Uitbreiding van de Europese Unie; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23987, nr. 94

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-01-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

23987 nr. 94

09-01-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23987Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 84 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 987Uitbreiding van de Europese Unienr. 94VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 9 januari 2009De vaste commissie voor Europese Zaken1 heeft
op 27 november 2008 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken en staatssecretaris Timmermans van Buitenlandse Zaken over:– de toezending van het door de Europese Commissie
gepubliceerde jaarlijkse uitbreidingspakket, bestaande uit de Mededeling,
Enlargement Strategy and Main Challenges 2008–2009, en de reguliere
voortgangsrapportages d.d. 5 november 2008 (23 987, nr. 92);– het verslag van het bezoek aan Bulgarije, Roemenië
en Macedonië d.d. 7 oktober 2008 (23 987, nr. 91).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Waalkens Griffier: HuisingaVragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Ormel (CDA): Voorzitter. Bij deze
bespreking van het jaarlijkse uitbreidingspakket van de Europese Commissie
zal ik, vanwege de geringe spreektijd, staccato enkele punten behandelen.Allereerst wil ik dan iets zeggen over Kroatië. Kroatië maakt
vooruitgang met het doorvoeren van aanpassingen. De onderhandelingen zijn
in volle gang, maar waarom noemt de Europese Commissie de datum van eind 2009?
In de kabinetsappreciatie wordt daarover wel iets gezegd, maar wat de CDA-fractie
betreft kan het kabinet zich wat sterker opstellen. Wij verzoeken de regering
dan ook om protest aan te tekenen tegen het noemen van een datum in het uitbreidingspakket.
Het resultaat en niet de datum zal leidend moeten zijn.Met de kandidaat-lidstaat Macedonië zijn de onderhandelingen nog
niet eens begonnen. Ten aanzien van dit land, officieel: FYROM geheten, dient
wat ons betreft nagedacht te worden over alternatieven voor een volwaardig
EU-lidmaatschap. Voor Macedonië zelf kunnen de noodzakelijke ontwikkelingen
in de samenleving zonder de druk van het acquis een verbetering betekenen.
Tegenslagen op de weg naar een volwaardig lidmaatschap kunnen daarentegen
een uiterst negatieve uitwerking hebben. Met Macedonië –
dus niet over Macedonië – zou gesproken moeten worden over de vraag
of een paternariaat niet een alternatief kan zijn voor een zeer langdurig
verblijf in de wachtkamer van het lidmaatschap. Wij vragen ons ook af wat
het kabinet met zijn appreciatie verstaat onder: een structurele, niet operationele
samenwerking met Macedonië.De heer Blom (PvdA): Ik hoor het CDA nu eigenlijk
zeggen: wij hebben Macedonië kandidaat-lid gemaakt, maar zetten er nu
een streep onder; met dat land gaan wij niet door.De heer Ormel (CDA): Nee, mijnheer Blom, ik
zeg nadrukkelijk: een man een man, een woord een woord. Macedonië ís
kandidaat-lidstaat. Ik kan mij evenwel voorstellen dat het perspectief van
een zeer langdurig verblijf in de wachtkamer met voortdurend tegenslagen en
met voortdurend het in de tijd vooruitschuiven van de mogelijkheid om het
kandidaat-lidmaatschap om te zetten in een lidmaatschap, niet zo goed is voor
de samenleving van Macedonië. Daarom zou mét Macedonië een
eventueel alternatief besproken moeten worden.De heer Blom (PvdA): Maar eigenlijk zegt u
tegen de minister van Buitenlandse Zaken en tegen de staatssecretaris voor
Europese Zaken: als jullie in de raad weer eens praten over de uitbreiding,
moet je maar voorstellen om een streep onder die kandidaat-status van Macedonië
te zetten; we gaan daar iets anders voor verzinnen. Is dat de strekking van
uw verhaal?De heer Ormel (CDA): Ik heb al eerder namens
de CDA-fractie gezegd dat de Europese Unie naast de mogelijkheid van het nabuurschap
en het kandidaat-lidmaatschap de mogelijkheid van het paternariaat zou moeten
creëren.De heer Blom (PvdA): Die mogelijkheid is er
nog niet.De heer Ormel (CDA): Inderdaad en daarom moet
daarover nagedacht worden. Dat paternariaat moet meer zijn dan het nabuurschap,
maar minder dan het lidmaatschap. Een paternatiraat zou voor een land als
Macedonië zeer aantrekkelijk kunnen zijn. Men moet namelijk in aanmerking
nemen dat de onderhandelingen nog niet eens zijn begonnen. Macedonië
moet misschien jaren wachten op de start van de onderhandelingen en dat is
voor dat land ook niet prettig.De heer Ten Broeke (VVD): Het B-lidmaatschap
dat de heer Ormel nu voorstelt en dat ze in CDA-kringen het paternariaat noemen,
is duidelijk iets anders dan de status van kandidaat-lid. Wat brengt de heer
Ormel op de gedachte dat, gelet ook op de uitgebreide brief die de staatssecretaris
ons heeft gezonden, er bij Macedonië interesse zou zijn voor het B-lidmaatschap
dat het CDA voorstelt?De heer Ormel (CDA): Ik spreek niet over een
B-lidmaatschap, maar over een paternariaat. De mogelijkheid van het paternariaat
is door de Europese Unie nog niet ontwikkeld, maar ik kan mij voorstellen
dat de Europese Unie een samenwerkingsvorm organiseert die openstaat voor
landen die liggen in het werelddeel Europa, maar die om diverse redenen geen
lid van de Europese Unie kunnen of willen worden. Ik denk hierbij aan alle
landen in het werelddeel Europa. Ik vind dat er dan nadrukkelijk verschil
is tussen het paternariaat en het nabuurschapsprogramma. Het nabuurschapsprogramma
kan namelijk ook gelden voor landen in Noord-Afrika.De heer Ten Broeke (VVD): Net sprak de heer
Ormel over Kroatië en zei te willen dat de regering protest aantekent
tegen het noemen van een datum. Op dat punt ben ik het zeer met
hem eens. Wij roepen de regering hiertoe allang op. Wij protesteren tegen
het automatisme van een drietrapsraket: SAO, kandidaat-lidmaatschap en lid
van de EU. Het CDA voegt daar nu de mogelijkheid van het B-lidmaatschap aan
toe. Maakt de heer Ormel hiermee zijn opstelling niet zwakker? De reden waarom
hij zojuist vroeg om een protest is gelegen in het feit dat er tussen elk
van die drie stadia als het ware een knip zit, maar nu voegt hij hier de mogelijkheid
van een nieuwe, vage en onduidelijke vorm van lidmaatschap aan toe.De heer Ormel (CDA): U zet alles veel te zwaar
aan. Ik roep op om na te denken over een vorm – die vorm noemen wij
het paternariaat, maar je mag het beestje ook een andere naam geven –
die een zeer bijzondere band met zich meebrengt tussen een land dat ligt in
het werelddeel Europa en de Europese Unie. Ik ben blij dat de VVD het met
mij eens is dat wij protest moeten aantekenen tegen het noemen van een datum,
maar u sprak over Kroatië en dan wijs ik erop dat wij met Kroatië
aanzienlijk verder zijn gekomen en dat dat land dichter bij een mogelijke
status is dan Macedonië. De onderhandelingen met Macedonië zijn
nog niet eens begonnen. Ik vind dat wij ons moeten afvragen of wij een dergelijk
land moeten confronteren met een zeer lange martelgang en of dat wel in het
belang van Macedonië zelf is.De heer Ten Broeke (VVD): Ik wil nog wel iets
rechtzetten. Toen de VVD deze regering de vorige keer uitdrukkelijk aansprak
in verband met het noemen van toetredingsdata of het aangaan van onderhandelingen
door de heer Barroso werd mij door de heer Ormel te verstaan gegeven dat hij
aan die discussie helemaal geen behoefte had. Dat hij de regering nu oproept
om een protest te laten horen is een late wake-up call. Ik constateer verder
dat als hij het heeft over een bijzondere band van een land met de EU, gesproken
kan worden van een B-lidmaatschap.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Het is
niet te vermijden dat bij de bespreking van de problemen rond Macedonië
en bij de bespreking van problemen die zich mogelijk bij andere landen zullen
voordoen, dit speeltje door het CDA uit de kast wordt gehaald. Echter, dit
aanbod in de richting van Macedonië kan men niet een zuiver aanbod noemen.
De heer Ormel heeft namelijk niets in de aanbieding. Er is geen paternariaat
en dat zal er voorlopig ook niet komen. De heer Ormel wijst erop dat de onderhandelingen
mogelijk zeer lang zullen duren, maar de oplossing die hij verwoordt, is niet
voorhanden en bovendien kan het tot stand brengen van die oplossing heel lang
duren, misschien nog langer dan de beoogde onderhandelingstrajecten zelf.
Waarom roept hij de regering niet op om er in Europees verband voor te pleiten
dat de onderhandelingen beginnen en dat de weg van de afspraken voor het lidmaatschap
wordt gevolgd?De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Macedonië ís
kandidaat-lid van de Europese Unie. De onderhandelingen zijn nog niet begonnen
en gelet op de ontwikkelingen en de situatie in dit land moeten die nog niet
beginnen. Op een bepaald moment kan men daarmee wel starten. Stel dat het
moment van start van de onderhandelingen steeds wordt uitgesteld. Dan zou
het mogelijk zijn dat ook Macedonië zich achter de oren krabt en denkt:
als de Europese Unie de vorm van het paternariaat ontwikkelt, is dat misschien
een aantrekkelijk alternatief. Ik geef toe: die vorm is er nog niet, maar
wat ons betreft moet die er komen. Met het kiezen voor het paternariaat wordt
overigens de weg naar het lidmaatschap niet afgesneden. Als een land kandidaat-lid
is, moet het ooit lid kunnen worden. Als echter het proces heel lang duurt,
kan door het feit dat men steeds maar moet wachten en iedere keer het lid
op de neus krijgt, een minder wenkend perspectief ontstaan.Voorzitter. Dan kom ik te spreken over een ander kandidaat-lid: Turkije.
De CDA-fractie is uitermate kritisch met betrekking tot de situatie van de
mensenrechten in Turkije. Wij hebben diverse malen vragen gesteld, omdat er
berichten zijn over martelingen. Ik noem verder artikel 301 en het ontbreken
van vrijheid van godsdienst. Rapporteur Oomen, lid van het Europees Parlement,
heeft een uitermate kritisch rapport uitgebracht.Tegelijk gaat Turkije vooruit, zeker op economisch vlak. De onderhandelingen,
hoewel uitermate traag verlopend, vertonen enige progressie. De CDA-fractie
is van mening dat de Europese Unie door moet gaan met de onderhandelingen
met Turkije, maar dat met bespreking van de essentiële hoofdstukken niet
begonnen kan worden zolang de situatie van de mensenrechten in Turkije onvoldoende
is en Turkije Cyprus niet erkent. In de praktijk betekent dit dat er de komende
jaren niet het perspectief is op een volwaardig EU-lidmaatschap voor Turkije.De overige landen op de westelijke Balkan die in Thessaloniki het perspectief
op het EU-lidmaatschap is geboden, gaan er zelf van uit dat zij binnen enkele
jaren volwaardig EU-lid kunnen zijn. Wij zien dit anders en waarschuwen voor
te hoog gespannen verwachtingen in deze landen. Wij vragen ons dan ook af
hoe dit proces verloopt. Door de Europese Commissie wordt namelijk gesproken
over het perspectief op een kandidaat-lidmaatschap voor Servië in de
loop van 2009. Er wordt hier dus weer een datum genoemd, maar er is met dit
land nog niet eens een geratificeerde stabilisatie- en associatieovereenkomst
gesloten. Wij vragen de regering om nog eens exact aan te geven hoe het beslistraject
verloopt voor het toekennen van een kandidaat-lidmaatschap, want wij vinden
het zeer prematuur dat er nu over een datum wordt gesproken, terwijl het land
nog niet eens een volledige en aantoonbare samenwerking met het ICTY heeft.
Het rapport van Brammertz zien wij tegemoet, maar wij horen nu al geluiden
die erop duiden dat ook Brammertz zeer kritisch is.In de kabinetsappreciatie staat dat het kabinet zijn zorg uitspreekt ten
aanzien van Servië, omdat politieke partijen politici op ieder moment
van hun functie kunnen ontheffen. Dit doet mij enigszins denken aan het zien
van de splinter in het oog van de ander. Hierop krijg ik graag een reactie
van de staatssecretaris.Het is om uiteenlopende redenen te vroeg om voor Bosnië-Herzegovina,
Albanië, Montenegro en Kosovo de kandidaatstatus voor het lidmaatschap
aan te vragen. Hoe kan voorkomen worden dat enkele landen dat het komende
jaar toch zullen doen? Kan ook voor deze landen nagedacht worden over het
paternariaat?Ik hoor nu enkele leden lachen, maar ik wijs ze erop dat een paternariaat
een wenkend perspectief zou kunnen zijn.De voorzitter: De heer Ormel hoeft niet op
elk gebaar of geluid te reageren. Hij vervolgt zijn betoog.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Publieke
steun bij uitbreiding van de Unie is onontbeerlijk. Thans is het algemene
gevoel in Nederland dat er geen nieuwe lidstaten bij moeten komen. Op welke
manier denkt de regering draagvlak te creëren onder de Nederlandse bevolking
voor een eventuele uitbreiding? Is het niet verstandig om niet alleen de bezwaren,
maar ook de positieve aspecten helder naar voren te brengen? Met meer vrede
en veiligheid op de Balkan wordt ook Nederland veiliger. Betere aanpak van
de internationale criminaliteit is een Nederlands belang. Het veiligstellen
van pijpleidingen en andere energieroutes is voor Nederland eveneens noodzakelijk
en als meer landen profiteren van economische vooruitgang, legt dat Nederland
geen windeieren.De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Laten wij
eens even recapituleren wat het standpunt van de Partij van de Arbeid was
omtrent uitbreiding. Dat standpunt is vrij simpel: in principe
kan elk land dat binnen de Europese geografische grenzen ligt, toetreden tot
de Europese Unie, mits het voldoet aan de Kopenhagencriteria. Dat moet het
naar onze mening ook in politiek opzicht doen.Thans zijn drie landen kandidaat-lid en in tegenstelling tot wat mijn
collega van het CDA vindt, moet met die landen onderhandeld worden. Een paternariaat
lijkt wel aardig, maar daarmee kan niet gewerkt worden, want het is er niet.
Bovendien wordt met het tekenen van een stabilisatie- en associatieovereenkomst
al hetzelfde gedaan als met het toekennen van het paternariaat. Met het tekenen
van een stabilisatie- en associatieovereenkomst maak je namelijk al datgene
mogelijk wat waarschijnlijk het CDA met het paternariaat wil.De heer Ormel (CDA): Ik wijs u erop dat u
een motie van het CDA heeft ondersteund die pleit voor de mogelijkheid van
het werken met een paternariaat.De heer Blom (PvdA): Die motie pleit voor
het onderzoeken van de mogelijkheid van het werken met een paternariaat.De heer Ormel (CDA): U stelt nu dat landen
die binnen de geografische grenzen van Europa liggen lid van de Europese Unie
moeten kunnen worden. Wat verstaat u onder: geografische grenzen? Ligt de
Kaukasus binnen die grenzen?De heer Blom (PvdA): Als wij de landen die
lid zijn van de Raad van Europa in aanmerking nemen, hebben wij een aardige
geografische afbakening. Dan hoort de Kaukasus er dus bij, maar daarom zeg
ik niet dat de Kaukasus lid moet worden van de EU. Ik heb gezegd dat in principe
de mogelijkheid er moet zijn dat dit soort landen toetreden. Nogmaals: in
principe. Zij moeten ook aan een heleboel voorwaarden voldoen. Zolang wij
op deze manier niet tewerk gaan, doen wij aan koffiedik kijken. Wij weten
dan niet hoe wij in de toekomst met de verschillende landen moeten omgaan.
Met geen woord Spaans is dan duidelijk te maken hoe wij in de toekomst moeten
handelen. Ik kan wel iets zeggen over ...De heer Ormel (CDA): Kazachtstan. Dat land
is lid van de Raad van Europa.De heer Blom (PvdA): Ja, maar je kunt je afvragen
of Kazachstan binnen de geografische grenzen van Europa ligt. Stel dat je
de Oeral als grens neemt. Kazachstan ligt daarvoor. Ik zie de leden nee schudden,
maar ja, het is natuurlijk illusoir dat wij over het lidmaatschap van dit
soort landen moeten nadenken. Dat gaan wij niet doen.De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. De heer
Blom begon zijn bijdrage met de historische woorden: Laten wij proberen om
vandaag wat duidelijkheid te scheppen over het standpunt van de PvdA inzake
de uitbreiding. Wat mij betreft is hij in zijn poging geslaagd, maar voor
de zekerheid wil ik checken of ik het bij het goede eind heb. Alle landen
die lid zijn van de Raad van Europa – we laten Canada maar even buiten
beschouwing – en de landen die een geografische binding hebben met het
bestaande Europa kunnen wat de heer Blom betreft in principe ooit lid worden.
Is dat juist?De heer Blom (PvdA): Ja.De heer Ten Broeke (VVD): Dus u ziet een Europese...De voorzitter: Het antwoord was duidelijk.
De heer Blom vervolgt zijn betoog.De heer Ten Broeke (VVD): Dan hebben we nieuws.De heer Blom (PvdA): Dit was helemaal geen
nieuws, maar dat terzijde. Overigens, Canada ligt niet binnen de Europese
geografische grenzen, maar dat weet de heer Ten Broeke ook wel.Voorzitter. Wij hebben thans te maken met een aantal actuele onderwerpen.
Laat ik beginnen met iets te zeggen over Servië. De Kamer heeft met brede
instemming het standpunt gehuldigd dat de stabilisatie- en associatieovereenkomst
met Servië niet kan worden bekrachtigd zolang er door dat land niet voor
100% wordt samengewerkt met het Joegoslaviëtribunaal. Dat is nu
natuurlijk nog niet geval. Het nieuwe rapport van Brammertz heb ik nog niet
gezien en ik ga er dus nog steeds van uit dat Servië niet voldoende samenwerkt
met het tribunaal. Wij moeten echter ingenomen standpunten in aanmerking nemen
en daarom wil ik van de minister vernemen hoe hij de situatie in Kosovo inschat.
Het een hangt namelijk met het ander samen. Daarom vraag ik de minister om
een bespiegeling.Minister Verhagen: Ik begrijp niet wat u bedoelt.
U spreekt namelijk over volledige samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal.
Bedoelt u dat zo dat ook Kosovo geheel met het Joegoslaviëtribunaal moet
samenwerken? Hoe moet ik deze vraag duiden?De heer Blom (PvdA): De vraag is volgens mij
vrij helder. Wij hebben besloten om het stabilisatie- en associatieakkoord
met Servië niet te bekrachtigen zolang het land niet volledig samenwerkt
met het tribunaal. Tegelijk hebben wij te maken met de aanwezigheid van een
vertegenwoordiging van de internationale gemeenschap in Kosovo. Ik krijg steeds
vaker te horen dat het niet bekrachtigen van de stabilisatie- en associatieovereenkomst
een oplossing voor Kosovo niet eenvoudiger maakt. De vraag is daarom: is er
een verband tussen het een en het ander? Als dat volgens de minister niet
het geval is, verheugt mij dat. Dan hoeven wij hierover niet meer na te denken.Voorzitter. Het gaat ook de Partij van de Arbeid veel te ver dat voor
Kroatië de datum van 2009 is genoemd. Ik wil van de minister en de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken vernemen hoe het zit met de monitoring van de situatie
van de mensenrechten in Kroatië. Een van de Kopenhagencriteria betrof
namelijk de mensenrechten en door daaraan te voldoen zou Kroatië in aanmerking
kunnen komen voor toetreding. Wat is in dit opzicht het beeld?Ons standpunt ten aanzien van Turkije is duidelijk. Ik hoef dat niet te
herhalen. Het is genoegzaam bekend.Ik ben blij dat de staatssecretaris voet bij stuk heeft gehouden toen
werd gesproken over de kwestie Bulgarije. Nogmaals, complimenten. Wij hebben
allen in de krant kunnen lezen waartoe de inspanningen hebben geleid. Ik meen
dat hetgeen is gedaan, een verdienste van de Nederlandse regering is. Zij
heeft zich vrij hard opgesteld. Nu weten de landen die zich niet aan de criteria
houden wat hun te wachten staat. Nogmaals: hulde!Tsjechië is al lid van de EU, maar ik wil weten hoe de regering denkt
over de laatste ontwikkelingen daar.De voorzitter: Dit punt staat niet op de agenda
en ik wil dat wij ons aan de agenda houden. Dit punt komt in het AO over de
Razeb aan de orde. Ik verklaar het nu buiten de orde. Het woord is aan de
heer Van Bommel.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De uitbreiding
van de Europese Unie is minstens van evenveel invloed op het functioneren
van de EU als verdragswijzigingen. Ook voor het draagvlak voor
de Unie is dat proces van groot belang. Zowel de blamage met de toetreding
van Bulgarije en Roemenië als de grote verandering die de «big
bang»-uitbreiding van 2004 teweegbracht, heeft dat draagvlak ernstig
ondermijnd. Het is dus van belang dat zorgvuldiger dan in het verleden wordt
omgegaan met het uitbreidingsproces en dat wij de voorwaarden en de regels
die wij daarvoor zelf hebben opgesteld, in acht nemen. Het kabinet spreekt
met zijn appreciatie dan ook terecht over het belang van het draagvlak.Naar onze mening speelt voor het verkrijgen van een draagvlak ook de manier
waarop nu wordt omgegaan met Bulgarije en Roemenië een rol. Het is terecht
dat een deel van de bevroren gelden uiteindelijk niet meer ter beschikking
van Bulgarije komt, maar nog meer dan deze maatregel had het instellen van
vrijwaringsmaatregelen op de SP indruk gemaakt. Zeker wanneer men samenwerkt
op basis van vertrouwen, moeten landen voldoen aan alle eisen die aan het
lidmaatschap worden gesteld. Het kabinet lijkt dit principe te onderschrijven
wanneer het stelt dat strikte naleving van de toetredingscriteria overgangsmaatregelen
voor toekomstige lidstaten overbodig maakt. Waarom wijkt men in dit geval
van dat standpunt af? Overigens delen wij deze inschatting niet. Het is niet
reëel te verwachten dat als landen eenmaal aan alle criteria hebben voldaan,
zij dat zullen blijven doen. Het predikaat «onomkeerbare resultaten»
waarover het kabinet spreekt, is dan ook niet overtuigend te onderbouwen.
Wij zouden graag zien dat er een mechanisme kwam, dat met zich meebracht dat
ook lidstaten die eenmaal zijn toegelaten worden gescreend, dus ook na de
toelating. Bij de groep van tien is daarvoor alle aanleiding geweest. Bijvoorbeeld
zou na toetreding nog kunnen worden nagegaan of de landen voldoen aan de Kopenhagencriteria.Wij vinden het eveneens van belang dat niet langer data voor toetreding
worden genoemd. Bij toetreding moet sprake zijn van het voldoen aan meetbare
criteria. Daar moet het om gaan. Daarover moet ook het debat in deze Kamer
gaan.Ook voor het tempo van de onderhandelingen geldt dat het voldoen aan de
voorwaarden bepalend is. Dat laat wel onverlet dat in het geval van Macedonië
op een gegeven moment een begin met de onderhandelingen moet worden gemaakt.
Het lijkt erop dat landen die er meer toedoen gemakkelijker stappen kunnen
zetten in het toetredingsproces dan landen die er voor de Europese Unie kennelijk
minder toe doen.De heer Ormel (CDA): De SP wil dus screening
achteraf, als landen al lid van de EU zijn. Hoe lang zou men met die screening
moeten doorgaan? Zou zo’n screening niet voor alle lidstaten moeten
gelden? Wat zouden de repercussies moeten zijn als bij screening blijkt dat
een land niet voldoet aan de criteria?De heer Van Bommel (SP): Ik meen dat de screening
niet zozeer zou moeten gelden voor de landen die al lang lid zijn maar voor
de landen die zijn toegetreden. Er zijn namelijk zorgen over de ontwikkelingen
op een aantal terreinen. Ik denk aan de bestrijding van de corruptie, de betrouwbaarheid
van het rechtssysteem et cetera. De screening zou repercussies met zich mee
moet kunnen brengen. Wanneer men constateert dat een land voortdurend op een
bepaald terrein niet voldoet aan de Europese norm, moet dat land gestraft
kunnen worden. In feite gebeurt dat met Bulgarije. Ik vind dat een goede zaak.De heer Ormel (CDA): Is dit toch niet een
vorm van elitair denken van de SP, in de zin van: wij zijn een oud lid en
voor ons geldt deze controle niet? Ik wijs der heer Van Bommel erop dat ook
bij ons de situatie kan verslechteren.De heer Van Bommel (SP): In principe vind
ik dat je de screening moet uitvoeren volgend op de toetreding. Wij hebben
bij de toetreding van de Tien gezien dat bijvoorbeeld Polen op het punt van
de corruptiebestrijding direct nadat het lid was geworden niet beter ging
functioneren, maar slechter, althans volgens Transparency International. Dat
is een serieuze aanwijzing dat je het proces in een land nauwlettend moet
volgen. Als in een lidstaat sprake zou zijn van enorme verslechtering op een
bepaald terrein, moet je kritiek kunnen hebben en de Europese Unie moet dan
op dat land toezicht kunnen uitoefenen. Ik zou dat alleszins gerechtvaardigd
vinden.Voorzitter. De SP is blij dat aan de Kopenhagencriteria het absorptiecriterium
is toegevoegd. Absorptiecapaciteit is van groot belang. Wij moeten nagaan
of de Europese Unie als zodanig toe is aan uitbreiding. De eis van voldoende
absorptiecapaciteit is geen formeel criterium; of er voldoende absorptiecapaciteit
is, is een politieke afweging. De SP is het met deze opvatting van het kabinet
eens. Naar onze mening moet hierbij niet de Commissie duidelijkheid verschaffen,
maar de lidstaten, want uiteindelijk wordt door de lidstaten het politieke
oordeel geveld. Deelt het kabinet deze visie? Is het bereid om het daarheen
te leiden dat in de Europese Unie tussen de lidstaten wordt afgesproken welke
elementen in aanmerking worden genomen bij het beoordelen van de absorptiecapaciteit
van de Unie? Nu is er nog te weinig aandacht voor dit punt en wordt aan dit
belangrijke criterium nog te weinig invulling gegeven. Wij weten nog niet
precies waarover wij het hebben en wij weten ook niet precies wie het waarover
eens zijn. Naar de opvatting van de SP zou de mate waarin de Europese Unie
in staat is om om te gaan met de negatieve gevolgen van arbeidsmigratie binnen
de Europese Unie mede bepalend moeten zijn bij het beoordelen van de absorptiecapaciteit.Wij vinden ook dat de Europese Commissie vanaf het begin van de onderhandelingen
meer de nadruk moet leggen op het voldoen aan de eisen van een rechtsstaat.
Dat dat nodig is, is de les die bij de toelating van Bulgarije en Roemenië
is geleerd. Voor een samenleving zonder corruptie en misdaad zijn echter niet
alleen instituties belangrijk, ook welvaart en sociale voorzieningen zijn
dat. Wij maken ons dan ook zorgen vanwege de eisen die de Europese Unie aan
Kroatië stelt. Het kabinet zegt met haar reactie dat «consolidatie
van de overheidsuitgaven, met name aan de uitgavenkant prioriteit geniet».
Hiermee wordt bedoeld dat er bezuinigd moet worden. Die bezuiniging zal vooral
de publieke voorzieningen treffen. Hierop krijg ik graag een reactie, want
ook de verplichte afbouw van staatssteun en de gevolgen voor de scheepsbouw
zijn dramatisch. Is het kabinet in deze tijden van crisis bereid om aan te
dringen op versoepeling van deze eisen, net als het bereid is om ruime overgangsperiodes
voor milieuaanpassing te hanteren?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie): «De
Europese Unie heeft de afgelopen jaren een aanzienlijke uitbreiding ondergaan.
Nu komt het er op aan om er eerst aan te werken dat de nieuwe landen geheel
zijn geïntegreerd en dat de organisatie van de EU op de uitbreiding is
toegesneden.»Voorzitter. Dit staat in het coalitieakkoord. Ik vind dit een goede zinsnede
en met inachtneming van deze zinsnede wil de ChristenUnie het uitbreidingsvraagstuk
vandaag beoordelen. Nu het Verdrag van Lissabon nog niet van kracht is, kun
je je afvragen of de organisatie van de EU voldoende op de uitbreiding is
toegesneden. Terecht wordt hierop door de regering gewezen. Bij de integratie
van de nieuwe landen zijn vraagtekens te plaatsen. Denk alleen maar aan de
recente bevriezing van het geld voor Bulgarije vanwege het uitblijven van
voortgang.«Nieuwe stappen in het pre-accessietraject kunnen alleen worden
genomen op basis van objectiviteit, meetbare hervormingen en onomkeerbare
resultaten.» Dit is ook een citaat. Geeft het niet aan wat een van de redenen is waarom wij problemen hebben met de situatie in Roemenië
en Bulgarije? Technisch zijn de doelen op de afzonderlijke hoofdstukken gehaald
en is aan de eisen voldaan. Er zijn wetten veranderd, maar hoe zit het met
de implementatie ervan? Er is meer informatie nodig om te kunnen beoordelen
hoe de situatie in een land werkelijk is.Vanwege strategische belangen van de Europese Unie en vanwege de noodzaak
van het bevorderen van stabiliteit, veiligheid, conflictpreventie en energievoorzieningszekerheid
wordt de crisis in Georgië genoemd, maar er zijn veel conflicten waar
de Europese Unie niet uitgebreid bij betrokken is, zoals de «frozen
conflicts»: Nagorno Karabag en Armenië, Transnistrië en Moldavië
en zelfs Koerdistan en Turkije. Hanteert de Europese Unie niet een dubbele
standaard? Doordat Georgië meer strategisch van aard is vanwege de energievoorziening
wordt aan het conflict daar meer aandacht besteed dan aan allerlei andere
conflicten.De toetreding van de landen van het voormalige Joegoslavië brengt
spanningen met zich mee. De afzonderlijke landen richten zich vooral op samenwerking
met en op toetreding tot de Europese Unie en niet of nauwelijks op bevordering
van de onderlinge contacten. De vraag is dan in hoeverre de Europese Unie
echt bijdraagt aan veiligheid en stabiliteit in landen in Oost-Europa. Ik
denk in dit verband aan Servië, Kosovo, Macedonië, Albanië
en Kroatië en aan hun onderlinge relaties. Als de onderhandelingen met
Kroatië over het lidmaatschap doorgaan zonder dat dat land streeft naar
goed nabuurschap met de omliggende landen, heeft dat een verkeerd effect.
Dan wordt Kroatië als een superieur land gezien, terwijl voor stabiliteit
op de Balkan het ontwikkelen van vriendschapsrelaties tussen de landen van
groot belang is. Het ontwikkelen van die vriendschapsrelaties is nodig in
plaats van eenzijdig gericht te zijn op de Europese Unie.De ChristenUnie heeft het kabinet steeds gesteund met zijn beleid inzake
Servië. Het isolement waarin Servië verkeert maakt dat land echter
wel gevoelig voor het zoeken naar andere partners, zoals Rusland. Rusland
dringt bij Servië aan op meer economische samenwerking en op het verkopen
van belangrijke industrie, met name op het gebied van energievoorziening.
De algehele strategie van de EU levert daardoor blokkades en instabiliteit
in de regio op en zorgt tevens voor een risicovolle economische, politieke
en sociale ontwikkeling.De ChristenUnie wil best het opportunisme delen en zeggen dat Kosovo op
langere termijn het perspectief heeft op EU-lidmaatschap, maar gaan wij dan
niet al te gemakkelijk aan allerlei grote problemen en aan de onzekere situatie
in Kosovo voorbij? Wat als Cyprus, Slowakije, Roemenië, Griekenland en
Spanje de onafhankelijkheid niet erkennen? In Roemenië zal men bijvoorbeeld,
ongeacht welke partij de verkiezingen wint, tegen de onafhankelijkheid van
Kosovo blijven. Kosovo wordt geprezen om zijn wetgeving, maar wie komt die
lof toe? Is het niet vooral de EU geweest die de wetgeving grotendeels heeft
voorbereid en opgesteld?De visumdialoog is vanwege de onderlinge verwevenheid erg belangrijk voor
de regio. Leidt het stappenplan voor visumvrijheid van de landen van de westelijke
Balkan voor de gehele EU of geldt die voor de landen onderling? Is er met
het stappenplan aandacht voor de onderlinge verschillen van deze landen in
hun verhouding tot de Europese Unie?De gehele westelijke Balkan kampt nog met de gevolgen van de oorlog die
er heeft gewoed. Uit de Commissiebeoordeling blijkt dat elk land moeite heeft
met het minderheden- en vluchtelingenbeleid. Terecht dat aan dit punt aandacht
wordt besteed, maar wat wordt er door de EU en Nederland gedaan bij het ondersteunen
van deze landen in het overwinnen van etnische spanningen?Turkije is kandidaat-lid sinds de Europese Raad van december 1999. In
bijna tien jaar is slechts één hoofdstuk van toetredingsonderhandelingen
afgerond. Turkije heeft zich niet gehouden aan de deadline van de EU voor
het sluiten van een handelsakkoord met Cyprus. Vanwege de lange termijn
van toetredingsonderhandelingen met Turkije kan besloten worden om over te
gaan tot het ENP om op die manier te kunnen voldoen aan bestaande toezeggingen.
De vriendensamenwerking die Bondskanselier Merkel voorstelt is naar de mening
van de ChristenUnie een goede optie. Ik ken het argument: tijdens de wedstrijd
worden de spelregels niet veranderd en de doelpalen niet verzet, maar duurt
deze wedstrijd niet veel te lang, waardoor op het veld de verveling toeslaat
en men lamlendig wordt? Kan niet beter het fluitsignaal voor het einde gegeven
worden? Bij een voetbalwedstrijd is het na 90 minuten spelen en enige verlenging
tijd voor strafschoppen. Aan niet één van de Kopenhagencriteria
is volledig voldaan en het ziet er ook niet naar uit dat dat in de nabije
toekomst het geval zal zijn.Wat Turkije betreft wil ik nog een opmerking maken over de Armeense genocide.
Tijdens het debat over de Staat van de Unie heeft de minister zich hierover
stevig uitgelaten. Hij sprak over het verbinden van consequenties aan de opstelling
van Turkije als over deze kwestie niet in alle openheid en vrijheid gesproken
zou kunnen worden. De kabinetsappreciatie is op dit punt vager. Het kabinet
laat zich daarmee omfloerst over de Armeense kwestie uit. Wellicht kan hierover
vandaag iets gezegd worden.De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Mevrouw
Wiegman werpt een aantal vragen op en gebruikt daarbij de voetbalmetafoor.
Meestal maakt de heer Blom daar gebruik van, maar kan zij de vragen die zij
opwerpt namens de ChristenUnie ook beantwoorden?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Het is bekend dat de ChristenUnie nooit voorstander is geweest van toetreding
van Turkije tot de EU. Als men echter het proces van toetreding voor een land
start, moet men dat serieus nemen. Inmiddels zijn wij jaren met dat proces
bezig, terwijl er nauwelijks vooruitgang is. Dan mag, dan moet de vraag gesteld
worden: waar zijn wij mee bezig? En: wat is de situatie?Mevrouw Diks (GroenLinks): Verwacht u niet
dat zodra Europa voor Turkije de deur dicht gooit, de eventuele vooruitgang
in Turkije meteen verloren gaat en Turkije zich meteen afwendt van Europa?
Verwacht u niet dat dat destabilisatie van de regio tot gevolg hebben?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Daarom heb ik vandaag niet gesproken over het dicht smijten van deuren. Dat
zou inderdaad weinig vriendelijk zijn.Mevrouw Diks (GroenLinks): Maar u had het
over het fluitsignaal voor het einde.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Jawel, als het echt om toetreding zou gaan, maar daarmee doelde ik niet op
het dichtsmijten van deuren. Ik denk juist aan de optie van mevrouw Merkel,
namelijk die van een vriendensamenwerking. Je kunt op een gegeven moment elkaar
eerlijk in de ogen kijken en zeggen: laten wij op deze manier verdergaan.Mevrouw Diks (GroenLinks): U doelt met vriendensamenwerking
op zoiets als een paternariaat?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Nu dreigt de discussie onduidelijk te worden vanwege allerlei verwarrende
benamingen. Over de vraag hoe wij die samenwerking zullen noemen, kan gesproken
worden. Ik noem heel nadrukkelijk het begrip ENP. Ik meen dat er goede mogelijkheden
zijn en daarin sta ik niet alleen.De heer Blom (PvdA): Maar als de onderhandelingen
met Turkije stokken of niet zo goed verlopen en daardoor het proces langer
duurt, is dat in uw optiek alleen maar gunstig, want dan wordt het land geen
lid. Maar hoe lang mogen van mevrouw Wiegman de onderhandelingen eigenlijk
duren?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Dat is een goede vraag. Je kunt niet zeggen dat voor elk land precies dezelfde
periode moet gelden. Dat is ook de reden waarom wij terecht huiverig zijn
met het noemen van einddata. Het gaat mij dan ook niet zozeer om het stellen
van een termijn. Ik constateer alleen dat er in de afgelopen tien jaar nauwelijks
iets is gebeurd. Zeg je dan: prima, het proces mag nog tien of dertig jaar
duren; dat is aan Turkije? Of zeg je: op deze manier gaat de rek eruit, is
dit nog steeds wel een goed idee? En: zullen wij een stap terug doen en iets
anders verzinnen?De heer Blom (PvdA): Dan zou ik graag zien
dat u zelf antwoord op deze vraag gaf en zegt hoe lang zo’n proces mag
duren. Nu zijn wij gewoon een nieuw criterium aan het verzinnen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ik ga niet een criterium noemen en niet zeggen hoe lang de termijn kan of
mag duren. Ik constateer alleen dat er in tien jaar nauwelijks iets is gebeurd.
Op een gegeven moment is ook een deadline genoemd voor het sluiten van een
handelsakkoord met Cyprus. Echter, wat wij willen, gebeurt gewoon niet en
gebeurt ook niet op korte termijn. Al waren er met de Staat van de Unie lichtpuntjes,
er is een probleem.Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. Ik
wil mijn betoog met een coöperatieve opmerking beginnen: de fractie van
GroenLinks kan de algemene lijn van het kabinet voor de uitbreiding van EU
ondersteunen. Echter, ik vraag het kabinet wel om bij de onderhandelingen
met elk land vast te houden aan de criteria. Het kabinet zegt dat het geen
data voor toetreding meer wil noemen. Over die kwestie wordt een aantal keren
met de kabinetsappreciatie gesproken. Wij steunen het kabinet op dit punt.
Van het noemen van data heeft Nederland geleerd bij de toetreding van Bulgarije
en Roemenië. Wij moeten niet nog een keer op dezelfde manier tewerk gaan.Zoals de heer Van Bommel reeds zei, moet er draagvlak zijn voor de Europese
zaak. Met name is daarvoor cruciaal dat men vasthoudt aan de criteria voor
toetreding en dat men zorgt voor kwaliteit van het uitbreidingsproces.De Europese Commissie hamert op het strategisch belang van uitbreiding
voor Europa. Dat strategisch belang is natuurlijk een interessant punt, maar
dat mag nooit een reden zijn voor het buiten beschouwing laten van welk criterium
dan ook.In tegenstelling tot mevrouw Wiegman constateer ik dat het proces ook
positieve kanten heeft. Het feit dat Bulgarije miljoenen euro’s misloopt
omdat het te weinig doet aan juridische hervormingen en de corruptie en georganiseerde
criminaliteit te weinig aanpakt, geeft aan dat het systeem werkt. Zo heb ik
althans de kwestie Bulgarije uitgelegd.Voorzitter. De opmerkingen over het Verdrag van Lissabon en het Ierse
nee vond ik minder aangenaam. Ik meen dat de Ieren het volle recht hebben
op een eigen standpunt. Het moet ook niet zo zijn dat de rest van Europa zich
zo dwingend opstelt dat de Ieren zich aan ons aanpassen. Natuurlijk is het
heel vervelend dat de Ieren het verdrag hebben afgewezen. Zij zoeken nu naar
een uitweg. Ik meen evenwel dat de Ieren een eigen keus gegund moet worden.
Overigens, wij hadden ook graag gehad dat in Nederland een referendum was
gehouden.De Europese Commissie stelt dat de toetreding van Turkije van strategisch
belang is. Hoewel dat juist is, doet dat niets af aan het feit dat Turkije
voor toetreding moet voldoen aan de criteria. Turkije voldoet daar nog lang
niet aan. Ik denk aan de mensenrechten, aan de manier waarop met vrouwen en
gevangenen wordt omgegaan en aan de rechten van minderheden. Op dat gebied
is nog lang niet voldoende bereikt. Dan is er nog de kwestie Cyprus. Op politiek
terrein gaat het met Turkije de goede kant op, maar de sociale rechten zijn
absoluut niet voldoende geregeld.Kroatië is op de goede weg, maar het is nog lang niet klaar voor
toetreding. De justitiële hervormingen zijn namelijk beslist onvoldoende.
Er zijn veel tekorten als ik denk aan de minderheden en de mededinging. Eigenlijk
is het nog behelpen met Kroatië. Wij vinden dan ook dat voor toetreding
niet een indicatief tijdpad moet gelden. Met de toetreding van Roemenië
en Bulgarije hebben wij gezien wat er gebeurt als men dat hanteert. Daarmee
wordt de incentive om zich zo snel mogelijk aan te passen aan de regels van
de EU minder.Ook Macedonië maakt nog onvoldoende vooruitgang met de hervormingen.
Albanië, Bosnië-Herzogovina en Montenegro hebben eveneens grote
problemen met de aanpak van de corruptie, de georganiseerde misdaad en de
bestuurlijke mogelijkheden. Daarnaast zijn er etnische spanningen.Voor Servië is een datum genoemd. Het kabinet heeft nadrukkelijk
gesteld dat samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal buitengewoon belangrijk
is. Wij steunen het kabinet daarin. Ik wil in dit verband ook de situatie
in Kosovo in aanmerking nemen. Ik zou denken dat samenwerking van Servië
met het Joegoslaviëtribunaal niet onmiddellijk de deur voor toetreding
open moet zetten, maar dat daarnaast voldaan moet worden aan de geldende criteria.Het viel mij op dat de minister bij zijn appreciatie van de eventuele
toetreding van Servië met geen woord rept over Kosovo. Hij bespreekt
de situatie in Kosovo en die in Servië apart, maar ik meen dat er een
relatie is tussen die twee. In mijn beleving zegt de minister daar te weinig
over. Graag verneem ik wat de minister van het 6 puntenplan van Ban Ki-Moon
vindt. Wij moeten oppassen, want het is alleszins mogelijk dat er etnische
grenzen in Kosovo ontstaan.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Totdat mevrouw
Diks begon met opmerkingen over Servië was haar betoog helder, maar daarna
begreep ik haar niet meer. Zij zegt dat Servië volledig moet samenwerken
met het Joegoslaviëtribunaal. Dat vinden wij allemaal. Vervolgens koppelt
zij die samenwerking aan de relatie van Servië met Kosovo en aan een
eventueel kandidaat-lidmaatschap. Wil een land kandidaat-lid worden dan moet
het een goede verstandhouding hebben met zijn buren. Het is belangrijk Kosovo
in aanmerking te nemen, maar dat staat in feite los van de samenwerking met
het Joegoslaviëtribunaal.Mevrouw Diks (GroenLinks): Ik begrijp niet
waarom u deze relatie legt.De heer Ormel (CDA): Dat doet u.Mevrouw Diks (GroenLinks): Ik had niet de
indruk dat ik onduidelijk was. De noodzaak van samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal
staat buiten kijf. Dat vindt iedereen. Dat is dus helder. De invloed van Servië
op Kosovo en die van Kosovo op Servië zijn van belang op de situatie
in Servië zelf. Zolang Servië moeite heeft met EU-missie LEX is
er natuurlijk een probleem. Dan kunnen wij wel doen of die twee zaken niets
met elkaar te maken hebben, maar ik zie het verband wel.De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter.
Voor een rijtje landen is er inmiddels het perspectief van toetreding. Belangrijk
is dat met de uitbreidingsstrategie van 2006 op een aantal aspecten
de nadruk wordt gelegd. Zo ziet de Nederlandse regering er gelukkig stevig
op toe dat er een individuele toetsing is. Wij hechten daar ook zeer aan.
We willen dus niet meer die groepsgewijze toetreding zonder dat individueel
getoetst kan worden. Verder moet het resultaat leidend zijn en niet het halen
van de datum. Heel vaak is door het noemen van een datum een voldongen feit
gecreëerd en ik meen dat wij uiterst kritisch moeten blijven en erop
toe moeten zien dat niet te gemakkelijk data worden genoemd.Voor de landen Bosnië-Herzegovina, Servië, Montenegro en Albanië
geldt dat zij bij lange na niet voldoen aan de Kopenhagencriteria. Wij vinden
het van belang dat de EU intensief betrokken is bij de ontwikkelingen in Kosovo.
Het is immers noch in het belang van de EU noch in het belang van de stabiliteit
in de regio als geheel om in Kosovo een politiek vacuüm te laten ontstaan.
Bijzondere aandacht voor Kosovo is dus op haar plaats.Een opmerking die ik ook bij de algemene overwegingen van de regering
tegenkom, maar die geen specifiek gevolg krijgt, betreft de absorptiecapacaiteit.
Er wordt gezegd dat de kwestie van de absorptiecapaciteit in de stukken van
de Commissie onderbelicht blijft. De regering gaat daar echter verder niet
op in. Kan de minister zeggen wat deze constatering concreet betekent? Op
welke manier moet dit punt tot uiting komen?Voorzitter. Wij hebben er nooit een geheim van gemaakt dat wij geen voorstander
zijn van toetreding van Turkije tot de EU. Turkije is een groot land dat voor
het overgrote deel buiten Europa ligt. In geografische zin en in cultuurhistorische
perspectief heeft het ook een andere traditie. Het draagt het islamitische
stempel. Wij waren en zijn dus geen voorstander van de toetreding van Turkije
tot de Europese Unie. Het is goed dat weer eens gewezen wordt op de alternatieven
voor de toetreding. Zelf had ik genoteerd: een geprivatiseerd partnerschap.
Het paternariaat en het ENP zijn al genoemd, maar er zou nagedacht moeten
worden over iets anders dan alleen over de volwaardige toetreding, gelet ook
op de problemen die op de lange duur zouden kunnen ontstaan. Men kan veronderstellen
dat met het voldoen aan de voorwaarden alles goed komt, maar uiteindelijk
blijft er de kwestie van het draagvlak. Mogelijk zullen referenda voor de
toetreding van Turkije worden gehouden en in tal van landen en bij veel volken
in Europa ligt die toetreding moeilijk. Wij kunnen de oplossing van dergelijke
problemen niet in de tijd vooruitschuiven. Daarentegen zouden wij creatief
moeten zijn en moeten nagaan hoe wij in positieve zin een wending aan de ontwikkelingen
kunnen geven. Wij wijzen hier nadrukkelijk op.De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Tijdens mijn
bijdrage is de vraag gesteld waar volgens de Partij van de Arbeid de grenzen
van Europa liggen. Waar liggen volgens de SGP de geografische grenzen van
Europa?De heer Van der Staaij (SGP): Die grenzen
liggen in ieder geval zo dat Turkije voor het overgrote deel niet in Europa
ligt.De heer Blom (PvdA): Maar ik vroeg waar die
wel liggen.De heer Van der Staaij (SGP): Wij hebben het
over Turkije en dat land valt niet onder de beoogde groep, maar als wij dit
punt willen bespreken, moeten wij de algemene discussie voeren. Over de vraag
waar de grenzen precies liggen, hebben wij een opvatting. Daarover hebben
wij ook een discussie gevoerd, maar als wij het daarover gaan hebben, wil
ik mijn woorden zorgvuldiger kunnen kiezen en niet alleen grove lijnen trekken.Voorzitter. Mochten de toetredingsonderhandelingen met Turkije op dezelfde
manier worden voortgezet, dan moet in ieder geval het doel zijn het voldoen
aan de toetredingscriteria. Bij het debat over de Staat van de Unie hebben
wij al gezegd dat er op tal van punten nog grote zorgen zijn. Ik denk aan
de vrijheid van godsdienst, de vrijheid van meningsuiting, de positie
van minderheden, de rechten van vrouwen en het geweld tegen vrouwen. Wat die
onderwerpen betreft, is de situatie in Turkije onverminderd slecht. Ik denk
ook aan de strafrechtelijke vervolging van schrijvers en journalisten. Verder
noem ik de kwestie van de Armeense genocide en Cyprus. Kortom, de uitdagingen
zijn groot.Wij vragen ons wel af in hoeverre daadwerkelijk sprake is van vooruitgang.
Op welke manier kan de druk worden opgevoerd? Zou niet overwogen moeten worden
om op een nieuw aantal terreinen de onderhandelingen te bevriezen totdat wel
serieuze voortgang wordt geboekt? Worden de signalen wel opgepakt? In economische
opzicht gaat alles door. Onlangs is de grootste Nederlandse handelsmissie
ooit naar Turkije gegaan. Twee staatssecretarissen, vele wethouders en onderwijsinstellingen
tonen belangstelling. Dat is allemaal economisch interessant, maar je vraagt
je af in hoeverre een zodanig integraal beleid wordt gevoerd dat de zorgen
die bij de uitbreidingsdiscussie worden geuit tot uitdrukking komen in de
contacten die de Nederlandse vertegenwoordigingen in Turkije met de autoriteiten
hebben en of er de beoogde druk is.Er is een aparte brief geagendeerd over het bezoek van de staatssecretaris
aan Bulgarije, Roemenië en Macedonië. Gelet op de toon van de brief
krijg je de indruk dat de autoriteiten van die landen de pin op de neus hebben
gekregen, ook als het gaat om corruptiebestrijding, voortgang op het gebied
van justitie, bestrijding van de criminaliteit, verbetering van de jeugdzorg,
verbetering van de positie van de Roma et cetera. Wij vinden het positief
is dat deze kwesties serieus de aandacht hebben. Je vraagt je wel af of er
voor het bereiken van de beoogde vooruitgang drukmiddelen zijn. Hebben wij
nog een stok achter de deur? Ik las dat Bulgarije 220 mln. van de EU misloopt,
omdat dat land te weinig doet aan corruptiebestrijding. Ik vind dit serieuze
en goede maatregelen waaruit blijkt dat het ons ernst is. Er moet dan wel
een bestendige en consistente lijn zijn en er mag niet grillig gehandeld worden
door ineens andere gedachten voor te wenden.Eerder hebben wij gesproken over de zorg voor weeskinderen, kinderen zonder
ouderlijke zorg. Valt nog iets te melden over de vooruitgang op dit terrein?De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik wil
in aansluiting op wat de heer Van der Staaij zei de heer Timmermans een compliment
maken voor de brief waarmee hij de Kamer heeft geïnformeerd. Deze uitgebreide
informatie is namelijk nodig om de Kamer haar controlerende taak te kunnen
laten uitoefenen. Zij moet op de hoogte zijn van de verschillende aspecten
van de uitbreiding, van de uitbreiding in een later stadium en van de uitbreiding
die heeft plaatsgevonden. Ook moet zij weten of er op een gegeven moment voor
een land sprake zal zijn van de status van kandidaat-lid. De Kamer kan alleen
maar goed controleren als zij uitgebreid wordt geïnformeerd en dat gebeurt
zeker met de brief van de staatssecretaris. Hij schrijft nog net niet op wat
er op het menu voor het diner stond.Uit de brief blijkt helder dat hij onze zorgen die ook bij het vorige
overleg zijn geuit, heeft overgebracht. Ik meen dat dit de goede manier is.
Wel moet er direct iets bij gezegd worden. Nederland kiest voor de houding:
strikt en fair, maar in Europa lijkt men te kiezen voor: strikt en laissez
faire. Ik refereer in dit verband aan de opmerkingen die door de heer Ormel
zijn gemaakt en die ook doorklonken in het betoog van de heer Blom. De heer
Ormel wees op de gang van zaken in de contacten met Kroatië en zei dat
al weer data worden genoemd. De Commissie heeft namelijk ook een datum genoemd
voor een potentieel kandidaat-lidmaatschap van Servië. Een protest tegen
deze manier van handelen is naar mijn mening nog de meest milde vorm van een
reprimande. Dus ook het feit dat voor Servië een datum is genoemd wil
ik aan de orde stellen. Om twee redenen is een opmerking hierover van belang.
Allereerst denk ik dan aan het draagvlak dat bij de Nederlandse
bevolking voor uitbreiding moet worden gecreëerd. Ik herinner in dit
verband aan het Verdrag van Lissabon, dat momenteel weliswaar in een soort
coma verkeert. Het is te danken aan Nederland dat daarin het artikel 94 is
opgenomen: lessons learned zijn van belang. Die lessons learned houden in:
nooit meer data noemen en eerst zorgen voor absorptiecapaciteit. Ook de regering
constateert nu dat op beide punten die passage verkeerd wordt verstaan en
dat er in dezen dus iets goed mis is. Wij laten een bepaling in een verdrag
opnemen en vervolgens begrijpt de rest van de EU-landen er eigenlijk niet
zo veel van. Ik roep het kabinet dan ook op om in elk geval richting de Commissie
en zeker richting de heer Barroso een helder protest te laten horen, zowel
met betrekking tot Kroatië als met betrekking tot Servië. De heer
Barroso verdient dezer dagen overigens om meer redenen een reprimande.Ik meen wel dat de Commissie, mede onder druk van Nederland, in het contact
met Bulgarije en Roemenië adequaat is opgetreden. Vloeit de ingehouden
220 mln. preaccessiesteun terug naar de Europese belastingbetaler? Kan het
kabinet die toezegging doen?Ik wil graag weten of het plan van de Commissie om 30 mld. aan steun rechtstreeks
via de fondsen of de eigen middelen uit te keren ter bestrijding van de financiële
crisis in deze landen niet zorgt voor een broekzak-vestzakoperatie. Is er
niet het gevaar dat de 1 mld. die als het ware is bevroren en de 220 mln.
die is ingehouden op deze manier toch worden uitgegeven? Hoe kunnen wij dat
voorkomen? Wij weten hoe slecht de fondsen beheerd worden. Wij weten ook wat
de problemen zijn en het lijkt mij niet dienstig dat wij via een andere weg
de landen toch een bijdrage doen toekomen. Dat zou weer een nieuwe vorm van
rondpompen van Europees geld zijn.Voorzitter. Ik heb al aangegeven dat voor Kroatië geen datum genoemd
had mogen worden. Ik meen ook dat er geen aanleiding is om optimistisch te
zijn over de toetreding van dat land tot de EU. Uit het progressreport blijkt
dat er nog harde noten te kraken zijn. In de eerste 60 pagina’s wordt
gesproken over het ontbreken van vooruitgang met betrekking tot het justitiële
systeem, over extreem nationalisme, religieuze haatgevoelens, het niet respecteren
van de Constitutional Law on National Minorities, over klachten van journalisten,
onvoldoende vrije mededinging, niet-opgeloste grensgeschillen, het niet terugnemen
van Servische vluchtelingen enzovoorts. De 60 pagina’s staan vol bezwaren.
Dan snap ik niet dat men kan zeggen dat het er voor dit land rooskleurig uitziet.
Ik snap al helemaal niet dat er zicht kan zijn op een snelle afronding van
de onderhandelingen. Kan de regering mij uitleggen hoe men dan toch tot die
conclusie komt?Over Macedonië is al het nodige gezegd. Wij hebben gemerkt dat met
dat land niet is onderhandeld en dat dit land er in de afgelopen drie jaar
niet echt op vooruit is gegaan. Dat hebben wij ook zelf kunnen vaststellen.
Er is sprake van geweld, intimidatie en bij de verkiezingen van 1 juli
deden zich onregelmatigheden voor. Tegelijkertijd lijkt de regering een opening
te bieden voor visumliberalisatie. Betekent dat dat op die manier Macedonië
materieel meer wordt geboden dan Servië? Wordt beide landen hetzelfde
aangeboden of het ene land minder dan het andere? Hoe moet ik dat zien?Wat Turkije betreft, wijs ik erop dat de bewuste twee jaar voorbij zijn.
De opvatting van de VVD is bekend. Wij hebben reeds eerder gezegd dat de onderhandelingen
over de volle linie in de ijskast konden. Zou die mogelijkheid in ieder geval
niet nu aan de orde moeten zijn? Inderdaad, op acht essentiële hoofdstukken
zijn de onderhandelingen niet geopend, maar wat artikel 301 Wetboek van Strafrecht
betreft zijn de aanpassingen die de Turkse regering heeft voorgesteld marginaal.
De aanpassingen die zijn gedaan doen niet veel af aan de wezenlijke bezwaren
die telkens door de Europese Unie en de Commissie naar voren zijn gebracht.
Dan heb ik het nog niet eens over het uitvoeren van het Ankaraprotocol. Ik
heb het ook nog niet over de politieke invloed van de militairen,
over het ontbreken van rechten voor kerken, vakbonden, vrouwen en Koerden.
Die groeperingen zijn onvoldoende beschermd. De doorgaans lankmoedige commissaris
Rehn ziet zelfs geen vooruitgang. Dat staat overigens ook te lezen in de rapport
van het lid van het Europees Parlement Oomen. Het enige lichtpuntje is de
positieve rol van Turkije voor de regionale stabiliteit, maar daarover zeg
ik: dank je de koekoek, dat is in hun eigen voordeel. Het is ze geraden voor
deze positieve rol te zorgen. Met andere woorden: kunnen de onderhandelingen
niet over de hele linie in de ijskast?In Bosnië-Herzogovina wordt de situatie toch wel buitengewoon zorgwekkend.
Er dreigt daar een afsplitsing. Is er in de ogen van de regering nog sprake
van een levensvatbare, stabiele staat? De etnische tegenstellingen nemen daar
hand over hand toe. De EUFOR-missie wordt weliswaar afgebouwd, maar met de
mogelijke afscheiding van Republica Srpska lijkt mij dat deze afbouw het nekschot
wordt als ik denk aan de aspiraties van Servië voor een kandidaat-lidmaatschap.
Maar misschien zou daarvan sowieso sprake zijn. Ook anderen hebben deze visie.De heer Ormel (CDA): Het woord «nekschot»
vind ik in een discussie over Bosnië-Herzegovina en met Sarajevo in gedachten
de verkeerde metafoor. Ik wijs erop dat Republica Srpska een onderdeel van
Bosnië-Herzegovina is. In hoeverre vindt u dat een eventuele afscheiding
of handeling van die republiek het nekschot zou moeten zijn voor de voortgang
van de onderhandelingen met Servië?De heer Ten Broeke (VVD): U weet dat er door
Servische politici druk gesproken wordt over het eventueel erkennen van de
Republica Srpska. Mensen worden aangemoedigd voor deze erkenning te zijn.
De politici in Bosnië-Herzegovina zijn sterk verdeeld en die verdeeldheid
voltrekt zich langs etnische lijnen. Daarom vraag ik: is er wel sprake van
een levensvatbare staat? En moet de afsplitsing die hier dreigt en die wordt
gestimuleerd vanuit Servië geen consequenties hebben voor de beoordeling
van Servië? Overigens, ik geef toe dat het woord «nekschot»
in dit verband ongelukkig gekozen is. Mijn excuses daarvoor.Voorzitter. Er zijn berichten over een new economic area. Polen en Zweden
komen ineens met dit idee. Bij deze new economic area gaat het om Wit Rusland,
Moldavië, de Oekraïne, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan.
Kan de regering iets over dit plan zeggen? Wat is de betekenis ervan? Wordt
de landen hiermee eventueel het perspectief van een kandidaat-lidmaatschap
van de EU geboden? Ik hoor de heer Verhagen nu mopperen.Minister Verhagen: Ik vroeg de voorzitter
of wij dit onderwerp niet hebben besproken in het vorige debat, het debat
over het Europees nabuurschap.De heer Ten Broeke (VVD): En wat was het antwoord
van de voorzitter?Minister Verhagen: Dat wij daar reeds over
gesproken hebben in het vorige overleg.De heer Ten Broeke (VVD): Mij is niet bekend
dat u hierover al een standpunt hebt.De voorzitter: Maar daarover is in dat vorige
debat van gedachten gewisseld en daar had u toen vragen kunnen stellen.De heer Ten Broeke (VVD): Kennelijk heeft
de minister een standpunt. Ik ben benieuwd wat dat inhoudt.Antwoord van de bewindsliedenMinister Verhagen: Voorzitter. Ik dank de
leden van de Kamer voor de appreciatie van de opvattingen van de Nederlandse
regering over de uitbreidingsstrategie en het document van de Europese Commissie
over uitbreiding. Terecht zegt de Commissie dat een consistente implementatie
van de EU-uitbreidingsstrategie van december 2006 belangrijker is dan ooit.
Die woorden zijn mij uit het hart gegrepen. De kern van deze strategie is
de volgende. a. De toenadering tot de Europese Unie is afhankelijk van de
mate waarin de noodzakelijke hervormingen in de individuele landen worden
doorgevoerd. Elk land wordt op zijn eigen merites beoordeeld en de voortgang
bij de hervormingen is leidend en niet de data. b. De onderhandelingen worden
uiterst nauwkeurig gevoerd. De onderhandelingshoofdstukken worden op basis
van benchmarks en met unanieme instemming geopend. De onderhandelingshoofdstukken
worden ook met unanieme instemming gesloten.De Nederlandse regering houdt de Europese Commissie en de partners in
de EU hieraan. Regelmatig gaan er stemmen op om bijvoorbeeld de landen van
de westelijke Balkan en bloc in aanmerking te nemen, omdat daarmee de stabiliteit
in de regio zou zijn gediend, maar Nederland verzet zich daartegen. Ik ben
ervan overtuigd dat wij onszelf, maar ook de landen met toetredingsperspectief
geen dienst bewijzen als wij om opportunistische redenen zouden instemmen
met nieuwe stappen in het proces van toenadering van andere landen tot de
Europese Unie. Die nieuwe stappen kunnen alleen in aanmerking worden genomen
als landen er klaar voor zijn en als zij overtuigend hebben aangetoond dat
zij in staat zijn om te voldoen aan de voorwaarden die zijn afgesproken. Sjoemelen
met die voorwaarden of het van tevoren noemen van data kan dus wat mij betreft
niet. Wij hebben inderdaad waardevolle lessen geleerd van het verleden. De
fouten die zijn gemaakt mogen zich niet meer voordoen. Ik ben blij dat in
tegenstelling tot eerdere discussies in de Kamer niet alleen de CDA-fractie,
maar ook andere fracties de visie delen dat aan de criteria moet zijn voldaan
vooraleer sprake kan zijn van toenadering. Met het voorgaande doelde ik op
de discussie over de toetreding van Roemenië en Bulgarije.De voorzitter: Ik zie dat de heer Van Bommel
wil reageren, maar ik sta nu geen interrupties toe.Minister Verhagen: Ik zal het dan zo zeggen:
de CDA-fractie stond vrijwel alleen. De SP had destijds namelijk wat minder
zetels, mijnheer Van Bommel.Ook tegen commissaris Rehn heb ik dit geluid laten horen. De minister-president
heeft afgelopen maandag hetzelfde gezegd toen premier Sanader van Kroatië
in Nederland op bezoek was. Dat laat evenwel onverlet dat het perspectief
voor toetreding tot de EU van kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten
er wat mij betreft nadrukkelijk blijft. Daarop doelde ik toen ik sprak over
strikt en fair. Wij zijn een constructieve, kritische partner en willen niet
terugkomen op eerder gedane toezeggingen.Mevrouw Wiegman wees erop dat de onderhandelingen met Turkije nu al twee
jaar duren zonder dat er vooruitgang is en dat het daarom tijd werd om een
streep onder de onderhandelingen te zetten. Ik erken dat Turkije nog niet
voldoet aan de criteria en er nog veel kritiek is vanwege problemen met de
mensenrechten, de rechten van minderheden, de positie van vrouwen, de vrijheid
van godsdienst et cetera. Tegelijk geldt dat zich in Turkije een enorme verandering
heeft voorgedaan. Dus het feit dat met onderhandelingen is gestart, heeft
ertoe geleid dat men zich verplicht voelde om het hervormingsproces in gang
te zetten. Er is dus perspectief. Ik erken dat de veranderingen
nog niet voldoende zijn, maar zonder de onderhandelingen hadden we niets gehad.Ik denk in dit verband ook aan Hongarije. Wij hebben vanaf 1989 tot
2004 met dat land gesproken over toetreding. Na twee jaar hebben wij niet
gezegd: ze voldoen niet aan de criteria en dus gooien wij de deur dicht. Op
die manier kunnen wij geen zaken doen. Als wij willen dat een land voldoet
aan de criteria en dat niet de data bepalend zijn, dan moeten wij niet na
twee jaar zeggen: nu is het mooi genoeg geweest. Dat kan gewoon niet. Waarom
zouden wij anders überhaupt nog onderhandelen? Het feit dat wij zo zwaar
hechten aan het voldoen aan de criteria brengt ons ertoe om geen data te noemen.
Wij zijn ook van mening dat het simpel verstrijken van een termijn geen reden
kan zijn om een land toe te laten tot de Europese Unie. Tegelijkertijd kan
men niet zeggen: wij hebben twee jaar onderhandeld, u hebt nog niet aan de
eisen voldaan, tabee.Ik heb gezegd dat wij ons strikt en rechtvaardig opstellen. Dat blijkt
ook uit het feit dat Nederland bilateraal een ruimhartige bijdrage levert
voor het preaccessietraject van de betrokken landen. Zij krijgen assistentie
bij het doorvoeren van hervormingen. Die steun bieden wij bijvoorbeeld in
het kader van het Matraprogramma, door samenwerking tussen vakministeries
hier en die in de regio en met het versterken van democratische instellingen
in de betrokken landen. Wij zijn dus niet alleen het land dat hard is met
het beoordelen van de criteria, maar ook een van de landen die het meest genereus
zijn bij het bieden van bilaterale steun of met het mogelijk maken van hervormingen.
Wij zijn een van de grootste bilaterale donors voor landen op de westelijke
Balkan. Ik meen dat dit een goede combinatie is.Er is gesproken over het paternariaat, het B-lidmaatschap en gepriviliseerd
lidmaatschap. Het regeerakkoord is over die mogelijkheden vrij helder. Daar
staat in: landen kunnen in aanvulling op of vooruitlopend op het kandidaat-lidmaatschap
van de Europese Unie beschikken over nieuwe statusvormen zoals het paternariaat.
Die gedachte was mede gebaseerd op Duitse en Franse voorstellen voor een gepriviliseerd
partnerschap voor bepaalde landen. Deze Kamer moedigde de regering met de
motie-Ormel van december 2007 aan om uitvoering te geven aan dit voornemen.
Ik ga ervan uit dat de Kamer consistent is in haar opvattingen, althans in
haar huidige samenstelling. Met nieuwe verkiezingen kan natuurlijk alles veranderen.
Met de paternariaatsbrief van mei 2008 aan de Kamer is uitvoering gegeven
aan de motie-Ormel. Overigens, niet alleen in lijn met de motie-Ormel, maar
ook in lijn met de motie-Wiegman hebben wij daarbij speciaal aandacht besteed
aan elementen als vrijheid van godsdienst, vrijheid van meningsuiting en vrijheid
van vergadering. Hierover is met de Kamer op 9 oktober jongstleden gesproken
en daarbij bleek dat zij zich kon vinden in de opvattingen die met de brief
waren verwoord. Enerzijds zouden er kandidaten kunnen zijn die niet kunnen
of willen voldoen aan de Kopenhagencriteria en anderzijds zouden kandidaten
zelf kunnen afzien van verdere onderhandelingen. Er zijn landen die gezien
hun geografische ligging de mogelijkheid hebben om het EU-lidmaatschap aan
te vragen, maar vanwege de realiteit niet het concrete perspectief op het
lidmaatschap hebben. Er is reeds op gewezen dat wij ons voor de zes oostelijke
buren die richten op de mogelijkheid van het paternariaat, beter gezegd: op
het nabuurschap. Juist het feit dat je met het nabuurschap kunt diversificeren
is dat een voldoende flexibel instrument. Aan de hand daarvan kun je bezien
hoe je tot meer specifieke, verdergaande vormen van samenwerking voor een
bepaalde categorie landen kunt komen. In de meest uitgebreide vorm kent deze
mogelijkheid samenwerking op alle terreinen, maar zijn de desbetreffende landen
niet lid van de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement.
Deelname aan de interne besluitvorming is dan dus niet mogelijk.Er is gezegd dat de landen Turkije en Macedonië mogelijk niet aan
de criteria zullen of willen voldoen. Ik vind het te vroeg om te zeggen dat
die landen niet aan de Kopenhagencriteria willen voldoen. De
heer Ormel heeft gelijk dat Macedonië drie jaar als het ware in de wachtkamer
zit. Het land is kandidaat-lid, maar er worden nog geen toetredingsonderhandelingen
gevoerd. Ik wijs er evenwel op dat Litouwen en Slowakije destijds vijf jaar
in de wachtkamer hebben gezeten. Nu zijn zij lid en niemand zet vraagtekens
bij het lidmaatschap van deze twee landen. Integendeel, men is blij dat deze
stabiele landen lid zijn van de Europese Unie.Ik denk in dit verband ook aan Albanië, Bosnië en Montenegro.
Bij die landen ontbreekt nog in voldoende mate de wil om aan de criteria te
voldoen. Zij zijn zichzelf er ook zeer goed van bewust dat zij daar nog niet
aan voldoen. Ik wil de pogingen echter nog niet opgeven. Als zij over een
andere vorm van samenwerking willen onderhandelen, zeg ik: be my guest. Ik
ga die andere vorm ze echter niet opleggen en ook niet aanbieden.In het betoog van de heer Ten Broeke reageerde ik op zijn opmerkingen
over het paternariaat en het nabuurschap. Ik zat toen niet te mopperen. Ik
wilde slechts opheldering van de voorzitter, want ik was van mening dat wij
daarover al een keer een debat hadden gevoerd. Nu concentreren wij ons op
de uitbreidingsmogelijkheden.Over het partnerschap met landen in Oost-Europa komt er nog een nadere
mededeling van de Europese Commissie. Het is de bedoeling dat het stuk van
de Commissie op 3 december verschijnt. Uiteraard zal ik de Kamer van
de inhoud op de hoogte brengen. Daarover kunnen wij dan van gedachten wisselen,
voortbouwend op de eerdere discussie die wij daarover hebben gevoerd.Mevrouw Wiegman zei dat wij ons wel bemoeien met Kosovo, maar niet met
landen als Nagarno Karabag. Ik herinner dan aan het debat van vanochtend.
Het feit dat in dat debat een andere vertegenwoordiger van de ChristenUnie
het woord voerde, wil niet zeggen dat wij niet over deze landen spreken. Er
is wel degelijk over gesproken. Ik herinner ook aan de inspanningen van de
Europese Unie en de OVSE. Het feit dat wij dergelijke landen niet in dit debat
bespreken, wil niet zeggen dat de EU daaraan geen aandacht besteedt. Mevrouw
Wiegman kan zich door haar collega de heer Voordewind op de hoogte laten stellen
van hetgeen in het andere debat is besproken.Ik ben het wel eens met de opmerkingen van mevrouw Wiegman over de onderlinge
verhoudingen van de landen op de westelijke Balkan. Als je het hebt over het
perspectief van een land op lidmaatschap in het algemeen, zeg ik ook tegen
mevrouw Diks en de heer Ormel, dan zijn goede verhoudingen van dat land met
de buurlanden essentieel. De basis voor de Europese samenwerking is juist
dat je op een vreedzame wijze eventuele conflicten, ook conflicten die in
het verre verleden aan de orde waren, op een vreedzame wijze oplost. Het feit
dat wij niet meer onze fregatten de Westerschelde opsturen vanwege het feit
dat wij sinds 1838 een discussie met België voeren over de uitdieping
van de Schelde, moge een sprekend voorbeeld zijn. Uiteraard heeft de relatie
tussen landen op de westelijke Balkan onze aandacht. Die vervult ons met zorg.Tegelijk geldt dat er op de westelijke Balkan ook positieve ontwikkelingen
zijn. Ik noem de totstandkoming van een vrijhandelsakkoord tussen landen in
de regio. In de regio wordt dus ook gezocht naar vormen van samenwerking tussen
landen die nog geen lid zijn van de Europese Unie.Voorzitter. Ik kom vervolgens toe aan een reactie op de meer specifieke
vragen over Turkije, Kroatië, Macedonië, Servië, Bosnië
en Kosovo. Alle woordvoerders hebben de opmerking van de Commissie onderschreven
dat het hervormingsproces in Turkije buitengewoon weinig concrete resultaten
heeft opgeleverd. Het is niet nodig om daar doekjes om te winden. De Commissie
brengt wel enig begrip op voor de zeer geringe vooruitgang. Er wordt herinnerd
aan de juridische procedure tegen de AK-partij. De Commissie onderstreept
ook dat Turkije een constructieve rol speelt op de Kaukasus en bij het vredesproces
in het Midden-Oosten. De overwegingen die betrekking hebben op
stabiliteit, veiligheid, conflictpreventie, energievoorzieningszekerheid lijken
de Commissie wat milder te stemmen dan te rechtvaardigen zou zijn op grond
van de geboekte resultaten. De Nederlandse regering kan zich dan ook buitengewoon
goed vinden in de observaties die in het vandaag uitgekomen rapport van mevrouw
Oomen, lid van het Europees Parlement, worden verwoord. Mevrouw Oomen stelt
dat de hervormingen stilvallen en dat er op bepaalde terreinen zelfs sprake
is van terugval. Met name zou dat gelden voor de politieke criteria, vrijheid
van godsdienst, vrijheid van meningsuiting et cetera. Natuurlijk, wij erkennen
ook dat Turkije een waardevolle strategische partner is, maar dat gegeven
mag de aandacht niet afleiden van de uitdagingen waarvoor men zich met het
hervormingsproces geplaatst ziet. Het is overduidelijk dat er buitengewoon
veel aanvullende inspanningen nodig zijn op terreinen als vrijheid van meningsuiting,
vrijheid van godsdienst, de positie van vrouwen, de positie van minderheden
en de vrijheid van vakbonden. Ik heb dat ook zeer nadrukkelijk gezegd tegen
de minister van Buitenlandse Zaken van Turkije de heer Babaçan toen
ik op 10 oktober jongstleden in Ankara was.Turkije moet ook veel serieuzer werk maken van normalisering van de betrekkingen
met Cyprus. Dat is evident. De onderhandelingen over de betrekkingen met Cyprus
zijn hervat, maar volgend jaar zullen wij om deze tijd voor de derde en laatste
maal de balans opmaken en dan nagaan hoe het staat met de Turkse implementatie
van het Ankaraprotocol. Daarvoor is een traject vastgelegd. Het is evident
dat Turkije zijn zee- en luchthavens moet openstellen voor verkeer vanuit
Cyprus. Dat doet Turkije niet en dus is dat land zijn toezeggingen op grond
van het Ankaraprotocol tot op heden niet nagekomen. Dat betekent dat de acht
essentiële onderhandelingenhoofdstukken niet aan de orde komen. Die stukken
blijven als het ware onder in de diepvriesla. Zo eenvoudig is dat. De VVD
wil verdergaan, maar ik houd mij aan mijn eerdere uitspraken op dit punt.
Ik wil niet vooruitlopen op de hypothetische situatie in 2009. Dan hebben
wij voor de derde en laatste maal de balans opgemaakt. De Europese Unie en
zeker Nederland hechten er zeer aan dat Turkije zijn verplichtingen nakomt.
Dat zeg ik ook klip en klaar tegen mijn Turkse collega. Dus ik kom niet terug
op eerdere toezeggingen. Wij onderhandelen met inachtneming van datgene wat
wij hebben afgesproken. Als Turkije de afspraken niet nakomt, heeft dat consequenties.
Ook tegen mevrouw Wiegman zeg ik: als Turkije over tien jaar nog niet voldoet
aan de criteria, wordt het geen lid. Als het over twintig jaar niet voldoet
aan de criteria ook niet. Voldoet het na dertig jaar nog niet aan de criteria
dan wordt het nog steeds geen lid, maar als het er morgen aan voldoet, zeg
ik: be my guest.Volgens Commissievoorzitter Barroso en uitbreidingscommissaris Rehn verkeren
de onderhandelingen met Kroatië in de slotfase. Een aantal woordvoerders
hebben op dit punt hun visie gegeven. Als het land aan de uitstaande verplichtingen
voldoet, kan Kroatië op niet al te lange termijn de uitnodiging verwachten
voor toetreding tot de Europese Unie. De Commissie benadrukt daarmee dat Kroatië
een voorbeeldrol speelt voor de landen in de regio. Evenwel constateer ik
met de leden dat ik hierover anders denk. Enerzijds zie ik net als de Europese
Commissie met genoegen dat Kroatië in het afgelopen jaar goede vorderingen
heeft gemaakt tijdens het toenaderingsproces en in die zin een voorbeeld is
voor andere landen. Anderzijds constateer ik dat Kroatië op een aantal
cruciale dossiers nog niet ver genoeg is met de hervormingen. De leden hebben
daar terecht op gewezen. Op de terreinen van mededinging, justitie en binnenlandse
zaken heeft Kroatië nog huiswerk te doen. Wat ik ook zorgwekkend vind,
is het feit dat Kroatië nog onvoldoende samenwerkt met het Joegoslaviëtribunaal.
Die samenwerking laat in tegenstelling tot wat eerder het geval was, nu te
wensen over. Daarbij denk ik aan het verstrekken van documenten die nodig
zijn voor het proces. Ik heb daarover mijn ernstige zorgen geuit in mijn gesprek
met minister-president Sanader en met mijn Kroatische collega
Jandrokovi toen ik vorige maand in Zagreb was. Ik heb dezelfde bewoordingen
van mijn zorg gebruikt in mijn gesprek met commissaris Rehn. Afgelopen maandag
heeft de minister-president deze boodschap herhaald toen zijn ambtsgenoot
Sanader een bezoek aan Den Haag bracht. Ik ben het met de leden eens dat in
dit licht de uitspraak van de Commissie over het tijdpad misplaatst is, ook
al is die uitspraak geclausuleerd. Ik vind het vroegtijdig noemen van data
niet wenselijk. Dat kan een contraproductief effect hebben, omdat het betrokken
land de indruk kan krijgen al genoeg gedaan te hebben, terwijl nog het nodige
gedaan moet worden. Als de druk eenmaal van de ketel is, neemt de politieke
wil om lastige hervormingen door te voeren af. Op het terrein van JBZ wordt
Kroatië gevraagd om veel te doen. Het is ook lastig om op dat terrein
voortgang te boeken, maar die voortgang is essentieel voor de Europese Unie
vanwege de open grenzen tussen de landen. Daarom is de druk van de ketel halen
funest. Wij hebben tijdens het proces voor toetreding van Roemenië en
Bulgarije gezien waartoe zoiets kan leiden. Ik zal mij dan ook impliciet en
expliciet verzetten tegen deze benadering van de Europese Commissie die met
de raadsconclusies is verwoord.Macedonië heeft in 2005 de status van kandidaat-lidstaat gekregen.
De Commissie is tot de conclusie gekomen dat de vorderingen in het preaccessietraject
nog niet het noemen van een datum voor de start van de onderhandelingen rechtvaardigen.
Die inschatting deel ik, gelet op hetgeen er in dat land gebeurt. Belangrijke
overweging om geen datum te noemen, is het onrustige en zelfs gewelddadige
verloop van de verkiezingen van eind juni. Dus zolang Macedonië niet
aantoont dat er een functionerende parlementaire democratie is waarmee wordt
voldaan aan de politieke Kopenhagencriteria zal dit land in de wachtkamer
moeten blijven. Ik geef de inspanningen echter niet op. Zover ga ik niet.De Commissie stelt dat Servië in 2009 de status van kandidaat-lidstaat
kan krijgen. Die toezegging is wederom geclausuleerd. Het moet namelijk wel
voldoen aan de gestelde voorwaarden. Zoals bekend is de toenadering van Servië
tot de EU onder meer gekoppeld aan de samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal.
Hoewel de Commissie terecht constateert dat met de uitlevering van Karadzic
een belangrijke stap is gezet, is van volledige samenwerking met het Joegoslaviëtribunaal
nog geen sprake. Ik sta dan ook niet achter de Commissie nu zij een handreiking
aan Servië doet. Zoals onder anderen de heer Ormel stelde is nog niet
een stabilisatie- en associatieovereenkomst met Servië gesloten. Zo’n
overeenkomst is een eerste vereiste voor verdere stappen. Laat staan dat je
kunt zeggen dat er al een overtuigende track record is van implementatie van
de stabilisatie- en associatieovereenkomst. Dat is de volgende eis waaraan
moet worden voldaan om de volgende stap te kunnen zetten. Die volgende stap
is het verlenen van de officiële status van kandidaat-lidmaatschap.Ik wijs erop dat je met het noemen van een datum voor Servië de andere
landen op de westelijke Balkan tegen het zere been schopt. Voor hen wordt
namelijk geen jaartal genoemd. Daarvoor geldt juist de eis dat zij eerst moeten
voldoen aan de criteria. Het maken van een onderscheid doet vreemd aan. Als
je in die andere landen bent, merk je toch al dat men daar het idee heeft
dat er met twee maten wordt gemeten en dan gaat de Commissie dat onderscheid
ook nog expliciet maken. Dit punt heb ik aangekaart in mijn gesprek met commissaris
Rehn, zodat over mijn opstelling geen misverstand kan bestaan. Ik wil ook
niet soepeler zijn voor Servië met het idee dat dat land zich dan rustiger
zou gedragen tegenover Kosovo. Die opstelling zou ik gevaarlijk vinden, omdat
je daarmee een zekere vorm van chantage zou honoreren, hetgeen ik niet wil.
Ik meen dus dat je het een los moet zien van het ander.De situatie in Kosovo is inderdaad problematisch. Aan de orde is daar
het vervangen van de van UNMIK door EULEX, zodat de EU verantwoordelijk wordt
voor de internationale inspanningen. De hoge EU-vertegenwoordiger
in Kosovo is de heer Feith. Ban Ki-Moon is met Servië overeengekomen
dat deze overdracht mogelijk is. Kosovo zorgt echter voor moeilijkheden. Over
de ontplooiing van EULEX hebben wij in een ander kader gesproken, maar als
de Kamer dat wil, wil ik daarover nog wel een keer met haar van gedachten
wisselen. Ik wijs er nu op dat het inzetten van EULEX noodzakelijk is. Dit
punt staat echter los van de discussie over de uitbreiding, al is erop gewezen
dat er een relatie met de mogelijke integratie van Kosovo in de EU is. De
Commissie heeft voorgesteld om in het najaar van 2009 een haalbaarheidsstudie
te presenteren om daarmee duidelijk te maken op welke manier het integratieproces
van Kosovo vorm kan krijgen. Dat lijkt mij een verstandige en nuttige benadering.
Deze integratie zal zeker niet eenvoudig zijn. Een aantal EU-landen heeft
namelijk de onafhankelijkheid van Kosovo erkend, maar een aantal andere EU-landen
heeft dat niet gedaan. Ik vind dat wij ons nu eerst moeten concentreren op
een modus vivendi voor het opbouwen van het land op een vreedzame wijze. Daarbij
behoort de ontplooiing van EULEX. Op grond van het in het volgende jaar te
verschijnen paper van de Commissie kunnen wij nagaan hoe wij voor stabilisatie
in de regio kunnen zorgen.Mijn laatste opmerking betreft Bosnië. Het is nog te vroeg om nieuwe
stappen te zetten voor een mogelijk toenaderingsproces voor Bosnië-Herzegovina.
Weliswaar is in juni een stabilisatie- en associatieovereenkomst gesloten,
maar in de Raad leven zorgen over de ontwikkelingen in het land. Op 10 november
jongstleden hebben wij hierover in de Razeb gesproken. Niet iedereen heeft
dezelfde visie op de toekomst van het land. De EU en Nederland willen een
constructieve bijdrage leveren aan verbetering, maar op dit moment is er geen
aanleiding tot het nemen van verdere stappen. Ik ga niet speculeren en iets
zeggen over afsplitsen. Om het cru te zeggen, mijnheer Ten Broeke: speculeren
en iets zeggen over afsplitsing in bepaalde fracties, is je op glad ijs begeven.
Dat doe ik dus ook niet als het om landen gaat.Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter. Alvorens
in te gaan op de specifieke vragen, wil ik een algemene opmerking maken. Daarbij
gaat het mij om de toon van de inbreng van de verschillende leden. Wij moeten
ervoor oppassen dat wij niet de gevangenen van onze tijd worden. Dat risico
is er, evenals men in sommige andere Europese landen de kans loopt om de gevangene
van de geschiedenis te worden. De uitbreiding van de Europese Unie is begonnen
in 1973 en als men de periode van 1973 tot vandaag in aanmerking neemt, moet
men constateren dat de uitbreiding een doorslaand succes is. Die is zij niet
alleen voor de landen die zijn toegetreden, maar ook voor Nederland. Vooral
voor Nederland is zij belangrijk, want ons economisch succes heeft heel veel
te maken met het feit dat de Europese Unie voortdurend is uitgebreid. Natuurlijk,
wij zijn strikt en precies en de meest kritische lidstaat bij de beoordeling
van de uitbreiding, maar men moet ook in aanmerking nemen wat ik zojuist zei.
Wij moeten dus niet alleen maar letten op datgene wat er niet goed gaat, bijvoorbeeld in
Bulgarije en Roemenië. Die landen verdienen natuurlijk wel veel aandacht
en in mijn brief hebben de leden kunnen lezen dat wij daaraan ook aandacht
besteden, dat wij heel kritisch zijn, maar wij moeten niet het succes van
de uitbreiding vergeten. Mijn oudste kinderen zijn negentien en tweeëntwintig
en voor hen is de Europese deling een ver, ver verleden. Nog geen twintig
jaar geleden hield die deling op te bestaan en inmiddels zijn landen in Oost-Europa
volwaardig lid van de Europese Unie, en ook nog zeer succesvol.Hoe kunnen wij het draagvlak voor de uitbreiding vergroten? Ik meen dat
dat kan door op dit soort aspecten vaker te wijzen, door vaker aan de geschiedenis
te herinneren, iets wat wij te weinig doen, zeg ik met nadruk.Is er bij de Nederlandse burgers steun voor uitbreiding? Verrassend genoeg
is die er, meer zelfs dan in de meeste andere lidstaten. Natuurlijk is er
meer steun voor toetreding van de landen die gevoelsmatig of fysiek meer
met ons verwant zijn. Eerder deze week hebben wij op de website de vraag gelanceerd:
Wat zou u ervan vinden als IJsland lid werd van de Europese Unie? De positieve
reacties waren overweldigend. Die zijn er ook als je vraagt wat men ervan
zou vinden als Noorwegen en Zwitserland lid zouden worden. Zes van de tien
Nederlanders vindt dat Kroatië lid moet worden van de EU. Vier van de
tien Nederlanders vindt dat Turkije lid moet worden. De verhouding bij die
laatste landen is dus anders, maar die is altijd nog beter dan in de meeste
andere lidstaten. In Nederland is dus draagvlak voor de uitbreiding mits die
maar eerlijk en fair tot stand komt.Tegen mevrouw Wiegman zeg ik: wij kennen elkaar en ik weet dat u op principiële
gronden tegen een Turks lidmaatschap van de Europese Unie bent. Ik heb heel
goed geluisterd naar de punten die u aanvoert tegen toetreding van Turkije,
maar ondertussen besef ik dat u gewoon principieel tegen toetreding van Turkije
bent. Wat ik ook zou zeggen, wat ik ook zou doen en wat Turkije zou doen,
u blijft principieel tegenstander van het lidmaatschap van Turkije van de
Europese Unie. Ik respecteer die keus volkomen, maar de regering maakt een
andere keus. Wij beoordelen het land op zijn vooruitgang. Daarover heeft de
minister duidelijke woorden gesproken: wij zijn ontevreden over die vooruitgang.
Dat laten wij de Turken in alle toonaarden weten, maar het is flauwekul om
te zeggen dat er in tien jaar tijd niets is gebeurd. Dat kun je ook als meest
kritische beoordelaar van Turkije niet met droge ogen volhouden.Voorzitter. De heer Ormel heeft gevraagd of er mogelijkheden zijn om te
komen tot structurele, niet-operationele samenwerking met andere landen. Die
samenwerking kennen wij bij het verbeteren van het werk van de politie in
die andere landen. De samenwerking is dan structureel, maar niet operationeel.
Het gaat daarbij om kennisoverdracht. De mensen in de betrokken landen worden
geholpen bij het verwerven van kennis, zodat zij zelf hun politie kunnen trainen.
Dit gebeurt bijvoorbeeld in Macedonië.De heer Van Bommel heeft een vraag gesteld over de mogelijkheid van screening
van lidstaten na toetreding. De Nederlandse regering is niet tegen die screening,
maar men kan daarbij geen onderscheid maken tussen lidstaten. Dat zou discrimineren
zijn. Een lidstaat is een lidstaat, en elke lidstaat kan men aanspreken op
de spelregels. Niet alleen de lidstaten kunnen elkaar aanspreken, maar ook
de Commissie kan dat. Daar zijn procedures voor. Uiteindelijk kan het Hof
een sanctie opleggen.Voor het controleren van de voortgang bij het aanpassen van het rechtssysteem
zou men andere methoden van screening kunnen hanteren. De EU en de Raad van
Europa hebben daartoe mogelijkheden, maar men kan ook het systeem dat is gehanteerd
voor Roemenië en Bulgarije extrapoleren naar andere lidstaten. De heer
Hirsch Ballin heeft als minister van Justitie wel eens het idee van onderlinge
controle in Europa gelanceerd. Hij kreeg er steun voor van Duitsland en er
wordt nu over toepassing van dat idee nagedacht. Het houdt in dat alle lidstaten
elkaar monitoren op het naleven van de eisen die aan een rechtsstaat worden
gesteld. Dat is geen gekke gedachte. Ik meen dat dit idee van de minister
van Justitie verder zal moeten worden ontwikkeld in de dialoog met andere
lidstaten.Ik hoor nu iets roepen over ons drugsbeleid. Ik wijs er dan op dat het
het een of het ander is. Als wij willen monitoren hoe men in andere lidstaten
tewerk gaat, moeten wij ook bereid zijn om toe te staan dat andere lidstaten
ons monitoren. Dan moeten wij ook niet meteen piepen als andere lidstaten
iets bij ons vinden. Wij moeten dan ook openstaan voor de discussie.De heer Ormel (CDA): Zult u dit punt inbrengen
in het kabinet?Minister Verhagen: Het kabinet spreekt met één
mond.Staatssecretaris Timmermans: Ik vind dit een
zeer reële zaak, maar ik wil er niet verder op ingaan. De heer Ormel
weet precies wat ik bedoel.De heer Van Bommel vroeg: moeten wij bij Kroatië blijven aandringen
op vermindering van staatssteun? Ik denk dat wij dat moeten doen. Wij hebben,
ook in het kader van de crisis die wij nu hebben, afgesproken dat wij maatregelen
kunnen nemen, maar niet zullen tornen aan de spelregels van de Europese Unie
voor staatssteun. Ik vind dat je van kandidaat-lidstaten mag verwachten dat
zij werken aan het bereiken van het niveau dat de EU op dit punt heeft. Kan
Kroatië de doelstelling binnen een jaar bereiken als het om de scheepswerven
gaat? Ik moet dat nog zien, maar te zijner tijd zullen wij de uitkomst beoordelen.
Ik vind de Commissie op dit punt rijkelijk optimistisch en daarom willen wij
ook geen data noemen, maar het is aan de Kroaten om te bewijzen dat wij het
bij het verkeerde eind hebben. Wij gaan echter geen streefdata noemen, want
dat worden altijd doeldata en die willen wij niet.Mevrouw Wiegman sprak haar zorgen uit over de verschillen tussen de landen
op de westelijke Balkan inzake status van de visa. Nederland wil graag dat
voor de betrokken landen eenzelfde meting geldt en de regels op dezelfde manier
worden toegepast, maar wel met inachtneming van de kaders van het mogelijke.
Je kunt op een gegeven moment niet een land straffen, omdat een ander land
zich totaal niet aan de regels houdt. Wij streven ernaar om voor een gebied
dat door de mensen ter plekke als één geheel wordt gezien, zoveel
mogelijk uniforme afspraken te maken. Maar het is aan die landen en niet aan
ons om te laten zien dat zij de doelstellingen kunnen waarmaken. Wij willen
dus niet een aantal landen tegelijk opnemen als die opname niet wordt ondersteund
door wat feitelijk voor deelname nodig is.Er is vervolgens een vraag gesteld over de absorptiecapaciteit. Zoals
bekend heeft Nederland zich heel sterk ingezet voor het meer expliciet betrekken
van het punt van de absorptiecapacteit bij de beoordeling van kandidaat-lidstaten.
Dat is een zeer reëel punt. Zeker in een Unie van 27 lidstaten met grote
divergenties tussen de lidstaten. De landen zijn nog lang niet genoeg naar
elkaar toegegroeid. Dan geldt een beperking aan verdere divergentie. Bovendien
willen wij graag vooruitgang boeken met de verdieping van de Europese samenwerking
op een aantal terreinen. Dan mag de uitbreiding die verdieping niet onmogelijk
maken. Daarnaast doet men de nieuwe lidstaten geen plezier met toetreding
als de EU zelf niet klaar is om ze op te nemen. Daarom ben ik blij met de
desbetreffende passage in het Verdrag van Lissabon. Wij blijven dan ook volhouden
dat het goed zou zijn als Ierland tot het inzicht kwam dat het Verdrag van
Lissabon goed is voor dat land. Uiteraard is het helemaal aan de Ieren om
hun standpunt te bepalen. Het enige wat wij kunnen doen, is tegen de Ieren
zeggen: 26 landen willen graag met deze spelregels verder, doet u alstublieft
mee, maar of u dat ook doet, is geheel aan u. Het is bijna zover dat wij dat
zeggen.De heer Van der Staaij had met zijn opmerking over de structuurfondsen
een punt. Wij moeten voorzichtig zijn en niet vanwege de huidige crisis te
snel overgaan tot front loading: het geld voor de structuurfondsen sneller
uitbetalen omwille van de crisis. Er moet voor die uitbetaling een juist doel
zijn. Nu merken wij al dat het geld voor de bestaande structuurfondsen bijna
niet weggezet kan worden. Wij hebben er dan ook niets aan om in die situatie
de uitbetaling te versnellen en percentages te veranderen. Daarmee zou ons
streven om strenger toe te zien op de besteding van de fondsen doorkruist
worden. Daar heeft niemand wat aan, want daarmee gaat belastinggeld verloren.
Wij kunnen er allen voor zijn dat een discussie wordt gevoerd over de vraag
hoe die structuurfondsen beter kunnen worden ingezet voor vergroening en innovatie,
maar daarbij moet wel de juiste volgorde in acht worden genomen. Wij moeten
dus niet versneld geld beschikbaar stellen als dat niet goed besteed kan worden.De heer Van der Staaij sprak voorts over de weeskinderen in Bulgarije
en Roemenië. Er is echt vooruitgang, maar de vooruitgang is broos en
voltrekt zich langzaam. Wij hebben op dit gebied te maken met fundamentele,
maatschappelijke veranderingen. Met het communistische systeem was het namelijk
gebruikelijk dat een kind waaraan ook maar een klein vlekje was, door de ouders
werd afgestaan, en zij zagen het dan nooit meer, maar ook nooit meer terug.
Als men zo’n systeem gewend is, duurt het lang eer je de mentaliteit
van de ouders hebt veranderd en zij hun kinderen thuishouden, ook als die
kinderen het syndroom van Down of een andere handicap hebben. Het duurt ook
lang eer je zodanige maatschappelijke omstandigheden hebt gecreëerd dat
de ouders in staat zijn om dergelijke kinderen thuis te houden. Vaak kunnen
zij namelijk hun kinderen niet thuishouden doordat zij moeten werken, er geen
opvang is, er geen medische voorzieningen zijn et cetera. Eer je zover bent
dat je dit alles hebt geregeld, heb je bijna een maatschappelijke omwenteling
tot stand gebracht. Men is in deze landen op de goede weg, maar men zal daar
nog heel veel moeten doen. Gelukkig is bij de autoriteiten in beide landen
het gevoel van urgentie groot. Gelukkig zijn er dankzij Unicef vorderingen.
Unicef is op een zeer constructieve en positieve manier bezig, ook in samenwerking
met een reeks non-gouvernementele organisaties. Veel Nederlandse organisaties,
zowel wereldlijke als kerkelijke, zorgen voor vooruitgang op dit gebied. De
regering zal heel nauw betrokken blijven bij de inspanningen. Dit onderwerp
laat ons echt niet meer los.Ik dank de heer Ten Broeke voor zijn complimenten voor het verslag van
de reis naar Bulgarije en Roemenië. Inderdaad, indertijd heeft het kabinet-Balkenende
II de Kamer voorgesteld om deze landen in aanmerking te laten komen voor het
lidmaatschap van de Europese Unie. De meerderheid van de Kamer heeft dat goed
gevonden. De complicatie is dat wij overgangstermijnen hebben geaccepteerd
op een terrein dat moeilijk overgangstermijnen verdraagt, namelijk het terrein
van de rechtsstaat. Met dat probleem hebben wij nu te maken. In de toekomst
moeten wij dan ook niet meer op dezelfde manier willen handelen. Dit neemt
niet weg dat ook deze landen vorderingen boeken. Wij zijn ontevreden over
het tempo en de reële resultaten. Met de inspanningen van de regering
gaat het de goede kant op, maar de resultaten zijn nog niet voldoende, en
het gaat om de resultaten. Tegen mevrouw Wiegman zeg ik: doelpunten tellen
en geen pogingen tot doelpunten.Nadere gedachtewisselingDe heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik dank beide
bewindslieden voor de beantwoording in eerste termijn. Ik dank de minister
voor zijn reactie op mijn opmerkingen over het paternariaat. Ik meen dat wij
op dit punt minder theoretisch moeten zijn en tot meer praktische ideeën
moeten komen. Dat betekent dat je bij het paternariaat aan bepaalde landen
moet denken. Ik begrijp de terughoudendheid ten aanzien van het kandidaat-lid
Macedonië. De minister sprak over de oostelijke landen. Ik meen dat de
minister ernstig zou kunnen pleiten voor een eventueel paternariaat van de
Europese Unie met Georgië en eventueel Moldavië.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De afspraken
met kandidaten nakomen: dat is het uitgangspunt. Het is dan ook de verwachting
dat de komende jaren alleen Kroatië zal toetreden. Het jaartal 2009 is
niet reëel. De toetreding zou veel langer kunnen duren. Er is gesproken
over een alternatieve vorm voor andere landen die niet aan de criteria kunnen
of willen voldoen, maar de vraag is wie bepaalt of zij dat niet kunnen. Bepaalt
de kandidaat-lidstaat dat, de Commissie of doet dat de Raad?Wat het openstellen van de Turkse zee- en de luchthavens voor Cyprus betreft,
zegt de minister: in 2009 wordt Turkije voor de derde en laatste maal
beoordeeld. Hij verwijst naar het Ankaraprotocol en zegt dat in 2009 eventueel
consequenties aan de opstelling van Turkije worden verbonden. Hoezo laatste
maal? Wat gebeurt er dan? Wat zullen die consequenties zijn?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Wat Turkije betreft:
ik heb mijn principes, maar ik acht mij ook gehouden om deze regering te controleren
en om na te gaan of zij zich aan de spelregels houdt. Ik herinner eraan dat
voortdurend goede suggesties worden gedaan, zoals door mevrouw Merkel. Misschien
kan de minister daar nog kort op ingaan.Onderlinge verhoudingen op de westelijke Balkan op vreedzame wijze oplossen:
ja, maar ik ben heel benieuwd wat de Europese Unie op dit punt concreet doet.Mevrouw Diks (GroenLinks): Voorzitter. De
regering houdt nadrukkelijk vast aan het voldoen aan de criteria voor toetreding.
Dat beleid ondersteun ik erg. Ik wens de minister veel succes met zijn pogingen
om in de Razeb het noemen van data voor Servië en Kroatië ter discussie
te stellen. Wij hebben bij Roemenië en Bulgarije gezien dat zoiets echt
gevaarlijk is.De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik dank
de bewindslieden voor de beantwoording. Wat Turkije betreft: als de haan voor
de derde keer kraait, moet dat consequenties hebben. Wij stellen voor om,
nu de logica vereist dat op de acht hoofdstukken aan de criteria wordt voldaan,
die logica ook voor de rest geldt. Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag
of de minister de logica die hij voor Kroatië gebruikt, ook voor Servië
laat gelden. Zal de minister protest aantekenen tegen eventuele raadsconclusies
die zullen tenderen naar het noemen van een datum?De heer Timmermans sprak over een broze vooruitgang in Roemenië en
Bulgarije. Aan hem vraag ik nog: hoe gaat het met dat kind waar hij de vorige
keer over sprak, dat kind met de gebroken ledematen? Hij heeft zich namelijk
persoonlijk op de hoogte gesteld van haar toestand. Wij hebben daarop erg
veel reacties gekregen.Minister Verhagen: Voorzitter. Zowel de heer
Ormel als de heer Van Bommel tenderen met hun inbreng naar het werken met
het paternariaat.De heer Van Bommel (SP): Dan is mijn vraag
verkeerd begrepen. Ik tendeerde helemaal niet naar het werken met een paternariaat.Minister Verhagen: Ik vatte uw opmerking zo
op, maar ik constateer nu dat u mijn perceptie op dit punt heeft geredresseerd.Voorzitter. Wie bepaalt of landen niet kunnen of willen voldoen aan de
criteria? Wij bepalen of ze voldoen aan de criteria. Dat is helder. Als wij
van mening zijn dat zij niet aan de criteria voldoen, is het nee. Het is aan
de landen zelf om de vraag te beantwoorden of zij op een gegeven moment nog
aan de criteria willen voldoen. Het kan hun keus zijn om van het lidmaatschap
af te zien. Wij gaan dan na of wij kunnen streven naar een andere vorm van
samenwerking, bijvoorbeeld de vorm van het paternariaat.Er is geopperd om de samenwerking in de vorm van een paternariaat voor
Georgië of Moldavië te ontwikkelen. Eerder heb ik erop gewezen dat
wij voor de landen die wij nu niet het perspectief van het lidmaatschap kunnen
bieden, bepaalde vormen van hechtere samenwerking binnen het kader van het
nabuurschapsbeleid kunnen ontwikkelen. Er zijn in dat opzicht nogal wat landen
te noemen, landen waarvoor nu het nabuurschap dus geldt. Een paar van die
landen zijn genoemd. Doordat de diversificatie zo groot is, kun je iets doen
met een paternariaat. Met dat idee gaan wij aan de slag. Met
mijn beantwoording heb ik onderscheid gemaakt tussen twee groepen landen.
De ene is die welke nu niet het perspectief op lidmaatschap heeft. Voor die
landen kan je het pad van het nabuurschap op gaan. Voor de andere groep landen,
de landen die nu kandidaat-lid zijn, is het aan de landen zelf om een keus
te maken. Wij bepalen dat niet. Wij beantwoorden slechts de vraag of zij aan
de criteria voldoen.Wat het noemen van een datum voor Servië betreft: ons streven is
erop gericht dat met de raadsconclusies überhaupt geen data worden genoemd,
niet ten aanzien van Kroatië, maar ook niet ten aanzien van Servië.Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter. In
aanvulling op wat de minister zei, merk ik nog op dat de Commissie op de een
of andere manier altijd geneigd is om extra vriendelijk te zijn voor kandidaat-lidstaten.
Ik weet nog steeds niet waarom, maar het is aan ons om dit gedrag van de Commissie
te corrigeren. De woorden strikt en fair gebruiken, betekent ook strikt en
fair handelen, en wel naar twee kanten. Je moet niet overdreven vriendelijk
zijn, maar ook niet ineens andere criteria gaan hanteren. Dat men daarvoor
in Turkije allergisch is, begrijp ik. De autoriteiten daar weten heel goed
wat de situatie is. Niet alleen mevrouw Wiegman, maar heel veel mensen in
Europa willen de Turken er eigenlijk niet bij hebben. Daarom zullen de Turken
ons ook altijd aanspreken op de gemaakte afspraken. Dat is zeer terecht. Wij
moeten ons niettemin houden aan de spelregels die wij met hen hebben afgesproken
en met nadruk herhaal ik wat de minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd,
namelijk dat je de bijl moet laten vallen op het afgesproken moment, niet
eerder, niet later, maar dan.De heer Ten Broeke vroeg hoe het ging met Didi, het meisje dat beroemd
is geworden door de BBC-documentaire. Met Didi gaat het goed. Ze woont tegenwoordig
in Sofia. Ze wil graag verpleegster worden. Zij is een heel ander kind dan
een jaar geleden, maar daaruit moet je ook weer geen verregaande conclusies
trekken, want zij heeft met alle tragiek het geluk gehad de hoofdrol te mogen
spelen in de documentaire. Iedereen wilde toen meteen voor haar zorgen. Daarom
nogmaals, trek niet al te veel conclusies uit het voorgaande. Niettemin: met
Didi gaat het uitstekend.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Mijn
vraag over het Ankaraprotocol is nog niet beantwoord. Wordt bij de beoordeling
voor de derde keer de definitieve balans opgemaakt?Minister Verhagen: Destijds is de afspraak
gemaakt dat op een gegeven moment de balans zou worden opgemaakt. Ook bij
de start van de onderhandelingen in 2004 hebben wij gesteld: wij houden Turkije
aan zijn verplichtingen. Vanaf het begin was dat dus duidelijk. Toen bleek
dat Turkije niet aan zijn verplichtingen voldeed, hebben wij besloten om de
onderhandelingen op de acht essentiële hoofdstukken niet te openen en
tegelijk om de onderhandelingen over de overige hoofdstukken niet te sluiten.
Die keus is met de Kamer besproken. De landen van de Europese Unie hebben
die keus gemeenschappelijk gemaakt. In het debat met de Kamer bleek dat de
meerderheid met deze keus kon instemmen. Als weer de balans wordt opgemaakt,
kan een volgende stap gezet worden. Als dan blijkt dat Turkije niet voldoet
aan de eisen, kunnen andere mogelijkheden aan de orde komen. Echter, daarover
wil ik dan spreken en niet nu, maar Turkije weet dat wij serieus tewerk gaan.
Ik ga dus niet doen wat de heer Ten Broeke wil, namelijk nu al zeggen dat
wij een conclusie hebben getrokken. Er is namelijk afgesproken dat wij eind
2009 de balans opmaken. Wij hebben eerder gezegd wat de consequentie
kan zijn, namelijk het niet openen van de onderhandelingen op acht essentiële
hoofdstukken. Aan die afspraak houd ik mij.De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,WaalkensDe griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,HuisingaXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter,
Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Van Baalen (VVD), Ormel
(CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Boekestijn (VVD), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD) en Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Haverkamp (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Van
der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Boelhouwer (PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand
(PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23987-94.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl