Staatkundig proces Nederlandse Antillen; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31568, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

03-12-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31568 nr. 5

01-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Van Beek Griffier: De GierVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31568Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 568Staatkundig proces Nederlandse Antillennr. 5VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 1 december 2008De vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken1 heeft op 23 oktober 2008 overleg gevoerd met staatssecretaris
Bijleveld-Schouten van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over:– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 11 juli 2008 betreffende de eerste
halfjaarlijkse rapportage van het College financieel toezicht (31 200
IV, nr. 64);– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 28 augustus 2008 inzake staatkundig
proces Nederlandse Antillen (31 568, nr. 1);– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 4 september 2008 inzake voorlichtingen
Raad van State inzake staatkundig proces Nederlandse Antillen (31 568,
nr. 2);– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 16 oktober 2008 betreffende Politieke
Stuurgroep staatkundige veranderingen en bezoek Curaçao en Bonaire
en Aruba (31 700 IV, nr. 6);– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 26 september 2008 betreffende juridische
keuzes regelgeving BES (31 568, nr. 3);– de brief van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 7 oktober 2008 inzake verdeling opbrengst
verkoop Plant Hotel (31 700 IV, nr. 4).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Van Beek Griffier: De GierVragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van Raak (SP): Voorzitter. Bonaire,
Saba en Sint Eustatius worden onderdeel van Nederland, maar de wetten en de
regels van de Nederlandse Antillen blijven van kracht. De Nederlandse regels
worden na een overgangsperiode geleidelijk ingevoerd. Er is sprake van een
tijdelijke voorziening. Toch wordt in de brief van 26 september
geen termijn genoemd. Er moet een planning zijn, dat kan niet anders. Waarom
ontbreekt die planning in de informatie die wij kregen? Of is er geen planning
en hebben wij hier te maken met een openeinderegeling? Kan de staatssecretaris
uitkomt bieden? De regels voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius moeten «van
lieverlee» zoveel mogelijk in overeenstemming worden gebracht met die
in Nederland. Wat betekent in dit verband «van lieverlee»?De SP-fractie deelt de kritiek dat het regeren in de vorm van algemene
maatregelen van bestuur geen goede zaak is. Ook hier valt weer op dat nergens
een planning wordt genoemd voor de duur van de overgangsperiode. Is de staatssecretaris
bereid de delegatiewetgeving zo concreet en nauwkeurig mogelijk te begrenzen?Wij hebben vanmorgen in het plenaire debat gesproken over de benoeming
van Henk Kamp tot commissaris van Bonaire, Saba en Sint Eustatius. In de conceptwetten
staat de figuur van rijksvertegenwoordiger genoemd. Is dat de status van deze
commissaris? Volgens het persbericht van het ministerie treedt de commissaris
snel en slagvaardig op en heeft hij direct toegang tot de politiek verantwoordelijken
in de rijksministerraad en op de eilanden. Dan staat er: dat is nodig om bestuurlijke
patstellingen en ambtelijke competentiegeschillen te doorbreken. Welke patstellingen
en ambtelijke competentiegeschillen op Bonaire, Saba en Sint Eustatius moeten
worden doorbroken? Hoe lang is de termijn voor deze nieuwe functie? Wat zijn
de bevoegdheden van de commissaris? Moet hij zich verantwoorden tegenover
de Eilandsraad of tegenover de staatssecretaris?De SP-fractie heeft van het begin af aan gewezen op het belang van een
eerlijk belastingregime. De voorlopige Wet financiële verhoudingen gaat
in op de belastingen. Voor mij is onduidelijk of in deze wet de vrijhandelszones
of economische zones nu wel of niet worden toegestaan. Bonaire, Saba en Sint
Eustatius worden onderdeel van Nederland en de staatssecretaris deelt onze
opvatting dat wij geen belastingparadijzen moeten hebben. Wil de staatssecretaris
een einde maken aan de belastingvrijstelling in de speciale economische zones?
Welk overgangsregime staat haar daarbij voor ogen?Bonaire, Saba en Sint Eustatius kunnen alleen onderdeel van Nederland
worden als de bevolking dit wil. Dit proces van staatkundige vernieuwing begon
met referenda op de eilanden. Ik heb begrepen dat Curaçao van plan
is om opnieuw een volksraadpleging te houden. Hoe staat het met het enthousiasme
van de bevolking voor de nieuwe staatkundige verhoudingen? Hoe krijgt de bevolking
van Bonaire, Saba en Sint Eustatius een stem in de uiteindelijke verhoudingen?
Denkt de staatssecretaris dan aan referenda? Hoe gaat dat voor Sint Maarten
en Curaçao?De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Ik heb
een beetje zitten dubben over mijn inbreng naar aanleiding van het plenaire
debat van vanmorgen. Ik wil een drietal zaken bespreken. Ten eerste vraag
ik mij af of met de huidige stand van zaken recht wordt gedaan aan de huidige
wens van de lokale bevolking. Ten tweede wil ik het hebben over de hobbels
die worden ondervonden tijdens dat proces. Ten derde wil ik het, naast wat
ik vanmorgen al heb aangestipt, hebben over de corruptie onder de politieke
elite.Wat de wens van de bevolking betreft voorzie ik een probleem bij het referendum
van volgend jaar in Curaçao. Ik hoop natuurlijk als PVV’er dat
deze eilandbewoners ook tegen die bestuurlijke vernieuwing zullen stemmen.
Ik kan mij niet voorstellen dat zij dat niet zullen doen, want deze regeling
is een stap terug naar de kolonialisatie van de Antillen door Nederland. In
ruil voor geld koopt men de autonomie van de eilanden, en dat in 2008. Wat
betekent dat, indien dat gebeurt, voor de staatkundige vernieuwing?
Gaan Curaçao en Nederland een dergelijk negatief referendum accepteren?
Hoe ziet de situatie er dan uit?De heer Van Bochove (CDA): Kan de heer Brinkman
duiden welk beeld hij voor ogen heeft als hij zegt dat hij hoopt dat de bevolking
van de eilanden tegen deze bestuurlijke vernieuwing zal stemmen? Wat wil hij
dat er gebeurt? Zowel vanochtend als nu laat hij boven de markt zweven wat
zijn beeld op dat punt is.De heer Brinkman (PVV): Dat heb ik wel vaker
verteld, maar ik wil het de heer Van Bochove graag nog een keer uitleggen.
Ik zou heel graag opnieuw onderhandelingen met de Antillen willen. Ik zou
de oude afspraken helemaal overboord willen gooien, ook de afspraken over
de saneringsvoorstellen, en gewoon met een schone lei beginnen. De PVV heeft
daarbij maar één einde van de route voor ogen en dat is totale
onafhankelijkheid van Nederland.De heer Remkes (VVD): Er zit een rare dubbelzinnigheid
in het betoog van mijn collega Brinkman. Aan de ene kant suggereert hij dat
hij bezwaar heeft tegen de grotere autonomie van de eilanden en aan de andere
kant – en dat was mij natuurlijk ook van zijn fractie bekend –
vindt hij dat er volledige onafhankelijkheid moet komen. Daar zit spanning
tussen. Dat laatste begrijp ik, maar ik begrijp zijn bezwaren tegen vergroting
van een zekere autonomie dus niet. Je zou dat ook kunnen zien als een stap
op weg naar onafhankelijkheid.De heer Brinkman (PVV): Ik begrijp wat de
heer Remkes bedoelt. Ik zal hem uitleggen wat ik heb bedoeld. Een bewoner
van Curaçao zal dit zien als een hernieuwde vorm van kolonialisatie.
De heer Remkes vindt dat ik meer autonomie moet omarmen, omdat ik plat gezegd
van die eilanden af wil. Maar nee, ik wil maar op één manier
van die eilanden af, namelijk uit het Koninkrijk en uit het Statuut. Dat moet
de heer Remkes ook aanspreken, want dat Statuut is voor Nederland een enorm
blok aan het been. Dat heeft hij vanmorgen zeer terecht zelf aangehaald. Ik
begrijp wat hij bedoelt met die spanning, maar die spanning is er niet. Ik
voorzie een heel andere vorm van autonomie, namelijk totale onafhankelijkheid
voor de eilanden.Voorzitter. In 2004 is een referendum gehouden waarbij uiteindelijk dit
proces naar boven is gekomen. Nu weten wij dat de opkomst voor dat referendum
zeer minimaal was. Wij weten natuurlijk ook dat stemmen op die eilanden worden
gekocht. Laten wij wel zijn, stemfraude is daar de praktijk van alledag. Ik
ben van mening dat wij er best wel van uit mogen gaan dat de uitkomst door
bepaalde politici behoorlijk is gekleurd. Ook wil ik de staatssecretaris erop
wijzen dat in de afgelopen vier jaren de mening over de staatkundige vernieuwing
behoorlijk is veranderd op de eilanden. Ik heb de stellige indruk dat de bevolking
niet meer zo warm loopt voor dit proces. Is het niet een idee, in navolging
van Curaçao, volgend jaar op alle eilanden een nieuw referendum te
houden? Een referendum onder supervisie van Nederland teneinde die fraude
tegen te gaan.Ik zie vele hobbels, maar laat ik er twee noemen. Hoe zit het met de huidige
politieke situatie op het eiland Bonaire? De staatssecretaris weet natuurlijk
wat er speelt. Wat betekent die aanstaande machtsovername voor het staatkundig
proces en het draagvlak daarvoor? Ik begrijp dat afgelopen dinsdag gedeputeerde
Nicolaas van de UPB op Bonaire is afgetreden omdat hij het niet eens was met
de richting die het staatkundig proces opgaat. Er is nu een heel grote kans
dat een ander bestuurscollege de macht grijpt. Hoe gaat de staatssecretaris
daarmee om?De tweede hobbel die ik zie betreft de belabberde politieke bestuurlijke
situatie op het eiland Sint Maarten. Daar heb ik vanmorgen al over gesproken.
Ik wil nog graag expliciet van de staatssecretaris horen hoe zij denkt
dat zo’n land in de toekomst ooit als zelfstandig land binnen het Koninkrijk
bestuurd kan worden, afgezet tegen de huidige situatie, waarin de ene na de
andere gedeputeerde wordt aangehouden wegens fraude. Hoe denkt zij het toezicht
op het financiële stelsel in het kader van de regeling die zij heeft
getroffen, waarbij zij zegt dat good governance bespreekbaar wordt gemaakt,
in goede banen te leiden?De aanpak van corruptie onder de politieke elite is nog steeds veel te
soft. Ik richt mij op twee vormen van gelimiteerde corruptie die mijn fractie
veel zorgen baren. In antwoord op mijn vragen over de pensioenregeling voor
politici op de Nederlandse Antillen heeft de staatssecretaris geantwoord dat
de politici geen anti-cumulatiebeding meer hebben – dus niet hun dikke
pensioenen kunnen stapelen – en dat het stapelen van kortdurende functies
niet meer mogelijk is. Ik heb de vernieuwde pensioenregeling uit 2006 uitgebreid
doorgenomen en ik wil de aandacht vestigen op de artikelen 12 en 13. Ik ben
samen met een aantal juristen tot de conclusie gekomen dat er nog steeds mogelijkheid
is tot stapelen van pensioenen. Daardoor is de gekke situatie ontstaan dat
iemand die in zijn leven een langdurige periode minister, gedeputeerde en
eilandsraadslid is geweest bij het behalen van de pensioengerechtigde leeftijd
meer verdient dan een minister. Ja, ik begrijp dat die pensioenfondsen dan
een beetje lichter raken. Ik wil daar graag een heel duidelijk antwoord op.Op dit moment vindt op de Antillen een heftige discussie plaats over de
grondwet voor een nieuw te vormen land Curaçao. Die discussie richt
zich op het wel of niet in de grondwet opnemen van verplicht ontslag van voor
corruptie veroordeelde politici. Het bestuurscollege heeft besloten om die
beslissing op de lange baan te schuiven door dit niet in de grondwet te benoemen
en daarvoor lagere regelgeving te ontwerpen. Ik vind dat dit kabinet, voordat
het ook maar één eurocent richting de eilanden stuurt, dit moet
oplossen. Politici die veroordeeld zijn voor fraude behoren op staande voet
ontslagen te worden. Dat behoort vastgelegd te zijn in de grondwet. Zij moeten
de laan uit, een nieuwe baan zoeken. Dit kunnen wij niet accepteren, zeker
gezien de voorgeschiedenis en wat zich de afgelopen weken heeft afgespeeld.
Ik dring er bij de staatssecretaris op aan dat zij haar best doet om dat voor
elkaar te krijgen.De heer Remkes (VVD): Voorzitter. Om maar
eens met het laatste punt van de heer Brinkman te beginnen: ik heb de indruk
dat hij bezig is om aan de wetgeving op de Antillen en op Aruba hogere eisen
te stellen dan aan onze eigen wetgeving. Een aantal zaken die hij bepleit
staan ook niet in onze eigen regelgeving. Ik heb naar aanleiding van de discussie
van vanmorgen nog eens het desbetreffende stuk opgeduikeld: wij hebben regelgeving
op het terrein van ambtsmisdrijven. Waar wij echter geen regelgeving voor
hebben en wat ook moeilijk in regelgeving te vatten is, omdat het raakt aan
het democratische proces, is de benoembaarheid en het eventuele ontslag. De
kern van het verschil tussen de Antillen, Aruba en Nederland is dat het hier
tussen de politieke oren zit en dat ons politieke systeem zodanig preventief
en correctief werkt, dat dit voorkomen dan wel politiek gecorrigeerd wordt,
terwijl dat op de eilanden veel minder het geval is. Dus je moet niet de illusie
hebben dat je alles in wet- en regelgeving kunt regelen. Het is een kwestie
van politieke cultuur en dat is tegelijkertijd de reden waarom ik somberder
ben over de voortgang dan sommige anderen.De heer Brinkman (PVV): De heer Remkes zegt
dat de PVV zwaardere eisen stelt aan de integriteit van politici op de Antillen
dan aan die van politici in Nederland.De heer Remkes (VVD): Dat heb ik niet gezegd.
Ik wil niet dat er een beeld gecreëerd wordt dat niets met de werkelijkheid
te maken heeft.De heer Brinkman (PVV): Ik wilde zeggen dat
de heer Remkes daaraan zijn eigen invulling geeft en dat hij mij bevestigt
waarom ik dat zo graag zou willen. Is de heer Remkes het met mij eens dat
ik die zwaardere eisen stel?De heer Remkes (VVD): Ik ben het ermee eens
dat op dit ogenblik op de eilanden bepaalde dingen niet kloppen. Bijvoorbeeld
de herbenoeming van die gedeputeerde van een paar weken geleden. Dat had ook
naar mijn opvatting nooit mogen gebeuren. Mijn stelling is dat je het nooit
sluitend in regelgeving kunt vatten. Wij hebben dat in onze eigen regelgeving
ook niet geregeld. Het is namelijk ook een kwestie van politieke cultuur die
in Nederland anders is dan daar. Ik ben daar somber over en ik ben ook bereid
om daar conclusies aan te verbinden over de voortgang van dat verbeterproces.
Maar ik wil natuurlijk niet de suggestie wekken dat er bij de VVD-fractie
andere beelden bestaan over de integriteit van bestuur, integendeel.Dan het tweede thema waar ik het over wil hebben, waarbij ik aansluit
bij mijn collega Van Raak. Ik heb met belangstelling de brief van de staatssecretaris
van 26 september gelezen betreffende juridische keuzes regelgeving BES.
Op pagina vier staat dat de regelgeving geleidelijk zal worden ingevoerd.
Verder blijkt uit de brief dat nog onduidelijk is wat het tempo van invoering
zal zijn bij de vervanging van eilandregelgeving door nationale regelgeving.
In de samenvatting staat dat de regelgeving vooralsnog niet van toepassing
wordt op de drie eilanden en dat delegatie een tijdelijk karakter kan hebben.
Ik kan mij wat dat betreft aansluiten bij mijn collega Van Raak die sprak
van een openeinderegeling. Ik wil voor het voortgangsoverleg dat wij in december
hebben een veel duidelijker spoorboekje over wat er staat te gebeuren en wanneer
dat gebeurt, zodat wij een eindperspectief hebben. Dat zicht heeft de Kamer
nodig om tot uiteindelijke oordeelsvorming te komen. Daar speelt ook de voorlichting
van de Raad van State een rol bij, waarin staat dat het primaat van de wetgeving
in stand moet blijven. Dat vind ik een belangrijk punt. Ik zie wel dat er
in de overgangsperiode een concessie gedaan moet kunnen worden, maar dan wil
ik wel weten wat de termijn is die daarvoor staat.Mij is opgevallen dat er in een aantal opzichten sprake is van een stevige
vertraging. De Isla-raffinaderij is daar een voorbeeld van. Ik vind het ernstig
dat de SEI-overeenkomsten vertraging oplopen. Laat ik een pikant punt noemen,
waar wij nooit meer iets over hebben gehoord. In het slotakkoord is afgesproken
dat er sprake zou moeten zijn van prestatie-indicatoren voor de politie. Nu
heb ik inmiddels wel iets gezien over de organisatie, maar de staatssecretaris
heeft mij in het verleden gelijk gegeven dat dit wel het voertuig is maar
dat het er uiteindelijk om gaat welke concrete verbeteringen er komen. Graag
een reactie van de staatssecretaris.Tot slot wil ik het hebben over de brief van de staatssecretaris over
het Plant Hotel. Uit de persberichten kan worden opgemaakt dat de landen verheugd
zijn en dat de staatssecretaris blij is: «Biba MEP». Laat er geen
misverstand over bestaan, ik heb liever een staatssecretaris die blij door
het leven gaat dan een staatssecretaris die als treurwilgje door het leven
gaat. Daar zit ik niet op te wachten. Ik wijs erop dat wij in de aanloop naar
juni/juli vorig jaar een vrij grote concessiebereidheid hadden. Dat was wat
mij betreft eigenlijk wel de grens. Tot mijn verbazing moet ik constateren
dat de huidige deal daar nu in een aantal opzichten van afwijkt. Ten eerste
betalen wij meer en krijgen wij minder terug. Ten tweede vind ik het ernstig
dat de voorwaarde bij de deal in 2000, het betalen van de schuldsaneringsmiddelen
voor er in 2009 sprake is van een sluitende begroting, is komen te vervallen.
Ik ga daar niet mee akkoord. Ik kom daar vanavond op terug. Het is natuurlijk
een schandaal dat Aruba bewust heeft gewacht met het betalen van bijdragen
voor de kustwacht en dat wij dat nu op ons brood krijgen. Ik weet wel hoe
het komt. Deze staatssecretaris is gewoon gechanteerd. Men heeft
de medewerking van Aruba aan het proces van statuutswijziging en staatkundige
hervorming gewoon gekocht. Natuurlijk wordt er nu beweerd dat dit gescheiden
is, maar dat is volgens mij de politieke werkelijkheid. Ik ben daar in hoge
mate ontevreden over. De wijze van opereren staat mij totaal niet aan. Het
gaat om 108 mln., dus om meer dan € 1 000 per Arubaan en dat
terwijl Aruba een BBP per hoofd van de bevolking heeft dat vergelijkbaar is
met Spanje, ongeveer€20 000. Er is geen enkele aanleiding om dit
soort cadeautjes weg te geven. Het is gewoon het belonen van slecht gedrag.
Ik zal de Kamer vanavond op dat punt om een uitspraak vragen. Ik vind dat
de Kamer bereid moet zijn om de staatssecretaris een beetje te helpen. Wij
zijn vriendelijk.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het is een
beetje «deal or no deal». Ik wil van de heer Remkes weten of geen
enkel bedrag voor hem bespreekbaar is. Er zijn eerder afspraken gemaakt tussen
Nederland en Aruba waarbij het ging om 75 mln. dollar. Dat bedrag is opgehoogd.
Is ook het bedrag van 75 mln. dollar voor hem onbespreekbaar?De heer Remkes (VVD): Ik heb daar vorig jaar
geen protest tegen aangetekend, omdat ik begrijp dat er op een gegeven ogenblik
een probleem opgelost moet worden. Vorig jaar is er bij de begrotingsbehandeling
ook over gesproken. Ik herinner mij dat nog heel goed, want de Arubaanse premier
Oduber had ermee gedreigd om uit het Koninkrijk te stappen. Toen heb ik bij
de begrotingsbehandeling gezegd: veel succes, want het bedrag staat op een
Nederlandse rekening. Als ik dat niet had gewild, had ik toen dat punt moeten
maken. Dat heb ik niet gedaan in de veronderstelling dat wij er langs die
lijn ook uit zouden komen. Dat is de reden waarom ik mij des te meer gestoord
heb aan het verhaal dat nu op tafel ligt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dan is het
mij helder: die 75 mln. dollar is niet het punt, maar wel de ophoging.De heer Leerdam (PvdA): Voorzitter. Afgelopen
september hebben wij de voorlichting van de Raad van State mogen ontvangen.
De PvdA-fractie heeft met instemming kennisgenomen van deze voorlichting.
Sterker nog, wij waren er verheugd over. Wij lazen frisse, heldere analyses
met zeer interessante suggesties. Daarom vragen wij om een uitgebreide schriftelijke
inhoudelijke reactie van de staatssecretaris waarin zij ingaat op de mogelijkheden
die de Raad van State noemt, met een gemotiveerde afweging, vóór
15 december. Wat de staatkundige vernieuwing betreft blijft de onderliggende
kwestie de spanning tussen snelheid en kwaliteit. De fractie van de PvdA gaat
voor kwaliteit en ziet dat haar mening gedeeld wordt door de Raad van State.Wij hebben voorwaarden gesteld aan de schuldsanering, zoals financieel
goed bestuur. De rapportage meldt dat de samenwerking tussen het College financieel
toezicht en de BES-eilanden niet optimaal is. Wij zijn zeer bezorgd over de
constateringen van het CFT, met name over het gebrek aan recente financiële
gegevens – de cijfers dateren uit 2004 – en het feit dat er geen
overeenstemming is over het gewenste voorzieningenniveau en de bijbehorende
taakverdeling. Een ander punt van zorg betreft de schulden van na 2005, de
nieuw opgedane schulden waarover nog geen afspraken zijn gemaakt. De PvdA-fractie
vindt het belangrijk dat er in ieder geval zo spoedig mogelijk duidelijkheid
komt omtrent het gewenste voorzieningenniveau en de taakverdeling tussen de
BES-eilanden en Nederland.Onlangs heb ik Kamervragen gesteld over de zorgwekkende financiële
situatie van Curoil. Ik heb nog geen antwoorden gezien. Wanneer mag ik die
antwoorden tegemoet zien? Mede gezien deze situatie vraag ik de staatssecretaris
of Nederland wel uitkomt met het gereserveerde geld voor de schuldsanering.
Of blijkt het gat op het moment suprême nog veel groter? Zoals het er
nu naar uitziet, kan dat goed het geval zijn. Pakken wij elke rekening op,
ongeacht het bedrag? De consequenties van het niet betalen zijn dramatisch.
Nog belangrijker is de vraag of het huidige financiële toezicht wel stevig
genoeg is. Wat is de rol van het CFT in dezen? Wie heeft er zicht op de financiële
stand van zaken bij overheidsorganisaties en hoe voorkomen wij een herhaling?Voor een consistent en samenhangend Koninkrijk is samenwerking van essentieel
belang. Ook de Raad van State wijst hierop. De PvdA-fractie wil een netwerk
van collega-professionals, van vakgenoten zoals schoolhoofden, huisartsen,
verpleegkundigen of politiemensen. Maak gebruik van mensen met beleidsuitvoering
op vergelijkbare schaal. Overigens zijn uitwisselingen tussen Nederlandse
en Antilliaanse politie ten behoeve van Antilliaanse criminele jongeren wederzijds
als zeer vruchtbaar ervaren. Wat vindt de staatssecretaris van deze uitwisselingsgedachte
op uitvoeringsniveau?Ik sluit mij aan bij wat mijn collega Remkes heeft gezegd over de Isla-raffinaderij.
Wat het Plant Hotel op Aruba betreft betreuren wij het dat het proces is verstoord
en dat de Nederlandse overheid in een vervelende, beklemmende situatie is
geplaatst. Wij vinden dat iets dergelijks binnen het Koninkrijk absoluut niet
kan. Zij hebben de staatssecretaris in een zeer moeilijk pakket gebracht.
Op die manier hebben zij het proces van de ontmanteling van de Nederlandse
Antillen verstoord.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik heb een
vraag over een andere beklemmende situatie, de Isla-raffinaderij. De heer
Leerdam zegt dat hij zich aansluit bij de heer Remkes. Er worden hier al jarenlang
grote woorden over de raffinaderij gesproken, maar er wordt geen enkele consequentie
aan verbonden. Dus ik zou graag van de heer Leerdam willen weten hoeveel geduld
hij heeft. Denkt hij dat daar ooit aan de milieunormen wordt voldaan?De heer Leerdam (PvdA): Ik heb vandaag in
de plenaire zaal moeten constateren dat mevrouw Van Gent geen duidelijk en
doortastend plan heeft voor de Isla-raffinaderij. Wat moet er met de mensen
gebeuren als de raffinaderij wordt gesloten? De heer Van Raak heeft duidelijk
aangegeven dat hij eerst het antwoord van de staatssecretaris wil afwachten
over het proces. Ik ben het niet met mevrouw Van Gent eens dat er alleen maar
grote woorden zijn gesproken. Wij hebben ook moties ingediend. Wij hebben
heel duidelijk gezegd dat wij ons zorgen maken. Het is niet de eerste keer
dat wij ons over dit onderwerp hebben uitgesproken, maar het is ook in het
belang van de mensen daar dat het proces zorgvuldig verloopt. Het is te gemakkelijk
om hier te roepen: sluit die tent en dan zien wij wel verder. Zo is het niet.
Ik vind het te goedkoop, sorry. Dat doen wij niet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik vind dat
ik wel een duidelijk en doortastend plan heb. Ik heb vanochtend gezegd dat
ik een streep trek, tot hier en niet verder. Wij praten hier niet pas een
jaar over, wij praten er al meer dan tien jaar over. Op een gegeven moment
is de grens bereikt. Ik heb aangegeven dat een goed werkgelegenheidsplan daar
onderdeel van is. Ik wil van de heer Leerdam weten of hij zich daarbij neerlegt
of dat hij vindt dat de staatssecretaris meer mogelijkheden moet hebben om
de druk te laten toenemen, zodat er niet langer gesjoemeld wordt en met levens
wordt gespeeld op Curaçao.De heer Leerdam (PvdA): Mevrouw Van Gent zegt
steeds dat er doden vallen, maar er is een rapport uitgebracht waaruit blijkt
dat de informatie waar zij mee komt niet geheel op waarheid berust. De milieunormen
gelden niet alleen voor de Isla-raffinaderij. Daarom vinden wij het goed dat de staatssecretaris in samenwerking met de regering met een plan
komt. Ondertussen moeten wij erover nadenken wat er dan moet gebeuren. Voor
ons staat sluiting niet bovenaan het lijstje. Dat is niet aan de orde.De heer Van Raak (SP): De heer Leerdam wekte
de suggestie dat ik het antwoord van de staatssecretaris wil afwachten voordat
ik tot iets besluit. Dat is geenszins het geval. In 2003, toen de SP daar
onderzoek ging doen, bleek dat bijvoorbeeld de capaciteit van de milieudienst
tekortschoot. Wij hebben er altijd op aangedrongen om dat te verbeteren. Wat
blijkt nu? De capaciteit van de milieudienst schiet tekort. Wij zijn wat dat
betreft helemaal niets opgeschoten. Wij hebben in 2004 moties ingediend, wij
hebben dat vorig jaar gedaan en wij zullen dat dit jaar opnieuw doen, ervan
uitgaande dat er dit jaar wel steun komt. Het plan is heel eenvoudig. De staatssecretaris
neemt het initiatief. Zij gaat de regie voeren en het probleem oplossen, hopelijk
met een beroep op de waarborgfunctie voor deugdelijkheid van bestuur. Dan
komt er een plan voor een schone olieraffinaderij of het stinkding gaat sluiten.
Het is wel waar dat er veel doden in de volkswijken van Willemstad vallen –
daar heb ik geen onderzoek voor nodig – die onder de rook van de raffinaderij
liggen. De Isla-raffinaderij is een giftige bom. Of wij maken er de mooiste
raffinaderij van het Caribisch gebied van of de zaak gaat dicht. Ik zeg dit
ter aanvulling, omdat ik niet wil dat de indruk ontstaat dat ik alleen maar
de antwoorden van de staatssecretaris afwacht, hoewel ik wel erg hoopvol ben.De voorzitter: Dit is geen vraag, dus komt
er ook geen antwoord.De heer Leerdam (PvdA): Mag ik niet reageren?De voorzitter: Nee, want het was geen vraag.De heer Leerdam (PvdA): Ik wilde even zeggen
dat er wel een plan ligt. Volgens mij hebben de regering van Curaçao
en de minister-president van de Antillen aangegeven dat zij met een plan bezig
zijn. Zeker na de motie die wij vorig jaar hebben ingediend, is de staatssecretaris
wel degelijk aan de slag gegaan. Zij is met heel veel voorstellen gekomen
en zij heeft middelen beschikbaar gesteld om de zaak op het spoor te krijgen.
Natuurlijk, wij zijn absoluut voor een schone raffinaderij.De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. Ik
wijs erop dat met het groeien van de agenda de beschikbare vergadertijd is
ingeperkt. Daar heb ik grote moeite mee, maar ik zal mijn best doen om toch
tot een samenhangend betoog te komen. Laat ik dan maar onderaan de agenda
beginnen, namelijk bij de brief over de verdeling van de opbrengst van de
verkoop van het Plant Hotel. Ik zou graag van de staatssecretaris, na alle
zware woorden die door anderen gebruikt zijn, willen horen hoe het proces
precies verlopen is. Wij spraken over 75 mln. dollar. Dat was een mooi uitgangspunt.
Ik zie nu ineens totaal andere bedragen verschijnen. Ik zou graag willen weten
wat dat precies betekent. Wat moet ik verstaan onder het schenken van geld,
ook als geen begrotingsevenwicht bereikt is? Dat is toch in strijd met alle
afspraken? Graag krijg ik een toelichting op dat punt.Ook krijg ik graag een toelichting op een ander punt uit de brief. Er
staat het volgende: afgesproken is dat het resterende bedrag van 98,2 mln.
door Aruba uitsluitend zal worden aangewend voor investeringen en schuldsanering.
Hoe gaat de staatssecretaris dat controleren? In een volgende zin staat dat
er een halfjaarlijkse financiële rapportage aan de Rijksministerraad
zal plaatsvinden. Bestaan dergelijke afspraken al over andere projecten en
bestedingen van middelen? Zo ja, worden die dan nagekomen? Praat de staatssecretaris
daar regelmatig over? Zo nee, waarom niet en wat doet zij eraan? Is deze afspraak
een loze letter of wordt daar echt inhoud aan gegeven? Ik wil
de zekerheid en het vertrouwen hebben dat er op een adequate manier omgegaan
wordt met gemaakte afspraken over het aanwenden van geld, waarbij zelfs de
toezegging is gedaan dat er regelmatig geëvalueerd wordt. Om welke investeringen
gaat het? Gaat het om pretparken of om het verharden van de bestrating?De stuurgroep heeft eind september vergaderd. Vorige week hebben wij de
brief daarover gekregen. Uit de daaraan voorafgaande brief sprak alleen maar
somberheid. Uit de brief van eind september moet ik de conclusie trekken dat
alle problemen zijn opgelost. Wij zijn tevreden, gelukkig en blij en alle
somberheid is weg. Op 15 december wordt een conferentie gehouden. Ik
heb vanochtend gevraagd wat er dan op tafel ligt. Daar krijgen wij vanavond
wel antwoord op. Wat is de concrete doelstelling van deze conferentie? Bij
welk resultaat kan gesproken worden van een succesvolle bijeenkomst?In de brief van 28 augustus jongstleden over het verslag van de politieke
stuurgroep van 9 juli wordt de Nederlandse inzet gegeven voor het tot
stand komen van de consensusrijkswet Politie. Is deze inzet gerealiseerd in
de jongste afspraak? Wij hebben een set stukken gekregen met een toelichting
op alle afspraken. Ik neem op dit ogenblik niet meer dan kennis van deze stukken
om de doodeenvoudige reden dat ik de uitwerking en de vertaling ervan wil
zien alvorens tot een oordeel te komen.Met belangstelling heb ik de eerste rapportage gelezen van het College
financieel toezicht. Daar staat een belangwekkende zin in: het is belangrijk
dat de eilandgebieden in de toekomst zelf zorg dragen voor deugdelijke overheidsfinanciën.
De BES-eilanden blijven – zie de opmerking van de Raad van State ter
zake – een bijzondere positie houden, maar het zijn geen bijzondere
gemeenten. Dat laat onverlet dat lagere overheden, zoals provincies, gemeenten,
maar ook openbare lichamen, zelf zorg dragen voor een deugdelijk financieel
beleid. Zij zijn echter niet vrij van betrokkenheid van een naaste of hogere
overheid. Verantwoording, toezicht en soms zelfs sanering komen ook in Nederland
voor. Dat is helemaal geen vreemde situatie. Het zal ook hier aankomen op –
opnieuw de Raad van State citerend – wederzijds vertrouwen en concentratie
op een concrete oplossing van problemen. Het CFT merkt in zijn eerste rapportage
op dat er snel duidelijkheid dient te komen over enkele punten. Opvallend
genoeg noemt de Raad van State deze ook. De drie punten die de Raad van State
in de rapportage noemt, en die ook het CFT gebruikt, betreffen de wijze van
omgaan met de schulden die na 31 december 2005 zijn ontstaan. Daar moet
duidelijkheid over komen. Eveneens moet er duidelijkheid komen over de financiering
van de tijdelijke tekortreeks en over het vraagstuk van het voorzieningenniveau.
Die duidelijkheid is van belang voor zowel de begrotingsuitvoering 2008 als
voor de begrotingsvoorbereiding 2009. De vraag is dan wanneer die duidelijkheid
ontstaat. Daarnaast stelt het CFT dat het noodzakelijk is te komen tot verbetering
van de interdepartementale en interinsulaire afstemming. Nederland en de drie
BES-eilanden moeten komen tot een betere afstemming en betere samenwerkingsmogelijkheden.
Wat gebeurt er nu precies met deze aanbeveling?Goede samenwerking tussen het CFT en de eilanden leidt tot snelle besluitvorming,
zo blijkt uit de snelle goedkeuring van de begrotingen voor de verschillende
eilanden voor 2008. Door goede samenwerking kun je bij wijze van spreken de
dag na vaststelling de goedkeuring al hebben. Dat is goed voor de versterking
van het vertrouwen. De relevante informatie moet dan wel actueel zijn. Een
voorbeeld is het niet beschikken over actuele jaarrekeningen of het ontbreken
van de adequate registratie van de begrotingsuitputting 2008. Ligt de oplossing
voor dit probleem volledig op het bord van de eilanden of kan er ook door
Nederland iets aan gedaan worden? Graag hoor ik hoe de maatregel uitwerkt
die genomen is in het kader van de rijksministerraad voor het gedeeltelijk
onder toezicht stellen van Bonaire. Een zwaardere vorm is mogelijk.
Wanneer wordt die zwaardere vorm toegepast?De informatievoorziening blijft een probleem. Wat wordt daar concreet
aan gedaan? Er wordt geen voortgang gemaakt met het realiseren van een nieuw
financieel systeem. In januari 2008 is toegezegd dat een en ander snel geregeld
zal zijn. Kennelijk is dat eind mei – zie het eerste verslag van het
CFT – nog steeds niet het geval. Het gaat om informatievoorziening in
het kader van het financieel beleid. Hoe staat het daarmee?Ik heb een tweetal opmerkingen over het rapport van de Raad van State.
In de eerste plaats over de voorlichting over de mogelijkheden tot versnelling
van het transitieproces naar de nieuwe staatkundige verhoudingen. In de aanbiedingsbrief
bij het pakket van de Raad van State kondigt de staatssecretaris een overleg
aan met de minister-president van de Nederlandse Antillen over een gezamenlijk
standpunt en het bevorderen van voortgang in het proces. Ons ontbeert een
goede vooruitblik op de stappen die genomen moeten worden. Ik sluit mij wat
dat betreft aan bij de opmerkingen van de heer Remkes.Ik kom tot de conclusie dat wederzijds vertrouwen en concentratie op concrete
oplossingen van problemen randvoorwaarden zijn voor het welslagen van de voorstellen
die de Raad van State doet. Ik ben heel benieuwd hoe de staatssecretaris daar
invulling aan gaat geven. In het bijzonder ben ik benieuwd hoe de staatssecretaris
aankijkt tegen de positie van de gouverneur, die tijdelijk wordt belast met
taken die nog niet aan democratisch gelegitimeerde organen zijn overdragen.
Ik ben daarin geïnteresseerd omdat ik daarover grote twijfel heb. Dat
wil ik hier gezegd hebben, opdat ik straks niet te horen krijg dat ik nu ineens
de spelregels aan het veranderen ben. Dat is niet het geval. Ik heb grote
twijfels die ik op enig moment zal moeten vertalen in actie. Ik hoor echter
graag eerst de visie van de staatssecretaris hierop.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter.
In de halfjaarrapportage legt het CFT nauwgezet verantwoording af over zijn
werkzaamheden over het eerste halfjaar van zijn bestaan. Dat is goed. Het
belangrijkste wat gesignaleerd wordt, is dat er nog steeds geen duidelijkheid
bestaat over de schuldsanering. Zoals bekend neemt Nederland de schuldenlast
over tot 31 december 2005, maar daar zitten wat prangende haken en ogen
aan. Wat te doen bijvoorbeeld met de rente- en aflossingsverplichtingen? Over
de schulden van 2006 en 2007 moet ook nog een besluit worden genomen.De heer Remkes (VVD): U hebt kennelijk de
begroting niet gelezen, maar inmiddels is het besluit genomen dat deze overgenomen
zijn.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): U hebt gelijk.De heer Remkes (VVD): Alleen voor de BES-eilanden,
maar daar gaat dit over.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Neemt u mij
niet kwalijk, u hebt gelijk. Dit is een foutje van mijn kant, ik geef het
meteen toe. Zo ben ik dan ook wel weer.Voorzitter. Het CFT stelt vast dat de begrotingen voor de komende jaren
als gevolg van de afnemende tekortreeks steeds krapper worden, zeker wanneer
daarbinnen ook de schulden moeten worden opvangen. Op pagina 12 van de rapportage
staat dat niet alles is opgelost. Daar krijg ik graag nadere opheldering over.Wij hebben een brief gekregen over de consensusrijkswet Politie. De brief
gaat hoofdzakelijk over de overeenkomst tussen Nederland, Curaçao en
Sint Maarten en de BES-eilanden over de politieorganisatie. De Nederlandse
inzet is helder en toe te juichen. Er moet kwalitatief goede politiezorg
geboden kunnen worden en de korpsen moeten goed kunnen samenwerken. Dat is
een mooie inzet, maar het komt aan op de uitvoering. In Nederland kampt de
politie al jarenlang met een chronische onderbezetting. Hoe zit het met het
integriteitsbeleid? Krijgen wij in de nabije toekomst dezelfde onwaardige
discussies zoals afgelopen week over de kosten van het opsporingsonderzoek
in de zaak-Marlies van der Kouwe? Ik vond het een heel pijnlijk debat. Graag
een reactie van de staatssecretaris hierop.De streefdatum voor de staatkundige hervormingsprocessen is december 2010.
De bijgevoegde rapportage gaat nog uit van een officiële bekrachtiging
van de afspraken tot nu toe tijdens de rondetafelconferentie van december
aanstaande. Graag krijg ik de bevestiging van de staatssecretaris dat het
ernaar uitziet dat de rondetafelconferentie succesvol zal verlopen. Mede gezien
het debat van vanmorgen over Sint Maarten, het go/no-go, en alle berichten
daarover lijkt dit mij een prangend punt. Een pijnpunt lijkt ook nog steeds
het operationele toezicht op de financiën te zijn. Dat is vooral voor
de Antillen nu juist de essentiële voorwaarde om een nieuwe start te
kunnen maken. De schuldsanering blijft daarmee onuitgevoerd.De Raad van State signaleert dat de vraag naar de wenselijke minimumvoorzieningenniveaus
na de staatkundige herstructurering zeer actueel zal zijn. Anders gezegd:
tegengegaan moet worden dat er te grote verschillen zullen ontstaan tussen
Nederland en de eilanden over bijvoorbeeld sociale zekerheid, onderwijs, volksgezondheid,
volkshuisvesting en economische ontwikkeling. Dat kan nog wel eens een heel
ingrijpende consequentie hebben voor het takenpakket van de eilanden, met
alle budgetproblemen van dien. Hoe wordt daarmee omgegaan?Na de overgang naar de nieuwe verhoudingen zal de Nederlandse regelgeving
geleidelijk aan ingevoerd worden. De staatssecretaris richt zich vooral op
het beschrijven van de formele processen hierin. Daar koopt de Tweede Kamer,
en belangrijker de Antilliaanse burger, te weinig voor. Op welke belangrijke
onderwerpen zoals sociale zekerheid, milieubescherming en dergelijke zullen
Nederlandse regels van toepassing zijn? Hoe ziet die geleidelijke overgang
er nu precies uit?Ik kan niet terugvinden wat de staatssecretaris precies vindt van het
voorstel van de Raad van State om de gouverneur een belangrijke rol te geven
in het transitieproces. Wat wordt er nu precies gedelegeerd aan de gouverneur
en hoe wordt het democratisch manco van deze bestuurder opgevangen?Het conflict met Aruba over de verdeling van de opbrengsten uit de verkoop
van het Plant Hotel is «opgelost». De verkoop leverde 237 mln.
op. Aanvankelijk wilde Nederland niet meer dan 75 mln. dollar betalen, terwijl
Aruba 150 mln. dollar eiste. Nu is overeengekomen dat Aruba 108,8 mln. krijgt,
waarvan 87,5 mln. uit de opbrengst van het hotel. Dat lijkt mij voor Aruba
een fantastische deal. Het argument van de staatssecretaris hierbij is dat
Aruba op eigen kracht heel erg veel heeft gedaan, terwijl Nederland in de
afgelopen tijd weinig heeft hoeven bijspringen. Ik vind dit geen ijzersterk
argument. Hoezeer ik Aruba vele miljoenen toewens – en zeker de bevolking
van Aruba – is het toch maar de vraag of deze overeenkomst de toets
der kritiek kan doorstaan. Feitelijk beschouwd gaat het hier om een privaatrechtelijke
aangelegenheid. Overheden die participeren in ondernemingen vallen onder het
burgerlijk recht. Het lijkt mij dan logisch om vrij eenvoudig marktconforme
verdelingen te hanteren als er geld te verdelen is. Je kijkt naar de oorspronkelijke
participaties, eventueel gecorrigeerd met latere investeringsbedragen. Nu
vraag ik mij af hoe de uiteindelijke overeenkomst zich verhoudt tot deze marktbenadering.
Verder vind ik het oneigenlijk om zo’n «civiel dingetje»
te combineren met de afspraken over het staatkundig hervormingsproces, over
de schuldsanering. Je zou bijna moeten concluderen dat met zakken met geld
alles vloeibaar wordt gemaakt. De heer Remkes gebruikte het woord
chantage. Ik moet zeggen dat ik er ook geen fris gevoel aan over heb gehouden.Tot slot heb ik opmerkingen over de pensioenregelingen en de vergoedingen
van bestuurders. Ik heb al eerder opheldering gevraagd over deze situatie.
Is het mogelijk om de pensioenregelingen, vergoedingen en dergelijke, die
onderdeel uitmaken van de onderhandelingen, te relateren aan Nederlandse verhoudingen?
Een wethouder van een kleine gemeente krijgt bijvoorbeeld minder dan een wethouder
van een grote gemeente. Kan de staatssecretaris daarop ingaan? In mijn ogen
moet er geen sprake zijn van stapeling van allerlei voorzieningen als het
gaat om pensioenregelingen en vergoedingen van bestuurders op de eilanden,
maar veel meer om sanering.Antwoord van de staatssecretarisStaatssecretaris Bijleveld-Schouten: Voorzitter.
Bepaalde zaken die in dit algemeen overleg aan de orde zijn gesteld zal ik
vanavond in het plenaire debat behandelen, omdat het begrotingszaken betreffen.
Zo zal ik vanavond ingaan op de Isla-raffinaderij. Ik wil in deze vergadering
vooral ingaan op wat er is afgesproken en op de voortgang van het staatkundig
traject. De Kamer kan mij houden aan wat er in het slotakkoord staat. Tot
op heden ben ik daar nog nooit een centimeter van afgeweken. De Kamer heeft
dat ook gesteund en daarbij benadrukt dat zekerheid en zorgvuldigheid soms
voor snelheid gaan. Dat is ook de houding die Nederland inneemt in de onderhandelingen.
Voorts houden wij ons niet bezig met staatkunde omdat wij het zo leuk vinden,
maar omdat wij de situatie willen verbeteren voor de bevolking. Ik zeg dat
ook altijd op de Antillen. Als er een ding is dat wij hebben vastgesteld in
de afgelopen jaren, dan is het wel dat de landstructuur van de Nederlandse
Antillen niet werkt. Om die reden willen wij de landslaag opheffen. Dat is
een ingewikkeld proces. Wij hebben dat nog nooit eerder gedaan. Daarbij lopen
wij tegen allerlei vragen aan: hoe zien wij de ontmanteling, hoe gaat het
met de overdracht, wat moet er allemaal worden geregeld, welke zekerheden
moet je borgen, enzovoorts.Ik ga over op het beantwoorden van de vragen. De heer Van Raak en mevrouw
Van Gent hebben gevraagd naar de geleidelijke overgang naar de nieuwe staatsrechtelijke
positie van de BES-eilanden. Zij willen weten of ik daar een planning voor
heb. Natuurlijk is er een planning. De Kamer heeft in brede zin gezegd dat
er voortgang moet worden gemaakt. Het land Nederlandse Antillen bestaat nog,
maar geleidelijk gaan wij taken overnemen. Wij hebben plannen laten maken
door de verschillende ministeries. Daarvoor is geld gereserveerd op de begroting.
Ik kom daarop vanavond terug naar aanleiding van de vragen die de heer Remkes
daarover heeft gesteld. Onze planning is afgestemd op wat de ministeries aankunnen.
Wij hebben met de BES-eilanden afgesproken dat de vier of vijf prioritaire
terreinen die de Kamer vanmorgen heeft genoemd, de hoofdaccenten zijn voor
de komende tijd. Met de BES-bestuurders zijn wij het volstrekt eens dat wij
eerst aan die terreinen beginnen en dat wij dan verder gaan. In de voortgangsrapportage
houd ik de Kamer op de hoogte van wat wij doen. Ik kan naar aanleiding van
de verzoeken van de heren Remkes, Van Raak en Van Bochove bezien of wij de
stappen die wij zetten specifieker kunnen aangeven in de voortgangsrapportage,
ook als het gaat om het wetgevingsproces. Op de website van het ministerie
van Binnenlandse Zaken wordt een consultatie gehouden over de verschillende
wetten: de WolBES, de Wet financiële verhoudingen en de Kieswet. Ook
houden wij een fysieke consultatie op de eilanden over deze wetten. De Kamer
weet dus welke stappen op dit punt worden gezet.De heer Van Raak (SP): Ik wil de staatssecretaris
laten delen in mijn angst voor hoe het niet moet. Straks hebben wij een overeenkomst,
hebben wij wetten gemaakt en beginnen met een overgangsperiode.
Ik ben bang dat die overgangsperiode een voortzetting wordt van de onderhandelingen.
Ik zie namelijk geen planning. De staatssecretaris zegt dat die er wel is.
Ik vraag haar om deze planning op papier te zetten en deze aan de Kamer te
geven. Overigens vraag ik mij af waarom dit niet is gebeurd, als deze planning
er wel is. De staatssecretaris stelt: «Van lieverlee moeten de wetten
zoveel mogelijk in overeenstemming worden gebracht met die in Nederland.»
Ik vraag dan: wat is «van lieverlee»? Kan de staatssecretaris
nu verzekeren dat het overgangsproces niet gewoon de voortgang wordt van het
onderhandelingsproces?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat is
een aparte vraag. Nu gaat het over de planning van de gefaseerde overgang.
De wetgeving is een tweede punt. Het gaat nu over de praktische uitvoering,
zoals wij dat ook hebben afgesproken. Deze wordt momenteel in overleg met
de BES-eilanden en de verschillende departementen opgesteld. Daarover worden
regelmatig BES-weken gehouden. Na afloop van een BES-week stel ik de Kamer
consequent op de hoogte van de stappen die zijn gezet. De Kamer krijgt ook
altijd het verslag van wat daar is besproken. Dat is conform de voorlichting
van de Raad van State over de BES. Er zijn twee adviezen. Het advies over
de BES-eilanden nemen wij vrij nauwgezet over. Wij voeren uit wat daarin staat.
Voor de gefaseerde planning die wij hebben gemaakt voor een geleidelijke invoering
van een aantal zaken, hebben wij in de derde week van november een BES-week
waarin wij met de bestuurders overleg plegen. Het gaat daarbij om praktische
zaken die zijn gericht op de uitvoering: de overname van taken van het land
dat op dit moment nog bestaat. Daarna komt de wetgeving aan de orde. Deze
moet worden behandeld door de Kamer. Er is inmiddels dus een geleidelijke
overgang van taken afgesproken.De heer Van Raak (SP): Mijn vraag was of er
ook een planning is als wij straks de overgangsperiode ingaan, waarin «van
lieverlee» zoveel mogelijk wetten en regels in overeenstemming worden
gebracht met de Nederlandse wet. Als deze planning er inderdaad is, kunnen
wij die dan krijgen? De uitvoering wordt namelijk belangrijk, omdat het daarbij
om de vraag gaat welke regels er wel en welke er niet worden doorgevoerd.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Wij gaan
eerst de structuur maken met de WolBES enz. Die wetgeving moet eerst worden
vastgesteld, omdat de organisatie van die openbare lichamen eerst moet worden
geregeld. Verder is wet- en regelgeving niet altijd nodig om zaken over te
nemen. Over onderwijs hebben wij bijvoorbeeld concrete afspraken gemaakt.
In de afgelopen tijd hebben wij bekeken of wij met het ministerie van Onderwijs
de asbestproblematiek in de schoolgebouwen kunnen aanpakken. Een van de eerste
dingen die wij gaan doen is het fysiek op peil brengen van de schoolgebouwen.
Dat is iets concreets. Daarvoor is niet altijd wetgeving nodig. Wij moeten
dus onderscheid maken tussen wat wij praktisch gaan doen, waarvoor dus niet
altijd wetgeving nodig is, en wetgeving. Daarna komt pas de fase van het «van
lieverlee», die ook in de brief wordt genoemd: van lieverlee gaat Nederland
wetgeving invoeren. Dat gebeurt na de overgang. Eerst gaan wij een aantal
noodzakelijke dingen regelen die nodig zijn om een basis te leggen: de WolBES,
de structuur, de financiële verhoudingen en een aantal andere dingen.
Op een aantal andere terreinen blijft de wetgeving van de Nederlandse Antillen
van kracht, totdat wij nieuwe wetgeving hebben gemaakt. Zo hebben wij dit
afgesproken en de Kamer weet dit. Er is bijvoorbeeld discussie over de vraag
die mevrouw Van Gent en de heer Van der Staaij hebben opgeworpen in het debat,
wanneer het Nederlands Burgerlijk Wetboek zal worden ingevoerd. Na de overgangsfase
zal hieraan worden gewerkt. Eerst gaan wij aan de wetgeving werken die absoluut
noodzakelijk is. Dat is de afspraak die daarover is gemaakt en
zo staat het ook in de afspraken in het slotakkoord.De heer Van Raak (SP): Horen de fiscale regelingen,
de belastingparadijzen, in de eerste fase of zal hier pas naderhand aan worden
gewerkt? Kan er een planning worden gegeven wanneer de belastingparadijzen,
die dan Nederlands grondgebied zijn, worden opgeheven?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: De heer
Van Raak had daarover een specifieke vraag. Wij gaan nu eerst de wet Financiële
Verhoudingen BES maken. Die gaat alleen over de verhouding tussen het Rijk
en de BES-eilanden. Dat is de wetgeving voor de gemeentefinanciën van
de BES-eilanden. Het ministerie van Financiën werkt nu aan het fiscale
stelsel. In de wetgeving hiervoor komen de vrijhandelszones aan de orde. De
staatssecretaris van Financiën is hiervoor verantwoordelijk. Momenteel
is hij hiermee aan het werk. Zijn werk moet zoveel mogelijk gelijk lopen met
het werk aan de wet Financiële Verhoudingen BES. Bij dat wetgevingsproces
wordt de Kamer betrokken, want dat is normale wetgeving waarbij de Kamer een
rol kan spelen door amendementen en moties in te dienen. Hierbij wordt dus
het normale wetgevingstraject gevolgd, waarin de Kamer haar eigen rol moet
spelen. In bredere zin bracht de heer Remkes dit vanmorgen in. Ik kan de Kamer
niet per maand iets zeggen over de precieze planning, maar de grove outline
staat in ieder geval op 15 december.De heer Remkes (VVD): Ik hoef geen planning
per maand te hebben. Ik begrijp dat sommige zaken niet bij wet geregeld worden.
Ik vind het prima dat de asbestsanering in scholen niet bij wet wordt geregeld.
Ik wil weten waar de staatssecretaris bij het aanpassingsproces van wetgeving
wil landen. Ik zie namelijk al voor mij dat de makkelijkste dingen eerst gebeuren,
zoals bijvoorbeeld de asbestsanering in het onderwijs. Ik denk dat niemand
daartegen is. Er is echter ook een aantal heel moeilijke discussiepunten.
Als totaalpakket wil ik weten, vóór het volgende voortgangsoverleg,
waar de staatssecretaris wil landen bij de behandeling van moeilijke onderwerpen
zoals bijvoorbeeld het homohuwelijk. Zo kunnen nog wel meer moeilijke onderwerpen
worden genoemd. Ik ga er niet mee akkoord om ja te zeggen tegen de gemakkelijke
onderwerpen en om de moeilijke onderwerpen ver achter de horizon te laten
verdwijnen. Er moet een invulling komen hoe dit geleidelijke proces zal plaatsvinden.
Wat mij betreft hoeft dit niet per maand, maar de staatssecretaris zou wel
haar inzet moeten aangeven op de verschillende onderwerpen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Een aantal
zaken is niet onderhandelbaar. Dat moet helder zijn. Vanmorgen spraken wij
over het homohuwelijk, euthanasie en abortus. Je kunt zeggen dat dit moeilijke
onderwerpen en dat wij daar later afspraken over zullen maken. Maar mij lijkt
niet dat dit onderhandelbare punten moeten zijn.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Mijn
collega van Justitie is daarbij betrokken. Het homohuwelijk is geregeld in
het Burgerlijk Wetboek. Wij hebben over vijf jaar een evaluatie voorzien van
het hele traject. Dit is niet het eerste onderwerp waaraan moet worden gewerkt.
Wij moeten voortdurend tot overeenstemming komen met de mensen op de BES-eilanden,
maar wij werken daar wel met elkaar naartoe. Het is echter niet het eerste
onderwerp. In de aanpassingswetgeving BES kan de Kamer al een aantal zaken
zien. Bij dit voorbeeld is het ministerie van Justitie betrokken, maar bij
de aanpassingswetgeving zijn eigenlijk alle departementen betrokken. Dat maakt
deel uit van de aanpassingswetgeving BES en van de invoeringswetgeving. In
grotere stappen kan ik laten zien waar wij naartoe werken. Ik heb echter steeds
gezegd dat wij eerst werken aan een aantal dingen die per se
moeten. Het gaat daarbij om de structuur: hoe gaan de eilanden eruitzien,
hoe worden de openbare lichamen gevormd. Vervolgens wordt geleidelijk de andere
wetgeving ingevoerd. Overigens hoeft niet alles te worden gerealiseerd. Wij
hebben niet voor niets gekozen voor een maatwerkoplossing voor een openbaar
lichaam op de eilanden. Wij hebben dit ook gedaan, omdat niet alles hetzelfde
hoeft te zijn als in Nederland. Bij de begrotingsbehandeling stelde de heer
Remkes bijvoorbeeld het punt sociale zekerheid aan de orde. Die hoeft niet
op het Nederlandse niveau te liggen.De heer Remkes (VVD): Ik kan de staatssecretaris
verzekeren, dat als zij met dat voorstel zou komen... Maar dat is dus ook
niet waarvoor ik pleit.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat begrijp
ik. Wij zullen successievelijk een aantal zaken invoeren. De mensen willen
zelf van een aantal zaken niet dat die op het Nederlandse niveau worden gebracht,
want dat zou een hele trek naar die kleine, kwetsbare eilanden tot gevolg
hebben. Een aantal andere dingen zal wel moeten. Daar moeten wij successievelijk
aan werken. Voor zover ik dat kan in overleg met mijn collega’s, zal
ik de Kamer daarvan een planning laten zien.Wij streven ernaar dat de aanpassingswetgeving BES er begin volgend jaar
komt. Al die onderwerpen komen dan successievelijk aan de orde. De Kamer kan
daarop dan haar invloed uitoefenen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Het gaat hierbij
een beetje om geven en nemen, maar sommige zaken zijn niet onderhandelbaar.
Sociale Zaken is een ander voorbeeld dan de voorbeelden die de heer Remkes
en ik noemden: het homohuwelijk, abortus en euthanasie. Die hebben betrekking
op het Burgerlijk Wetboek. Die punten mogen niet onderhandelbaar zijn. Als
daar helderheid over bestaat, kunnen deze onderwerpen nu gewoon worden geregeld.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Het lijkt
nu alsof wij met de BES-eilanden onderhandelen over deze punten, maar dat
is niet zo. In de aanpassingswet voor de BES-wetgeving, die er begin volgend
jaar komt, kan de Kamer zien wat er successievelijk aan de orde is. Daarbij
kan de Kamer haar eigen oordeel geven. Net zoals de heer Van Raak zijn inbreng
daarbij kan hebben over het fiscale stelsel, kan mevrouw Van Gent haar opvattingen
inbrengen over wat er eerst moet gebeuren en wat er later kan gebeuren. Het
is ook aan de Kamer om daar naar te kijken. Zo doen wij het dus.Er is ook gevraagd naar het punt van de commissaris van de BES-eilanden.
Wij zijn bezig om geleidelijk wetgeving rondom de BES in te voeren. De heer
Van Bochove vindt dat er betere afstemming moet komen tussen de verschillende
departementen in Nederland en op de Nederlandse Antillen zelf. Dat is één
van de redenen waarom er een commissaris komt voor de BES-eilanden. Aan de
Raad van State is advies gevraagd over de vraag hoe je op de BES-eilanden
tot een gefaseerde overgang kunt komen. In het advies staat dat de raad er
veel waarde aan hecht dat er een uitvoeringsfunctionaris komt die aan het
traject trekt en sjort. Ik vind de voorlichting van de Raad van State over
de BES-eilanden van belang. Wij volgen die voorlichting grotendeels op. Ik
ben er daarom verheugd over dat de heer Kamp vanaf 1 januari 2009,
dus nadat wij de grove outline hebben staan, de functie van commissaris voor
de BES-eilanden gaat vervullen. Vanaf 1 januari 2009 gaan wij werken
aan de gefaseerde overgang. De functie van commissaris staat in de voorlichting
van de Raad van State beschreven. De commissaris is een schakel tussen politiek
en ambtelijk Den Haag en de BES-eilanden. In de huidige fase van het staatkundig
proces bestaat daaraan sterke behoefte. De Kamer heeft gezegd dat er voortgang
moet worden gemaakt. Het is de bedoeling dat de openbare lichamen,
Bonaire, Saba en St. Eustatius, meer en meer vorm zullen krijgen, maar als
dit concreter wordt, vergt dit steeds meer overleg tussen de verschillende
departementen in Den Haag en de eilanden. Het is dan heel belangrijk om daar
iemand van het kaliber van Henk Kamp bij te hebben. Ik ben de Kamer erkentelijk
voor de brede steun die zij heeft uitgesproken voor de heer Kamp als commissaris
voor de BES-eilanden. Ik denk dat dit bijdraagt aan de snelheid die de Kamer
zelf ook wil bereiken in dit deel van het traject. De Kamer staat dicht bij
dit proces en dit traject, dus zij weet hoe weerbarstig en hoe complex de
materie is.De heer Van Raak vraagt of hij de bevoegdheden zal hebben van de rijksvertegenwoordiger.
Deze bevoegdheden heeft de commissaris nog niet, want de rijksvertegenwoordiger
bestaat nog niet. De Kamer moet de WolBES-wetgeving immers nog vaststellen.
In de discussie die daarover zal worden gevoerd, kan de Kamer aangeven welke
bevoegdheden de rijksvertegenwoordiger moet hebben. De commissaris zal echter
geen formele bevoegdheden hebben. Hij moet worden gezien als mijn rechterhand,
zowel in Nederland als op de Nederlandse Antillen, om te trekken en te sjorren
en om uitvoering te geven aan wat er staat in de voorlichting van de Raad
van State. Ik benadruk dat met de Kamer nog overlegd wordt over de inhoud
van de functie van rijksvertegenwoordiger, wat dus een andere functie is dan
de functie van commissaris. De commissaris zal zijn werk deels in Bonaire
en deels in Den Haag doen, omdat die twee kanten aan zijn werk zitten. Ik
ben er heel verheugd over dat het voorstel voor een commissaris op de eilanden
zo goed is gevallen. Het gaat immers om een figuur die concrete ervaring heeft,
maar die ook hoog-bestuurlijk kan invliegen. Dat is de bedoeling van deze
functie. Hij zal vanuit het Regionaal Service Centrum zijn werk doen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik kan mij
iets voorstellen bij het aanstellen van de heer Kamp in deze functie. Ik weet
niet hoe ik deze functie moet omschrijven. Ik zou deze functie misschien «oliemannetje»
willen noemen, maar dan moet de olie wel in het kannetje blijven. Iedereen
vindt het nu goed, maar als er een conflict is – dat zal er zeker komen –
heb je natuurlijk wel bevoegdheden nodig. De staatssecretaris zegt dat de
commissaris haar rechterhand is. Kan de commissaris dan namens de staatssecretaris
daar spreken? Hoe is dat formeel vastgelegd en bestaat daar helderheid over?
Want als de commissaris geen bevoegdheden heeft, krijgt hij bij het eerste
conflict geen poot aan de grond.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: De commissaris
kan namens mij spreken. Dat zal worden toegelicht in het Koninklijk Besluit.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Kan de Kamer
de staatssecretaris aanspreken op wat de commissaris zegt?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Ja. De
Kamer kan mij ter verantwoording roepen over wat de commissaris zegt, want
ik ben de bestuurlijk verantwoordelijke portefeuillehouder.De heer Van Raak (SP): Het wordt mij nu ook
steeds helderder. Wij hebben dus niet te maken met een nieuwe functie in het
kader van de staatsrechtelijke vernieuwingen, maar met een rechterhand van
de staatssecretaris, omdat zij niet overal tegelijk kan zijn. Wij kunnen haar
dus aanspreken op het functioneren van deze commissaris. Voor de zekerheid
wil ik nog weten of hij meer gaat verdienen dan de minister.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Nee,
hij zal niet meer gaan verdienen.De heer Van Raak vroeg nog naar Curaçao en het referendum. Curaçao
heeft een eigenstandige bevoegdheid om dat referendum te houden. Ik heb
daarover wel eens gezegd dat ik persoonlijk nooit zo’n voorstander ben
van referenda, maar het is een eigenstandige bevoegdheid. Ik meen mij te herinneren
dat er in het voorjaar, in april, op Curaçao een referendum zal worden
georganiseerd. Het resultaat van wat op 15 december aan de orde is geweest,
zal dan worden voorgelegd aan de bevolking. Daar het om een eigen bevoegdheid
van dit eiland gaat, moeten wij het resultaat van dit referendum afwachten.
Overigens zal er alleen op Curaçao een referendum worden gehouden.De heer Van Raak (SP): Ik vind dat wel een
goede zaak. Per referendum is op Curaçao de afspraak gemaakt dat er
iets zou worden gedaan, een nogal groot project over nieuwe staatkundige verhoudingen.
Ik vind het netjes om dat project vervolgens af te ronden met een referendum.
Ik vraag mij alleen af of wij op 15 december al zo ver zijn dat wij de
bevolking een goed plan kunnen bieden. Is er al iets waarop de bestuurders
op Curaçao kunnen worden afgerekend?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat is
niet aan mij. Dat is aan de Curaçaose bestuurders, de volksvertegenwoordigers
en de bevolking. Wij gaan daar niet over. Dit maakt onze debatten altijd lastig.
Daarbij wil ik het laten.De heer Brinkman zegt voortdurend dat hij helemaal opnieuw wil beginnen.
Ik ben meer van: afspraak is afspraak. Ik dacht eigenlijk dat hij daar ook
van hield, maar dat blijkt dus niet helemaal het geval. Wij hebben met de
mensen daar een traject afgesproken. De Kamer heeft het voorstel tot dit traject
gesteund. Ik houd mij aan de afspraken die zijn gemaakt. Ik houd onze bestuurders
daaraan en dus ook de bestuurders van de Nederlandse Antillen. Ik kijk daar
dus vrij nauwgezet naar. Voorts kwam de heer Brinkman met een punt dat hij
telkens aan de orde stelt. De bevolking blijft altijd het recht houden –
dat is het eigen zelfbeschikkingsrecht – om uit te treden. Daarvoor
is wel een referendum nodig, maar het blijft altijd mogelijk om uit te treden.
Wij kunnen het koninkrijksverband niet zomaar opzeggen, maar de eilanden kunnen
wel uit het koninkrijksverband stappen. Ook in de nieuwe situatie blijft dat
zo.De heer Brinkman (PVV): Natuurlijk geldt afspraak
is afspraak. Maar dit is niet de afspraak van de PVV-fractie. Natuurlijk behoren
wij ons daar democratisch naar te richten, maar ik moet wel mijn punt maken.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Waarvan
akte. Verder vroeg de heer Brinkman hoe het zit met de politieke situatie
op Bonaire. Gisteren en vandaag heb ik hierover veel contact gehad. De laatste
stand van zaken is dat het bestuurscollege van Bonaire er weer zit. Wij moeten
daar voorlopig van uitgaan. Over de argumenten die de heer Brinkman noemt
met betrekking tot de situatie op Bonaire valt veel te zeggen, maar daar wil
ik de commissie op een ander moment uitleg over geven. Daarvoor hebben wij
nu niet de tijd.Vanavond wil ik ingaan op de vragen over St. Maarten. Hierover is namelijk
al uitgebreid gesproken en er zijn ook moties over aangekondigd.De heer Brinkman bracht ook nog het punt van het stapelen van pensioenen
naar voren. Ik heb de vragen daarover beantwoord aan de hand van wat ik daarover
wist. Ik heb dat concreet gedaan. De heer Brinkman heeft keurig de antwoorden
aangehaald die ik aan hem heb gegeven. Hij haalt een aantal nieuwe zaken aan.
De heer Brinkman weet dat ik deze zaken moet voorleggen aan de gevolmachtigd
minister, want ik heb hiervoor de medewerking van de eilanden nodig.Voorts had de heer Brinkman het over de Staatsregeling van Curaçao.
Op dat punt ben ik het eens met de heer Remkes. De heer Brinkman gaat hierbij
verder dan wat er in Nederland is geregeld. In onze Grondwet is niet geregeld
wat de heer Brinkman aanhaalt. Er is alleen een regeling voor
ambtsmisdrijven, namelijk in artikel 119 van de Grondwet. Wij hebben dus geen
eigen regels over de benoembaarheid en het ontslag. Over corruptie ben ik
altijd klip-en-klaar. Als mij iets wordt gemeld waarvan ik denk dat er iets
mee mis kan zijn, gaat dat naar het OM. Dat kijkt of er vervolging moet plaatsvinden.
Corruptie moet worden benoemd, het moet worden aangepakt en er moet beleid
op worden gevoerd. Maar wij moeten niet met zaken die zelfs wij niet hebben
geregeld, naar de regels van de Nederlandse Antillen kijken. Ik ben het helemaal
eens met wat de heer Remkes hierover naar voren heeft gebracht.Ik maak hiermee meteen de overgang naar het betoog van de heer Remkes.
Ik ben het met hem eens dat het hierbij gaat om cultuur, om intrinsieke waarden
en normen. Daarin moeten wij wel het goede voorbeeld geven. Ook in de manier
waarop wij met elkaar omgaan, moeten wij het goede voorbeeld geven. Ik hoop
dat wij dat allemaal doen en blijven doen.De heer Remkes sprak over het «spoorboekje» voor het voortgangsoverleg.
Ik zal proberen om dit nog concreter aan te geven in de voortgangsrapportage,
zodat hij beter zicht heeft op het traject. Ik denk dat hij vooral daaraan
behoefte heeft.De heer Remkes vroeg naar aanleiding van de voorlichting van de Raad van
State of het primaat van de wetgeving in stand blijft. Wat mij betreft blijft
dat zo. De Kamer moet gewoon haar werk kunnen blijven doen. Daarvoor mogen
geen belemmeringen zijn.Het belangrijkste punt van de heer Remkes betreft het Plant Hotel. Ik
deel de kwalificatie van de heer Remkes in het geheel niet en ik zal hem uitleggen
waarom. Vorig jaar heb ik laten weten dat ik een «half-halfafspraak»
had met minister-president Oduber. Ik heb vervolgens geen krimp gegeven. Eerst
zal ik ingaan op de vraag waarom Nederland sowieso geld aan Aruba betaalt.
Daarover loopt al vier jaar een discussie waarin steeds de vraag naar voren
komt of Aruba wettelijk aanspraak kan maken op de middelen en of er juridische
procedures dreigen als Nederland geen geld geeft aan Aruba. Dit kabinet en
vorige kabinetten hebben altijd geredeneerd dat Aruba geen in de wet vastgelegd
recht heeft op de middelen. De middelen die Nederland destijds aan Aruba heeft
gegeven, waren een investering in de economie van Aruba. Deze investering
was niet bedoeld als een investering in de Staat der Nederlanden. Nederland
heeft zich nooit ten doel gesteld om winst te maken op de investering in het
hotel. Daarnaast heeft ook Aruba risico’s gelopen, namelijk door garant
te staan voor het hotel. Er zitten dus twee kanten aan die zaak. Van begin
af aan is dat ook altijd het uitgangspunt geweest. Gezien die twee kanten
leek het Nederland logisch dat Aruba deelt in de opbrengst van dat hotel.
Anders hadden wij daarover nooit een gesprek hoeven te hebben. Daarover bestaat
dus geen misverstand. De heer Remkes heeft dat ook zelf gezegd. Hij was het
eens met de afspraak van juli 2007 over het bedrag dat toen op tafel lag.
Nederland betaalt nu 87,5 mln. uit de opbrengst van het Plant Hotel aan Aruba.
Dat is inderdaad meer dan het oorspronkelijke bod van Nederland. Dat is onder
meer terug te voeren op boekhoudkundige verschillen die beide landen hanteren
bij het bepalen van de omvang van de opbrengst van het hotel, want daar gaat
het om. Ik heb geredeneerd vanuit de helft van de opbrengst. Mijn helft van
de opbrengst was lager dan de helft van de opbrengst op Aruba. Het gaat hierbij
om de netto-opbrengst. Hierover zou een politieke afspraak worden gemaakt.
Aan die 87.5 mln. is 21 mln. toegevoegd aan schuldsaneringsmiddelen. Dat is
het bedrag dat al is toegezegd aan Aruba. De oorspronkelijke afspraak was
dat hiervoor sprake moest zijn van begrotingsevenwicht. Deze afspraak is vervallen.
Het is niet zo dat Aruba dit geld anders niet zou hebben ontvangen. Ook als
er geen begrotingsevenwicht zou zijn bereikt, hadden Aruba en Nederland altijd
gezamenlijk moeten besluiten waar dit geld dan aan uitgegeven zou moeten worden.
Dat was de afspraak. Er was geen sprake van een randvoorwaardelijke afspraak.
Men kreeg het geld. Daar is toen bij gezegd dat als het begrotingsevenwicht
niet zou worden bereikt, die afspraak ook dan zou moeten worden gemaakt. Aruba
zou dat geld dus altijd hebben gekregen. Dat is mijn uitgangspunt geweest.Aruba claimt het recht op de volledig opbrengst van het hotel vanwege
de gelopen risico’s. Daarover bestaat onenigheid, want Nederland vindt
dat het zelf wel degelijk risico’s heeft gelopen. De boekhoudkundige
methode voor het bepalen van de opbrengst is echter verschillend. Daardoor
duurden de onderhandelingen over de opbrengsten zo lang. Uiteindelijk is ervoor
gekozen om de boekhoudkunde terzijde te leggen en om een politieke deal te
sluiten. Een deel van de opbrengst gaat met voorwaarden naar Aruba, een ander
deel wordt in de schuldsanering gestoken en een ander deel in investeringen.
Bij dit laatste gaat het vooral om infrastructuur en om onderwijs. Gezien
de turbulentie in de wereldeconomie en de risico’s die dit voor het
kleine land Aruba met zich meebrengt, vind ik die laatste keuze heel verstandig.
Daarom zullen wij deze keuze volgen.De heer Remkes vroeg nog hoe wij deze keuze gaan volgen. Nederland is
nauw betrokken bij de overheidsfinanciën van Aruba via de commissie overheidsfinanciën.
Ook daarin kijken wij kritisch mee. Het beeld is heel positief. De heer Remkes
vroeg of de rapportage aan de rijksministerraad zal werken. Ik denk van wel.
Wij houden Aruba gewoon aan de afspraak dat de gelden niet consumptief mogen
worden besteed en aan de afgesproken doelen. Aruba heeft aangegeven het grootste
deel te besteden aan schuldsanering en infrastructurele projecten, bijvoorbeeld
aan het afmaken van de ringweg. Dit is van belang voor de situatie van het
eiland.De heer Van Raak (SP): Er is dus toch een
politieke deal gemaakt. Waarom is de eis van begrotingsevenwicht vervallen?
Eerst bestond die eis wel, toen bestond hij niet. De staatssecretaris zegt
dat er een politieke afspraak is gemaakt. Welke politieke deal is er gemaakt?
Nu hebben wij al te maken met boekhoudkundige verschillen. Ik zie de toekomst
met angst en beven tegemoet als het zo gaat. Krijgen wij straks ook allerlei
boekhoudkundige verschillen als het gaat om de schuld? Is dat een reden waarom
wij nog steeds geen inzicht hebben in de schulden?De voorzitter: Laten wij de discussie niet
verbreden. Dit onderwerp is al ingewikkeld genoeg.De heer Remkes (VVD): Het zou wel heel gek
zijn als de staatssecretaris mijn kwalificatie wel had gedeeld. Gelet op wat
zij heeft gezegd, handhaaf ik deze kwalificatie toch. Als het een kwestie
van boekhouding zou zijn, was men daar op ambtelijk niveau natuurlijk uit
gekomen. De staatssecretaris erkent dat er sprake was van een politieke deal.
Ik weet dat het bedrag van 21 mln. op de plank lag en dat je dat bedrag op
een gegeven ogenblik naar alle waarschijnlijkheid kwijt zou zijn geraakt.
Daar gaat het mij ook niet om. Bij het maken van de afspraak in 2000 is een
heel belangrijk punt natuurlijk het bereiken van begrotingsevenwicht geweest.
Daar was de afspraak ook op gericht. Later in de gesprekken heeft dat een
belangrijke rol gespeeld, ook bij die club die Aruba zelf in het leven heeft
geroepen en waarbij ons departement van Financiën als waarnemer betrokken
is geweest. Ik constateer dat die relatie nu is losgelaten. Ik kom daarop
vanavond nog terug.De heer Van Bochove (CDA): Ik ben geïnteresseerd
in de kwestie van de boekhoudkundige methode versus de politieke deal. Het
antwoord van de staatssecretaris vond ik onduidelijk. Boekhoudkundige problematiek
geeft geen vertrouwen gericht op de toekomst. Ik wil op dat een nadere onderbouwing
zien. Voorts heb ik met name gevraagd of er vergelijkbare afspraken zijn over
rapportage van zaken aan de rijksministerraad. Vindt deze rapportage daarover
werkelijk plaats? Als dit niet geval is, wil ik weten waarom niet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De politieke
deal wekt bij mij de indruk dat het hierbij om een vorm van creatief boekhouden
gaat, waar Aruba beter van is geworden dan oorspronkelijk de bedoeling was.
Ik wil weten van de staatssecretaris of zij verder is gegaan dan oorspronkelijk
de bedoeling was. Ik zou haar willen vragen om dit nog eens helder op een
rijtje te zetten, want haar verhaal over de nettoverschillen en wat dies meer
zij komt niet heel geloofwaardig over.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: De verbreding
tot de schuldsanering laat ik terzijde, want die heeft hiermee niks te maken.
Ik zal daar vanavond op ingaan. Nu gaat het om iets anders. De heer Van Bochove
haalde het punt van de rapportage aan. De regering van Aruba rapporteert ook
nu om de zes maanden al aan de rijksministerraad. De situatie daar ziet er
goed uit. Er is bijna sprake van een begrotingsevenwicht. Het tekort neemt
elk jaar af. Aruba gaat nog geld besteden aan de schuldsanering, wat tot verdere
verlaging leidt van het tekort. Door de manier waarop de afspraak nu is gemaakt,
kunnen wij voor de bevolking op Aruba echt iets bereiken. Wij kunnen dit juist
ook, omdat de schuldsanering in beeld is en de investeringen. Hierbij denk
ik aan de ringweg, maar ook aan onderwijs. Als uit die rapportage blijkt dat
het niet voldoende is, heeft de rijksministerraad altijd de mogelijkheid om
in te grijpen. Ik verwacht echter niet dat dit nodig zal zijn.De heer Remkes ging in op de kwestie van de boekhoudkundige verschillen.
Hij weet als geen ander dat het Plant Hotel een zeer complexe voorgeschiedenis
heeft. Daarom spreek ik over boekhoudkundige verschillen. Ik vind namelijk
helemaal niet dat wij ver af liggen van het oorspronkelijke bedrag van 75
mln. dollar. In het verleden hebben zich daar al twee accountants op stuk
gebeten. Toen werd er voortdurend al van verschillende cijfers uitgegaan.
Bij de netto-opbrengst kijk je naar wat er is geïnvesteerd en naar wat
het heeft opgeleverd. Dat levert altijd discussies op en dat heeft ook discussies
opgeleverd in de afgelopen jaren. Aruba geeft aan dat het heeft geïnvesteerd
in het hotel. Daarover moet een debat worden gevoerd. Een andere vraag is
wat je met dividend doet. Dat zijn allemaal dingen die dan aan de orde zijn.
In de afgelopen jaren is dat voortdurend aan de orde geweest. Ik heb daar
uiteindelijk de mensen nog een keer voor bij elkaar gezet. De accountants
van de vorige regering hebben dat al gedaan, van de huidige regering. Ik had
eerst een afspraak gemaakt. Vorig jaar juli heb ik tegen minister-president
Oduber gezegd: geen afspraak, geen geld.De heer Remkes (VVD): Houd de rug recht. Het
geld staat in Nederland op een rekening. Geen slappe knieën!Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat hebben
wij gedaan. Wij hebben onze rug recht gehouden. Op een gegeven moment moest
er een afspraak komen, omdat het een punt was dat al zo lang sleepte. Die
groep zat toen weer met die verschillende accountantsrapporten en die verschillende
cijfers bij elkaar. Wij hebben dat toen gelaten voor wat het is. Uitgaande
van die redenering van de helft en wat daarover is gezegd in de afgelopen
maanden, hebben wij een politieke afspraak gemaakt. Hiermee heb ik een kleine
stap gezet, maar niet meer dan dat. Ik vind het een alleszins verdedigbare
afspraak, gegeven de geschiedenis. Ik denk dat wij met zijn allen blij mogen
zijn dat wij van deze kwestie af zijn, ook als er weer een parlementair overleg
tussen de drie landen van het Koninkrijk wordt gehouden. Ik heb hieraan niet
meer toe te voegen, behalve dat ik er wel heel strak op zal gaan letten dat
er geen sprake is van consumptieve uitgaven. Dat mag absoluut niet.De heer Remkes (VVD): Ik vind dat een mooi
uitgangspunt, maar de ene post in de begroting verdringt de andere, en dat
is de grote leugen. Het zegt dus allemaal niet zo verschrikkelijk
veel. Ik vind de omvang van het bedrag van belang. Ik zeg niet dat de staatssecretaris
een verkeerd uitgangspunt heeft met de stelling dat Aruba op zichzelf recht
heeft op een deel van het bedrag. Ik ken die achtergronden ook nog wel. Het
gaat mij veel meer om die tweede stap. Mijn opvatting is: genoeg is genoeg.
Die tweede stap had niet moeten worden gezet. Los van het Plant Hotel heeft
dit dossier een zeer uitvoerige geschiedenis. In 2000 is niet voor niks de
koppeling met de sluitende begroting aangebracht. Dat was onderdeel van de
totale saneringsdeal. Er liggen al jaren rekeningen voor de betaling van de
bijdragen van de kustwacht. Daar zijn in het verleden al vaker problemen over
geweest met onze Arubaanse vrienden. Dat wordt nu ineens aan dit dossier gekoppeld.
In die zin vind ik de staatssecretaris dubbel. Zij zegt dat het goed gaat
op Aruba. Dat klopt. Dat signaleer ik ook, maar dan is er dus ook minder aanleiding
om dit soort cadeautjes weg te geven.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dit misverstand
wil ik wegnemen. Aruba heeft altijd betaald voor de kustwacht, alleen niet
in de jaren 1999, 2000 en 2001. Verder heb ik gezegd wat ik heb gezegd. Ik
snap ook wel dat de heer Remkes zich het recht voorbehoudt om een motie in
te dienen, maar het misverstand mag niet bestaan dat er niet is betaald. Alleen
over die drie jaren is er niet betaald.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Even een andere
kant van de zaak. Wij houden er nog wel geld aan over. Wat gebeurt er met
dit geld? Ik weet nog wel een paar bestemmingen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Zoals
is afgesproken, zal dat geld worden gebruikt voor de staatkundige hervormingen.De heer Remkes had nog een aantal vragen over de politie. Deze vragen
kunnen vanavond worden beantwoord.De heren Leerdam en Van Bochove hebben gevraagd naar het College financieel
toezicht. Op zichzelf gaat het steeds beter met de samenwerking tussen het
College financieel toezicht en de BES-eilanden. Natuurlijk heeft de toezichthouder
moeten wennen aan de bestuurders en de bestuurders aan de toezichthouder,
maar wij zien positieve resultaten. Voor het eerst is er sprake van een echte
begroting en niet van een wensenlijstje, waarop bij een wens geen dekking
staat. Op Bonaire, Saba en St. Eustatius is een begroting nu een begroting
en kan er op basis van die begroting geld worden uitgegeven. Daaraan moeten
de bestuurders ook wennen, want het betekent dat zij het geld kunnen en moeten
uitgeven en dat zij plannen moeten uitvoeren. Dat is ook niet zo gemakkelijk.
Je ziet dat het over en weer een kwestie is van wennen aan elkaar. Wij zullen
nog tegen heel wat problemen aanlopen, maar ik denk dat de manier waarop het
toezicht is georganiseerd, goed werkt.Op de vragen over Curoil zal ik in een later stadium terugkomen. Ik zal
proberen dat vanavond bij de begrotingsbehandeling te doen.De heer Leerdam vroeg met betrekking tot het financieel toezicht hoe herhaling
van de problemen kan worden voorkomen. Wij moeten mensen bewust maken van
het feit dat een begroting op orde moet zijn om er goed mee te kunnen werken.
Dat zegt de toezichthouder ook. Vanaf 1 januari aanstaande zullen
er fatsoenlijke automatiseringssystemen zijn. Daardoor wordt het werken met
eenvoudige boekhoudingen veel gemakkelijker.De heer Leerdam vroeg of ik voor 15 december inhoudelijk kan reageren
op de voorlichting van de Raad van State. De voorlichting op de BES-eilanden
wordt grotendeels al uitgevoerd, zoals ik heb gezegd. Een van de stappen is
de instelling van een commissaris voor de BES-eilanden. Wat de andere voorlichting
betreft meld ik dat het hierbij om een gezamenlijke aanvraag gaat aan de Raad
van State. Hierover voer ik overleg met de eilanden, het land
Nederlandse Antillen, Curaçao en St. Maarten. De verschillende afgevaardigden
in dat overleg hebben opvattingen die niet over en weer worden gedeeld. Ik
heb kennis genomen van de opvattingen van de Kamer. De heer Remkes en de heer
Van Bochove hadden het over de gouverneur. De Kamer deelt niet in alle opzichten
de opvattingen uit de voorlichting van de Raad van State. Dit maakt dat het
niet zo eenvoudig is om tot een stelling te komen over deze voorlichting van
de Raad van State. Ik kan niet toezeggen dat ik daarop reageer vóór
15 december. Dit is ook niet per se nodig. Voor 15 december moeten
wij het over staatsregelingen, organieke wetten, consensuswetgeving en de
outline van de wetgeving voor de BES-eilanden hebben.Vanavond zal ik ingaan op VRTC.De uitgangspunten die de Kamer heeft gekregen over de consensusrijkswet
Politie worden momenteel uitgewerkt. Daarvoor zijn op dit moment ambtenaren
van mijn ministerie op Curaçao in gesprek met de projectgroep Rechtspleging,
Rechtshandhaving en Constitutionele Zaken. Zij werken momenteel de uitgangspunten
uit die wij hebben afgesproken in september. Zij zetten deze om in een consensusrijkswet
Politie. De Kamer behoudt het recht om de wetgeving te beoordelen. Ik wijs
er wel op dat het een consensuswet is. Dit betekent dat ik overleg moet voeren
met de eilanden over amendementen van de Tweede Kamer.De heer Remkes had het vanmorgen over de betalingsachterstanden en de
schuldpositie van de BES-eilanden. Het ging hem met name om de schulden na
2005. Ik houd mij aan de afspraak in de slotverklaring. Dit betekent dat het
gaat om herfinanciering van rente van oude schulden. Alleen voor de BES-eilanden
heb ik een uitzondering gemaakt op advies van de toezichthouder. Voor de andere
is de AMvB nog niet in werking getreden. Het gaat er daarbij om dat de betalingsachterstanden
voor 2006 en 2007 en de leenfaciliteit worden meegenomen. Het toezicht is
ingrijpend. De schuldsanering begint bij Curaçao en St. Maarten na
een positief advies over de begroting van deze eilanden voor 2009. De schuldsanering
kan stoppen na een negatief advies. Ik heb rekening gehouden met de inbreng
van de commissie in het algemeen overleg dat hierover apart is gehouden. Ik
heb beloofd dat deze inbreng zou worden verwerkt na ommekomst van de Raad
van State. Dat is gebeurd. De Kamer weet nu dus dat de schuldsanering altijd
kan worden gestopt als de afspraken niet worden nagekomen.De heer Van Bochove had het nog over de zwaardere vorm van toezicht. Voor
Bonaire gaat het daarbij om de onderwerpen personeel en subsidies. Ik heb
die twee onderwerpen al verzwaard, want daarop heb ik voorafgaand toezicht.
Dit is met opzet zo geregeld om niet weer in een slechte positie terecht te
komen.De heer Van Bochove (CDA): Ik heb nog twee
vragen. Ik wil weten of dat toezicht nog naar tevredenheid loopt. Voorts heb
ik een vraag gesteld over de informatievoorziening. Het College financieel
toezicht heeft daarvan gezegd dat hierover al in januari een toezegging is
gekomen en dat het nog niet is geregeld.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Op de
vraag of het toezicht loopt, is het antwoord ja. Niet zo lang geleden heb
ik daarover nog gesproken met de toezichthouder. Men moest er wel aan wennen.
Net zoals de bestuurders aan de toezichthouder moesten wennen, moest de toezichthouder
aan de bestuurders wennen. Dat loopt nu echt wel. Men is blij dat er geld
is om te besteden. Het gaat op het ene eiland enthousiaster dan op het andere.
De bestuurders van Saba vinden dat het financieel toezicht geweldig loopt,
ook vanwege de ruimte die zij hebben.De heer Van Bochove (CDA): Ik duidde specifiek
op het verzwaard toezicht.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Dat loopt
ook goed. Daardoor ontstaan geen extra misstanden. Eigenlijk is men wel opgelucht.Ik ga in op de vragen van mevrouw Van Gent. Vanavond zal ik ingaan op
de schuldsanering en op andere onderwerpen waarover zij vragen heeft gesteld.
Wat St. Maarten betreft is er sprake van een misverstand. Op de rondetafelconferentie
is alleen een toets van de organieke wetten en van de staatsregeling van St.
Maarten en Curaçao aan de orde. Op deze conferentie wordt gekeken of
de organieke wetten en de staatsregeling voldoen aan de afgesproken voorwaarden
die op papier moeten staan. Dat is echter allerminst een «go»
of «no-go», want in de praktijk moet worden voldaan aan alles
wat is afgesproken. Er moet ook een fatsoenlijk functionerende politieorganisatie
zijn. Aan het eind, als wij dat hebben afgehandeld en als de wetgeving af
is, is er wel degelijk een toets op de praktijk. Vanavond zal ik mijn verhaal
daarmee beginnen. De Kamer hoeft in ieder geval niet bang te zijn dat er op
15 december sprake zal zijn van een «go» of een «no-go».Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Ik had ook
nog gevraagd naar de pensioenregelingen en de vergoedingen voor bestuurders
en om in de verdere onderhandelingen met een regeling te komen die vergelijkbaar
is met die in Nederland voor wat betreft aantallen, stapeling en dergelijke.
Dit is eerder aan de orde geweest. Ik ben het een beetje beu dat dit allemaal
zo blijft slepen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten: Het blijft
niet slepen. Ik ben hierop ingegaan naar aanleiding van vragen van de heer
Van Raak en de heer Brinkman. Er was nog een aantal nieuwe feiten niet boven
tafel gekomen. Ik zal daarnaar moeten vragen aan de eilanden. Wij zijn verantwoordelijk
voor de BES-eilanden. Daarvoor kunnen wij het zelf regelen. Voor de andere
eilanden geldt dat het aan de bestuurders van deze eilanden is om dat fatsoenlijk
te regelen en democratisch te controleren. Voor de BES-eilanden kunnen wij
het wel regelen en dat zullen wij ook doen.De voorzitter van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse Zaken,Van BeekDe griffier van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en
Arubaanse Zaken,De GierXNoot1Samenstelling:Van Beek (VVD), voorzitter, Van Gent (GroenLinks), Van Bommel (SP), Van
der Staaij (SGP), Blok (VVD), Dijsselbloem (PvdA), Remkes (VVD), Van Bochove
(CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Sterk (CDA), Leerdam (PvdA),
ondervoorzitter, Van Hijum (CDA), Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA), Schinkelshoek
(CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van
Raak (SP), Gill’ard (PvdA), Lempens (SP), Ouwehand (PvdD), Kuiken (PvdA)
en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Ten Broeke (VVD), Halsema (GroenLinks), Van Leeuwen (SP),
Van der Vlies (SGP), Zijlstra (VVD), Wolbert (PvdA), Weekers (VVD), De Nerée
tot Babberich (CDA), Poppe (SP), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Miltenburg
(VVD), Spekman (PvdA), Voordewind (ChristenUnie), Graus (PVV), Koşer
Kaya (D66), Bouchibti (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD) en Kalma
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31568-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl