Behoeftestelling vervanging F-16; Brief staatssecretaris bij het basisdocument ter referentie voor de projectvoortgang
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26488, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-04-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26488 nr. 3

15-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBASISDOCUMENT VERVANGING F-16INHOUD 1. INLEIDING1.1. Algemeen1.2. Indeling basisdocument2. KADER VAN HET NEDERLANDSE VEILIGHEIDSBELEID2.1. Internationale veiligheidssituatie2.2. Europees veiligheids- en defensiebeleid2.3. Internationale materieelsamenwerking2.4. De positie van Nederland3. DE INZET VAN LUCHTSTRIJDKRACHTEN3.1. Inleiding3.2. De hoofdtaken van Defensie3.3. De taken van luchtstrijdkrachten3.4. Luchtoperaties3.5. Luchtwapensystemen4. DE BEHOEFTE4.1. Inleiding4.2. Kritische succesfactoren4.3. Kwalitatieve eisen vervanger F-164.4. Kwantitatieve behoefte5. DE INVULLING VAN DE BEHOEFTE5.1. Inleiding5.2. Saab/JAS-39 Gripen5.3. Eurofighter Typhoon5.4. Rafale5.5. Advanced F-165.6. Langer aanhouden F-165.7. F/A-18 E/F Super Hornet5.8. Joint Strike Fighter (JSF)6. PROJECTPLANNING EN -ORGANISATIE6.1. Inleiding6.2. Projectplanning6.3. Financiële aspecten6.4. Projectorganisatie6.5. Projectregie en -informatievoorziening6.6. Gerelateerde projecten7. INSCHAKELING NEDERLANDSE INDUSTRIE7.1. Inleiding7.2. Luchtvaartcluster7.3. Saab/JAS-39 Gripen7.4. Eurofighter Typhoon7.5. Rafale7.6. Advanced F-167.7. F/A-18 E/F Super Hornet7.8. Joint Strike Fighter (JSF)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26488Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 96 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 488Behoeftestelling vervanging F-16nr. 3BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 15 maart 2000Op 17 juni 1999 heeft de Tweede Kamer de vervanging van de F-16 aangewezen
als groot project conform de procedureregeling grote projecten (Kamerstukken
24 752, nrs. 1, 2 en 3). In de brief van 23 september 1999 (34-DEF-99)
geeft de vaste commissie voor Defensie aan op welke wijze zij deze procedureregeling
grote projecten wil hanteren voor dit vervangingsproject. Zij heeft verzocht
om in februari 2000 een basisdocument te ontvangen dat kan dienen als referentie
voor de projectvoortgang. Met mijn brief van 18 oktober 1999 (DEF99-232) heb
ik medegedeeld in te stemmen met het voorstel. Bijgaand bied ik u, mede namens
de ministers van Defensie en van Economische Zaken, het gevraagde basisdocument
aan. Conform het verzoek zal ik u met ingang van februari 2001 jaarlijks een
voortgangsrapportage aanbieden.Tevens bied ik u aan het terzake door de Defensie-accountantsdienst opgestelde
rapport1 zoals gevraagd in de brief, waarin is
opgenomen het oordeel omtrent de projectorganisatie, het basisdocument en
de financiële gegevens.Op grond van de informatie die tijdens de gecombineerde voorstudie/studiefase
wordt verkregen, beoog ik u eind 2000 zo volledig mogelijk te informeren over
de voortgang van het project vervanging F-16. De vragen die de komende periode
moeten worden bestudeerd zijn veelomvattend. Deze betreffen politieke, militaire,
financiële en industriële aspecten. Gezien de omvang, complexiteit
en tijdsduur van het project zijn onzekerheden niet uit te sluiten.Bij de besluitvorming over de vervanging van de F-16 zijn twee onderling
gerelateerde trajecten aan de orde. Het eerste traject betreft de vraag op
welke wijze Defensie tezijnertijd wil voorzien in de vervanging van de Nederlandse
F-16 jachtvliegtuigen. Het tweede traject betreft de vraag of Nederland al
dan niet wil ingaan op de Amerikaanse uitnodiging om deel te nemen aan de
ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF). Deze eventuele deelneming
en de financiering daarvan dienen mede te worden bezien tegen
de achtergrond van het regeringsstandpunt met betrekking tot de herstructurering
en stimulering van het Nederlandse luchtvaartcluster.Het basisdocument geeft inzicht in de achtergronden en besluitvormingsvraagstukken
die in beide trajecten aan de orde komen. Hoewel er een spanningsveld tussen
beide trajecten is te onderkennen, is er nog geen sprake van welke keuze dan
ook. Beide trajecten zijn nog volledig open. Eén en ander betekent
dat voor wat betreft de vervanger van de F-16 niet bij voorbaat wordt gekozen
voor een Europees of Amerikaans vliegtuig. Alle opties zijn open en uiteindelijk
zal een zorgvuldige politieke afweging moeten worden gemaakt van de verschillende
factoren die in het geding zijn.De Staatssecretaris van Defensie,H. A. L. van Hoof BASISDOCUMENT VERVANGING F-16INHOUD 1.Inleiding41.1.Algemeen4 1.2.Indeling basisdocument5   2.Kader van het Nederlandse veiligheidsbeleid62.1.Internationale veiligheidssituatie6 2.2.Europees veiligheids- en defensiebeleid7 2.3.Internationale
materieelsamenwerking8 2.4.De positie van Nederland9   3.De inzet van luchtstrijdkrachten93.1.Inleiding9 3.2.De hoofdtaken van Defensie93.3.De taken van luchtstrijdkrachten103.4.Luchtoperaties12 3.5.Luchtwapensystemen13   4.De behoefte154.1.Inleiding154.2.Kritische succesfactoren16 4.3.Kwalitatieve eisen
vervanger F-1616 4.4.Kwantitatieve behoefte19   5.De invulling van de behoefte205.1.Inleiding20 5.2.Saab/JAS-39 Gripen205.3.Eurofighter Typhoon21 5.4.Rafale215.5.Advanced F-1622 5.6.Langer aanhouden
F-16225.7.F/A-18 E/F Super Hornet23 5.8.Joint Strike Fighter
(JSF)23    6.Projectplanning en -organisatie246.1.Inleiding246.2.Projectplanning25 6.3.Financiële aspecten26 6.4.Projectorganisatie266.5.Projectregie en -informatievoorziening276.6.Gerelateerde projecten28   7.Inschakeling Nederlandse industrie287.1.Inleiding28 7.2.Luchtvaartcluster297.3.Saab/JAS-39 Gripen30 7.4.Eurofighter Typhoon30 7.5.Rafale30 7.6.Advanced F-16317.7.F/A-18 E/F Super
Hornet31 7.8.Joint Strike Fighter (JSF)31    BIJLAGEN A.Afbeeldingen van de
kandidaat-vervangers van de F-161 11. INLEIDING1.1. AlgemeenNederland beschikt met de F-16 over moderne gevechtsvliegtuigen. Dat nu
al wordt nagedacht over de vervanging hiervan, vloeit voort uit de vraag of
Nederland wil deelnemen aan de ontwikkelingsfase van het Amerikaanse Joint
Strike Fighter (JSF)-programma. Zou deze vraag niet aan de orde zijn, dan
zou nog enkele jaren kunnen worden gewacht, maar Nederland moet hierover begin
2001 een standpunt bepalen.Hierdoor zijn bij de besluitvorming over de vervanging van de F-16 twee
onderling gerelateerde trajecten aan de orde. Het eerste traject betreft de
vraag op welke wijze Defensie tezijnertijd wil voorzien in de vervanging van
de F-16 jachtvliegtuigen. Het tweede traject betreft het al dan niet deelnemen
aan de ontwikkelingsfase, ofwel «Engineering and Manufacturing Development»
(EMD)-fase, van de JSF.Zonder aanvullende maatregelen zullen de eerste Nederlandse F-16 vliegtuigen
vanaf 2010 het einde van hun operationele, technische en economische
levensduur bereiken. Daarom wordt bezien op welke wijze Nederland, langer
dan nu voorzien, zou kunnen blijven opereren met F-16 vliegtuigen door aanvullende
maatregelen of door een zogenoemde «end life update», terwijl
gelijktijdig wordt bezien welke kandidaten in aanmerking zouden kunnen komen
als vervanger van de F-16. Op grond van de resultaten van de studie naar deze
mogelijkheden, en de beoordeling van de voor- en nadelen van deelneming aan
de ontwikkelingsfase van de JSF, zal eind dit jaar worden bezien op welke
wijze het project vervanging F-16 wordt voortgezet. Dit basisdocument strekt
ertoe inzicht te geven in de achtergronden en vragen die hierbij aan de orde
zullen zijn.Om verantwoord afwegingen te kunnen maken heeft de Nederlandse regering
behoefte aan informatie op een groot aantal gebieden. Zo zullen alle alternatieven
op een gestructureerde wijze en met voldoende diepgang op de belangrijke aspecten
met elkaar worden vergeleken. Bij de kandidaten-evaluatie worden ook alle
andere relevante DMP-aspecten in beschouwing genomen. Het gaat daarbij onder
meer om de levensduurkosten, de risico's, de milieu-aspecten, de verwervingsstrategie,
mogelijkheden voor internationale samenwerking, mogelijkheden voor de Nederlandse
industrie, etc.In het kader van de mogelijkheden voor internationale samenwerking is
het van belang te bezien op welke wijze Navo-bondgenoten de komende periode
voorzien in jachtvliegtuigen. Daarbij zal ook worden bezien welke consequenties
moeten worden verbonden aan de Europese defensiesamenwerking. In meer algemene
zin is het van belang grondig na te denken over de toekomstige politieke,
militaire, defensie-industriële en technologische ontwikkelingen. Immers,
een besluit over de vervanging van de F-16 heeft gevolgen tot halverwege deze
eeuw.Voor zowel de vraag naar een vervanger van de F-16 als voor de vraag of
Nederland kan en wil deelnemen aan de ontwikkelingsfase van de JSF geldt dat
alle opties open zijn. Het gaat in de huidige fase om het verzamelen van informatie.
Tijdens deze oriëntatie, die mede gestalte krijgt in de vorm van bezoeken
van de staatssecretaris van Defensie aan de verschillende fabrikanten en overheden,
staan belangrijke vragen centraal. Welke taken dient een jachtvliegtuig in
de toekomst uit te voeren? Kunnen sommige van deze taken in de toekomst ook
door andere wapensystemen worden vervuld, bijvoorbeeld door onbemande vliegtuigen?
Wat zullen de verschillende toestellen tezijnertijd gaan kosten en in hoeverre
zijn hierover vooraf bindende afspraken te maken? Welke garanties
zijn er voor de continuïteit van grote vliegtuigbouwprogramma's? Welke
mogelijkheden en garanties bieden de diverse fabrikanten aan de Nederlandse
industrie?In de komende periode zal aan de Verenigde Staten worden gevraagd duidelijk
inzicht te geven in de voor- en nadelen van deelneming aan de EMD-fase, die
toegang verschaft tot de productiefase van de JSF. Bij de beoordeling of Nederland
wil deelnemen aan de EMD-fase is onder meer de vraag aan de orde wie de deelnamekosten
draagt.Bij deelname aan een ontwikkelingsproject met een dergelijke financiële
omvang is het de intentie om, bij een succesvol verloop, deel te nemen aan
de productiefase. Een eventuele keuze voor Nederlandse deelneming aan de EMD-fase
is daarmee een vèrstrekkend besluit, aangezien Nederland zich hiermee
vrijwel vastlegt op de latere aanschaf van de grotendeels nog te ontwikkelen
JSF. Indien zou worden besloten niet deel te nemen aan de EMD-fase van de
JSF houdt dit in dat later van de plank kan worden gekocht. Alle kandidaten
kunnen hiervoor in aanmerking komen.De vragen die de komende periode moeten worden bestudeerd zijn veelomvattend.
Deze betreffen politieke, militaire, financiële en industriële aspecten.
Gezien de omvang, complexiteit en tijdsduur van het project zijn onzekerheden
niet uit te sluiten. Eind 2000/begin 2001 zal blijken of de dan beschikbare
informatie het kabinet in staat stelt een afweging te maken inzake de deelneming
aan de ontwikkelingsfase van de JSF.1.2. Indeling basisdocumentIn het kader van de procedureregeling grote projecten (Kamerstukken 24 752,
nrs. 1, 2 en 3) voorziet dit basisdocument in een referentie voor het project
vervanging F-16. De vaste commissies voor Defensie en Economische Zaken hebben
verzocht in het basisdocument een aantal specifieke aspecten te beschrijven.
Hierna is aangegeven op welke wijze deze aspecten zijn verwerkt in het basisdocument.Hoofdstuk 2 gaat in op het kader van het Nederlandse veiligheidsbeleid
waaruit de strategische doelstelling van het project voortvloeit. De internationale
veiligheidssituatie wordt kort beschreven. Aandacht wordt besteed aan het
Europese veiligheids- en defensiebeleid en aan internationale materieelsamenwerking.
Vervolgens wordt ingegaan op de positie van Nederland in relatie tot deze
invloedsfactoren.In hoofdstuk 3 wordt aangegeven welke bijdragen de huidige F-16 jachtvliegtuigen
leveren aan de opgedragen hoofdtaken. Op deze wijze wordt de verhouding tussen
de projectdoelstelling en de hoofdtaken van Defensie inzichtelijk gemaakt.
De van de hoofdtaken afgeleide militair-operationele doelstellingen vertalen
zich in de taken van luchtstrijdkrachten. Deze taken worden beschreven en
er wordt aangegeven hoe afstemming van deze taken plaatsvindt tijdens luchtoperaties
die worden uitgevoerd in internationaal verband. De komende tijd zal worden
bezien of de vervanger van de F-16 dezelfde taken moet kunnen vervullen als
de F-16. In verband hiermee worden verschillende luchtwapensystemen geïnventariseerd
die nu en in de toekomst taken van luchtstrijdkrachten kunnen uitvoeren.In hoofdstuk 4 is aangegeven op welke wijze de strategische doelstelling
via de behoeftestelling (kwalitatief en kwantitatief) wordt vertaald naar
de materieelkeuze van het project. Dit gebeurt door een analyse van de kritische
succesfactoren. Daarvan afgeleid worden de aan de vervanger van de
F-16 te stellen kwalitatieve eisen beschreven. Voorts wordt kort ingegaan
op de kwantitatieve behoefte.Hoofdstuk 5 bevat een beschrijving van de in de A-brief genoemde productalternatieven,
inclusief het langer aanhouden van de F-16 al dan niet in combinatie met een
«end life update». In die beschrijving wordt niet vooruitgelopen
op de uitkomsten van de kandidaten-evaluatie.Hoofdstuk 6 beschrijft de projectdoelstelling, de projectplanning en de
organisatie van het project, waarbij tevens wordt ingegaan op de financiële
planning, de kostenramingen, de budgettaire inpasbaarheid, de financiële
risico's en de informatievoorziening. Ook de gerelateerde projecten worden
beschreven.In hoofdstuk 7 is de door het ministerie van Economische Zaken aangegeven
stand van zaken van de industriële betrokkenheid van het Nederlandse
bedrijfsleven opgenomen. Het gaat daarbij om het Nederlandse luchtvaartcluster
en de mogelijkheden voor industriële participatie en/of compensatie.In bijlage A zijn afbeeldingen opgenomen van de kandidaat-vervangers van
de F-16.Overigens beoogt dit basisdocument niet om enig document in het kader
van het defensiematerieelkeuzeproces te vervangen. De B/C-brief zal ingaan
op de effectiviteit en de levensduurkosten van de productalternatieven. Ook
zal de B/C-brief de uitkomsten voorleggen van de onderhandelingen over een
eventuele deelname aan de EMD-fase van de JSF, alsmede een voorstel voor een
vervolgtraject. In de D-brief wordt nader ingegaan op de definitieve materieelkeuze.2. KADER VAN HET NEDERLANDSE VEILIGHEIDSBELEID2.1. Internationale veiligheidssituatieHet Nederlandse veiligheidsbeleid is gericht op het verzekeren van de
territoriale integriteit en het scheppen van een stabiele omgeving. De vaste
patronen van de Koude Oorlog hebben plaats gemaakt voor een beweeglijk en
daardoor moeilijk voorspelbaar internationaal beeld. Werd de dreiging vroeger
gekenmerkt door massaliteit, nu zijn dat de diversiteit en de onvoorspelbaarheid
van risico's. In tal van gebieden binnen en buiten Europa is de situatie onveilig
als gevolg van interne of regionale conflicten en meningsverschillen. Voorts
staat in vele landen in de periferie van Europa de economie er weinig rooskleurig
voor en neemt het risico van instabiliteit toe. Daarbij komt dat afstanden
ogenschijnlijk verdwijnen. Geografische factoren boeten in aan belang en moderne
technologie maakt de wereld «kleiner». Ten slotte neemt de verspreiding
van wapens nog steeds toe. Deze ontwikkelingen brengen risico's met zich mee.
Al deze factoren leiden ertoe dat het Nederlandse veiligheidsbeleid niet kan
worden beperkt tot de directe omgeving, maar een wijdere blik behoeft.Zoals in de Defensienota 2000 is aangegeven, voert Nederland daarom een
actief veiligheidsbeleid dat niet wordt beperkt tot de zorg voor de veiligheid
van het eigen en het bondgenootschappelijk grondgebied, maar dat ook is gericht
op de bevordering van de internationale rechtsorde en de naleving van de mensenrechten.
Dit beleid schept verplichtingen en vergt inspanningen. Ter bevordering van
de stabiliteit draagt Nederland dan ook actief bij aan de beëindiging
van conflicten en de ondersteuning van vredesprocessen. Voorts steunt het
beleid mede op een moderne krijgsmacht, die in omvang, structuur
en uitrusting is afgestemd op de eisen van deze tijd en de toekomst. In voorkomend
geval levert Nederland militaire bijdragen aan vredesoperaties waaraan samen
met andere landen wordt deelgenomen. Dergelijke operaties kunnen rechtstreeks
onder leiding van de Verenigde Naties staan, maar steeds vaker wordt de uitvoering
overgelaten aan een regionale veiligheidsorganisatie als de Navo of een «coalition
of the willing and able».2.2. Europees veiligheids- en defensiebeleidDe ontwikkeling van een Europees veiligheids- en defensiebeleid is in
een stroomversnelling geraakt. Dit is het gevolg van twee ontwikkelingen:
de ervaringen met de luchtcampagne in het conflict om Kosovo, die in hoge
mate dreef op de Amerikaanse inzet, en de veranderde opstelling van de Britse
regering. Een Europees veiligheids- en defensiebeleid past bij een Europese
Unie die niet alleen financieel-economisch een macht van formaat is, maar
die ook extern kan optreden. Overigens leverde de Koninklijke luchtmacht een
forse en effectieve bijdrage aan de luchtcampagne.Tijdens de Navo-top van Washington maakte het Bondgenootschap in april
1999 nog eens duidelijk een grotere Europese rol niet als een bedreiging,
maar als een ondersteuning van het Bondgenootschap te beschouwen. Hierbij
wordt voortgebouwd op de in de Weu gegroeide praktijk en de samenwerking die
sinds de Navo-bijeenkomst van Berlijn in 1996 tussen de Navo en de Weu is
ontstaan.Op de Europese top van Keulen in juni 1999 werden de in Washington uitgezette
lijnen samengebracht en verder ontwikkeld. Met de verklaring van de Europese
Raad en het daaraan ten grondslag liggende rapport van het voorzitterschap,
is een belangrijke kwalitatieve stap voorwaarts gezet en wordt een concrete
agenda geboden voor de versterking van het Europese veiligheids- en defensiebeleid.
De Raad schetste daarbij tevens een tijdpad tot en met eind 2000, met de in
december 1999 gehouden Helsinki-top als eerste tussenstop. Daar zijn de eerste
aanzetten gegeven voor de vorming van een snel inzetbare Europese interventiemacht.De transatlantische veiligheidsrelatie blijft van grote betekenis, maar
de Amerikaans-Europese afhankelijkheidsrelatie van de Koude Oorlog wordt geleidelijk
aan anders beoordeeld. Europa wil militair meer verantwoordelijkheid dragen
en minder afhankelijk zijn van de Verenigde Staten. De opeenvolgende oorlogen
in het voormalige Joegoslavië hebben deze ontwikkeling versneld. Dit
betekent onder meer dat Europa zal moeten werken aan een verkleining van de
technologische achterstand ten opzichte van de Verenigde Staten.De verwachting is dan ook dat deze jongste opleving in de Europese defensiediscussie
meer blijvend van aard is en diepgaander gevolgen zal hebben voor het defensiebeleid
van de EU-lidstaten. Die gevolgen bestaan in ieder geval uit structuren voor
overleg en voor beleids- en besluitvorming in de EU waarin ministers van Defensie
en hun vertegenwoordigers rechtstreeks zijn betrokken. Naarmate het gemeenschappelijk
buitenlands- en veiligheidsbeleid, waarvan het defensiebeleid onderdeel uitmaakt,
aan diepgang wint, worden de politieke voorwaarden voor defensiesamenwerking
gunstiger. Overigens is ook nu al sprake van vergaande bilaterale operationele
samenwerking met een aantal landen. Voorbeelden daarvan zijn het Duits-Nederlandse
legerkorps, de Brits-Nederlandse amfibische strijdmacht, het geïntegreerd
marinecommando met België, de Luchtmobiele brigade die is toegewezen
aan de snel inzetbare multinationale divisie van de Navo en de
«Deployable Air Task Force» (DATF) met België.De mogelijkheden voor Europese samenwerking zullen bij een zo belangrijk
project als de vervanging van het jachtvliegtuig mede worden bezien, overigens
zonder dat dergelijke overwegingen op voorhand andere belangrijke elementen
naar de achtergrond dringen. De zorgvuldigheid van de afweging vergt immers
dat alle politieke, militaire, industriële en technologische elementen
hierin worden betrokken.2.3. Internationale materieelsamenwerkingDe ontwikkelingen op veiligheidspolitiek en economisch terrein gaan steeds
verder in de richting van Europese samenwerking. In toenemende mate nemen
Europese landen met vergelijkbare eenheden en vergelijkbaar materieel deel
aan militaire operaties, hetgeen ook op materieel-logistiek gebied tot een
nauwere verwevenheid kan leiden. Ook in het kader van de vervanging van de
F-16 zijn deze ontwikkelingen relevant, zodat mede ten aanzien hiervan de
mogelijkheden voor internationale materieelsamenwerking nadrukkelijk moeten
worden bezien.De F-16 zelf is een voorbeeld van succesvolle transatlantische samenwerking
met België, Denemarken, Noorwegen en de Verenigde Staten. Of, zoals bij
het F-16 programma, opnieuw meerdere Europese landen gezamenlijk zullen meedoen
aan een Amerikaans programma, is thans onzeker. Wèl hebben ditmaal
ook andere Europese landen, waaronder Groot-Brittannië, Italië en
Turkije, zeer nadrukkelijk belangstelling getoond voor deelname aan een lopend
Amerikaans jachtvliegtuigprogramma.Het huidige concentratieproces in de Europese defensie-industrie, in het
bijzonder in de lucht- en ruimtevaartsector, is in hoge mate een reactie op
de fusies en overnames die zich in het midden van de jaren negentig in de
Verenigde Staten hebben voltrokken. De vraag is of, en zo ja hoe, dit concentratieproces
zich in Europa zal voortzetten. Nauwere samenwerking tussen de «European
Aeronautic, Defence and Space company» (EADS) en British Aerospace of
het Franse Thomson is denkbaar, maar ook tussen het Britse en het Franse bedrijf.
Transatlantische allianties zijn evenmin uitgesloten. De vraag of, en op welke
wijze, deze ontwikkelingen van invloed zijn, zal in het kader van het onderhavige
project moeten worden beantwoord.Terwijl in Europa gezamenlijke materieelontwikkelingen tot nu toe slechts
moeizaam van de grond blijken te komen, zijn de Verenigde Staten doorgaans
in staat om grote projecten voor de ontwikkeling van hoogwaardig defensiematerieel
snel en voortvarend op te pakken. Daardoor kan nieuwe technologie snel worden
toegepast in wapensystemen. De bescherming van intellectuele eigendomsrechten
en de terughoudendheid van technologie-overdrachten, die berusten op veiligheidsoverwegingen
en op de wens de nationale industrie te beschermen, vormen obstakels voor
een open materieelsamenwerking in Europa, maar ook tussen Europa en de Verenigde
Staten. Met name de Amerikaanse «disclosure-policy» staat, als
het aankomt op de beschikbaarstelling van technologie, tot nu toe reciprociteit
in de weg.Nederland zal zich rekenschap moeten geven van het feit dat, tegen de
achtergrond van de concurrentieverhoudingen tussen Europa en de Verenigde
Staten, bij de inschakeling van Nederlandse bedrijven, naast economische,
ook politieke aspecten van belang zijn. De B/C-brief zal ook hierop ingaan. 2.4. De positie van NederlandBij de keuze van het materieel genieten de veiligheid van het personeel
en de militaire doeltreffendheid prioriteit. Gezien de hoge bedragen die met
aanschaffingen zijn gemoeid, moet bij de verwerving van systemen worden gestreefd
naar een lange levensduur tegen aanvaardbare kosten. Daarom wordt bij de aanschaf
van materieel steeds een grondige levensduurkostenanalyse uitgevoerd. De systemen
moeten technologisch geavanceerd zijn, flexibel inzetbaar zijn, beschikken
over voldoende groeipotentieel en, vooral met het oog op crisisbeheersingsoperaties,
snel en doelmatig kunnen worden aangepast aan veranderende omstandigheden.
Tevens zal moeten worden ingespeeld op nieuwe logistieke concepten.De technologie van wapensystemen wordt steeds complexer en de ontwikkelingstijd,
ook in de luchtvaartindustrie, is doorgaans lang. De investeringen die de
ontwikkeling en de productie van materieel vergen, zijn veelal niet door één
land op te brengen. Dit geldt vooral voor grote wapensystemen. Het defensiematerieelbeleid
richt zich dan ook op internationale samenwerking, zowel in Europees verband
als transatlantisch. Daarbij zijn de Amerikaanse «disclosure-policy»
en de moeizame materieelsamenwerking in breder Europees verband, tot nu toe
obstakels gebleken. Internationale samenwerking bij de aanschaf biedt daarnaast
ook mogelijkheden voor verdergaande standaardisatie en samenwerking op operationeel
en logistiek gebied gedurende de gebruiksperiode.Er moet, kortom, worden geïnvesteerd in wapensystemen die in zowel
kwalitatief als kwantitatief opzicht een doeltreffende en doelmatige bijdrage
kunnen leveren aan militaire operaties in Navo-verband en in Europees verband.
Eén en ander betekent dat voor wat betreft de vervanger van de F-16
niet bij voorbaat wordt gekozen voor een Europees of een Amerikaans vliegtuig.
Alle opties zijn open en uiteindelijk zal een zorgvuldige politieke afweging
moeten worden gemaakt van de verschillende factoren die in het geding zijn.3. DE INZET VAN LUCHTSTRIJDKRACHTEN3.1. InleidingDit basisdocument behandelt de vervanging van de F-16. In dit hoofdstuk
wordt daarom eerst aangegeven welke bijdragen de F-16 jachtvliegtuigen thans
leveren aan de drie hoofdtaken van Defensie. Vervolgens worden de taken beschreven
die luchtstrijdkrachten moeten kunnen uitvoeren in het kader van luchtoperaties.
Daartoe zal kort worden ingegaan op de planning en uitvoering van luchtoperaties.
Tot slot wordt een korte beschrijving gegeven van de verschillende luchtwapensystemen
en de taken die zij kunnen uitvoeren. De vraag welke taken bemande jachtvliegtuigen
moeten kunnen uitvoeren in relatie tot de taken die andere systemen in de
toekomst kunnen uitvoeren, maakt deel uit van de lopende (voor-)studie.3.2. De hoofdtaken van DefensieHet leidend beginsel bij de verwerving van defensiematerieel is dat de
uitrusting van de krijgsmacht moet zijn afgestemd op de in de Defensienota
2000 genoemde drie hoofdtaken. Ten eerste de bescherming van de integriteit
van het Nederlandse en het bondgenootschappelijk grondgebied. Ten tweede de
bevordering van de internationale rechtsorde en stabiliteit. Ten derde de
ondersteuning van civiele autoriteiten bij rechtshandhaving, rampenbestrijding
en humanitaire hulp, zowel nationaal als internationaal. Investeringen in
middelen die kunnen worden gebruikt voor alle hoofdtaken krijgen
voorrang. Om in het kader van de vervanging van de Nederlandse F-16 vliegtuigen
deze afweging te kunnen maken, wordt aangegeven welke bijdragen deze vliegtuigen
thans leveren aan de hoofdtaken.Eerste hoofdtaak. Nederlandse F-16 jachtvliegtuigen
bewaken de integriteit van het Nederlandse luchtruim en staan steeds paraat
ten behoeve van het bewaken van het Navo-luchtruim, alsmede voor het terstond
leveren van luchtsteun aan land- en zeestrijdkrachten die worden ingezet ter
bescherming van de integriteit van het Navo-verdragsgebied.Tweede hoofdtaak. Bij de bescherming en bevordering
van de internationale rechtsorde en stabiliteit door deelname aan crisisbeheersingsoperaties
en militaire interventies hebben luchtstrijdkrachten de afgelopen jaren een
belangrijke rol gespeeld. Tijdens de operaties «Desert Storm»
in Irak, «Deliberate Force» in het voormalig Joegoslavië
en «Allied Force» in Kosovo vormden luchtstrijdkrachten een wezenlijk
instrument voor het bereiken van de politieke doelstelling. Na ondertekening
van de Dayton-akkoorden in december 1995 werd naleving ervan mede afgedwongen
door de luchtoperatie «Joint Endeavour». Bij al deze operaties
speelden jachtvliegtuigen een belangrijke rol.Derde hoofdtaak. In het kader van de derde
hoofdtaak kunnen jachtvliegtuigen worden ingezet ter ondersteuning van civiele
nationale en internationale autoriteiten bij rechtshandhaving en rampenbestrijding,
bijvoorbeeld ingeval van opsporing van milieudelicten, vermiste personen en
massagraven.Beschouwing. De huidige F-16 jachtvliegtuigen
worden ingezet voor de hoofdtaken van Defensie. De laatste tien jaar geven
een tendens te zien waarbij de inzet van jachtvliegtuigen in het kader van
het uitvoeren van de twee laatstgenoemde hoofdtaken toeneemt. Gezien de bruikbaarheid
van de huidige F-16 vliegtuigen voor het uitvoeren van de hoofdtaken, is de
vervanging van de F-16 een belangrijk aandachtspunt. Daarbij moet worden bezien
wat de taken zijn van de luchtstrijdkrachten en door welke luchtwapensystemen
deze taken nu en in de toekomst kunnen worden uitgevoerd. Tevens is het van
belang een inschatting te maken van te verwachten technologische ontwikkelingen.3.3. De taken van luchtstrijdkrachtenIngezette eenheden moeten in staat zijn snel te (de)escaleren tussen operaties
met een vredebewarend karakter en operaties met een vredeafdwingend karakter.
De bijdragen van luchtstrijdkrachten aan de hoofdtaken van Defensie blijven
in dit kader ongewijzigd. Het gaat daarbij met name om het verkrijgen en behouden
van luchtoverwicht, het uitvoeren van een strategisch luchtoffensief, interdictietaken,
luchtsteun en het uitvoeren van luchtverkenning. Bij de uitvoering van deze
taken kunnen luchtstrijdkrachten worden ingezet in verschillende rollen, zoals
luchtverdediging of het aanvallen van grond- en zeedoelen. Een luchtwapensysteem
dat in staat is meerdere rollen uit te voeren en daardoor inzetbaar is voor
meerdere taken wordt aangeduid als een «multi-role» systeem. Hierna
worden de vijf genoemde taken beschreven. Op de twee overige taken van de
luchtstrijdkrachten, luchttransport en strategische afschrikking, wordt in
dit document niet nader ingegaan.Luchtoverwicht. Als de eigen luchtstrijdkrachten
beschikken over luchtoverwicht boven het operatiegebied kan de tegenstander
zijn luchtstrijdkrachten niet effectief inzetten. Daardoor vermindert de dreiging
van vijandelijke luchtstrijdkrachten, waardoor de eigen land-, lucht- en zeestrijdkrachten een grotere vrijheid van handelen verkrijgen. Het
verkrijgen en behouden van luchtoverwicht wordt dan ook beschouwd als eerste
voorwaarde voor succesvol optreden van eigen strijdkrachten. Luchtoverwicht
wordt bereikt door luchtstrijdkrachten van de tegenstander af te schrikken,
een halt toe te roepen of uit te schakelen. Dit kan op twee manieren: defensief
en offensief. Defensieve luchtacties zijn gericht tegen vijandelijke luchtaanvallen.
Offensieve luchtacties richten zich tegen de middelen van vijandelijke luchtstrijdkrachten,
zoals vliegtuigen, vliegvelden, grond-lucht geleide wapens, commandobunkers
en radars.Het strategisch luchtoffensief heeft als doel
de tegenstander de wil en het vermogen om oorlog te voeren te ontnemen. Daartoe
worden met luchtstrijdkrachten strategische doelen («zwaartepunten»)
van de tegenstander aangevallen. Dit berust op het idee dat het strijdvermogen
van de tegenstander wordt voortgebracht door een systeem. Beoogd wordt met
name de systeembesturing (het leiderschap) en de productiefaciliteiten (de
militaire industrie en de energievoorziening daarvoor) uit te schakelen of
te ontregelen. Een voorbeeld van een dergelijke inzet is de uitschakeling
van electriciteitscentrales en brandstofdepots in Irak en Servië tijdens
de operaties «Desert Storm» en «Allied Force». Per
conflict en per tegenstander is maatwerk nodig voor de bepaling van de strategische
waarde van doelen.Interdictie heeft als doel om door het uitvoeren
van luchtaanvallen het militaire potentieel van de tegenstander te vernietigen,
te ontwrichten, onschadelijk te maken of de inzet ervan te vertragen, voordat
het effectief in stelling kan worden gebracht tegen eigen strijdkrachten.
Interdictie richt zich met name op aan- en afvoerlijnen, opslagplaatsen en
transportknooppunten. Met interdictie wordt de reikwijdte van luchtstrijdkrachten
benut tegen land- en zeestrijdkrachten van de tegenstander. Het vermogen om
door interdictie de tegenstander te ontwrichten, af te leiden of te vertragen
kan een doorslaggevende uitwerking hebben op het verloop van de strijd.Luchtsteun richt zich tegen doelen die een
directe bedreiging vormen voor de eigen eenheden en wordt uitgevoerd op verzoek
van commandanten van eigen land- en zeestrijdkrachten. Dit zal met name gebeuren
tijdens verrassingsaanvallen, tegenaanvallen en dreigende doorbraken van vijandelijke
eenheden. In dergelijke gevallen opereren luchtstrijdkrachten in nauwe samenwerking
met grond- en zeestrijdkrachten. De vuurkracht en de mobiliteit van luchtstrijdkrachten
dragen dan bij aan de strijd die op het land en op de zee wordt geleverd.Luchtverkenning is onmisbaar bij het verzamelen
van informatie over aard, slagkracht, positie en manoeuvres van vijandelijke
eenheden, alsmede bij het beoordelen van de effectiviteit van de eigen militaire
acties. Deze informatie is nodig voor lucht-, land- en zeestrijdkrachten.
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen «surveillance», waarbij
een bepaald gebied gedurende langere tijd wordt geobserveerd door verkenningssatellieten
of onbemande verkenningsvliegtuigen, en tactische luchtverkenning, waarbij
bewapende jachtvliegtuigen kort voor een luchtaanval verkenningsvluchten uitvoeren
boven het doelgebied en de aard en positie van de doelen vastleggen. Bij beweeglijke
doelen, zoals tanks en schepen, moet de luchtaanval zo kort mogelijk volgen
op de verkenningsvluchten, zodat de doelen weinig tijd hebben om van positie
te veranderen en de kans op succes toeneemt. Nadat de aanval heeft plaatsgevonden
worden verkenningsvluchten uitgevoerd om de aangebrachte schade vast te stellen
en om te bepalen of het doel opnieuw moet worden aangevallen. Tactische luchtverkenningsmissies
worden, ook in politiek opzicht, steeds belangrijker met het
oog op het zoveel mogelijk voorkomen van eventuele onbedoelde nevenschade
en het vaststellen ervan.Nauwgezet zullen ontwikkelingen worden gevolgd die van invloed kunnen
zijn op de taken van luchtstrijdkrachten en de wijze waarop deze taken worden
uitgevoerd.3.4. LuchtoperatiesTijdens luchtoperaties worden jachtvliegtuigen meestal ingezet in grotere
multinationale verbanden, bestaande uit «multi-role» jachtvliegtuigen
die worden geëscorteerd door verschillende gespecialiseerde vliegtuigen
voor onder meer de bescherming van het verband, het storen van vijandelijke
radars, alsmede de communicatie met hoofdkwartieren en met AWACS-vliegtuigen.Een dergelijke luchtoperatie maakt deel uit van een overkoepelende strategie
en staat onder eenhoofdige leiding van de zogenoemde «joint force air
component commander». Hij ziet toe op een juiste uitvoering van het
luchtoperatieplan, verstrekt opdrachten aan de hem toegewezen luchtmachteenheden
en coördineert de planning en inzet van de luchtcomponent, bestaande
uit de luchtstrijdkrachten en de luchtwapensystemen van land- en zeestrijdkrachten.
Door deze centrale leiding over luchtoperaties wordt een doeltreffend en doelmatig
gebruik van middelen verzekerd.Elk luchtoperatieplan wordt ontworpen als maatwerk. Daardoor is op voorhand
niet precies aan te geven welke van de eerder genoemde taken wanneer en hoelang
moeten worden uitgevoerd en welke soorten en hoeveelheden middelen daarvoor
worden ingezet. Er kan sprake zijn van gelijktijdige en massale uitvoering
van de verschillende taken. Ook is het mogelijk dat een bepaalde taak gedurende
een bepaalde tijd extra nadruk krijgt, of in het geheel niet wordt uitgevoerd.
Wèl is duidelijk dat alle taken te allen tijde in voldoende mate in
internationaal verband moeten kunnen worden uitgevoerd om flexibel te kunnen
optreden. Een voorwaarde voor coalitieoptreden is daarom het kunnen aanleveren
van inpasbare modules met een zelfstandig karakter die voorzien in een op
dat moment gevraagde behoefte. Dit geldt zeker als het gaat om systemen die
relatief schaars zijn binnen de Navo, zoals dag en nacht voor precisieaanvallen
inzetbare «multi-role» jachtvliegtuigen.Alvorens eenheden worden ingezet voor luchtoperaties, zal de «joint
force air component commander» de middelen bezien op bruikbaarheid.
Het gaat dan om de trainingsgraad van het personeel, met name de vliegers,
en om de kwaliteit van het materieel. Tijdens operatie «Allied Force»
had het vermijden van onbedoelde nevenschade een hoge prioriteit. Daarom werden
alleen vliegtuigen ingezet die dag en nacht in staat waren tot het uitvoeren
van precisieaanvallen. Doordat Nederland beschikte over dergelijke vliegtuigen
en goed getrainde vliegers, kon de bereidheid tot deelname ook worden omgezet
in een daadwerkelijke bijdrage. Om te kunnen voldoen aan de hoge operationele
en veiligheidseisen die worden gesteld bij deelname aan internationale operaties,
moet Nederland ook in de toekomst beschikken over goed getraind personeel
en hoogwaardig materieel waarnaar wordt gevraagd. 3.5. LuchtwapensystemenDe taken van luchtstrijdkrachten worden in internationaal verband uitgevoerd
met een «mix» van verschillende luchtwapensystemen. Zoals in de
Golfoorlog en in Kosovo is gebleken, wordt naast jachtvliegtuigen ook gebruik
gemaakt van gevechtshelikopters, grondgebonden luchtverdedigingssystemen en
onbemande systemen, zoals kruisvluchtwapens, onbemande vliegtuigen en satellieten.
De vervanging van de F-16 vereist een gedegen oriëntatie op deze luchtwapensystemen.
Bestudeerd wordt welke gevolgen deze nieuwe systemen en toekomstige systemen
in de volgende decennia zullen hebben voor de taken van bemande gevechtsvliegtuigen.
Daarom zal achtereenvolgens worden aangegeven welke systemen kunnen worden
ingezet voor welke taken.Gevechtshelikopters. De kracht van gevechtshelikopters,
zoals de Apache AH-64D, ligt vooral in het leveren van luchtsteun aan de eigen
landstrijdkrachten, bijvoorbeeld tijdens een «air assault» operatie.
Deze helikopter is geoptimaliseerd voor het aanvallen van statische en bewegende
gronddoelen en helikopters die zich bevinden rondom de voorste lijn van de
eigen troepen. Indien sprake is van luchtoverwicht, kunnen gevechtshelikopters
ook doelen uitschakelen die zich bevinden achter de vijandelijke linies, de
zogenoemde «deep attack». De Apache-helikopter is dag en nacht
inzetbaar onder vrijwel alle weersomstandigheden en beschikt over doelopsporingsapparatuur
en precisiewapens. Gevechtshelikopters zijn niet «multi-role»
inzetbaar en zijn vanwege snelheid en hoogtebereik niet geschikt voor het
behalen van luchtoverwicht. Wèl zijn zij bij uitstek geschikt voor
het leveren van luchtsteun aan landstrijdkrachten. Door hun relatief geringe
snelheid zijn gevechtshelikopters niet in staat tot het snel afleggen van
grote afstanden en zijn daardoor, mede als gevolg van het geringere hoogtebereik,
kwetsbaar voor aanvallen door jachtvliegtuigen en draagbare raketsystemen.Grondgebonden luchtverdedigingssystemen, zoals
Patriot, Hawk, Flycatcher en Stinger, worden ingezet voor het uitvoeren van
defensieve luchtacties in het kader van het behouden van luchtoverwicht of
het verdedigen van eigen eenheden. Het gaat daarbij om gebieds- of puntverdediging
tegen vijandelijke vliegtuigen en helikopters. De geleide-wapensystemen van
de Koninklijke luchtmacht zijn tevens geschikt voor de verdediging tegen kruisvluchtwapens
en ballistische raketten. In het kader van «theatre missile defence»
worden deze systemen op dit punt verder verbeterd. Grondgebonden luchtverdedigingssystemen
beschikken over goede sensoren, een groot voortzettingsvermogen en actuele
informatievoorziening. Zij opereren inherent vanaf het eigen gebied en zijn
begrensd in mobiliteit en bereik.Kruisvluchtwapens worden uitsluitend ingezet
voor offensieve taken, meestal in het kader van een strategisch luchtoffensief,
en zijn met name bedoeld voor precisieaanvallen op zwaar verdedigde statische
gronddoelen met een bekende positie. Zo zijn de kruisvluchtwapens die vanaf
schepen en vliegtuigen werden gelanceerd tijdens de operaties «Desert
Storm», «Southern Watch», «Northern Watch»,
«Deliberate Force» en «Allied Force» alle ingezet
tegen statische gronddoelen waarvan de locaties reeds bekend waren. Kruisvluchtwapens
vervullen dus een specifieke rol bij het aanvallen van statische gronddoelen.
Aangezien het een specifiek wapen betreft met de noodzaak van aanvullende
systemen op het gebied van informatievergaring, planning, programmering en
lancering, beschikken momenteel slechts twee Navo-landen over kruisvluchtwapens:
Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Overigens worden kruisvluchtwapens
qua bereik steeds meer benaderd door «stand-off» lucht-grondwapens. Onbemande gevechtsvliegtuigen moeten in staat
zijn tot het zelfstandig aanvallen van vijandelijke doelen en weer terugkeren
naar de eigen linies. Het feit dat dergelijke vliegtuigen onbemand zijn heeft
als voordeel dat geen gevaar bestaat voor het verlies van eigen vliegers.
Nog onduidelijk is in hoeverre de kans op onbedoelde nevenschade kan toenemen
door het ontbreken van een vlieger. De ontwikkeling van onbemande gevechtsvliegtuigen
bevindt zich in de conceptuele fase en is nog niet gebaseerd op ervaringen
met daadwerkelijke inzet. De invloed van onbemande gevechtsvliegtuigen op
de jachtvliegtuigtaken is moeilijk in te schatten en moet nader worden bestudeerd.Onbemande verkenningsvliegtuigen. Tijdens
operatie «Allied Force» zijn met succes onbemande verkenningsvliegtuigen
ingezet voor «surveillance»-taken zoals het fotograferen van gevechtsopstellingen
en massagraven in Kosovo. De huidige systemen zijn kwetsbaar doordat ze met
een lage snelheid langdurig rondvliegen boven vijandelijk gebied en zichzelf
niet kunnen verdedigen. Naar verwachting zal de kwetsbaarheid in de toekomst
afnemen.Verkenningssatellieten bewegen zich op grote
hoogte in een baan om de aarde en fotograferen de gebieden waarboven zij zich
bevinden. Hoewel geavanceerde verkenningssatellieten onder optimale weersomstandigheden
in staat zijn tot het fotograferen van kleine details, kan een satelliet slechts
éénmaal per rondgang om de aarde een beeld geven van de situatie.
Dit nadeel kan echter grotendeels worden gecompenseerd door gebruik te maken
van een netwerk van satellieten. Satellieten zijn niet toereikend voor militaire
operaties zoals «Desert Storm» en «Allied Force» waarbij
meerdere aanvalsgolven per dag plaatsvinden en waarbij de benodigde informatie
op elk gewenst moment beschikbaar moet zijn. Daar werd, naast satellieten,
ook intensief gebruik gemaakt van bemande en onbemande verkenningsvliegtuigen.
Slechts enkele landen beschikken over verkenningssatellieten.Jachtvliegtuigen zijn door hun paraatheid
en mobiliteit bij uitstek in staat tot het verkrijgen en behouden van luchtoverwicht,
waardoor de vrijheid van handelen van de tegenstander in belangrijke mate
wordt beperkt. Inzet is daarbij mogelijk voor zowel offensieve als defensieve
taken. Zo konden Nederlandse F-16 vliegtuigen gedurende het Kosovo-conflict
tijdens de vlucht nog omschakelen van luchtverdediging naar het aanvallen
van gronddoelen. Dit «swing-role» concept verschafte de Navo-commandant
van de bondgenootschappelijke strijdkrachten de door hem gewenste flexibiliteit.
Ook kunnen jachtvliegtuigen worden ingezet tijdens een strategisch offensief,
waarbij doelen met steeds grotere precisie kunnen worden uitgeschakeld en
waarbij snel kan worden geëscaleerd en gedeëscaleerd. Met de nieuwe
generaties lucht-grond bewapening wordt het mogelijk over steeds grotere afstanden
onder alle weersomstandigheden precisiebomdardementen uit te voeren. Omdat
jachtvliegtuigen in staat zijn op elk gewenst moment doelen ver in het achterland
van een tegenstander aan te vallen, zijn zij geschikt voor het uitvoeren van
interdictietaken. Ook het leveren van luchtsteun en het door middel van luchtverkenning
verzamelen van informatie voor eigen land-, lucht- en zeestrijdkrachten zijn
taken die kunnen worden uitgevoerd door jachtvliegtuigen.De systemen in samenhang: een beschouwing.Gevechtshelikopters
zijn bij uitstek geschikt voor het leveren van luchtsteun aan landstrijdkrachten.
Grondgebonden luchtverdedigingssystemen zijn geschikt voor het vanaf eigen
gebied verdedigen van het luchtruim. Kruisvluchtwapens zijn uitsluitend geschikt
voor het aanvallen van statische gronddoelen. Onbemande gevechtsvliegtuigen
bevinden zich nog in een conceptueel stadium. Onbemande verkenningsvliegtuigen
kunnen «surveillance»-taken uitvoeren, maar geen tactische luchtverkenning.
Verkenningssatellieten kunnen luchtbeelden leveren van het operatiegebied,
maar doorgaans niet op elk gewenst moment. Jachtvliegtuigen kunnen flexibel
worden ingezet over het gehele takenspectrum.De technologie en inzetmogelijkheden van onbemande systemen (inclusief
kruisvluchtwapens) zullen zich de komende decennia verder ontwikkelen. Daarom
laat Defensie door de nationale laboratoria NLR en TNO studies uitvoeren naar
de toekomstige praktische bruikbaarheid van dergelijke luchtwapensystemen,
waarbij onder meer gebruik wordt gemaakt van andere (inter)nationale studies.
In die studies komen vragen aan de orde over beschikbare sensortechnologieën,
over taken die in de toekomst worden voorzien voor kruisvluchtwapens en onbemande
vliegtuigen, over de verhouding van die taken tot het takenpakket van de vervanger
van de F-16, over de operationele inzetbaarheid van onbemande systemen, over
voor- en nadelen van het op afstand plaatsen van de mens bij verkenningstaken,
bij gevechtstaken en in zeer restrictieve omgevingen, etc. Naast de hiervoor
geschetste vragen wordt daarbij ook in beschouwing genomen welke ontwikkelingen
zich, voor wat betreft de inzet van luchtwapensystemen, voordoen bij Navo-bondgenoten.Hoewel deze studies mogelijk geen volledig inzicht kunnen bieden in ontwikkelingen
die zich de komende decennia zullen voordoen, kunnen zij wèl, in samenhang
met studies die elders in de wereld zijn verricht, de contouren van deze ontwikkelingen
verduidelijken. De resultaten van deze studies zullen worden meegenomen in
de B/C-brief. Tegen deze achtergrond zal worden bepaald welke taken jachtvliegtuigen
in de eerste helft van deze eeuw moeten kunnen vervullen.4. DE BEHOEFTE4.1. InleidingBij de aanschaf van de F-16 is destijds gekozen voor een modern, kwalitatief
hoogwaardig jachtvliegtuig uit het middenspectrum: een «multi-role»
jachtvliegtuig dat voor verschillende taken inzetbaar is. Met de keuze voor
vliegtuigen met de groeipotentie om gedurende een lange periode goed inzetbaar
te zijn, is destijds een goed evenwicht gevonden tussen kosten en operationele
capaciteiten. De F-16 vliegtuigen ondergaan momenteel een «midlife update»
waardoor de operationele levensduur wordt verlengd tot rond 2010. Vanaf dat
moment zullen de eerste Nederlandse F-16 vliegtuigen het einde van hun operationele,
technische en economische levensduur bereiken. Zonder aanvullende maatregelen
bestaat daardoor vanaf 2010 behoefte aan vervanging van de Nederlandse
F-16 jachtvliegtuigen.De behoeftestelling voor de vervanging van de F-16 wordt gebaseerd op
de mate waarin de diverse luchtwapensystemen nu en in de nabije toekomst naar
verwachting invulling kunnen geven aan de taken van luchtstrijdkrachten. Daaruit,
en uit de kritische succesfactoren die worden gehanteerd bij de planning van
de samenstelling van de Koninklijke luchtmacht, worden de kwalitatieve eisen
afgeleid. De vervanger van de F-16 moet de potentie hebben om gedurende de
gehele gebruiksduur operationeel inzetbaar te zijn in een omgeving die zich
technologisch steeds verder ontwikkelt. De inbreng van adequaat inzetbare
en in internationale samenwerkingsverbanden inpasbare modules vereist daarbij
dat aansluiting blijft bestaan bij de technologische ontwikkelingen van westerse
bondgenoten. Voorts wordt in dit hoofdstuk kort ingegaan op de kwantitatieve
behoefte. 4.2. Kritische succesfactorenOm in een conflict een succesvolle rol te kunnen spelen, worden verschillende
kritische succesfactoren onderkend. Dit zijn capaciteiten of vermogens die
op directe of indirecte wijze bijdragen aan het succes van de operationele
inzet. Deze factoren hangen in de regel nauw met elkaar samen en versterken
elkaar en moeten daarom in onderlinge samenhang worden bezien. De kritische
succesfactoren zijn leidend bij de besluitvorming over de inrichting van de
krijgsmacht en vormen derhalve een belangrijk onderdeel van het toetsingskader
voor de plannen van de Koninklijke luchtmacht. In het kader van de vervanging
van de F-16 worden deze factoren meegenomen in de lopende studie. Het betreft
de navolgende kritische succesfactoren.Reactievermogen. Het vermogen om onder gegeven
omstandigheden op de juiste tijd en plaats de juiste eenheden en middelen
te genereren en hiermee op te treden.Voortzettingsvermogen. Het vermogen operaties
gedurende langere tijd onafgebroken en onder alle weersomstandigheden uit
te voeren.Strategische en tactische mobiliteit. Het
vermogen eenheden en middelen over grote afstanden en binnen vastgestelde
tijden te verplaatsen naar het operatiegebied en vervolgens binnen het operatiegebied
beweeglijk te laten optreden.Logistieke zelfstandigheid. Het vermogen tot
inpassing in enig internationaal verband, zonder op laag organisatorisch niveau
logistiek afhankelijk te zijn van anderen.Flexibiliteit. Het vermogen personeel en materieel
op maat in te zetten voor verschillende taken in verschillende verbanden,
in uiteenlopende gebieden en omstandigheden.Multifunctionaliteit. Het vermogen systemen
te gebruiken voor verschillende doeleinden.Informatievoorziening. Het vermogen informatie
te verschaffen die nodig is om de toegewezen taken op adequate wijze uit te
voeren en om daarover verantwoording af te leggen.Voorts worden kritische succesfactoren onderkend die indirect een bijdrage
leveren aan het succes van luchtoperaties zoals het verkrijgen en analyseren
van strategische, operationele en tactische inlichtingen om de intenties en
mogelijkheden van een tegenstander in te schatten. Tot deze factoren behoort
ook het beschikken over «up-to-date» technologische kennis en
middelen, met name voor elektronische oorlogvoering.4.3. Kwalitatieve eisen vervanger F-16Uitgaande van de taken van luchtstrijdkrachten en de kritische succesfactoren
worden de aan de vervanger van de F-16 te stellen kwalitatieve eisen op hoofdlijnen
beschreven. De eigenschappen van de huidige F-16 en de daarmee opgedane ervaringen
vormen hierbij het vertrekpunt.«Multi-role» capaciteit. Vanuit
militair-operationeel oogpunt vervaagt het onderscheid tussen bondgenootschappelijke
verdediging en crisisbeheersing. Personele en materiële middelen zullen
in vele denkbare scenario's inzetbaar moeten zijn. Luchtstrijdkrachten moeten
wereldwijd onder moeilijk voorspelbare omstandigheden de toegewezen taken kunnen uitvoeren. Tegen deze achtergrond is een jachtvliegtuig nodig
uit het middenspectrum dat een met de F-16 vergelijkbare wapenlast kan meevoeren
en dat over een breed scala aan capaciteiten beschikt om te kunnen optreden
in het gehele conflictspectrum, van humanitaire hulp tot het snel leveren
van zware slagkracht. Belangrijke eigenschappen daarbij zijn reactievermogen,
tactische mobiliteit, multifunctionaliteit en flexibiliteit, waarbij diverse
taken gelijktijdig of beurtelings in soepele overgang worden uitgevoerd. Dit
vermogen wordt aangeduid als «multi-role» capaciteit.Technologiedominantie. Mede door de wereldwijde
proliferatie van technologie krijgen potentiële tegenstanders –
naast de reeds beschikbare systemen – tevens de beschikking over modernere
wapensystemen. Technologische ontwikkelingen bepalen niet alleen de potentiële
dreiging waarmee rekening moet worden gehouden, maar ook de capaciteiten van
de eigen middelen. Geheel los van de technologie waarover de tegenstander
beschikt, is het ook in het kader van de eigen veiligheid en het vermijden
van onbedoelde nevenschade noodzakelijk te beschikken over moderne technologie.De operationele waarde van wapensystemen neemt toe naarmate wordt beschikt
over betere systemen voor waarneming, analyse, commandovoering en bewapening.
Het gaat daarbij om precisiewapens, moderne sensoren, communicatie, grote
manoeuvreerbaarheid, hoge snelheid, verbeterde «standoff»-capaciteiten,
een beter zelfbeschermend vermogen en snellere doelopsporing, -identificatie
en -toewijzing. Voorts is in dit kader het vermogen van belang om dag en nacht
onder alle weersomstandigheden en op alle hoogten te kunnen optreden. Kortom,
om effectief te kunnen optreden en te kunnen overleven in toekomstige dreigingsscenario's
is het van belang dat luchtstrijdkrachten beschikken over technologiedominantie.Omdat de Nederlandse krijgsmacht steeds in coalitieverband zal opereren,
waarbij gevraagd wordt naar kwalitatief hoogwaardige systemen, is het van
belang gedurende de levensduur van het nieuwe jachtvliegtuig aansluiting te
behouden bij de belangrijkste bondgenoten. Dit betekent dat de vervanger van
de F-16 moet beschikken over een zodanige groeipotentie dat dit vliegtuig
gedurende de gehele gebruiksduur operationeel inzetbaar kan blijven in een
omgeving die zich technologisch steeds verder ontwikkelt.Informatie, communicatie en interoperabiliteit. Deelname
aan operaties zal in de regel plaatsvinden in internationaal verband. Dit
geldt zeker voor luchtstrijdkrachten. De samenstelling van de verbanden wisselt
per operatie. Recente ervaringen tijdens crisisbeheersingsoperaties hebben
het belang aangetoond van het voortdurend beschikbaar hebben van actuele kennis
over de omstandigheden in het operatiegebied. Ook moet een informatievoorsprong
worden verkregen ten opzichte van de tegenstander. Daarvoor is informatievoorziening
en -verwerking noodzakelijk waarmee snelle en juiste besluitvorming kan plaatsvinden
en waarmee snel en flexibel kan worden ingespeeld op wisselende omstandigheden.Ook moeten vliegers, zowel voor aanvang als tijdens de uitvoering van
de missie, steeds kunnen beschikken over actuele en juiste informatie over
omgeving, grond- en luchtdreiging, weersomstandigheden en terreingesteldheid.
Op basis van deze informatie moet de missie op elk moment kunnen worden aangepast.
Voorts vereist de coördinatie en uitvoering van militaire operaties een
toenemende integratie van grote hoeveelheden gegevens en verspreiding daarvan
naar de gebruikers. Daarom zal in de toekomst steeds meer sprake zijn van verschillende systemen,
zoals jachtvliegtuigen, «airborne warning and control»-systemen,
strategische verkenningssatellieten en onbemande systemen, die door middel
van beveiligde communicatienetwerken met elkaar en met grondstations zijn
verbonden. Zo ontstaat met behulp van «datalinks» een omvangrijk
«system of systems» waarin alle deelnemers in de «mix»
van systemen zowel leverancier als gebruiker van informatie zijn.Tegen deze achtergrond vereist deelname aan toekomstige luchtoperaties
dat de vervanger van de F-16 beschikt over een goede interoperabiliteit, zodat
met een «datalink» kan worden aangesloten bij dit zogenoemde «system
of systems».Zelfstandige inzetbaarheid. Er is geen garantie
dat het communicatienetwerk bij elke militaire operatie steeds in de vereiste
omvang beschikbaar zal zijn. Derhalve bestaat in dit kader behoefte aan het
zelfstandig verzamelen, verwerken en verspreiden van informatie. Daarom is
het noodzakelijk dat de vervanger van de F-16 beschikt over geïntegreerde
sensoren en systemen om in voorkomend geval ook onafhankelijk te kunnen opereren.
Hierbij moet de vlieger zelf in staat zijn doelen te detecteren, te identificeren
en precies uit te schakelen.Weersonafhankelijkheid. Het weer is van grote
invloed op het verloop van een operatie. Weersonafhankelijkheid bevordert
een goede uitvoering conform de planning. Daarom moet een toekomstig jachtvliegtuig
onder alle weersomstandigheden, dag en nacht op alle hoogten inzetbaar zijn.
Dit stelt hoge eisen aan sensoren en bewapening. Om bij alle weersomstandigheden
te kunnen laagvliegen is een navigatiesysteem nodig waarmee het terreinprofiel
kan worden gevolgd.Precisie. Aan het uitvoeren van militaire
operaties zijn risico's verbonden voor het deelnemend personeel. Deze risico's
zijn nooit volledig uit te sluiten en dienen in het besluitvormingsproces
te worden afgewogen. Het politieke en maatschappelijke draagvlak voor deelname
aan een operatie wordt in belangrijke mate bepaald door de vraag of geen onnodige
slachtoffers vallen en in hoeverre ander leed zoveel mogelijk kan worden voorkomen.
Het vermogen om bij het uitvoeren van luchtacties onbedoelde nevenschade zoveel
mogelijk te vermijden en de effectiviteit van de aanval te vergroten is daarom,
veel meer dan vroeger, een voorwaarde om aan een operatie te kunnen deelnemen.
Het is dus van belang met grote precisie te kunnen opereren. Dit geldt voor
het aanvallen van zowel statische als bewegende doelen.Met het oog op het zoveel mogelijk vermijden van onbedoelde nevenschade
worden aan sensoren en wapensystemen steeds hogere eisen gesteld ten aanzien
van de mogelijkheden voor detectie, classificatie, identificatie en precieze
uitschakeling van doelen over grote afstanden met eventueel «stand-off»
lucht-grondwapens.Overlevingsvermogen. Indien nog geen volledig
luchtoverwicht is bereikt, neemt de effectiviteit toe naarmate het jachtvliegtuig
beschikt over eigenschappen die de kans op ontdekking verkleinen en de kans
op overleving van toestel en inzittenden vergroten. Hierdoor neemt tijdens
luchtoperaties de afhankelijkheid van escortevliegtuigen voor bescherming
af en wordt minder hinder ondervonden van storing door vijandelijke radars.Indien niet valt te ontkomen aan het opereren binnen het bereik van vijandelijke
systemen, moet detectie zoveel mogelijk worden voorkomen. Dit kan onder meer
worden bereikt door laagvliegen en door toepassing van technologie die de
emissie en reflectie van geluid en van elektromagnetische straling
(radar, infrarood, visueel, ultraviolet) beperkt, bijvoorbeeld «stealth».
Voorts is het tijdig onderkennen en storen van vijandelijke dreigingen van
belang. Daarvoor is het nodig dat het vliegtuig beschikt over adequate apparatuur
voor waarschuwing, bescherming en storing tegen vijandelijke systemen.Als het toestel toch wordt gedetecteerd en bedreigd door een vijandelijk
vliegtuig of grond-lucht systeem, moet het in staat zijn zich daartegen te
verdedigen. Daartoe moet de vervanger van de F-16 beschikken over supersonische
snelheid en over grote wendbaarheid, bij alle snelheden en op alle hoogten.
Tevens moet adequate lucht-lucht en lucht-grond bewapening kunnen worden meegevoerd
en ingezet tegen vijandelijke systemen.Indien desondanks het jachtvliegtuig wordt geraakt, moet het in staat
zijn met enige schade de missie te voltooien of in elk geval veilig terug
te keren. Daarom moeten de essentiële systemen beschikken over voldoende
redundantie.Modulaire eenheden. Het optreden in multinationale
verbanden vereist het aanleveren van modules met een zelfstandig karakter.
Deze modules moeten geschikt zijn voor deelname aan grootschalige gevechtsoperaties,
maar ook moeten kleinere bouwstenen kunnen worden geleverd voor het uitvoeren
van crisisbeheersingsoperaties en humanitaire operaties. Daarbij is het van
belang dat de eenheden een duidelijke waarde toevoegen aan de operaties. Dat
kan alleen als wordt beschikt over kwalitatief hoogwaardige middelen.In het kader van uitzendingen voor crisisbeheersingsoperaties is het van
belang dat de mee te nemen hoeveelheid ondersteuningsmiddelen beperkt is en
transportabel is met de schaarse luchttransportmiddelen. Dit geeft, meer nog
dan thans het geval is, de mogelijkheid snel ter plaatse te zijn.Levensduurkosten. Gezien de lange levensduur
van tenminste 30 jaren, is het des te meer van belang de levensduurkosten
te beheersen. Daarom vormen de levensduurkosten een belangrijk selectiecriterium
voor het nieuwe jachtvliegtuig. De levensduurkosten beslaan de verwerving,
de personele en materiële exploitatie en de afstoting. De verwervingskosten
worden bepaald door de aankoopprijs en door eventuele deelname aan een vliegtuigontwikkeling.Wet- en regelgeving. Om in vredestijd adequaat
te kunnen oefenen moet het nieuwe jachtvliegtuig voldoen aan de geldende wet-
en regelgeving.4.4. Kwantitatieve behoefteDe kwantitatieve behoefte wordt voorshands gebaseerd op de taken die zijn
genoemd in de Defensienota 2000, onder meer rekening houdend met voortzettingsvermogen,
vredesverliezen, logistieke reserve en organieke indeling. De organieke indeling
is mede afhankelijk van de besluitvorming over de tijdens de parlementaire
behandeling van de Defensienota 2000 ingediende motie ten aanzien van handhaving
van het huidige aantal F-16 vliegtuigen (Kamerstuk 26 900, nr. 8). Daarnaast
worden in de afweging betrokken de in par. 3.5 beschouwde overige luchtwapensystemen
en de taken die zij kunnen vervullen. Ook de kwalitatieve prestaties van de
vervanger van de F-16 en de benodigde investering spelen een rol. Aangezien
genoemde factoren op dit moment niet zijn uitgekristalliseerd, wordt eerst
in de B/C-brief nader ingegaan op de kwantitatieve behoefte van de vervanger
van de F-16. 5. DE INVULLING VAN DE BEHOEFTE5.1. InleidingTijdens de gecombineerde voorstudie/studiefase van het project wordt gedetailleerde
informatie ingewonnen over de verschillende toestellen die kandidaat zijn
voor de opvolging van de F-16. Zoals afgesproken in de «Western European
Armaments Group» (WEAG) heeft daartoe op 17 mei 1999 publicatie plaatsgevonden.
Op 3 juni 1999 is een «request for information» aangeboden aan
geïnteresseerde fabrikanten en overheden. In dit document worden vele
vragen gesteld aan de verschillende fabrikanten over onder meer operationele,
logistieke en financiële aspecten. Bij operationele aspecten kan onder
meer worden gedacht aan overlevingsvermogen, kwetsbaarheid en interoperabiliteit.
Logistieke aspecten betreffen onder meer zaken als het onderhoudsconcept,
de onderhoudbaarheid, de betrouwbaarheid en de training. Financiële aspecten
betreffen met name de levensduurkosten. De antwoorden op deze vragen vormen
de basis van de evaluatie van de verschillende kandidaten.Eind oktober 1999 zijn reacties op het «request for information»
ontvangen. In het kader van het defensiematerieelkeuzeproces zijn deze reacties
de afgelopen periode aangevuld en wordt de ontvangen informatie momenteel
geëvalueerd door het projectteam, daarbij geassisteerd door de nationale
laboratoria TNO en NLR en het Nationaal Instituut voor Vliegtuigontwikkeling
en Ruimtevaart (NIVR). Over de resultaten van deze evaluatie zal worden gerapporteerd
in de B/C-brief, die eind 2000 aan het parlement zal worden aangeboden. De
evaluatieresultaten zijn momenteel nog niet gereed. Daarom worden in dit basisdocument
de alternatieven beschreven, waarbij niet wordt vooruitgelopen op de uitkomsten
van de evaluatie. In bijlage A zijn de kandidaat-vervangers van de F-16 afgebeeld.Tot de alternatieven die tijdens deze projectfase worden bezien, behoren
ook het langer dan nu voorzien aanhouden van de F-16, al dan niet in combinatie
met een «end life update».5.2. Saab/JAS-39 GripenIn 1980 begon de Saab-fabriek met de ontwikkeling van een licht «multi-role»
jachtvliegtuig ter vervanging van de bij de Zweedse luchtmacht in gebruik
zijnde J-35 Draken en AJ-37 Viggen vliegtuigen. Een industrieel consortium
JAS met Saab-Scania, Ericsson, Volvo en FFV kreeg vervolgens van de Zweedse
regering opdracht om de éénmotorige JAS-39 Gripen te ontwikkelen,
die in 1988 zijn eerste vlucht maakte.Na een uitvoerig beproevingsprogramma werd in 1996 het eerste toestel
afgeleverd aan de Zweedse luchtmacht. Met een startgewicht van 14 ton is de
Gripen lichter dan de Nederlandse F-16, die een startgewicht heeft van 16
ton. Net als de F-16 heeft de Gripen een digitale besturing, waarbij de traditionele
horizontale staartvlakken bij de Gripen zijn vervangen door kleine hulpvleugeltjes,
de zogenoemde «canards», die zijn geplaatst vóór
de in deltavorm uitgevoerde hoofdvleugel. De operationele uitrusting van de
Gripen is in veel opzichten vergelijkbaar met die van de F-16 in «mid
life update» uitvoering, maar de Gripen heeft minder ophangpunten voor
bewapening.Het JAS-consortium, dat sinds 1995 nauw samenwerkt met British Aerospace,
richt de marketing van de Gripen voornamelijk op landen in Midden-Europa,
Azië, Zuid-Amerika en Zuid-Afrika. Er zijn plannen om de Gripen te moderniseren
met onder meer een nieuwe motor en modernere radar- en bewapeningsuitrusting.
Vooralsnog worden ruim 200 vliegtuigen geproduceerd.5.3. Eurofighter TyphoonIn december 1983 werden Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië
en Spanje het eens over de belangrijkste karakteristieken van een tweemotorige
«European Fighter Aircraft» (EFA). In 1985 besloot de Franse regering
zich terug te trekken uit het EFA-project om de eigen Rafale te ontwikkelen.
De vier overige landen sloten eind 1988 een contract met de industriële
consortia uit die landen voor de ontwikkeling van het EFA-vliegtuig, de EJ200
motor en de ECR-90 radar. Gebaseerd op het aandeel van elk land in de verwachte
afname, werden de financiële bijdragen bepaald en werd een industriële
werkverdeling afgesproken, waarbij Duitsland en Groot-Brittannië ieder
33 procent bijdroegen, Italië 21 procent en Spanje 13 procent. In maart
1994 vloog het eerste van de zeven prototypes; de eerste squadrons worden
naar verwachting operationeel in 2002.Het management van dit Navo-programma is in handen van de «Nato
Eurofighter & Tornado Management Agency» (NETMA), waarin de vier
huidige deelnemende landen (Duitsland, Italië, Spanje en Groot-Brittannië)
zijn vertegenwoordigd. Noorwegen en Griekenland hebben zich inmiddels gemanifesteerd
als potentiële partners in het project.Inmiddels spreekt men niet meer over de EFA, maar over de Eurofighter
2000 of Eurofighter Typhoon. Dit vliegtuig heeft een startgewicht van 24 ton.
De grote wendbaarheid en andere, voor de luchtverdedigingstaak belangrijke,
vliegprestaties dankt het vliegtuig aan twee motoren, digitale besturing,
een grote delta-vleugel en «canards».In de afgelopen jaren is de Britse Eurofighter-behoefte vastgesteld op
232 toestellen, die van Duitsland op 180 toestellen, die van Italië op
121 toestellen en die van Spanje op 87 toestellen. In totaal worden 620 toestellen
geproduceerd. De werkverdeling is overeenkomstig vastgesteld.5.4. RafaleFrankrijk was in december 1983 één van de vijf landen die
de stafeisen onderschreef voor een nieuw Europees jachtvliegtuig. Om de Franse
technologische inbreng in het gezamenlijke programma te bewerkstelligen was
de firma Dassault – huisleverancier van vele generaties Mirage gevechtsvliegtuigen –
op dat moment al bezig met de bouw van een «technology demonstrator»
onder de naam «Aviation Combat Futur» (ACF). Toen Frankrijk zich
in 1985 terugtrok uit het EFA-programma, werd de ACF het prototype Rafale
A van het eigen Franse vliegtuigontwikkelingsprogramma ter vervanging van
bestaande gevechtsvliegtuigen in Franse dienst. De oorspronkelijke behoefte
bedroeg 250 stuks Rafale B en C voor de Franse luchtmacht en 86 stuks Rafale
M voor gebruik aan boord van de nieuwe Franse vliegdekschepen.Het ontwikkelingsprogramma, waartoe in 1986 werd besloten, gaat uit van
een «multi-role» gevechtsvliegtuig met vrijwel dezelfde karakteristieken
als de Eurofighter. Het krijgt niet alleen twee Franse M88 straalmotoren,
maar ook vliegtuigbewapening en boordsystemen van Franse makelij. Evenals
de Eurofighter bedraagt het startgewicht 24 ton en dankt de Rafale zijn grote
wendbaarheid aan de digitale besturing en de «canards».Sedert de eerste vluchten van de prototypes in 1991 bevindt het Rafale-programma
zich in de test- en evaluatiefase. De eerste van naar verwachting
60 Rafale M vliegtuigen voor de Franse marine worden geleverd in 2001, terwijl
het begin van de serielevering van 234 stuks aan de Franse luchtmacht voor
2003 is gepland.5.5. Advanced F-16De sinds 1975 in productie zijnde F-16 is een éénmotorig
vliegtuig met een startgewicht van 16 ton, dat beschikt over goede aerodynamische
eigenschappen. De F-16 werd tussen 1984 en 1992 periodiek verbeterd. Dit resulteerde
in verschillende versies die worden aangeduid met zogenoemde «block»-nummers.
Deze opvolgende versies beschikken over een toenemend aantal nieuwe boordsystemen
en mogelijkheden voor moderne bewapening. Doordat het startgewicht is toegenomen
tot 20 ton heeft de F-16C/D een geringere wendbaarheid dan de F-16A/B. Bij
de thans in uitvoering zijnde «midlife update» van de Nederlandse
F-16 vliegtuigen worden de cockpit, de computers en de radar- en bewapeningssystemen
van de «block 52» gebruikt zonder dat wordt ingeboet aan aerodynamische
prestaties.Er zijn inmiddels ruim 4000 F-16 vliegtuigen in diverse «block»-configuraties
gebouwd. Voor de komende jaren zijn er nog opdrachten voor de productie van
F-16C/D vliegtuigen voor de Amerikaanse luchtmacht. Daarnaast is Lockheed
Martin bezig met de aflevering van exportorders. Deze F-16C/D is uitgerust
met een groot aantal nieuwe radar- en electro-optische sensoren. Er is een
uitvoering mogelijk met extra brandstoftanks boven op de romp, waardoor het
vliegbereik met 30 procent toeneemt. Deze uitvoering staat bekend als de Advanced
F-16 (in de A-brief aangeduid als F-16 «block 60+»). Met een startgewicht
dat inmiddels is opgelopen tot 23 ton zijn de grenzen van het groeipotentieel
van de F-16 bereikt. Lockheed Martin zal de productielijnen voor de F-16 «block
50» en «block 60» trachten open te houden totdat de F-22
en mogelijk ook de JSF in grote aantallen worden gebouwd.5.6. Langer aanhouden F-16De F-16 is vanaf 1979 in gebruik. Door de «midlife update»
wordt de operationele levensduur van de F-16 jachtvliegtuigen verlengd tot
2010 – 2025, afhankelijk van het totale aantal vlieguren, de leeftijd
van de resterende F-16 vliegtuigen, de toenemende instandhoudingsinspanning
en de gevolgen daarvan voor de exploitatiekosten. Daarna treedt operationele
veroudering op die wordt veroorzaakt door de eisen die de toekomstige inzetomgeving
stelt. Daarbij gaat het in het bijzonder om de veiligheid en het vermogen
om geïntegreerd met andere systemen te opereren.Langer aanhouden met «end life update». In de A-brief (Kamerstuk 26 488, nr. 1 van 9 april 1999) is
aangegeven dat ook zal worden onderzocht of de levensduur van de Nederlandse
F-16 vliegtuigen verder kan worden verlengd, al dan niet door middel van een
«end life update». Aan Lockheed Martin is informatie gevraagd
inzake een «end life update», waarmee bepaalde systemen van de
Advanced F-16 worden ingebouwd zodat de operationele levensduur van de huidige
F-16 vliegtuigen wordt verlengd.Langer aanhouden zonder «end life update». Het langdurig intensief gebruik van jachtvliegtuigen leidt tot scheurvorming
in dragende vliegtuigconstructiedelen. Dit is ook bij de F-16 het geval. Met
omvangrijke modificatieprogramma's, zoals «Pacer Slip», blijft
het gedurende de gehele levensduur noodzakelijk gescheurde spanten en andere
dragende vliegtuigconstructiedelen van de F-16 te vervangen. Aan fabrikant
Lockheed Martin is gevraagd informatie te verstrekken over de mogelijkheden en consequenties van het langer dan thans voorzien aanhouden van de
F-16 zonder «end life update».5.7. F/A-18 E/F Super HornetHoewel Northrop's tweemotorige YF-17 in 1975 de «lightweight fighter»
competitie van de Amerikaanse luchtmacht verloor van de éénmotorige
F-16, bleek er toch een behoefte aan dit toestel. De Amerikaanse marine besloot
dit ontwerp door McDonnell Douglas verder te laten ontwikkelen tot een «multi-role»
gevechtsvliegtuig voor gebruik vanaf vliegdekschepen. Dit vliegtuig met een
startgewicht van 25 ton werd bekend onder de aanduiding F/A-18 A/B Hornet.
Juist door het tweemotorige concept, een sterker landingsgestel en extra groeipotentieel
bleek de F/A-18 A/B voor de Amerikaanse marine en mariniers beter geschikt
dan de F-16 in overeenkomstige taken. Tussen 1980 en 1996 namen de Amerikaanse
marine en mariniers meer dan 1000 van deze toestellen in gebruik. Daarnaast
zijn 450 Hornets, vaak in concurrentie met de F-16, geëxporteerd naar
Australië, Canada, Finland, Koeweit, Maleisië, Spanje en Zwitserland.Toen in 1991 de ontwikkeling van de nieuwe A-12 aanvalsjager voor vliegdekschepen
werd gestopt, kreeg McDonnell-Douglas van de marine opdracht om vanuit de
Hornet een nieuw interim-gevechtsvliegtuig te ontwikkelen. Deze F/A-18 E/F
Super Hornet vloog eind 1995 voor het eerst. De Amerikaanse marine wilde aanvankelijk
1000 stuks, later teruggebracht naar 548 stuks, in dienst nemen vanaf 2001.
Hoewel de Super Hornet uiterlijk sterk lijkt op de oorspronkelijke Hornet,
is het in feite een geheel nieuw vliegtuig. De afmetingen van het toestel
zijn met ongeveer een kwart toegenomen en het startgewicht bedraagt bijna
30 ton. De 30 procent sterkere General Electric F414 motor en de nieuwe radar
betekenen een aanzienlijke verbetering van de prestaties.5.8. Joint Strike Fighter (JSF)Aan het begin van de negentiger jaren waren er Amerikaanse plannen om
de F-16 «multi-role» vliegtuigen en de A-10 tankjagers van de
luchtmacht en de A-6 vliegtuigen van de marine te vervangen. Tevens werd gestudeerd
op de vervanging van de AV-8B Harriers en de F/A-18 Hornets van de Amerikaanse
mariniers en de Sea Harriers van de Britse marine. Een belangrijk uitgangspunt
in deze vervangingen was het besparen van kosten. Daarom besloot de Amerikaanse
overheid op grond van de «Joint Advanced Strike Technology» (JAST)-studie
tot de ontwikkeling van één enkel, modulair op te zetten, vliegtuigontwerp
waarin al deze vliegtuigeisen konden worden verenigd: de JSF.De Amerikaanse luchtmacht heeft behoefte aan ongeveer 1750 JSF-toestellen
in de conventionele uitvoering met een startgewicht van rond de 20 ton. Het
Amerikaanse marinierscorps heeft behoefte aan 609 JSF-vliegtuigen die in staat
zijn tot «short take-off and vertical landing» (STOVL). De Britse
luchtmacht en marine hebben ook behoefte aan 150 STOVL-vliegtuigen maar bezien
daarnaast nog andere alternatieven. Daarnaast wenst de Amerikaanse marine
voor het opereren vanaf vliegdekschepen 480 stuks van een zwaardere JSF-versie.
Op dit moment is er dus een planmatige Amerikaanse behoefte van ongeveer 3000
JSF-toestellen, waarbij nog geen rekening is gehouden met exportorders en
de mogelijke participatie van andere bondgenoten naast Groot-Brittannië.Lockheed-Martin en Boeing bouwen momenteel in concurrentie elk twee zogenoemde
«concept demonstrator aircraft» met als doel het aantonen van
de aerodynamische vliegeigenschappen en de haalbaarheid van een kosteneffectieve,
modulaire aanpak bij het realiseren van drie verschillende vliegtuigen volgens
één basisontwerp. In dat kader neemt Nederland,
samen met de F-16 partners Denemarken en Noorwegen, sinds begin 1997 als «limited
co-operative partner» deel aan het «requirement validation»
project dat deel uitmaakt van de concept-demonstratiefase van het JSF-programma
(Kamerstuk 25 000 X, nr. 44 van 20 december 1996). De in deze fase ontwikkelde
«concept demonstrator aircraft» zullen in 2000 vliegen.Beide bedrijven wordt gevraagd in 2000 offertes in te dienen voor de in
2001 te starten EMD-fase, waarin de JSF wordt ontwikkeld tot een modern gevechtsvliegtuig
dat volgens plan vanaf 2008 wordt afgeleverd aan de operationele gebruikers.
Begin 2001 wordt de fabrikant geselecteerd die de JSF gaat produceren. Het
Pentagon heeft inmiddels opdracht gegeven voor een drie maanden durende «review»
om de verwervingsstrategie nog eens grondig te bezien. De verwachting is dat
het «winner takes all»-uitgangspunt alsnog wordt verlaten en dat
Boeing en Lockheed Martin beide zullen worden betrokken bij de ontwikkeling
en de productie van de JSF. Het is echter nog onduidelijk hoe het werk tussen
beide bedrijven wordt verdeeld en welke gevolgen dit zal hebben voor de deelneming
van bedrijven uit landen die overwegen deel te nemen aan de EMD-fase. Ook
de vragen of de heroverweging in de Verenigde Staten zal leiden tot uitstel
van de EMD-fase en welke invloed een alternatieve werkverdeling zal hebben
op de kosten, zijn nu nog niet te beantwoorden. Eventuele consequenties hiervan
zullen nauwkeurig worden bezien. Gedurende het hele JSF-programma is kostenbeheersing
een dominant ontwerpcriterium. Bij de JSF zou kunnen worden meegedaan aan
de EMD-fase of in een later stadium van de plank kunnen worden gekocht. De
voor- en nadelen hiervan zullen, ook voor Defensie, nader worden onderzocht.Aangezien eventuele problemen bij de verdere ontwikkeling van de F-22
een relatie kunnen hebben met het JSF-project, worden ook de ontwikkelingen
in het F-22 programma gevolgd. Uit publicaties is gebleken, dat het niet duidelijk
is of de beslissing over de productie van de F-22 volgens de oorspronkelijke
uitgangspunten wordt genomen. Dit aspect krijgt in de (voor-)studiefase nadrukkelijk
aandacht, maar voorshands duurt onder eventuele partners in projecten de onzekerheid
over de Amerikaanse vliegtuigvervangingsprogramma's voort.6. PROJECTPLANNING EN -ORGANISATIE6.1. InleidingHet doel van het project is het tijdig voorzien in adequate vervanging
van de F-16 jachtvliegtuigen van de Nederlandse krijgsmacht. Het gaat dan
niet alleen om de verwerving van jachtvliegtuigen, maar ook om de verwerving
van simulatoren, initiële reservedelen, infrastructuur, speciale gereedschappen,
meet- en testapparatuur, documentatie, initiële opleidingen, transport,
alsmede de betaling van BTW en mogelijke invoerrechten.Eerst zal aandacht worden besteed aan de projectplanning. Daarna wordt
een paragraaf gewijd aan de financiële aspecten. Vervolgens wordt de
projectorganisatie beschreven. Daarna wordt aangegeven hoe de projectregie
en -informatievoorziening plaatsvindt. Tot slot wordt kort ingegaan op de
gerelateerde projecten. 6.2. ProjectplanningHet betreft een niet-gemandateerd groot project met een lange looptijd.
De ervaring leert dat het gemiddeld 15 jaar vergt tussen het formuleren van
eisen voor een nieuw te ontwikkelen gevechtsvliegtuig en de aflevering van
de eerste toestellen. Aflevering wordt voorzien vanaf 2010. Met name
om financiële redenen zal de invoeringstermijn van de vervanger van de
F-16 zich uitstrekken tot tenminste 2025. In de projectplanning zijn twee
onderling gerelateerde besluitvormingstrajecten te onderkennen: de kandidaten-evaluatie
en de eventuele deelname van Nederland aan de EMD-fase van de JSF.Kandidaten-evaluatie. Er wordt thans in de
kandidaten-evaluatie een uitgebreide voorstudie/studie uitgevoerd. Om voldoende
inzicht te kunnen krijgen in de kwaliteit en de prijs van de verschillende
kandidaten is op 3 juni 1999 aan potentiële leveranciers een «request
for information» verzonden. Hierop is eind oktober 1999 gereageerd.
Inmiddels is verschillende malen nadere informatie opgevraagd bij leveranciers.
Ook geven de leveranciers nog nadere toelichtingen op hun antwoorden, onder
meer in presentaties. De evaluatie van de antwoorden is erop gericht om alle
kandidaten op een gestructureerde wijze en met voldoende diepgang op de belangrijke
aspecten met elkaar te vergelijken. Bij de kandidaten-evaluatie worden ook
alle andere relevante DMP-aspecten in beschouwing genomen. Het gaat daarbij
onder meer om de levensduurkosten, de risico's, de milieu-aspecten, de verwervingsstrategie,
mogelijkheden voor internationale samenwerking, participatiemogelijkheden
voor de Nederlandse industrie, etc.Onderhandelingen eventuele JSF EMD-deelname. Bij
de JSF kan worden besloten mee te doen aan de EMD-fase of in een later stadium
tot het kopen van de plank. Zoals in de Defensienota 2000 is aangegeven zal
de van Amerikaanse en Europese fabrikanten verkregen informatie over de mogelijke
kandidaten worden betrokken bij de afweging of Nederland bereid is deel te
nemen aan de EMD-fase van de JSF. Op 19 november 1999 heeft de Amerikaanse
overheid Nederland en enkele andere bondgenoten formeel in de gelegenheid
gesteld deel te nemen aan de EMD-fase. Na afronding van verkennende gesprekken
wordt beoogd vanaf eind maart 2000 onderhandelingen met de Amerikaanse overheid
te beginnen over de randvoorwaarden van deelname en over de daaraan verbonden
voor- en nadelen.Van tevoren wordt de onderhandelingsstrategie bepaald. De onderhandelingen
hebben als doel het genereren van antwoorden op alle relevante vragen. Het
gaat daarbij onder meer om het EMD-deelnamebedrag in relatie tot achtereenvolgens
de Nederlandse inbreng in het JSF-programma, de korting op de JSF-stuksprijs
indien Nederland uiteindelijk zou kiezen voor de JSF, de ontwikkelingstoeslag
(«non-recurring costs») die moet worden betaald ingeval de JSF
later van de plank zou worden gekocht, de terugontvangsten («recoupment»)
vanwege JSF-exportorders van andere landen, mogelijke betalingsschema's, ontbindende
voorwaarden, etc. Tijdens de onderhandelingen over de EMD-deelname zal worden
getracht duidelijkheid te verkrijgen over de voordelen van deelname en de
kosten die hier tegenover staan, alsmede over de vraag hoe mogelijke risico's
zo goed mogelijk kunnen worden afgedekt. Ook de prijsontwikkeling van het
toestel zelf zal nadrukkelijk aan de orde worden gesteld.Ter voorbereiding van het besluit over een Nederlandse EMD-deelname worden
de belangen en mogelijke bijdragen van Defensie, in de hoedanigheid van klant,
en van overige nationale belanghebbenden in kaart gebracht. Mede
aan de hand van de onderhandelingsresultaten zal een keuze worden gemaakt
ten aanzien van het wel of niet participeren in de EMD-fase van de JSF. Hierover
zal het parlement eind 2000 worden geïnformeerd.Daarbij zal ook worden aangegeven in hoeverre de keuze van de vervanger
van de F-16 wordt beïnvloed door een eventuele Nederlandse deelname aan
de EMD-fase. Immers, deelname voor een groot bedrag aan de EMD-fase staat
vrijwel gelijk aan een keuze voor de JSF. Vanuit defensie-optiek is een keuze
voor de JSF dan ook alleen maar te verantwoorden als het vliegtuig voldoende
kosteneffectief is. Dit betekent dat het antwoord op deze vraag moet worden
meegewogen bij de besluitvorming over een eventuele EMD-deelname. Dat kan
alleen als het besluitvormingstraject van de kandidaten-evaluatie wordt afgerond
voordat besluitvorming over de EMD-deelname aan de orde is. Daardoor ontstaat
noodgedwongen een zeker spanningsveld tussen beide trajecten. Volgens de huidige
Amerikaanse planning vangt de EMD-fase aan in het tweede kwartaal van 2001.6.3. Financiële aspectenFinanciële planning en budgettaire inpasbaarheid. In het huidige stadium van het project bestaat alleen globaal inzicht
in de prijzen van nieuwe jachtvliegtuigen. Bovendien kan nu nog geen uitspraak
worden gedaan over het precieze aantal vliegtuigen dat wordt verworven. Voor
planningsdoeleinden is in de A-brief gemeld dat met de vervanging van de F-16
een bedrag van tenminste 10 miljard gulden (prijspeil 1998) zal zijn gemoeid.
In de Defensienota 2000 is in de periode 2000–2009 een planbedrag opgenomen
van 1984 miljoen. Naast de totale kosten, zijn het tijdstip van vervanging
en de fasering belangrijke variabelen. Om die reden is thans nog niet aan
te geven of en op welke wijze het nader te bepalen resterende bedrag in de
periode na 2010 kan worden geaccommodeerd. Beoogd wordt na afloop van de gecombineerde
voorstudie/studiefase in de B/C-brief over beide aspecten meer duidelijkheid
te verschaffen.Levensduurkosten. Om de levensduurkosten te
kunnen bepalen zijn in het «request for information» (RFI) vele
vragen gesteld. Op basis van de RFI-antwoorden wordt met behulp van de FEL-Saldo
methodiek een schatting gemaakt van de levensduurkosten van elk van de alternatieven.
De Koninklijke luchtmacht wordt hierbij ondersteund door TNO en het NIVR.
Op dit moment kan nog geen inzicht worden gegeven in kostenramingen en financiële
risico's. Beoogd wordt in de B/C-brief over deze aspecten meer duidelijkheid
te verschaffen.Participatie in vliegtuigontwikkelingsprogramma.Nederland
neemt voor een bedrag van $ 10 miljoen (prijspeil 1996) deel aan de eerder
genoemde concept-demonstratiefase van het JSF-programma.6.4. ProjectorganisatieGezien de lange duur, de complexiteit en het belang van een dergelijk
vervangingsproject is een projectteam ingesteld. Dit projectteam is bovenformatief
in de organisatie opgenomen en bestaat uit een projectleider, een plaatsvervangend
projectleider, een contractmanager, een projectcontroller, een projectadministrateur
en drie medewerkers. Het projectteam ressorteert onder de Sous-Chef Projecten
en Wapensystemen van de Directie Materieel van de Koninklijke luchtmacht.
De omvang en samenstelling van het projectbureau is afgestemd op de taken
die moeten worden uitgevoerd in de huidige B/C-fase. Bij de overgang naar
een andere projectfase zal de omvang en/of samenstelling zonodig
worden aangepast.De projectleider verzorgt de dagelijkse leiding en is op werkniveau verantwoordelijk
voor alle zaken die betrekking hebben op het project. Hij beheerst tijdens
de uitvoering van het project de drie dimensies product, tijd en geld in onderlinge
samenhang met het oog op het bereiken van de doelstelling en het beheersen
van de risico's van het project. Het projectteam rapporteert via de Sous Chef
Projecten en Wapensystemen van de Directie Materieel aan de Bevelhebber der
Luchtstrijdkrachten over product, tijd, geld en risico's.Voor uitvoering en specifieke expertise heeft het projectteam gebruik
gemaakt van operationele, technische en logistieke organisatieonderdelen van
de Koninklijke luchtmacht en van de Nederlandse kennisinstituten (TNO, NLR,
NIVR). Een voorbeeld hiervan is het opstellen van het «request for information»
en het beoordelen van de antwoorden daarop.6.5. Projectregie en -informatievoorzieningInformatie bewindslieden. De Directeur-Generaal
Materieel informeert de bewindslieden maandelijks over de voortgang, de knelpunten
en de risico's van het project.Informatie aan het parlement. Naast de informatievoorziening
in het kader van het defensiematerieelkeuzeproces zal het parlement in het
kader van de procedureregeling grote projecten met ingang van februari 2001
jaarlijks schriftelijk op de hoogte worden gesteld van de projectvoortgang.Afstemming met de Koninklijke luchtmacht.
De voortgang van het project vervanging F-16 is een vast agendapunt van het
maandelijks overleg dat de Directeur-Generaal Materieel voert met de Directeur
Materieel van de Koninklijke luchtmacht.Interdepartementale afstemming. De Directeur-Generaal
Materieel vervult een centrale regierol. In dat kader coördineert hij
onder meer de voor besluitvorming in de B/C-fase benodigde interdepartementale
afstemming. Dit is nodig gezien de algemeen politieke, buitenlands-politieke,
technologische, financiële, werkgelegenheids- en milieuaspecten van dit
grote project. Jaarlijks inventariseert de Directeur-Generaal Materieel de
belangen van andere departementen via het interdepartementaal beraad over
grote materieelprojecten.In dit beraad is bij de andere departementen onder de aandacht gebracht
dat de positie van Defensie bij het project vervanging F-16 primair die van
klant is. Er is hierbij benadrukt dat ook andere departementen belangen kunnen
hebben bij dit project. Daarom is voor het project vervanging F-16 een zogenoemde
interdepartementale stuurgroep onder leiding van Defensie ingesteld, die periodiek
bijeenkomt. Hiervoor zijn alle departementen uitgenodigd. De ministeries van
Economische Zaken, Financiën, Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken &
Werkgelegenheid en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening & Milieubeheer
hebben zich vooralsnog aangemeld als deelnemer.Afstemming met Economische Zaken en nationale industrie.Het «Beraad vervanging F-16» voorziet in een forum waarin
nadere afstemming plaatsvindt tussen vertegenwoordigers van het ministerie
van Defensie, het ministerie van Economische Zaken, de Stichting Nederlandse
Industriële Inschakeling Defensieopdrachten (NIID) en de Nederlandse
industrie. Tijdens het beraad worden de ontwikkelingen betreffende de vervanging van de F-16 belicht vanuit de optieken Defensie, Economische Zaken
en industrie.Industriële afstemming. Het «Netherlands
Industrial Fighter Aircraft Replacement Platform» (NIFARP) is op 6 november
1996 opgericht onder auspiciën van het NIID. Het NIFARP staat open voor
alle in Nederland gevestigde defensiegerelateerde ondernemingen die in Nederland
een toegevoegde waarde hebben bij het ontwerpen, produceren en instandhouden
van onderdelen en componenten voor gevechtsvliegtuigen. Inmiddels zijn 36
Nederlandse bedrijven aangesloten als lid. Het bestuur van het NIFARP bestaat
uit vertegenwoordigers van ondernemingen die in staat en bereid zijn vanaf
het begin in dit programma te investeren en daarvoor activiteiten te ontwikkelen.
Tijdens vergaderingen worden de actuele facetten van het programma belicht
en wordt overlegd hoe de inschakeling van de deelnemers van het platform vorm
en inhoud kan krijgen. Momenteel wordt het voorzitterschap verzorgd door Stork
en het secretariaat door het NIID.6.6. Gerelateerde projectenBij lopende en nieuwe F-16 gerelateerde behoeftestellingen wordt rekening
gehouden met de vervanger van de F-16. Het betreft materieelprojecten waarvan
de te verwerven middelen in eerste instantie zijn bestemd voor gebruik in
combinatie met de F-16, maar die in de toekomst tevens moeten kunnen worden
gebruikt in samenhang met de vervanger van de F-16. Het gaat daarbij om de
volgende, in het investeringsoverzicht Koninklijke luchtmacht van de Defensienota
2000 opgenomen, projecten.Korte afstand LLGW. Dit project behelst de
verbetering van de capaciteit van de korte afstand lucht-lucht geleide wapens
met een daarbij behorend in de vliegerhelm geïntegreerd richtmiddel.
Dit vervangt een oudere generatie lucht-lucht geleid wapen.Verbetering lucht-grond bewapening. Dit project
behelst de verwerving van lucht-grond bewapening die voldoet aan de moderne
eisen van luchtoperaties, zoals een grotere precisie, het onder alle weersomstandigheden
kunnen opereren, het gebruik vanaf grotere afstand, alsmede een meer nauwkeurige
en doelmatige «clusterbewapening».ALQ-131 zelfbescherming F-16. Dit project
behelst de modernisering van de huidige electronische zelfbeschermingsapparatuur
van de F-16.«Unmanned Aerial Vehicles» (UAV's).
Dit project behelst de verwerving van onbemande verkenningsvliegtuigen voor
het uitvoeren van «surveillance»-taken.Link-16 operationeel «datalink» systeem. Dit project behelst de aanschaf van een binnen de Navo gestandaardiseerd,
modern en beveiligd «datalink»-systeem waarmee wordt voorzien
in uitgebreide communicatiemogelijkheden voor commandovoering en informatie-uitwisseling
tussen eenheden in een operatiegebied.7. INSCHAKELING NEDERLANDSE INDUSTRIE7.1. InleidingIn dit hoofdstuk zal eerst aandacht worden besteed aan het regeringsbeleid
ten aanzien van het Nederlandse luchtvaartcluster. Vervolgens zal worden ingegaan
op de door het ministerie van Economische Zaken geïnventariseerde
mogelijkheden voor de Nederlandse industrie bij de fabrikanten van diverse
potentiële kandidaat-vervangers. Daarbij wordt eenzelfde volgorde gehanteerd
als in hoofdstuk 5.7.2. LuchtvaartclusterHet faillissement van Fokker was voor de Nederlandse regering aanleiding
om beleid te ontwikkelen inzake de positie van de Nederlandse luchtvaartgerelateerde
industrie. Met de brief van 15 december 1997 (Kamerstuk 25 820, nr. 1)
heeft de minister van Economische Zaken de Tweede Kamer geïnformeerd
over het regeringsstandpunt inzake het Nederlandse luchtvaartcluster.Het luchtvaartcluster bestaat uit vliegtuiggebruikers, producenten, onderhoudsbedrijven
en kennisinfrastructuur. De Nederlandse regering is van mening dat Nederland
internationaal een rol moet blijven spelen in de luchtvaartsector. Een door
Booz-Allen & Hamilton uitgevoerd onderzoek bevestigt dat deelname in internationale
programma's essentieel is om de overlevingskansen van het Nederlandse bedrijfsleven
en de kennisinfrastructuur te vergroten. Alleen zo is het mogelijk het noodzakelijke
volume te handhaven of uit te breiden en concurrerende producten te kunnen
blijven aanbieden.Om invulling te geven aan deze toekomstige internationale rol van het
Nederlandse luchtvaartcluster, werd onder meer besloten tot participatie in
het Europese civiele Airbus-programma en tot het positioneren van de Nederlandse
industrie en kennisinstituten voor participatie in het Amerikaanse militaire
JSF-programma. In dit perspectief is het luchtvaartcluster niet meer gericht
op de functie om complete vliegtuigen integraal te bouwen, maar op het operationele
gebruik van vliegtuigen en de toelevering van hoogwaardige (sub)systemen,
componenten en kennis.In het kader van de mogelijke JSF-participatie door het luchtvaartcluster
heeft de minister van Economische Zaken op 4 maart 1999 de «subsidieregeling
demonstratie- en ontwikkelingsprojecten JSF» in werking gesteld (Kamerstuk
25 820, nr. 3 van 14 december 1998). Het aanvankelijke subsidiebudget
van f 150 miljoen werd beschikbaar gesteld door Economische Zaken ( f 100
miljoen) en Defensie ( f 50 miljoen). Op 10 september 1999 heeft Economische
Zaken haar bijdrage met f 30 miljoen verhoogd, waardoor het subsidiebudget
is toegenomen tot f 180 miljoen. In artikel 5 van de subsidieregeling
is bepaald dat een Interdepartementale Stuurgroep Luchtvaartcluster de minister
van Economische Zaken adviseert inzake de toekenning van subsidies. De stuurgroep
bestaat uit vertegenwoordigers van Defensie en Economische Zaken.Er zijn inmiddels ruim 60 projectvoorstellen ingediend, waarvan de stuurgroep
inmiddels ruim 40 projecten van een positief advies heeft voorzien. Aan 31
van deze projecten is tot en met 20 januari 2000 door de minister van Economische
Zaken een totaalbedrag van f 149 miljoen subsidie toegekend. De 11 projectvoorstellen,
die door de stuurgroep van een positief advies zijn voorzien maar waarover
door de minister nog geen besluit is genomen, kunnen binnen het nog resterende
budget worden gehonoreerd. Van de dan nog resterende 19 projectvoorstellen
zal naar verwachting een aanzienlijk deel kunnen voldoen aan de criteria van
de regeling. Het resterende subsidiebedrag is evenwel ontoereikend om alle
nog resterende projectvoorstellen te honoreren.Los van de vraag over de keuze van de vervanger van de F-16, moet de Nederlandse
regering een afweging maken inzake de vraag hoe het regeringsbeleid ten aanzien
van het Nederlandse luchtvaartcluster zich verhoudt tot de door
de overheid en de Nederlandse industrie te leveren bijdragen aan een eventuele
EMD-deelname.7.3. Saab/JAS-39 GripenSaab/BAe heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op het in het RFI opgenomen
verzoek om aan te geven op welke wijze men vorm denkt te geven aan de industriële
aspecten van een aanschaf. Verwacht wordt dat deze potentiële leverancier
een gecombineerd traject van directe en indirecte compensatie zal nastreven.7.4. Eurofighter TyphoonHet Eurofighter Consortium heeft een eerste verkennende presentatie gegeven
over zijn programma en daarbij een globaal beeld geschetst van de wijze waarop
men een samenwerking met het Nederlandse bedrijfsleven en de kennisinstituten
denkt te structureren. Een indicatie van min of meer concrete mogelijkheden
kon echter (nog) niet worden gegeven. In het voorjaar van 2000 zal Eurofighter
de uitgewerkte mogelijkheden presenteren.Het Eurofighter Consortium heeft tijdens de verkennende presentatie een
«off-set»-achtige structuur voorgesteld, waarin de bij Eurofighter
betrokken partijen (partners, toeleveranciers en vendors) via Dasa communiceren
en de mogelijkheden inventariseren van en voor Nederlandse bedrijven en kennisinstituten.
Vervolgens zal dat moeten worden afgezet tegen de productiemogelijkheden voor
Eurofighter en andere opties. Er zijn voorts namen genoemd van een beperkt
aantal Nederlandse bedrijven en instituten waar uiteindelijk mee zou kunnen
worden samengewerkt zonder dat daaraan concrete producten waren gekoppeld.7.5. RafaleDe benadering van Dassault is gestoeld op haar overtuiging dat, qua ontwikkelingsmogelijkheden,
de industriële aanpak van Dassault vergelijkbaar is met de JSF en dus
mogelijkheden biedt voor Nederlandse bedrijven en kennisinstituten om daarin
te participeren. Dassault spreekt in dat verband van een EMD-achtige situatie.
Dassault voorziet een volledig partnerschap van Nederland in de Rafale, met
alle mogelijkheden van dien om te komen tot een lange termijn samenwerking
op industrieel en ontwikkelingsgebied. Uitwisseling van hoogwaardige technologie
maakt daarvan deel uit. Daarbij wordt gerefereerd aan de bestaande samenwerking
tussen Franse en Nederlandse bedrijven en kennisinstituten bij diverse andere
projecten. Eventuele verdere stappen zullen worden gebaseerd op een identificatie
van de Nederlandse mogelijkheden op het gebied van componenten en systemen
en de beschikbare kennis.Voorts benadrukt Dassault dat, vanwege de grote variëteit aan bij
de Rafale betrokken Franse bedrijven en instituten, er mogelijkheden zijn
om op velerlei gebied een «spin-off» van technologische kennis
naar Nederland te realiseren. Voor de komende periode beoogt men overeenstemming
te bereiken over het gezamenlijk identificeren van sleuteltechnologieën
die van wederzijds belang zijn, alsmede over een werkovereen- komst en de
implementatie daarvan gedurende de verdere ontwikkeling van de Rafale. In
het voorjaar van 2000 zal Dassault met concrete voorstellen komen die zullen
worden beoordeeld in het licht van de totale productieomvang. 7.6. Advanced F-16Lockheed-Martin heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op het in het RFI
opgenomen verzoek om aan te geven op welke wijze men vorm denkt te geven aan
de industriële aspecten van een aanschaf. Verwacht mag worden dat deze
potentiële leverancier het gebruikelijke compensatietraject zal willen
volgen.7.7. F/A-18 E/F Super HornetBoeing/McDonnell Douglas heeft nog niet inhoudelijk gereageerd op het
in het RFI opgenomen verzoek om aan te geven op welke wijze men vorm denkt
te geven aan de industriële aspecten van een aanschaf. Verwacht mag worden
dat deze potentiële leverancier het gebruikelijke compensatietraject
zal willen volgen.7.8. Joint Strike Fighter (JSF)Mogelijkheden voor industriële deelname in het JSF-programma zijn
van een andere aard dan bij de overige alternatieven. Dit is een gevolg van
het ontwikkelingsstadium waarin het programma verkeert: selectie van (een)
«prime contractor(s)» en de bijbehorende partners door de Amerikaanse
overheid, alsmede van de subcontractors, moet nog plaatsvinden. Dit gegeven
biedt mogelijkheden voor de Nederlandse industrie en kennisinstituten om zich
in dit vroegtijdige stadium te kwalificeren voor deelname in de EMD-fase en
vervolgens voor de productiefase. Dat kan door aan te tonen dat men concrete
componenten en systemen kan ontwikkelen en leveren die bruikbaar zijn in het
JSF-programma. Dat vereist nu reeds een nauwe samenwerking tussen de Amerikaanse
en de Nederlandse industrie.In dat kader is de reeds genoemde «subsidieregeling demonstratie-
en ontwikkelingsprojecten JSF» ingesteld. De ingediende projectvoorstellen
worden momenteel beoordeeld op de industriële mogelijkheden. Dat betekent
dat, onder bepaalde aannamen, wordt bezien welk participatie-aandeel Nederlandse
bedrijven en kennisinstituten zouden kunnen behalen in de EMD-fase en de productiefase.
Deelname door Defensie aan de EMD-fase zal overigens naar verwachting van
invloed zijn op de omvang en de aard van de te realiseren deelname van het
Nederlandse bedrijfsleven in de productiefase. Hiervoor zijn van Amerikaanse
zijde echter nog geen garanties geboden. Zoals in paragraaf 6.2 is uiteengezet,
streeft de Nederlandse regering ernaar het komende jaar zoveel mogelijk duidelijkheid
te verkrijgen over de kosten en de baten van Nederlandse deelneming en over
de precieze voorwaarden. XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26488-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl