Vaststelling begroting Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008; Brief Aan de Minister-President, Minister van Algemene Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20072008-31200-V, nr. F

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-05-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-V nr. F

07-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVRAGEN VAN DE PVDA-FRACTIE OVER DE BESLUITVORMING VAN
HET NEDERLANDSE KABINET MET BETREKKING TOT DE OORLOG TEGEN IRAKAlgemene aspectenVoorbereiding besluitvormingVolkenrechtelijke aspectenDe oproep tot een compromisBesluitvorming over de oorlog (algemeen)Het doel van de oorlog, de proportionaliteit van het geweldsgebruik
en de effectiviteit van het proces van wederopbouwVerantwoording aan de KamerSlotvraagVRAGEN VAN DE FRACTIES VAN SP, GROENLINKS, D66 EN PVDD
INZAKE RECONSTRUCTIE EN REFLECTIE OP HET NEDERLANDSE BESLUITVORMINGSPROCES
OM DE OORLOG IN IRAK TE STEUNENTer inleiding1. Feitelijke ontwikkelingen2. De rol van het Nederlandse parlement3. Het besluitvormingsproces binnen de Nederlandse
regeringDe argumentatie van de Nederlandse regeringDe rol van de VN-resoluties in de beleidsafwegingDe rol van departementale adviezen met betrekking tot
het volkenrechtelijk mandaat in de beleidsafwegingDe rol van de inlichtingendienstenDe beleidsevaluatie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: onbekend

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 VVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2008FBRIEF AAN DE MINISTER-PRESIDENT, MINISTER VAN ALGEMENE ZAKENDen Haag, 7 mei 2008In het plenaire debat in de Eerste Kamer op 10 juli 2007 over het
adequaat volkenrechtelijk mandaat bij uitzending van militairen1 en in een daaropvolgende vergadering van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking (BDO) is door een aantal fracties
aangegeven dat zij schriftelijke vragen willen stellen over de besluitvorming
van het Nederlandse kabinet met betrekking tot de oorlog tegen Irak.Met dit schrijven worden u deze vragen, met een herkenbare inbreng van
de verschillende fracties, aangeboden. De commissie verzoekt u deze vragen
te beantwoorden. Zij verzoekt u haar voor 1 juli 2008 een indicatie te
geven van de datum waarop zij de antwoorden tegemoet kan zien.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking,G. J. de GraafVRAGEN VAN DE PVDA-FRACTIE OVER DE BESLUITVORMING VAN
HET NEDERLANDSE KABINET MET BETREKKING TOT DE OORLOG TEGEN IRAKAlgemene aspectenA1. Bij de bespreking van het rapport van de Parlementaire Enquêtecommissie
Srebrenica, constateerde het toenmalige kabinet dat het er bij zo’n
onderzoek vooral om gaat lessen te trekken uit het falen van personen, organisaties
en politieke en militaire processen. Ook werd van de zijde van het kabinet
opgemerkt dat in algemene zin geldt, dat hoe sneller informatie naar voren
komt, hoe beter het is. Volgens het kabinet zou de les naar de toekomst zijn
dat informatie zo snel mogelijk naar voren moet komen.Acht de minister-president deze observaties ook van toepassing op de besluitvorming
van ons land met betrekking tot de oorlog in Irak?A2. Vindt het kabinet het gewenst dat de internationale gemeenschap lessen
trekt uit de besluitvorming over, en het verloop en de gevolgen van de oorlog
tegen Irak in 2003? Zo ja, kan de regering concreet aangeven in welke internationale
kaders (bijv. VN, NAVO, EU) deze lessen getrokken moeten worden? Is dat al
(partieel) gebeurd?A3. Is het kabinet van mening dat het ook een bijzondere verantwoordelijkheid
is van Nederland, als een van de landen die de oorlog politiek hebben gesteund,
daaraan een bijdrage te leveren?A4. Is het kabinet bereid zelf lering te trekken uit de verschillende
fasen van besluitvorming en uit de feitelijke gebeurtenissen zowel voor als
na de inval in Irak?Is het ook bereid te bevorderen dat die lessen snel getrokken kunnen worden?A5. Heeft het kabinet daartoe in de afgelopen jaren door de betrokken
ministers alle aspecten van het besluitvormingsproces voorafgaande aan de
aanval op Irak en de feitelijke gang van zaken voor en na de oorlog aan een
evaluatie laten onderwerpen? Zo nee, zijn bepaalde aspecten wel geëvalueerd?A6. Zo ja, door wie heeft die evaluatie plaatsgevonden? Welke lessen zijn
uit deze evaluaties getrokken? Is het kabinet bereid deze evaluatie(s) en
de daaraan verbonden conclusies aan de Kamer over te leggen? Acht het kabinet
het gewenst de Kamer bij het trekken van conclusies te betrekken?Voorbereiding besluitvormingB1. Wanneer heeft de toenmalige ministerraad feitelijk vastgesteld
dat serieus rekening moest worden gehouden met een militaire aanval op Irak?B2. Wanneer heeft de ministerraad voor het eerst onder ogen gezien dat
in geval van een aanval op Irak, Nederland voor de beslissing zou komen te
staan om al dan niet militaire of politieke steun aan die aanval te geven?B3. Zijn met het oog op de voorbereiding van deze beslissing op dat moment
binnen de ministerraad bijzondere afspraken over de te volgen werkwijze gemaakt?
Zo ja, waaruit bestonden die? Zo nee, hoe vond de voorbereiding van de besluitvorming
plaats?B4. Is het kabinet van mening dat de gevolgde werkwijze voor deze besluiten
toereikend was, of meent het dat veranderingen moeten worden overwogen?Volkenrechtelijke aspectenC1. De minister van Buitenlandse Zaken heeft op 5 september
2002 in de Tweede Kamer verklaard een verandering van het regime in Irak onvoldoende
basis te vinden voor het gebruik van militair geweld. «Maar de legitimatie
voor het optreden van de internationale gemeenschap ligt voor mij nagelvast
in de kwestie van massavernietigingswapens. Daarom vormen de inspecteurs ook
de eerste stap, het gaat om het bezit van deze wapens.» Wanneer en om
welke redenen heeft het kabinet besloten dat de legitimatie voor het optreden
van de internationale gemeenschap voor Nederland niet meer «nagelvast
in de kwestie van de massavernietigingswapens» was gelegen, maar in
het jarenlang negeren door Saddam Hoessein van VN-resoluties?C2. Realiseerde het kabinet zich, toen het voor deze legitimatie van een
mogelijke oorlog koos, dat het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten
hun besluit om Irak aan te vallen juist wel op de aanwezigheid van massavernietiging
wapens baseerden?Betekent dit, dat het kabinet de legitimatie van die landen om een oorlog
te beginnen toen niet juist of adequaat achtte? Heeft het kabinet daarover
met de betrokken landen van gedachten gewisseld?C3. Hoe is het kabinet tot het standpunt gekomen dat volgens het volkenrecht
individuele lidstaten de naleving van resoluties van de Veiligheidsraad met
geweld mogen afdwingen, zonder dat de Raad zelf daartoe expliciet een machtiging
heeft afgegeven?C4. Is voor de onderbouwing van dit standpunt ambtelijk advies en/of het
advies van niet-ambtelijke volkenrechtdeskundigen ingewonnen? Bent u bereid
deze adviezen aan de Kamer over te leggen?C5. Is het standpunt van het kabinet in consultaties met de Verenigde
Naties en met bondgenoten getoetst? Zo ja, hoe heeft deze toetsing plaatsgevonden
en wat was het resultaat van deze toetsing?C6. Kunt u aangeven door welke volkenrechtdeskundigen tot nu toe steun
aan dit standpunt is gegeven?C7. Hoe beoordeelt het kabinet de ontkenning van de juistheid van dit
standpunt door Professor Peter Kooijmans (CDA-Verkenningen, deel 3, zomer
2007)?C8. Tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in 2002 waarschuwde
secretaris-generaal Kofi Annan voor unilaterale actie, omdat dit zou kunnen
leiden tot het eenzijdig en onrechtmatig gebruik van geweld. Op 10 maart
2003 verklaarde de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in Den Haag: «If
the US and others were to go outside the Council and take military action,
it would not be in conformity with the Charter.» Welk gewicht heeft
het kabinet aan deze uitspraken van de secretaris-generaal gehecht? Is in
de periode na de toespraak van Kofi Annan voor de Algemene Vergadering aan
hem meegedeeld dat Nederland diens opvatting niet deelde? Kon de secretaris-generaal
daarvan anderszins op de hoogte zijn? Is de uitspraak van de secretaris-generaal
in Den Haag, kort voor de oorlog uitbrak, in het kabinet besproken? Zo ja,
welke betekenis hechtte het kabinet toen aan dit standpunt?C9. Heeft de minister-president of hebben andere leden van het toenmalige
kabinet, over dit standpunt met Kofi Annan van gedachten gewisseld? Is de
secretaris-generaal er toen op gewezen dat de Nederlandse regering een andere
opvatting was toegedaan? Zo nee, waarom niet? Is de Nederlandse regering nog
steeds van mening dat de secretaris-generaal van de Verenigde Naties ongelijk
had?C10. Deelde het kabinet, alvorens een militaire aanval van enkele landen
te steunen, de algemene opvatting dat uit de debatten in de Veiligheidsraad
de conclusie getrokken moest worden dat een oorlog tegen Irak op dat moment
geen steun had van de VN-Veiligheidsraad? Zo ja, heeft deze vaststelling nog
tot expliciete besluitvorming in de ministerraad geleid?C11. Waarom meende het kabinet aan het ontbreken van die steun te mogen
voorbij gaan?C12. Heeft het kabinet expliciet overwogen dat een aanval zonder steun
van de VN-Veiligheidsraad en zonder overeenstemming binnen de NAVO en binnen
de Europese Unie, niet beschouwd kan worden als een bijdrage aan de bevordering
van de internationale rechtsorde? Zo nee, bent u die opvatting wel toegedaan?
Zo ja, waarom heeft dat in het licht van de Grondwet niet tot het onthouden
van steun geleid?C13. De Nederlandse regering heeft zich bij herhaling op het feit beroepen
dat resolutie 1441 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties gebruik
van militair geweld toestond.Had het kabinet kennis genomen van de volgende uitspraken na het aannemen
van resolutie 1441:– «As we have said on numerous occasions to Council members,
this resolution contains no «hidden triggers» and no «automaticity»
with respect to the use of force» (Stemverklaring van John D. Negroponte
(US. Permanent Representative to the United Nations;en – met gelijke strekking – onder meer verklaringen van het
Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Rusland (UN press release, direct na het
aannemen van de resolutie).C14. Heeft de permanente vertegenwoordiging de Nederlandse regering hierover
ingelicht? Wat heeft het kabinet uit deze stemverklaringen afgeleid? Wanneer
en om welke reden heeft het kabinet geconcludeerd dat de resolutie wel zonder
nadere resolutie tot een aanvalsoorlog mocht leiden?De oproep tot een compromisD1. De minister-president verklaarde tijdens de persconferentie met Kofi
Annan (11 maart 2003): «It is important to have a resolution with
clear disarmament tasks and with a clear deadline. I think the countries involved
should try to find such a compromise because if there are different signals
in the direction of Saddam that is the best thing for him.» Blijkt hieruit
dat de minister-president op deze datum inderdaad nog de overtuiging was toegedaan
dat een oorlog kon worden voorkomen door het sluiten van een compromis? Op
grond waarvan had hij deze overtuiging? Zo nee, waarom opperde hij deze mogelijkheid
op dat moment?D2. Bedoelde de minister-president met «the countries involved»
ook Nederland?D3. Bedoelde de minister-president met het woord «compromis»
dat ook de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk van hun plan om Irak
meteen aan te vallen zouden moeten kunnen afzien, indien dat tot consensus
in de Veiligheidsraad zou kunnen leiden?D4. Realiseerde het kabinet zich dat een compromis tussen de verschillende
opvattingen in de Veiligheidsraad in ieder geval zou betekenen dat een aanval
zou moeten worden uitgesteld? Was deze consequentie in het kabinet besproken?
Werd deze consequentie door het kabinet aanvaardbaar geacht?D5. Heeft de minister-president of de minister van Buitenlandse Zaken
deze gedachte met de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland
en Frankrijk en/of andere landen besproken? Hoe stonden zij tegenover deze
gedachte?D6. Waarom heeft het kabinet, toen geen compromis gerealiseerd werd, en
de voorgenomen aanval plaats vond, besloten die aanval onmiddellijk politiek
te steunen? Kan hieruit worden afgeleid dat de opstelling van het kabinet
in die dagen is veranderd?D7. Heeft het kabinet de mogelijkheid overwogen belangrijke traditionele
bondgenoten van ons land, tevens lid van de Veiligheidsraad, de NAVO en de
Europese Unie, die de overtuiging hadden dat er nog tijd was om de kwestie
vreedzaam tot een oplossing te brengen, te steunen? Zo nee, waarom niet? Is
hierover intensief overleg met die bondgenoten gevoerd?D8. Op 12 februari 2003 informeert het kabinet de Tweede Kamer over
een Frans, Duits, Russisch initiatief om te komen tot intensivering van de
inspecties. Daarbij merkt het kabinet op: «Frankrijk en Duitsland menen
dat alle vreedzame middelen moeten zijn uitgeput, alvorens de ontwapening
van Irak met militaire middelen kan worden afgedwongen. Dit is, zoals de Kamer
bekend, ook de lijn van de regering.»Waarop had het kabinet het oog toen het sprak over «alle vreedzame
middelen»?D9. De minister van Buitenlandse Zaken deelt op die dag aan de Kamer mede
dat Nederland «tot de laatste centimeter» zal gaan om te voorkomen
dat het zal moeten komen tot militair geweld.Waarop doelde de minister met de woorden «tot de laatste centimeter»?
Gaf hij daarmee aan dat het Nederlands kabinet verder wilde gaan dan de Verenigde
Staten en het Verenigd Koninkrijk? Zo nee, had het kabinet toen al besloten
in ieder geval met deze landen een lijn te trekken?D10. Is het huidige kabinet de opvatting toegedaan, mede in het licht
van de bevindingen van de wapeninspecteurs na de oorlog, dat de landen die
meer tijd wilden nemen om het probleem vreedzaam op te lossen, het bij het
rechte eind hebben gehad en dat een oorlog waarschijnlijk had kunnen worden
voorkomen?D11. Waarom was het toenmalig kabinet van mening dat gekozen moest worden
tussen steun aan Bush of Saddam Hoessein, terwijl andere bondgenoten een andere
keuze maakten? Was het de opvatting van het kabinet dat deze bondgenoten daarmee
steun aan Saddam Hoessein gaven?D12. Heeft/hebben de Verenigde Staten en/of het Verenigd Koninkrijk aan
Nederland gevraagd een aanval militair dan wel politiek te steunen? Zo ja,
wanneer is dit verzoek aan de Nederlandse regering gedaan? Heeft over dit
verzoek overleg plaats gevonden? Wanneer is het kabinet hier voor het eerst
over gepolst?Zo nee, heeft de Nederlandse regering uit eigen beweging steun aan de
oorlog gegeven? Wanneer is daartoe besloten? Wanneer zijn de Verenigde Staten
en het Verenigd Koninkrijk daarover geïnformeerd?Besluitvorming over de oorlog (algemeen)E1. Het besluit van President Bush om tegen Irak ten oorlog te trekken
stond op 13 januari 2003 vast. Hij deelde het op die dag aan minister
Colin Powell mee. (Bob Woodward, Staat van Ontkenning, op basis van interviews
met President Bush en oud-minister Powell). Robin Cook verklaart in zijn memoires
dat premier Blair dit rond half januari van president Bush had vernomen.Wanneer en op welke wijze heeft de Nederlandse regering kennis genomen
van dit besluit? Hebben de Verenigde Staten en/of het Verenigd Koninkrijk
daarover indertijd met de Nederlandse regering actief gecommuniceerd? Hebben
de diplomatieke vertegenwoordigers van Nederland of de inlichtingendiensten
hierover voor de aanval geëffectueerd werd informatie verkregen en die
aan het kabinet voorgelegd?Zo ja, wanneer en op welke wijze is dat geschied?E2. Betekent dit besluit van 13 januari 2003, dat de Verenigde Staten,
voorzover ze hun bondgenoten en anderen in de waan lieten dat er geen oorlog
zou komen, hen gedurende enkele maanden daaromtrent hebben misleid? Wat is
hierover het oordeel van het kabinet?E3. Uit tal van publicaties, onderzoeken en verklaringen, zoals van Colin
Powell, is komen vast te staan dat zowel het Verenigd Koninkrijk als de Verenigde
Staten met gefabriceerde «intelligence» omtrent de aanwezigheid
van massavernietingswapens de publieke opinie hebben misleid.Wat is daarover het oordeel van de Nederlandse regering? Deelt de regering
de mening dat door zo’n handelwijze de geloofwaardigheid van regeringen
in democratische geregeerde landen onoverzienbare schade lijdt?E4. Is het kabinet door de eigen inlichtingendiensten of door andere bronnen
gewaarschuwd tegen de stelligheid van de door beide landen geproduceerde bewijsmiddelen
over de massavernietigingswapens van Irak?E5. Zijn de eigen inlichtingendiensten ooit door andere diensten (bijv.
de Duitse of de Israëlische diensten, die bij bepaalde delen van bewijsmateriaal
respectievelijk twijfels hadden, dan wel wisten dat ze ondeugdelijk waren)
gewaarschuwd?Hebben de eigen inlichtingendiensten actief informatie trachten te verzamelen?E6. Op 25 augustus 2003 berichtte de Financial Times dat de Nederlandse
minister-president op 25 september 2002 een document met geheime informatie
van de Engelse premier heeft ontvangen («for your eyes only»)
waarover hij de verantwoordelijke ministers in het kabinet niet heeft ingelicht.Acht de minister-president dit staatsrechtelijk juist?Is het kabinet van mening dat als bewindslieden vertrouwelijke informatie
krijgen aangereikt over onderwerpen waarvoor collega-bewindslieden (mede-)verantwoordelijk
zijn, zij deze niet direkt met hun collega’s behoren te delen? Heeft
volgens het kabinet de minister-president in zo’n geval een bijzondere
positie? Zo ja, hoe verdraagt zich dat met de positie van de Nederlandse minister-president
als primus inter pares? Kunnen andere ministers, indien zij door collega’s
niet worden ingelicht over zaken die hun politieke verantwoordelijkheid betreffen,
deze verantwoordelijkheid ten volle waarmaken?E7. Hebt u kennis genomen van de mededeling van Hans Blix (BBC Radio 4
Today, 15 juli 2004) dat Bush en Blair zo overtuigd waren van hun eigen gelijk dat ze alle bewijzen en aanwijzingen van het tegendeel negeerden?Wat is daarover uw oordeel?E8. Heeft het toenmalig kabinet zich actief op de hoogte laten stellen
van de bevindingen van de inspectieteams, door contact te zoeken met het team
van Blix, of met Nederlanders die daarin een rol speelden?E9. Is het waar dat het Kabinet geen kennis heeft genomen c.q. laten nemen
van de duizenden pagina’s informatie die door de regering van Saddam
Hoessein aan het team van Blix zijn verschaft? Waarom heeft de regering dat
nagelaten?E10. Heeft de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging bij de Verenigde
Naties contact onderhouden met de heer Blix en/of leden van diens team en
het kabinet daaromtrent geïnformeerd? Kunnen de rapportages daarover
aan de kamer worden overgelegd?E11. Is het waar dat de MIVD regelmatig tot andere conclusies is gekomen
dan de Amerikaanse en Britse politieke leiders presenteerden? (Joost Oranje,
NRC 12 juni 2004 citerend uit een MIVD rapport van 23 juli 2003).Wat heeft het kabinet met die andere conclusies gedaan?E12. Is het MIVD rapport van 23 juli 2003 ter inzage gegeven aan
de Commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer
en met deze commissie besproken?Het doel van de oorlog, de proportionaliteit van het geweldsgebruik
en de effectiviteit van het proces van wederopbouwF1. «Het ging er in de Nederlandse besluitvorming dus niet om dat
Saddam mogelijk over massavernietigingswapens beschikte, maar wel over het
feit dat hij weigerde, conform hetgeen geëist werd in de resoluties van
de VN Veiligheidsraad, om aan te tonen dat hij niet meer over die massavernietigingswapens
beschikte (....).» (Minister van Buitenlandse Zaken, Tweede Kamer, februari
2008).Moet hieruit worden afgeleid dat zelfs als er bij het kabinet gerede twijfel
was geweest dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens beschikte, het
toch politieke steun aan de oorlog had gegeven?F2. Zo nee, waarom heeft het kabinet het feit dat de internationale gemeenschap
door het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten met betrekking tot de
aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak onjuist is voorgelicht,
voor de Nederlandse legitimatie van de steun aan de oorlog niet relevant verklaard?F3. Impliceert de motivering van het toenmalig kabinet dat het de oorlog
vooral als een sanctie op het wangedrag van Saddam Hoessein beschouwde of
had de oorlog voor het kabinet nog een ander doel?F4. Realiseerde het toenmalig kabinet zich dat de oorlog door de aanvallende
landen gericht was op «regime change», hetgeen volgens het Nederlandse
kabinet niet als een legitieme doelstelling van geweldsgebruik werd beschouwd?F5. Is in het overleg met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk
ook aandacht besteed aan de strekking van het artikel over de Golf oorlog: «Why
we didn’t remove Saddam», geschreven door George Bush en Brent
Scowcroft (Time, 2 March, 1998), waarin de schrijvers wijzen op de risico’s
van de eliminatie van Saddam en van de «incalculable human and political
costs» die daaraan verbonden zouden zijn?F6. Heeft het kabinet zich bij het verlenen van politiek steun rekenschap
gegeven dat het daarmee medeverantwoordelijkheid nam voor de wijze waarop
de oorlog zou worden gevoerd en voor de gevolgen van de oorlog voor de burgerbevolking?
Zo ja, op welke wijze is dat geschied?F7. Heeft het kabinet, alvorens steun te verlenen aan de aanval op Irak,
zich op de hoogte doen stellen van inschattingen over aantallen slachtoffers
en aan te richten schade?Zo ja, door wie zijn die inschattingen ter beschikking gesteld? Kwamen
deze inschattingen overeen met wat er tot heden feitelijk is gebeurd?F8. Heeft het toenmalige kabinet, alvorens steun te verlenen aan de oorlog
tegen Irak, er zich van vergewist dat de V.S. en het Verenigd Koninkrijk over
een adequaat plan van aanpak voor de wederopbouw na de aanval beschikten?
Zo nee, waarom niet?F9. Zo ja, achtte het kabinet deze plannen realistisch? Is de regering
die opvatting nog steeds toegedaan? Zo nee, wat zijn volgens de regering de
essentiële tekortkomingen van die plannen geweest? Zijn de tekortkomingen
in internationaal kader of bilateraal geëvalueerd?F10. Was het kabinet ervan op de hoogte dat de bezettende macht in Irak
als eerste maatregelen de Baath partij zou ontbinden en alle politiediensten
en militairen zou ontbinden? Zo ja, achtte het kabinet dat verstandig? Hoe
oordeelt het kabinet daar nu over?F11. Is de wijze waarop de wederopbouw is aangepakt door de regeringen
van landen die militaire of politieke steun aan de aanval gaven, na de oorlog
geëvalueerd? Zo ja, heeft dat tot gemeenschappelijke conclusies geleid?
Zo nee, acht u dit niet een gezamenlijke verantwoordelijkheid van landen die
het aanvangen van een oorlog militair c.q. politiek hebben gesteund?F12. Op 1 september 2003 heeft de Nederlandse regering in de Raad
voor Algemene Zaken voor een driesporenbeleid gepleit: «Veiligheid, «Winning
the hearts and minds» van de bevolking en politieke reconstructie.»Wat waren de kernelementen van dit plan? Kan de regering een evaluatie
geven van de inspanning op deze terreinen en van de mate waarin Nederland
en de internationale gemeenschap hiermee succes hebben gehad? Verantwoording aan de KamerG1. Het kabinet heeft in haar verantwoording aan de Kamer regelmatig betoogd
dat de Kamer alleen met de daden en besluiten van het kabinet te maken had,
en geen informatie zou krijgen over de achtergronden c.q. achterliggende (ambtelijke)
onderbouwing.Is het kabinet de opvatting toegedaan dat artikel 68 van de Grondwet,
dat voorschrijft dat de regering de verlangde inlichtingen aan een of meer
kamerleden verschaft waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang
van de staat, het verstrekken van informatie over ambtelijke advisering in
de weg staat?G2. Deelt het kabinet de opvatting dat het in bijzondere gevallen voor
het beoordelen door de volksvertegenwoordiging van de kwaliteit en zorgvuldigheid
van besluitvorming en handelen van een kabinet van groot belang kan zijn om
te weten of de regering zich daarbij baseerde op ingewonnen adviezen dan wel
of het die adviezen negeerde?G3. Is het het kabinet bekend dat bij een Parlementaire Enquête
ook onderzoek wordt gedaan naar de inhoud van ambtelijke stukken opdat de
volksvertegenwoordiging zich een oordeel kan vormen over de kwaliteit van
de besluitvorming? Meent het kabinet de Kamer kennisname van deze stukken
zonder Parlementaire Enquête te kunnen onthouden? Zo ja, op grond waarvan?
Zo nee, zal het kabinet een verzoek van de Kamer tot het inzien van ambtelijke
stukken inwilligen?SlotvraagZijn er onderwerpen en gebeurtenissen met betrekking tot de oorlog tegen
Irak die hierboven niet zijn genoemd, waarvan het kabinet meent dat daaromtrent
thans, met het voordeel van de kennis en wijsheid achteraf, met het oog op
de toekomst ook lessen moeten worden getrokken?VRAGEN VAN DE FRACTIES VAN SP, GROENLINKS, D66 EN PVDD
INZAKE RECONSTRUCTIE EN REFLECTIE OP HET NEDERLANDSE BESLUITVORMINGSPROCES
OM DE OORLOG IN IRAK TE STEUNENTer inleidingMeer dan vijf jaar na de oorlog tegen Irak, blijft deze oorlog de gemoederen
internationaal bezighouden. Nederland neemt in een internationale vergelijking
een bijzondere plaats in. In tal van landen waaronder het Verenigd Koninkrijk
en de Verenigde Staten zijn er parlementaire onderzoeken geweest naar de oorlog
in Irak. Daarnaast hebben onderzoekers in die landen op basis van interviews
met de belangrijkste beleidsmakers en politici het besluitvormingsproces rond
de oorlog in Irak kunnen reconstrueren. Daaruit is redelijk gedetailleerd
beeld ontstaan over hoe de besluitvorming in deze landen heeft plaatsgevonden.
Betreffende landen, hun regeringen en parlementen, hebben daar lering uit
kunnen trekken. In Nederland heeft een dergelijke gedetailleerde reconstructie
niet plaatsgevonden en derhalve is niet duidelijk of en zo ja welke lering
wij hier in ons land uit wat gebeurd is kunnen trekken. In een onzekere wereld
waarin vele conflicten spelen of dreigen is dat een riskante aangelegenheid.
In Nederland zijn er vragen open gebleven die in andere landen wel beantwoord
zijn. Met behulp van de onderstaande vragen wordt getracht een aantal van
deze leemten op te vullen.De vragen richten zich op drie thema’s: 1) de feitelijke ontwikkelingen
waarin het besluitvormingsproces rond Irak ingekaderd is geweest, 2) de rol
van het Nederlandse parlement in dit proces en 3) de manier waarop het besluitvormingsproces
binnen de regering heeft plaatsgevonden.1. Feitelijke ontwikkelingen1. Reeds ruim voor de oorlog tegen Irak heeft president Bush laten
weten dat het «a policy of my government is for Saddam
not to be in office»1. Wanneer
is de Nederlandse regering van dit Amerikaanse beleidsvoornemen op de hoogte
gesteld? Heeft de Amerikaanse regering daarbij ook uitlatingen gedaan over
hoe zij het vertrek van Saddam wilde bewerkstelligen? Hoe heeft de Nederlandse
regering hierop gereageerd?2. Tussen eind 2002 – begin 2003 gaf Nederland als gevolg van
NAVO-afspraken toestemming voor Amerikaanse troepenverplaatsingen door Nederland.
Waren de Nederlandse autoriteiten op de hoogte van de reden voor de verplaatsingen?
Hebben de Amerikaanse liaisons hun Nederlandse collega’s bij de NAVO
geïnformeerd over de verplaatsingen? Zijn daarvoor redenen aangevoerd?
Is dat vastgelegd in documentatie (bijv met de NAVO van defensie) en kan de
Kamer die inzien?3. Heeft de Nederlandse regering zich laten informeren in de aanloop
naar de oorlog door de VN inspecteurs, waaronder de Nederlandse, die onder
andere voor TNO werkten? Waren er contacten tussen de VN inspecteurs en de
Nederlandse inlichtingendiensten?4. Volgens het antwoord van minister Verhagen op vragen van Tweede
Kamerlid van Bommel zijn er in de aanloop naar de oorlog contacten geweest
tussen inlichtingendiensten en VN-inspecteurs2.
Welke inlichtingendiensten waren hierbij betrokken? Welke informatie werd
tijdens deze contacten uitgewisseld en in welke richting? Waren deze contacten
wettelijk toegestaan, gezien de onafhankelijke positie van de VN inspecteurs?
Door wie werd deze informatie geanalyseerd en hoe werd deze analyse gebruikt
om tot een politieke conclusie te komen? Volgens de regering is bij het opstellen
van dreigingsanalyses ook informatie gebruikt «geleverd door
partner- en zusterdiensten». Expliciet werd bevestigd dat informatie
afkomstig van Operatie Rockingham deel kan hebben uitgemaakt van de geleverde
informatie. Werd daarbij onderscheid gemaakt tussen de informatie die via
Rockingham werd geleverd of die van elders kwam? Is de regering bekend met
verklaringen van voormalig inspecteur Scott Ritter dat deze operatie Rockingham
inlichtingen zodanig selecteerde en doorgaf aan bewindsvoerders dat een onjuist
beeld ontstond van de vermeende bedreiging van Iraakse massavernietigingswapens?1 Hebben juist deze inlichtingen een belangrijke rol gespeeld
in de dreigingsanalyse die de basis vormde voor de Nederlandse besluitvorming?5. Uit de interviews die Bob Woodward met Amerikaanse beleidsmakers
heeft gevoerd2 blijkt dat het Amerikaanse besluit
om Irak aan te vallen op 13 januari 2003 definitief was. Wanneer is de
Nederlandse regering hiervan op de hoogte gesteld?6. Tijdens het Kamerdebat van 5 september 2002 stelt minister
van Buitenlandse Zaken De Hoop Scheffer dat «zowel de Amerikaanse president
Bush als minister van Buitenlandse Zaken Powell hebben gezegd dat zij, voordat
zij plannen finaliseren, intensief de bondgenoten zullen consulteren.»
Wanneer is dat gebeurd en wat is de insteek van de Nederlandse regering tijdens
deze consultatie geweest?2. De rol van het Nederlandse parlement7. Op basis van welke informatie is de Minister van Buitenlandse
Zaken tot zijn oordeel gekomen, op 4 september 2002, dat: «het
lijdt weinig twijfel dat Irak beschikt over massavernietigingswapens»?
Kan de regering deze ter beschikking stellen aan het parlement?8. Op 19 februari 2003 verklaarde Minister van Buitenlandse
Zaken dat «noch de VS, noch de internationale gemeenschap is bezig met
oorlogsvoorbereiding». Op basis waarvan kwam hij tot deze inschatting?9. Hoe verklaart de regering de discrepantie tussen de uitspraken
van minister van Buitenlandse Zaken in 19 februari 2003 die aangeeft
dat de VS nog geen concrete plannen had met betrekking tot een inval in Irak,
terwijl het besluit daartoe al wel door de Amerikaanse beleidsmakers genomen
was?10. Naar aanleiding van de presentatie van minister Powell in de
Veiligheidsraad stelde de minister van Buitenlandse Zaken in de Tweede Kamer
dat «Veel van wat door Powell naar buiten wordt gebracht is reeds langer
in inlichtingenkringen bekend en is in lijn met hetgeen uit Nederlandse inlichtingenbronnen
is gebleken.» In hoeverre bleken deze Nederlandse inlichtingenbronnen
correct te zijn? Mochten deze bronnen incorrect zijn geweest, in hoeverre
is hun werkwijze geëvalueerd en met welk gevolg?11. De regering heeft in aanloop naar de Brits-Amerikaanse invasie
een zogenaamde «strategiegroep Irak» opgericht.3 Deze (inter)-departementale werkgroep had als taak het voorbereiden
van een communicatieplan voor de naderende oorlog. Had de Nederlandse regering
het parlement niet moeten informeren over de oprichting van een dergelijke
strategiegroep? Wat was de precieze taakomschrijving van deze werkgroep? Waarom
werd er van uitgegaan dat er oorlog kwam? Kan de Kamer inzage krijgen in alle
correspondentie en documenten van deze werkgroep?12. Heeft de Nederlandse regering zich, gezien het feit dat zij diverse
malen heeft aangegeven van mening te zijn dat Irak massavernietigingswapens in haar bezit had, ooit onderzoek ingesteld naar de vraag hoe
het kon gebeuren dat zij foutief bleek te zijn geïnformeerd? Zo ja, wat
is daaruit gekomen? Zo niet, waarom niet?13. Is de regering het met de fracties eens dat het uitoefenen van
een parlementair grondrecht principieel niet mag worden ingeperkt door de
macht van het orgaan dat het parlement controleert namelijk de regering?14. Wil het overbodig verklaren van de regering een parlementair
onderzoek te doen naar Irak feitelijk betekenen dat hieruit geen lessen zijn
te trekken en de regering het in een volgende situatie precies zoals toen
zou doen?3. Het besluitvormingsproces binnen de Nederlandse
regeringDe argumentatie van de Nederlandse regeringEr lijkt een verschuiving te hebben plaatsgevonden in de argumentatie
van de Nederlandse omtrent de redenen voor het verlenen van politieke steun
aan de oorlog in Irak. In september 2002 lag (bij monde van minister De Hoop
Scheffer): «De legitimatie voor optreden van de internationale
gemeenschap ... nagelvast in de kwestie van de massavernietigingswapens.»Tijdens het Kamerdebat van 18 maart 2003 wordt duidelijk dat volgens
de regering ook zonder resolutie 1441 er een mandaat ligt voor de oorlog tegen
Irak. Tegelijkertijd stelt de minister-president: «Er
komt nog iets bij. Er zijn op dit moment terroristische groeperingen actief
die er niet voor terugdeinzen dodelijke wapens in te zetten, met als enig
doel het maken van zoveel mogelijk slachtoffers. Van een aantal van deze terroristen
is bekend dat zij hebben geprobeerd massavernietigingswapens te verwerven.
Ofschoon ik niet wil beweren dat er een directe link is tussen Bagdad en bijvoorbeeld
AL-Quada, acht ik het regime van Saddam evenmin betrouwbaar genoeg om te durven
garanderen dat toekomstige samenwerking niet zal plaatsvinden. Wij zouden
het onszelf nooit vergeven als dit horrorscenario werkelijkheid zou worden.
Militair ingrijpen is door het kabinet steeds gezien als de ultieme remedie:
het instrument dat gebruikt moet worden als alternatieven niet meer voorhanden
zijn. Helaas lijkt dat moment nu aangebroken»In augustus 2003 geeft de regering blijk van een bijgestelde visie, bij
monde van een brief van het ministerie van Algemene Zaken: «Niet het bewijs van de aanwezigheid van massavernietigingswapens in
Irak, maar de wederom gebleken onwil van het regime van Saddam Hussein om
de laatste kans aan te grijpen die met V-Raad Resolutie 1441 werd geboden
om door actieve medewerking aan de wapeninspecties opheldering te verschaffen
aan de wereldgemeenschap met betrekking tot gegronde vragen over de Irakese
massavernietigingswapen, heeft voor de Nederlandse regering de doorslag gegeven».16. Kan de regering aangeven welke precieze feiten en omstandigheden
zich hebben voorgedaan waardoor er een verschuiving in het kabinetsstandpunt
voor steun aan de aanval in Irak heeft plaatsgevonden?17. Kan de regering aangeven of ontwikkelingen in Duitsland, Engeland,
Frankrijk en de Verenigde Staten hebben voorgedaan waardoor een verschuiving
in grondslag zich ook heeft voorgedaan?18. Zo ja, welke ontwikkelingen waren dit? Waren er contacten met
de genoemde regeringen dan wel relevante organen van die regeringen (zoals
inlichtingendiensten) hierover?De rol van de VN-resoluties in de beleidsafwegingIn onze zienswijze gebruikt het kabinet ter juridische onderbouwing voor
de oorlog in Irak meerdere V-Raad resoluties (te weten de resoluties 678,
687 en 1441) om tot een mandaat te komen. In een internationale vergelijking
is dit een omstreden standpunt. Volgens veel landen, waaronder bondgenoten
als Duitsland en Frankrijk, boden deze resoluties – ook in combinatie –
geen voldoende mandaat. Het Britse standpunt, verwoord door Lord Goldsmith
(de toenmalige hoogste juridische overheidsbeambte, de attorney-general) gaf
in januari 2003 aan dat op basis van alléén resolutie 1441 Irak
niet binnengevallen kan worden, daar het geen juridische grondslag daarvoor
biedt. Doch op 15 maart 2003 (5 dagen voor het begin van de oorlog) geeft
Lord Goldsmith aan dat er wél een juridische grondslag is, mits resolutie
1441 gecombineerd wordt met de eerdere V-Raad resoluties die dienden voor
een andere context, andere tijd, en andere doeleinden.19. Wanneer is de Nederlandse regering tot haar conclusie gekomen
dat de huidige resoluties een voldoende volkenrechtelijk mandaat gaven? Is
er hierover contact geweest met Lord Goldsmith? Zo ja, kan de Kamer inzage
krijgen in deze communicatie?20. In de aanloop naar de oorlog tegen Irak heeft de Nederlandse
regering altijd aangegeven een nieuwe resolutie tegen Irak gewenst te achten.
Wat zegt dit over de robuustheid van de resoluties die op dat moment op tafel
lagen?21. Welke concrete initiatieven heeft de Nederlandse regering genomen
om een nieuwe resolutie aangenomen te krijgen?De rol van departementale adviezen met betrekking tot
het volkenrechtelijk mandaat in de beleidsafwegingTijdens het Eerste Kamerdebat van juli 2007 over het adequaat volkenrechtelijk
mandaat kwam impliciet naar voren dat er binnen het ministerie meerdere, met
elkaar strijdige, notities waren opgesteld met betrekking tot de juridische
grondslag van de Nederlandse steun aan de Amerikaans-Britse inval in Irak.22. Op basis van welke criteria heeft het kabinet besloten om het
juridische advies te volgen dat steun geeft aan het idee dat er een adequaat
volkenrechtelijk mandaat is? Van wie was dit advies afkomstig? Welke juridische
en/of politieke afwegingen speelden bij deze beslissing een rol? Was het standpunt
van de Verenigde Staten met betrekking tot het volkenrechtelijke mandaat van
invloed op de beslissing van de regering?23. Kan de regering aangeven wat de kernpunten waren uit de verschillende
adviezen die de regering ter beschikking had én op welke punten die
van elkaar verschilden? Heeft de regering ook volkenrechtelijk advies gevraagd
van niet-departementale en/of externe adviseurs? Zo ja van wie en hoe luidden
deze adviezen? Zo nee, waarom niet?24. Hebben de verantwoordelijk ministers de verschillende zienswijzen
voorgelegd aan de overige leden van het kabinet? Zo ja, wanneer? Wat was de
reactie van de overige kabinetsleden? Zo nee, waarom niet?25. Kan de Eerste Kamer inzicht krijgen in de stukken die het kabinet
ten aanzien van het volkenrechtelijk mandaat hebben gepasseerd?26. Klopt het citaat uit het NRC-artikel van Joost Oranje van 12 juni
2004 dat de Directeur Juridische Zaken van het Ministerie van Defensie dat
(slechts) «een mandaterende resolutie als een grondslag zou kunnen dienen
voor een rechtmatige aanval op Irak»? Zo ja, wat is er met deze conclusie
gedaan?27. Kloppen de overige citaten uit het artikel van Joost Oranje?28. Kan de regering aangeven waarom de PV, in het faxbericht van
25-02-03 alleen scenario’s schetst die Nederlandse steun behelzen, en
geen scenario’s schetst met een andere uitkomst?29. Heeft de regering opdracht gegeven om alleen scenario’s
te schetsen waarbij van een inval sprake is?De rol van de inlichtingendienstenMet terugwerkende kracht kan gesteld worden dat de verschillende nationale
inlichtingendiensten over verkeerde informatie beschikten met betrekking tot
de dreiging die er vanuit Irak uitging. Irak bleek, in tegenstelling tot er
wat er wijd en zijd vermoed werd, niet over massavernietigingswapens te beschikken.30. Welke rol hebben de inlichtingen van Nederlandse inlichtingdiensten
gespeeld in de beleidsafweging de oorlog tegen Irak politiek te steunen?31. Is er gebruik gemaakt van adviezen van andere veiligheidsdiensten
dan van landen de coalitie van de welwillende vormden? Zo ja, om welke landen
gaat het en over welke onderwerpen? Is er in dit kader contact geweest met
de Duitse inlichtingendiensten? Speelde de bron «Curveball» daar
een rol?32. Op welke onderdelen weken de Nederlandse inlichtingen af van
Amerikaanse en Britse zusterdiensten als het gaat om de hardheid van de aanwezigheid
van massavernietigingswapens; aard en omvang daarvan; aannemelijkheid van
de dreiging dat Irak deze vermeende wapens zou gebruiken?33. Heeft de regering achteraf een vergelijking gemaakt van de betrouwbaarheid
en de kwaliteit van de adviezen van de verschillende betrokken inlichtingendiensten
van onder andere Nederland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk,
Duitsland, Frankrijk, Australië, Israel?34. Hoe beoordeelt de regering met het inzicht van nu de betrouwbaarheid
van de informatie van de inlichtingendienst?De beleidsevaluatieOnze fracties willen – mede gezien de internationale context en
afhankelijkheden – meer inzicht in de wijze waarop de besluitvorming
binnen de Nederlandse regering en vervolgens in het parlement heeft plaatsgevonden
en welke informatie (zowel feitelijk en bewezen als vermeende en gesuggereerde)
daaraan ten grondslag ligt.35.  Heeft de Nederlandse regering het beleidsproces rond het verlenen
van politieke steun aan de oorlog in Irak geëvalueerd? Zo ja, wat waren
de belangrijkste bevindingen? Zo nee, waarom niet?36. Is de regering van mening dat er in het beleidsproces fouten
zijn gemaakt? Zo ja, welke? En door middel van welke concrete maatregelen
kunnen deze fouten in de toekomst voorkomen worden?37. Hoe beoordeelt de Nederlandse regering de parlementaire onderzoeken
die in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn gehouden? Welke
nieuwe inzichten hebben deze naar de mening van de regering verschaft voor
de Nederlandse situatie?38. Is een «adequaat volkenrechtelijk mandaat», zoals
staat vermeld in het huidige regeerakkoord, vereist bij de uitzending van
Nederlandse militairen? Geldt dit ook voor politieke steun aan militaire acties?
Indien niet, aan wat voor situaties moeten wij denken waarin wel politieke
steun kan worden verleend zonder volkenrechtelijk mandaat?39. Deelt de regering de opvatting van Pieter Kooijmans, oud hoogleraar
Volkenrecht en Minister van Staat, dat de formulering rond het volkenrechtelijk
mandaat eerder mystificerend werkt dan verhelderend als deze redenering niet
opgaat voor politieke steun aan militaire die geen adequaat volkenrechtelijke
mandaat kennen?XNoot1Handelingen I 2006–2007, nrs. 37 (9 juli 2007) en 38 (10 juli
2007).XNoot1Interview of the President by Sir Trevor McDonald of Britain’s ITV
Television Network, 4 april 2002.XNoot2verslag interpellatie Van Bommel, Handelingen II 2007–2008, 27 februari
2008, nr. 56, pag. 4000.XNoot1Zie The very secret service; The Guardian
21 Nov 2003. www.guardian.co.uk/politics/ 2003/nov/21/davidkelly.media/print.XNoot2Zie Bob Woodward State of Denial. Bush at War, part
III, p. 106.XNoot3Zie Trouw 9 april 2005. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20072008-31200-V-F.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl