gestelde aan het einde van
punt 2a van het nader rapport. De opmerking aldaar, dat de verkorte procedure
in de praktijk veel sneller verloopt, was bedoeld om aan te geven, dat de
in het EU-verdrag inzake de verkorte procedure gestelde maximumtermijnen voor
de meldingsplichten (artikel 8, eerste lid, en artikel 10 tweede lid,) in
de Nederlandse praktijk nauwelijks van betekenis zullen zijn, omdat de opgeëiste
persoon vaak nog voor het verstrijken van bedoelde termijnen zal zijn uitgeleverd.3. Het EU-uitleveringsverdrag (algemeen)De VVD-fractie vroeg of wij mogelijkheden zien om uitlevering even eenvoudig
te maken als overdracht van verdachten tussen binnenlandse regio's.In bepaalde gevallen, met name de uitlevering via de verkorte procedure
zoals in Nederland toegepast, is de overdracht van een door het buitenland verzochte verdachte al zeer eenvoudig. Weliswaar is daarvoor de
instemming van de betrokkene vereist, maar deze wordt toch relatief vaak gegeven.
Het zo vereenvoudigen van de uitleveringsprocedure dat er geen verschil meer
is met overdracht van een verdachte binnen een land vergt, denken wij, de
creatie van één rechtsruimte, waarin de rechtspleging grotendeels
gelijk verloopt en ook is gebaseerd op verregaande harmonisatie van het materiële
strafrecht.Aan de verwezenlijking daarvan zijn de lidstaten nog niet toe. Wij zien
wel, in het Verdrag van Amsterdam en de conclusies van de Europese Raad van
Tampere, belangrijke aanzetten daarvoor, maar verwachten dat bij de uitwerking
van de details daarvan – ook in Nederland – zal blijken, dat er
een grote gehechtheid zal blijken aan eigen wetgeving en dat onderlinge aanpassing
van die wetgevingen derhalve een niet eenvoudig proces zal blijken te zijn.De vraag van deze leden over de verhouding tussen de onderhavige verdragen
en de in Tampere aangekondigde initiatieven is betrokken bij de beantwoording
van een soortgelijke vraag van de CDA-fractie, hierboven onder paragraaf 1.De leden van de fractie van de VVD vroegen waarom de in de memorie van
toelichting gereleveerde bezwaren tegen toekenning van een bevoegdheid aan
het EG-Hof van Justitie niet meer zouden bestaan.Onze gedachte om bij de evaluatie van het verdrag de kwestie van de bevoegdheid
van het EG Hof van Justitie aan de orde te stellen, wordt ingegeven door het
feit dat met het Verdrag van Amsterdam de bevoegdheid van het EG Hof van Justitie
tot het terrein van Titel VI van het Unieverdrag is uitgebreid, voor de lidstaten
die een verklaring daarover hebben afgelegd. In die situatie vinden wij het
logisch dat ook dit onderdeel van de strafrechtelijke samenwerking op termijn
aan de rechtspraak van het EG Hof kan worden onderworpen. De in de geciteerde
brief genoemde bezwaren tegen interpretatie door het EG Hof, met name de effecten
die dat kan hebben op de uitleg van het Europees uitleveringsverdrag, zijn
alsdan ook niet langer uniek voor de uitlevering. Het EG Hof van Justitie
zal immers ook bevoegd worden ten aanzien van het EU-rechtshulpverdrag waarover
de onderhandelingen thans nog lopen en te dien aanzien zal evenzeer gelden
dat het voortbouwt op bestaande verdragen van de Raad van Europa. Ten slotte
is het onze verwachting dat tegen de tijd dat de bevoegdheid van het EG Hof
wordt gerealiseerd ook een oplossing is gevonden voor de behandelingsduur
van prejudiciële vragen.Uitlevering in geval van samenspanning of deelneming aan
een criminele organisatie (artikel 3)De leden van de VVD-fractie vroegen waarom in artikel 3 van het EU-uitleveringsverdrag
niet uitsluitend is gekozen voor het geschikt maken van de wetgeving voor
uitlevering terzake van samenspanning of deelneming aan een criminele organisatie.Het opnemen in het verdrag van de opties van, hetzij het opheffen van
het vereiste van dubbele strafbaarheid, hetzij het zonodig aanpassen van de
eigen wetgeving houdt verband met het feit dat ten tijde van de onderhandelingen
over dit verdrag niet alle lidstaten bereid waren de samenspanning of deelneming
aaneen criminele organisatie in hun wetgeving op te nemen. Zoals in de memorie
van toelichting is aangegeven is dit standpunt inmiddels achterhaald door
de aanneming van het gemeenschappelijk optreden van 21 december 1998 inzake
de strafbaarstelling van deelneming aan criminele organisaties in de EG-lidstaten. Wat betreft de precedentwerking inzake het niet toepassen van het voorbehoud
bij het Europees terrorisme verdrag ten aanzien van toekomstige EU-lidstaten,
merken wij op, dat bedoelde landen bij toetreding tot de Europese Unie het
gehele EU-acquis zullen dienen te aanvaarden en derhalve ook het onderhavige
verdrag. Met andere woorden, ook in de relatie met die landen zal tezijnertijd
de weigeringsgrond inzake politieke delicten slechts beperkt gelden. Dit is
een van de consequenties van de uitbreiding van de Europese Unie. Zoals ook
in de op 15 november 1999 bij brief van de Minister en de Staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken toegezonden Notitie EU-uitbreiding «Helsinki
en hoe verder» (kamerstukken II 1999/2000, 21 501–20, nr.
101) is gesteld, is de regering van oordeel dat bij de toetredingsonderhandelingen
het JBZ-acquis bijzondere aandacht verdient.De leden van de fractie van D66 vroegen tegen de achtergrond van het vereiste
van dubbele strafbaarheid en de verplichtingen uit het gemeenschappelijk optreden
van 21 december 1998 in te gaan op de strafbaarstelling van een criminele
organisatie die zich bezig houdt met het witwassen van zwart geld.Wij begrijpen dat deze leden met witwassen van zwart geld doelen op het
witwassen van opbrengsten verkregen door overtredingen van wetgeving op het
fiscale terrein. Met betrekking tot witwassen van zwart geld is van belang
dat in internationaal verband vrij algemeen wordt aangenomen dat het –
in strijd met de belastingwetgeving – niet opgeven van bepaalde inkomsten
en de daarop volgende handelingen waarbij de ten onrechte niet afgedragen
belastinggelden verborgen worden gehouden voor de fiscus, niet als een vorm
van witwassen moeten worden behandeld. Immers, twijfelachtig is of bij het
niet afdragen van gelden die op zichzelf rechtmatig zijn verkregen, gesproken
kan worden van geld afkomstig uit misdrijf. Voor het behandelen (en eventueel
vervolgen) van dit soort feiten als een witwasdelict bestaat bovendien geen
noodzaak omdat de betrokken feiten als belastingfraude kunnen worden aangemerkt.Ook voor criminele organisaties die zich bezig houden met belastingfraude
geldt dat de verplichting tot strafbaarstelling uit het genoemde gemeenschappelijke
optreden voortvloeit, indien nationaal voor belastingfraude een strafmaat
van een maximum van tenminste vier jaren geldt.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van GroenLinks,
in hoeverre het recht voor een EU-onderdaan om asiel te vragen in een andere
EU-lidstaat is gegarandeerd, verwijzen wij naar de aan het EU-uitleveringsverdrag
gehechte gemeenschappelijke verklaring inzake het asielrecht, waaruit blijkt
dat dit verdrag geen afbreuk doet aan bestaande rechten op het terrein van
asiel. Voorzover deze leden in dit verband ook denken aan het Protocol inzake
asiel voor onderdanen van de lidstaten van de Europese Unie, dat bij het Verdrag
van Amsterdam is gehecht aan het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
verwijzen wij naar de visie van de regering op dat Protocol zoals uiteengezet
in de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel tot goedkeuring
van het Verdrag van Amsterdam (kamerstukken II 1997/98, 25 922 (R1613),
nr. 5, blz. 56).Deze leden vroegen verder of de definitie van criminele organisatie en
het begrip samenspanning niet zo ruim en verschillend te interpreteren is
in de verschillende EU-lidstaten, dat hier ook organisaties met politieke
doeleinden onder kunnen vallen en op welke wijze een eenduidige interpretatie
van de definitie kan worden gewaarborgd.Het gemeenschappelijk optreden bevat een omschrijving van de gedragingen
die strafbaar dienen te worden gesteld, hetgeen de eenheid bevordert. Wat
betreft de risico's dat daaronder ook organisaties met politieke doeleinden
zouden kunnen vallen, geldt het volgende. Bij een organisatie als
bedoeld in het gemeenschappelijk optreden gaat het – kort gezegd –
om een groep van personen die het oogmerk heeft strafbare feiten te plegen.
Het motief dat aan dat oogmerk ten grondslag ligt, is niet relevant. Hetzelfde
geldt in Nederland ten aanzien van artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht.
Voorzover zich de situatie al voor zou doen dat leden van een criminele organisatie
claimen, dat aan de door de organisatie gepleegde strafbare feiten politieke
doelstellingen ten grondslag liggen, zal toch het strafbare gedrag van doorslaggevende
betekenis zijn. Immers noch in Nederland, noch in de overige EU-lidstaten
wordt het plegen van strafbare feiten als een acceptabele wijze van politiek
bedrijven beschouwd.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vroegen hoe reëel
het uitstralingseffect van het opheffen van dubbele strafbaarheid is bij onderhandelingen
in andere fora, aangezien Nederland dan toch zelf bij de onderhandelingen
betrokken zou zijn.Met de passage in de memorie van toelichting, waaraan deze leden refereren
is getracht aan te geven, dat zolang het beginsel is gehandhaafd, dit ook
niet ter discussie komt. Wijkt men er van af dan zal het eerder voorwerp van
discussie worden en kan dit leiden tot een situatie waarin als finaal argument
tegen verdere afwijking het uitspreken van een gebrek aan vertrouwen in het
rechtstelsel van de overige onderhandelingspartners zou moeten worden gehanteerd.
Dat is een situatie die beter kan worden vermeden.Deze leden vroegen ook hoe de passage op blz. 6 van de memorie van toelichting
dat de feiten waarom het in het uitleveringsverdrag gaat veelal feiten zijn
waar een vrijheidsstraf van vier jaar op staat, dient te worden begrepen nu
in artikel 1 van het EU-uitleveringsverdrag een strafmaximum van tenminste
1 jaar respectievelijk 6 maanden voldoende wordt geacht voor uitlevering.Het gemeenschappelijk optreden inzake de strafbaarstelling van deelneming
aan een criminele organisatie verplicht lidstaten ertoe, die gedragingen strafbaar
te stellen in de gevallen waarin het oogmerk van de criminele organisatie
is, strafbare feiten te plegen die zijn bedreigd met een strafmaximum van
tenminste vier jaren. Gaat het om strafbare feiten welke met een lagere straf
zijn bedreigd, dan bestaat dus geen verplichting tot strafbaarstelling. Dit
heeft voor het uitleveringsverkeer als consequentie dat het bestaan van dubbele
strafbaarheid niet verzekerd is voor deelneming aan een criminele organisatie
die feiten heeft gepleegd, welke bedreigd zijn met een straf van minder dan
vier jaren. Het bepaalde in artikel 1 van het EU-uitleveringsverdrag doet
daaraan niets toe of af. Immers, deze bepaling heeft geen betrekking op een
verplichting tot strafbaarstelling, maar geeft uitsluitend invulling aan het
begrip dubbele strafbaarheid. Overigens is met de door deze leden bedoelde
passage in de memorie van toelichting beoogd, aan te geven dat de feiten waarop
artikel 3 ziet, feiten zijn waarvoor dubbele strafbaarheid zal bestaan ten
gevolge van de implementatie van het genoemde gemeenschappelijke optreden
door de lidstaten. Immers, deze feiten zijn zodanig ernstig van aard dat de
strafbedreiging in de lidstaten boven de ondergrens van vier jaren ligt.Uitlevering voor politieke delicten (artikel 5)De leden van de CDA-fractie vroegen een verduidelijking van de positie
van Griekenland ten aanzien van artikel 5 van het EU-uitleveringsverdrag en
de eventuele effecten daarvan op het intra-EU-uitleveringsverkeer. Wij stellen
voorop dat wij verwachten dat de verklaring van Griekenland in de praktijk
geen effect zal hebben op het uitleveringsverkeer van Griekenland met de andere
lidstaten. Na langdurige discussie tijdens de onderhandelingen
is vastgesteld, dat Griekenland, evenals de overige lidstaten, in de context
van uitlevering voor politieke delicten behoefte had aan handhaving van de
mogelijkheid om uitlevering te weigeren bij vrees voor een discriminatoire
vervolging. Zulks is geschied door middel van opneming van het derde lid van
artikel 5 van het EU-uitleveringsverdrag. Griekenland achtte zich genoodzaakt
deze verklaring af te leggen, teneinde te voorkomen dat desondanks bij lezing
van het verdrag (in Griekenland) de indruk zou kunnen ontstaan, dat het onverenigbaar
zou zijn met de Griekse grondwet.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
met betrekking tot het buiten toepassing laten van het voorbehoud bij artikel
13 van het Europees terrorisme verdrag merken wij, ter aanvulling van hetgeen
reeds in de memorie van toelichting is vermeld, het volgende op. De weigeringsgrond
van uitlevering voor politieke delicten stamt uit de negentiende eeuw en is
gestoeld op een zeer sterk ontwikkelde souvereiniteitsgedachte. Het aldus
gecreëerde verbod op uitlevering voor politieke delicten strekte ertoe,
te voorkomen dat staten door middel van uitlevering van politieke tegenstanders
van het heersende gezag zich zouden inmengen in de binnenlandse aangelegenheden
van andere staten, althans de indruk zouden wekken een positie te kiezen in
interne conflicten in andere staten. Daargelaten, dat de onderlinge verhoudingen
van de EU-lidstaten van een totaal andere orde zijn dan hiervoor beschreven,
maakt de feitelijke politieke situatie in de Europese Unie een dergelijke
situatie nauwelijks voorstelbaar. De toetreding van nieuwe lidstaten tot de
Unie doet daaraan niet af, aangezien aan een toetreding ook voorwaarden omtrent
de kwaliteit van de rechtstaat zijn verbonden.Echter, mocht zich in de praktijk een geval voordoen waarin vrees bestaat
voor een strafvervolging wegens de politieke overtuiging van de opgeëiste
persoon, hetgeen wij een situatie van een hoog theoretische gehalte achten,
dan biedt het bepaalde in het derde lid van artikel 5 van het EU-uitleveringsverdrag
voldoende ruimte om een uitlevering te weigeren.De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen hoe tegen de achtergrond
van artikel 5 van het EU-uitleveringsverdrag geoordeeld zou worden bij een
uitleveringsverzoek terzake van een aanslag vergelijkbaar met die op de «Rainbow
Warrior».Toegespitst op de kwestie of in een dergelijke zaak de uitlevering zou
kunnen worden geweigerd uitsluitend op grond van het feit dat de aanslag zou
dienen te worden aangemerkt als een politiek delict, luidt ons antwoord daarop
ontkennend. Het plegen van een aanslag door middel van explosieven valt rechtstreeks
onder artikel 1 van het Europees terrorisme-verdrag, terzake waarvan de uitlevering
op basis van dit verdrag niet langer kan worden geweigerd.Deze leden vroegen voorts hoe in de praktijk wordt omgegaan met verzoeken
tot uitlevering in relatie tot een delict, waarbij sprake is van grote verschillen
in strafmaat tussen de staten, dan wel in de feitelijke executie van de straf.In het uitleveringsrecht is de strafbedreiging dan wel de opgelegde straf
slechts in zoverre van belang dat deze niet beneden het in het toepasselijke
verdrag vastgelegde minimum mag liggen. Verschillen in strafmaat of straftoemeting
tussen de aangezochte en verzoekende staat spelen geen rol. De enige uitzondering
hierop vormt de doodstraf, maar deze is tussen de lidstaten van de EU niet
aan de orde. De feitelijke executie van de straf kan relevant zijn, indien
bijvoorbeeld de opgeëiste persoon wegens zijn gezondheidstoestand bijzondere
medische zorg behoeft. Alsdan wordt vooraf verzekerd dat hem deze na zijn
uitlevering ook ter beschikking staat. De vraag van deze leden of er aanleiding is te veronderstellen dat tussen
de lidstaten van de Europese Unie de weigeringsgrond «vrees voor een
discriminatoire vervolging» daadwerkelijk zal worden gebruikt wordt
door ons, mede op basis van de bestaande ervaringen met het Europees uitleveringsverdrag,
ontkennend beantwoord.Uitlevering van eigen onderdanen (artikel 7)De leden van de fracties van PvdA en CDA stelden een aantal vragen met
betrekking tot de bij artikel 7 af te leggen verklaring, meer in het bijzonder
betreffende de categorie van personen die met Nederlandse onderdanen gelijk
worden gesteld.Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, is de bij artikel 7
van het EU-uitleveringsverdrag af te leggen verklaring identiek aan het voorbehoud
dat door Nederland bij artikel 6 van het Europees uitleveringsverdrag heeft
gemaakt. De geschiedenis van dat voorbehoud is als volgt. De uitlevering van
Nederlanders was ten tijde van de aanvaarding van het Europees uitleveringsverdrag
uitgesloten door het toen in de Grondwet vastgelegde verbod. Het feit dat
het voorbehoud meer dan alleen Nederlanders betrof, is bij de goedkeuring
van het Europees uitleveringsverdrag uitdrukkelijk aan de orde geweest. Kort
samengevat luidde de motivering toen dat statenlozen en vreemdelingen die
in de Nederlandse samenleving zijn geworteld, mits zij terzake van de feiten
waarvoor de uitlevering wordt gevraagd in Nederland kunnen worden vervolgd,
anders dienden te worden behandeld dan andere vreemdelingen (kamerstukken
II 1964/65, 8054, nr. 7). Ten aanzien van vreemdelingen golden voor de toepassing
van het voorbehoud dus twee eisen. De geworteldheid in de Nederlandse samenleving
werd feitelijk beoordeeld aan de hand van de lengte van de legale verblijfsduur
en de mate van integratie in de Nederlandse samenleving. De vervolgbaarheid
werd beoordeeld aan de hand van de wettelijke criteria voor rechtsmachtuitoefening
door de Nederlandse justitie. Achterliggende gedachte was dat de in het buitenland
gepleegde feiten geen aanleiding behoefden te vormen voor een beëindiging
van hun verblijf in Nederland.In 1983 verviel het grondwettelijk verbod op uitlevering van Nederlanders.Nadat de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen tot stand was
gekomen en artikel 4 van de Uitleveringswet was gewijzigd werd het voorbehoud
bij artikel 6 van het Europees uitleveringsverdrag in die zin aangepast dat
uitlevering van Nederlanders en daarmee gelijkgestelde vreemdelingen kan worden
toegestaan ten behoeve van strafvervolging, mits de garantie wordt gegeven
dat de na uitlevering opgelegde vrijheidsstraf in Nederland kan worden ondergaan.
Voorwaarde voor de gelijkstelling van Nederlanders en vreemdelingen bleef,
dat de vreemdeling in de Nederlandse samenleving is geïntegreerd én
in Nederland voor de feiten die aan het uitleveringsverzoek ten grondslag
liggen in Nederland kan worden vervolgd. In 1987 is er geen aanleiding gezien
om het voorbehoud te beperken tot Nederlandse onderdanen.Bij de toepassing van het in 1987 gewijzigde voorbehoud bleek echter dat
dit kon leiden tot een situatie waarbij een vreemdeling die met toepassing
van het voorbehoud was uitgeleverd en vervolgens was terug overgebracht voor
de tenuitvoerlegging van de hem in het buitenland opgelegde straf, na ommekomst
van die straf Nederland moest verlaten omdat de buitenlandse veroordeling
leidde tot beëindiging van zijn verblijfsrecht. Aangezien de toepassing
van het voorbehoud onder dergelijke omstandigheden weinig zinvol is, werd
het voorbehoud bij artikel 6 van het Europees uitleveringsverdrag in 1994
verder aangepast. Aan het voorbehoud werd de zinsnede toegevoegd, welke in
het Nederlands luidt: «en voorzover ten aanzien van deze buitenlanders
de verwachting is gerechtvaardigd dat zij niet hun recht van verblijf in Nederland
verliezen ten gevolge van een hun na uitlevering opgelegde straf of maatregel». Sedertdien wordt het voorbehoud ten aanzien van de met Nederlanders gelijkgestelde
personen als volgt gehanteerd: Wordt de uitlevering van een vreemdeling gevraagd
voor een strafvervolging dan wordt eerst nagegaan of hij in Nederland kan
worden vervolgd voor de feiten die aan het uitleveringsverzoek ten grondslag
liggen. Veelal blijkt dat reeds aan deze voorwaarde niet wordt voldaan. Kan
betrokkene wel in Nederland worden vervolgd, dan wordt vervolgens nagegaan
of hij in Nederland verblijfsgerechtigd is. Indien daarvan sprake is wordt
aan de verzoekende staat de in het voorbehoud bedoelde garantie gevraagd en
wordt betrokkene uitgeleverd onder de voorwaarde van terugoverbrenging ten
behoeve van de tenuitvoerlegging van de opgelegde vrijheidsstraf. Aan de verzoekende
staat wordt echter meteen kenbaar gemaakt, dat indien de onherroepelijke veroordeling
in de verzoekende staat aanleiding geeft het verblijfsrecht van de uitgeleverde
persoon in Nederland te beëindigen, door Nederland geen naleving van
de voorwaarde tot terugoverbrenging zal worden verlangd. In dat verband wordt
tevens aan de verzoekende staat verzocht om verstrekking van een afschrift
van het tegen de opgeëiste persoon gewezen vonnis, zodra dit onherroepelijk
is geworden. Voor de goede orde merken wij nog op dat bij de beoordeling van
de gevolgen die het buitenlandse vonnis dient te hebben voor het verblijfsrecht
van betrokkene, dezelfde criteria worden gehanteerd als bij een veroordeling
in Nederland. Hiertoe wordt een vaste geleideschaal gehanteerd. Uiteraard
geldt hierbij dat naarmate de banden van de vreemdeling met Nederland sterker
zijn, de inbreuk op de openbare orde ernstiger dient te zijn om te kunnen
leiden tot beëindiging van het verblijfsrecht.De leden van de VVD-fractie vroegen welke voorwaarden worden gesteld aan
een garantie tot terugoverbrenging van een Nederlander die is uitgeleverd
voor een strafvervolging, wie beoordeelt of aan die voorwaarden wordt voldaan
en welke gevolgen aan het niet naleven van een garantie worden verbonden.De garantie moet worden afgegeven door een daartoe bevoegde autoriteit
van de verzoekende staat. Dit betreft meestal de buitenlandse minister van
justitie. In de garantie moet de toezegging staan dat de opgeëiste persoon
na zijn onherroepelijke veroordeling in de verzoekende staat naar Nederland
zal worden overgebracht om hier zijn straf te ondergaan en dat de buitenlandse
straf door de Nederlandse rechter kan worden omgezet in een Nederlandse straf
conform de procedure van artikel 11 van het Verdrag inzake de overbrenging
van gevonniste personen. De Minister van Justitie beoordeelt of de gevraagde
garantie voldoet aan de gestelde eisen. In de praktijk wordt de garantie altijd
nagekomen. Wel kan het gebeuren dat tussen het moment van uitlevering en de
overbrenging naar Nederland van de eerder uitgeleverde persoon meer tijd verloopt
dan verwacht was. In een dergelijk geval wordt de betreffende staat daar zonodig
op aangesproken, schriftelijk of in bilateraal overleg.De vraag van de leden van de CDA-fractie om een nadere toelichting op
de Nederlandse uitleg van het begrip onderdaan en welke belangen met het bredere
begrip worden gediend is betrokken bij soortgelijke vragen van de fractie
van de PvdA.De vraag van deze leden of in Europees verband wordt overwogen om met
derde landen verdragen over uitlevering via de verkorte procedure te sluiten,
wordt ontkennend beantwoord. De bevoegdheid tot het sluiten van verdragen
op het terrein van uitlevering, zo antwoorden wij deze leden verder, blijft
naar ons oordeel terecht een zaak van de lidstaten.De vraag van de leden van de fracties van RPF en GPV of het Nederlandse
beleid inzake uitlevering van eigen onderdanen een belemmering van de uitleveringspraktijk
kan betekenen, beantwoorden wij ontkennend. Uitlevering voor strafvervolging
wordt mogelijk. Voor uitlevering ten behoeve van de strafexecutie is gelet
op het bestaan van de diverse verdragen op het terrein van de overdracht van
de tenuitvoerlegging van strafvonnissen geen noodzaak aanwezig. Immers, door
overdracht van de tenuitvoerlegging van een buitenlands vonnis aan Nederland
wordt voorkomen dat de betrokken onderdaan zijn straf zou ontlopen. Voorts
is al in de memorie van toelichting vermeld, dat de lidstaten die over kunnen
gaan tot uitlevering van eigen onderdanen dezelfde modaliteit zullen kiezen.
Dat het Verenigd Koninkrijk en Ierland daarop een uitzondering vormen, houdt
verband met het feit dat deze landen al van oudsher eigen onderdanen uitleveren
om de eenvoudige redenen dat er naar het Angelsaksisch recht, in tegenstelling
tot het recht van de overige EU-lidstaten, geen of slechts zeer beperkte rechtsmacht
bestaat voor de berechting van eigen onderdanen terzake van strafbare feiten
die door hen in het buitenland zijn begaan. Zouden landen met een dergelijk
rechtssysteem uitlevering van eigen onderdanen uitsluiten, dan zou zulks betekenen
dat die onderdanen, zolang zij in hun eigen land blijven, niet strafrechtelijk
ter verantwoording kunnen worden geroepen voor in het buitenland gepleegde
strafbare feiten.7. KoninkrijkspositieDe leden van de PvdA-fractie vroegen of medegelding van de onderhavige
verdragen voor de Nederlandse Antillen en Aruba, meer in het bijzonder de
kwestie van uitlevering van eigen onderdanen, niet zonder wijziging van de
beide staatsregelingen tot stand zal kunnen komen. Vooropgesteld zij dat het
Uitleveringsbesluit van 1925 reeds in de mogelijkheid voorziet om eigen onderdanen
uit te leveren. Wat betreft de positie van onderdanen in het uitleveringsverkeer
tussen de Koninkrijksdelen en de EU-lidstaten waar deze leden ook op wezen,
merken wij het volgende op. Zoals bekend is de werking van het Europees uitleveringsverdrag
systematisch uitgebreid tot de Nederlandse Antillen en Aruba. Dat verdrag
beheerst derhalve de uitleveringsrelatie tussen deze Koninkrijksdelen en de
EU-lidstaten, met uitzondering van België en Luxemburg. Het voorbehoud
bij artikel 6 van het Europees uitleveringsverdrag op basis waarvan uitlevering
van eigen onderdanen kan worden toegestaan geldt, evenals de andere verklaringen
en voorbehouden, ook voor de Nederlandse Antillen en Aruba. Met andere woorden,
de Nederlandse Antillen en Aruba kunnen op dezelfde voet als Nederland uitlevering
van eigen onderdanen toestaan. Er heeft zich tot nu toe nog geen casus voorgedaan.
De medegelding van het EU-uitleveringsverdrag zou op dit onderdeel dus ook
voor de Nederlandse Antillen en Aruba de bestaande situatie niet ingrijpend
wijzigen.Naar aanleiding van de vragen van de leden van de fracties van PvdA, CDA
en D66 over de herziening van het uitleveringsrecht van de Nederlandse Antillen
en Aruba in relatie tot de medegelding van de onderhavige verdragen voor beide
Koninkrijksdelen merken wij het volgende op.Wij zijn er voorstander van dat de werking van beide verdragen zal worden
uitgebreid tot de Nederlandse Antillen en Aruba, maar hebben er tegelijkertijd
begrip voor dat daar waar het uitleveringsrecht van de Nederlandse Antillen
en Aruba zal worden gewijzigd, de beslissing daarover is aangehouden. Wat
betreft de wijziging van dat uitleveringsrecht merken wij op dat dit in de
eerste plaats een voorstel van Rijkswet tot regeling van de uniforme cassatie
in Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse uitleveringszaken betreft, welk wetsvoorstel
binnenkort zal worden ingediend. Voortgezet overleg is nog gaande over verdergaande
wijzigingen van het uitleveringsrecht. Wij kunnen nog niet aangeven wanneer
dit overleg afgerond zal zijn. 8. Overige artikelsgewijze opmerkingenArtikel ISpecialiteitsbeginsel (artikel 9)De leden van fractie van GroenLinks stelden een aantal vragen over het
specialiteitsbeginsel.Zoals uit de memorie van toelichting zal zijn gebleken, is in het Nederlandse
recht al sedert jaren vastgelegd dat het specialiteitsbeginsel niet geldt
bij een uitlevering via de verkorte procedure. De opgeëiste persoon wordt
voorgelicht over het bestaan van de verkorte procedure én over de gevolgen
die daaraan zijn verbonden. Hij kan met zijn raadsman daarover overleggen
vóórdat hij instemt. De ruime ervaring die ermee is opgedaan
geeft geen enkele aanleiding te veronderstellen dat dit onvoldoende zou zijn.
Door het ontbreken van het specialiteitsbeginsel is er inderdaad geen belemmering
de persoon na uitlevering voor enig strafbaar feit te vervolgen. Wat betreft
het risico dat de opgeëiste persoon wordt vervolgd voor feiten waarvoor
Nederland de uitlevering niet zou hebben toegestaan, merken wij het volgende
op. Uiteraard wordt aan de hand van het verzoek tot voorlopige aanhouding
nagegaan of de feiten waarop dat verzoek is gebaseerd aanleiding kunnen geven
tot uitlevering. Alleen als dat het geval is, komt uitlevering aan de orde
en dus ook de kwestie van de verkorte procedure. Dat biedt reeds garanties.
Het kan echter voorkomen dat pas na uitlevering blijkt dat in de verzoekende
staat nog een onderzoek tegen betrokkene loopt terzake van feiten die niet
in het verzoek tot voorlopige aanhouding waren opgenomen. Alsdan vindt ten
aanzien van die feiten geen toetsing op uitleverbaarheid meer plaats en zou
zich dus de situatie kunnen voordoen dat een vervolging plaatsvindt die voor
feiten waarvoor de uitlevering, indien deze was gevraagd, niet zou zijn toegestaan.
Wij achten deze kans echter zeer klein. Redenen daarvoor zijn dat uitlevering,
zeker aan EU-lidstaten, zelden wordt geweigerd omdat de feiten daartoe aanleiding
geven. Voorts is ons nimmer, via klachten of anderszins, gebleken van dergelijke
situaties.Artikel IIUitlevering voor fiscale delicten (artikel 6)De leden van de fractie van D66 stelden een aantal vragen over de positie
die Luxemburg inneemt met betrekking tot uitlevering voor fiscale delicten.
Vooropgesteld zij, dat het voorbehoud dat Luxemburg bij het EU-uitleveringsverdrag
(zal) maken, ertoe strekt hetzelfde regime voor uitlevering voor fiscale delicten
te doen gelden als op basis van Schengen is gecreëerd.De artikelen 63 juncto 50 van de Uitvoeringsovereenkomst
van Schengen strekken ertoe de bevoegdheid om uitlevering te weigeren wegens
fiscale delicten gedeeltelijk opzij te zetten. In genoemde bepalingen is uiteengezet
voor welke fiscale delicten uitlevering niet mag worden geweigerd. Voor alle
overige fiscale delicten blijft, voor Luxemburg, de mogelijkheid om uitlevering
te weigeren gehandhaafd. Meer concreet betekent dit, dat uitlevering vanuit
Luxemburg niet mogelijk is voor bij voorbeeld fraude ten aanzien van inkomstenbelasting
of loonbelasting.Verjaring (artikel 8)De leden van de VVD-fractie vroegen hoe de bepaling inzake de verjaring
zich verhoudt tot de dubbele strafbaarheid.De dubbele strafbaarheid zoals deze in het uitleveringsrecht wordt gehanteerd,
betekent dat vereist is dat de gedragingen die aan de opgeëiste persoon worden toegeschreven zowel naar het recht van de verzoekende
staat als naar het recht van de aangezochte staat onder de werking van de
strafwet zijn gebracht en met een vrijheidsstraf van tenminste een bepaalde
hoogte zijn bedreigd. De tot nu toe geldende toets met betrekking tot de verjaring
kan pas aan de orde komen nadat is vastgesteld dat er sprake is van dubbele
strafbaarheid. Daarbij wordt immers nagegaan of het recht tot strafvervolging
of tot strafexecutie naar het recht van beide staten niet door tijdsverloop
verloren is gegaan. Uit het voorgaande moge blijken dat artikel 8, eerste
lid, van het EU-uitleveringsverdrag het vereiste van dubbele strafbaarheid
geheel onverlet laat.Deze leden vroegen voorts hoe de uitzondering van het tweede lid van artikel
8 van het EU-uitleveringsverdrag in Nederland zal worden gehanteerd.De vraag of er sprake is van een strafbaar feit ten aanzien waarvan Nederland
rechtsmacht had kunnen uitoefenen, komt pas aan de orde nadat vastgesteld
is dat het recht tot strafvervolging dan wel tot strafexecutie naar Nederlands
recht is verjaard. Zowel de kwestie van de verjaring zelf als de beoordeling
of de situatie als bedoeld in het tweede lid van artikel 8 aan de orde is,
zou reeds bij de eerste beoordeling van het uitleveringsverzoek door de Minister
van Justitie kunnen blijken en alsdan aanleiding kunnen geven tot een rauwelijkse
afwijzing van het uitleveringsverzoek als bedoeld in het eerste lid van artikel
20 van de Uitleveringswet. Echter, gelet op het feit dat bij de berekening
van de verjaring ook gelet moet worden op handelingen tot stuiting van de
verjaring, zal de Minister niet snel tot dit oordeel komen. Hij zal derhalve
het uitleveringsverzoek doorzenden naar de officier van justitie, zonodig
onder vermelding dat de kwestie van de verjaring bijzondere aandacht behoeft.
Daarnaast kan de verzoekende staat zo nodig om aanvullende inlichtingen inzake
de verjaring worden gevraagd. Vervolgens zal het aspect van de verjaring worden
betrokken bij de behandeling van het uitleveringsverzoek door de rechtbank.
Aangezien het tweede lid van artikel 8 een mogelijkheid tot weigering inhoudt,
zal de uitleveringsrechter ook indien de toepassing van die verdragsbepaling
aan de orde is, de uitlevering niet op die grond ontoelaatbaar kunnen verklaren.
Ik ga er echter vanuit dat hij, in voorkomend geval, de kwestie zal betrekken
in zijn advies als bedoeld in artikel 30, tweede lid, van de Uitleveringswet.
Het is dan vervolgens aan de Minister om mede aan de hand van dat advies de
beslissing te nemen of de uitlevering al dan niet zal worden geweigerd op
grond van het tweede lid van artikel 8 van het EU-uitleveringsverdrag.Verderlevering (artikel 12)De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of voor verderlevering
tevens de beperkingen gelden voor de inbreuk op het specialiteitsbeginsel.Onder het huidige recht wordt een opgeëiste persoon, die niet heeft
gekozen voor de verkorte procedure, door Nederland uitgeleverd op basis van
een beschikking van de Minister van Justitie waarin wordt vermeld voor welke
feiten hij wordt uitgeleverd. Hij mag na zijn uitlevering in de verzoekende
staat niet voor andere feiten worden vervolgd. Ook kan hij door de verzoekende
staat niet aan een andere staat worden uitgeleverd, dus worden verdergeleverd,
dan na toestemming van Nederland. Dit betekent in de praktijk dat twee staten
het uitleveringsverzoek van een derde staat beoordelen.Het vereiste van die voorgaande toestemming van Nederland komt door het
bepaalde in het eerste lid van artikel 12 van het EU-uitleveringsverdrag te
vervallen. Dit betekent overigens niet dat de opgeëiste persoon geen
bescherming van het specialiteitsbeginsel krijgt. Immers, de EU-lidstaat aan
wie Nederland de opgeëiste persoon heeft uitgeleverd en
die een uitleveringsverzoek van een andere EU-lidstaat heeft ontvangen, zal
dat uitleveringsverzoek beoordelen en op zijn beurt aangeven voor welke feiten
betrokkene wordt uitgeleverd. Dat betekent dat de opgeëiste persoon in
die derde EU-lidstaat alleen kan worden vervolgd voor de feiten waarvoor hij
is uitgeleverd door de aangezochte lidstaat.Voorts vroegen deze leden waarom het voorbehoud dat bij artikel 12 wordt
gemaakt alleen betrekking heeft op Nederlandse onderdanen en daarmee gelijkgestelde
personen.De ratio voor het voorbehoud bij artikel 12 van het EU-uitleveringsverdrag
is in de memorie van toelichting uitvoerig uiteen gezet. Ter aanvulling merken
wij nog op dat ten aanzien van andere dan Nederlanders en daarmee gelijkgestelde
personen niet de beperking geldt dat uitlevering uitsluitend kan worden toegestaan
voor een strafvervolging én onder de voorwaarde dat een na uitlevering
opgelegde vrijheidsstraf in Nederland moet kunnen worden ondergaan.Doortocht (artikel 16)De leden van de fracties van RPF en GPV vroegen naar de zin van de regeling
inzake doortocht, aangezien deze volgens deze leden toch gemakkelijk kunnen
worden omzeild door de doortocht over een vierde staat te laten plaatsvinden.Wij stellen voorop dat een bepaling over doortocht behoort tot de standaardbepalingen
van elk multilateraal uitleveringsverdrag. Het doel ervan is de feitelijke
overbrenging van de opgeëiste persoon van de aangezochte naar de verzoekende
staat praktisch uitvoerbaar te maken. De onderhavige bepaling vereenvoudigt
de regeling van de doortocht aanzienlijk.De gedachte dat de bepaling gemakkelijk kan worden omzeild door de doortocht
via een vierde staat te laten plaatsvinden kunnen wij niet geheel volgen.
Immers, ook van die vierde staat zal toestemming voor een doortocht moeten
worden verkregen en als dat een niet-EU-lidstaat is, dan gelden daarvoor zwaardere
eisen dan tussen de EU-lidstaten onderling.Wij zijn van oordeel dat hiermee alle gestelde vragen zijn beantwoord.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsDe Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van Aartsen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26697-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl